text
string | id
string | dump
string | url
string | date
string | file_path
string | license_abbr
string | license_version
string | license_location
string | license_in_head
bool | license_in_footer
bool | potential_licenses
dict | license_parse_error
bool | license_disagreement
bool | language_script
string | language
string | language_score
float64 | found_in_fw
bool |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
München-ooreenkoms
Die München-ooreenkoms is 'n verdrag tussen Frankryk, die Verenigde Koninkryk, Nazi-Duitsland en Italië oor die toekoms van Tsjeggo-Slowakye. Die verdrag is gesluit op 30 September 1938 by die Konferensie van München waar Tsjeggo-Slowakye self nie teenwoordig was nie. Met die verdrag is die aggressiewe anneksasie deur Adolf Hitler van die Tsjeggiese Sudetenland aanvaar deur die grootmagte. Die verdrag was bedoel om vrede in Europa te waarborg en is beskou deur die Eerste Minister Neville Chamberlain van die Verenigde Koninkryk as "vrede in ons tyd". Chamberlain het verwag dat Hitler se anneksasie honger met Sudetenland sou eindig. Minder as 'n jaar later het Duitsland Pole binnegeval, waarmee die Tweede Wêreldoorlog begin is.
Inhoud
VoorgeskiedenisWysig
Op 12 Maart 1938 het die anneksasie van Oostenryk deur Duitsland (Anschluss) plaasgevind. Dit was in ooreenkoms met die verwagtinge dat Hitler meer lande wou annekseer totdat alle Duitssprekendes in een staat sou woon. Die volgende teikens om hierdie doel te bereik, was Tsjeggo-Slowakye. Hitler stel eise ten opsigte van die Sudetenland, wat in die grensgebied van Bohemië lê. In die Sudeten-gebied, wat sedert die Verdrag van Versailles deel was van Tsjeggo-Slowakye, was daar sowat 2,8 miljoen Volksduitsers. Die gebied bevat ook 'n groot deel van die natuurlike hulpbronne van Tsjeggo-Slowakye, die meeste van die industrie en die hoofverdedigingslinies van die Tsjeggo-Slowaakse weermag. Bohemië en Morawië, die latere Tsjeggiese Republiek, was ook deel van die Heilige Romeinse Ryk. Na aanleiding van Hitler se dreigemente het die Britse, Franse, Italiaanse en Duitse diplomatieke kringe geraadpleeg met die oog daarop om uit die dooie punt te kom en 'n nuwe oorlog te voorkom ,deur die sogenaamde paaibeleid.
Op 20 Mei 1938 het Tsjeggo-Slowakye 'n gedeeltelike mobilisering van sy weermag afgekondig. Op 30 Mei het Hitler 'n direktief ingestel wat die militêre operasie Fall Grün amptelik bevestig het. Op 23 September 1938 het die Tsjegge 'n totale mobilisering van hul weermag aangekondig nadat politieke pogings gedreig het om te misluk en hul intelligensie het op 28 September 1938 'n Duitse aanval verwag.
Na die onderhandelingeWysig
In die diplomatieke spel wat op die Anschluss gevolg het, het Frankryk en die Verenigde Koninkryk vir Tsjeggo-Slowakye opgekom. Hulle het Hitler tot onderhandelings gedwing. Benito Mussolini, wat nie 'n oorlog wou hê nie, het die konferensie voorgestel. Hy het daarin geslaag om die eerste ministers van Frankryk en die Verenigde Koninkryk te oortuig om deel te neem aan 'n konferensie oor Tsjeggo-Slowakye. Uiteindelik het die Führer toegestem en 'n konferensie is in München gehou met die verteenwoordiging van die Verenigde Koninkryk, Frankryk, Italië en Duitsland, wat uitgeloop het op die München-ooreenkoms. Die Sowjetunie en Tsjeggo-Slowakye is nie na die samesprekings genooi nie. Daar is ooreengekom dat Duitsland die Sudetenland, wat op die grens van Tsjeggo-Slowakye met Duitsland geleë was, kon bekom. Die Duitse leër sou op 10 Oktober 1938 die anneksasie / okkupasie van Sudetenland afhandel. In ruil vir Sudetenland het Hitler gesê hy sal afsien van die totale anneksasie van Tsjeggo-Slowakye. Die verdrag is op 29 September 1938 onderteken deur Édouard Daladier, eerste minister van Frankryk, Neville Chamberlain, Britse eerste minister, Benito Mussolini, eerste minister en later diktator van Italië en Adolf Hitler.
Tsjeggo-Slowakye is gekonfronteer met 'n fait accompli. President Edvard Beneš word ingelig dat Frankryk hom nie sal ondersteun nie. Roemenië en Joego-Slawië, bondgenote binne die Klein Entente, het verklaar dat hulle geen verpligtinge teenoor Praag gehad het nie, omdat hierdie alliansie teen Hongarye gerig is en nie teen Duitsland nie. Die Sowjetunie kon nie help as Pole en Roemenië die grense gesluit het nie (die Sowjetunie het nie gegrens aan Tsjeggo-Slowakye nie).
Die Franse en Brittanje het Tsjeggo-Slowakye in kennis gestel dat hulle nie die land sou ondersteun nie; Tsjeggo-Slowakye sou hulself allen moet verset teen Duitsland of die verdrag aanvaar. Die Tsjeggo-Slowaakse regering het erken dat die land nie 'n kans teen Duitsland gehad het nie en op 30 September 1938 die verdrag onwillig aanvaar. Sudetenland het op 10 Oktober 1938 in Duitse hande oorgrgaan. Op die dag het Tsjeggo-Slowakye ingestem het tot die verdrag (wat hulle 'n diktaat genoem het), het Chamberlain en Hitler het, op Chamberlain se inisiatief, 'n vredesverdrag tussen die Verenigde Koninkryk en Duitsland onderteken.
NabetragtingWysig
DuitslandWysig
Met die anneksasie van die Sudetenland het Hitler selfs meer gewild geword as wat hy reeds was. Honderde duisende het hom in Berlyn ingewag om hom toe te juig na die ondertekening. Hitler self was egter ontevrede. Tydens die onderhandelinge was hy gedwing om op te tree soos 'n diplomaat, iets waarvan hy nie gehou het nie. Vir Chamberlain het Hitler net minagting gevoel. Hy het Chamberlain as 'n outydse demokraat beskyf en nie van daardie tyd nie.
Verenigde KoninkrykWysig
Britse premier Chamberlain het triomfantelik teruggekeer. Hy het geglo dat die verdrag vrede in sy dag beteken het ("vrede vir ons tyd"). Die Britse publiek was verlig. Daar was immers oorlog voorspel. Winston Churchill, wat beweer het dat Brittanje 'n onmiskenbare nederlaag gely het sonder dat daar oorlog gevoer was[1], is bespot. Chamberlain het gedink dat 'n oorlog voorkom is met die verdrag. Volgens Churchill was Europa egter aan die begin van 'n bitter tydperk. Die Weste sou onderwerp word, het Churchill gesê, tensy mense bereid sou wees om te veg vir vryheid.
FrankrykWysig
Die Franse premier Daladier was meer realisties in dié sin as Chamberlain. Daladier was teen die verdrag maar was gedwing om dit te onderteken. Hy het gedink Hitler wou nie by Sudetenland stop nie. Daladier het in 'n ontmoeting met die Engelse regering in die middel van 1938 gesê dat Hitler se werklike doel nie net is om die Duitssprekende gebiede te beset nie, maar om Europa te oorheers. In Hitler se ambisies het Napoleon se ambisies voorgekom, het Daladier gesê. Daladier was nie entoesiasties oor die München-ooreenkoms nie, en het in die aanloop van die ooreenkoms gesê:
"Nou is dit die beurt van Tsjeggo-Slowakye. Môre sal dit Pole en Roemenië wees. As Duitsland die hulpbronne en geld het wat hulle nodig het, sal hulle na die Weste beweeg. Ons moet alles doen wat moontlik is om oorlog te voorkom , maar dit is slegs moontlik as Engeland en Frankryk saamwerk en albei lande die onafhanklikheid van Tsjeggo-Slowakye beskerm. As ons dit nie doen nie, sal ons uiteindelik in 'n oorlog ingedwing word wat ons met alle mag probeer voorkom."[2]
Daladier is oorreed deur die Britse en sy eie regering om tog met Engeland saam te gaan en die verdrag te onderteken. Die Franse regering het verklaar dat Frankryk nie die finansiële middele gehad het om oorlog te voer nie. Daarbenewens het die Franse nog nie heeltemal van die Eerste Wêreldoorlog bloedbad herstel nie. Daladier het gedink hy het Tsjeggo-Slowakye in die steek gelaat en die verdrag onder druk en teen sy wil onderteken. In Parys het Daladier 'n kwaai skare verwag omdat hy die ooreenkoms tussen Tsjeggo-Slowakye en Frankryk oortree het. Die teenoorgestelde was egter die geval: in Parys is hy verwelkom. Tydens sy ontvangs het hy in vertroue aan sy metgeselle gefluister:
"Die idiote. Hulle besef nie waarvoor hulle juig nie."
ItaliëWysig
Mussolini het verlig na Rome teruggekeer. Sy beeld het verbeter omdat hy die 'suksesvolle' konferensie voorgestel het en met 'n bietjie geluk sou die oorlog nie vir 'n paar jaar uitbreek nie. Mussolini wou nie regtig 'n oorlog hê nie, ten minste nie voor 1943 nie.
GevolgWysig
Hitler het die Sudetenland beset. Beneš het bedank, deels omdat hy nie meer oor 'n versnipperde republiek wou heers nie, deels omdat hy vir sy lewe gevrees het. Die ou regter Dr. Emil Hácha is aangewys as president, 'n swak en skugter man. Op die aandrang van Duitsland en Hongarye is die land omskep in die Tweede Tsjeggo-Slowaakse Republiek, 'n soort federasie wat uit Tsjeggië, Slowakye en Subkarpate Roethenië bestaan het. Die Slowake, Hongare en Roetheniers doen alles in hul vermoë om die outonomie van Praag te beperk, ondersteun deur Berlyn, Boedapest en Warskou. Die Pole was onvoldoende bewus daarvan dat hulle self die volgende kon wees. Hulle het voordeel getrek uit die swakheid van Tsjeggo-Slowakye en het die betwiste Český Těšín oorgeneem. Hongarye gebruik ook dieselfde swakheid en beset deel van die grensgebiede met Tsjeggo-Slowakye en Subkarpatiese Roethenië. Die geanekseerde dele van Slowakye is bewoon deur 'n meerderheid Hongaarse bevolking. Die Roethenië-gebied het 'n Hongaarse minderheid gehad. Op 14 Maart 1939 het die Eerste Slowaakse Republiek afgestig en die Karpato-Oekraïne het dieselfde gedoen. Op 15 Maart 1939 het Duitsland die res van Tsjeggië beset, wat in die Boheme en Morawiëse Protektoraat omskep is.
Met hierdie stap het Duitsland die grense van sy Groter-Duitse ruimte oorgesteek na die Lebensraum-gebied. Frankryk en die Verenigde Koninkryk kon min doen omdat hulle self die grondslag vir die likwidasie met die München-ooreenkoms geskep het. Dit het nog nie Chamberlain se posisie gekos nie. Die uitbreek van die oorlog in September 1939 het ook nie tot sy bedanking gelei nie. Hy is opgevolg deur Winston Churchill as Britse premier na die Duitse aanval op Frankryk en die Benelux-lande op 10 Mei 1940.
VerwysingsWysig
- 'Disaster of the first magnitude', 1938.
- The Collapse of the Third Republic: An Inquiry into the Fall of France in 1940. William L. Shirer, De Capo Press, 1969, bl 339-340
NotasWysig
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:dd56c7e9-4452-42b1-bff5-15c51a15ca2b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCnchen-ooreenkoms
|
2019-07-20T13:40:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00306.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999992
| false
|
Maak hoofkeuseskerm oop
Soek
Wysigings
← Ouer wysiging
Nuwer wysiging →
Darius Dhlomo
(wysig)
Wysiging soos op 07:17, 28 April 2018
2 grepe bygevoeg
,
1 jaar gelede
k
geen wysigingsopsomming nie
| naam = Darius Dhlomo
| beeld = Enschedese Boys - Go Ahead (21-10-1962).jpg
| beeldonderskrif = Dhlomo in aksie vir
Enschede
Enschedese
Boys (21 Oktober 1962)
| orde =
| termynaanvang =
Tekstman
2
wysigings
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/1666545
"
|
<urn:uuid:83c8c755-6758-434c-92e2-590845fbba19>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/1666545
|
2019-07-20T13:22:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00306.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997636
| false
|
Edward Gibson
Edward Gibson | |
Edward Gibson in 1971
Geboortenaam | Edward George Gibson |
---|---|
Gebore | 8 November 1936 Buffalo, New York |
Nasionaliteit | Verenigde State |
Beroep | Ruimtevaarder |
Ander poste, ampte | Fisikus, ingenieur en vlieënier |
Na skool gradueer hy aan die Universiteit van Rochester en die California Institute of Technology. Hy word 'n navorsingsassistent in vuurpylaandrywing terwyl hy studeer en word uiteindelik 'n navorsingswetenskaplike vir Philco Corporation totdat hy gekeur word as deel van Ruimtevaardergroep 4 vir Nasa in 1965. Hy werk as deel van die ondersteuningspan vir Apollo 12 en daarna word hy deel van die ontwikkelingspan vir Skylab. In 1973–1974 maak hy sy enigste vlug in die ruimte as deel van die derde bemande span vir die Skylab-4 missie. Tesame met Gerald P. Carr en William R. Pogue bring hy 84 dae in die ruimte deur. Hy bedank uit Nasa in 1974 maar keer terug in 1977. Hy bedank uit Nasa vir die laaste keer in 1982.[1]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Burgess, Colin; David J. Shayler (2006). NASA's Scientist-Astronauts. p. 336.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:0147930f-a7ce-457d-9eab-50ecb7b1d873>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Edward_Gibson
|
2019-07-20T14:40:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00306.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999964
| false
|
Kleinstreepswael
Die Kleinstreepswael (Cecropis abyssinica) is 'n gedeeltelike trekvoël, 'n algemene groot swael wat maklik verwar word met die grootstreepswael, aangesien die twee baie na mekaar lyk.
Kleinstreepswael | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Cecropis abyssinica (Guerin-Meneville, 1843) | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Inhoud
IdentifikasieWysig
'n Volwasse kleinstreepswael is tussen 15 en 17 cm lank met 'n donkerblou bolyf en rooibruin onder die stert. Die kroon, nek en weerskante van die kop is rooi tot rooibruin gekleur. Die onderlyf is wit met donker strepe (die strepe is meer prominent as dié van die grootstreepswael wat fyner strepe het – een van die onderskeidende kenmerke) en die bo-vlerke en ondervlerkse vliegvere is swart-bruin van kleur. Die swarterige stert het baie lang buitenste vere: dié vere is dan ook ietwat langer by die mannetjies as by die wyfies. Jonger voëls se kleure is ietwat dowwer en bruiner, met minder kontras tussen die kleure en ook korter buitenste stertvere.
HabitatWysig
Kleinstreepswaels verkies beboste laevelde en word gereeld naby menslike vestings aangetref. Die voël bou 'n bakvormige moddernes met 'n buisagtige ingang aan die onderkant. Die nes het binne-in 'n sagte voering en kan in latere jare herbruik word. Neste word gewoonlik in grotte, onder rotsoorhange of aan 'n boomtak gebou. Die spesie het ook aangepas deur neste in geboue, brûe en ander mensgemaakte strukture te bou. Neste word gewoonlik op die hoogste moontlike plek gebou.
VerspreidingWysig
Die kleinstreepswael broei in Afrika, suid van die Sahara, vanaf Sierra Leone en die suidelike dele van Soedan tot die oostelike dele van Suid-Afrika. Die voël is 'n gedeeltelike trekvoël: kleinstreepswaels in Suid-Afrika sal noord trek in die winter. Wes-Afrikaanse voëls verlaat die noordelike gedeeltes van die broeigebiede tydens droë seisoene.
VoortplantingWysig
Die wyfie lê gewoonlik drie eiers. Die eiers is glanswit en sommige het soms 'n paar bruin kolletjies op. Die broeitydperk is 14-16 dae en slegs die wyfie broei op die eiers. Beide ouers sal na geboorte die kleintjies voer. Dit neem 17-19 dae voor die jong voëls vir die eerste keer probeer vlieg, waarna hulle na die nes sal terugkeer om vir 'n paar dae te rus.
DieetWysig
Die Kleinstreepswael eet meestal vlieënde insekte, maar sal ook soms sade en klein vrugte eet.
GeluidWysig
Die voël se geluid is 'n nasale 9-10 note: tjirp-tjirp-tjirp, kriek, kriek, kriek, tjirp.
Ander nameWysig
- Engelse naam: Lesser Striped Swallow
- Wetenskaplike naam: Cecropis abyssinica
VerwysingsWysig
- Clinning, C. 1989. Southern African Bird Names Explained. Johannesburg: The Southern African Ornithological Society. ISBN 0-620-14140-9
|
<urn:uuid:789816a5-2fe5-4f14-b779-e123fa611464>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Cecropis_abyssinica
|
2019-07-19T08:11:09Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526153.35/warc/CC-MAIN-20190719074137-20190719100137-00170.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999932
| false
|
Venningpark
Venningpark is 'n park in Arcadia, Pretoria, Suid-Afrika. Die drie hektaar park het 'n formele uitleg met 'n gesonketuin aan die weste kant van die park en 'n teetuin, die Heavenly Rose Café, in die middel van die park. Die park is versier met 'n dadelpalmlaning en roostuine aan die oostekant van die park naby die Amerikaanse ambassade en die Indiese Hoë-kommissariaat en word gereeld met eenjarige blomme beplant. Dit is tussen twee besige eenrigtingstrate Pretoriusstraat en Schoemanstraat en die systrate Eastwoodstraat en Farendenstraat geleë.[1]
GeskiedenisWysig
Die park is genoem na John Harold Venning, die Munisipale Direkteur van Parke, Pretoria, wat in 1940 afgetree het.[2]
|
<urn:uuid:01eb5d4e-cb93-4272-8447-548e03fd3093>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Venningpark
|
2019-07-19T07:44:00Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526153.35/warc/CC-MAIN-20190719074137-20190719100137-00170.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999922
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:9d69e30b-5ec0-49a7-aebb-24ca8dd40cc2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Qz
|
2019-07-20T14:38:06Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00330.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Vlag van Dallas
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Vlag van Dallas
Bynaam
(
en
)
Flag of Dallas
Verhouding
2:3
Goedgekeur
13 Februarie 1967
Die
Dallas
vlag
(
Engels
:
Flag of Dallas
) is amptelik aangeneem op
13 Februarie
1967
.
Hierdie artikel is ’n
saadjie
. Voel vry om Wikipedia te help deur dit
uit te brei
.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Vlag_van_Dallas&oldid=1394405
"
Kategorieë
:
Dallas
Vlae van die Verenigde State van Amerika
Versteekte kategorie:
Saadjies
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Haal dié blad aan
Ander tale
English
Español
Français
Polski
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 24 Oktober 2015 om 21:57 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:a8e9b52e-ec9e-4fc6-8f8c-36eab29b6924>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Vlag_van_Dallas
|
2019-07-20T13:59:44Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00330.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999618
| false
|
1535
Jump to navigation
Jump to search
1535 |
◄ | 15de eeu | ◄16de eeu► | 17de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1535 |
Kalenders | |
Die jaar 1535 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 35ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Gebeure[wysig | wysig bron]
- 21 Mei – Pous Paulus III stel sewe nuwe kardinale aan.
- 1 Julie – Die hofsaak teen Sir Thomas More begin.
Geboortes[wysig | wysig bron]
- 11 Februarie – Niccolò Sfondrati (later Pous Gregorius XIV), die 229ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1591).
- 2 Junie – Alessandro Ottaviano de' Medici (later Pous Leo XI), die 232ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1605).
|
<urn:uuid:5797d6c7-e5e6-4455-beac-d0bbebcd87fe>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/1535
|
2019-07-23T03:24:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00090.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999681
| false
|
Cannes-rolprentfees 1990
Datum | 10-21 Mei 1990 | |
Plek | Cannes, Frankryk | |
Getal prente | 18 (In Kompetisie) 21 (Un Certain Regard) 12 (Kortprente) | |
Webtuiste | Cannes-rolprentfees | |
Belangrike prente | ||
Openingsfliek | Dreams | |
Afsluitingsfliek | The Comfort of Strangers | |
Palme d'Or | Wild at Heart |
Die 43ste jaarlikse Cannes-rolprentfees is van 10-21 Mei 1990 gehou. Die Italiaanse regisseur en draaiboekskrywer Bernardo Bertolucci was die voorsitter van die jurie. Altesaam 51 rolprente en kortfilms het om pryse meegeding.
Die Amerikaanse rolprent Wild at Heart van die regisseur David Lynch het die Palme d'Or gewen.[1][2] Die fees is geopen met Akira Kurosawa se Dreams en afgesluit met The Comfort of Strangers van Paul Schrader.[3][4][5][6]
Belangrikste fliekpryse[wysig | wysig bron]
Prys | Rolprent | Regisseur | Land |
---|---|---|---|
Palme d'Or | Wild at Heart | David Lynch | VSA |
Grand Prix | The Sting of Death (Shi no toge) The Law (Tilaï) |
Kōhei Oguri Idrissa Ouedraogo |
Japan Burkina Faso |
Caméra d'Or | Freeze Die Come to Life (Zamri, oemri, woskresni!) | Vitali Kanevsky | Sowjetunie |
Jurieprys | Hidden Agenda | Ken Loach | Brittanje |
Kortfilm-Palme d'Or | The Lunch Date | Adam Davidson | VSA |
Ander pryse[wysig | wysig bron]
Prys | Wenner | Rolprent | Land |
---|---|---|---|
Beste regisseur | Pavel Lungin | Taxi Blues (Taksi-Blyuz) | Sowjetunie |
Beste akteur | Gérard Depardieu | Cyrano de Bergerac | Frankryk |
Beste aktrise | Krystyna Janda | Interrogation (Przesłuchanie) | Pole |
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Matthews, Jack (21 Mei 1990). "David Lynch's 'Wild at Heart' Wows Cannes : Film: The director intends to cut his violent, profane and erotic movie to get an R rating.". Los Angeles Times. Besoek op 10 Desember 2013.
- "Awards 1990 : All Awards". Besoek op 10 Desember 2013.
- Patterson, Suzy (9 Mei 1990). "Cannes Film Festival Reflects World Change". Los Angeles Times. Besoek op 10 Desember 2013.
- "Cannes Festival Opens With Showing Of 'Dreams'". Besoek op 10 Desember 2013.
- "Kurosawa's "Dreams" Opens Cannes Festival". Besoek op 10 Desember 2013.
- "Harold Pinter 1930-2008". Besoek op 10 Desember 2013.
|
<urn:uuid:a23176cb-783a-48af-8a78-19716f6ee567>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Cannes-rolprentfees_1990
|
2019-07-23T03:15:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00090.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.97568
| false
|
Phoebe Cates
Jump to navigation
Jump to search
Phoebe Cates | |
Geboortenaam | Phoebe Belle Cates |
---|---|
Geboorte | 16 Julie 1963 New York City, Verenigde State |
Nasionaliteit | Amerikaans |
Lewensmaat | Kevin Kline |
Kinders | Owen Joseph Kline, Greta Simone Kline |
Beroep(e) | Aktrise |
Aktiewe jare | 1982–1994, 2001 (akteur) |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Phoebe Cates (gebore 16 Julie 1963) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Fast Times at Ridgemont High (1982), Gremlins (1984), Gremlins 2: The New Batch (1990), en Drop Dead Fred (1991).
Inhoud
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1982: Fast Times at Ridgemont High
- 1982: Paradise
- 1983: Private School
- 1984: Gremlins
- 1987: Date with an Angel
- 1988: Bright Lights, Big City
- 1989: Heart of Dixie
- 1989: Shag
- 1990: Gremlins 2: The New Batch
- 1991: Drop Dead Fred
- 1993: Bodies, Rest & Motion
- 1994: Princess Caraboo
- 1997: Scratch the Surface
- 2001: The Anniversary Party
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 1979: Fashion
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 1983: Baby Sister
- 1985: Lace II
- 1990: Largo Desolato
Video's[wysig | wysig bron]
- 2016: Underwater Nude Scenes
|
<urn:uuid:69aa6c85-e598-49c7-8e3c-43190067af80>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Phoebe_Cates
|
2019-07-23T03:05:09Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00090.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.901901
| false
|
Acanthella simplex
Jump to navigation
Jump to search
Acanthella simplex | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||
Spesie | ||||||||||
Acanthella simplex |
Acanthella simplex is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Van Soest, R. (2011). Acanthella simplex. In: Van Soest, R.W.M, Boury-Esnault, N., Hooper, J.N.A., Rützler, K, De Voogd, N.J., Alvarez de Glasby, B., Hajdu, E., Pisera, A.B., Manconi, R., Schoenberg, C., Janussen, D., Tabachnick, K.R., Klautau, M., Picton, B., Kelly, M., Vacelet, J. (2011) World Porifera database. Gebaseer op inligting uit die World Register of Marine Species, te vinde op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=165666.
|
<urn:uuid:3fcbe8d0-1174-49be-a82a-9bc17b338475>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Acanthella_simplex
|
2019-07-24T09:07:21Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00250.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.703799
| false
|
De Goede Hoop Koshuis
De Goede Hoop is 'n privaat Afrikaans-Christelike koshuis vir mans en vroue wat aan die Universiteit van Pretoria studeer.[1][2] Die koshuis is in 2017 deur die burgerregte-organisasie AfriForum gestig. Die stigting van die koshuis het opslae gemaak omdat dit Afrikaans as enigste kommunikasietaal gebruik en nie die Universiteit van Pretoria se vereiste dat koshuise minstens 43% swart is, toepas nie.[3] In 2017 huisves De Goede Hoop 66 inwoners, waarvan 100% wit is. Een swart student is aanvaar vir verblyf, maar het opgeskop om finansiële redes.[4]
Die meeste studente van De Goede Hoop is in die ouderdomsgroep 19 tot 25.
Inhoud
Stigting[wysig | wysig bron]
AfriForum se doel met die stigting van die koshuis was om Afrikaanse studente se deelname aan die studentelewe te verseker, nadat dit volgens die organisasie tydens die FeesMustFall-betogings onder druk gekom het. Tydens dié protesoptrede het duisende studente betoog teen hoë klas- en koshuisgeld, en Afrikaans as onderrigtaal. Dit het gelei tot die afskaffing van Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit van Pretoria.[5]
Inskakeling by die Universiteit[wysig | wysig bron]
De Goede Hoop-studentevereniging is in 2016 by die Universiteit van Pretoria as 'n studentevereniging geregistreer.[1] Inwoners van De Goede Hoop sou deur middel van hierdie studentevereniging aan studenteaktiwiteite by die Universiteit kon deelneem,[5][1] maar die studentevereniging is helaas in 2017 deur die Universiteit ontbind.[1]
Kritiek[wysig | wysig bron]
Sowat twee maande nadat die koshuis geopen het, het die karakter daarvan opspraak gewek. Volgens die aktivis Yusuf Abramjee is die karakter "eksklusief" en kom dit neer op segregasie of rasseskeiding.[6] Abramjee het 'n klag by die Universiteit van Pretoria sowel as by die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kulturele, Godsdienstige en Taalgemeenskappe ingedien.[7]
Reaksie van die Universiteit van Pretoria[wysig | wysig bron]
Volgens Candice Jooste, 'n woordvoerder vir die Universiteit van Pretoria, veroordeel die Universiteit die koshuis "ten sterkste" en distansieer die instelling hom daarvan.[8] Rikus Delport—ook 'n woordvoerder vir die Universiteit—het op 27 Maart 2017 aangekondig dat die Universiteit die koshuis van alle amptelike universiteitsgeleenthede verban het.[1] Delport het ook aangevoer dat die koshuis "diskriminerende toelatingsvereistes" handhaaf.[1]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- AfriForum, Tuks dreig mekaar oor Afrikaanse koshuis, Netwerk24, 27 Maart 2017, geraadpleeg op 8 Mei 2017.
- Afrikaans-speaking student res adamant "not exclusive", 702.co.za, 1 mei 2017.
- UP “60-40” quota a misinterpretation, Perdeby, 2 Mei 2013, geraadpleeg op 4 Mei 2017.
In die artikel staan: "According to the university’s 2011 policy for residence placement, the minimum quota for first-year black students is 43%." - http://rekordeast.co.za/137703/de-goede-hoop-still-no-answers/
- De Goede Hoop Koshuis 'n tuiste vir enige Afrikaanse Tukkie, AfriForum, 28 Januarie 2017, geraadpleeg op 4 Mei 2017.
- UP urged to condemn new ‘Afrikaans-only’ residence, The Citizen, 22 Maart 2017, geraadpleeg op 4 Mei 2017.
- CRL complaint laid against 'Afrikaans only' residence, News24, 23 Maart 2017, geraadpleeg op 4 Mei 2017.
- UP distances itself from Afrikaans-only residence, EWN.co.za, 24 Maart 2017, geraadpleeg op 5 Mei 2017.
|
<urn:uuid:6d5626e8-a215-4c53-a91a-d4f8bca8e96a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/De_Goede_Hoop_Koshuis
|
2019-07-24T08:53:39Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00250.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999198
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:5abb1510-f362-4439-8ece-94a9b438b3dc>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Oh
|
2019-07-24T08:51:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00250.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Balen
Jump to navigation
Jump to search
Balen | |||
Die katolieke kerk van Balen | |||
Ligging van Balen in die provinsie Antwerpen | |||
Koördinate: Koördinate: | |||
Land | België | ||
---|---|---|---|
Gewes (deelstaat) | Vlaandere | ||
Provinsie | Antwerpen | ||
Regering | |||
- Burgemeester | Johan Leysen (CD&V) | ||
Oppervlak | |||
- Munisipaliteit | 72,88 km² (28,1 vk m) | ||
Bevolking (1 Januarie 2011) | |||
- Munisipaliteit | 21 305 | ||
- Digtheid | 292/km² (756,3/myl2) | ||
Poskode | 2490, 2491 | ||
Skakelkode(s) | 011, 014 | ||
Webwerf: www.balen.be |
Balen is 'n Belgiese dorp en munisipaliteit in die suidooste van die Vlaamse provinsie Antwerpen, aan die grens met die provinsie Limburg. Die munisipale gebied het 'n oppervlakte van 73 km² en sowat 21 000 inwoners (2011).
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Balen. |
|
<urn:uuid:675c9894-8f4a-43a0-8775-b8848452615d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Balen
|
2019-07-20T14:09:13Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00354.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.973948
| false
|
Demokratiese ontwikkeling as uitvloeisel van industrialisering
Die moderne wêreld is heeltemal anders as die wêreld van die tweede helfte van die agttiende eeu. Die Industriële Omwenteling wat in Brittanje begin het, het 'n omwenteling op nywerheidsgebied in daardie land teweeggebring en daarna na die Europese vasteland, die Verenigde State en vervolgens na ander lande van die wêreld uitgebrei. Sy uitwerking op die moderne beskawing was verreikend. Nie alleen is die produksiemetodes in die nywerhede en die landbou radikaal verbeter nie, maar die hele houding van die mensdom jeens die werkgewer en die werknemer en die welsyn van die werknemer is verander.
Inhoud
- 1 Die Industriële Omwenteling en demokrasie in Brittanje
- 2 Die Industriële Omwenteling
- 3 Onmiddellike maatskaplike en ekonomiese gevolge van die Industriële Omwenteling
- 4 Die begin van maatskaplike en industriële hervorming
- 5 Maatskaplike en industriële hervorming voortgesit
- 6 Brittanje ontwikkel tot 'n sosialistiese welsynstaat in die twintigste eeu
- 6.1 Stigting van die Arbeidersparty
- 6.2 Maatskaplike wetgewing
- 6.3 Verbetering van arbeidstoestande
- 6.4 Die finansiering van die welsynsprogram
- 6.5 Maatskaplike hervorming ná 1918
- 6.6 Die Arbeidersparty en staatsosialisme
- 6.7 Die Beveridge-plan en nasionale bestaansbeveiliging
- 6.8 Onderwysfasiliteite uitgebrei
- 6.9 Nasionalisasie van die vernaamste nywerhede
- 7 Die ontwikkeling van demokratiese bestuur in Groot-Brittanje
- 7.1 Die regeringsvorm in 1815
- 7.2 Die beweging om parlementêre hervorming
- 7.2.1 Die noodsaaklikheid van maatskaplike en industriële hervorming
- 7.2.2 Die eis om hervorming lei tot reaksie
- 7.2.3 Die eerste hervormings (1822-'29)
- 7.2.4 Die Whigs kom aan die bewind
- 7.2.5 Die Hervormingswet (Reform Act), 1832
- 7.2.6 'n Tydperk van hervorming
- 7.2.7 Konstitusionele eise van die Chartiste
- 7.3 Brittanje ontwikkel tot 'n parlementêre demokrasie
- 8 Die vooruitgang van demokratiese denkbeelde in Frankryk en Duitsland
- 8.1 Demokratiese vooruitgang in Frankryk
- 8.2 Demokratiese vooruitgang in Duitsland beperk
- 9 Bron
Die Industriële Omwenteling en demokrasie in Brittanje[wysig | wysig bron]
Die denkbeelde van die Franse Rewolusie het ontwikkel en oor Europa versprei. Tegelykertyd is Groot-Brittanje se industriële bedrywighede ingrypend deur 'n nuwe beweging beïnvloed wat in werklikheid voor die Franse Rewolusie sy verskyning gemaak het.
Die Industriële Omwenteling[wysig | wysig bron]
Masjinerie in gebruik geneem[wysig | wysig bron]
Dit was 'n tydperk waarin masjiene die mens in die fabrieksnywerhede vervang het. In 1783 is vertel dat Sir Richard Arkwright se fabriek deur middel van 'n stoomenjin aan die gang gesit is; en Matthew Boulton en James Watt het in 1785 'n spinfabriek uitgerus wat deur 'n stoommasjien aangedryf is. 'n Paar masjiene is inderdaad lank tevore reeds uitgevind, maar die nuwe industriële beweging het eintlik eers laat in die agttiende eeu begin as gevolg van die genialiteit van sekere uitvinders. Net soos met die grondgedagte van die Franse Rewolusie die geval was, sou hierdie nuwe beweging die oorsaak wees van industriële veranderinge wat op hul beurt maatskaplike en staatkundige toestande verander het. Die Industriële Omwenteling was heeltemal anders as die Franse Rewolusie, waar ingrypende veranderinge skielik teweeggebring is. Dit was 'n taamlik langsame, aanvanklik baie langsame, oorgang na die nuwe vervaardigingsmetodes – die vervanging van menslike krag deur masjienkrag by die prosesse in die nywerhede. Die eerste bedryf waarin 'n algehele omwenteling deur meganiese uitvindsels teweeggebring is, was die katoenbedryf, en later is die uitvindings ook in die ander tekstielbedrywe toegepas. Waar die spin en weef voorheen tuis met die hand gedoen is, het dit nou langsamerhand 'n fabrieksnywerheid geword, want die werkers kon dit nie bekostig om die masjiene wat so vinnig verbeter is, te koop nie; en kapitaliste het die werkers in groepe begin saamtrek in hul fabrieke. Daar is bereken dat daar teen die jaar 1788 sowat honderd fabrieke in Engeland was waar katoen gespin is, met gemiddeld 100 tot 150 persone in diens. Daar was minder wolfabrieke.
Stoomkrag[wysig | wysig bron]
Die een of ander vorm van krag was nodig om die masjiene aan te dryf. Dit het eers gelei tot die aanwending van waterkrag en, uiteindelik, van stoomkrag ná die uitvinding van die stoommasjien deur James Watt (1764). Die uitbreiding van die tekstielbedryf het gelei tot merkwaardige verbeteringe in die yster- en staalbedrywe, wat noodsaaklik was vir die vervaardiging van die masjiene. Die metodes van steenkoolontginning is ook op ongekende skaal ontwikkel. Die brandstof was nodig om die yster te smelt en die nuwe masjiene aan te dryf. Verhoogde industriële bedrywigheid het gelei tot verbeterde vervoermiddels.
Dit dien egter beklemtoon te word dat die ingebruikneming van die verskillende masjiene 'n stadige proses was. Die tuiswerkers was, solank hulle in staat was om 'n bestaan te vind, onwillig om in die fabrieke te gaan werk, en die werkgewers was ongeneë om masjiene in gebruik te neem solank hulle met die ware wat die arbeiders tuis vervaardig het, kon klaarkom. Tog het masjiene teen 1840, toe die spoorweg ook al terdeë gevestig was, industriële bedrywigheid in Brittanje reeds tot op groot hoogte verander. Daar bestaan geen twyfel nie dat die Industriële Omwenteling 'n magtige rewolusie was, want daardeur is binne 'n tydsbestek van 'n bietjie meer as honderd jaar 'n hele omwenteling in industriële en maatskaplike toestande in Groot-Brittanje, Duitsland, Frankryk en die Verenigde State teweeggebring. Sy invloed brei nog steeds vinnig uit, want op hede is dit besig om die hele ekonomiese struktuur van lande soos Indië en China te verander.
Onmiddellike maatskaplike en ekonomiese gevolge van die Industriële Omwenteling[wysig | wysig bron]
Dit was onvermydelik dat al die veranderinge wat deur die Industriële Omwenteling teweeggebring is, ontberinge vir die arbeiders gedurende die oorgangstydperk sou meebring; want die ekonomiese en maatskaplike lewe in Brittanje is geheel en al ontwrig.
Die groei van nuwe stede[wysig | wysig bron]
Die opkoms van die nuwe nywerheid wat in so 'n groot mate van stoomkrag afhanklik was, het tot gevolg gehad dat die bevolking nou na die omgewing van die steenkool- en ystervelde aangetrek is. Lancashire en die West Riding van Yorkshire het die digsbevolkte distrikte in Engeland geword, en die verhuising van die bevolking het gelei tot die opkoms van nuwe nywerheidstede soos Leeds, Manchester, Huddersfield en Sheffield, asook Birmingham, wat die belangrike posisie ingeneem het wat voorheen deur die suidooste en suidweste beklee is. Die vooruitsig op werk in hierdie stede het baie van die mense aangelok wat van hulle grond verdryf was deur die vernietiging van die ooplandstelsel van boerdery en wat nie na die Nuwe Wêreld of Australië verhuis het nie.
Die opkoms van moderne agterbuurtes[wysig | wysig bron]
Die maatskaplike toestande in dié stede wat so vinnig gegroei het, was betreurenswaardig. Huise was sleg gebou, en geen poging is hoegenaamd aangewend om die mees elementêre gesondheidsmaatreëls toe te pas nie. Met verloop van tyd het die toestand vererger namate meer mense na die stede gestroom het. Die opkoms van Manchester en naburige dorpe, byvoorbeeld, het die lug kilometers ver verpes, die waterstrome besoedel en die plantegroei vernietig. Die geboortesyfer het vinnig gestyg, maar die kindersterfte sowel as die algemene sterftesyfer was net so hoog. Siektes was baie algemeen, wat heeltemal te verstaan was. Selfs in 1844 het 'n kommissie wat aangestel was om die lewenstoestande in verskeie stede te ondersoek, onder andere die oorbevolkte toestand in 'n sekere agterplaas in Leeds beskryf en daarby gevoeg dat vyf-en-sewentig wavragte mis, wat jare lank onaangeraak daar gelê het, verwyder moes word. Die eiendom waarvan hierdie agterplaas 'n deel was, het, na bewering, die beste rente van alle eiendomme in die stad opgelewer. Die koste van lewensonderhoud was ook aan die toeneem. Na die einde van die Napoleontiese oorloë was die koringboere bevrees dat daar te veel koring uit die Oosseelande ingevoer sou word, en dat die pryse dus sou daal wanneer dié invoerhandel weer hervat word. Die regering het dus in 1815 'n wet laat aanneem waarvolgens geen koring sou mag ingevoer word nie solank die binnelandse prys minder as tagtig sjielings per kwart ton was. Dit het die grondeienaars beskerm, maar die arbeiders het daaronder gely, want die brood se prys is hoog gehou. Aangesien dronkenskap algemeen was, was die sedelike peil laag. Brittanje se strafkode was nog baie streng, en mense kon vir geringe oortredings in die tronk gestop word. Die gevangenisse, destyds veel talryker as vandag, was gedurig vol.
Die omstandighede van die fabrieksarbeiders[wysig | wysig bron]
In die fabrieke self was die toestand aanvanklik nie beter nie. Die gesinslewe was verbrokkel, en die arbeiders kon vergelyk word met slawe, want hulle is behandel bloot as soveel arbeidskrag om "gebruik te word na goeddunke van, en onder voorwaardes opgelê deur, hul base". Die vorige intieme verhouding wat in die huisnywerheid bestaan het, het verdwyn, en daar het 'n wye kloof tussen kapitaal en arbeid ontstaan. Daar was baie werkloses, en die mededinging was so skerp dat, vergeleke met die prys van brood, die lone beroerd laag was. Die werkure was lank, dikwels tot dertien of selfs veertien uur per dag. In die fabrieke is daar 'n stelsel van arbeidsverdeling ontwikkel ten einde produksiekoste te verminder. 'n Persoon sou voltyds besig wees met die vervaardiging van een enkele onderdeel van 'n artikel. Onder die vorige stelsel sou al die verskillende stadiums deur een persoon se hande gegaan het. Hierdie spesialisering het die arbeider se lewe eentonig en vervelend gemaak. Die werklike toestande in die fabrieke was ook nie bevorderlik vir goeie gesondheid nie, want baie van hulle was swak verlig, swak geventileer en klam. Ongelukke het ook baie dikwels voorgekom, want daar was geen beskerming teen gevaarlike masjinerie nie. Al hierdie euwels was die uitvloeisel van die sogenaamde fabriekstelsel. Daar moet egter nie gedink word dat die verandering om in die fabrieke te werk vir die arbeider altyd net 'n ramp was nie. Wewers het voorheen in klam, bedompige kelders gewerk. Ook was die lone wat aan hierdie mense betaal is, in 1840 in sekere opsigte hoër as wat hulle ontvang het toe hulle tuis gewerk het. Aangesien hulle in die stede saamgetrek was, het dit vir hulle moontlik geword om saam te span om van hulle werkgewers beter lewensvoorwaardes, 'n standaardloon en korter werkure te eis.
Kinder- en vrouearbeid[wysig | wysig bron]
Omdat dit swak besoldig was, is die vroue- en kinderarbeid deur die werkgewers uitgebuit. Die kinders van arm ouers is in fabrieke saamgehok as lappers (persone wat die gebreekte drade in die masjiene weer aanmekaar las). Selfs kindertjies van die ouderdom van vier en vyf jaar is gebruik om die afvalkatoen van die vloer af op te tel, en hulle moes van vyf- of sesuur in die oggend tot sewe- of agtuur in die aand werk, met kort onderbrekings vir maaltye. Die blaam vir hierdie toestand het nie net op die werkgewers gerus nie, want die ouers het hul kinders van hul jongste jare af as potensiële loontrekkers beskou. In die myne was die toestand nog erger. Hier moes vroue en seuns die steenkooltrokke deur die gangetjies trek waarvan party so laag was dat slegs klein kindertjies daardeur kon gaan. Die toestande waaronder die kinders in die myne gewerk het, was so sleg dat die sterftesyfer onder hulle in sommige gevalle vier of vyf maal so hoog was as in die nywerheidsdistrikte.
Die laissez faire-beleid[wysig | wysig bron]
Aanvanklik is niks gedoen om die nood en ellende van die arbeidersklasse te versag nie. Kinderarbeid is eers nie as 'n euwel beskou nie. Dit moet toegeskryf word aan die feit dat die Regering teen die einde van die agttiende eeu die regulering van die handel, wat 'n deel van die Merkantilistiese Stelsel was, laat vaar het. 'n Boek geskryf deur Adam Smith, 'n professor in Glasgow, met die naam "The Wealth of Nations", is in 1776 uitgegee – dieselfde jaar waarin die Amerikaners hul onafhanklikheid uitgeroep het. Smith, wat sy opvattinge op dié van 'n groep Franse ekonome, die Fisiokrate, gebaseer het, het die gedagte dat die staat industriële of handelsbedrywighede moes reguleer heftig veroordeel. Die handel moes volkome vry wees, en die beste beleid vir die staat was om elke indiwidu volkome vry te laat om sy eie voordeel te soek, mits hy nie daardeur die vryheid van ander aangetas het nie. So het dit dan gebeur dat daar 'n besliste verandering in die ekonomiese beleid plaasgevind het, en Adam Smith se opvatting dat mense toegelaat moes word om die beste vir hulleself te soek, het die grondslag van die Britse arbeids- en handelsbeleid geword, wat as die beleid van "laissez faire" bekend staan. Wette wat diensure en lone vasgestel het, is herroep sowel as wette wat beskerming aan die oorsese handel verleen het, sodat Brittanje geleidelik in die rigting van 'n vrye arbeidsmark en vryhandel beweeg het. In 1845 is die Koringwette herroep, die Skeepvaartwette is in 1849 herroep, en die beskermingsbeleid is deur William Gladstone se Vryhandelbegroting in 1860 beëindig.
Vooruitgang van handel en nywerheid[wysig | wysig bron]
Die onmiddellike gevolg van die nuwe handelsbeleid en die ondernemingsgees geopenbaar deur privaat ondernemings was 'n geweldige ontwikkeling van die nywerhede en die handel. Fabrikate en die oorsese handel het teen 'n vinnige tempo vermeerder gedurende die laaste helfte van die agttiende eeu en die eerste dekades van die negentiende. In 1783 was die waarde van die uitvoer byna £14 miljoen en die invoer net oor die £11½ miljoen. Teen 1800 het hierdie syfers reeds meer as verdubbel en was die bedrae £34 miljoen en £28 miljoen onderskeidelik. Die katoeninvoer alleen het sestigvoudig toegeneem. So het Brittanje dan teen 1815 reeds die rykste nywerheids- en handelsland van die wêreld geword. Dit was weens hierdie toename in sy rykdom en die afhanklikheid van die Europese lande van Brittanje vir fabrieksware, dat hy in staat was om die sware laste wat deur die Napoleontiese oorloë op hom gelê is, te dra. Selfs Napoleon kon nie sonder Britse fabrikate vir sy troepe klaarkom nie. Brittanje het inderdaad van 'n landbouland tot 'n groot nywerheidsland verander.
Onderdrukkende regeringsmaatreëls[wysig | wysig bron]
Die nuwe metodes van grootskaalse produksie wat die land soveel rykdom gebring het, het ook baie euwels as nasleep gehad, en die arbeidersklasse het die meeste daaronder gely. Die regerende klas is geblameer vir al die ellende, en die arbeiders het probeer saamstaan ten einde beter lone te verkry. In hierdie jare (1789–1815) het Europa die naweë van die Rewolusionêre en die Napoleontiese oorloë deurgemaak. Die Britse Regering, wat 'n rewolusionêre uitbarsting gevrees het – die aaklighede van die Franse Rewolusie was nog vars in die geheue – het steeds daarna gestreef om die arbeiders te belet om verenigings te stig ten einde hoër lone te eis. In 1799 en 1800 is wette teen die stigting van sodanige verenigings aangeneem. Na die beëindiging van die Napoleontiese oorloë het die toestand in Brittanje nog verder versleg. Werkloosheid het toegeneem as gevolg van die verslapping in die handel en die groot aantal soldate en matrose wat van die oorloë af teruggekeer het. Lone het gedaal, en die prys van brood het as gevolg van die Koringwette gestyg. Die bekommerde arbeiders het uiting aan hul gevoelens gegee deur opstootjies te verwek, masjinerie te vernietig en hooimiede te verbrand. Manne soos William Cobbett, 'n hervormer, wat die Weekly Political Register uitgegee het, waarvan die sirkulasie tot 50 000 gestyg het nadat die prys daarvan tot twee pennies verminder is, en Henry ,,Orator" Hunt het belangrike industriële en maatskaplike hervorming bepleit. Die regering was bang vir 'n algemene rewolusie, en het baie streng onderdrukkende maatreëls toegepas. In 1819 is daar op 'n ordelike vergadering wat by Peterloo, Manchester, gehou is, deur soldate geskiet – daar was destyds geen polisie nie. Die handelwyse van die magistrate wat vir hierdie daad verantwoordelik was, is deur die regering goedgekeur, en die Ses Wette is aangeneem, waarvolgens onder andere geen oproerige openbare vergaderings toegelaat sou word nie en die publikasie van opruiende koerante of pamflette verbied is. Op die Vasteland het intussen 'n soortgelyke toestand ontwikkel. In Duitsland het dit uitgeloop op die Karlsbad-dekrete en in Napels en Sisilië het die Europese Konsert ingegryp.
Die begin van maatskaplike en industriële hervorming[wysig | wysig bron]
Die toenemende aandrang op hervorming[wysig | wysig bron]
Van die aanvang van die negentiende eeu af was magte in Brittanje aan die werk wat uiteindelik 'n verbetering van die lot van die werkende klasse teweeggebring het. Dit was in die eerste plek toe te skryf aan die godsdienstige herlewing waarmee John Wesley en ander in die vorige eeu begin het. Dit het die aandag van die publiek op die toestand van die arbeiders in die nuwe nywerheidstede gevestig. Die eerste tasbare gevolge was die voorsiening van Sondagskole vir die kinders van die armes. Daarna is die aandag van die groot publiek op die uiters slegte toestande in die katoenfabrieke en die steenkoolmyne gevestig. Hierdie humanitêre beweging het ook gelei tot 'n agitasie om die verbetering van die tronkstelsel en die strafkode. In hierdie beweging het John Howard en Elizabeth Fry die voortou geneem. Gedurende die eerste twee dekades van die negentiende eeu het 'n groep Radikale ontstaan wat daarvoor gepleit het dat die parlement wetgewing moes aanneem ten einde die maatskaplike, industriële en ekonomiese posisie van die werkers te verbeter. Om dit te kon doen, moes die Britse parlement eers hervorm word, want dit het destyds slegs die landelike aristokrasie verteenwoordig wat geen belange by die vraagstukke van die nywerheidsgebiede gehad het nie. Die nuwe handels- en nywerheidsklasse en die stedelike arbeidersklasse het geen verteenwoordiging hoegenaamd in hierdie parlement gehad nie.
Hervormings deur die gematigde Tories[wysig | wysig bron]
Gelukkig was die reaksionêre Tory-regering ná 1820 meer geneë om aandag aan sosiale en industriële hervorming te wy, nadat jonger lede soos George Canning en William Huskisson tot die kabinet toegetree het. Die strafwette is mensliker gemaak, en aan die Rooms-Katolieke is politieke regte toegeken (1829). Namate die gees van verdraagsaamheid sterker geword het, is ook aan industriële en sosiale toestande aandag gewy. In 1824 is, grotendeels as gevolg van die bemoeiinge van Francis Place, 'n Londense kleremaker, die wette teen werkersvereniginge deur die parlement herroep. Hiermee is die weg gebaan vir die vakuniebeweging, wat later so 'n belangrike rol in verband met die verkryging van gunstiger arbeidstoestande en hoër lone vir die werkende klasse gespeel het. Die humanitêre beweging was ook, reeds in 1802, die aanleiding tot die aanneming van die eerste Fabriekswet op voorstel van sir Robert Peel. Dit het die werkure van arm kinders wat vakleerlinge in die katoenfabrieke was, tot twaalf uur per dag verminder en nagwerk verbied. In 1819 is nog 'n wet aangeneem. Dit het onder meer bepaal dat kinders onder nege jaar oud glad nie in die katoen- of wolfabrieke in diens geneem moes word nie. Hierdie wette was ondoeltreffend, want geen inspekteurs is aangestel om toe te sien dat die bepalinge toegepas word nie. Die saak van die kinders is nietemin voortdurend deur lord Anthony Ashley Cooper, later Graaf van Shaftesbury, en ander bepleit.
Die Whig-party aan die bewind (1832)[wysig | wysig bron]
Dit was eintlik eers as gevolg van die groot Hervormingswet (Reform Act) van 1832 dat hervorming op groot skaal aangepak is. Namate die beweging ten gunste van hervorming aangegroei het, het die Whig-party, wat die opponente van die Tory-regering was, maatskaplike en industriële hervorming in sy partyprogram opgeneem. In 1830 is George IV oorlede, en die troonsbestyging van Willem IV het 'n nuwe algemene verkiesing noodsaaklik gemaak. Die Whig-party se parlementêre aanhang is versterk en hulle leier, lord Grey, het eerste minister geword. Die Whig-party het in die daaropvolgende tien jaar 'n reeks verreikende maatskaplike en industriële hervormings ingevoer, wat baie bygedra het om die toestand van die arbeidersklasse te verbeter. Hierdie beweging het aan krag gewin deur die aanneming van die Hervormingswet (Reform Act) van 1832. Vir die eerste keer is ruime verteenwoordiging in die parlement toegeken aan die nuwe industriële en kommersiële leiers, wat nou in staat was om as kampvegters van die belange van die nywerheidsgebiede op te tree. Hierdie strewe na hervorming het geblyk uit die afskaffing van slawerny dwarsdeur die Britse Ryk in 1833 en die betaling van geldelike vergoeding aan die slawe-eienaars.
Doeltreffende fabriekswette[wysig | wysig bron]
Die ,,Hervormingsparlement” (Reform Parliament) het onmiddellik aandag gewy aan die toestand wat in die katoenspinnerye geheers het, en in 1833 die Derde Fabriekswet aangeneem, wat die indiensneming van kinders onder die ouderdom van nege jaar verbied het, en die diensure van kinders tot by die ouderdom van agttien jaar beperk het. Kinders sou nie toegelaat word om langer as twaalf uur per dag te werk nie. Alhoewel dit slegs 'n klein begin was, was dit tog die eerste werklik doeltreffende wet, want vier fabrieksinspekteurs is aangestel om die fabrieke en spinnerye te besoek om toe te sien dat die regulasies uitgevoer word. Lord Shaftesbury het daarná aandag aan die steenkoolmyne gewy. Ten spyte van sterk teenstand van die myneienaars, is in 1842 'n wet aangeneem wat die indiensneming van vroue en meisies in steenkoolmyne verbied het. Slegs seuns van oor die tien jaar kon in diens geneem word, maar dán nie vir meer as drie dae in 'n week nie. In 1844 is 'n ander fabriekswet aangeneem, nadat drie pogings daartoe deur sir James Graham, die minister van binnelandse sake, aangewend was. Hierdie wet het 'n dag van twaalf uur vir werksters in die fabrieke vasgestel. Bowendien is verdere beperkings op die indiensneming van kinders gelê, en daar is bepaal dat die kinders die skool drie uur per dag moes bywoon, in plaas van twee uur soos in 1833 voorgeskryf was. Uiteindelik het die staat dus doeltreffende stappe gedoen om die uitbuiting van vroue en kinders in die tekstielfabrieke en in die steenkoolmyne te beëindig. 'n Belangrike stadium is bereik toe 'n wetsontwerp wat deur John Fielden, 'n katoenspinner, ingedien is, in 1847 aangeneem is. Die vroeër teenstand teen nywerheidswetgewing het ook verdwyn namate fabrikante besef het dat deur die toepassing van korter werkure hulle groter doeltreffendheid van die werkers verkry het. Die nuwe wet het dit vir fabrieke onwettig gemaak om vroue en jeugdige persone langer as tien uur per dag te laat werk. Aangesien die werkure oor vyftien uur per dag gestrek het, het die fabrieksinspekteurs dit feitlik onmoontlik gevind om vas te stel of die regulasies werklik uitgevoer is. Die parlement het derhalwe in 1850 'n wysigingswet aangeneem wat die ure van die werksdag vir vroue verder ingekort het. Twee uur moes gedurende die dag vir maaltye toegestaan word. In 1853 is die wet verder gewysig ten einde die kinders se dag op dieselfde grondslag as dié vir vroue te beperk. Waar mans en vroue saam gewerk het, is die ure vir mans ook geraak, en die fabrieksdag is op twaalf uur vasgestel. Lord Shaftesbury, wat in 1885 oorlede is, het hom sedert 1833 voortdurend ten behoewe van die fabriekswerkers, veral die vroue en kinders, beywer. Hy word ook onthou weens sy werk in verband met die afskaffing van die praktyk, in 1864, om kinders as skoorsteenveërs te gebruik. Daar moet op gelet word dat fabriekswetgewing aanvanklik hoofsaaklik vir vroue en kinders gegeld het en tot die tekstielbedryf beperk was. Later is die omvang van die nywerheidswette uitgebrei om ook ander nywerhede in te sluit.
Werkloosheidsonderstand[wysig | wysig bron]
Die aanneming van die Fabriekswette was 'n aanduiding dat die parlement uiteindelik oortuig was van die noodsaaklikheid van staatsinmenging ten einde die industriële en maatskaplike toestand van die arbeidersklasse te verbeter. Werkloosheid, wat sedert 1815 geweldig toegeneem het, het vervolgens aandag ontvang en onderstandsmaatreëls is oorweeg. Alhoewel daar tydens die regering van Elizabeth I 'n stelsel ontwerp is om vir die armes en behoeftiges te sorg, het die verskuiwing van die bevolking na die nuwe nywerheidstede, die lae lone en die ontberinge van die plaasarbeiders die toepassing van hierdie Arme-wet teen die einde van die agttiende eeu onprakties gemaak. 'n Aantal magistrate van Speenhamland in Berkshire het in 1795 die probleem probeer oplos deur toelaes te betaal aan laagbesoldigde arbeiders. As 'n man se loon te laag was, sou dit uit die plaaslike belastings aangevul word. Dit het slegs tot 'n verhoging van die belastings gelei, vlyt ontmoedig en luiheid onder die werkers aangemoedig. Op die ou end was dit vir plaaslike gemeenskappe onmoontlik om die geldelike las wat dit op hulle gelê het, te dra, en die getal werkloses het teen 'n ontstellende tempo toegeneem. Die Armewet is in 1834 drasties gewysig toe daar bepaal is dat na 'n tydperk van twee jaar geen toelaag meer aan enige liggaamlik gesonde werker betaal sou word nie, en dat indien hy nie in staat was om homself te onderhou nie, hy na 'n armehuis moes gaan. Die tug in die werkhuise was baie streng ten einde armes af te skrik. H. M. Stanley se beskrywing in sy outobiografie van sy eie ondervindinge in 'n werkhuis geskryf hoe aaklig so 'n inrigting was. Slegs diegene wat weens liggaamlike gebreke nie in staat was om te werk nie, sou onderstand in hul huise ontvang. Dit was 'n hardvogtige maatreël, maar die getal persone wat van onderstand afhanklik was, het snel afgeneem, en dit het die plaaslike belastings met 'n groot bedrag verminder en die arbeiders uit 'n toestand van blywende vernedering gered.
Munisipale hervorming[wysig | wysig bron]
Die Hervormingsparlement was verantwoordelik vir die invoering van nog 'n belangrike wet, naamlik die Municipal Corporation Act van 1835. Plaaslike bestuur was op daardie tydstip in 'n baie korrupte toestand en beperk tot 'n paar persone wat net na hul eie belange omgesien het. Die wet het voorsiening gemaak vir behoorlike munisipale verkiesings en die eenvormige samestelling van verkose munisipale liggame. Aan die begin was die magte van die nuwe besture baie beperk en die aantal stemgeregtigdes in elke dorp betreklik klein. Voor 1835, en selfs daarná, moes 'n spesiale wet deur die parlement aangeneem word om voorsiening te maak vir die een of ander vorm van openbare diens of verbetering van 'n dorp, en spesiale kommissarisse is aangestel om aandag te wy aan sulke sake soos die uitlê van strate en die aanbring van riole. Dit het die openbare gesondheidstoestand baie verbeter. Die oordrag van enige van hierdie magte aan dorpsrade is eers deur die wet van 1835 toelaatbaar gemaak, met die gevolg dat dorpskommissarisse in baie gevalle nog altyd funksies vervul het wat tans deur stadsrade verrig word.
Die staat en die openbare gesondheid[wysig | wysig bron]
Daar is alreeds verwys na die toestand wat in die nuwe nywerheidstede geheers het. 'n Mate van aandag is gewy aan sulke dienste soos die aanbring van riole en die verskaffing van water in die nuwe stede, maar oor die geheel was die toestand betreurenswaardig. Daar was geen wetenskaplike sanitasie nie; vullishope en slykpoele was oral te sien, die huise was swak geventileer en daar was baie min beheer oor die verskaffing van voedsel. Swak gesondheid was onder die armes algemeen en die sterftesyfer was hoog. Epidemies van cholera en pokke het gereeld voorgekom. Hierdie epidemies het ongetwyfeld daartoe bygedra om die volk uit sy laissez faire-houding teenoor volksgesondheid wakker te skud. Die eerste stap in die rigting van staatsverantwoordelikheid ten opsigte van volksgesondheid is gedoen deur Edwin Chadwick, een van die kommissarisse wat in 1832 aangestel is in verband met die toepassing van die Armewette. Hy word beskou as die stigter van die stelsel van volksgesondheid in Engeland. Sy pogings het uiteindelik gelei tot die aanstelling van 'n Koninklike Kommissie deur sir Robert Peel in 1843 om verslag te doen oor die sanitêre toestande onder die arbeidersbevolking. Die skrikwekkende toestand wat in hul rapport aan die lig gebring is, het gelei dat wetgewing in verband met die verwydering van vullis en rioolvuil en ter voorkoming van siektes aangeneem is. Die eerste Wet op Volksgesondheid is in 1845 aangeneem. Daardeur is 'n sentrale gesondheidsdepartement, wat die Algemene Gesondheidsraad genoem is, in Engeland gestig. Dit het plaaslike gesondheidsrade in die lewe geroep wat die gesondheidsdienste moes beheer. Mediese gesondheidsbeamptes is in die groot stede aangestel en later is ook gesondheidsinspekteurs aangestel om toe te sien dat die regulasies uitgevoer word. Deur hierdie wet het die staat op duidelike wyse verantwoordelikheid vir die volk se gesondheid aanvaar. Plaaslike mediese beamptes was reeds in Liverpool (1847) en Londen (1848) aangestel. Hierdie Wet op Openbare Gesondheid het ook bepaal dat stadsrade in munisipale gebiede verantwoordelik gehou sou word vir watervoorsiening, waterafvoer, instandhouding van strate, begraafplase en die regulering van misstande. Verskeie ander wette in verband met openbare gesondheid, wat veral op die samestelling en magte van plaaslike owerhede betrekking gehad het, is gedurende die tweede helfte van die neëntiende eeu aangeneem. Op hierdie wyse is die dienste in verband met volksgesondheid aansienlik uitgebrei. Belangrike sake soos openbare inenting, verbeterde hospitaalakkommodasie, beheer oor voedselverskaffing en die voorkoming van siektes het die ernstige aandag van gesondheidsowerhede geniet. Teen 1875 was die heilsame uitwerking van hierdie gesondheidsmaatreël reeds aan die dalende sterftesyfer merkbaar.
Onderwys vir die massa[wysig | wysig bron]
Tot vroeg in die negentiende eeu was die Staat nie in die voorsiening van onderwysfasiliteite vir die volk geïnteresseerd nie. Onderwys is met die Kerk geassosieer en was beskou om slegs die voorreg van die hoër klasse te wees. Volgens die tradisie was onderwys iets wat vrywillig verskaf en in private hande gelaat moes word, en daar was algemene teenstand teen enige gedagte van staatsinmenging. Aanvanklik was godsdienstige liggame hoofsaaklik verantwoordelik vir die aanmoediging tot vrywillige stigting van skole. Aan die begin van die neëntiende eeu was daar twee nasionale vereniginge wat hulle vir die stigting van skole beywer het. Die Britse en Buitelandse Skoolvereniging is in 1808 deur Joseph Lancaster, 'n Kwaker, gestig; en die Nasionale Vereniging deur dr. Andrew Bell, 'n Anglikaan, in 1811. Die tipe skool wat opgerig is, het godsdiensonderrig verskaf, wat bedoel was om die kinders van die veragterdes in die stede geestelik op te hef. Die koste van die instandhouding van hierdie skole is deur skenkings van die Kerke en filantropiese liggame bestry. Die eerste stap wat deur die regering gedoen is om hom in die onderwys te interesseer, was toe die Hervormingsparlement in 1833 'n bedrag van £20 000 beskikbaar gestel het aan die twee vereniginge vir die oprigting van meer skole vir die armer klasse. Hierdie subsidie is jaarliks vermeerder, en het teen 1860 reeds 'n half miljoen pond bedra. Daar het geleidelik 'n gevoel van verantwoordelikheid jeens die kinders van die arbeidersklasse ontwikkel. So het die Fabriekswet van 1833, byvoorbeeld, die skoolure van kinders verleng. Daar is mettertyd besef dat die Kerke nie voldoende in die behoefte aan meer onderwysfasiliteite kon voorsien nie. In 1839 is 'n belangrike komitee van die Geheime Raad aangestel om toesig oor die aanwending van die toelaes wat toegewys is aan skole wat op vrywillige grondslag gestig is, te hou. Dit was feitlik die aanvang van 'n staatsdepartement as deel van 'n nasionale onderwysstelsel. In 1856 is die komitee in 'n Department van Onderwys omgeskep. Die eerste sekretaris van die van die liggaam, James Kay-Shuttleworth, 'n geneesheer wat intiem met die toestande in die agterbuurtes van Manchester bekend was, het veel gedoen om steun vir staatsbeheer van die onderwys aan te moedig deur die aanstelling van inspekteurs. Teen 1860 het die verset van die regerende klasse teen staatsbeheer van laer onderwys feitlik verdwyn. Die maatskaplike en industriële toestand van die arbeidersklasse het dus teen 1860 alreeds aanmerklik verbeter. Dit was grotendeels die gevolg van die moedige wetgewing wat deur die Hervormingsparlement aangeneem is. Daar is besef dat staatsinmening noodsaaklik was in 'n moderne industriële staat, indien die tevredenheid van die arbeiders verseker en 'n beter aanpassing van rykdom tussen die kapitaliste en die arbeidersmassas teweeggebring moes word.
Maatskaplike en industriële hervorming voortgesit[wysig | wysig bron]
Die aandrang op verdere hervorming[wysig | wysig bron]
Ná 1860 was die twee groot politieke partye in Brittanje die Konserwatiewe, voorheen die Tories, en die Liberale, voorheen die Whigs – albei ten gunste van die uitbreiding van die stemreg. Die tweede Hervormingswet van 1867 het die stemreg aan die stedelike arbeidersklasse gegee en die derde Hervormingswet van 1884 aan die plaasarbeiders. Aangesien beide partye voortaan die stem van die werkersklasse moes verkry, is omvattende programme van maatskaplike en industriële hervorming opgestel. So het Brittanje vóór die einde van die negentiende eeu reeds ver gevorder op die weg na 'n sosialistiese staat. Die Vakunies het inderdaad meegewerk om die eise van die arbeiders insake die verskillende hervormings te formuleer. Die stigting van hierdie soort unies is moontlik gemaak toe die ,,Anti-Combination Act" in 1824 herroep is, daar die Staat nie meer gevrees het dat vereniginge van arbeiders die aanleiding tot oproer en rusverstoring sou wees nie. Alhoewel verskeie plaaslike vakunies kort daarna tot stand gekom het, was die eerste vakunie wat op nasionale grondslag gevorm is, die Geamalgameerde Vereniging van Ingenieurs in 1851. Die mynwerkersunie is in 1863 gestig. Die unies het egter nog geen wetlike erkenning geniet nie. Na die aanneming van die Hervormingswet van 1867 het die vakunies die verwydering geëis van die wetlike beperkings wat hulle in hul pogings om beter ekonomiese toestande vir die werkers te verkry belemmer het. Die vakunies is uiteindelik in 1871 as wettige liggame erken, en in 1875 is aan hulle die reg toegeken om stakings te organiseer sonder vrees van wetlike optrede teen hulle. Van dié tyd af het die vakunies 'n steeds belangriker rol in die verbetering van die lot van die arbeidersklasse gespeel.
Fabriekswetgewing[wysig | wysig bron]
Die beginsels wat in die Fabriekswet van 1833 beliggaam was, is ook op ander nywerhede toegepas, sodat die nywerheidsbedrywigheid uiteindelik in sy gehele omvang onder staatsbeheer gebring is. So het die Staat verantwoordelikheid aanvaar vir die kinders, die veiligheid van volwassenes in hul diens, die uitskakeling van ongesonde werkstoestande en die redelike beperking van werkure. In 1878 is al die fabriekswetgewing van die voorafgaande vyf-en-veertig jaar gekodifiseer. Gedurende die eerste helfte van die negentiende eeu is baie min voorsiening gemaak vir gevalle waar werkers sterf of beseer is as gevolg van ongelukke in myne en fabrieke. Die algemene mening was dat 'n werknemer, aangesien hy loon ontvang het, verantwoordelikheid vir die gewone risiko's in verband met sy werk moes aanvaar en nie geregtig was om enige skadevergoeding in geval van 'n ongeluk te eis nie. Ongelukke het egter so dikwels in die myne voorgekom dat die mynwerkersunie om skadeloosstelling begin agiteer het. In 1880 is die eerste wet op die Aanspreeklikheid van Werkgewers aangeneem. Dit het aan die werknemers die reg op skadevergoeding gegee in gevalle waar 'n ongeluk aan nalatigheid aan die kant van die superintendent of 'n gebrek aan die masjinerie te wyte was. Daar was groot ontevredenheid omdat die omvang van die wet so beperk was, en politici soos Joseph Chamberlain, beïnvloed deur Otto von Bismarck se nywerheidswetgewing in Duitsland, het op die invoering van 'n stelsel van maatskaplike versekering benewens die voorkoming van ongelukke aangedring. In 1897 is 'n Wet op die Skadeloosstelling van Werkliede aangeneem, wat die werkgewer in sekere gespesifiseerde gevaarlike bedrywe verplig het om skadevergoeding aan 'n beseerde werknemer vir alle ongelukke te betaal, tensy die ongeluk deur die moedswillige nalatigheid van die beseerde persoon veroorsaak is. Hierdie wet het aansienlike voordele vir die verminkte werknemers of die weduwees gebring, maar het nie algemene tevredenheid gegee nie. In 1901 is 'n ander fabriekswet aangeneem wat die indiensneming van kinders onder elf jaar verbied het.
Vry laer onderwys[wysig | wysig bron]
Die uitbreiding van die stemreg na die arbeidersklasse het beteken dat hulle ook die een of ander soort opvoeding moes kry ten einde hulle in staat te stel om self te lees en met politieke strydvrae vertroud te raak. Dit was aanleiding tot die verskaffing van laer onderwys aan die volksklasse. In 1870 is 'n belangrike Wet op Laer Onderwys, wat deur William Edward Forster ingedien is, aangeneem. Hierdie wet was 'n erkenning dat die kerke nie langer voldoende skoolakkommodasie kon verskaf nie. Die onderwysdepartement sou nou in staat wees om laerskole te laat oprig deur verkose skoolrade, wat gemagtig is om 'n belasting te hef benewens die toelaag wat van die regering ontvang is. Die nuwe skole wat aldus gestig is, sou nie-sektaries van aard wees. 'n Gewetensklousule wat 'n ouer toegelaat het om sy kind van godsdiensonderrig terug te hou, het 'n treffende kenmerk van die Engelse skoolstelsel gebly. Teen 1880 is reeds soveel vordering gemaak dat verpligte skoolbywoning oor die hele land afgedwing kon word. Skoolrade het duisende nie-sektariese skole gestig, en op hierdie manier is die kerke ook aangespoor om nog meer skole te voorsien. Binne twintig jaar is die skoolbywoning verdubbel. In 1891 is die onderwys in skole onder skoolrade vry gemaak, en skole wat op vrywillige grondslag gestig is, is aangemoedig om die betaling van skoolgelde af te skaf. Baie van die groter skoolrade het 'n aansienlike bydrae tot die bevordering van onderwys gelewer; baie van hulle was egter klein en ondoeltreffend. Algaande het die vrywillige skole gevind dat die geldelike eise wat aan hulle gestel is, te veel vir hulle geword het. Dit het dus noodsaaklik geword om die hele administratiewe masjinerie van die volksonderwys op te knap. 'n Sentrale onderwysowerheid is in die lewe geroep, toe die Onderwysraad (Board of Education) in 1899 gestig is. Die plaaslike onderwysadministrasie is deur die Onderwyswet van 1902 vereenvoudig. Die skoolrade is afgeskaf en hul pligte is aan vergrote plaaslike owerhede toevertrou. Hierdie plaaslike owerhede is met die instandhouding en uitbreiding van laerskole belas. Hierdie wet het Brittanje 'n nasionale stelsel van vrye en verpligte primêre onderwys gegee. Dit was ook aansporing tot die stigting van munisipale ,,grammar schools" naas die gevestigde ,,Public Schools". Só is daar dus voorsiening vir sekondêre en tegniese opleiding vir die volksmassas gemaak.
Brittanje ontwikkel tot 'n sosialistiese welsynstaat in die twintigste eeu[wysig | wysig bron]
Stigting van die Arbeidersparty[wysig | wysig bron]
Teen die aanvang van die twintigste eeu het die arbeidersklasse in Brittanje reeds op baie maniere op 'n volkome rekonstruksie van die maatskaplike orde aangedring. Hulle was ontevrede met die langsame vordering in verband met die maatskaplike reorganisasie gedurende die voorafgaande twee dekades. Die vakunies het weereens 'n belangrike rol gespeel. 'n Onafhanklike Arbeidersparty is reeds in 1892 gevorm, en een lid in die parlement gekies. Op 'n vakuniekongres wat in 1899 gehou is, is besluit om 'n Arbeidersparty te stig wat as 'n politieke front van die vakunies sou dien. Die gevolg was dat die Arbeidersparty in 1906 in die algemene verkiesing 51 setels in die Laerhuis verower het. Die politieke mag van die vakunies het met rasse skrede toegeneem. In 1911 is 'n wet aangeneem waarvolgens salarisse aan parlementslede betaal sou word. Van hierdie tydstip af het die Arbeidersparty in die Laerhuis van krag tot krag gegaan. In 1912 is 'n wet aangeneem wat die gebruik van uniefondse vir politieke doeleindes gewettig het. Dit was 'n betekenisvolle stap, want die unies kon hulleself nou effektief op die politieke terrein reorganiseer.
Maatskaplike wetgewing[wysig | wysig bron]
In 1906 het die Liberale Party 'n groot meerderheid in die parlementêre verkiesing behaal. Onder die leierskap van sir Henry Campbell-Bannerman, Herbert Henry Asquith en David Lloyd George is 'n aantal verreikende hervormings ingevoer ten einde die welsyn van die volk te bevorder. In 1908 is 'n Ouderdomspensioenwet aanvaar waarvolgens klein pensioene toegeken is aan mense ouer as 70 jaar met 'n inkomste benede 'n sekere peil. Later is die ouderdomsbepaling tot 65 jaar verlaag. Die toestand in die skole het ook sorgvuldige aandag ontvang. In 1906 is 'n wet aangeneem wat aan die plaaslike onderwysowerhede die reg verleen het om kinders wat in behoeftige omstandighede verkeer het, te voed. Dáárop het in 1907 die Mediese Inspeksiewet gevolg, wat die grondslag van die huidige mediese diens in skole in Groot-Brittanje gelê het. Hierdie wet het voorsiening gemaak vir die mediese inspeksie van kinders wanneer hulle by 'n skool aansluit, en reëlings sou getref word vir toesig oor die gesondheid en liggaamlike toestand van alle kinders in openbare laerskole. Nadat hierdie diens in die lewe geroep is, is bevind dat baie kinders wat voorheen as normaal en gesond beskou was, in werklikheid aan ondervoeding, of slegte tande, adenoïede of ernstiger gebreke gely het. Die mediese diens in skole wat aanvanklik ingestel is ten einde kinders in staat te stel om by skoolonderrig te baat, is geleidelik uitgebrei, en dit beoog tans die opbouing van die volk se gesondheid.
Verbetering van arbeidstoestande[wysig | wysig bron]
As gevolg van 'n parlementêre ondersoek is in 1906 'n belangrike Wet op die Skadeloosstelling van Werkliede aangeneem wat in baie opsigte 'n uitbreiding van die vorige wette was. In 1908 is die werkdag van agt uur ook in die steenkoolmyne ingevoer. In die volgende jaar is verskeie bedryfsrade in die lewe geroep wie se taak dit was om toestande in die nywerhede te reguleer. Dit was 'n uitbreiding van staatsbeheer in die bedryfsorganisasie. Daarna is versoeningsrade bestaande uit verteenwoordigers van die betrokke vakunies en werknemers in die lewe geroep. Hierdie rade moes stakings verhoed deur geskille by wyse van onderhandeling te besleg. Aan die begin van die twintigste eeu het werkloosheid in Brittanje sy verskyning gemaak ten gevolge van die skerpe mededinging van die Verenigde State, Duitsland en Frankryk op die wêreldmark. 'n Belangrike poging om die werkloosheidsvraagstuk die hoof te bied is in 1911 aangewend, toe die Nasionale Gesondheidsversekeringwet aangeneem is. Dit het ontwikkel tot 'n stelsel waarvolgens alle vakwerkers 'n klein weeklikse bydrae in 'n fonds moes stort, waarin 'n verdere bedrag deur die Staat en die werkgewers betaal is. Uit hierdie fonds is tydelike onderstand aan werklose arbeiders verleen.
Die finansiering van die welsynsprogram[wysig | wysig bron]
Hierdie hervormings het vir die Staat die uitgawe van ontsaglike bedrae meegebring. Die Liberale Party wou die koste bestry deur verhoogde belastings. 'n Rewolusionêre begroting is in 1909 deur Lloyd George ingedien, waarvolgens swaar belastings op inkomste in die nywerhede en die handel en ook 'n boedelbelasting gehef sou word. Die meer welgestelde lede van die samelewing sou voortaan aansienlike bedrae moet bydra tot die koste verbonde aan die maatskaplike hervormings wat ingestel is om die minderbevoorregtes te help. Toe die Hoërhuis weier om die belastingvoorstelle goed te keur, het 'n konstitusionele krisis ontstaan. In 1911 het die regering egter 'n wetsontwerp laat aanneem waarvolgens die Hoërhuis nie meer die voortgang van maatskaplike rekonstruksie kon verhoed nie, selfs nie indien die Laerhuis op drastiese maatreëls besluit nie.
Maatskaplike hervorming ná 1918[wysig | wysig bron]
Aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog is hoë verwagtings in Brittanje gekoester dat 'n nuwe en beter wêreld vir die arbeidersklasse geskep sou word deur staatsoptrede. 'n Bittere ontnugtering het daarop gevolg. Eerstens het die Konserwatiewe regering onder Stanley Baldwin die hoër- en middelklasse verteenwoordig, wat geen groot meegevoel met die politieke en maatskaplike sienswyses van die werkersklasse gehad het nie: Aan die ander kant was die ekonomiese toestand aan die versleg. Brittanje was besig om 'n steeds groter persentasie van die uitvoerhandel te verloor as gevolg van die konkurrensie van lande soos die Verenigde State en Japan. Dit het werkloosheid op groot skaal veroorsaak. Die katoenbedryf van Lancashire is veral deur Japanse mededinging in Indië en die Verre Ooste getref. Die inkrimping van die handel het gelei tot 'n afname in die skeepsbou-, die steenkool- en die ysterbedrywe. Stakings het daarop gevolg, waarvan die steenkoolstaking van 1926 die ernstigste was. Dit het nege maande aangehou en uitgeloop op 'n algemene staking wat die hele land verlam het. Die Konserwatiewe regering, wat tradisioneel slegs ten gunste van matige hervormings was, het 'n paar industriële en maatskaplike hervormingsmaatreëls aangeneem wat, hoewel nuttig, heeltemal ontoereikend was om die krisis wat ontstaan het, die hoof te bied. In 1921 het 'n nuwe Wet op Openbare Gesondheid voorsiening gemaak vir die verbetering van gesondheidstoestande in stedelike gebiede, die daarstelling van beter hospitaalfasiliteite aangemoedig en 'n doeltreffender beheer oor die bestryding van siektes soos tuberkulose. In 1925 is die wet op ouderdomspensioene uitgebrei om ook weduwees en wese in te sluit. In 1926 is die bepalinge van die gesondheidsversekeringswet op wyer groepe van toepassing gemaak. Ook is 'n aantal wette in verband met behuising aangeneem wat hul toppunt in die wet van 1930 bereik het, wat aan plaaslike owerhede vir die eerste keer groot magte verleen het om die opruiming van agterbuurtes in stede asook munisipale behuisingskemas vir die armer klasse aan te pak. Ruimer onderwysfasiliteite is ook vir die kinders van die werkersklasse voorsien. Reeds in die Fisher-wet van 1918 is alle skoolgelde in die laerskool afgeskaf en die ouderdom vir verpligte skoolbesoek tot veertien jaar verhoog. Die Hadow-verslag van 1924 het egter 'n algehele reorganisasie van die sekondêre onderwys ingelui. Dit het gelei tot die voorsiening van die een of ander vorm van onderwys, hetsy algemene of tegniese of handelsonderwys, vir alle kinders na die elfde jaar.
Die Arbeidersparty en staatsosialisme[wysig | wysig bron]
Die leiers van die Arbeidersparty het hierdie industriële en maatskaplike hervormings as ontoereikend beskou. Hulle het 'n drastieser maatskaplike rekonstruksie deur staatsinmenging begeer. Die Staat moes die beheer oor al die groter nywerhede oorneem en sodoende verseker dat die arbeidersklasse 'n groter ekonomiese beloning vir hul arbeid ontvang en beter lewenstoestande geniet. Dié beleid, wat aktief deur die Arbeidersparty gepropageer is, was in werklikheid 'n vorm van staatsosialisme. Die getalsterkte van die Party in die parlement was vinnig aan die toeneem. Daar was 59 lede in 1918, en hierdie getal het tot 192 in 1924 vermeerder. As gevolg van die vreeslike ekonomiese depressie wat in 1929 begin het, het die Arbeidersparty baie ondersteuning van die kieserskorps verkry en 290 setels in die parlement verower. Die gevolg was dat 'n Arbeidersregering onder Ramsay MacDonald gedurende die daaropvolgende twee jaar die bewind gevoer het, alhoewel die algemene toestande sodanig was dat weinig hervormingswerk onderneem kon word. Gedurende die jare van die groot ekonomiese depressie (1929–1933) toe die hele ekonomiese struktuur van die Westerse demokrasieë bedreig is, is die ekonomiese en maatskaplike tekortkominge in Brittanje skerp afgeteken. Die werkloosheidsyfer wat op een miljoen in die twintiger jare gestaan het, het tot drie miljoen in 1933 opgeskuif. Teen 1939 was een vyfde van Brittanje se arbeidskragte permanent werkloos. Ten einde die krisis die hoof te bied, is ruimer werkloosheidsvoordele onder die Nasionale Gesondheidsversekeringswet toegeken. Sowat twee miljoen liggaamlik geskikte arbeiders het van die werkloosheidstoelae of ,,Dole", soos hierdie vorm van hulp genoem is, geleef. Die maatskaplike gevolge van die ,,Dole"-stelsel was rampspoedig. Hoewel dit 'n mate van ekonomiese hulp aan die werkloses verleen het, het dit aan die ander kant hul inisiatief en selfrespek vernietig. 'n Belangrike saak waaraan aandag in toenemende mate gewy is, was behuising. As gevolg van 'n nuwe behuisingswet van 1936 wat plaaslike owerhede in staat gestel het om groot behuisingskemas aan te pak, is tussen 1930 en 1939 omtrent vier miljoen gesinne van beter behuising voorsien.
Die Beveridge-plan en nasionale bestaansbeveiliging[wysig | wysig bron]
As gevolg van die verwoesting aangerig tydens die Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) was agtereenvolgende regerings in Brittanje verplig om meer aandag aan die industriële en maatskaplike toestand te wy. Die koalisieregering onder sir Winston Churchill het die eerste daadwerklike stappe gedoen deur die Beveridge-kommissie in 1942 te benoem om 'n nasionale plan vir bestaansbeveiliging op te stel. So 'n stelsel sou voorsiening maak vir alle gebeurlikhede in verband met arbeid of gesondheid. Hierdie plan is in beginsel deur Churchill se regering aanvaar. By die algemene verkiesing van 1945 het die Arbeidersparty 'n oorweldigende meerderheid behaal. Hy het oor 393 setels teenoor die 230 setels van die ander partye tesame beskik. Die Arbeidersregering onder Clement Richard Attlee het onmiddellik die Beveridge-plan as sy program aanvaar. Al die aanbevelings is in die Nasionale Versekeringswet van 1946 beliggaam, wat 'n mylpaal in die Britse maatskaplike geskiedenis was. Dit het 'n omvangryke staatsbeheerde versekeringsplan wat vir almal verpligtend is, van stapel gestuur. Die geld vir die skema kom uit 'n sentrale fonds waartoe alle persone bo sestien jaar wat onder 'n dienskontrak of as vakleerling werk, die werkgewers en die Staat bydra. Benewens 'n skema vir geldelike hulpverlening aan werklose arbeiders, word voorsiening ook gemaak vir 'n omvattende mediese diens onder die Staat wat hom toespits op die opbouing van die volk se gesondheid. Voorsiening word gemaak vir vry mediese en tandheelkundige behandeling, gratis medisyne, betaling gedurende tydperke van siekte, ouderdomspensioene vir alle mans bo 65 jaar en vroue bo 60, en begrafnisonkoste. Inderdaad word 'n stelsel van bestaansbeveiliging vir die hele volk voorsien. Die Arbeidersregering het ook 'n omvangryke behuisingskema van stapel gestuur, wat noodsaaklik was weens die uitgebreide bomskade wat tydens die oorlog aangerig is.
Onderwysfasiliteite uitgebrei[wysig | wysig bron]
Verdere onderwyshervormings het gevolg. Die Butler-onderwyswet van 1944 is inderdaad deur die Konserwatiewe regering ontwerp, maar deur die Arbeidersregering ná die oorlog toegepas. Hierdie wet tesame met die wette van 1870 en 1902 is die drie belangrikste onderwyswette wat op Engeland en Wallis van toepassing is. Die onderwys sou in drie opklimmende stappe bekend as primêre, sekondêre en voortgesette onderwys, georganiseer word. Op hierdie wyse is die ou laerskole afgeskaf. Geen onderskeid is tussen bevoorregtes en onbevoorregtes gemaak nie, want alle kinders kon van voltydse sekondêre onderwys gebruik maak. Voorts is voorsiening gemaak vir die uiteindelike uitbreiding van verpligte skoolbywoning vir kinders van vyf tot sestien jaar. Die nuwe wet bewys hoe ruim die algemene opvatting omtrent onderwys geword het. Voorsiening moes deur plaaslike owerhede gemaak word vir toereikende fasiliteite vir kinders vir ontspanning en sosiale en liggaamlike opvoeding. Onderwys vir volwassenes moes ook aangemoedig en gemeenskapsentrums verskaf word. Engeland het, soos een opvoedkundige skrywer tereg gesê het, ,,ver gevorder sedert daardie sombere eeu toe sy kinders in skoorstene moes rondklouter en steenkooltrokke by die myningang moes trek".
Nasionalisasie van die vernaamste nywerhede[wysig | wysig bron]
Die Arbeidersparty het dit as 'n noodsaaklike onderdeel van sy plan insake ekonomiese rekonstruksie beskou dat al die sleutelbedrywe staatsinstellinge moes word. Die kapitalistiese stelsel sou tot op sekere hoogte behou moes word, maar daar is gemeen dat nasionalisasie industriële uitbuiting, arbeidsondoeltreffendheid en werkloosheid sou beëindig. In 1946 het die Bank van Engeland 'n staatsinstelling geword, en daarná is die steenkoolbedryf onder die beheer van 'n Steenkoolraad geplaas, wat die vorige myneienaars wat deur die Staat uitgekoop is, vervang het. In 1947 is die spoorweë onder staatsbeheer gebring, en in die daaropvolgende jaar het brandstof en krag ook aan die beurt gekom. Staatsbeheerrade is gestig vir die voorsiening van elektrisiteit en gas. Toe Attlee se regering daartoe oorgaan om die staalbedryf te nasionaliseer, is heftige teenstand ondervind. Die Arbeidersregering het Brittanje dus tot 'n welsynstaat herskep wat met die Skandinawiese lande veel ooreenkoms vertoon. Toe die Konserwatiewe Party in 1953 weer aan die bewind gekom het, het hulle hierdie hervormings aanvaar.
Die ontwikkeling van demokratiese bestuur in Groot-Brittanje[wysig | wysig bron]
Voor die aanvang van die Franse Rewolusie het Brittanje die mees liberale regeringsvorm in Europa gehad. Die grondwet is deur die Franse denkers soos Montesquie as die ideaal vir demokratiese regering beskou. Alhoewel dit gebaseer was op regering deur die monargie en 'n verkose parlement, was die regering egter slegs in 'n beperkte sin demokraties.
Die regeringsvorm in 1815[wysig | wysig bron]
Die Britse parlement[wysig | wysig bron]
Die Britse parlement het uit 'n Hoërhuis (House of Lords) en 'n Laerhuis (House of Commons) bestaan. Die Hoërhuis, bestaande uit edelliede wat vir lewenslank deur die koning benoem is, was erg aristokraties en konserwatief en het die landelike aristokrasie en die Kerk verteenwoordig. Selfs die Laerhuis was nie verteenwoordigend van alle klasse van die volk nie. Die stemreg was baie beperk, en slegs 'n half miljoen volwassenes uit 'n bevolking van veertien miljoen het die stemreg gehad. Bowendien was die setels in die Laerhuis baie oneweredig oor die land verdeel. Baie van die groot nuwe stede wat naby die steenkool- en ystervelde ontstaan het, het geen aandeel in die regering van die land gehad nie. Aan die ander kant het 'n paar aansienlike families beheer oor 'n groot aantal parlementêre setels uitgeoefen weens hul besit van sogenaamde ,,pocket boroughs". Die kieskwalifikasie van een kieser was die besit van 'n omgeploegde land (Old Sarum). 'n Ander ,,pocket borough" was onder die see, en die eienaar moes na die plek roei om sy stem uit te bring! Daar word beweer dat van die 658 parlementslede 424 óf deur agente van die regering benoem is, óf deur private indiwidue. Die Hertog van Norfolk het, byvoorbeeld, elf parlementslede benoem, en die Graaf van Lonsdale ses. Bowendien het elke geoktrooieerde stad (borough), afgesien van sy getal kiesers, twee lede gekies. Die regering van Brittanje was in die hande van die landelike aristokrasie, wat in twee groot politieke partye, die Tories en die Whigs, georganiseer was. Die Tory-regering was reeds jare lank aan die bewind.
Die beginsels van party- en kabinetregering[wysig | wysig bron]
Gedurende die agttiende eeu was die idee van partyregering as 'n demokratiese praktyk besig om in Brittanje te ontwikkel. Die leiers van die regering (die kabinet) is uit die meerderheidsparty in die Laerhuis gekies. Die kabinet het dan die beleid wat vir die parlement aanneemlik was, uitgevoer en op dié wyse gevolg gegee aan die wil van die volk. Die ander kenmerk van partyregering is dat die minderheidsparty in die Laerhuis die Opposisie vorm. Dit staan 'n definitiewe eie beleid voor en kritiseer gedurig dié van die regering. Dit verseker dat wetgewing van alle gesigspunte oorweeg word voor sy finale goedkeuring. Die idee van partyregering het ook regering deur die kabinet op die voorgrond gebring. Deur die bestuursooreenkoms van 1689 is die oppergesag van die parlement in Brittanje vasgelê en die gedagte van 'n absolute monargie finaal verwerp. Tog het die koning nog altyd direkte beheer oor die regering uitgeoefen, veral in verband met buitelandse sake, sy eie ministers gekies en die hoë staatsamptenare aangestel. Alhoewel daar destyds 'n neiging bestaan het om die beheer oor nasionale aangeleenthede aan 'n klein groepie ministers liewer as die hele Geheime Raad waaraan al die ministers behoort het, toe te vertrou, was daar nog geen gedagte nie dat dié ministers gekies moes word uit die party wat in die Laerhuis die meerderheid gehad het, nóg was daar 'n eerste minister aan die hoof van die kabinet. Gedurende die agttiende eeu het daar belangrike veranderinge plaasgevind. Die gebruik het by George I (1714–1727) ontstaan dat die koning nie die vergaderings van die kabinet bywoon nie. Op dié wyse het die beheer uit die hande van die koning in dié van sy ministers oorgegaan. Met verloop van tyd het dit ook 'n gewoonte geword dat die koning sy ministers uit die meerderheidsparty in die Laerhuis kies. Hy het die leier van daardie party ná 'n algemene verkiesing laat roep en hom gelas om 'n kabinet te vorm.
Aangesien dit noodsaaklik was dat iemand in die koning se plek as leier van die kabinet moes optree, was sir Robert Walpole, leier van die Whig-party in die Laerhuis in 1721, die eerste persoon wat eerste minister geword en in die kabinet die leiding geneem het. Hy het dus as skakel tussen die kabinet en die koning gedien. Dit het beteken dat die koning in werklikheid die beleid van die kabinet en die wetgewing wat deur hom ingedien is, moes goedkeur, alhoewel hierdie beginsel nie vóór die regering van koningin Victoria (1837–1901) volkome aanvaar is nie. Walpole het ook volgehou dat hy uit hoofde van sy amp die beleid van die ministers kon voorskryf, en dit dan ook ten spyte van heftige teenstand gehandhaaf. Hy het geglo dat die ministers saam moes optree en dat 'n lid van die kabinet wat nie bereid was om hom aan 'n meerderheidsbesluit te onderwerp nie, verplig sou wees om te bedank. Dit het ook duidelik geword dat, alhoewel die beleid van die regering onafhanklik van die koning vasgestel sou word, dit die goedkeuring van die Laerhuis, dit wil sê die meerderheidsparty, moes verkry om doeltreffend uitgevoer te kan word. Slegs op hierdie wyse word die oppergesag van die parlement en kabinetsregering verseker. Al hierdie konvensies vorm die wese van politieke demokrasie of parlementêre regering in sy handhawing van die soewereiniteit van die volk.
Die beweging om parlementêre hervorming[wysig | wysig bron]
Die noodsaaklikheid van maatskaplike en industriële hervorming[wysig | wysig bron]
Die paar jaar na 1815 was 'n besonder moeilike tydperk in Brittanje. Daar het 'n wye kloof tussen die arbeidersklasse en die hoër- en middelklasse ontstaan as gevolg van die ontwikkeling van die fabriekstelsel en die omwenteling in die landbou. Die intieme verhouding tussen werknemer en werkgewer, soos dit onder die ou stelsel bestaan het, kon nie onder 'n stelsel waarvolgens die werkers in die agterbuurtes saamgehok was, voortbestaan nie. Die toestand van die werkers het voortdurend versleg. Hierdie ellende was grotendeels aan die Napoleontiese oorloë te wyte. Gedurende die oorloë het die Britse uitvoerhandel gebloei, maar na die einde van die oorloë het 'n slapte ingetree. Dit het baie werkloosheid veroorsaak, wat nog vererger is deur die soldate wat van die oorloë af teruggekeer het. Fabrikante het gevind dat hulle voorrade te groot was, en die grondbesitters en die boere is met ondergang bedreig as gevolg van die onbeheerde invoer van koring van die Vasteland, wat 'n skielike prysdaling veroorsaak het. Die regering, wat onder die beheer van die Tory-grondbesitters gestaan het, het die boere probeer beskerm deur 'n nuwe koringwet in 1815 aan te neem. Die invoer van koring is belet, as die prys nie bo tagtig sjielings per kwart ton gestyg het nie. Dit het die prys van koring op kunsmatige wyse hoog gehou, veral omdat toestande gunstig vir die invoer van koring uit Amerika was. Die grondbesittende Tory-aristokrate het nie probeer om die lyding van die armer klasse in die nywerheidsentrums te versag nie, omdat hulle 'n herhaling van die Franse Rewolusie gevrees het indien hulle sou begin om enige hervormings toe te staan. Net soos Prins Klemens Metternich in Europa die orde streng gehandhaaf het, so is die armes deur die regerende klasse in Brittanje aan die begin van die negentiende eeu onder strenge toesig gehou. Die regering se beleid is deur Robert Castlereagh, Henry Sidmouth en ander uitgevoer. Sidmouth was die minister van binnelandse sake, en hy het spioene en agente gebruik om verdagte hervormers op te spoor en valse getuienis teen hulle op te stel.
Die eis om hervorming lei tot reaksie[wysig | wysig bron]
Daar het heelwat ontevredenheid geheers en soms het opstootjies onder die hongerlydende werklose arbeiders uitgebreek. Die geroep om parlementêre hervorming het in krag toegeneem, want daar is gemeen dat die lot van die arbeiders slegs verbeter sou word indien die parlement waarlik verteenwoordigend van die volk was. Onder die Radikale (diegene wat 'n ingrypende verandering van die parlementêre stelsel begeer het) was William Cobbett 'n belangrike leier. Self 'n goedhartige man en begerig om die welsyn van die arbeidersklasse te bevorder, het hy die Weekly Political Register van 1802 af uitgegee, 'n blad waarin die sienswyse van die arbeiders tot uiting gekom het. In 1816 het hy die prys van die blad van l sjieling tot 2 pennies verminder, en die weeklikse afset het tot 50 000 vermeerder. Die regering het die blad egter spoedig onderdruk. 'n Ander radikaal met heelwat invloed was Henry Hunt, 'n welsprekende redenaar. 'n Aantal opstootjies het plaasgevind, maar hulle is streng deur die regering onderdruk. 'n Opstootjie by Spa Fields in 1816 waar die Franse driekleur vertoon is, is onderdruk, en as gevolg hiervan is die Habeas Corpus-wet opgeskort. Die bekendste van hierdie opstootjies het in 1819 in Manchester plaasgevind. 'n Vergadering is in St. Peter's Fields gehou, waar 'n ordelike menigte van byna 60 000 mans, vroue en kinders deur ,,Orator" Hunt en andere toegespreek is. Toe 'n poging aangewend is om Hunt en sommige van die ander sprekers in hegtenis te neem, het dit voorgekom asof die skare vyandiggesind word. Die magistrate is skielik met vrees bevang, en het die burgermag (daar was toe nog geen polisie nie) beveel om die gepeupel aan te val. Verskeie persone sterf en honderde gewond. Hierdie gebeurtenis staan as die Peterloo-bloedbad bekend. Die regering het die optrede van die magistrate goedgekeur en die Ses Wette (1819) laat aanneem, waardeur dit onwettig verklaar is om enigiemand militêre opleiding te gee, en aan vrederegters die mag verleen is om in sekere gebiede beslag op wapens te lê, die hou van opruiende openbare vergaderings belet is en die belastings op sekere soorte leesstof verhoog is. Hierdie onderdrukkende maatreëls het slegs die geroep om hervorming laat toeneem. Dit het 'n magtige beweging geword, omdat die Whigs, die Opposisieparty in die parlement, hom aan die hoof daarvan gestel het, en baie van sy leiers ywerige voorstanders van hervorming geword het.
Die eerste hervormings (1822-'29)[wysig | wysig bron]
Gedurende die tien jaar wat op die Peterloo-bloedbad gevolg het, is 'n aantal merkwaardige hervormings ingevoer, want na die dood van Robert Castlereagh in 1822 was die jonger Tories soos George Canning, William Huskisson en sir Robert Peel ten gunste van 'n beleid van hervorming. Peel, as sekretaris van binnelandse sake, het die spioenasiestelsel afgeskaf en 'n radikale hersiening van die onmenslike strafkode teweeggebring. Daar was destyds omtrent tweehonderd misdrywe waarvoor 'n persoon met die dood gestraf kon word, alhoewel die wette nie streng toegepas is nie. Huskisson was verantwoordelik vir 'n wysiging van die doeaneregte, wat geblyk het 'n stap in die rigting van vryhandel te wees. Die ,,Combination Acts" is in 1824, grotendeels as gevolg van die agitasie van Francis Place, herroep. Hierdeur is die stigting van vakunies gewettig. In 1828 het Peel 'n ander uitstekende hervorming teweeggebring, toe hy die stedelike nagwag van Londen deur 'n staande stedelike polisiemag vervang het. Ander stede het die voorbeeld van Londen gevolg. Die dringende behoefte aan hervorming het as gevolg van die toestand in Ierland sterk aan die lig gekom. Toe Ierland in 1800 met Brittanje verenig is, is feitlik geen politieke regte aan die Rooms-Katolieke in Brittanje en in Ierland toegestaan nie. Hulle kon nie parlementslede word nie, en hierdie leemte is diep gevoel. Daniel O'Connell, 'n advokaat, het die saak van die Rooms-Katolieke op 'n baie bekwame wyse bepleit. In 1828 het hy hom as parlementêre kandidaat in die graafskap Clare verkiesbaar gestel, alhoewel hy, indien verkies, as Rooms-Katoliek nie reg sou hê om in die parlement sitting te neem nie. Hy is met 'n groot meerderheid verkies, en dit het die regering verplig om die Katolieke- Gelykstellingswet in 1829 te laat aanneem, waardeur Rooms-Katolieke die reg verkry het om tot lede van die parlement verkies te word. Hierdie wet was die laaste maatreël wat nodig was om die mag van die Tory-regering te breek.
Die Whigs kom aan die bewind[wysig | wysig bron]
Juis op hierdie tydstip (1830) is George IV oorlede, en die troonbestyging van Willem IV het 'n algemene verkiesing noodsaaklik gemaak. Die leier van die Whigs, lord Charles Grey, het eerste minister geword, en sy kabinet het hoofsaaklik uit persone wat ten gunste van 'n gematigde parlementêre hervorming was, bestaan. Daar het in Brittanje groot opgewondenheid geheers oor die vraag of die nuwe regering die hervorming van die parlement sou aanpak. In Maart 1831 is die eerste hervormingswetsontwerp deur lord John Russel ingedien, maar dit is weens die teenstand van die Tories nie deur die Laerhuis aangeneem nie. Die parlement is ontbind, en in 'n nuwe verkiesing het die Whigs 'n groter meerderheid behaal. Deur die hele land het dit weerklink: ,,Die wetsontwerp, die hele wetsontwerp, en niks anders as die wetsontwerp nie." In Junie 1831 is die tweede wetsontwerp deur lord John Russel ingedien. Hierdie keer is dit deur die Laerhuis aangeneem, maar in Oktober deur die Hoërhuis verwerp. Brittanje het op die rand van 'n burgeroorlog gestaan. 'n Derde wetsontwerp is deur die Laerhuis aangeneem, maar nog altyd het die Hoërhuis getoon dat hulle vasbeslote was om dit te verwerp, ondanks die feit dat die laaste verkiesing duidelik bewys het dat die hele land ten gunste daarvan was. Daar was slegs een uitweg moontlik: die koning moes genoeg nuwe lords benoem ten einde te verseker dat die wetsontwerp deur die Hoërhuis aangeneem word. Hierdie dreigement het die Hoërhuis laat swig, en op 4 Junie 1832 is die wetsontwerp aangeneem, waarná dit deur die koning goedgekeur is.
Die Hervormingswet (Reform Act), 1832[wysig | wysig bron]
In sy finale vorm het die wetsontwerp voorsiening gemaak vir 'n gemagtigde hervorming van die parlement. 'n Herindeling van setels het plaasgevind. Agt-en-tagtig stedelike kiesafdelings (boroughs) het altesame 143 setels verloor, en hierdie setels is herverdeel onder die nuwe nywerheidstede wat tot dusver glad nie verteenwoordig was nie. Twee- en-twintig van die groter stede soos Manchester en Birmingham het nou die reg ontvang om twee lede elk, en twintig van die ander om een lid elk te kies. Aan die groter graafskappe is 65 bykomende lede toegeken. Selfs toe was die setels nie gelykop tussen die verskillende distrikte volgens die aantal kiesers verdeel nie. Die kiesreg is ook uitgebrei. In die graafskappe is die stemreg aan erfpagters en huurders verleen, dit wil sê aan boere en gewone pagters met 'n sestigjarige landpag wat £10 per jaar betaal het, en aan gewone huurders wat £50 per jaar as huurgeld betaal het. In die stedelike kiesafdelings (boroughs) is die stemreg aan die middelstand toegeken, want alle persone wat 'n huis besit of gehuur het waarvoor minstens £10 huur per jaar betaal is, was stemgeregtig. Na die aanname van die Hervormingswet is wetsontwerpe waardeur soortgelyke hervormings in Skotland en Ierland ingevoer is, aangeneem. Die Hervormingswet is deur die volk met groot byval ontvang. In werklikheid is egter die hele arbeidersklas in die stede en op die plase sonder die stemreg gelaat. Tog het die mag nou oorgegaan van die aristokratiese grondbesitters op die getalsterkere meer bemiddelde middelstand. Die mag van die Laer- oor die Hoërhuis waar eersgenoemde die steun van die volk geniet het, het ook duidelik geblyk. Deur hierdie wet het die Industriële sentrums bowendien in politieke belangrikheid toegeneem en het hulle saam met die landelike aristokrasie die politieke beheer gedeel.
'n Tydperk van hervorming[wysig | wysig bron]
Gedurende die jare volgende op die aanname van die Hervormingswet is 'n aantal belangrike maatskaplike en industriële hervormings deur die Britse parlement teweeggebring. Daar is alreeds verwys na die afskaffing van slawerny (l833) en die Fabriekswet van 1833. Die oprigting van 'n Sentrale Strafhof in 1834 het die werk voortgesit waarmee Peel 'n aanvang gemaak het toe hy die strafwette hervorm het. Die regering het ook aandag aan die onderwys gewy, en die eerste klein toelagies is in 1833 deur die Staat betaal aan skole wat op vrywillig grondslag gestig is. Die instelling van die pennie-posdiens in 1840 deur die toedoen van sir Rowland Hill was ook 'n betekenisvolle hervorming.
'n Belangrike konstitusionele hervorming was die aanname van die ,,Municipal Corporations Act" in 1835. Verkose stadsrade is in stede van 'n sekere grootte opgerig. Die lede is deur die belastingbetalers gekies. Dit was die plig van sulke rade om die aandag te wy aan sake soos die aanleg van paaie, verligting, watervoorsiening, en samewerking met die gesondheidsowerhede in verband met sulke openbare gesondheidsaangeleenthede soos riolering en sanitasie. Die rade het die reg verkry om belastings te hef. Die instelling van hierdie liggame het 'n verandering in die toestande wat in die nuwe nywerheidstede geheers het, teweeggebring. In 1839 is in Manchester 'n beweging op tou gesit om te ywer vir die afskaffing van die Koringwette. Onder hierdie wette is invoerbelastings op buitelandse koring gehef in die belang van die koringkwekers in Brittanje. Aan die hoof van die Anti-Koringwet- verbond was manne soos Richard Cobden, 'n suksesvolle jong kalikodrukker van Manchester, John Bright, 'n katoenspinner en besonder gewilde redenaar, en Charles Villiers, wat die saak in die Laerhuis bepleit het. Baie toesprake is gehou en vlugskrifte deur die land versprei ten einde die volk tot die besef te bring dat die land slegs sou vooruitgaan as alle beskermende regte op ingevoerde goedere eers afgeskaf was. Onder 'n stelsel van vryhandel sou Brittanje buitelandse koring kon koop, maar die vreemde lande sou op hul beurt groter hoeveelhede Britse goedere koop. Sir Robert Peel, die leier van die Konserwatiewe (die party wat uit die ou Tory-party ontstaan het), het self die noodsaaklikheid van die herroeping van die Koringwette begin insien. Sake het 'n kritieke stadium bereik as gevolg van die mislukking van die Ierse aartappeloes in 1845, toe duisende Iere swaar gely en selfs van die honger omgekom het, aangesien buitelandse koring nog belas en die Engelse graanoeste swak was. Ondanks hewige teenkanting het Peel, die eerste minister, in 1846 die herroeping van die Koringwette deurgevoer, hoewel dit 'n skeuring in die Konserwatiewe Party en sy eie ondergang veroorsaak het. In 1849 is die Skeepvaartwette uiteindelik herroep. Daarna is 'n vryhandelspolitiek geleidelik toegepas en slegs op 'n paar artikels invoerregte gelaat. Hiermee is die reeks hervormings wat in 1830 begin het, afgesluit. Teen die middel van die eeu het die Britse fabriekswese gebloei, en werkloosheid het baie verminder. Die merkwaardige opbloei van die Britse nywerheid is duidelik getoon tydens die internasionale tentoonstelling wat in 1851 in die ,,Crystal Palace" in Londen gehou is.
Konstitusionele eise van die Chartiste[wysig | wysig bron]
Gedurende hierdie tydperk van hervorming het die arbeidersklasse steeds sterker aangedring op dieselfde politieke regte wat deur die Hervormingswet van 1832 aan die middelklasse toegeken is. Die Radikale hervormers het daarop gewys dat nie een sesde van die bevolking stemgeregtig was nie, en dat die setels nie in verhouding tot die bevolking verdeel was nie. In 1838 is die eise van die Radikale in die ,,People's Charter” beliggaam. Daar is geëis dat elke manspersoon die stemreg moes hê, en dat stemming in die geheim met stembriefies moes plaasvind, omdat dit elke kieser 'n groter mate van vryheid in die uitoefening van sy stemreg sou gee, en omkopery sou verminder. Alle kiesafdelings moes dieselfde getal kiesers hê en elkeen moes slegs een lid vir die parlement kies. Die Laerhuis moes jaarliks gekies word en die eiendomskwalifikasie vir lede moes afgeskaf word. Lede moes ook besoldig word, sodat selfs 'n arm man in staat sou wees om sitting in die parlement te neem. Hierdie agitasie het aangegroei in die arbeidersvereniginge en in die dagbladpers, totdat in 1839 'n versoekskrif met, volgens beweer is, oor 'n miljoen handtekeninge daarop by die parlement ingedien is. Dit is met 'n groot meerderheid verwerp, maar die regering het geen poging aangewend om die beweging te onderdruk nie. Die agitasie het dus openlik plaasgevind, en in 1842 is 'n tweede petisie met meer as drie miljoen handtekeninge aan die parlement voorgelê. Die betoging is toe met strengheid onderdruk en het op 'n mislukking uitgeloop. Hoewel die beweging enigsins verswak het, het die ellendige toestand waarin die arbeiders verkeer het, tog nie verbeter nie. Die rewolusie van 1848 in Europa het gedien as spoorslag vir 'n kragtige herlewing van Chartisme. 'n Reuse-petisie, na bewering deur ses miljoen persone onderteken, sou deur 'n half miljoen man in 'n optog na die parlement geneem word. Spesiale konstabels is in diens geneem om Londen te beskerm, en die betoging het op 'n mislukking uitgeloop. Toe die petisie ondersoek is, is bevind dat daar minder as twee miljoen naamtekeninge op was. Die hele beweging is bespotlik voorgestel, en het in duie gestort. Dit het gelyk asof Chartisme misluk het, maar die konstitusionele vooruitgang in die loop van die eeu het die rigting gevolg wat in die Charter aangedui is. Een geskiedskrywer het beweer: ,,Dit lyk asof die geweldige voorwaartse beweging in Engeland in die rigting van die demokrasie, wat so sterk teen die end van die negentiende eeu op die voorgrond getree het, heelwat van sy krag aan hierdie beweging ontleen het".
Brittanje ontwikkel tot 'n parlementêre demokrasie[wysig | wysig bron]
In die sestigerjare van die neëntiende eeu was die arbeidersklasse nog steeds nie stemgeregtig nie. Die vrees wat deur albei politieke partye gekoester was dat 'n uitbreiding van die stemreg die veiligheid van die land in gevaar sou stel, het verdwyn namate Brittanje op ekonomiese gebied vooruitgegaan het, en die arbeiders tevrede was, want almal het werk gehad.
Stemreg vir volwasse mans[wysig | wysig bron]
In 1866, toe graaf John Russel eerste minister was, is 'n wetsontwerp deur William Ewart Gladstone ingedien met die doel om die stemreg uit te brei, maar dit is verwerp. Dit het die geesdrif van die volk weer aangewakker, en Benjamin Disraeli (hy het in 1876 lord Beaconsfield geword) beweeg om 'n hervormingswetsontwerp in te dien, wat eindelik in Augustus 1867 aangeneem is. Deur hierdie wet is die stemreg aansienlik uitgebrei. Die kiesreg is nou op 'n residensiële basis toegeken. Die stemreg is aan alle huiseienaars gegee, en ook aan alle huurders wat vir jaar lank gehuurde kamers van 'n bepaalde waarde bewoon het. In die plattelandse kiesafdelings het die klein grondbesitters en pagters wat twaalf pond huurgeld per jaar betaal het, stemgeregtig geword. Hierdie wet het beslis veel daartoe bygedra om Brittanje in 'n demokratiese rigting te stuur. Deur die toekenning van die stemreg aan die stedelinge is die kieserskorps feitlik verdubbel. Aangesien die nuwe kiesers nog steeds teen intimidasie beskerm moes word, is geheime stemming in 1872 deur die ,,Ballot Act" in die plek van stemming in die openbaar, soos tot hiertoe die geval was, ingevoer. Gedurende Gladstone se derde termyn as Eerste Minister is die Derde Hervormingswet (1884) aangeneem, waardeur Brittanje inderdaad 'n demokratiese land geword het. Tot op daardie tydstip was die plaasarbeiders nie stemgeregtig nie, hoewel arbeiders in die stede ná die hervormings van 1867 nie aan hierdie diskwalifikasie onderhewig was nie. Gladstone se wetsontwerp het die stemreg aan plaasarbeiders en alle gesinshoofde toegeken. Op hierdie wyse is die stemreg aan die oorgrote meerderheid van die arbeidersklas toegestaan. Hierdie voorregte is ook op Skotland en Ierland van toepassing gemaak. Die kieserskorps is nou van drie tot vier miljoen vermeerder. In Brittanje is inderdaad die ideaal van stemreg vir elke volwasse manspersoon bereik. Die Wet op die Herindeling van Setels wat in 1885 op voorstel van Gladstone aangeneem is, het 'n algehele herindeling van parlementêre setels teweeggebring. Kiesafdelings wat elk deur een lid verteenwoordig was en 50 000 kiesers bevat het, het nou die reël geword.
Verteenwoordigers van die arbeidersklas[wysig | wysig bron]
Die toekenning van die stemreg aan die arbeidersklas was aanleiding tot die daarstelling van verskeie maatskaplike en industriële wette. Dit het ook gelei tot die opkoms van die vakunies waaruit die Arbeidersparty in 1900 as sy politieke front ontstaan het. Alhoewel die arbeiders die stemreg verkry het, was daar min kans vir hulle om uit hul eie geledere manne te kies om in die parlement te dien. Hierdie saak is deur die Liberale regering onder Herbert Henry Asquith reggestel. In 1911 is wetgewing aangeneem waardeur daar vir die eerste maal voorsiening gemaak is vir die betaling van salarisse aan parlementslede uit die Skatkis. Die getal Arbeiderslede in die Parlement was vereers maar gering en die meeste was ampsdraers van die vakunies. In 1916 was daar 29 lede, en hierdie getal het tot 59 in 1918 en 192 in 1924 gestyg. Die arbeiders het die mening gehuldig dat hul lewenstoestande verbeter kon word deur ooreenkomste namens hulle aangegaan deur die vakunies en deur wetgewing volgens sosialistiese beginsels. Die mag van die Arbeidersparty het in so 'n mate toegeneem dat Brittanje in 1924 sy eerste tydelike Arbeidersregering gekry het. In 1929 het die Arbeiders 290 setels in die parlement verower en dus, as synde die talrykste party in die Laerhuis, die tweede Arbeidersregering gevorm. Na die einde van die oorlog teen Duitsland in 1945 het die Arbeidersregering sy derde oorwinning behaal, en was hy, met 393 setels, sterk genoeg om sy program van maatskaplike hervorming deur te voer.
Die toekenning van stemreg aan vroue[wysig | wysig bron]
Aan die begin van die twintigste eeu het die eis van vroue om die toekenning van die stemreg steeds sterker geword. Die voorstanders van vroue-stemreg (die ,,Suffragettes") onder die leiding van Emmeline Pankhurst het daarop aangedring dat vroue gelyke regte met mans toegeken moes word. Deur die Wet op die Verteenwoordiging van die Volk van 1918 is die stemreg aan alle vroue van dertig jaar en ouer toegestaan. In 1919 het 'n wet gevolg wat aan vroue toegang tot sekere beroepe gegee het waarvan hulle nog uitgesluit was. Later, in 1928, is die stemreg tot alle vroue van een-en-twintig jaar uitgebrei. Brittanje het nou heeltemal 'n politieke demokrasie geword. 'n Aantal vroue het daarin geslaag om parlementslede te word, en in 1929 is 'n vrou die eerste maal tot minister aangestel. Die toestande in Brittanje teen die middel van die twintigste eeu was gans anders as aan die begin van die neëntiende eeu. Verskeie partye het deur wetgewing baie bygedra om die lewenstoestande van die arbeidersklasse te verbeter. Lidmaatskap van die parlement was nie meer beperk tot 'n sekere klas nie. Persone uit die nederigste kringe kon parlementslede word en maatskaplike hervormings teweegbring.
Die vooruitgang van demokratiese denkbeelde in Frankryk en Duitsland[wysig | wysig bron]
Die tweede helfte van die neëntiende eeu was gekenmerk deur die groei van industrialisme wat treffende veranderinge in die lande van Wes-Europa en uiteindelik ook in Rusland teweeggebring het. Frankryk was inderdaad die eerste land in Europa wat deur die oorgang na moderne industrialisme beïnvloed is, alhoewel hy, wat vooruitgang betref het, ver by Engeland agtergebly het. Hierdie vooruitgang is eers ná die middel van die eeu versnel. Tog was Frankryk selfs in 1871 nog altyd in die eerste plek 'n landbouland, en was sy nywerhede nog maar op klein skaal ontwikkel. Hy het eers ná die stigting van die Derde Republiek (1870) op industriële gebied ver ontwikkel. Die stigting van die Noord-Duitse Bond in 1867 het die grondslag gelê het vir werklike ekonomiese vooruitgang in Duitsland. Nadat hy verenig was, het dit moontlik geword om beheer oor die ekonomiese beleid van die land volgens definitiewe gekoördineerde beginsels uit te oefen, en om die steenkool en yster van die Ruhr en Lotharinge te ontgin. Die nywerheidsontwikkeling het in Duitsland teen so 'n merkwaardige tempo voortgegaan dat Duitsland teen die einde van die eeu alreeds 'n gedugte industriële en handelsmededinger van Brittanje geword het. Duitsland was nie meer 'n landbouland soos hy gedurende die eerste helfte van die eeu was nie, maar 'n moderne industriële staat met reusagtige industriële korporasies soos daar in Brittanje en die Verenigde State bestaan het. Op industriële gebied was Duitsland Frankryk ver vooruit. Een belangrike gevolg van hierdie industriële vooruitgang was die toenemende wyse waarop gedeeltes van die bevolking van die verskillende state verstedelik het. Die geweldige sametrekking van mense by bepaalde middelpunte van industriële en kommersiële bedrywigheid het nuwe vraagstukke geskep. Aan die een kant was daar die mense wat rykdom vergader het en 'n kapitalisteklas geword het, terwyl daar aan die ander kant 'n groot massa industriële arbeiders was wie se lewenstoestande in die nuwe nywerheidstede gestadig versleg het. Dit het meer en meer noodsaaklik geword vir die staat om wetgewing aan te neem om die toestand van die arbeiders te verbeter. Die werkers het hulself in vakunies verenig om vir hulle belange te stry. Sosialistiese denkers het opgetree as voorvegters vir die regte van die arbeiders en 'n meer eweredige verdeling van rykdom geëis. Die industriële geskiedenis van Frankryk en Duitsland het dus die Britse patroon gevolg. Daar sal kortliks moet nagegaan word hoedat staatkundige verwikkelinge in Europa beïnvloed is deur die aanwassende nywerheidsklas en deur die nuwe vraagstukke wat deur die opkoms van die Sosialisme geskep is.
Demokratiese vooruitgang in Frankryk[wysig | wysig bron]
Parlementêre regering onder Napoleon III[wysig | wysig bron]
Lodewyk Napoleon het in 1852 die Franse Republiek deur middel van 'n staatsgreep omvergewerp en die Tweede Keiserryk gestig. Deur 'n oorweldigende meerderheid van sewe miljoen stemme is sy posisie as keiser deur die volk bekragtig. Onder sy bewind is 'n despotiese regeringsvorm weer ingevoer. Die grondwet het alle gesag in die hande van die keiser geplaas, alhoewel oënskynlik baie demokratiese voorregte aan die volk toegeken is. Die beginsel van algemene stemreg is behou, en die Wetgewende Vergadering is nog deur die volkstem gekies; maar dit het nou feitlik geen mag besit nie. Alle werklike wetgewende en uitvoerende mag het by Napoleon self berus. Hy het die regters en die vernaamste staatsamptenare aangestel. Hy het bevel oor die leër en die seemag gevoer, en volle beheer oor buitelandse sake uitgeoefen. Die keiser was inderdaad die staat. Ten einde teenstand teen sy beleid te muilband, is die pers onder 'n strenge sensuur geplaas, politieke vergaderings verbied, en die verkiesings op so 'n wyse gemanipuleer dat slegs weinige teenstanders tot lede van die parlement verkies kon word. Op hierdie wyse is die politieke lewe geheel en al verlam.
Parlementêre regering herstel[wysig | wysig bron]
Die rampspoedige buitelandse beleid wat deur die Franse keiser na 1860 gevolg is, het 'n verreikende invloed op die aard van die regering van die Tweede Keiserryk uitgeoefen. Elke ramp het sy vat op die volk verder verswak; derhalwe was hy, ten einde sy prestige te herwin, verplig om politieke konsessies toe te staan, hoewel hy beweer het dat die doel daarvan slegs was om die beloftes wat hy aan die begin van sy bewind gedoen het, na te kom. Op hierdie wyse is die tiranniese bestuur van die keiser in 'n demokratiese regeringstelsel omgeskep. In November 1860, net na die beëindiging van die Italiaanse Oorlog, het Napoleon groter magte aan die Wetgewende Vergadering toegestaan. Dié liggaam kon voortaan aan die begin van elke sitting die regering se beleid bespreek; ministers moes hul beleid in die Vergadering verduidelik en verdedig; en debatte sou volledig gerapporteer word. Instede van hierdie toegewings te gebruik om die regering te ondersteun, het die parlement egter die geleentheid wat hulle agt jaar ontsê is, gretig gebruik om sy beleid te kritiseer. Die Opposisie het homself as die Republikeinse Party georganiseer, wat gestreef het na die omverwerping van Napoleon. Die teenslae wat Napoleon as gevolg van die Mexikaanse Veldtog en die Oostenryks-Pruisiese Oorlog gely het, het hom genoodsaak om meer parlementêre voorregte toe te staan. In 1867 het die Wetgewende Vergadering die reg verkry om die ministers aangaande hul regeringsrade te ondervra; en in 1868 is die perssensuur aansienlik verslap en is openbare vergaderings toegelaat. Hierdie toegewings het slegs die mag van die Republikeine versterk; en hul leiers, Léon Gambetta en Louis Adolphe Thiers, het meer uitgesproke met hul kritiek op die keiserryk en sy buitelandse beleid geword. Die sterkte van hierdie party was in Parys geleë. Uiteindelik, in 1869, het Napoleon die regering volkome demokraties gemaak met die hoop om die ondersteuning van die Republikeine te verwerf. Die Wetgewende Vergadering het die hoogste wetgewende gesag in Frankryk geword, want dit kon nou wetsontwerpe indien en ministers wat aan hom verantwoordelik was, aanstel. 'n Alleenheersende regeringstelsel is dus in 'n gesonde parlementêre regeringstelsel soos in Brittanje verander. Die Republikeine het egter voet by stuk gehou en voortgegaan om aan te dring op 'n republiek. Hierdie strewe is vóór die end van 1870 bereik; hoofsaaklik as gevolg van die oorlog teen Pruise.
Voorlopige regering in Frankryk[wysig | wysig bron]
Na die oorgawe van Parys is die Regering vir Nasionale Verdediging ontbind, en 'n Nasionale Vergadering deur algemene manlike stemreg gekies om met Duitsland vrede te sluit. Die verkiesings het uitgeloop op 'n oorweldigende meerderheid vir die Monargiste, en hulle het die boerestand, wat vrede wou hê, verteenwoordig. Die Republikeine onder Gambetta het die algehele ondersteuning van Parys en sommige van die stede geniet; maar weens die feit dat hulle die oorlog teen Duitsland wou voortsit, het hulle ondersteuning elders verloor. Die Nasionale Vergadering het in Bordeaux vergader en Thiers tot hoof van die uitvoerende gesag gekies.
Omdat die republikeinsgesinde bevolking bevrees was vir die terugkeer van die monargie, het Parys 'n bepaald vyandige houding teenoor die regering aangeneem. Hulle is ondersteun deur die Sosialiste, wat verbitterd geraak het teen die regering omdat dit geen poging aangewend het om die ellende van die arbeiders uit die weg te ruim nie. Om gevrywaar te wees van die oorheersing van die monargistiese Nasionale Vergadering het Parys toe geëis dat Frankryk in kommunes verdeel word, elkeen waarvan 'n hoë mate van plaaslike selfbestuur sou geniet. Die Sosialiste het gemeen dat hulle hierdeur in staat gestel sou word om hul sosialistiese leerstellings in die Paryse Kommune te beoefen. Die Vergadering wou egter nie sulke desentralisasie toelaat nie. In Maart 1871 het Parys in opstand geraak teen die regering en is deur regeringstroepe beleër. Dit het Frankryk nog verder verneder, aangesien Duitse troepe nog buitekant Parys was. Die beleg het twee maande geduur. Teen die end van Mei het regeringstroepe hul weg na die stad gebaan. Sewe dae lank is daar hewig in die strate van Parys geveg, en 17 000 manne het gesneuwel. Die opstand is uiteindelik onderdruk, maar 80 000 van die Paryse bevolking is gedood, groot gedeeltes van die stad is vernietig en baie geskiedkundige geboue, soos die Tuilerieë en die Hotel de Ville, is totaal verwoes. Die regering het toe te werk gegaan om die rewolusionêr-gesindes te straf. Sowat 40 000 persone is in hegtenis geneem en voor die krygsraad gebring. Byna 10 000 is in die gevangenis gestop, en duisende is na die strafkolonie, Nieu-Kaledonië, verban.
Monargie of republiek[wysig | wysig bron]
Die volgende vraagstuk waarvoor die Nasionale Vergadering te staan gekom het, was of Frankryk sou voortbestaan as 'n republiek, soos na die neerlaag by Sedan besluit is, of weer 'n monargie sou word. Hoewel die Monargiste in die meerderheid was, is Thiers in Augustus 1871 tot president van die Franse Republiek deur die Vergadering gekies. Daar was bepaald meer vertroue in die republikeinse regering. Hy het onmiddellik sy rekonstruksieplanne tot uitvoering gebring, en deur sy toedoen is Frankryk in staat gestel om die laaste paaiement van die swaar oorlogskuld in September 1873 af te betaal – ses maande vroeër as deur die verdrag bepaal. Militêre diensplig, volgens Duitse model, is ingevoer, waardeur Frankryk voorsien is van 'n doeltreffende leër vir nasionale verdediging. In 1873 het die Nasionale Vergadering die eerste stap gedoen om die koningskap te herstel deur Thiers, wat 'n voorstander van die republiek was, te vervang deur Maurice Macmahon, 'n uitgesproke monargis. Die Monargiste was egter hopeloos verdeel oor die vraag of die opvolger tot die troon uit die vorstehuis van Bourbon, Orleans of Bonaparte gekies moes word. Daar die twee laasgenoemdes in onguns by die volk was, weens die rampspoedige bewind van beide Lodewyk Filips en Napoleon III, het die monargistiese verteenwoordigers eindelik besluit om die Graaf van Chambord, 'n lid van die huis van Bourbon, te nader. Die Graaf wou die aanbod nie aanvaar nie, tensy die wit vlag van die Bourbons as die nasionale vlag van Frankryk herstel word. Die Franse volk was egter te geheg aan die Driekleur om hiermee gediend te wees; en aangesien die Graaf nie baie begerig was om koning te word nie, het die voorstel verval.
Die republiek gevestig[wysig | wysig bron]
Op hierdie wyse het die Republiek bly voortbestaan. Eindelik, in 1875, is dit formeel met 'n meerderheid van een stem erken. 'n Republikeinse grondwet is toe deur die Nasionale Vergadering opgestel. Voorsiening is in die grondwet gemaak vir 'n parlement van twee kamers of huise, naamlik die Kamer van Verteenwoordigers gekies vir vier jaar deur algemene stemreg, en 'n Senaat bestaande uit 300 lede, vir nege jaar gekies hoofsaaklik deur 'n kieskollege van verteenwoordigers van die kommunes in elke departement. Aan die hoof van die uitvoerende gesag was 'n president, wat deur 'n gesamentlike sitting van die twee Kamers vir sewe jaar gekies is. So 'n gesamentlike sitting word die Nasionale Vergadering genoem. Dit het ook die mag besit om met 'n meerderheidstem die grondwet te verander. Die kabinetstelsel is ingevoer, met ministers verantwoordelik aan die parlement. Dit is duidelik dat die Britse parlementêre stelsel in baie opsigte gevolg is. Op hierdie wyse het die Derde Republiek amptelik tot stand gekom. Teen 1879 het die Republikeine reeds beheer oor albei kamers van die parlement verkry en ook oor die presidentskap, tot Jules Grévy tot daardie amp verkies is. Die president het nou 'n neutrale figuur geword wat hom met geen politieke party vereenselwig het nie. Die Republiek was stewig gevestig.
Koalisieregering[wysig | wysig bron]
Deur hierdie grondwet het Frankryk 'n parlementêre regering soos dié van Brittanje verkry, behalwe dat in Frankryk die parlement beheer oor die kabinet uitgeoefen het. Die Franse parlement bestaan nie uit twee of drie groot partye soos in Brittanje nie, maar uit 'n aantal klein partytjies of faksies. Die Franse politieke verdeling gaan meer oor plaaslike aangeleenthede as oor nasionale strydvrae. Die gevolg hiervan was dat baie kabinetsverwisselinge plaasgevind het, want die klein partytjies het hulle dikwels om die een of ander rede in verskillende koalisies gegroepeer. Van 1871 af tot 1914 was daar sowat vyftig eerste ministers, terwyl daar in Brittanje maar sewe was. Tog het dit geen radikale verandering in nasionale beleid meegebring nie, want in sulke gevalle gaan die beheer oor die parlement nie van een sterk party oor op 'n opposisieparty nie. In Frankryk het dit beteken dat die beheer oorgaan van een koalisie na 'n ander een wie se sienswyse nie veel van dié van die vorige oor nasionale aangeleenthede soos buitelandse sake verskil nie. 'n Aantal van die ou ministers bly dan aan as lede van die kabinet. Tog was so 'n opeenvolging van kabinetswisselinge bepaald nadelig vir die land. Hoewel dit voorgekom het asof die republikeinse regering in Frankryk in 'n mate onstabiel was en party mense gemeen het dat Frankryk op die afdraand was, het die regering verskeie pogings van die monargiste en ander om die Republiek omver te werp, verydel. Die demokratiese regeringsvorm het sonder enige wesenlike verandering deur die jare heen tot 1940 voortbestaan. Die Franse het sulke vryhede soos persvryheid en die reg om openbare vergaderings te hou geniet. Geen deel van die bevolking het weer 'n bevoorregte klas soos onder die ou orde geword nie, en die plaaslike bestuur is volgens demokratiese beginsels ingerig.
Die republiek en die Rooms-Katolieke Kerk[wysig | wysig bron]
Na 1880 het die uiterste Radikale Republikeine luidkeels hul misnoeë te kenne gegee oor die groot mate van seggenskap wat die Rooms-Katolieke Kerk in verband met die onderwys in Frankryk gehad het. In 1882 is primêre onderwys verpligtend gemaak, maar die onderrig moes sekulêr van aard wees. Godsdiensonderrig is nie in die skole toegelaat nie. Daar is toe geëis dat die band tussen die Kerk en die Staat verbreek moes word, asook dat die Konkordaat wat Napoleon I in 1801 met Rome gesluit het, opgesê moes word. Hierdie beweging het gelei tot 'n heftige stryd met die Klerikale Party in die parlement. Uiteindelik is, in 1905, die band tussen die Rooms-Katolieke Kerk en die Staat deur die Skeidingswet verbreek, en geen amptelike erkenning is hierna aan enige godsdienstige organisasie in Frankryk verleen nie. Die beheer oor die onderwys het reeds volkome van die Kerk op die Staat oorgegaan.
Sosialisme[wysig | wysig bron]
Sosialisme is nie in Frankryk, soos in Duitsland die geval was, onderdruk nie. Gevolglik het die Sosialistiese Party ná 1892 in die stedelike gebiede aanhangers gewen, en Sosialiste het 'n aktiewe rol in die regering van die land gespeel. Soos in Brittanje, is baie sosialistiese denkbeelde toegepas. Bowendien is vakunies in 1884 wetlik erken. Die lewenstoestande van die arbeiders is deur wetgewing verbeter, werkure is ingekort, en oor die algemeen is in die belang van die arbeiders toesig oor nywerhede uitgeoefen. Verder is die onderwys vry en verpligtend gemaak. Ten spyte van politieke twiste en finansiële skandale het die Republikeinse regering 'n voorspoedige volk opgebou. Die binnelandse handel het vooruitgegaan, en die Franse het só veel gespaar dat Franse kapitaal in die buiteland belê kon word. Bowendien het die vryheidsgees in die land veel bygedra tot die bevordering van letterkunde, kuns, musiek en wetenskap. Tog het daar oor al hierdie vooruitgang gedurende die eerste dekade van die twintigste eeu die skaduwee van vrees vir Duitsland se ontsaglike militêre en industriële mag geval en Frankryk het na demokratiese Brittanje om hulp opgesien.
Demokratiese vooruitgang in Duitsland beperk[wysig | wysig bron]
Absolutisme herstel[wysig | wysig bron]
Die Duitse Bond is in 1850 deur die Konvensie van Olmütz in Duitsland herstel. Daar was nege-en-dertig state wat elkeen sy eie regeringsvorm gehad het. Oostenryk en Pruise het die vernaamste plekke beklee. Albei hierdie state het die alleenheerskappy van die vors herstel, alhoewel 'n soort parlementêre regering in Pruise en 'n aantal kleiner state behou is. Daar het 'n federale landdag onder die voorsitterskap van Oostenryk by Frankfurt bestaan. Elke staat het daarheen twee verteenwoordigers gestuur wat deur die vors benoem is, en hierdie verteenwoordigers het aangeleenthede rakende die hele Duitsland bespreek. Dit is dus duidelik dat daar teen die middel van die negentiende eeu weinig tekens van ware parlementêre regering in Duitsland te bespeur was.
Bismarck se reorganisasie[wysig | wysig bron]
Toe Prins Otto von Bismarck die Bond in 1866 vernietig het, is die Noord-Duitse Bond opgerig. Dit was 'n politieke federasie van twee-en-twintig Duitse state onder die hegemonie van Pruise. Aan die hoof van die federasie was die erfpresident, die koning van Pruise, bygestaan deur 'n bondskanselier. Laasgenoemde was slegs aan die president verantwoordelik; hy het uitgebreide magte besit, en was die hoof van die ministerie. Bismarck, wat afkerig van demokratiese instellinge was, het self hierdie amp beklee. Die federale parlement het uit twee kamers bestaan. Die Bondsraad of federale raad was die belangrikste, en sy lede is aangestel in verhouding tot die politieke belangrikheid van die twee-en-twintig state van die Bond. Die Ryksdag het die bevolking van die verskillende state verteenwoordig, en die verteenwoordigers is by wyse van algemene stemreg vir 'n termyn van drie jaar gekies. Die parlement het uitgebreide magte met betrekking tot wetgewing en belastings besit, maar die behartiging van buitelandse sake het by die president berus. Die oorblywende magte het in die hande van die afsonderlike state gebly. Die Noord-Duitse Bond is deur verskillende maatreëls hegter saamgesnoer. Alle state moes die Pruisiese militêre stelsel aanvaar. Handel en nywerheid is aangemoedig. 'n Eenvormige muntstelsel, en 'n metrieke stelsel van mate en gewigte is ingevoer. Ongeëwenaarde industriële voorspoed het hierop gevolg, en die politieke unie is hierdeur hegter gemaak. In 1871 het Baden, Württemberg en Beiere op sekere voorwaardes by die Noord-Duitse Bond aangesluit. So is dan die Duitse Ryk tot stand gebring. Die Pruisiese koning het erflike Duitse keiser geword, en is bygestaan deur die rykskanselier, wat aan hom alleen verantwoordelik was. Die kanselier het die uitvoerende mag beheer.
Konstitusionele monargie[wysig | wysig bron]
Tot 1890 was Bismarck as rykskanselier onder Willem I feitlik oppermagtig in Duitsland. Daar het in Duitsland inderdaad geen stelsel van verantwoordelike bestuur soos in Brittanje of Frankryk bestaan nie. Hoewel die Ryksdag, die Laerhuis, uit sowat vierhonderd verkose lede verteenwoordigende die hele ryk bestaan het, was die rykskanselier (Bismarck) nie verplig om enige besluit van dié liggaam te aanvaar nie. Hy was slegs aan die keiser verantwoordelik. Die federale uitvoerende mag het by die keiser berus, maar is deur die kanselier uitgeoefen, sonder wie se bekragtiging geen verordening wet kon word nie. Bowendien kon geen Pruisiese of ryksminister die koning of die keiser nader nie behalwe deur bemiddeling van Bismarck. Hoewel daar die sentrale of federale regering bestaan het, het elkeen van die ses-en-twintig state in die federasie ook sy eie vorm van regering behou. Pruise, wat twee derdes van die grondgebied van die ryk en drie vyfdes van die totale bevolking uitgemaak het, het die oormag in sowel die federale Bondsraad as die Ryksdag gehad. Bismarck se grootste strewe was om die ryk wat hoofsaaklik deur sy toedoen tot stand gekom het, te versterk. 'n Ryksbank is gestig, en 'n eenvormige muntstelsel sowel as 'n posdiens vir die hele ryk is ingevoer. Verder is 'n eenvormige regstelsel opgestel, en die howe het 'n gemeenskaplike regsprosedure aanvaar. Hierdie sowel as ander veranderinge is aangebring, ten spyte van die teenkanting van die verskillende state wat graag hul eie individuele instellinge wou behou. Daar is egter gepoog om die lojaliteit van die miljoene vreemdelinge, soos die Pole en die Franse, wat in die Ryk ingesluit was, te win. In die provinsies Elsas en Lotharinge, wat na die Frans-Pruisiese oorlog geannekseer is, het byna twee miljoen Franse inwoners hulle hardnekkig versit teen enige toenadering van die Duitse regering. Hoewel 'n groot deel van die twee provinsies oorspronklik Duitse gebied was, wou Frankryk nie genoeë neem met die verlies nie, sodat die gedurige wrywing tussen Frankryk en Duitsland oor die besit van hierdie gebied 'n struikelblok was in die weg van enige verstandhouding tussen die twee volke.
Bismarck en die Rooms-Katolieke[wysig | wysig bron]
Bismarck moes verskeie moeilikhede te bowe kom om die Ryk te verenig. Eerstens is hy deur die Rooms-Katolieke teengestaan. Die Pruise, wat hoofsaaklik Protestante was, was vyandiggesind teenoor die Katolieke, en Bismarck het self geglo dat die Duitse Katolieke in die verlede vir Oostenryk meer goedgesind was. Aan die anderkant is die Katolieke verontrus deur die oormag van Protestantse Pruise in Duitse aangeleenthede. Hierdie kloof tussen die twee bevolkingsdele is nog verder wyer gemaak deur die bedrywighede van Katolieke geestelikes wat probeer het om die arbeidstoestande van die nuwe industriële werkersklasse te verbeter. Dit het hulle in botsing gebring met die nyweraars, wat invloedryke ondersteuners van Bismarck was. In 1871 was daar 'n Katolieke of Sentrale party van drie-en-sestig lede in die Ryksdag. Die kanselier het probeer om hierdie party te vernietig. 'n Kerkgeskil het hom die kans gegee om die Jesuïete uit Duitsland te verban en 'n reeks ergerlike wette in 1873 – die sogenaamde Mei-wette – in te stel, waardeur die geestelikes onder staatsbeheer geplaas is en die bywoning van staatskole en universiteite verpligtend vir kandidate vir die priesterskap gemaak is sowel as burgerlike huwelike. Die Katolieke het hierdie wette kragtig bestry, sodat baie in die tronke beland het. Die stryd het bekend geraak as die ,,Kulturkampf” of stryd om die beskawing. Die Katolieke party het egter so sterk geword dat Bismarck besef het dat hy besig was om 'n groot volksdeel te vervreem, met die gevolg dat hy gedwing is om sy beleid te wysig. Hy het selfs aangebied om te bedank, maar die keiser wou dit nie toelaat nie. Die streng wette teen die Katolieke is herroep, en vriendskaplike betrekkinge is herstel met die nuwe pous, Leo XIII, wat pous Pius IX in 1878 opgevolg het. Langs hierdie weg het die kanselier die ondersteuning van die Sentrale Party verkry.
Die opkoms van die sosialisme[wysig | wysig bron]
Bismarck het hom aan hierdie stryd teen die Katolieke onttrek hoofsaaklik omdat hy teenoor 'n ander sterk georganiseerde party, naamlik die Sosialiste, te staan gekom het. Soos alreeds aangetoon, is sosialisme 'n direkte uitvloeisel van industrialisme. Sowel Brittanje as Frankryk was reeds ingrypend verander deur 'n industriële rewolusie. Dit was slegs na die Frans-Pruisiese oorlog dat die Duitse industrieë en handel verbasend vinnig uitgebrei het. Binne tien jaar (die tagtiger jare) is die staalproduksie verdubbel en dié van yster byna verdubbel, en gedurende die veertig jaar na 1871 het die steenkoolopbrengs van dertig miljoen tot honderd-en-negentig miljoen ton toegeneem. Hierdie snelle nywerheidsgroei het natuurlik tot 'n snelle uitbreiding van die handel en die skeepvaart gelei. Gevolglik is uiteindelik op beskerming teen buitelandse mededinging aangedring, en het 'n verlange na die verwerwing van kolonies ontstaan. Die groei van die stede het gepaard gegaan met die gewone saamhokking en erbarmlike lewenspeil van die arbeidersklasse, waardeur die groei van sosialisme aangewakker is. Die Sosialiste het begeer dat die arbeiders die politieke mag in die land moes kry. Aangesien daar aangevoer is dat dit nie in die belang van die arbeiderstand is dat enkele kapitaliste die grond, banke, fabrieke en spoorweë besit nie, moes sulke eiendom en instellinge onder staatsbeheer kom. Onder so 'n stelsel sou die arbeider voordeel trek, daar winste nie slegs in die sak van 'n individu sou gaan nie. Die ekstremistiese Sosialiste het, ooreenkomstig die leerstellinge van Karl Marx, die standpunt gehuldig dat hierdie toestand van sake slegs deur 'n rewolusie wat kapitalisme sou uitwis en die Staat beheer oor alle bronne wat werk verskaf, sou gee, verkry kon word. In Duitsland was daar aanvanklik twee sosialistiese bewegings. In 1862 het Ferdinand La Salle, onder die invloed van Louis Blanc se leerstellinge, 'n party gestig wat die opheffing van die arbeiders onder die bestaande kapitalistiese stelsel beoog het. 'n Ander vertakking was onder die invloed van Karl Marx se leerstellinge meer rewolusionêr in sy strewe, en het die Sosiaal-Demokratiese Arbeidersparty gestig. In 1875 is die twee groepe in een party verenig, wat so vinnig gegroei het dat dit teen die einde van die eeu die sterkste party in Duitsland was. Omdat Bismarck 'n sterk aanhanger van die monargie was, het hy hierdie beweging met sulke uitgesproke demokratiese oogmerke kragtig beveg. In 1878 het twee moordaanslae op die keiser Bismarck die geleentheid gegee om die Ryksdag 'n aantal onderdrukkende wette te laat aanneem. Vooraanstaande Sosialiste is in die tronk gestop of verban, byeenkomste van Sosialiste is verbied en hul pers onderdruk. Selfs krygswet kon in 'n distrik geproklameer word waar arbeidsonluste gedreig het. Deur hierdie maatreëls is die sosialistiese beweging gevolglik in 'n ondergrondse beweging verander. Geheime verenigings het orals ontstaan, en die beweging het so gegroei dat die onderdrukkende wette nie in 1890 hernieu is nie.
Sosiale wetgewing[wysig | wysig bron]
Bismarck het langs ander weë probeer om in die behoeftes van die arbeidersklasse te voorsien, naamlik deur sosiale wetgewing in te dien. Dit sou 'n doeltreffende teëwig teen die leerstellinge van die Sosialiste wees en die groei van die Sosiaal-Demokratiese Party ontmoedig. Wette insake verpligte versekering teen siekte (1883) en ongevalle (1884) is aangeneem, en ouderdomspensioene is in 1889 ingestel. Die premies is deur die werkgewers en werkers gesamentlik betaal, terwyl die staat ook daartoe bygedra het. Duitsland was dus die eerste land wat sulke voorsiening van staatsweë vir die arbeidersklasse gemaak het, en het later as voorbeeld in lande soos Brittanje en Frankryk gedien. Bismarck se staatsosialisme het egter nie daarin geslaag om die ondersteuning van die Sosiaal-Demokrate te herwin nie. Aangesien meer fondse vir hierdie hervormings nodig was, het Bismarck sy beleid van vryhandel gewysig en die beskermingsbeleid wat in 1879 ingevoer is, uitgebrei. Die kanselier het dus die Liberale Party, wat vryhandel voorgestaan het, vervreem en meer op die konserwatiewe elemente in die parlement staatgemaak.
Bismarck se uittrede[wysig | wysig bron]
Die ou ,,Ysterkanselier” se ampstermyn was egter besig om tot 'n einde te snel. Onder Willem I het Bismarck feitlik die land regeer, al was hy in werklikheid afhanklik van die keiser se steun. Dit het geheel en al verskil van 'n regeringsvorm waarin die eerste minister vir sy optrede aan 'n parlement met soewereine mag verantwoordelik is. In 1888 het die keiser in die ouderdom van 90 gesterf. Na die kortstondige regering van sy seun Frederik is hy deur sy kleinseun, Willem II, opgevolg, wat oor Duitsland tot aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog regeer het (1888–1918). Die jong keiser was energiek, rusteloos en ambisieus, maar hy was ook taktloos en eiewys. Hy was vasberade om 'n kragtige buitelandse beleid te volg. Hy sou dus nie 'n toestand van sake duld waarin die beleid deur 'n kanselier voorgeskrywe word nie. In binnelandse sowel as buitelandse beleid het die twee gebots, sodat 'n kritieke situasie ontstaan het toe Bismarck gedwing is om te bedank (1890), en, die ,,vertroubare loods is afgedank". Willem II het 'n nuwe kanselier, generaal Georg Leo Caprivi, aangestel wat getrou die keiser se opvattinge sou navolg. Dus, alhoewel Duitsland 'n verkose Ryksdag (laerhuis) gehad het, het hy inderdaad geen parlementêre regering gehad nie. Demokratiese regering in die ware sin is in Duitsland eers ná sy neerlaag in 1918 ingevoer.
Bron[wysig | wysig bron]
- Fowler, C de K. & Smit, G.J.J., Geskiedenis vir die Kaaplandse Senior Sertifikaat en Matriek. Kaapstad: Maskew Miller Beperk. Bladsye 108-143 (Datum onbekend, vermoedelik in laat 1950's).
|
<urn:uuid:b63d866d-909f-4b1d-b7f6-9284a36f012f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Demokratiese_ontwikkeling_as_uitvloeisel_van_Industrialisering
|
2019-07-24T08:50:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00274.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999999
| false
|
Wierdapark
Wierdapark | |
Wierdapark se ligging in Gauteng
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Gauteng |
Munisipaliteit | Stad Tshwane |
Oppervlak[1] | |
- Dorp | 2,95 km² (1,1 vk m) |
Bevolking (2011)[1] | |
- Dorp | 6 348 |
- Digtheid | 2 152/km² (5 573,7/myl2) |
Rasverdeling (2011)[1] | |
• Blank | 82,37% |
• Indiër/Asiër | 3,75% |
• Kleurling | 1,37% |
• Swart | 12,02% |
• Ander | 0,49% |
Taal (2011)[1] | |
• Afrikaans | 70,45% |
• Engels | 19,05% |
• Noord-Sotho | 2,14% |
Die voorstad is op die plaas Cyferfontein No. 2 uitgelê Johannes Nolten en Edith M.B. Neff, in 1938 geproklameer en genoem na die hoofargitek van die Transvaalse Republiek Sytze Wierda. Wierdapark is 3 km suid van die Wierdabrug geleë, waar die ou hoofpad van Pretoria na Johannesburg oor die Sesmylspruit loop, 10 km suid van Pretoria by Swartkops en suid van Valhalla, wat ook tot 2000 'n voorstad van Centurion was.
Die Gereformeerde kerk Wierdapark is in 1973 gestig, die jaar ná die Nederduitsch Hervormde Kerk se gemeente Swartkop op 5 November 1972. Laasgenoemde sluit benewens Wierdapark ook Valhalla, Voortrekkerhoogte, Clubview, Eldoraigne en enkele ander gebiede in, terwyl die Gereformeerde gemeente ook Eldoraigne, Valhalla en die kleinhoewes Mnandi omvat. Die NG gemeente Wierdapark is in 1976 gestig en die NG gemeente Wierdapark-Suid in 1982.
Bronne[wysig | wysig bron]
- ( Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ) Standard Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Subplek Wierdapark". Sensus 2011.
|
<urn:uuid:f749d4d1-25a8-4290-91af-a4ca80ee61b8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Wierdapark
|
2019-07-16T20:55:53Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00458.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997267
| false
|
Winifred Kingston
Jump to navigation
Jump to search
Winifred Kingston | |
Geboorte | 11 November 1894 |
---|---|
Nasionaliteit | Engels |
Sterfte | 3 Februarie 1967 (op 72) |
Kinders | 1 |
Beroep(e) | Aktrise |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Winifred Kingston (11 November 1894 – 3 Februarie 1967) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Squaw Man (1914), Davy Crockett (1916), en The Light of Western Stars (1918).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1914: The Squaw Man
- 1914: The Call of the North
- 1914: Cameo Kirby
- 1914: Paid in Full
- 1914: The Virginian
- 1914: Where the Trail Divides
- 1915: Captain Courtesy
- 1915: The Gentleman from Indiana
- 1915: The Love Route
- 1915: The Seventh Noon
- 1916: Davy Crockett
- 1916: Ben Blair
- 1916: The Call of the Cumberlands
- 1916: David Garrick
- 1916: The Parson of Panamint
- 1916: A Son of Erin
- 1917: The Spy
- 1917: Durand of the Bad Lands
- 1917: North of Fifty-Three
- 1917: The Scarlet Pimpernel
- 1918: The Light of Western Stars
- 1920: The Corsican Brothers
- 1921: Beyond
- 1922: Trail of the Axe
|
<urn:uuid:f7a0c32b-1275-47f6-9d11-59dbd91b8263>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Winifred_Kingston
|
2019-07-16T20:39:52Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00458.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.786268
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:26daab4d-75ed-458d-808f-f1866eba3271>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Sl
|
2019-07-20T14:33:48Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00378.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
ICD-10 Hoofstuk XI: Siektes van die spysverteringstelsel
(Aangestuur vanaf ICD-10 Hoofstuk K)
Jump to navigation
Jump to search
ICD10 Hoofstuk XI omvat siektes van die spysverteringstelsel, gerangskik volgens die tiende uitgawe van die Internasionale Statistiese Klassifikasie van Siektes en Verwante Gesondheidsprobleme.[1] Die hoofstuk omvat die kodes K00 tot K93.
|
<urn:uuid:e5a5727d-20c5-4950-80d2-8da2de1d3d97>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/ICD-10_Hoofstuk_K
|
2019-07-21T19:42:34Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527196.68/warc/CC-MAIN-20190721185027-20190721211027-00538.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999079
| false
|
Kategorie:Franse kunstenaars
Jump to navigation
Jump to search
Wikimedia Commons bevat media in verband met Franse kunstenaars. |
Subkategorieë
Hierdie kategorie bevat die volgende 6 subkategorië, uit 'n totaal van 6.
|
<urn:uuid:d13af80f-2624-46a8-9d9b-c0d63a98ac0b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Franse_kunstenaars
|
2019-07-23T03:11:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00138.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.919078
| false
|
’n Kombinasie van twee rooi wimpels met ’n blou fraaiing, daarbinne is ’n son en halfmaan.
{{Inligtingskas Vlag
| Naam = Nepal
| Artikel =
| Beeld = Flag of the Nepal.svg
| Beeldgrootte = 200px
| Geen_grens = no
| Bynaam =
| Ander_bynam =
| Gebruik = 111000
| Simbool =
| Verhouding = ~11:9
| Goedgekeur_op = 16 Desember 1962
| Ontwerp = ’n Kombinasie van twee rooi wimpels met ’n blou fraaiing, daarbinne is ’n son en halfmaan.
| Ontwerper =
}}
Parameters
Slegs die Naam- en Beeld-parameters is verpligtend om in te vul.
Algemeen
Naam
Naam van die entiteit.
Artikel
Term wat voor die naam van die entiteit kom bv. die Verenigde Nasies.
Beeld_grootte
Grootte van die beeld soos dit in die inligtingskas moet vertoon. Indien dit nie aangedui is nie is die verstekgrootte 210x105px
Vlag-spesifiek
Elk van hierdie velde kan ’n agtervoegsel van 2 tot 6 kry om tot 6 variante (oorlogsvlae, vloorvlae, lugmagvlae ens.) van die nasionale vlag te toon.
Beeld
Lêernaam sonder die Lêer: of Beeld: voorvoegsel.
Geengrens
Laat hierdie veld oop om die beeld by verstek met 'n omlyning te toon; voer no in om omlyning te versteek.
Bynaam
Naam van die vlag.
Ander
Ander name vir die vlag met kommas onderskei.
Gebruik
8-bit FIAV gebruikskode of teks.
Simbool
Een of meer IFIS-simbole, bv. [[File:IFIS Sinister.png]].
|
<urn:uuid:d1abae0c-bb74-404e-b1c9-3c0cd8fe7f71>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Inligtingskas_Vlag
|
2019-07-23T03:28:52Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00138.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99984
| false
|
Sjabloon:Sekretarisse-generaal van die Verenigde Nasies
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
s
b
w
Sekretarisse-generaal
van die
Verenigde Nasies
Gladwyn Jebb
1
(
Verenigde Koninkryk
) •
Trygve Lie
(
Noorweë
) •
Dag Hammarskjöld
(
Swede
) •
U Thant
(
Birma
) •
Kurt Waldheim
(
Oostenryk
) •
Javier Pérez de Cuéllar
(
Peru
) •
Boutros Boutros-Ghali
(
Egipte
) •
Kofi Annan
(
Ghana
) •
Ban Ki-moon
(
Suid-Korea
) •
António Guterres
(
Portugal
)
1
Voorlopige sekretaris-generaal voor die verkiesing van Trygve Lie.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Sekretarisse-generaal_van_die_Verenigde_Nasies&oldid=1757405
"
Kategorie
:
Politieke reekssjablone
Versteekte kategorie:
Navigasiebokse sonder horisontale lyste
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Alemannisch
العربية
Azərbaycanca
تۆرکجه
Беларуская
বাংলা
Bosanski
Català
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
English
Esperanto
Euskara
فارسی
Français
עברית
Hrvatski
Magyar
Bahasa Indonesia
Italiano
日本語
ქართული
Қазақша
한국어
Latina
Lëtzebuergesch
मैथिली
മലയാളം
Монгол
မြန်မာဘာသာ
Plattdüütsch
Nederlands
Norsk
Polski
Português
Română
Русский
Srpskohrvatski / српскохрватски
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Српски / srpski
Kiswahili
தமிழ்
ไทย
Tagalog
Türkçe
Українська
Oʻzbekcha/ўзбекча
Tiếng Việt
吴语
Yorùbá
中文
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 23 Augustus 2018 om 14:35 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:75e05b5f-94df-4ec6-8401-777645dcdfb1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Sekretarisse-generaal_van_die_Verenigde_Nasies
|
2019-07-23T03:20:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00138.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.975396
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:f14d2bad-b187-438f-b307-3951406db9f0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/978-963-482-937-9
|
2019-07-16T20:52:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00482.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Stoop, J. A., South Africa
-
Vol 8, No 2 (1952) - Original Research
Die regverdigingsleer van Kardinaak Contarini
Abstract PDF -
Vol 8, No 3 (1952) - Original Research
'n Ondersoek na die betekenis van die Paasfees by Augustinus met spesiale verwysing na sy paaspreke
Abstract PDF -
Vol 8, No 3 (1952) - Original Research
Geskiedenis van die Kerk van Culemborg in dir eerste helfte van die 17de eeu
Abstract PDF -
Vol 11, No 2 (1955) - Original Research
"Buiten die Kerk geen heil" - 'n Aspek van die kerkbegrip van Augustinus
Abstract PDF -
Vol 11, No 2 (1955) - Book Review
Boekbespreking
Abstract PDF
|
<urn:uuid:a40890d2-7f23-46eb-9f03-42a338181a79>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://hts.org.za/index.php/hts/search/authors/view?firstName=J.&middleName=A.&lastName=Stoop&affiliation=&country=ZA
|
2019-07-20T14:39:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00402.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by"
],
"in_footer": [
true
],
"in_head": [
false
],
"location": [
"a_tag"
],
"version": [
"4.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.981194
| false
|
Wikipedia:Uitgesoekte herdenkings/13 Desember
Jump to navigation
Jump to search
- 1813 – Zwarte Berg in die Wes-Kaap word hernoem na Caledon, ter ere van Du Pré Alexander, graaf van Caledon.
- 1961 – Oorlede: Grandma Moses, bekende Amerikaanse volkskunstenares.
- 1996 – Kofi Annan word verkies tot Sekretarisgeneraal van die Verenigde Nasies.
- 2002 – Die Europese Unie kondig die lidmaatskap van tien nuwe lande aan: Estland, Hongarye, Letland, Litaue, Malta, Pole, Siprus, Slowakye, Slowenië en Tsjeggië.
- 2004 – Foto's deur Cassini-Huygens wys dat die helder strepe en slierte op die Saturniese maan Dione se oppervlak ys-agtige afgronde is, veroorsaak deur tektoniese breuke in die maan se kors.
|
<urn:uuid:3e17a6ec-1e09-41f9-a662-109f08cc625a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/13_Desember
|
2019-07-23T02:58:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00162.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999378
| false
|
John Houseman
Jump to navigation
Jump to search
John Houseman | |
Geboortenaam | Jacques Haussmann |
---|---|
Geboorte | 22 September 1902 |
Nasionaliteit | Amerikaans |
Sterfte | 31 Oktober 1988 (op 86) |
Kinders | 2 |
Beroep(e) | Akteur en vervaardiger |
Aktiewe jare | 1930–1988 |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
John Houseman (22 September 1902 – 31 Oktober 1988) was 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Paper Chase (1973), Rollerball (1975), Three Days of the Condor (1975), en The Fog (1980).
Inhoud
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1938: Too Much Johnson
- 1941: Citizen Kane
- 1943: Jane Eyre
- 1946: The Blue Dahlia
- 1948: Letter from an Unknown Woman
- 1948: They Live by Night
- 1951: The Company She Keeps
- 1951: On Dangerous Ground
- 1952: The Bad and the Beautiful
- 1952: Holiday for Sinners
- 1953: Julius Caesar
- 1954: Executive Suite
- 1954: Her Twelve Men
- 1955: The Cobweb
- 1955: Moonfleet
- 1956: Lust for Life
- 1962: All Fall Down
- 1962: Two Weeks in Another Town
- 1963: In the Cool of the Day
- 1964: Journey to America
- 1973: The Paper Chase
- 1975: Rollerball
- 1975: Three Days of the Condor
- 1975: I'm a Stranger Here Myself
- 1976: St. Ives
- 1980: The Fog
- 1981: Ghost Story
- 1982: Murder by Phone
- 1984: The Good Fight: The Abraham Lincoln Brigade in the Spanish Civil War
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 1978: The Paper Chase
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 1960: Dillinger
- 1974: Clarence Darrow
- 1974: Une légende une vie: Citizen Welles
- 1976: Truman at Potsdam
- 1977: The Displaced Person
- 1980: A Christmas Without Snow
- 1980: Gideon's Trumpet
- 1981: Stages: Houseman Directs Lear
- 1982: The Brand New Illustrated Journal of the Arts
- 1983: Peace on Borrowed Time
- 1987: Our Planet Tonight
Video's[wysig | wysig bron]
- 1999: The Best of Film Noir
|
<urn:uuid:42f07632-15b7-4b09-9957-8ac553b0c015>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/John_Houseman
|
2019-07-16T20:54:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00506.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.716216
| false
|
'n Liposoom is 'n sferiese vesikel met ten minste een lipied dubbellaag. Liposome word deur navorsers gebruik om geneesmiddel te administreer omdat dit langer in die bloedstroom duur.
|
<urn:uuid:6a26eeab-3697-42bf-b046-2e9cd232a7f3>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Liposoom
|
2019-07-16T20:55:03Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00506.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999522
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Hedonisme" skakel
←
Hedonisme
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Hedonisme
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Distopie
(
← skakels
wysig
)
Xi Jinping
(
← skakels
wysig
)
Moderne kuns
(
← skakels
wysig
)
Epikurus
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Hedonisme
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:0b0d2cf4-e151-4178-a401-201d2c4784da>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Hedonisme
|
2019-07-16T21:08:03Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524879.8/warc/CC-MAIN-20190716201412-20190716223412-00506.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996653
| false
|
Hulp
Kategorie:Gebruiker pa-N
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Wikimedia Commons bevat media in verband met
Gebruiker pa-N
.
Bladsye in kategorie "Gebruiker pa-N"
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende bladsy.
M
Gebruiker:Monica124
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorie:Gebruiker_pa-N&oldid=1537432
"
Kategorie
:
Gebruiker pa
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Wikidata
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
العربية
भोजपुरी
کوردی
English
Español
فارسی
Français
日本語
Ladino
Nederlands
Русский
Slovenčina
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 20 Maart 2017 om 16:20 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:2939f724-35ed-4b1c-a7bb-6ccb7c7f0fd4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Gebruiker_pa-N
|
2019-07-18T02:47:21Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525483.64/warc/CC-MAIN-20190718022001-20190718044001-00106.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997493
| false
|
Sjabloon:Mojo titel
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Mojo titel
by
Box Office Mojo
Sjabloondokumentasie
[
skep
]
Redigeerders kan eksperimenteer in hierdie sjabloon se sandput
(
skep
spieël
)
en toetsgevalle
(
skep
)
blaaie.
Plaas asseblief kategorieë op die
/doc
-subbladsy.
Subbladsye vir die sjabloon
.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Mojo_titel&oldid=1421941
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
العربية
অসমীয়া
Asturianu
Azərbaycanca
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
भोजपुरी
বাংলা
Bosanski
Català
کوردی
Чӑвашла
Dansk
डोटेली
English
Español
Eesti
فارسی
Suomi
Føroyskt
ગુજરાતી
हिन्दी
Magyar
Հայերեն
Bahasa Indonesia
Italiano
日本語
ქართული
Қазақша
ಕನ್ನಡ
한국어
Кыргызча
Latviešu
मैथिली
മലയാളം
नेपाली
Nederlands
Norsk
Português
Русский
संस्कृतम्
Scots
සිංහල
Simple English
Slovenščina
Српски / srpski
Svenska
Türkçe
Українська
اردو
Tiếng Việt
中文
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 13 Februarie 2016 om 23:37 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:4f9f26bc-849d-4972-9bad-cff23f07c578>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Mojo_titel
|
2019-07-18T02:47:16Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525483.64/warc/CC-MAIN-20190718022001-20190718044001-00106.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.991839
| false
|
Markus Aurelius
Markus Aurelius | |
---|---|
16de Keiser van die Romeinse Ryk | |
Borsbeeld van Markus Aurelius.
Regeer | 8 Maart 161 - 169 (met Lucius Verus) 169 - 177 (alleen) 177 - Maart 180 (met Commodus) |
Volle naam | Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar |
Gebore | 26 April 121; Rome, Romeinse Ryk |
Oorlede | 17 Maart 180; Vindobona of Sirmium (op 58) |
Begrawe | Mausoleum van Hadrian, Rome |
Voorganger | Antoninus Pius |
Opvolger | Commodus (alleen) |
Adellike huis | Nerva-Antonynse dinastie |
Vader | Marcus Annius Verus |
Moeder | Domitia Lucilla |
Eggenoot | Faustina die jongere |
Kinders | 13 (Commodus Marcus Annius Verus Antoninus Lucilla) |
Marcus Aurelius Antoninus (26 April 121 – 17 Maart 180) was 'n Romeinse keiser vanaf 161 tot 180. Hy het saam met Lucius Verus as mede-keiser regeer vanaf 161 tot Verus se dood in 169 en saam met Commodus vanaf 177 tot en met sy dood in 180.[1]
In die 170s n.C. het die Romeinse keiser Marcus Aurelius twaalf 'boeke' van morele aforismes in Grieks neergepen. Hierdie sogenaamde Meditasies bied 'n uitdaging aan die vertaler weens die onewe aard van die materiaal - soms staccato, soms ietwat warrig; soms filosofies-teoreties, dan weer prakties.[2]
Bibliografie[wysig | wysig bron]
- Swart, Marius J.: Raar leiers. Stellenbosch: U.U.B., 1967.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Birley, Anthony R. 1987 [1966]. Marcus Aurelius: a biography. Routledge, London. ISBN 0-415-17125-3
- https://journals.co.za/content/classic/51/1/EJC27250
|
<urn:uuid:6785412a-490d-42d9-8a8e-d9f53314d9f8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Marcus_Aurelius
|
2019-07-20T14:38:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00426.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.990532
| false
|
Hendrik Klopper
Generaal Hendrik Balzazar Klopper (ook "Balthazar"), DSO (25 September 1903 - 31 Desember 1977)[1] was 'n Suid-Afrikaanse militêre bevelvoerder. Hy was 'n generaal en bevelvoerder van die Suid-Afrikaanse Weermag van 1956 tot 1958. Hy was verantwoordelik gehou vir die val van Tobroek met die Slag van Gazala in Noord-Afrika tydens die Tweede Wêreldoorlog.
Hendrik Balzazar Klopper | |
---|---|
25 September 1903 – 30 Desember 1977 (74 jaar oud) | |
Hendrik Balzazar Klopper in Junie 1942. | |
Lojaliteit | Suid-Afrika |
Diens/Tak | Suid-Afrikaanse Weermag |
Jare in diens | 1924-1958 |
Rang | Generaal |
Militêre loopbaanWysig
Klopper het in 1924 by die Suid-Afrikaanse Weermag aangesluit. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het hy die 3de Infanterie-Brigade in die Noord-Afrikaanse Veldtog[2], aangevoer waarvoor hy met die Distinguished Service Order (DSO) beloon is.[3] Hy het toe kortliks die 2de Infanterie Divisie aangevoer.
As fortbevelvoeder is Klopper gedwing om Tobroek en sy garnisoen op 21 Junie 1942 aan Spil-magte oor te gee. Hierdie was Suid-Afrika se grootste militêre nederlaag toe hy 33 000 Gealieerde soldate (insluitende meer as 10 700 Suid-Afrikaaners) aan Duitse en Italiaanse magte na ‘n twee dae geveg om die gefortifiseerde deel van Tobroek-hawe oorgegee het.[4] Generaal Erwin Rommel het bonop 2 000 voertuie, 2 000 ton brandstof en 5 000 ton ransoene gebuit. Adolf Hitler het aan Rommel die maarskalkstaf as beloning vir hierdie oorwinning gegee. "Ek gaan aan na die Suez-kanaal" was Rommel se belofte.[5] Klopper het in 1943 as krygsgevangene ontsnap en is later amptelik vrygespreek van verantwoordelikheid vir die oorgawe van Tobroek.
Klopper was bevelvoeder van die Suid-Afrikaanse Weermagskollege van 1944 tot 1945, voordat hy in 1945 in bevel van die Noordelike Bevelstruktuur aangestel is.[6]
Klopper was vanaf 1951 tot 1953 as Leër Stafhoof, as inspekteur-generaal van 1953 tot 1956, en as bevelvoerder van die Unie se weermag van 1956 tot 1958, aangestel. Klopper het in 1958 afgetree.
Alhoewel dit nooit amptelik bevestig is nie, was Klopper in 'n historiese konfrontasie met generaal Erwin Rommel na sy oorgawe na die Slag van Tobroek. In die konfrontasie net na die oorgawe het Klopper volgens die wense van sy ondergeskikte Suid-Afrikaanse offisiere geëis dat Rommel die blanke van swart krygsgevangenisse moet skei en dat hulle in verskillende afdelings van die gevangeniskamp aangehou moet word. Rommel se antwoord was kort: "Vir my is alle soldate gelyk. Die swartes dra jou uniform, hulle het aan jou kant geveg en jy sal in dieselfde kamp aangehou word."[7]:94[8]
VerwysingsWysig
- "KLOPPER H.B. 1903–1977". eGGSA Library. The Genealogical Society of South Africa:eGGSA Branch. 24 Februarie 2003. Besoek op 3 October 2014.
- "The Generals of WWII: Klopper, Hendrik Balzazer". generals.dk. Besoek op 3 Oktober 2014.
- "The London Gazette, Issue 35697, page 3948". The Gazette. The London Gazette. 8 September 1942. Besoek op 3 Oktober 2014.
- "IOL, Jackie Loods, The price of surrender: SA's defeat at Tobruk". IOL. 3 Augustus 2017. Besoek op 14 Januarie 2019.
- Television Networks "History Channel, Allies surrender at Tobruk, Libya" Check
|url=
value (help). 5 November 2009. Besoek op 14 Januarie 2019. - Uys, Ian (1992). South African Military Who's Who 1452–1992. Fortress Publishers. ISBN 0-9583173-3-X.
- (1982) “LEIERS DEUR DIE JARE (1912–1982)” (in Afrikaans) (Online). Scientia Militaria – South African Journal of Military Studies 12 (2): 89–98. doi:10.5787/12-2-631. Besoek op 2 January 2015.
- Englebrecht, Leon (10 November 2008). "Fact file: Chiefs of the SA Army". DefenceWeb.co.za. DefenceWeb. Besoek op 3 October 2014.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:40203634-0585-4e47-825a-9a03f6e148fb>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Hendrik_Klopper
|
2019-07-21T20:55:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00026.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999395
| false
|
Salem, Oregon
Kaart | Wapen |
Vlag | |
Land | Verenigde State |
Deelstaat | Oregon |
Koördinate | Koördinate: |
Gestig op | 1842 |
Geïnkorporeer op | 1857 |
Oppervlakte: | |
- Totaal | 120.1 vk km |
Hoogte bo seevlak | 46.7 m |
Bevolking: | |
- Totaal (2005) | 152 290 |
- Bevolkingsdigtheid | 1,156//vk km |
- Metropolitaanse gebied | 378 570 |
Tydsone | EST (UTC -8) Somertyd: PDT (UTC -7) |
Burgemeester | Anna M. Peterson |
Amptelike Webwerf | Salem, Oregon |
Salem is die hoofstad en derde grootste stad van die deelstaat van Oregon. Dit is sentraal geleë in die middel van die Willamettevallei. Die Willametterivier vloei deur Salem na die Columbiarivier. Salem het 'n bevolking van sowat 152 290 mense (grootstadsgebied: 378 570).
Hoofstede van die Verenigde State | ||||
---|---|---|---|---|
|
<urn:uuid:41035719-6014-48a3-9ce0-023c83bf6cb3>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Salem,_Oregon
|
2019-07-21T21:51:26Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00026.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.993472
| false
|
Van Morrison
Van Morrison | ||
---|---|---|
Van Morrison tydens die Notodden Blues-fees in Noorweë in 2013 | ||
Geboortenaam | George Ivan Morrison | |
Geboorte | 31 Augustus 1945 Belfast, Noord-Ierland, Verenigde Koninkryk | |
Beroep(e) | Sanger Liedjieskryfster Musikant Musiekvervaardiger | |
Genre(s) | Rock · rhythm & blues · folk · blues · soul · Keltiese musiek · jazz · country · gospel | |
Instrument(e) | Stem, kitaar, harmonika, saxofoon, klawerbord, slagwerk, tamboerien, ukulele | |
Aktiewe jare | 1958 tot hede | |
Etikette | Decca · Bang · Warner Bros. · London · Mercury · Exile · Polydor · Verve · Point Blank · Virgin · Universal · Blue Note · Lost Highway · Listen to the Lion · EMI · Manhattan · RCA | |
Webwerf | vanmorrison.com | |
Assosiasies | Them | |
Musiekportaal |
Sir George Ivan "Van" Morrison, OBE[1] (* 31 Augustus 1945 in Belfast, Noord-Ierland, Verenigde Koninkryk) is 'n Noord-Ierse sanger, musikant, liedjieskrywer en musiekvervaardiger. Vir sy musikale prestasies, sy bydraes tot die toerismebedryf en sy bevordering van weldadigheidsorganisasies in Noord-Ierland is Van Morrison in 2016 tot ridder geslaan.
Morrison, wat ook as "Van the Man" bekendstaan, het sy loopbaan reeds as tienerseun in die 1950's begin toe hy 'n verskeidenheid instrumente soos kitaar, harmonika, klawerbord en saxofoon vir verskeie Ierse musiekgroepe gespeel het wat destyds gewilde treffers opgevoer het. Teen die middel van die sestigerjare het Morrison bekendheid verwerf as hoofsanger van die Noord-Ierse rhythm & blues-groep Them. Een van hul liedjies, Gloria, het 'n klassieke pop-treffer geword.
Sy solo-loopbaan het begin met sy samewerking met Bert Berns, 'n Amerikaanse liedjieskrywer en musiekvervaardiger. Uit die samewerking het in 1967 die enkelsnittreffer Brown Eyed Girl voortgespring. Ná Berns se ontydige afsterwe - hy is op 30 Desember 1967 op die ouderdom van 38 aan hartversaking dood - het die platemaatskappy Warner Bros. Records Morrison se kontrak uitgekoop. Hy het die kans gekry om tydens drie sessies die album Astral Weeks op te neem. Die langspeler, wat deur kritici gunstig ontvang is, het aanvanklik swak verkoop.
Eers met Moondance (1970) het Morrison groter internasionale sukses behaal. Met 'n reeks langspelers en konsertoptredes het hy sy reputasie as een van die leidende popkunstenaars gevestig. Morrison het ook in die volgende dekades voortgegaan om albums vry te stel en konserttoere te onderneem. Soms het hy saamgewerk met ander groot name in die internasionale musiekbedryf soos Georgie Fame en The Chieftains.
VerwysingsWysig
- Rayner, Gordon (13 June 2015). "Queen's Birthday Honours: Van Morrison knighted". The Daily Telegraph. Telegraph Media Group. Besoek op 11 Oktober 2017.
|
<urn:uuid:4b652a0b-6e93-4fb9-a5a8-186f14ec0196>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Van_Morrison
|
2019-07-21T21:25:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00026.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999492
| false
|
Kategorie:Paaie in Afrika
Jump to navigation
Jump to search
Subkategorieë
Hierdie kategorie bevat die volgende 4 subkategorië, uit 'n totaal van 4.
Hierdie kategorie bevat die volgende 4 subkategorië, uit 'n totaal van 4.
|
<urn:uuid:9d953eba-c485-42b1-88d3-7dfeb4163251>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Paaie_in_Afrika
|
2019-07-23T03:01:27Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00186.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994655
| false
|
Bristol Beaufighter
Jump to navigation
Jump to search
Bristol Beaufighter | |
---|---|
Tipe | Vegvliegtuig en bomwerper |
Vervaardiger | Bristol Aeroplane Company |
Status | Uit diens gestel |
Hoofgebruiker | Britse Lugmag |
Ontwikkel van | Bristol Beaufort |
Tegniese besonderhede[wysig | wysig bron]
Item | Statistiek |
---|---|
Aantal motors | 2 |
Tipe motor | Skroef |
Vervaardiger | Bristol Hercules VI of XVI stermotors |
Kraglewering per motor | 1 670 perdekrag |
Vlerkspan | 17,63 m |
Lengte | 12,60 m |
Hoogte | 4,83 m |
Maks. opstygmassa | 10 834 kg |
Maks. snelheid | 502 km/h op 4 267 m |
Operasionele hoogte | 7 925 m |
Togafstand | 2 478km |
Bewapening | Vier 20mm Hispano kanonne in die neus, drie 0.303 Browning masjiengewere in elke vlerk, |
Bomvrag | 728 kg torpedo |
Bron[wysig | wysig bron]
- Bombers 1939–1945 Kenneth Munson, Bounty Books 2012 ISBN 978-0-7537-2172-8
|
<urn:uuid:0d4a34a0-c510-4043-9cbf-de9734b07edf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bristol_Beaufighter
|
2019-07-24T09:00:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00346.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.97133
| false
|
Ben Schoeman-hoofweg
Die Ben Schoeman-hoofweg is die hooftoevoer tussen Johannesburg en Pretoria. Dit bestaan uit gedeeltes van die N1- en N14-hoofweë.[1] Die pad is in 1968 geopen en is na die voormalige Minister van Vervoer, Ben Schoeman genoem.[2] Dit is die besigste pad in Suid-Afrika.[3]
|
<urn:uuid:12792e98-a317-4c54-b948-660e0483548f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ben_Schoeman-hoofweg
|
2019-07-20T14:25:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00450.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997075
| false
|
Minnie Palmer
Jump to navigation
Jump to search
Minnie Palmer | |
Geboorte | 31 Maart 1860 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Sterfte | 21 Mei 1936 (op 76) |
Beroep(e) | Aktrise en skryfster |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Minnie Palmer (31 Maart 1860 – 21 Mei 1936) was 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rol in die rolprent My Sweetheart (1918).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1918: My Sweetheart
|
<urn:uuid:9669b387-f83d-4e9d-980c-23d487c78557>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Minnie_Palmer
|
2019-07-20T14:06:30Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00450.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999476
| false
|
Toringkerk
Soos baie ander gemeentes, het hierdie gemeente ook sy ontstaan te danke gehad aan onderlinge stryd en verdeeldheid. Naas die verlange na beter geestelike bearbeiding op 'n dorp wat toe al te groot vir net een NG gemeente begin raak het, was die dieper liggende oorsaak van verdeeldheid in die Paarl die ontwaking van 'n volksbesef onder die Afrikaners in die tweede helfte van die 19de eeu.
Uit die stryd om die instandhouding van die Paarl Gimnasium, die bekende vrye kerkskool vir Christelike en moedertaalonderwys wat in 1858 deur ds. G.W.A. van der Lingen gestig is, en wat destyds as 'n "eilandjie in die see van verengelsing in die land" beskryf is, is die gemeente Noorder-Paarl gestig. Die gemeente was uit die staanspoor 'n sterk ondersteuner van die skool en het selfs die eerste 11 jaar van sy bestaan geldelike verantwoordelikheid vir die Paarl Gimnasium aanvaar.
Omdat die lidmate van die gemeente uit mense bestaan het wat bogenoemde ideale vir kerk en volk gekoester het en oor die hele Paarl verspreid gewoon het, is dit verklaarbaar waarom dr. Andrew Murray en sy mede-lede van die ringskommissie destyds die kerkraad van die Paarl versoek het om die gemeente sonder grenslyne te laat afstig. Die kerkraad het ingestem om geen hindernisse in die weg van afstigting te lê nie, anders sou daar beslis 'n skeuring in die plaaslike kerk ter wille van die ideale van die Afrikaanse taal gebeur het.
Op 26 Julie 1875 is Noorder-Paarl sonder grenslyne en met 377 lidmate afgestig. 'n Paar weke later is in die gemeente die Genootskap van Regte Afrikaners gestig om vir die erkenning van Afrikaans as skryftaal en vir die vertaling van die Bybel in Afrikaans te ywer. Op twee na was al die oorspronklike leiers van die G.R.A. lidmate van die gemeente.
Die gemeente het een van die grootste en sierlikste kerkgeboue in die land. Die eintlike Toringkerk met sy 57 m hoë, kenmerkende toring is eers in 1907 voltooi en in 1982 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
Enkele leraars[wysig | wysig bron]
- Stephanus Jacobus du Toit, 28 September 1875–1881
- Andreas Adriaan Louw, 1882–1897 (emeriteer; oorlede op 24 Junie 1908)
- W.A. Joubert, 1897–1917 (emeriteer; oorlede 25 Januarie 1932)
- Barend Bartholomeus Keet, 1914–1916 (hulpprediker)
- Michiel Johannes van der Westhuizen, 1917–1938 (waarna redakteur van Die Kerkbode)
- Petrus Johannes Loots, 1939–1953
- Hendrik Johan Christoffel van Wyk, 1956–1962 (waarna eerste leraar van dogtergemeente Drakenstein)
- Jacob Andries Cornelius Weideman, 1958–1962
- George Fredrik Kellerman Carstens, 1962–1965
- Edward George Daniel Coetzee, 1962–1973
- Eduan Johan Hay, 1963–1965
- Guiseppe Jacobus Vergottini Vlotman, 1966 tot Desember 1970
- Christoph Wilhelm Alheit, 1973–1980
- Dr. Marthinus Beyers (Matie) Brink, 1973–2005
- Barend Johannes Jordaan, 23 Januarie 1981 – 19 Mei 1991
- Jaco Thom, 15 September 1991 -- hede
- Jana Visagie, 1 September 2014[1] – hede
- Ryno Els, 1 September 2015 – hede
|
<urn:uuid:46beb2d4-6478-474e-94c8-ac1da611b13b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Toringkerk
|
2019-07-23T03:12:53Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00210.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999922
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:e82e0c9a-6ad2-47b5-b31c-3e4ac0afc3e5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Sd
|
2019-07-24T09:16:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00370.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Velociraptor
Velociraptor Tydperk: Laat Kryt 75–71 m. jaar gelede | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
’n Afgietsel van ’n Velociraptor (Wyoming-dinosourussentrum). | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Tipespesie | ||||||||||||||||
†Velociraptor mongoliensis (Osborn, 1924) |
Velociraptor | ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kladistiese klassifikasie | ||||||||||||||
Velociraptor ("vinnige gryper")[1] is ’n genus teropode-dinosourusse wat sowat 75 tot 71 miljoen jaar gelede tydens die laaste deel van die Kryt-periode geleef het.[2] Twee spesies word tans erken, hoewel ander al in die verlede in dié genus geplaas is. Die tipe-spesie is V. mongoliensis; fossiele daarvan is in Mongolië ontdek. ’n Tweede spesie, V. osmolskae, is in 2008 erken na aanleiding van skedelmateriaal wat in Binne-Mongolië, China, ontdek is.
Velociraptor was kleiner as ander dinosourusse in die familie Dromaeosauridae soos Deinonychus en Achillobator, maar hy het baie van dieselfde anatomiese eienskappe as hulle gehad. Hy was ’n tweevoetige, geveerde karnivoor met ’n lang stert en ’n lang, sekelvormige klou aan elke agterpoot. Laasgenoemde het hy waarskynlik gebruik om sy prooi aan te val. Hy kan van ander Dromaeosauridae uitgeken word aan sy lang, lae skedel en bek wat na bo wys.
Velociraptor (algemeen verkort tot "raptor") is een van die dinosourus-genera wat die bekendste is onder die publiek vanweë sy prominente rol in die rolprentreeks Jurassic Park. In die prente word hy anatomies verkeerd uitgebeeld: groter as wat hy werklik was en sonder vere. Velociraptor is ook baie bekend onder paleontoloë, met meer as ’n dosyn fossiele skelette wat al beskryf is, die meeste van enige lid van Dromaeosauridae. Een voorbeeld wat veral bekend is, is die fossiel van ’n Velociraptor wat besig is om met ’n Protoceratops te baklei.
Beskrywing[wysig | wysig bron]
Velociraptor was van middelmatige grootte, met volwassenes wat sowat 2,07 m lank en 0,5 m hoog by die heupe was. Hulle het tot 15 kg geweeg.[3] Die skedel, wat tot 25 cm lank kon wees, was na bo gekrul. In die mond was 26–28 uitgespreide tande aan elke kant.[1][4]
Hulle het nes ander Dromaeosauridae ’n groot manus ("hand") met drie gekrulde kloue gehad, wat ooreengestem het met die bou en buigbaarheid van moderne voëls se vlerkbene. Anders as ander teropodes, wat op drie tone geloop het, het Dromaeosauridae soos Velociraptor net op die derde en vierde toon geloop. Die tweede toon, waarvoor Velociraptor baie bekend is, was hoogs aangepas en is van die grond af gehou. Dit het ’n relatief groot, sekelvormige klou gehad wat tot 6,5 cm lank kon wees en waarmee het waarskynlik sy prooi uitmekaargeskeur en ’n doodslag toegedien het.[5][6] Die lang stert het sydelings in ’n "S"-vorm gekrul.[5][6]
Vere[wysig | wysig bron]
Fossiele van voorsate van Velociraptor het al gedui op die teenwoordigheid van vlerkvere.[7] Paleontoloë het dus geglo Velociraptor het ook vere gehad, want selfs voëls wat nie vlieg nie, behou hul vere. In September 2007 het navorsers in Mongolië veerknoppies op die voorarm van ’n Velociraptor gevind.[8] Dié knoppies wys waar die vere aan die lyf vas is, en hul teenwoordigheid was die eerste konkrete bewys dat Velociraptor ook vere gehad het.[9]
Klassifikasie[wysig | wysig bron]
Velociraptor is ’n lid van die subfamilie Velociraptorinae, ’n subgroep van die groter familie Dromaeosauridae. Velociraptorinae word gewoonlik gedefinieer as "alle Dromaeosauridae wat nader verwant is aan Velociraptor as aan Dromaeosaurus". Die subfamilie is aanvanklik spesifiek vir Velociraptor geskep.[5] Ander genera is later bygevoeg, veral Deinonychus en Saurornitholestes.[10] Hoewel ander spesies van Velociraptor ook al genoem is, word tans net twee erken: V. mongoliensis[4][11][12] en V. osmolskae.[2]
Die kladogram hier onder volg ’n ontleding uit 2009 deur Longrich en Currie.[13]
Eudromaeosauria |
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Henry Fairfield Osborn (1924a). “Three new Theropoda, Protoceratops zone, central Mongolia”. American Museum Novitates 144: 1–12.
- Godefroit, Pascal (2008). “A new species of Velociraptor (Dinosauria: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous of northern China”. Journal of Vertebrate Paleontology 28 (2): 432–438. doi:[432:ANSOVD2.0.CO;2 10.1671/0272-4634(2008)28[432:ANSOVD]2.0.CO;2].
- Paul, Gregory S. (1988). Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon and Schuster. p. 464. ISBN 978-0-671-61946-6.
- Rinchen Barsbold (1999). “The skull of Velociraptor (Theropoda) from the Late Cretaceous of Mongolia”. Acta Palaeontologica Polonica 44 (2): 189–219.
- Barsbold, Rinchen (1983). “Carnivorous dinosaurs from the Cretaceous of Mongolia”. Transactions of the Joint Soviet-Mongolian Paleontological Expedition 19: 5–119.
- Norell, Mark A. (1999). “Important features of the dromaeosaurid skeleton II: information from newly collected specimens of Velociraptor mongoliensis”. American Museum Novitates 3282: 1–45.
- Xu Xing (paleontologist) (2003). “Four-winged dinosaurs from China”. Nature 421 (6921): 335–340. doi:10.1038/nature01342.
- Turner, A.H. (2007). “Feather quill knobs in the dinosaur Velociraptor”. Science 317 (5845). doi:10.1126/science.1145076.
- American Museum of Natural History. "Velociraptor had feathers." ScienceDaily 2007-09-20. Besoek op 2010-08-20.
- Phil Currie (1995). “New information on the anatomy and relationships of Dromaeosaurus albertensis (Dinosauria: Theropoda)”. Journal of Vertebrate Paleontology 15 (3): 576–591. doi:10.1080/02724634.1995.10011250.
- Paul, Gregory S. (2002). Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6763-7.
- Norell, Mark A.; Makovicky, Peter J. (2004). "Dromaeosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska, Halszka. The Dinosauria (Second uitg.). Berkeley: University of California Press. pp. 196–209. ISBN 0-520-24209-2.
- (2009) “A microraptorine (Dinosauria–Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of North America”. PNAS 106 (13): 5002–7. doi:10.1073/pnas.0811664106.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- American Museum of Natural History. "Fighting Dinosaurs: New Discoveries from Mongolia: Videos." c.2000. Drie video's oor ’n geveg tussen Protoceratops en Velociraptor.
- Hartman, Scott. "Velociraptor." SkeletalDrawing.com. Verskeie kunstenaarsvoorstellings van Velociraptor.
|
<urn:uuid:42673fde-cae5-4138-a181-caa11c6462a4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Velosiraptor
|
2019-07-24T09:25:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00370.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.991361
| false
|
Abstract
This article constitutes a summary of the development of a unique Barthian blend of Reformed Scripture view by theologians of the faculty of the Netherdutch (Hervormde) Church of Africa. The influence of Barth’s Scripture view is discussed according to central themes which were further developed, namely Word of God, revelation, faith, inspiration, authority of Scripture and the relation of the Old to the New Testament, and how these developed. The article concludes that the ‘Hervormde’ blend of Barthian view of Scripture is a gem to be treasured and guarded against un-Reformed authoritarian fundamentalism and foundationalism.
Inleiding
Die fokus val in hierdie artikel op die ontwikkeling van Hervormde Skrifbeskouing soos verwoord in publikasies van dosente aan die Teologiese Fakulteit se departemente Godsdiens- en Sendingwetenskap, Dogmatiek, Ou- en Nuwe Testamentiese Wetenskap in die mondstuk van Hervormde teologie, naamlik die HTS Teologiese Studies.1 Die Bybelwetenskappe se benadering was minder rigied (dogmaties) vanweë die ontwikkeling van eksegetiese metodes van grammaties-histories (etimologies) na histories-kritiese (diakronies), na strukturalisme en lesersgeoriënteerde (sinkroniese) benaderings wat uitgeloop het op die kombinasie van sinkronie en diakronie met die sosiaal-wetenskaplike benadering.2 Die aanpak van die artikel is egter nie histories en kronologies nie,3 maar volg sentrale temas van Barth se Skrifbeskouing soos deur Van Zyl belig.4
Die invloed van Karl Barth
Die dialektiese teologie van Karl Barth het waarskynlik die grootste invloed gehad op die Hervormde Skrifbeskouing (Breytenbach 1989:329). Prof. F.J. van Zyl [1944] se artikel oor Karl Barth se Skrifbeskouing reeds in HTS Teologiese Studies, Jaargang 1, Volume 3, bevestig dit.5 Van Zyl se aanpak kom neer op ’n waarderende instemming met Barth se Skrifbekouing, buiten kritiek op Barth se standpunt oor die onafgeslotenheid van die kanon (Van Zyl 1944:134). In ’n tyd toe ’n prekritiese fundamentalistiese Skrifgebruik algemeen gangbaar was in die Afrikaanse kerke en teologie, het Van Zyl se publikasies oor Skrifbeskouing die moderne Bybelwetenskap in ’n groot mate geantisipeer en verdiskonteer (Van der Merwe 1989:242; ook Geyser 1989:253–262). Ongelukkig het sommige dosente aan die fakulteit by die pre-kritiese en letterlike Skrifbeskouing vasgesteek en onder hulle invloed handhaaf sommige predikante dit steeds.
Hierdie artikel reflekteer die kritiese omgang met en verruiming van Barth se Skrifbeskouing, wat ontwikkel tot ’n eiesoortige Hervormde weergawe daarvan.
Woord van God
Volgens Barth is die drie gestaltes van die Woord: Openbaring, Skrif en verkondiging, onlosmaaklik verbonde. Die Openbaring is Jesus Christus as God se eie, onbemiddelde spreke in die geskiedenis as eenmalige, beslissende gebeure. Die Bybel bestaan uit menslike pogings om in verskillende historiese kontekste hieroor te getuig (Van Zyl 1944:124–125). Daarby word die Bybel op drie vlakke gebruik: as boek van die teologie, van gelowige lidmate en van die kerk. Die Bybel is dus geïnterpreteerde Skrif en daarom nie openbaring self nie – net die getuienis daarvan (Van Aarde 2012). Tereg meen Buitendag (2008:1150) saam met Barr dat Barth ‘… te ver gegaan het om die Woord drievoudig te verstaan: slegs die geïnkarneerde Woord is die openbaring van God – die ander is getuienis’.
Die Kerk verklaar volgens Barth die Bybel as Heilige Skrif, met die verwagting dat dit opnuut vir ons Woord van God kan word. Die Skrif se menslike woorde word vir ons Woord van God wanneer ons dit hoor as God se aanspraak op ons lewens. Die mensewoorde van die Skrif getuig van die Andere, nie oor mense se verhouding met die Andere of hulle Godservaring nie (Van Zyl 1944:126–127). Hierdie gedagte van Barth ondergaan verandering. Die moontlikheid van God se spreke tot ons voer Buitendag (na aanleiding van Jenson) terug na God se wese wat in dialoog met God self is: Jesus Christus is die adres van God se immanente ontologiese dialoog. So word God se gesprek met ons moontlik. Danksy Christus as God se spreke in die geskiedenis, oftewel Christus as die Spreker van God se spreke, kan die kerk as geloofsgemeenskap in die Christus-spreke ook met God praat en so antwoord op God se spreke met ons (Buitendag 2008:1133, 1148).
Die Bybel as Woord van God is, so meen Barth, soos Jesus Christus ware God en ware mens, maar nie in die sin van persoonseenheid of vermenging tussen God en die Bybelse getuies nie. Die Woord van God kan daarom nie van die geskrewe teks van die Bybel losgemaak word nie (Van Zyl 1944:128). Teen hierdie analogie het daar later reaksie gekom, veral omdat die ontstaansproses van die onderskeie Bybelse dokumente nie verreken word nie en dus vra na die verhouding tussen God se werk en menslike handelinge in die wêreld (Breytenbach 1989:329).
God self is vir Barth die handelende subjek in sy Woord, die auctor primarius. God is vrye subjek, nie aan die Woord gebonde nie, maar die Woord aan God. God kan sy Woord gebruik of nie; dit so gebruik of anders, ook met die verkondiging as spreke van God. Dit is die vryheid van die Woord en tegelyk die trou van God aan die Kerk, waardeur God self voortdurend na ons toe kom (Van Zyl 1944:129–130). Buitendag (2008:1141) voeg by: Die Skrif self het geen intrinsieke metafisiese kwaliteit nie. Die primum principium is alleen God wat genadig na ons uitreik en sodanig deur gelowiges beleef word. Dit is geen ontologiese gegewe nie, maar ’n ontmoeting in die geloof. Christus as Spreker van God se spreke realiseer sy teenwoordigheid en dit word Woord van God.
Gert Pelser (1989:444) problematiseer die saak van God as handelende subjek. Hoewel die Bybel beskou word as die Woord van God en dit as vooronderstelling geld, is die menslike aspek daarvan nie mis te kyk nie. Die menslike getuienis in die Bybel is die neerslag van menslike geloofsverstaan, waarvan die gelowiges in Bybelse tye geglo het die selfbetuiging van God aan hulle was. Dit het oor ’n lang periode plaasgevind en onder verskillende omstandighede, sodat dit ook as histories bepaald beskou kan word. Die Bybel verteenwoordig verskillende voorbeelde van geloofsverstaan, wat ook verband hou met herinterpretasie met die oog op toepassing in andersoortige kontekste. Die Bybel verteenwoordig soms verskillende interpretasies van dieselfde gebeure of handelinge van God, waarvan die verskeidenheid dikwels onharmoniseerbaar en selfs teenoorstaande of teenstrydig is. Die tendensieusiteit en polemiese gerigtheid van een teologiese standpunt in die Bybel grens homself soms duidelik af teen ’n ander standpunt in die Bybel, soms binne dieselfde sosio-historiese konteks. Voorbeelde van wat beskou kon word as teologiese ontwikkeling van ’n bepaalde tradisie is nie noodwendig ’n legitieme uitbouing daarvan nie, maar dikwels eerder ’n verarming of afwyking daarvan. Die Bybel blyk inhoudelik dikwels nie enig in sy soort te wees nie, omdat daar in die Bybel elemente van ander tekste opgeneem is. Die redaksie van Bybelse dokumente en gepaardgaande vrae oor eenheid en integriteit van bepaalde geskrifte, sowel as interpolasies en glosses problematiseer die saak verder. Daarmee saam akkommodeer die Bybel ’n verskeidenheid van teologieë. Dit alles in ag genome, is Barth se siening van God as auctor primarius teologies ontoereikend. Hierdie gevolgtrekking word verder bevestig deur die insig dat betekenis nie eensydig deur die teks gegenereer word nie, maar in ’n hermeneutiese sirkelproses, in die wisselwerking tussen teks en eksegeet. In hierdie proses is vooronderstellings onontkenbaar en belangrik, ten spyte daarvan dat die teks as subjek van kommunikasie voorrang het. Die gevolglike inherente meerduidigheid van tekste bring mee dat daar nie iets is soos die betekenis van ’n teks nie, asof dit eens en vir altyd vasgestel kan word nie. Die geskiedenis van die resepsie van tekste bevestig dit. Tyd, omstandighede en lesers het telkens ’n ander verstaan van tekste tot gevolg gehad. Elke verstaan word streng gesproke ’n nuwe teks (Pelser 1989:446–447).
Openbaring
Barth meen die Bybel spreek net een Woord: Jesus Christus. In daardie sin getuig die Bybel van die Openbaring (Van Zyl 1944:126). Daarom is die Bybel niks anders as die Selfopenbaring van God nie. Hierdie woord is altyd tegelyk openbaring en verhulling. Openbaring is vir Barth altyd indirek, want dit is ’n teken of sakrament van God. Die Bybel is derhalwe ’n teken van ’n teken, die profetiese en apostoliese getuienis van die primêre teken, Jesus Christus (Buitendag 2008:1138).
God openbaar nie iets van God nie maar God sélf; nie iets van sy wese soos net ’n segment nie, maar eerder soos ’n sektor wat tot by die kern strek. Dit is asof ons God in die hart kyk. Die openbaring is altyd God se Selfbekendmaking en nie ’n habitus of ’n geopenbaardheid nie. Die waarheid wat openbaar word is daarom ’n Persoon (Buitendag 2008: 1135–1136). Dit wil egter oor die geheel van Barth se openbaringsverstaan lyk of sy openbaringsbegrip ’n persoonlike credo was wat hy verabsoluteer en ontwikkel het tot ’n indrukwekkende dogmatiese paradigma. So het Barth ten prooi geval van die sielkundige subjektiwisme wat hy juis wou vermy (Buitendag 2008:1136–1137, met verwysing na James Barr en Danie Veldsman). Openbaring as begrip is polivalent en kan daarom nie sonder meer semanties ingeperk word nie. Die polivalensie van die begrip ‘openbaring’ maak dit ’n problematiese raam vir Skrifverstaan en dui die eensydige aard van Barth se gebruik daarvan aan. Die begrip ‘openbaring’ dien nie meer die debat nie en is hoogstens in hibriede vorm teologies bruikbaar (Buitendag 2008:1148).
Luther het egter die begrip ‘openbaring’ gedekonstrueer. Hy gebruik ‘openbaring’ om van onder af oor ons verhouding met God na te dink. Luther verstaan ‘openbaring’ konsekwent in terme van die kom en weerkoms van Christus. God openbaar Homself sub contrario aan die kruis. In Christus is die Deus absconditus tegelyk Deus revelatus. Om alleen maar te glo is wat nou vir die mens oorbly. So is openbaring by Luther geen elitistiese kennis by gelowiges nie, maar vervang geloof openbaring in die tegniese sin van die woord (Buitendag 2008:1139–1140).
‘Openbaring’ kan selfs verder gedekonstrueer word (Buitendag 2008:1143, met verwysing na Ricoeur). God se transendensie is die interne referent van die geloofsdiskoers en staan dus nie uitgesluit daarvan nie. Openbaring kan daarom nie geverifieer of gefalsifieer word nie, maar word gemanifesteer. Die poëtiese funksie verberg ’n dimensie van die openbaring, naamlik waar openbaring verstaan word in ’n nie-religieuse, nie-teïsistiese en nie-Bybelse sin, maar tog resoneer met een of ander aspek van die openbaring. Die wêreld waarna die teks verwys, bestaan nie agter die teks nie, maar is ’n geprojekteerde wêreld voor die teks in terme van die belydenis van die subjek. Sodoende word openbaring iets wat die teks teweegbring en dit vir die verbeelding moontlik maak om die werklikheid te refigureer (Buitendag 2008:1143).
Geloof
Die Bybel word vir Barth net in die geloof Woord van God vir ons, nie so dat geloof die Woord vasstel en besit nie, maar omdat dit ons aangryp as God se spreke tot ons en geloof skep (Van Zyl 1944:131). Geloof is die gevolg van die kerugma (Van Aarde 2004:511). Geloof is nie eiemagtig nie maar deur God gemagtigde erkenning, wete, aanhoor, spreke, denke en dade. Die voorhande wees van die Bybel is nog geen bewys dat dit Woord van God is nie. Dit kan alleen as wonder gebeur. Die Bybel is daarom geen orakelboek nie, geen orgaan van onmiddellike mededeling nie. Die menslike aard van die Bybel verhul die Goddelike aard daarvan, wat slegs onthul word met ’n wonder van God. Die Woord van God bly dus sy geheimenis (Van Zyl 1944:131). God kom tot spreke in Christus. Dit bly die ononderhandelbare meta-narratief van die kerk. Geloof is die sine qua non om die Skrif in hierdie lig te lees. Die erkenning dat Jesus die Christus is, is die regeneratio wat die Gees van God bewerk. Dit manifesteer as konfrontasie wat tegelyk disoriënteer en heroriënteer, sodat die appèl tot bekering en versoening altyd in Skrifverstaan gehoor en nagestreef moet word (Buitendag 2008).
Waar die wonder gebeur dat die Woord van God geglo word, bewerk die Heilige Gees dit. Alleen in geloof word die Woord van God verneem. Die Gees aktualiseer dus die Woord en skep geloof. Die Bybel is daarom geen gewone boek nie. Dit bevat die getuienis van besondere mense wat deur die Gees die openbaring van God gesien en gehoor het, en is daarom normatief vir die Kerk. Die Kerk wag op die spreke van God in haar besigwees met getroue eksegese van die Bybel. Die Kerk kan egter nie vasstel en bepaal waar God se spreke is en waar nie, maar bid dat die Bybel deur die Heilige Gees en God se vrye genade weer God se Woord aan ons sal word (Van Zyl 1944:131–132). Daarom stel Barth onomwonde dat niks anders in die kerk staan op dieselfde vlak van pietas [objek van vroomheid] of reverentia [objek van eerbied] as die Bybelse kerugma nie (Van Aarde 2012).
Die Bybel is volgens Barth nie sonder meer herkenbaar as Woord van God nie. Oor die Bybel kan ons net sê dat ons onthou dat ons soms die Woord van God daaruit verneem het, dat die Kerk in die geheel daarvan God se Woord gehoor het en dat ons daarom verwag om weer God se Woord op enige plek in die Bybel te verneem. God se Woord is in die hele Bybel, maar sonder die Heilige Gees kan dit nie vir ons Woord van God word nie, daarom moet die Kerk bid dat God uit vrye genade weer die Bybel Woord van God vir ons sal maak (Van Zyl 1944:132–133). Waar die wonder gebeur, is dit ’n dinamiese gebeure, wat geloof wek en instemming met God se aanspraak betuig (Geyser 1961:302). Die waarheid van die Skrif kan alleen geken word deur geloof as verhouding met God in Christus (Van Aarde & Geyser 2004:17). Die verstaan van die Bybel is daarom nie uitgelewer aan die willekeur van eksegete nie, omdat die Gees die teks se eintlike verstaanbaarmaker is, hoewel sy werk by die verstaan van die teks net so onnaspeurbaar is as by die ontstaan daarvan (Pelser 1989:447).
Barth se Skrifbeskouing word saamgevat in drie woorde: God, genade, geloof. Deur genade alleen kan ons glo en God in die Bybel leer ken. God bly egter vir ons grotendeels onbekend. Die genade is dat, hoewel ons God nie werklik ken nie, God óns ken. Vir Barth is die Bybel daarom nie menslike gedagtes oor God nie, maar God se gedagtes oor mense. Die inhoud van die Bybel is dus God, maar oor hierdie inhoud kan ons mense maar net stamel. God is groter en meer omvangryk as wat mense kan dink of droom. Die Bybel praat oor hierdie God en is daarom die lewenskrag van die Kerk. Die Kerk se trou aan God is dus geleë in ons trou aan die Bybel (Van Zyl 1944:134). Oor die menslike en Goddelike spreke het daar verruiming gekom, veral oor die aard van menslike spreke oor God. Van Aarde (1995:41) benader die Bybelse dokumente vanuit Bultmann se dialektiese gedagte van die voorlopigheid van ons spreke oor God. Ten spyte van God se bekendmaking in die Bybel kan ons God nie sodanig ken dat ons dit kan verwoord in ’n reeks proposisies of dogmas nie. Dit is so omdat alle spreke oor God analogiese spreke is. Mense praat oor die gans-andere God na aanleiding van hulle eie bekende menslike begrippe. Die Bybel bly die ‘klassieke en gesagvolle getuienis van die saligheid’, maar is tegelyk getuienis van metaforiese spreke. Tog is dit ook spreke uit God, Woordgebeure en dinamiese openbaring as gebeure, en nie ’n ‘geopenbaardheid’ nie (Van Aarde 1995:32, 42).
Die verhouding tussen die Bybel en die kerk is vir Barth ’n gegewe wat vergelyk kan word met die verhouding tussen kinders en hulle moeder. Wanneer kinders moet verduidelik waarom ’n spesifieke vrou hulle moeder is, kan dit nie verduidelik word anders as om herhaaldelik net sê dat dit so is nie (Van Aarde 2012).
Inspirasie
Die Bybelskrywers was volgens Barth nie geïnspireer of uitsonderlik begaafd nie. Hulle woorde word geglo vanweë die inhoud van hulle spreke oor God waartoe hulle geroep is. Barth verwerp alle destyds bestaande inspirasieleringe. Die geïnspireerdheid van die Bybel word verwerp. Die Bybel is nie ’n heilige objek wat verafgod moet word en tussen mense en God staan nie. Die Woord van God is gebeure, lewende verkondiging soos met die prediking, sakramente en die lewe van die Kerk as liggaam van Christus (Van Zyl 1944:127–128). Om te glo aan inspirasie is om te glo dat die Bybel God se Woord is. Dit kom neer op die erkenning van God se soewereiniteit om so tot mense te spreek. Inspirasie kan dus nie staties wees nie, maar gedurige handeling van die genadige God wat die Bybel opnuut vir ons sy Woord laat word. Wanneer dit gebeur val God se Woord en die mensewoord van die Bybelse getuie saam. Die falende en fouterende mensewoorde word deur God se genade alleen geheilig en geregverdig. Barth se verstaan van inspirasie kom in hierdie opsig neer op ’n woordelikse inspirasie, maar dan nie so dat die mensewoorde onfeilbaar word in terme van taalkunde, historiese of teologiese karakter as mensewoord nie. Die falende en feilbare mensewoorde word deur God in diens geneem ondanks die feilbaarheid daarvan en tot Woord van God gemaak (Van Zyl 1944:132–134).
Andries van Aarde stem hiermee saam, maar nuanseer dit ’n bietjie anders. Vir hom aanvaar gelowiges die Bybel as geloofsboek, nie omdat die kerk ’n formele inspirasieleer het nie, maar omdat die Bybel ontstaan het uit die kerugma en tot kerugma lei, bestudeer word ter wille van kerugma en gelees word met die oog op outentisiteit van gelowiges. Wat erken moet word is dus dat die Skrif op hierdie indirekte wyses na ons toe kom en, ten spyte van feilbaarheid en foute, die essensiële getuienis oor Christus bied (Van Aarde 2004:510–511). Met verwysing na Schleiermacher verduidelik Van Aarde dat inspirasie nie net te maak het met die oorspronklike bekendmaking van Christus nie, maar te make het met die geheel van God se handelinge deur die Gees. Dit sluit die geheel van die ontstaansprosesse van die Bybelse dokumente in, sowel as die totstandkoming van die kanon en uiteindelik die Bybel, maar ook voortgaan in die verkondiging as uitleg (soos Barth ook sê) en die wek en versterk van geloof daardeur. Die Bybel propageer nie menslike ideale nie en ook nie goeie etiese reëls nie, maar die waarheid van die evangelie van versoening wat ’n appèl tot hoorders rig. God inspireer verkondigers en deur hulle woorde word ander deur God geïnspireer om te glo. Hoedat hulle die verkondiging as Woord van God aanvaar, kan hulle self nie verklaar nie. Hierdie sirkelproses staan bekend as die ‘selfgeloofwaardigheid’ (outopistie) van die Skrif (Van Aarde 2004:511–512).
Gesag van die Bybel
Die gesag van die Bybel is vir Barth nie geleë in die kanon as lys gesaghebbende boeke nie, maar in die saak waarna verwys word, naamlik die openbaring van God in Christus Jesus (Van Zyl 1944:134). Hervormde teologie het egter altyd duidelik onderskei tussen die normerende gesag van die Skrif (norma normans) en die ondergeskikte, genormeerde gesag van die belydenisskrifte (norma normata). Die belydenisskrifte word net soos die Bybelse tekste nie as tydlose geskrifte beskou nie, maar in terme van hulle historiese omstandighede uitgelê (Breytenbach 1989:334). Daarom is daar gepraat van die belydenisskrifte as simbole van die kerk (Engelbrecht 1944a; 1944b; 1944c) en kon verskille tussen belydenisskrifte aangetoon word (Engelbrecht 1989).
Van Aarde stem met Barth saam dat die gesag van die Skrif verband hou met die kerugma eerder as met ’n formele inspirasieleer. Die Bybel het ontstaan uit die kerugma en lei weer tot kerugma. Die Skrif is nie op sigself kerugma nie en daarom ook nie die grond vir geloof in Christus nie. Geloof is eerder die grond van die gesag van die Skrif. Dit is nie die Skrif wat geloof wek nie, maar die kerugma (Van Aarde 2004:510).
Die gesag van die Bybelse dokumente wat lesers met die kerugma konfronteer, moet telkens weer bevestig word in ’n dinamiese proses waar die Bybel in die geloofsgemeenskap gelees word op so ’n manier dat die Bybel anderkant homself na God wys. Hierdie proses staan bekend as kontekstuele funksionaliteit en word medebepaal deur die kulturele konteks, omdat die betrokke geloofsgemeenskap se inhoudsvulling van die begrip kanon afhang van wat hulle as kanon gebruik en die funksie wat hulle daaraan toeken (Venter 1998:506–507).
Hoewel die Reformatore gepoog het om juis na die gesaghebbende of oudste teks te soek as toepassing van die ad fontes en sola scriptura beginsels, het die verbinding van die kanon aan een gefikseerde teks in die ortodoksisme ontaard in sienings oor foutloosheid en inspirasie. Dit het weer in beide gevalle ’n bepalende effek gehad op Skrifbeskouing en teologie. Tekskritiese navorsing het egter aangedui dat dit nie moontlik is om een bepaalde vorm van die teks uit te lig as die kanon of oorspronklike teks nie. Daar moet rekening gehou word met ’n pluriformiteit van tekste weens die veelvoud van manuskripte uit verskillende tekstradisies en die gevolglike groot aantal variante lesings wat voorkom (Venter 1998:507–509). Die geweldige hoeveelheid tekste en teksvariasies bevestig dat kanon nie net op tekstuele vlak as lys van boeke teoreties gewerk het as norma normata van geloofsgemeenskappe nie. Sosio-godsdienstige faktore het bepaal hoe ’n bepaalde vorm van die tradisie sou lyk. Dit was dus ’n funksionele kanonisiteit. Dit bepaal nie alleen die tekstuele oorlewering nie, maar ook hoe die tekste in die bepaalde geloofsgemeenskap as kanon gebruik sou word. Dit gaan dus oor ’n lewende tradisie wat telkens by nuwe omstandighede aangepas is en nie as fossielagtige gefikseerde kanons nie (Venter 1998:511–512).
Hierdie aspekte, sowel as meer onlangse kritiek op die andro-sentriese formulerings in die Bybelse tekste uit feministiese kringe, asook uit die lesersgeoriënteerde benadering, het die kulturele bepaaldheid beklemtoon. Dit het meegebring dat die tekste al meer verstaan is as menslike produk wat kultureel bepaal en begrens is. Daarmee is die ‘gesag’ van die Bybel bevraagteken. Daarop kan egter net geantwoord word met die belydenis dat God juis nie anders as deur mensewoorde na mense toe kom nie (Venter 1998:506, 511–512).
In die huidige tyd is die gebruik van die Bybel as kanon ook nie staties nie en lesers word steeds gedwing om vanuit hulle eie sosio-kulturele konteks opnuut ’n metafoor oor God te produseer wat vir hulle geldig is binne hulle leefwêreld. Dit is belangrik om raak te sien dat die kanon dus nie in die Bybel geleë is nie, maar in die gelowige gebruik van die Bybel (Venter 1998:525). Geloof is die sine qua non vir die lees en verstaan van die Skrif op so ’n wyse dat God in Jesus Christus opnuut tot spreke kom (Buitendag 2008:1149).
Die verhouding Ou en Nuwe Testament
Volgens Barth spreek die Ou Testament profeties oor Christus se koms en die Nuwe Testament getuig van die vervulling daarvan (Van Zyl 1944:124–125). Die belofte-vervulling skema is egter nie ’n bevredigende antwoord op die vraag na die verhouding Ou en Nuwe Testament nie. Een van die redes daarvoor is die verskeidenheid van dokumente en teologieë teenwoordig in die Bybel, sodat daar nie eens sprake van ’n eenheid binne die Ou of Nuwe Testamente self is nie, wat nog tussen die twee Testamente. In hierdie verband kan hoogstens gepraat word van eenheid in verskeidenheid, en dikwels dring die verskeidenheid hom sterker op die voorgrond as die eenheid. Verskeidenheid hoef egter nie negatief beoordeel te word nie, maar kan beskou word as die dinamiek van God se handelinge en mense se antwoorde daarop (Pelser 1989:447). Tog is dit opvallend dat die Nuwe Testament die Christusgebeure grotendeels verstaan vanuit die Ou Testament as verwysingsraamwerk.
Daar was verskeie pogings om ’n samehang tussen die twee Testamente aan te dui, wat verband hou met kanonbeskouing, soos byvoorbeeld die kanon in die kanon. Daar kan drie verskillende gestaltes van die kanon in die kanon onderskei word (Pelser 1988:394):
- fisiese verkorting van die kanon aan die hand van ’n beginsel, soos Luther se Sachkritik met sy Was Christum treibet-beginsel
- ordening van die geskrifte na aanleiding van ’n kanonieke sentrum met konsentriese sirkels rondom, van meer na minder kanoniek. Die kanon bly onveranderd.
- daadwerklike soeke na ’n kernsaak (Sachmitte) in die kanon as maatstaf. Vir die Nuwe Testament sou dit kon wees die Pauliniese evangelie, of die verkondiging van Jesus, Paulus en die Johannesevangelie. Latere geskrifte met spore van Frühkatholizismus sou uitgesluit wees van gebruik omdat hulle nie draers van die Sachmitte is nie.
Pelser, saam met Sanders, neem as vertrekpunt dat die kanon pluriform is. Dit verwoord die feit dat daar in die Bybel ’n verskeidenheid van teologieë, sowel as ontwikkelinge van hierdie teologieë voorkom. Indien hulle versoenbaar sou wees of beskou word om almal gelyke impak op die teologie en geloof sou hê (soos by Brevard Childs), sou daar geen hermeneutiese probleem wees nie. Die verskeidenheid is egter nie versoenbaar nie, die verskillende teologieë kan ook nie op gelyke voet naas mekaar gehandhaaf word nie en sekere paradokse bly problematies. Dit geld nie net randsake nie, maar sake van sentrale belang. Pelser meen grootskaalse harmonisering is prinsipieel onaanvaarbaar en beskou dit as utopiese wensdenkery. Die kerklike praktyk wys harmonisering is nooit werklik met sukses deurgevoer nie. Die pluriformiteit van die kanon leen hom tot pluriforme aanwending. Dit verklaar die verskillende kerke en sektariese strominge weens verskillende interpretasies, aksente en ideologiese seleksie van wat beskou sou word as bepaalde kerntekste wat as hermeneutiese vooronderstelling dien. So bevestig die praktyk Käsemann se gevolgtrekking oor die kanon, naamlik dat die kanon eerder die verskeidenheid van denominasies begrond as die eenheid van die kerk (Pelser 1988:389–391).
Die verskeidenheid in die kanon kan toegskryf word aan drie sake (Pelser 1988:392):
- Verskillende hermeneutiese pogings in die Nuwe Testament om die Jesus-saak te verstaan met verskillende aksente oor wat geglo moet word.
- Ontwikkeling het plaasgevind binne die verskillende verstaanspogings. Watter stadium van ontwikkeling sou geldend wees?
- Kanonisering omsluit die verskeidenheid met sy teenstrydighede formeel in een geheel.
Dit is so omdat daar in die eerste eeu al geen normatiewe vorm van Christendom bestaan het nie. Eerder as ’n suiwer of ortodokse Christendom, was daar gewoon verskillende vorme van Christengroepe wat gekompeteer het vir volgelinge. Daar was teologies geen algemeen geldende norm vir kanonvorming nie (Pelser 1988:391–393).
Dat sekere Bybelse geskrifte in die kanon ’n groter invloed as ander uitgeoefen het om die kerk se geloof te vorm, kan aanvaar word (Van Aarde 2001:156). Die gevaar van ’n gemaklikheid met ’n kanon in die kanon kom neer op reduksionisme met die gevolglike neiging tot intoleransie jeens die diversiteit van geloofsuitinge aanwesig binne die kanon (Van Aarde 2001:157). Die diversiteit in die Bybel het te make met die verskeidenheid van literatuursoorte, tradisies en boodskappe. Eerder as te streef na harmonisasie behoort die diversiteit waardeer te word as getuienis van die reikwydte van God se liefde, wat nie deur sisteme ingeperk word nie. Tog bly die kerugma die wesenlike eenheid van die Bybel (Van Aarde 2004:513). Kanonisiteit is derhalwe nie so wesenlik as die bediening van die versoening nie en is hoogstens ’n saak van kerklike belydenis (Van Aarde 2012).
Nog ’n voorbeeld is die gedagte van ’n kanon agter die kanon, soos deur Andries van Aarde voorgestel. Vir Van Aarde (2001:157) is die diversiteit van geloofsuitinge oor die Jesusgebeure in die kanon nie problematies nie, maar wel wanneer daar geloofsuitinge na vore kom wat ’n vervreemding van die Jesussaak meebring. In hierdie verband is hy dit eens met Luther se kanon in die kanon, wat Jesus in die voorgrond geplaas het en die Jesusgebeure as God se regverdiging as maatstaf gebruik het.
Van Aarde (2001:157–158) verkies egter om saam met Willi Marxen te praat van die kanon agter die kanon,6 eerder as kanon in die kanon. Met ‘agter’ word ’n materiële en historiese prioriteit aangedui. Van Aarde verwys na Luther se ‘Christus predigten und treiben’ maatstaf, wat vir Luther die aanduiding van apostolisiteit was. Vir beide Luther en Van Aarde is hierdie maatstaf die Pauliniese verkondiging van God se regverdiging van sondaars deur geloof in die Jesusgebeure alleen (vgl. Rom 1:7). Dit strook met Pannenberg se oordeel dat Luther se Sache der Schrift, die persoon en geskiedenis van Jesus nie meer vir ons historiese bewussyn in die teks geleë is nie, maar ‘… muβ hinter ihnen erschlossen werden (Panneberg in Buitendag 2008:1141)’.
Hierdie uitgangspunt van Van Aarde is van groot belang vir die Hervormde Skrifbeskouing. Hiermee word aangedui dat dit nie die kanon is wat vir die kerk as primêre gesag geld nie, maar die Jesus-saak, Paulinies opgesom as die regverdiging deur geloof alleen. Saam met Willi Marxen meen Van Aarde tereg dat die Bybel nie in die plek van Jesus as ‘die’ openbaring behoort te staan nie, want die Christendom is ’n godsdiens gebaseer op ’n historiese persoon en nie ’n boek nie. Hy stem met David Tracy saam dat die Christendom ’n godsdiens van die opgestane Jesus is. Die Jesusgebeure het spore in die Nuwe Testament gelaat, en via hierdie tekste moet daar teruggevra word na die normerende kodifisering van die Jesusgebeure. Die soeke na die normatiewe Jesusgebeure via die tekste dui op die tradisie-aard, asook die histories-oorgelewerdheid van die Christelike verkondiging. Vir Christene is die Jesusgebeure die gebeure van God se koms na mense. Dit sluit nie die Ou-Testamentiese geskrifte uit nie. Van Aarde (2012) bring dit in verband met wat Pieter Venter (1998:527) die goeie nuus van Jesaja (40:9) noem. In die verhale oor Jesus ontmoet gelowiges God steeds. Deur hierdie interaksie met Jesus word God dus God vir die mense. Hierdie interaksie waarmee God verstaan word as God vir mense is die Jesus-saak, wat begin het met die voor-Pase Jesus en voortgesit word in die na-Pase verkondiging van Jesus, wat wyer loop as die eerste eeu en steeds voortgaan. Hoewel Christene van God se koms na mense verneem deur die Bybelse tekste, is dit nie die Bybel nie maar God as die komende wat die primêre gesag in die kerk is (Van Aarde 2001:148–149). Danksy histories-kritiese ondersoek kon Nuwe-Testamentici tot ’n groot mate die waarskynlike woorde en dade van Jesus vasstel, asook die geloofsuitinge van Jesus se volgelinge, wat gesamentlik opgeneem is in die kerugma naspeur en die wesenlike Jesus-saak dekodeer, sodat gelowiges vandag steeds kan deelneem aan die Jesus-saak (Van Aarde 2001:150).
Pelser wys dat die identifisering van so ’n kanonkriterium ’n onvermydelike sirkelgang bevat weens teenstrydighede in die Nuwe Testament: die kriterium word aan die Nuwe Testament ontleen en dan word die Nuwe Testament krities daaraan getoets. Hoe paradoksaal dit ook al mag klink, respekteer hierdie werkswyse die kanon op sy grondigste en op gepaste wyse omdat dit in die kanon as formele identiteit slegs relatief geïnteresseerd is. Hy stel dit verder dat die keuse vir ’n Sachmitte onvermydelik is en bepaal word deur die diversiteit in die Nuwe Testament, hermeneutiese vooronderstellings en kenteorie, en ’n nuwe werklikheidsverstaan wat deur veranderde omstandighede meegebring word. So ’n kriterium of hermeneutiese sleutel kan egter nooit eens en vir altyd absoluut geldig wees nie. Die kontrole van so ’n kanonbeginsel word gevind in teologies-wetenskaplike diskussie daaroor. Die kanon behoort egter nie verklein te word nie omdat ons die hele kanon nodig het om die kanon in/agter die kanon te onderskei en eensydigheid te voorkom (Pelser 1988:396–401).
Pieter Venter meen egter dat ’n kanon in die kanon neerkom op dekanonisering van die kanon. Kanonisering kan as hipersentrisme beskryf word, wat in ’n dialektiese verhouding staan tot die hiposentrisme van dekanonisering. Hy sien raak dat alhoewel leerstukke kan verouder en gedekanoniseer kan word, dit nie met die Bybel as geheel gebeur nie. Dit is belangrik om raak te sien dat by dekanonisering die probleem nie by die inhoud lê nie, maar by die status wat ’n gemeenskap aan ’n bepaalde kanon soos die Bybel toeken en hoe hulle hierdie status formuleer. Die algemene konsepte van kanon, kanonisiteit en kanonisering impliseer dat daar nie iets soos die kanon is nie. Daar is kanons, elk met hulle eie normatiewe aansprake en hulle staan meestal in opposisie met mekaar. Selfs profane tekste of narratiewe kan die rol van ’n godsdienstige kanon oorneem en van sy posisie stroop. Dekanonisering beteken dan die geleidelike proses waardeur ’n bestaande kanon ongeldig gemaak word. Aan die ander kant is dit ook so dat ’n gekanoniseerde teks noodwendig ’n dialektiese dekanoniseringsproses veroorsaak. Om in momentum te bly moet die leemtes met betrekking tot die bestaande kanon gevul word deur byvoorbeeld interpretasie en nuwe kontekstualiserings (Venter 2006:1385–1388).
Ten slotte
Die eiesoortige Barthiaanse tipe Skrifbeskouing wat in die Hervormde teologie ontwikkel het, is een van die kosbare winspunte van die Hervormde teologie. Natuurlik strek die wortels daarvan veel dieper as Barth se Skrifbeskouing na ons Reformatoriese erfenis. Daarom is dit betreurenswaardig dat sommige Hervormde teoloë en predikante on-Reformatoriese outoritêre fundamentalistiese of fondamentalistiese Skrifbeskouings huldig wat die Barthiaanse Skrifbeskouing bedreig, en daarmee saam die groei en diversiteit van die Hervormde teologie aan bande lê (Van Eck 2008:1159).
Erkenning
Mededingende belange
Die outeur verklaar dat sy geen finansiële of persoonlike verbintenis het met enige party wat haar nadelig kon beïnvloed het in die skryf van hierdie artikel nie.
Literatuurvewysings
Breytenbach, A.P.B., 1989, Enkele aspekte van Skrifbeskouing, HTS Teologiese Studies 45(2), 328–334. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2264
Buitendag, J., 2008, ‘God met ons’–gelowig nagedink oor die Skrif, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 64(3), 1131–1154. https://doi.org/10.4102/hts.v64i3.67
Engelbrecht, B.J., 1989, ‘’n Vergelyking tussen die teologie van die Nederlandse Geloofsbelydenis en die Heidelbergse Kategismus’, HTS Teologiese Studies 45(3), 626–644. https://doi.org/10.4102/hts.v45i3.2312
Engelbrecht, S.P., 1944a, ‘Die Nederlandse Geloofsbelydenis as simboliese dokument Deel I’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 1(2), 80–95. https://doi.org/10.4102/hts.v1i2.3314
Engelbrecht, S.P., 1944b, ‘Die Nederlandse Geloofsbelydenis as simboliese dokument Deel II’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 1(3), 109–114. https://doi.org/10.4102/hts.v1i3.3318
Engelbrecht, S.P., 1944c, ‘Die Heidelbergse Kategismus as kerklike simboliese geskrif’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 1(4), 160–173. https://doi.org/10.4102/hts.v1i4.3327
Gemser, B., 1944, ‘Maartin Luther oor hoe noodsaaklik dit is om Latyn, Grieks en Hebreeus te leer’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 1(4), 178–186. https://doi.org/10.4102/hts.v1i4.3328
Geyser, A.S., 1961, ‘Logos en ideologia. Woord en skynwoord’, HTS Teologiese Studies 16(4), 300–307. https://doi.org/10.4102/hts.v16i4.3817
Geyser, P.A., 1989, ‘Prof dr F J van Zyl se Skrifbeskouing’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 45(2), 253–262. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2254
Geyser, P.A., 2000, ‘Hermeneutiese uitgangspunte in historiese-Jesus navorsing, Deel 1: Sosiaal-wetenskaplike vooronderstellings’, HTS Teologiese Studies/THeological Studies 56(2&3), 527–548. https://doi.org/10.4102/hts.v56i2/3.1752
Pelser, G.M.M., 1988, ‘Die kanon in die kanon as hermeneuties-teologiese probleem’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 44(2), 388–403. https://doi.org/10.4102/hts.v44i2.2218
Pelser, G.M.M., 1989, ‘Die Bybel aan die universiteit en in die kerk’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 45(2), 442–450. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2287
Van Aarde, A.G., 1995, ‘Kerk en Teologie op pad na die derde millennium: Gedagtes oor die kontekstualisering van die dialektiese teologie in ‘n plurale samelewing’, HTS Teologiese Studoes/Theological Studies 51(1), 39–64.
Van Aarde, A.G., 2001, ‘The “cause of Jesus” (Sache Jesu) as the Canon behind the Canon’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 57 (1&2), 148–171.
Van Aarde, A.G., 2004, ‘Skrifbeskouing in die lig van Postmoderniteit’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 60(1 & 2), 503–532. https://doi.org/10.4102/hts.v60i1/2.502
Van Aarde, A.G., 2012, ‘The use and origin of the (Old and) New Testament as Christianity’s canon’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 68(1), Art. #1262, 1–8. https://doi.org/10.4102/hts.68i1.1262
Van Aarde, A.G. & Dreyer, T.F.J., 2011, ‘Die pendule subjektiwiteit-objektiwiteit in die teologie van Theuns Dreyer – ‘n dialoog’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 67(3), Art. #1172, 1–11. https://doi.org/10.4102/hts.v67i3.1172
Van Aarde, A.G. & Geyser, P.A., 2004, ‘Om nie te dink bo “wat in die Skrif geskrywe staan nie” – konsistensie en ontwikkeling in die teologie van Piet Geyser’, HTS Teologiese Studies/HTS Theological Studies 60(1 & 2), 7–28. https://doi.org/10.4102/hts.v60i1/2.501
Van der Merwe, P.J., 1989, ‘Prof dr F J van Zyl as mens, kerkman en godsdiensfilosoof’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 45(2), 231–252. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2253
Van Eck, E., 2008, ‘Een teks – meerdere betekenisse: Hoe lees ons die Bybel?’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 64(3), 1155–1185. https://doi.org/10.4102/hts.v64i3.82
Van Zyl, F.J., 1944, ‘Die Skrifbeskouing van Karl Barth’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 1(3), 124–135. https://doi.org/10.4102/hts.v1i3.3320
Venter, P.M., 1998, ‘Wat beteken “kanon” vandag?’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 54(3 & 4), 505–528. https://doi.org/10.4102/hts.v54i3/4.1424
Venter, P.M., 2006, ‘Kanon: Eenheid en diversiteit’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 62(4), 1369–1393. https://doi.org/10.4102/hts.v62i4.394
Footnotes
1. HTS Teologiese Studies Volume 1 het in 1943 verskyn en Volume 3 in 1944. Hierdie artikel dek dus nie die afgelope 100 jaar nie en ook nie ander kerklike dokumente soos sinodale notules, verslae, kategeseboeke en Bybelstudiehandleidings of artikels in kerklike tydskrifte nie.
2. Hierdie verloop hang natuurlik saam met die oorgang van die modernisme tot die na-modernisme.
3. Om die rubrieke van Barth se Skrifbeskouing en die ontwikkeling daarvan binne die geskiedenisverloop van eksegetiese metodes, die beweging van modernisme na na-modernisme, die politieke geskiedenis in Suid-Afrika en die teologiese fakulteit se geskiedenis aan te dui, sou te omvangryk wees. Die skrywer veronderstel dat lesers met hierdie agtergrond vertroud is.
4. Om hierdie rede word daar ook verwys na teoloë van verskillende departemente aan die fakulteit, sonder om die departemente weer te vermeld. Verder kan lesers aan die hand van publikasiedatums aflei of uitsprake plaas n.a.v. ontwikkeling van eksegetiese metodiek, modernisme of na-modernisme en die politieke ontwikkeling in Suid-Afrika en die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika.
5. Opmerklik dat in Volumes 2 en 3 van HTS een artikel verskyn van prof. S. P. Engelbrecht (1944a; 1944b; 1944c) oor die Nederlandse Geloofsbelydenis as simboliese geskrif en in Volume 4 een oor die Heidelbergse Kategismus as kerklike simbool (my kursivering). Hierdie simboliese aard van die belydenisskrifte dui daarop dat die Hervormde teologie dit op ’n ander vlak beskou as die Bybel, die norma normans. In HTS Volume 1 No. 4 verskyn ’n artikel van prof. Gemser (1944:178–186) oor Luther se siening van die noodsaak om Latyn, Grieks en Hebreeus te leer. Kennis van die brontale was deurentyd belangrik geag in die Hervormde benadering tot Bybeltekste.
6. Van Aarde beskou Luther se benadering nie as kanon in die kanon nie.
|
<urn:uuid:53916248-a840-4e87-af30-b0879be5fa76>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://hts.org.za/index.php/hts/article/view/4649/9824
|
2019-07-19T09:08:15Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526153.35/warc/CC-MAIN-20190719074137-20190719100137-00314.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"2.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999995
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:611dc514-ae6b-4bed-a1b9-789bfbfd75ec>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Dm
|
2019-07-20T14:03:06Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00474.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Afrikaanse Taalbeweging
Die Afrikaanse Beweging of die Afrikaanse Taalbeweging kan gesien word as die beweging wat hom beywer het vir die Afrikaanse kultuurtaal.
Inhoud
Eerste TaalbewegingWysig
Die Afrikaanse Taalbeweging kan in twee fases verdeel word. Die eerste fase is die periode tussen 1875 en 1899 en staan bekend as die Eerste Taalbeweging. Die Eerste Taalbeweging neem 'n aanvang met die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners of GRA onder leiding van ds. S.J. du Toit. Byna al die stigterslede van die GRA was ook lede van een familie. Die Eerste Taalbeweging word gekenmerk deur 'n groot versigtigheid. Die stigterslede het in die geheim vergader en hulle het onder skuilname geskryf. Die rede hiervoor was dat hulle idee van 'n Afrikaanse skryftaal as "absurd" beskou was deur die algemene publiek van destyds. Een van die stigterslede, D.F. du Toit (Oom Lokomotief) sou via sy blad Di Patriot, voorspraak gemaak het vir Afrikaans as skryftaal. Oom Lokomotief het egter herhaaldelik verklaar dat sy beweging nie teen Nederlands gekant was nie. Die uitgewery van die Genootskap van Regte Afrikaners, naamlik D.F. du Toit & Co., het tydens sy bestaan meer Nederlandse boeke gedruk as Afrikaanse boeke, naamlik 93 650 Nederlandse teenoor 81 000 Afrikaanse boeke.[1]
Die doel van die Eerste Taalbeweging was om die Afrikaners daarvan bewus te maak dat Afrikaans hulle taal is. Dit het al vrae opgeroep. Waarom moes die Afrikaners 'bewus' gemaak word daarvan dat hulle 'n eie taal praat? Het hulle dit dan nie geweet nie? Waarom nie?
Tweede TaalbewegingWysig
Die Tweede Taalbeweging neem 'n aanvang met die artikels van Gustav Preller wat in de Volkstem van 19 April tot 14 Junie 1905 gepubliseer is onder die opskrif "Laat 't ons toch ernst wezen", en ook die stigting van die Afrikaanse Taalgenootskap op 13 Desember 1905 in Pretoria. Die Afrikaanse beweging is verder versterk deur die stigting van die Afrikaanse Taalvereniging op 3 November 1906 onder leiding van D.F. Malan en later J.H.H. de Waal in Kaapstad.
Die Afrikaanse Taalgenootskap van Preller se leuse was: "Afrikaans schrijven en spreken, Hollands leren, albei lezen"[2] Die leuse van die Afrikaanse Taalvereniging was: leer Nederlands, schrijf Nederlands als ge kunt en wilt, maar als ge niet kunt of wilt, schrijf dan niet Engels, maar Afrikaans".[3]
Derde TaalbewegingWysig
Na die beëindiging van apartheid in 1994 is die status van Afrikaans in Suid-Afrika verlaag. Afrikaans het eens 'n gelyke status met Engels gehandhaaf, maar is na een van elf amptelike tale gereduseer. Dit het tot die hernude oorheersing van Engels in die openbare sfeer gelei. Pogings om die marginalisering van Afrikaans te stuit is al as 'n Derde Taalbeweging beskryf.[4]
MotiefWysig
Die Afrikaanse Taalbeweging was aanvanklik nie gekant teen Nederlands as kultuurtaal nie. Hierdie beweging was aanvanklik ook nie van plan om Nederlands met Afrikaans te vervang nie. Die bedoeling was om Afrikaans naas Nederlands in Suid-Afrika te handhaaf om op hierdie manier beter in staat te wees om die verengelsing van die Afrikaners teë te hou. Met die erkenning van Afrikaans op 8 Mei 1925 was die bedoeling ook nie dat Afrikaans Nederlands moes vervang nie. Wet 9 van 1925 het bepaal dat Afrikaans aan Nederlands gelykgestel is. Wet 9 van 1925 het juis die sinonimiteit van Afrikaans en Nederlands onderskryf.
In die praktyk het dit anders verloop. Die Afrikaanse Taalbeweging het 'n "taalstryd" geword en die stryd was gevoer teen die Nederlandse Taalbeweging. Nederlands is op alle moontlike terreine beveg en doodgedruk. Die taal moes die land uitgeboender word omdat dit beter sou wees vir die vorming van 'n eie Afrikaner-identiteit.
Die Afrikaanse Taalbeweging het uiteindelik afgestuur op 'n taalskeiding met Nederlands. Talle argumente is na vore gebring om aan te dui dat Nederlands nie ook die kultuurtaal van die Afrikaner kan wees nie. Daar is veral op gewys dat Nederlands te 'moeilik' vir die Afrikaners was. Die Nederlandse Taalbeweging het daarop gedui dat Nederlands vir die Vlaminge nie 'moeilik' is nie. Die Afrikaanse Taalbeweging het aangedui dat daar baie 'groot' verskille bestaan tussen Afrikaans en Nederlands en ook 'groot' kultuurverskille tussen die twee groepe. Die Nederlandse Taalbeweging het egter aangedui dat dieselfde taal- en kulturele verskille ook bestaan tussen Engelssprekende lande onderling. Ook in Spaans-, Frans-, en Portugeessprekende lande het onderling 'groot' taal- en kultuurverskille bestaan.
Opvallend van die Afrikaanse Taalbeweging was die versmelting tussen Afrikaans en nasionalisme. Die Beweging was van mening dat die 'vuur van nasionalisme' hoër sou brand met Afrikaans as kultuurtaal vir die Afrikaners. Hierdie beweging was van mening dat elke 'selfrespekterende volk' ook 'n eie kultuurtaal moes hê;[5] of dat 'n 'volk' wat die naam 'volk' waardig is oor 'n eie inheemse kultuurtaal moes beskik, wat die oorsprong van die taal ook is.[6] Die Nederlandse Taalbeweging het egter daarop gewys dat ook die Oostenrykers, Switsers, Skotte en Amerikaners aparte volkere is, maar kultuurtale met ander volkere deel.
Kenmerkend van die Afrikaanse Taalbeweging is dat die meeste van sy ondersteuners laaggeskoolde plattelanders was. Hierdie groep het hoë waarde geheg aan die "taal as simbool", saam met die vlag en volkslied. Die waarde van die "taal as instrument" of die gebruikswaarde van die taal, (aantal boeke, tydskrifte, koerante, musiek, ens.) was as minder belangrik beskou. Vir die Nederlandse Taalbeweging was die waarde van die "taal as instrument" van besondere waarde. Die Afrikaanse Taalbeweging toon ook groot ooreenkomste met die Amerikaanse Taalbeweging, die Vlaamse Taalbeweging, die Noorse Taalbeweging, die Brasiliaanse Taalbeweging en die Quebecse Taalbeweging.
VerwysingsWysig
- J.C. Steyn: Tuiste in eie taal, die behoud en bestaan van Afrikaans, bl 139.
- A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika: Nasionale Pers, 1936, bl. 179.
- J.du P. Scholtz: Wording en ontwikkeling van Afrikaans. Kaapstad. Tafelberguitgewers, 1980, bl. 18.
- Webb, Vic. "Constructing an inclusive speech community from two mutually excluding ones: The third Afrikaans language movement". Universiteit van Pretoria. Besoek op 23 September 2014.
- J.J. Smith: "België en Suid-Afrika". Ons Moedertaal, deel 1(2), 25-27. 1914, bl. 27.
- H.J.J.M. van der Merwe: Afrikaans; sy aard en Ontwikkeling. Pretoria: J.L. van Schaik. 1968. bl. 240.
|
<urn:uuid:653bf852-94d1-4a02-b14d-3bfd040ba3fd>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Tweede_Afrikaanse_Taalbeweging
|
2019-07-21T21:19:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00074.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999717
| false
|
Alexandra (sangeres)
Alexandra | ||
---|---|---|
Alexandra in 1969 | ||
Geboortenaam | Doris Treitz | |
Geboorte | 19 Mei 1942 Heydekrug, Memelland, Duitse Ryk; tans Šilutė, Litaue | |
Afsterwe | 31 Julie 1969 Tellingstedt, Sleeswyk-Holstein, Duitsland | |
Beroep(e) | Sanger, liedjieskrywer, musikant | |
Genre(s) | Schlager, chanson, folkpop | |
Instrument(e) | Stem, kitaar | |
Aktiewe jare | 1965-1969 | |
Webwerf | alexandra-welt | |
Musiekportaal |
Alexandra was die verhoognaam van Doris Nefedov, gebore Treitz (1942-1969), 'n Duitse sangeres wat in die tweede helfte van die 1960's met haar donker, rokerige stem en melancholiese liedere met 'n soms Slawies-Russiese inslag groot sukses behaal het.
Alexandra is op die hoogtepunt van haar loopbaan in 1969 saam met haar ma in 'n motorongeluk dood.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Alexandra. |
Musiekvideo's
|
<urn:uuid:27291c6f-aaf7-4726-9211-c867e8816c6c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Alexandra_(sangeres)
|
2019-07-23T02:56:44Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00234.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996372
| false
|
Ploïdie
Ploïdie is die getal chromosome in die kern van ’n biologiese sel. ’n Gameet (eier- of spermsel) bevat gewoonlik ’n volle stel chromosome wat ’n enkele kopie van elk van die chromosome insluit. Die gametiese of haploïede getal (n) is die getal chromosome in ’n gameet. Twee gamete vorm ’n diploïede sigoot met dubbel dié getal chromosome (2n), dus twee kopieë van elk van die chromosome. Vir die mens, ’n diploïede spesie, is x = n = 23. ’n Tipiese menslike somatiese of liggaamsel bevat dus 46 chromosome: 2 volle haploïede stelle, wat 23 pare chromosome uitmaak.
Omdat die chromosoomgetal gewoonlik net deur meiose verminder word, erf en handhaaf die selle van die liggaam die chromosoomgetal van die sigoot.
Selle word beskryf na aanleiding van die getal chromosoomstelle (die ploïede vlak) wat hulle bevat: monoploïed (1 stel), diploïed (2 stelle), triploïed (3 stelle), tetraploïed (4 stelle) ens.[1]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- U. R. Murty (1973). “Morphology of pachytene chromosomes and its bearing on the nature of polyploidy in the cytological races of Apluda mutica L.”. Genetica 44 (2): 234–243. doi:10.1007/bf00119108.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
|
<urn:uuid:9349ccdc-1fc9-4276-9859-a2f890ec6332>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Haplo%C3%AFed
|
2019-07-23T03:14:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00234.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999554
| false
|
Jerry Falwell
Jerry Falwell | |
Geboortenaam | Jerry Lamon Falwell |
---|---|
Gebore | 11 Augustus 1933 Lynchburg, Virginië |
Oorlede | 15 Mei 2007 (op 73) Lynchburg, Virginië |
Nasionaliteit | Verenigde State |
Ouers | Carey Hezekiah Falwell Helen Virginia, née Beasley |
Beroep | Pastoor, Universiteitsstigter, TV-evangelis, kommentator |
Termyn in amp | 1956–2007 |
Politieke party | Republikein |
Religie | Christendom (Suidelike Baptiste) |
Huweliksmaat | Macel Pate (1958–2007) |
Kind(ers) | Jerry Falwell, Jr. Jonathan Falwell Jeannie Falwell |
Eerwaarde Jerry Falwell (11 Augustus 1933 in Lynchburg, Virginië – 15 Mei 2007 in Lynchburg, Virginië) was die eerste fundamentalistiese Amerikaanse evangelis wat elektroniese media, veral televisie, ingespan het om die invloed van konserwatiewe Christene op die Amerikaanse politiek te verhoog. Hy het veral bekend gestaan as die stigter van die Moral Majority, die sogenaamde "Morele Meerderheid", 'n Christelik-politieke beweging wat in die 1980's na sy bewering die oorwinning van die presidentskapskandidaat Ronald Reagan en sy Republikeinse Party verseker het, nadat miljoene Christelike kiesers die oproep van eerwaarde Falwell gevolg, geregistreer en gestem het.
Loopbaan[wysig | wysig bron]
Hy is in Fairview Heights, 'n tipiese werkersklasbuurt van Lynchburg (Virginia) grootgemaak. Sy vader was 'n welvarende man, wat tydens die Amerikaanse Prohibisie onwettig alkoholiese dranke gestook het en oor sy eie sakeondernemings – waaronder 'n busdiens, 'n vulstasie, 'n nagklub, 'n restourant en 'n motel – beskik het. Maar hy was ook verslaaf aan drank en het Christelike predikante verag. Eers op sy doodsbed – hy is oorlede toe Jerry vyftien jaar oud was – het hy die Christelike geloof aangeneem.
Jerry was die eerste in sy familie wat ná sy hoërskoolopleiding by 'n kollege ingeskryf het, en was oorspronklik van plan om 'n loopbaan as professionele bofbalspeler of joernalis te volg. Maar nadat hy in 1952 'n Christen geword het, het hy geroepe gevoel om as predikant op te tree. Ná twee jaar se studies aan die Lynchburg-kollege het hy hom by die Christelik-fundamentalistiese Baptist Bible College in Springfield (Missouri) ingeskryf. Falwell het aanvanklik as 'n deeltydse jeugpastoor gewerk, maar toe hy een keer vir die hoofpastoor ingespring en negentien mense sy prediking só waardeer het dat hulle hul lewens onmiddellik aan Jesus Christus gewy het, het hy besef dat dit sy roeping was om as predikant mense te bekeer.
Jerry Falwell het in 1956 die Donald Duck Cola-gebou, 'n vroeëre botteleringfabriek, gekoop en hier sy eie fundamentalistiese kerkgemeente met aanvanklik net 35 lede gestig. As 'n indrukwekkende prediker het hy sy gemeenskap vinnig vergroot en uiteindelik oor 'n gemeente met 22 000 lede (Thomas Road Baptist Church – die eerste sogenaamde megakerk in die Verenigde State), 'n godsdienstige televisieprogram (Old Time Gospel Hour), wat landwyd uitgesaai is, en sy eie universiteit, die Liberty University met 7 700 studente (oorspronklik in 1971 as die Lynchburg Baptist College gestig), beskik. In 2007 was daar reeds meer as 10 000 studente. Falwell het as die universiteit se kanselier en president gedien.
Op 12 April 1958 het hy met die kerkpianiste Macel Pate getrou.
Eerwaarde Jerry Falwell is op die ouderdom van 73 oorlede nadat hy bewusteloos in sy kantoor by die Liberty-universiteit gevind is. Hy is oorleef deur sy vrou, Macel Pate Falwell, met wie hy 49 jaar lank getroud was, drie kinders en agt kleinkinders.
Die Moral Majority-beweging[wysig | wysig bron]
In 1973 was Jerry Falwell ontsteld oor 'n beslissing van die Amerikaanse Hooggeregshof wat aborsies wettig verklaar het, en hy het besluit om self tot die politiek toe te tree. In 1978/79 het hy sy Christelik-politieke Moral Majority-beweging gestig, wat na bewering miljoene van konserwatiewe Christelike Amerikaners met sukses opgeroep het om hulle as kiesers te laat registreer. Net een jaar later het die Republikeinse kandidaat Ronald Reagan die presidentsverkiesing gewen, terwyl sy party ook die meerderheid in die Senaat verower het.
Die politieke aktivisme van Falwell was in die geledere van die Southern Baptist-kerke ongekend; hulle het gewoonlik geskroom om hulle by wêreldse sake in te meng. Ander, meer regsgesinde Christelike fundamentaliste soos Bob Jones het Falwell se beweging selfs as die "werk van die Satan" beskryf, nadat Falwell ook Mormone, Katolieke en Jode in 'n soort ekumenies-politieke alliansie verenig het.
Baie konserwatiewe Christene, veral in Amerika se suidelike "Bybelgordel", het met Falwell en ander televisie-predikers soos Pat Robertson en Jim Bakker saamgestem dat die Verenigde State deur 'n morele verval bedreig sou wees, en die predikers se politieke agitasie, wat deur 'n groot aantal kabeltelevisieprogramme uitgesaai is, het miljoene toeskouers gelok. Falwell, wat sy medialoopbaan as 'n radio-evangelis in Lynchburg begin het, het in 1985 president van die Liberty Broadcasting Network geword.
Sy hoofonderwerpe was die ban op skoolgebede in Amerika se openbare skole, aborsie, die lesbiese en gay beweging, hulle leefstyl en beweerde groeiende invloed, tienerswangerskappe, die groeiende aantal egskeidings, dwelmmisbruik, pornografie, geweld op skole en VIGS. Volgens Falwell se woorde was die VSA deur "selfvernietiging" bedreig, en dit was volgens hom linksgesinde, goddelose en liberale politici, asook linkse aktiwiste-regters wat die ondergang van Amerika sou bewerkstellig.
Larry Flynt se seks-tydskrif Hustler het in 1983 'n advertensie van die Italiaanse alkoholiese drank Campari geparodieer met 'n vervalste onderhoud met Jerry Falwell, waarin hy erken dat hy sy eerste sekservaring met sy moeder in 'n toilethuisie gehad het toe hy dronk was. Falwell het die tydskrif vir skadevergoeding gedagvaar en beweer dat hy deur die parodie emosioneel gepla is, maar die Amerikaanse Hooggeregshof het duidelik gestel dat publieke figure nie skadevergoeding kan opeis selfs as hulle deur 'n parodie emosioneel gepla sou word nie.
Falwell het in 1987 as die leier van die Moral Majority-beweging afgetree en die beweging in 1989 ontbind, aangesien dit volgens Falwell sy oorspronklike doeleindes al bereik had.
Die opkoms van Christelike fundamentalisme het egter 'n blywende impak op die Amerikaanse politiek en maatskappy gehad. Moral Majority se godsdienstige veroordeling van homoseksualiteit, aborsie en pornografie het van Falwell een van die bekendste, maar ook mees omstrede figure van die regsgesinde Christelik-Evangelese beweging in die VSA gemaak.
Jerry Falwell se toespraakskrywer Mel White het in 1994 bedank nadat hy as gay uitgekom het. White het met sy vriend net teenoor Falwell se kerk gewoon en ook ná sy bedanking kerkdienste bygewoon. Falwell en White was steeds vriende.
In die laaste jare van sy lewe het Falwell se uitlatings selfs vir sy voormalige politieke vennote dikwels problematies geword. In 1999 het Falwell in een van sy publikasies die Britse televisieprogram Teletubbies, wat op kleuters gemik was, skerp gekritiseer omdat Tinky Winky, een van die karakters, na bewering gay was. In dieselfde jaar het hy beweer dat die Antichris 'n Joodse man sou wees wat tans op aarde leef. Alhoewel hy later om verskoning gevra het vir sy anti-Joodse uitlating, het hy nogtans sy kontroversiële leerstelling aangaande die "Antichris" behou.
Enkele dae ná die aanvalle van 11 September 2001 het hy "heidene", feministe, gays, liberale en burgerregte-aktiwiste daarvan beskuldig dat hulle vir die terreuraanvalle mede-verantwoordelik sou wees, aangesien die sekularisasie in die land 'n klimaat sou geskep het waarin God die Verenigde State moontlik nie langer teen buitelandse aanvalle sou beskerm nie, soos hy dit sedert 1812 steeds gedoen het, aldus Falwell. Ná 'n teregwysing deur die Wit Huis het Falwell om verskoning gevra vir sy kommentaar.
In die televisieprogram 60 Mintues het hy die profeet Mohammed as 'n "terroris" beskryf.
In 2004 het hy nog een keer 'n politieke organisasie gestig, die Faith and Values Coalition en dit as die 21ste eeuse opstanding van die Moral Majority beskryf. Die koalisie was onder meer daarop gemik om regters te steun wat teen aborsie gekant was en het hom vir 'n wysiging van die Amerikaanse Grondwet beywer wat burgerlike verbintenisse en gay-huwelike sou verbied.
Werke[wysig | wysig bron]
- Church Aflame, Impact, 1971
- Capturing a Town for Christ, Revell, 1973
- Liberty Bible Commentary on the New Testament, Thomas Nelson, 1978
- Listen, America!, Doubleday, 1980
- The Fundamentalist Phenomenon, Doubleday, 1981
- Finding Inner Peace and Strength, Doubleday, 1982
- Liberty Bible Commentary, Thomas Nelson, 1982
- When it Hurts Too Much to Cry, Tyndale House, 1984
- Wisdom for Living, Victor Books, 1984
- Stepping Out on Faith, Tyndale House, 1984
- Champions for God, Victor Books, 1985
- If I Should Die Before I Wake, Thomas Nelson, 1986
- The Fundamentalist Phenomenon/the Resurgence of Conservative Christianity, Baker Book House, 1986
- Strength for the Journey, Simon & Schuster, 1987
- The New American Family, Word, 1992
- Falwell: An Autobiography Liberty House, 1997 (spookskrywer: Mel White)
- Fasting Can Change Your Life, Regal, 1998
- Achieving Your Dreams, World Publishers, 2006
- Building Churches of Dynamic Faith: A Five-Session Study Guide, World Publishers, 2006
- Dynamic Faith Journal, World Publishers, 2006
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bronne[wysig | wysig bron]
- The Washington Post, Washington, DC, 16 Mei 2007
- Die webwerf van College Humor – bevat Hustler se geparodieerde Campari-advertensie
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Jerry Falwell. |
- Jerry Falwell Ministries
- Liberty University – Jerry Falwell, Chancellor
- The National Liberty Journal – Jerry Falwell, Publisher
- Rev. Falwell's ProCon.org Biography
- SourceWatch – Jerry Falwell
- Jerry Falwell News from I Hate Pat Robertson
- Falwell and Above
- Internet Movie Database
- Jerry Falwell at the Notable Names Database
- Jerry Falwell's connection to Reverend Sun Myung Moon
- ESPN – A night of hoops with Jerry Falwell
- An NPR: Jerry Falwell timeline.
- Transcript of speech that "Nuclear Weapons are Morally Indefensible", Oxford Union debate, 1 Maart 1985
- "Jerry Falwell, Leading Religious Conservative, Dies at 73", New York Times, 15 Mei 2007
|
<urn:uuid:871ce2eb-096f-47df-a476-06e331959b6e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Jerry_Falwell
|
2019-07-23T03:32:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00234.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999914
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:3adabda8-87ce-4f21-9e09-88b4d46df7cf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Nw
|
2019-07-23T02:57:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00234.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Hulp
Kategorie:Spoorlyne
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
(...)
→
Vervoer
→
Grondvervoer
→
Spoorvervoer
Alles
→
Vervoer
→
Roetes
}
→
Spoorlyne
Wikimedia Commons bevat media in verband met
Spoorlyne
.
Subkategorieë
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende subkategorie.
S
►
Spoorlyne in Suid-Afrika
(1 K, 8 B)
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorie:Spoorlyne&oldid=1598185
"
Kategorieë
:
Spoorvervoer
Roetes
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Alemannisch
العربية
Башҡортса
Boarisch
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
বাংলা
Bosanski
Català
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Føroyskt
Français
עברית
हिन्दी
Hrvatski
Hornjoserbsce
Magyar
Bahasa Indonesia
Italiano
日本語
ქართული
한국어
Къарачай-малкъар
Коми
Lëtzebuergesch
Lietuvių
Олык марий
Македонски
മലയാളം
Монгол
मराठी
မြန်မာဘာသာ
Plattdüütsch
Nederlands
Norsk
Polski
Português
Română
Русский
Scots
Srpskohrvatski / српскохрватски
Slovenčina
Slovenščina
Svenska
தமிழ்
ไทย
Türkçe
Татарча/tatarça
Українська
اردو
Tiếng Việt
ייִדיש
中文
粵語
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 2 Oktober 2017 om 20:05 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:66bd88cc-a639-4166-a8c0-cfbccf63896f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Spoorlyne
|
2019-07-23T03:25:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00234.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.973812
| false
|
384
Jump to navigation
Jump to search
384 |
◄ | 3de eeu | ◄4de eeu► | 5de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:384 |
Kalenders | |
Die jaar 384 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 84ste jaar van die 4de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
|
<urn:uuid:3591be2a-525d-4301-9274-fa126b7b1c2c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/384
|
2019-07-16T22:51:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003105-00059.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999947
| false
|
Ikaros
Ontsnapping van Kreta[wysig | wysig bron]
Ikaros se pa, Daidalos, ’n talentvolle Atheense vakman, het probeer ontsnap van Kreta, waar hy en sy seun gevange gehou is deur Minos, die koning vir wie hy die labirint gebou het om die minotourus (halfman, halfbul) te hou. Daidalos is verban omdat hy vir Minos se dogter, Ariadne, ’n stuk tou gegee het om Teseus, Minos se vyand, te help om in die labirint te oorleef en die minotourus te verslaan.
Daidalos het twee paar vlerke van was en vere vir hom en sy seun gemaak. Voordat hulle van die eiland af weg is, het Daidalos sy seun gewaarsku om nie te na aan die son of die see te vlieg nie. Oorstelp deur die wonder om te vlieg het Ikaros nuuskierig deur die lug geswiep. Hy het egter te na aan die son gekom, die was het gesmelt en die vere het afgeval. Ikaros het in die see geval.[1]
Griekse skrywers het ook ’n meer realistiese weergawe van die verhaal gegee: dat hulle eintlik per boot gevlug en Ikaros toe oorboord geval en verdrink het. Daarna het Herakles vir hom ’n graftombe opgerig.[2][3]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Icarus
- Graves, Robert (1955). "92 – Daedalus and Talus". The Greek Myths.
- Smith, William (red.). A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.
- Pinsent, J. (1982). Greek Mythology. New York: Peter Bedrick Books.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Graves, Robert, (1955) 1960. The Greek Myths, seksie 92 passim
- Smith, William, red. A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology
- Pinsent, J. (1982). Greek Mythology. New York: Peter Bedrick Books.
|
<urn:uuid:81ccd65d-4655-49c7-89d5-9be1c5dd6595>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ikaros
|
2019-07-16T22:46:24Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003105-00059.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999964
| false
|
Bladsygeskiedenis
19 November 2017
8 Maart 2013
6 Maart 2013
20 Januarie 2013
22 Mei 2012
8 April 2012
29 Maart 2012
9 Februarie 2011
8 September 2010
19 Julie 2010
17 Mei 2010
10 Mei 2010
14 November 2009
9 November 2009
4 November 2009
26 Oktober 2009
25 September 2009
17 Desember 2008
22 November 2008
5 November 2008
8 Augustus 2008
5 Augustus 2008
5 Junie 2008
geen wysigingsopsomming nie
k-1
geen wysigingsopsomming nie
k+2
Kategorie:Film na Kategorie:Rolprente volgens genres verander (met HotCat.js)
k+20
28 Maart 2008
17 Maart 2008
8 Desember 2007
23 Oktober 2007
6 Julie 2007
17 Mei 2007
7 Mei 2007
12 April 2007
15 Februarie 2007
9 Januarie 2007
29 Desember 2006
15 Oktober 2006
12 Junie 2006
Rolprentgenres geskuif na Lys van rolprentgenres: eintlik net 'n lys
kenkekvoude, inleiding, kategorieë
k+12
Rolprent Genres geskuif na Rolprentgenres: woordbou
krobot Bygevoeg: es:Género cinematográfico
k+32
|
<urn:uuid:00b801e9-3792-4b62-b9d0-b7cedd760a61>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Geskiedenis/Lys_van_rolprentgenres
|
2019-07-19T08:13:19Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526153.35/warc/CC-MAIN-20190719074137-20190719100137-00338.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994821
| false
|
(scn)
Plaas {{scn}} agteraan eksterne skakels om aan te dui dat die webtuiste waarna die skakel wys in Sisiliaans geskrywe staan.
|
<urn:uuid:b575bf32-2295-4c70-9b64-1b3f326780a7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Scn
|
2019-07-20T13:57:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00498.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999977
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
16 Julie 2019
- Module:Citation/CS1; 20:38 -23 768 K175 Wysigings deur K175 teruggerol na laaste weergawe deur Fluxbot Etiket: Terugrol k
- Module:Citation/CS1; 20:37 +23 768 K175 Sinchroniseer vanaf en:Module:Citation/CS1
|
<urn:uuid:4143fa3a-7cce-4b25-9e5d-aaf23f271760>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Eendagsvlie%C3%AB
|
2019-07-20T14:44:46Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00498.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999922
| false
|
aalmoes
Jump to navigation
Jump to search
Inhoud
Enkelvoud | Meervoud |
---|---|
aalmoes | aalmoese |
Verkleiningsvorm | |
Enkelvoud | Meervoud |
aalmoesie | aalmoesies |
- aal•moes
- 'n Skenking aan die armes of die kerk.
- Die dominee het 'n beroep op die gemeente gedoen om 'n aalmoes aan die kerk te skenk.
Vertalings: | |||
---|---|---|---|
|
<urn:uuid:561223d1-8bbb-41f7-818b-812b3179ed9f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wiktionary.org/wiki/aalmoes
|
2019-07-20T14:24:14Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00498.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998408
| false
|
Kelties
Die Keltiese tale is die tale wat afstam van Proto-Kelties. Dit is 'n tak van die Indo-Europese tale wat deur die Kelte gepraat is, een van die eerste Europese groepe wat oor die hele kontinent versprei het. Die groep het uit die 5de eeu v.C. vanuit die sentrale deel van Europa getrek.
Keltiese tale | |
---|---|
Geografiese verspreiding: |
Wallis Cornwall Bretagne Skotland Man (eiland) Ierland Noord-Ierland |
Genetiese klassifikasie: |
Indo-Europees Keltiese tale |
Onderafdelings: | |
Verspreiding van Keltiese tale: |
Indo-Europese tale |
---|
Indo-Europese tale |
Albanees | Anatolies Armeens | Balties | Kelties Germaans | Grieks | Indo-Irannees Italies | Slawies | Togaars |
Proto-Indo-Europees |
Taal | Vereniging | Geloof Kurgan | Yamna | BMAC | Ariaans |
Indo-Europese studies |
Kelties bestaan vandag uit vier lewendige gemeenskapstale, Iers-Gaelies, Skots-Gaelies, Wallies en Bretons wat op die randgebiede van state met ander meerderheidstale gepraat word. Twee ander tale, Manx-Gaelies en Kornies, het onlangs, Kornies in die 18de eeu en Manx-Gaelies in die 19de eeu, hulle status as gesproke gemeenskapstale verloor maar is die onderwerp van herlewingspogings. Benewens die randgebiede in hulle oorspronklike taalgebiede in Europa, word Keltiese tale ook in oostelike Kanada, Patagonië en deur verspreide groepe in die Verenigde State en Australië gepraat.
Keltiese tale wat intussen uitgesterf het, het ook die Romaanse en Germaanse tale wat dit verplaas het beïnvloed, soos byvoorbeeld die opname van 'n beperkte Galliese woordeskat in Frans en Keltiese invloed op Engels.[1] Oral ter wêreld word plekname met Keltiese oorsprong ook aangetref.[2]
Inhoud
KlassifikasieWysig
Daar kan maklik aangetoon word dat Kelties 'n lid van die Indo-Europese taalfamilie is. Kelties vertoon sekere argaïese eienskappe soos die gebrek aan 'n volledig ontwikkelde infinitief, die gebrek aan 'n werkwoord vir "om te hê", differensiasie van geslag in die 3 en 4 getalle en Onderwerp-Voorwerp-Werkwoord woordvolgorde in Keltiberies en Leponties. Die Keltiese tale se mees ooglopende onderskeiding van ander Indo-Europese tale is die verlies aan die Indo-Europese *p soos geïllustreer deur Gaeliese woord vir voël, éan en Walliese edn teenoor Latyn penna en Grieks pterón. Daar word soms gemeen dat Kelties 'n spesiale verhouding met Germaans en met Italies het, dit is egter waarskynlik eerder as gevolg van taalkontak as taal-genetiese oorwegings.
Vasteland/Eiland Kelties | P/Q-Kelties |
---|---|
Die Keltiese tale word gewoonlik verdeel in die Eiland-Keltiese tale en die Vasteland-Keltiese tale. Die klassifikasie lewer 'n nuttige historiese en werksdefinisie. Vasteland-Keltiese tale verwys na die vroegste ontwikkeling van die Keltiese tale terwyl die Eiland-Keltiese tale na die direkte voorgangers van die moderne keltiese tale verwys. In taalkundige opsig blyk die klassifikasie van die Keltiese tale egter meer ingewikkeld te wees.
Vasteland-Kelties is gedeeltelik geherkonstrueer uit plekname, geskrifte en aspekte wat in Italies en Germaans geleen is. Daar was 'n onbekende aantal Vasteland-Keltiese dialekte, waaronder Gallies, Keltiberies, Leponties en Galaties. Verder is Kelties in die Romeinse provinsie Noricum gepraat en word 'n aparte dialek, Narbonenses, in die suide van Frankryk gepostuleer. Die Vasteland-Keltiese tale het almal uitgesterf en dit blyk dat Kelties teen 500 n.C. op die Europese vasteland geheel en al uitgesterf het.
In die Britse Eilande het Kelties egter oorleef as Pikties in Skotland noord van die Forth-Clyde lyn en in Ierland. In die Romeinse provinsie in Groot-Brittanje is die Britse tale deur Latyns beïnvloed, maar het dit oorleef en Noordelike en Suidelike variante ontwikkel wat tot Wallies, Kornies en Bretons ontwikkel het. In Skotland is Pikties is deur die Gaelies van setlaars uit Ierland vervang wat 'n kontinue Gaeliese taalgebied tussen Ierland, die Eiland van Man en Skotland gevestig wat die voorloper van die hedendaagse Iers-Gaelies, Manx-Gaelies en Skots-Gaelies was.
Taalkundig word Kelties in P-Kelties en Q-Kelties verdeel opgrond van die tale se hantering van die Proto-Keltiese *kw, wat *p geword het in die P-Keltiese tale en *k in die Q-Keltiese tale. In die klassifikasie is die Britoniese Keltiese tale, Wallies, Kornies en Bretons, P-Kelties en die Gaeliese tale Q-Kelties. Die Proto-Keltiese werkwoordwortel *kwrin- "om te koop", het by voorbeeld pryn- geword in Wallies, maar cren- in Oud-Iers. Wanneer moderne Keltiese tale beskou word is, "Q-Kelties" ekwivalent aan "Goidelies" (Gaelies) en "P-Kelties" aan "Britonies", aangesien geen van die Vasteland-Keltiese tale oorleef het nie.
Die Invloed van Kelties op ander taleWysig
Keltiese invloed op FransWysig
Voor die Romeinse besetting van Gallië, wat rofweg ooreenkom met vandag se Frankryk deur Julius Caesar in 58–52 v.C. is Gallie grootliks deur 'n Kelties volk, wat die Romeine die Galliërs (Latyn: Galli) genoem het. Tenspyte van die oorhersend Galliese bevolking minder as 200 woorde met 'n Keltiese etimologie in Frans behou gebly. Die woorde is meestal plekke (ber, lande), plantname (berle, chêne, if) en woorde wat oor landelike lewe en die aarde handel (vernaamlik: mouton, tonne, crème, charrue, charriot, barde, baume, bouc, boue, brosse, caillou, cervoise, druide, magouille, orteil, souche).[3] Ander Galliese woorde is wel deur Latyn in Frans ingevoer, veral woorde vir Galliese voorwerpe en gebruike wat vir die Romeine nuut was en waarvoor daar nie 'n ekwivalent in Latyn was nie (b.v. braies, ambassade, matras). Latyn het vinnig as gevolg van handel, amptelike en opvoeding die lingua franca oor die hele die hele Galliese gebied geword. Dit is egter tot die 4de eeu nie deur die meerderheid van die Galliërs aanvaar nie. benewens die Keltiese bydra tot die Franse woordeskat het dit 'n aantal fonologiese en taalkundige invloede op Frans gehad. Fonologiese veranderinge wat aan Kelties toegeskryf word sluit in:
- die opheffing van [o] na [u] (soos in alle keltiese tale)
- die verandering van [o] na /eu/ [ø] of [œ],
- [a] na [æ] na [e]*
- ct > xt > it (soos in lactem > lait)*
- die frikasering en skrapping van stemhebbende intervokaliese konsonante (g, d, b)
- die palatalisering van jod [j] na [dj] na [ž]; (ego > je)
- die difthongifisering van geslote lang /e/ na /oi/ (soos in die Britoniese tale [ui])
- die gebruik van liaisons en enchaînement (soos in alle Keltiese tale)
- nasalisering (soos in Bretons en Gaelies)
- die invoeging van epenthetic homorganic konsonante tussen nasale en liquids; simulare > sembler, *venira > viendra (soos in Wallies en Manx-Gaelies)
Ander taalkundige veranderings sluit in:
- besit aangedui deur à in plaas van de (ce livre est à moi) (soos in alle Keltiese tale)
- die gallisisme c'est...qui, que gebruik vir beklemtoning
- tel in twintigs; quatre-vingts en in Oud-Frans treis vingts, cinq vingts
- die einde van die 1ste persoon meervoud selfstandige naamwoord -ons (cf. Breton caromp, Welsh aethom)
- die invloed van betekenis en vorm van avec, car, oui, chez, aise, aveugle, tête, huitaine en quinzaine, fleur de farine, fois, en monde "mense"
- die gebruik van periphrastic phrases om aspek aan te dui; i.e. en train de, venir de, après + verb, etc. (soos in alle Keltiese tale)
- die aanneem van die intensiewe voorvoegsel ro-, wat die moderne re- geword het (compare: luire "om te glinster" vs. reluire "om te skyn"; tirer "om te trek" vs. retirer "om terug te trek, weg te neem")
Keltiese invloed op EngelsWysig
Keltiese volke het in ongeveer 600 v.C in die Britse Eilande aangekom en was die dominante kultuur toe die Angel-Saksiese kultuur en taal in die 6de en 7de eeue oor oostelike en Sentraal-Brittanje versprei het. In die uithoeke van die eiland het Keltiese tale egter behou gebly. Keltiese stamme het egter ook met die Germaanse aankomelinge vermeng wat daartoe gelei het dat elemente van hulle taal opgeneem is in wat uiteindelik Engels sou word.[1]
Keltiese woorde is uit drie bronne in Engels ingevoer: woorde wat in die Germaanse tale opgeneem is in die Europese vasteland, leenwoorde wat oorgeneem is na die vestiging op die Britse eilande en woorde uit Ierland. Eersgenoemde was gewoonlik geassosieer met konflik en oorlog aangesien die Kelte baiekeer as huursoldate gesien is. Die tweede groep hou veral verband met plekke en laasgenoemde word baiekeer geassosieer met die kerstening van Brittanje.
Met die Normandiese verowering het 'n taalkundige hiërargie ontstaan waarin Kelties aan die onderkant geplaas is. Die lae status wat die Keltiese tale vir baie eeue gehad het, het waarskynlik gelei tot die geringe opname van Keltiese woorde in Engels. Woorde wat wel in Engels opgeneem is luit in bucket, car, crockery, noggin, gob, slogan en flannel, truant en gaol.[1]
VerwysingsWysig
Eksterne skakelsWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Kelties. |
- ( ) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Celtic". Ethnologue. Besoek op 31 Maart 2018.
- ( ) "Celtic languages". Encyclopædia Britannica. Besoek op 31 Maart 2018.
Indo-Europese tale: Kentum-tale: Kelties | ||
---|---|---|
Eiland-Keltiese tale | ||
Goidelies: | Iers-Gaelies | Skots-Gaelies (Skotland • Kanada) | Manx-Gaelies | Galweegse-Gaelies † | |
Britonies: | Wallies | Kornies | Bretons | Cumbries † | Piekties † | |
Vasteland-Keltiese tale | ||
Vasteland-Keltiese tale: | Gallies †: | Leponties † | Galaties † Keltiberies † | |
Gemengde Tale | ||
Gemengde Tale: | Shelta | Bungee † | |
† Uitgestorwe |
|
<urn:uuid:138e2c20-f6b9-4a9f-ad41-a2ef0f443eda>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Keltiese_tale
|
2019-07-21T20:57:17Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00098.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999785
| false
|
Witkeelkanarie
Die witkeelkanarie (Crithagra albogularis) is 'n amper-endemiese, algemene standvoël en plaaslike nomade in kusruigtes, Karoobossieveld en halfwoestyn. Die voël is 16 cm groot en weeg 18 – 38 gram. In Engels staan die voël as die White-throated Canary bekend.
Witkeelkanarie | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Serinus albogularis Smith, 1833 | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Crithagra crocopygia |
|
<urn:uuid:f2490027-18ba-49be-919d-2cb609496b27>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Serinus_albogularis
|
2019-07-21T20:56:26Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00098.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.693294
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Roeipotiges" skakel
←
Roeipotiges
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Roeipotiges
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Pelecaniformes
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Kleinpelikaan
(
← skakels
wysig
)
Witpelikaan
(
← skakels
wysig
)
Hamerkop
(
← skakels
wysig
)
Sneeuwitreier
(
← skakels
wysig
)
Westelike kusreier
(
← skakels
wysig
)
Pelikaan
(
← skakels
wysig
)
Kormoraan
(
← skakels
wysig
)
Pelikaanagtiges
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Malgasse
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Roeipotiges
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Roeipotiges
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:f29adb30-0d16-4bbb-8bdc-5ef9b98403a8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Roeipotiges
|
2019-07-23T03:44:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00258.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99837
| false
|
Kategorie:2de eeu
Jump to navigation
Jump to search
Wikimedia Commons bevat media in verband met 2de eeu. |
Subkategorieë
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende subkategorie.
M
-
Bladsye in kategorie "2de eeu"
Die volgende 103 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 103.
1
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 107 v.C.
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186
- 187
- 188
- 189
- 190
- 191
- 192
- 193
- 194
- 195
- 196
- 197
- 198
- 199
|
<urn:uuid:c7c1396e-1530-4af2-8527-6164e1831aee>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:2de_eeu
|
2019-07-20T13:55:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00522.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.955156
| true
|
Ola Svensson
Ola Svensson | ||
---|---|---|
Ola – 2012 | ||
Geboortenaam | Ola Nils Håkan Svensson | |
Alias | Ola | |
Geboorte | 23 Februarie 1986 | |
Genre(s) | Pop | |
Aktiewe jare | 2005 — hede | |
Webwerf | www.ola.cd | |
Musiekportaal |
Ola Nils Håkan Svensson (* 23 Februarie 1986) is 'n Sweedse popsanger wat in die universiteitstad Lund in Skåne, Swede gebore is. Hy het op die ouderdom van vyf met klavierlesse begin en is musikaal hewig deur sy oupa beïnvloed. Dit was sy oupa wat hom aan sang blootgestel het en hom gevolglik by 'n seunskoor laat aansluit het. Ola was 'n eerstedivisie-voetbalspeler vir Lund en het gedroom om 'n professionele loopbaan in die sport te volg. Hy het egter in 2005 aan die werklikheidsreeks Idol in die agtste plek geëindig nadat hy aan 'n skoolmusiekblyspel deelgeneem het. Sedertdien het hy nommereen-treffers met die liedjies "Rain", "Natalie", "S.O.S.", "Love In Stereo", "Feelgood" en "Sky's The Limit" gehad. Sy tweede enkelspeler van 2006, "Brothers", was ook 'n kleiner treffer, alhoewel dit nie heel so gewild was nie en die vierde plek op die trefferlyste gehaal het. Hy het voorgenoemde snit aan sy ouer broers, Jonas en Daniel, wat beide van El Salvador aangeneem is, opgedra. Ola neem gereeld deel aan die RIX FM-fees en het in 2009 aan die NRJ in the Park- en Diggiloo-feeste deelgeneem.
In 2007 het Ola die snit "Du är musiken i mig" saam met Molly Sandén opgeneem. Die snit is die Sweedse weergawe van "You are the music in me" van High School Musical 2. Hy het ook promosiewerk vir die liedjie saam met Molly in Londen gedoen. Ola het in die tweede halfeindstryd van die Melodifestivalen 2008 op 16 Februarie deelgeneem met sy inskrywing "Love in stereo".[1]
Ola het twee vollengte ateljeealbums, Given to fly en Good enough. Good enough is hervrygestel om die enkelsnit "Feelgood" in te sluit en hierdie vrystelling het Good enough – the Feelgood edition geheet. Hermengalbums S.O.S. en Natalie is ook uitgereik. Ola se derde ateljeealbum word vroeg 2010 in Europa vrygestel.
Diskografie[wysig | wysig bron]
- My Own Idol – Idol 2005 (2005)
- Given to Fly (2006) #1
- Good Enough (2007) #6
- Good Enough – The Feelgood Edition (2008) #2
Verwysings[wysig | wysig bron]
- en:Melodifestivalen 2008 semifinals#Semifinal 2 op die Engelse Wikipedia
|
<urn:uuid:26b13d6f-5349-45af-9186-a026bf3641b8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ola_Svensson
|
2019-07-20T14:32:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00522.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99979
| false
|
Pêrel-vlindervis
Pêrel-vlindervis | ||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||||||||||||||||
Chaetodon (Rhombochaetodon) madagaskariensis Ahl, 1923 | ||||||||||||||||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||||||||||||||||
Chaetodon madagascariensis (lapsus) |
Die Pêrel-vlindervis (Chaetodon madagaskariensis) is 'n vlindervis wat voorkom aan die ooskus van Suid-Afrika vanaf Algoabaai. Die vissie word tot 13 cm lank en kom in koraal- en rots riwwe voor, van 10 – 70 m water. In Engels staan die vis bekend as die Pearly butterflyfish en kan in akwariums oorleef.
Sien ook[wysig | wysig bron]
- Alfabetiese lys van visse
- Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
- Lys van varswater visfamilies
- Lys van visfamilies
Bron[wysig | wysig bron]
- Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
|
<urn:uuid:8de9831b-0aa9-496d-b26d-3fe10c3e9cc5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/P%C3%AArel-vlindervis
|
2019-07-20T14:34:19Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00522.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.713359
| false
|
Bakoese Metro
Die Bakoese Metro (Azerbeidjans: Bakı Metropoliteni, Russies: Бакинский метрополитен имени В. И. Ленина) is 'n openbare vervoerstelsel in Bakoe, Azerbeidjan. Die moltreinnetwerk is geopen op 6 November 1967. Dit bestaan uit drie lyne wat ondergronds loop en altesaam 36,7 kilometer lank is en het 25 stasies. Die spoorwydte is 1 520 millimeter (Russiese wydte). Elektriese toevoer word deur 'n derde spoor verskaf en die elektriese spanning is 825 volt gelykstroom.
Lyne[wysig | wysig bron]
Die metrostelsel bestaan uit die volgende drie lyne:
# | Naam | Geopen | Lengte | Stasies |
---|---|---|---|---|
1 | Lyn 1 | 1967 | 20,1 km | 13 |
2 | Lyn 2 | 1976 | 14,5 km | 10 |
3 | Lyn 3 | 2016 | 2,1 km | 2 |
Totale | 36,7 km | 25 |
Chronologie van die uitbreiding[wysig | wysig bron]
Eksterne skakel[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Baku Metro. |
|
<urn:uuid:0ff3ca63-860f-4012-b377-0cb276cb28f7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bakoese_Metro
|
2019-07-24T08:53:20Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00442.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999806
| false
|
Bespreking:2 Augustus
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die 2 Augustus-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:c03698de-701f-4953-8daa-ec4a11076d55>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:2_Augustus
|
2019-07-24T09:05:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00442.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999989
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:2f495b3c-6aab-4da0-b436-148fa82116a2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Cl
|
2019-07-24T08:55:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00442.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Rooiwangstompstert
Die Rooiwangstompstert (Sylvietta whytii) is 'n gelokaliseerde algemene voël in miombo- en kiaatboomveld en oewerbos. Hulle soek kos in die blaredak en is effens kleiner as die Bosveldstompstert. Die voël is 9 cm groot en weeg 8 - 11 gram. In Engels staan die voël bekend as die Red-faced Crombec
Rooiwangstompstert | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Sylvietta whytii Shelley, 1894 |
Sien ookWysig
BronWysig
VerwysingsWysig
- BirdLife International (2012). "Sylvietta whytii". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.1. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 16 Julie 2012.
|
<urn:uuid:1ff33a1a-aef9-426e-9724-d625259359a1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Rooiwangstompstert
|
2019-07-20T13:51:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526517.67/warc/CC-MAIN-20190720132039-20190720154039-00546.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.988534
| false
|
973
jaar
973 |
◄ | 9de eeu | ◄10de eeu► | 11de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:973 |
Kalenders | |
Die jaar 973 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 73ste jaar van die 10de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
GebeureWysig
GeboortesWysig
SterftesWysig
- 7 Mei – Keiser Otto I (die Grote).
|
<urn:uuid:532685e5-a304-49a3-b2b1-478ae46dc65b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/973
|
2019-07-21T21:39:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00146.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999959
| false
|
Carnosauria
Carnosauria Tydperk: Middel-Jura-Laat Kryt 171.6–70 m. jaar gelede | ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
’n Replika van ’n Allosaurus fragilis-skelet. | ||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||
Subgroepe | ||||||||||||||
Carnosauria | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kladistiese klassifikasie | ||||||||||||
Carnosauria is ’n groot groep roof-dinosourusse wat in die Middel-Jura tot Laat Kryt geleef het. Hoewel dit oorspronklik ’n groot verskeidenheid teropodes ingesluit het wat nie naby-verwant was nie, is die groep nou verfyn sodat dit net die Allosauroidea en hul naaste verwante insluit. Wetenskaplikes het onlangs ’n paar baie groot karnosouriërs in die familie Carcharodontosauridae, soos Giganotosaurus en Tyrannotitan, ontdek wat van die grootste bekende roof-dinosourusse was.
|
<urn:uuid:564e228d-e13c-4626-a9bc-515019189292>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Karnosouri%C3%ABr
|
2019-07-16T22:54:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00090.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994379
| true
|
Gebande sperwer
Die Gebande sperwer (Accipiter badius) is 'n algemene standvoël wat voorkom in savanne en hoëboomveld in Namibië, Botswana, Mosambiek, Noord-Wes, Limpopo, Mpumalanga en noord KwaZulu-Natal. Die voël is 28 – 30 cm groot, weeg 80 – 170 g met 'n vlerkspan van 55 – 60 cm. In Engels staan die voël bekend as Shikra.
Gebande sperwer | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Volwasse mannetjie | ||||||||||||||||
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Accipiter badius Gmelin, 1788 | ||||||||||||||||
Subspesies | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Astur badius |
Inhoud
FotogaleryWysig
Sien ookWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Accipiter badius. |
BronWysig
VerwysingsWysig
- BirdLife International (2012). "Accipiter badius". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.1. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 16 Julie 2012.
|
<urn:uuid:481b6df2-f6fb-411a-97d5-0995f5ff3032>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Gebande_sperwer
|
2019-07-20T15:47:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526536.46/warc/CC-MAIN-20190720153215-20190720175215-00010.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.95612
| false
|
Franklin Roosevelt Park
Franklin Roosevelt Park | |
Franklin Roosevelt Park se ligging in Gauteng
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Gauteng |
Munisipaliteit | Stad Johannesburg |
Hoofplek | Johannesburg |
Oppervlak[1] | |
- Voorstad | 1,58 km² (0,6 vk m) |
Bevolking (2011)[1] | |
- Voorstad | 3 467 |
- Digtheid | 2 194/km² (5 682,4/myl2) |
Rasverdeling (2011)[1] | |
• Blank | 58,6% |
• Indiër/Asiër | 14,3% |
• Kleurling | 4,7% |
• Swart | 20,7% |
• Ander | 1,6% |
Taal (2011)[1] | |
• Engels | 65,5% |
• Afrikaans | 17,8% |
• Zoeloe | 3,7% |
• Tswana | 3,2% |
• Ander | 9,9% |
Franklin Roosevelt Park (gewoonlik verkort tot Roosevelt Park) is in Maart 1948 uitgelê op die plaas Waterval. Dit is veral bedoel vir soldate wat in die Tweede Wêreldoorlog geveg het en met hul terugkeer in Suid-Afrika behuisingsnood ervaar het. Dis genoem na die Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt. Die plaaslike Engelsmediumhoërskool het ook die voorstad se verkorte naam aangeneem, Roosevelt High School.
Bronne[wysig | wysig bron]
- ( ) Raper, Peter Edmund. 2004. New Dictionary of South African Place Names. Johannesburg & Cape Town: Jonathan Ball Publishers.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Subplek Franklin Roosevelt Park". Sensus 2011.
|
<urn:uuid:044cce0b-b97e-425b-8f49-ef1d6faeb3a3>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Franklin_Roosevelt_Park
|
2019-07-23T03:38:40Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00330.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.969756
| false
|
Verwante veranderings
← Polohemp
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
18 Julie 2019
- Frankryk; 10:07 +63 Voyageur →Geloof Etiket: 2017-bronwysiging k
- Frankryk; 09:58 +323 Voyageur →Geloof Etiket: 2017-bronwysiging k
- Frankryk; 09:53 +283 Voyageur →Geloof Etiket: 2017-bronwysiging k
|
<urn:uuid:f00be1ce-077d-4621-b7cc-ff2782f0cde1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Polohemp
|
2019-07-23T03:46:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00330.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999858
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Daphnis (maan)" skakel
←
Daphnis (maan)
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Daphnis (maan)
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Saturnus se natuurlike satelliete
(
← skakels
wysig
)
Saturnus se ringe
(
← skakels
wysig
)
Cassini-Huygens
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Burgert Behr/Ruimte
(
← skakels
wysig
)
Herdersmaan
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Daphnis (maan)
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Daphnis_(maan)
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:01701e22-c32b-4fef-8f8a-32ce3e8efa64>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Daphnis_(maan)
|
2019-07-24T08:52:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00490.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99676
| false
|
Laerskool Malvern
Die skool het op 20 Julie 1920 met 60 leerlinge in die kerksaal van die NG gemeente Jeppestown, Fairview, ontstaan as die Malvern-Afrikaansmediumskool of die Oostelike Voorstede Afrikaansmediumskool. In die 1930’s is die naam verander na die Laerskool Malvern. Die skool het ’n nuwe skoolgebou in Julesstraat op 17 Maart 1921 betrek. Eindelik is die laaste skoolgebou in Oktober 1959 in gebruik geneem.
Ontstaansgeskiedenis[wysig | wysig bron]
Die Laerskool Malvern het sy ontstaan te danke aan die ywer van ds. Louis Johannes Fourie (12 Oktober 1882 – 23 Januarie 1941), predikant van die NG gemeente Jeppestown van 1913 tot 1921. Die onderwys van die Afrikaanssprekende kind deur medium van sy eie moedertaal was ’n saak waaroor die jong predikant sterk gevoel het. Saam met die predikant van die NG gemeente Johannesburg-Oos, ds. William Nicol, het hy hom aan die voorpunt gestel van die stryd vir die verkryging van Afrikaansmediumskole aan die Rand in die vroeë jare 20 van die 20ste eeu.
Ds. Fourie se dienstyd in Jeppestown saamgeval saam met die bloeityd van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging. Sedert die verskyning van Die Brandwag in Mei 1910 is doelbewuste pogings aangewend om meer belangstelling vir die volkstaal, Afrikaans, op te wek en veral om vir hierdie sogenoemde "kombuistaal" die status van amptelike taal te verkry. Dit was 'n opdraande stryd om deur die harde kors van verset, veral in kerklike kringe, te breek. Maar vandat die Kaaplandse Provinsiale Raad in April 1914 Afrikaans as een van die voertale op skool erken het, het die een oorwinning ná die ander gevolg: in 1916 die erkenning van Afrikaans deur die NG Kerk, in 1918 dié deur die staat, en in 1925 kon die finale en volledige erkenning van Afrikaans deur die staat.
Ds. Fourie het hom reeds kort na sy aankoms in Jeppestown met die doelstellings van hierdie Afrikaanse Taalbeweging vereenselwig. Hy het veral baie sterk vir die invoer van Afrikaans in die skool gevoel, en toe Afrikaans as sodanig in 1916 erken word, het hy hom doelbewus vir die stigting van 'n Afrikaansmediumskool in sy gemeente begin beywer. Dit het nie te lank geduur nie of hy het etlike kerkraadslede (onder wie G.J. Malherbe, B.C. Bezuidenhoud en W. Jooste) tot die saak van Afrikaans "bekeer". (Om taktiese redes is wel nog in die kerkraadsnotule van "Hollands" gepraat, maar vanaf 1920 baie duidelik van "Afrikaans".)
Veral nadat die Kerk in 1916 Afrikaans naas Hollands erken het, het die broeders die saak met vrymoedigheid in die kerkraadsvergaderings begin bespreek. In die notule van Januarie 1917 is byvoorbeeld opgeteken: "Na die lees van die (godsdiens-) verslag, word breedvoerig gepraat oor ons taal, en wel oor die hooghartige wyse waarop neergesien word op alles wat Hollands of Afrikaans is. Broeder Jooste spreek oor die Hollands in die Troyeville-skool. Op ander Engelsmediumskole is dit nie veel beter gesteld nie, waarskynlik nog slegter." By hierdie geleentheid het ds. Fourie die wenslikheid van die stigting van 'n Afrikaansmediumskool geopper: "Die Voorsitter spreek oor die wenslikheid van hier 'n hoërskool te hê, met Hollands as voertaal; hy het reeds aan die hoofde van skole op die Oos-, Wes- en Sentraal-Rand geskrywe." Op voorstel van br. G J. Malherbe het die kerkraad besluit om 'n kommissie uit sy midde aan te stel om hierdie saak te propageer. Benewens br. Malherbe, sou broeders B. C. Bezuidenhoud en Jooste saam met ds. Fourie in hierdie kommissie dien.
Uit die verslag wat ds. Fourie 'n paar maande later namens hierdie kommissie in die kerkraadsvergadering voorgelê het, het dit geblyk hy en br. Malherbe het reeds 'n onderhoud oor hierdie saak met die direkteur van onderwys gehad. Die kommissie het toe aan die hand gegee om deur middel van petisies te werk en die ouers van skoolgaande kinders wakker te skud. Te "Jeppe Extension" was byvoorbeeld baie Hollandssprekende ouers wat 'n „laere Hollandsmedium-skool" wou hê. Voorts het die kommissie gerapporteer stappe word teen 'n sekere skoolhoof in die vooruitsig gestel, indien hy sou voortgaan met sy beleid om "die Hollandse punte nie by die Engelse te voeg vir die klasposisie nie".
Die kerkraad het blykbaar ingestem met die wenk van die kommissie om vir hierdie saak onder die ouers te petisioneer, want hierna het ds. Fourie persoonlik met 'n petisie rondgegaan. "Hy het self al die moontlike huisgesinne besoek om kinders vir die skool te werf," het sy weduwee omstreeks 1947 onthou. Teen November 1917 kon hy aan sy kerkraad bekendmaak dat hy reeds die "name van honderd kinders op die lyste vir die Hollandsmediumskool het en dat hy die lyste so spoedig moontlik by die skoolraad sal indien".
Toe die getal name op die petisies in Maart van die volgende jaar op 150 staan, het die kerkraad aan bogenoemde kommissie opdrag gegee "om dadelik in hierdie saak handelend op te tree". Ná 'n harde stryd het ds. Fourie en sy kommissie eindelik daarin geslaag om hierdie Afrikaansmediumskool te verkry. Vir ds. Fourie persoonlik, hy wat hom vroeg en laat vir hierdie saak beywer het, moes dit 'n blye dag gewees het toe die Malvern-Afrikaansmedium-skool omstreeks Julie 1920 in die plaaslike kerksaal geopen kon word. Reeds op 8 Maart 1921 het Jeppestown se kerkraad aan ds. Fourie demissie verleen nadat hy ’n beroep na Middelburg, Kaap, aangeneem het.
Sluiting[wysig | wysig bron]
Die laaste skoolhoof, Leon van Eeden, was die laaste drie jaar van die skool se bestaan die hoof tot die sluiting van die skool op Dinsdag 3 Desember 1991. Hy het in Januarie 1992 die hoof van die saamgestelde Laerskool Kensington geword, wat ontstaan het uit die samesmelting van die Laerskole Malvern, Kensington en Johan Rissik. Die laaste hoofseun was Francois van Niekerk en die laaste hoofdogter Susan Cresswell. Vyf van Malvern se personeellede het met die sluiting met vervroegde pensioen afgetree, terwyl sewe oorgegaan het na die (nuwe) Laerskool Kensington. Van Eeden is kort ná sy aftrede in 1994 oorlede.
Ná die sluiting is die Laerskool Malvern se gebou gebruik om ’n sogenaamde Model D-skool te huisves. Dit heet tans Malvern Primary School.
Bronne[wysig | wysig bron]
- ( ) Smit, ds. A.P. 1947. Ons Kerk in die Goudstad. Johannesburg: Kerkrade van Johannesburg, Fordsburg, Johannesburg-Oos en Jeppestown.
- ( ) "Drie ou skole sluit hul hekke vir die laaste keer", Beeld, 4 Desember 1991.
|
<urn:uuid:90b233de-d94e-4486-bac3-7185bd1ca463>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Laerskool_Malvern
|
2019-07-16T22:54:39Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00114.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000004
| false
|
Hannes Marais
Volle naam | Johannes Frederick Klopper Marais | ||||
---|---|---|---|---|---|
Geboortedatum | 21 September 1941 | ||||
Geboorteplek | Somerset-Oos, Suid-Afrika | ||||
Rugbyloopbaan | |||||
Loopbaan as speler | |||||
Posisie(s) | Stut | ||||
Amateurspanne | |||||
Jare | Klub / span | Weds | (pte) | ||
Universiteit van Stellenbosch | |||||
Provinsiale- / Staatspanne | |||||
Jare | Klub / span | Weds | (pte) | ||
1963–1964 ? ? |
Westelike Provinsie Oostelike Provinsie |
? ? |
? ? | ||
Nasionale span(ne) | |||||
Jare | Land | Weds | (pte) | ||
1963–1974 | Suid-Afrika | 35 | (3) |
BronWysig
- Die Kapteins, Edward Griffiths, 2001, ISBN 1-86842-116-3
|
<urn:uuid:6777d16c-6cfb-499b-bc6e-fdb4b9117466>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Hannes_Marais
|
2019-07-21T20:57:26Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00194.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.804389
| false
|
Tornado
Tornado's is – ondanks hul gewoonlik klein middellyne – verwoestende warrelwinde, wat gedurende die reënseisoen op die vastelande en eilande van Noord- en Sentraal-Amerika en die Karibiese See voorkom. Gewoonlik tree tornado's as donker, tregtervormige siklone (Engels: funnels) op. Hulle word dikwels deur 'n donderbui en 'n muurwolk voorafgegaan. Tornado's behoort tot die mees verwoestende storms, en alhoewel hulle dwarsoor die wêreld in gebiede voorkom waar vogtige, tropiese winde oor uitgestrekte landstreke waai, is veral die Amerikaanse Midweste, en in besonder die deelstate Oklahoma en Kansas, geneig tot tornado's.
In Suid-Afrika maak die Dullstroom-gebied in Mpumalanga, wat op 1 Augustus 2006 deur 'n tornado-agtige storm getref is, net soos die noordoostelike Vrystaat, KwaZoeloe-Natal en Transkei, deel uit van 'n vogtige en warm sone waar tornado's moontlik ontstaan.
Inhoud
EtimologieWysig
Die woord tornado het sy oorsprong in die Spaanse werkwoord tornar ("werwel, omdraai") en moontlik ook die naamwoord tronada, wat letterlik "donderstorm" beteken. In die Engelse omgangstaal het ook die term twister ingeburger geraak. In Afrikaans is daar twee sinonieme vir die Spaanse leenwoord – draaistorm en werwelstorm.[1]
Wetenskaplike definisieWysig
Die Duitse weerkundige, Alfred Wegener (1880–1930), het in 1917 'n tornado as 'n lugwerwel in die Aarde se atmosfeer gedefinieer, wat deur 'n klein middellyn en 'n loodregte spil waarom die wind werwel gekenmerk word. Die werwel strek deurgaans van die wolke se onderkant tot by die grond. Volgens Wegener tree tornado's steeds saam met konvektiewe bewolking (Cumulus- en Cumulonimbuswolke) op.
Die term waterhoos verwys na 'n spesiale soort tornado, wat oor 'n uitgestrekte wateroppervlak soos 'n oseaan of binnesee ontstaan.
OntstaanWysig
Navorsing oor die presiese ontstaan van 'n tornado, die sogenaamde tornadogenesis, word steeds voortgesit. Alhoewel die tornadogenesis taamlik ingewikkeld is, het navorsers al daarin geslaag om baie van die voorvereistes en oorsaaklike meganismes te ontleed.
Die voorkoms van tornado's is in beginsel nie gebonde aan 'n bepaalde geografiese gebied of tyd van die jaar nie. Nogtans is daar gebiede waar tornado's as gevolg van klimatologiese besonderhede gereeld voorkom, soos die sogenaamde Tornado Alley (letterlik "Tornadolaan") in die Midweste van die Verenigde State en die Dixie Alley in die laer Mississippi-vallei.
Net soos in die geval van donderstorms is 'n laag van vogtige lug net bo-oor die grond en groot temperatuurverskille tussen die laer en hoër atmosfeer 'n voorvereiste vir die tornadogenesis. Die temperatuur begin in die hoër lae duidelik daal, terwyl die verskillende atmosferiese lae effens onstabiel raak. Lug wat opstyg en afkoel kan nog steeds warmer wees as die lug van die omgewing, sodat dit steeds vinniger gaan styg.
Die vogtige lug oor die grond lewer sodoende met die latente warmte, wat in die waterdamp gestoor is, die energie vir hierdie soort vogtigheidskonveksie op. Sodra die lug begin kondenseer, word hierdie warmte vrygestel. Die opstyging van vogtige lugmassas word deur termiese invloede (sonstrale) of dinamiese invloede (die ontmoeting van warm en koue fronte) veroorsaak. Die laasgenoemde invloede tree dikwels in die Amerikaanse Tornadolaan op, wanneer laagliggende, vogtige lugmassas van die Golf van Meksiko droë lug uit die Rotsgebergte in die Groot Vlaktes ontmoet. In hierdie gebied is daar jaarliks sowat 1 000 tornado's wat grond raak, en hier ontstaan tussen Maart en Julie sowat veertig persent van alle Noord-Amerikaanse tornado's.
TipologieWysig
Ten opsigte van hulle genesis is daar twee tipes van tornado's, mesosiklonale en nie-mesosiklonale tornado's.
Mesosiklonale tornado'sWysig
Wanneer 'n kolom opstygende lug in 'n sone met verskillende temperature en vogtigheidsgrade vorm, laat winde, wat teen verskillende hoogtes in teenoorgestelde rigtings waai, die kolom soms roteer. 'n Mesosikloon – 'n magtige kolom van 'n werwelwind – begin vorm en ontwikkel geleidelik tot 'n tornado.
Die mesosikloon suig in sy omgewing warm, vogtige lug op en hewige winde (termieke) begin opstyg. Die mesosikloon begin gevaarlik word sodra koue, dalende lugstromings die toevoer van bodemwinde afsny. Die roterende lugmassa begin krimp en versnel. Hoe nouer die tregter word, hoe sneller begin die tornado draai.
Die mesosikloon word deur 'n sogenaamde supersel omring, 'n magtige, laagliggende donderstorm met eweneens sterk termieke (opstygende winde). Superselle kan wydtes van tussen vyftien en dertig kilometer en hoogtes van tot by agtien kilometer bereik. Die superselle oor die Groot Vlaktes het soms selfs 'n middellyn van vyftig kilometer. Daarnaas word superselle deur hulle langlewendheid gekenmerk (dit duur soms ure voordat hulle weer ontbind), asook groot haelstene, stortreën en valwinde met snelhede van meer as 200 kilometer per uur. Dikwels begin die roterende wolkebasis daal voordat die tornado ontstaan en 'n sogenaamde muurwolk word sigbaar.
Slegs een persent van alle donderstorms in Noord-Amerika verander tot 'n supersel en net tussen tien en twintig persent van alle superselle ontwikkel ook tornado's. Die tornado is hierby net 'n klein aanhangsel van die supersel – maar desondanks sy gevaarlikste verskynsel. Sommige tornado's is baie dun en bly net enkele sekondes stabiel, terwyl ander ure lank woed en geweldige verwoesting aanrig.
Nie-mesosiklonale tornado'sWysig
Daar is ook 'n meganisme wat tornado's sonder die aanwesigheid van mesosiklone laat ontstaan. Horisontale skeerwinde wat digby die grond waai, ontbind soms en verander tot 'n aantal werwelwinde met 'n vertikale spil. 'n Donderwolk net bo-oor die werwels begin hulle met sy vogtige termiek strek en laat hulle sodoende in hewigheid toeneem.
Hierdie proses gebeur in 'n omgewing met andersins matige winde en 'n gepaardgaande sterk vertikale daling in temperature in die lae atmosfeer. In teenstelling met die mesosiklone is die rotasie hier min of meer beperk tot die wolkebasis. Tornado's van hierdie soort is gewoonlik swakker en sluit die meeste waterhose in.
KenmerkeWysig
Grootte en vormWysig
Op 'n vroeë stadium is 'n tornado aanvanklik byna onsigbaar. Sodra die lugdruk in sy binneste begin daal en waterdamp as gevolg van afkoeling kondenseer of die tornado begin het om stof, puin, water of ander materie te laat rond dwarrel, word die werwelwind raakgesien en as 'n tregterwolk waargeneem. 'n Deurgaande kondensasie van waterdamp wat van die wolk tot by die grond strek, tree egter nie altyd op nie. Dit maak ook nie saak of die tornado sigbaar word nie (sommige tornado's skuil byvoorbeeld agter stof of reën) – die belangrikste kriterium is dat die lugwerwel grond raak. Sodra daar net onder 'n tregterwolk enige tipiese uitwerkings soos windskade waargeneem kan word, is daar sprake van 'n tornado.
Tornado's tree in veelvuldige vorme op, wat van 'n dun, buisagtige voorkoms tot 'n min of meer wye tregter, wat na bowe toe verbreed, kan wissel. Die middellyn van 'n tornado bereik tussen enkele en 500 meter, soms selfs meer as een kilometer. In die geval van 'n groot middellyn tree dikwels verskeie werwels op, wat om 'n gemeenskaplike sentrum roteer – hierdie verskynsel staan bekend as multivorteks-tornado.
Klassifikasie en uitwerkingsWysig
Die mees gebruiklike sisteem van klassifikasie is die sogenaamde Fujita-skaal, wat tornado's volgens windspoed definieer. Aangesien presiese metings van windspoed nie moontlik is nie, word die sterkte van 'n tornado volgens die skade wat hy berokken het, beraam. Die skaal bestaan uit verskillende vlakke, wat van ligte windskade tot absolute verwoesting van geboue strek. Tot dusver is tornado's met sterktes tussen F0 en F5 gemeet; om energetiese redes plaas fisiese beramings 'n bogrens van F6 op die intensiteit van tornado's.
Aangesien Amerikaanse geboue dikwels minder massief is as byvoorbeeld Europese huise, gebruik Europese navorsers dikwels ander skale soos die TORRO-skaal.
Deskundiges het vroeër aangeneem dat die onderdruk in die binneste van 'n tornadowerwel, wat tot by 100 hPa kan beloop, geboue feitlik laat ontplof. Hierdie hipotese word nou verwerp. Die hoofoorsake van tornadoskade is die dinamiese winddruk en by windsnelhede van meer as 300 kilometer per uur ook puin en wrakstukke wat as gevolg van die wind rondwarrel. Tornado's hou ook gevare vir die lugvaart in. Op 6 Oktober 1981 is 'n Fokker F-28-passasiersvliegtuig van die Nederlandse maatskappy, KLM Cityhopper, deur die lugwerwels van 'n tornado geraak. Die regte vlerk van die F-28 het afgebreek en die vliegtuig het neergestort. Sewentien mense is gedood.
Geluid en seismologieWysig
Die geluide van 'n tornado strek oor 'n groot bandwydte van die akoestiese spektrum, en hulle word deur 'n groot verskeidenheid meganismes veroorsaak. Verskillende geluide van tornado's is reeds waargeneem en het oorgetuies aan bekende klanke soos 'n loeiende windgeraas herinner. Die meeste mense het dit met 'n vragtrein, stroomversnellings of watervalle vergelyk, soms ook met 'n stralerenjin wat uit die verte waargeneem word of met 'n kombinasie van hierdie geluide. Baie tornado's kan egter oor 'n groter afstand nie meer akoesties waargeneem word nie; die aard en die snelheid waarmee die klank voortgeplant word hang af van die atmosferiese toestande en die topografie.
Die winde van 'n tornado se draaikolk asook die interaksie tussen die lugstroming, die grond en die puin wat meegesleep word dra almal by tot die geraas van 'n tornado. Tregterwolke en kleiner tornado's se kenmerkende geluide is 'n soort gefluit, gehuil, gebrom of die gesoem van 'n reuseswerm bye of elektrisiteit, of meer of minder harmonies, terwyl talle tornado's ook deur 'n voortlopende, diep gedreun of 'n onreëlmatige geraas gekenmerk is.[2]
Dit is egter belangrik om te weet dat baie tornado's eers akoesties waargeneem kan word sodra hulle reeds digby gekom het – die geraas kan dus nie as 'n waarskuwing teen 'n tornado dien wat nader trek nie. Daarnaas is die tipiese geluid nie tot tornado's beperk nie; dikwels veroorsaak sterk winde of swaar donder 'n soortgelyke gedreun.[3]
Naas die hoorbare klankspektrum kan by 'n tornado ook infrasoniese handtekening geïdentifiseer word.[4] In teenstelling met die hoorbare handtekening het navorsers daarin geslaag om die tornadiese handtekening afsonderlik te identifiseer. Vanweë die lae-frekwensie-klank se voortplanting oor groot afstande probeer wetenskaplikes tans instrumente ontwikkel wat die voorspelling en ontdekking van tornado's sal vergemaklik en ook 'n bydrae kan lewer tot die navorsing oor die morfologie, dinamiek en ontstaan van 'n tornado.
Tornado's beskik ook oor 'n seismiese handtekening wat opgespoor kan word, alhoewel navorsers nog steeds besig is om hierdie handtekening af te sonder en die gepaardgaande proses te ondersoek.[5]
KlimatologieWysig
Lewensduur en windsnelhedeWysig
Die lewensduur van 'n tornado is tussen enkele sekondes en meer as 'n uur, met 'n gemiddelde duur van minder as tien minute. Die tornado se voorwaartse beweging volg dié van sy moederwolk en bereik 'n gemiddelde vyftig kilometer per uur. Soms is dit egter duidelik stadiger of selfs feitlik stasionêr, soos in die geval van talle waterhose, of dit kan in die geval van 'n sterk hoogtestroming 100 kilometer per uur oorskry. Die spoor van 'n tornado is meer of minder lineêr, waarby klein afwykings deur die orografie en die plaaslike windveld in die omgewing van die supersel veroorsaak word.
Die interne rotasiespoed van die wind is gewoonlik hoër as dié van sy lineêre beweging. Hierdie spoed berokken ook die groot skade wat 'n tornado agterlaat. Die hoogste windspoed wat ooit aangeteken is, is tydens die tornado-uitbarsting in Oklahoma op 3 Mei 1999 naby Bridge Creek met 'n Doppler-radar bepaal. Met 496 ± 33 kilometer per uur was dit op 'n baie hoë vlak van die Fujita-skaal se F5-klas-tornado's. Met die speling van +33 km/h sou dit selfs moontlik in die F6-klas geval het. Dit is ook die hoogste windspoed, wat ooit op die Aarde se oppervlakte aangeteken is. Net die lugstromings bo-oor die oppervlakte bereik hoër windsnelhede.
Sowat 88 persent van alle tornado's in die VSA word as swak F0- of F1-tornado's geklassifiseer: 11 persent is sterk (F2, F3) en minder as een persent verwoestend (F4, F5). Hierdie verdelingsfunksie is ook min of meer van toepassing op ander wêreldstreke; dit word oorheers deur mesosiklonale tornado's, wat die hele spektrum van intensiteite omvat. Die intensiteit van nie-mesosiklonale tornado's oorskry nouliks die F2-vlak.
Voorkoms en frekwensieWysig
Tornado's word wêreldwyd in alle gebiede aangeteken waar donderstorms optree. Brandpunte is streke met vrugbare vlaktes in die subtropiese klimaatsones tot by die gematigde, hoër breedtegrade. Die Midweste van die Verenigde State toon die hoogste frekwensie van tornado's, danksy die baie gunstige klimatiese voorwaardes vir die vorming van swaar donderstorms en superselle oor die uitgestrekte Groot Vlaktes, oos van die Rotsgebergte en noord van 'n tropiese see, die Golf van Meksiko.
Die Rotsgebergte sorg vir taamlik droë en koel lugmassas in die middel- en hoër lae van die troposfeer, met suidwestelike tot westelike winde, terwyl in die laer vlakke vogtige, warm lugmassas uit die Golfgebied ongehinderd na die noorde kan beweeg. Die verskillende lae van die atmosfeer raak hier baie onstabiel, terwyl groot hoeveelhede latente warmte met skeerwinde ontmoet. Hierdie besonderhede lei dikwels tot baie ongunstige weerstoestande.
Ander gebiede waar tornado's gereeld optree, is Argentinië, Sentraal-, Suid- en Oos-Europa, Suid-Afrika, Bengale, Japan en Australië. Tornado's wat in die algemeen nie-mesosiklonaal en dus eerder swak is, word in die gebied van die Front Range (die oostelike rand van die Rotsgebergte), in Florida en oor die Britse Eilande aangeteken.
Weerkunde is nog 'n taamlik jong wetenskap, en ook die navorsing oor tornado's het eers sowat 140 jaar gelede 'n aanvang geneem. Sedert sowat sestig jaar doen wetenskaplikes intensiewe navorsing oor tornado's, maar daar is nogtans sekere aspekte waarvoor navorsers geen verklaring kan bied nie. Hulle het tans 'n goeie begrip van die ontwikkeling van donderstorms en mesosiklone en die weerkundige toestande wat hulle ontstaan bevorder, maar die stap van 'n supersel of ander soortgelyke prosesse na die tornadogenesis bly nog steeds raaiselagtig. Dit maak ook die voorspelling van 'n tornadiese teenoor 'n nie-tornadiese mesosikloon baie moeilik. Die navorsing oor tornado's fokusseer tans onder meer op hierdie vraagstuk.
Aangesien die presiese meganismes by die ontstaan van 'n tornado nog nie bekend is nie, kan weerdienste hulle voorkoms nie altyd voorspel nie en word veral gebiede in onderontwikkelde lande soms skielik deur 'n tornado getref.
Navorsingsprogramme (waaronder ook veldprojekte soos VORTEX, die inbedryfstelling van TOTO – die TOtable Tornado Observatory, Doppler-op-wiele-stelsels (DOW) en dosyne ander programme) is veral in die Verenigde State van stapel gestuur om wetenskaplikes van meer gegewens oor tornado's te voorsien en sodoende moontlik die antwoorde op baie vrae te lewer.
Bronnelys en verwysingsWysig
- Grazulis, Thomas P. The Tornado: Nature's Ultimate Windstorm. Norman: University of Oklahoma Press, 2001.
- Pharos Tweetalige Sakwoordeboek Afrikaans – Engels. Vyfde, hersiene uitgawe. Kaapstad: Pharos Woordeboeke 2011, bl. 962
- Abdullah, Abdul Jabber: The "Musical" Sound Emitted by a Tornado. In: Monthly Weather Review, uitgegee deur die American Meteorological Society, jaargang 94, nommer 4 (April 1966), bl. 213-220. Aanlyn beskikbaar: allenpress.com
- Hoadley, David K.: Tornado Sound Experiences. In: Stormtrack, jaargang 6, nommer 3 (Maart 1983), bl. 5-9. Aanlyn beskikbaar: [1]
- Bedard, Alfred J. Jr.: Low-Frequency Atmospheric Acoustic Energy Associated with Vortices Produced by Thunderstorms. In: Monthly Weather Review, jaargang 133, nommer 1 (Januarie 2005), bl. 241-263. Aanlyn beskikbaar: [2]
- Tatom, Frank B.; Knupp, Kevin R. en Vitto, Stanley J.: Tornado Detection Based on Seismic Signal. In: Journal of Applied Meteorology, jaargang 34, nommer 2 (Februarie 1995), bl. 572-582 Aanlyn beskikbaar: allenpress.com
Sien ookWysig
Eksterne skakelsWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Tornado. |
Sien tornado in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
- Algemene inligting
- Chasing Tornadoes (National Geographic Magazine)
- Media
- facethewind.com – Video- en fotogalerye deur David Lewison
- BBC News – Science and Environment, 8 September 2008: Animated guide: Tornadoes
- Fotogalery
|
<urn:uuid:f1ad1954-43f2-466a-841f-458bc3c12a81>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Tornado
|
2019-07-21T20:56:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00194.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999973
| false
|
Shoichi Nishimura
Jump to navigation
Jump to search
Persoonlike inligting | |||
---|---|---|---|
Geboortenaam | Shoichi Nishimura | ||
Gebore | 30 November 1911 | ||
Geboorteplek | Hyogo, Japan | ||
Oorlede | 22 Maart 1998 (op 86) | ||
Lengte | 163 cm | ||
Speelposisie | Vorentoe | ||
Nasionale span | |||
Jare | Span | Kere† | (Doele)† |
1934 | Japan | 2 | (1) |
† Kere uitgedraf (Doele). |
Internasionale loopbaan[wysig | wysig bron]
Japanse nasionale sokkerspan | ||
---|---|---|
Jare | Kere | Doele |
1934 | 2 | 1 |
Totaal | 2 | 1 |
|
<urn:uuid:fb7e4b68-8a16-44b9-af86-890990ed0abc>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Shoichi_Nishimura
|
2019-07-21T21:27:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00194.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.945971
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:85343ad8-6b3a-45c0-9e2e-57128b9a3170>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/0-521-45257-0
|
2019-07-21T21:27:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00194.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Wêreldnatuurlewefonds
Die Wêreldnatuurlewefonds (Engels: World Wildlife Fund, WWF) is 'n nieregeringsorganisasie wat op 1 April 1961 gestig is. Sy eerste president was prins Bernhard, eggenoot van die destydse koningin Juliana van Nederland. In dieselfde jaar het 'n nasionale tak in die Verenigde Koninkryk, die British National Appeal ontstaan met prins Philip, die hertog van Edinburgh, as voorsitter.[1]
Die organisasie het die beskerming van spesies en landskappe ten doel. Dit het 'n strategie wat op ses gebiede fokus:
Ekostreke[wysig | wysig bron]
Een van die aktiwiteite van die WWF is om die hele planeet op wetenskaplike gronde in ekostreke in te deel.[2] Dit is 'n baie grondige projek op die gebied van die biogeografie wat politici moet help om beter beleid op ekologiese gebied te ontwikkel.
|
<urn:uuid:7160b52b-9fba-45b4-84f2-fbf2f85c26c2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/WWF
|
2019-07-23T03:11:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00354.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999905
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:8ad6c1f6-23e2-4b77-b92b-17d91117b860>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Ev
|
2019-07-24T09:37:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00514.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:8efd8c75-a009-487a-b31f-0cbbf2ad7b9f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Wx
|
2019-07-24T08:54:23Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195532251.99/warc/CC-MAIN-20190724082321-20190724104321-00514.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
só
Vanuit Wiktionary, die vrye woordeboek.
Jump to navigation
Jump to search
Afrikaans (af)
Vroeë Afrikaanse spelling vir ☞
so
.
Ontsluit van "
https://af.wiktionary.org/w/index.php?title=só&oldid=195406
"
Kategorieë
:
Woorde in Afrikaans van lengte 2
Woorde in Afrikaans
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Onlangse wysigings
Lukrake woord
Lukrake Afr. woord
Woord begin met...
Kategorieë
Inligting
Geselshoekie
Huidige gebeure
Hulp
Skenkings
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Laai lêer
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Haal dié blad aan
Ander tale
Azərbaycanca
Català
ᏣᎳᎩ
Čeština
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Na Vosa Vakaviti
Français
Magyar
Ido
ಕನ್ನಡ
한국어
Kurdî
Lietuvių
Malagasy
Nederlands
Norsk
Polski
Português
Русский
Gagana Samoa
Svenska
ไทย
Tagalog
Türkçe
Wolof
中文
Bân-lâm-gú
Die bladsy is laas op 17 Februarie 2018 om 09:11 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wiktionary
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:46ef24d8-6fff-4f22-b852-4c3f4be34b69>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wiktionary.org/wiki/s%C3%B3
|
2019-07-19T07:51:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526153.35/warc/CC-MAIN-20190719074137-20190719100137-00458.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997825
| false
|
Geskiedenis van Afghanistan
In die afgelope 25 jaar van Afghanistan se geskiedenis was daar min werklik vrede. Net as ’n mens indringend na hierdie onstuimige geskiedenis kyk, kan jy werklik begryp hoe jammerlik die Afgaanse volksiel daardeur besmet is. Dis te sê as ’n mens hoegenaamd van ’n volksiel kan praat in ’n land met sowat twintig etniese groeperings en hoeveel verskillende tale. Die enigste bindende faktor is hul Islamitiese godsdiens, en selfs dit bind hulle nie baie heg nie...
Inhoud
Geknelde land[wysig | wysig bron]
Op 11 September 2001 val die kollig op Afghanistan toe vliegtuigkapers die Amerikaanse World Trade Center verpletter het, en die VSA se "stryd teen terrorisme" begin.
Vandag is die naam op elkeen se lippe. Baie mense besef deesdae ook dat ’n kennis van die land se lang en veelbewoë geskiedenis ’n mens noodwendig moet help om die woelinge van die teenswoordige beter te verstaan. Lange eeue van onrus moes immers hul merk op die volksiel laat. Kennelik.
Bygesê, as daar hoegenaamd sprake van iets soos ’n Afgaanse volksiel is. Want die mense hier vorm eintlik ’n verwikkelde mosaïek van sowat twintig etniese groeperings en verskillende taalgroepe. Indo-Europese, Arabiese, Mongoliede en ander invloede het deur die eeue heen almal hul stempels op die land afgedruk.
Die Islamitiese godsdiens is vandag die een bindende faktor, maar die meeste van die etniese groepe het ’n eie taal en kulturele patroon. Hierdie verskillende eiendomlikhede maak dit vir die Afgane moeilik om tot ’n verenigde, moderne nasie te ontwikkel.
Die woelige geskiedenis tot die negentiende eeu[wysig | wysig bron]
Die land se geskiedenis begin reeds ’n stuk of 25 eeue gelede. Die gebied van Afganistan was in die antieke tye belangrik vanweë handelsroetes wat Indië en Sentraal-Asië met mekaar verbind het. Van die sesde eeu vC af is dit in ’n reeks buitelandse ryke geïnkorporeer tot die agttiende eeu nC toe dit as ’n verenigde koninkryk na vore getree het.
Buitelandse heersers oor Afganistan was onder meer die Persiese Achameniërs (sesde eeu vC), die Grieke (vierde eeu vC), die Maurya-dinastie van Indië (vierde eeu vC), die Koesjane (tweede eeu nC), die Sasaniërs van Persië (derde eeu) en die westelike Turke (sesde eeu).
Nadat die Arabiere die streek in die sewende eeu begin oorheers het, is dit deur ’n reeks Moslem-dinastieë regeer en toe deur die Mongool Djengis Khan, wat dit vroeg in die dertiende eeu verower het.
Maar ná 1227, toe Djengis oorlede is, het die gebied in afsonderlike prinsdomme verval. Dié is deur plaaslike opperhoofde regeer. Die prinsdomme is eers aan die einde van die veertiende eeu herenig toe ene Timur ’n groot deel van hulle verower het.
Onder sy opvolgers het Afganistan vrede en vooruitgang beleef en sy hoofstad, Herat, het in ’n sentrum van die Islamitiese kultuur ontwikkel.
Hoewel Afganistan in die sestiende eeu tussen die Mughal-ryk van Indië en die Savafids van Persië verdeel was, het ’n nasionale ontwakening vroeg in die agttiende eeu onder die Afgane begin. In 1747 is ’n Afgaanse koninkryk in die lewe geroep.
In die volgende 25 jaar het sy koning, Ahmad Shah Durrani, die stukke van die Afgaanse grondgebied verenig wat hy van buitelandse heerskappy bevry het.
Maar eendrag was daar, soos vandag nog, steeds nie. In 1819 breek ’n burgeroorlog uit onder stamme wat met mekaar wedywer om die land te regeer. Die oorlog duur tot 1835, toe Dos Muhammad Khan die beheer verkry. Hy neem die titel emir (prins) aan.
Negentiende en vroeë twintigste eeu[wysig | wysig bron]
Brittanje wou op sy beurt sy ryk in Indië beskerm, wat deur die Russiese uitbreiding bedreig is. Die gevolg was drie Anglo-Afgaanse oorloë, wat eers in Augustus 1919 beëindig is met Brittanje se uitrekking uit Afganistan. Uiteindelik, in 1921, word die land internasionaal as ’n ten volle onafhanklike staat erken.
Amullah Khan, wie se pa (ook ’n emir) in ’n sluipmoord dood is, probeer Afganistan moderniseer en eeue-oue tradisies ongedaan maak. Hy neem ook die titel koning aan, maar word in 1929 deur stam- en goddiensleiers gedwing om te abdikeer.
Sy opvolger, koning Muhammad Nadir Khan, probeer geleidelike hervormings bewerkstellig, maar ook hy word die slagoffer van ’n sluipmoord, in 1933. Sy seun Muhammad Zahir, volg hom as koning op.
Magstryde en rebellies: die tweede helfte van die twintigste eeu[wysig | wysig bron]
IN 1953 neem Muhammad Daoud Khan, die koning se neef en swaer, beheer van die regering oor en maak homself die eerste minister.
Hy staan neutraal in die Koue Oorlog wat tussen Amerika en die Sowjet-unie ontwikkel het, en ontvang gevolglik hulp van altwee hierdie moondhede vir sy land se ontwikkeling. Daar word ’n begin gemaak met besproeiingstelsels, hidroëlektriese aanlegte en die bou van paaie, skole en fabrieke.
Daoud word eweneens in 1963 gedwing om te bedank. In 1964 word ’n grondwet aanvaar wat vir ’n demokratiese regering voorsien maak.
Maar koning Zahir en die wetgewers kan mekaar eenvoudig nie vind oor die hervormingsprogram nie. Boonop stel die mense van Afganistan nog weinig belang in ’n demokratiese regering, laat staan nog om dit te begryp.
In 1973 lei Daoud ’n militêre rebellie wat koning Zahir uit die kussings lig. Militêre leiers neem die beheer oor en verklaar die land tot ’n republiek met Daoud as president en eerste minister.
Dog dan word die rebelle-regering self weer deur ’n rebellie omvergewerp waarin Daoud gedood word. Die nuwe regering word militêr en finansieel deur die Sowjet-unie ondersteun en is ongewild by die volk, wat op hul beurt in opstand kom teen Kommunistiese beleide wat hulle as strydig met die Islamitiese leer beskou. Die nuwe rebelle noem hulself mujaheddin (heilige krygsmanne).
Laat in 1979 en vroeg in 1980 val die Sowjet-unie Afganistan met duisende troepe binne -- vir ’n oorlog wat die Russe nog lelik sou berou. Hul gesofistikeerde oorlogstuig word skoon uitgekanselleer deur die guerrilla-taktieke van die weerstandsbeweging, wat die land en sy terrein ken asof dit ’n deel van hulle is.
’n Dekade later word die Sowjet-unie deur mujaheddin-magte gedwing om hom aan die land te onttrek. Maar vrede bly ’n ontmoontlike droom in Afghanistan. Die gevegte duur voort onder die verskillende mujaheddin-stryders, totdat die fundamentalistiese Taliban dit regkry om die grootste deel van die land te beheer.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Geskiedenis van Afghanistan. |
|
<urn:uuid:0d6a5e6a-7901-467e-9d69-4972bfb138aa>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Geskiedenis_van_Afghanistan
|
2019-07-23T03:18:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00378.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000002
| false
|
Pous
Die benaming pous kom van die Latynse: papa, wat op sy beurt ontleen is aan die Klassieke-Grieks: πάππας pappas en beteken letterlik "vader". Dit is die amptelike titel van die hoof van die Rooms-Katolieke Kerk. Die ampstermyn van 'n pous word pontifikaat genoem.
Inhoud
InleidingWysig
Die pous is volgens die Katolieke Kerk die regmatige opvolger van Petrus, en daarmee die leier van die hele Christelike Kerk wêreldwyd. Dit word egter ontken deur die kerke wat ontstaan het uit die reformasie (soos lutheranisme, calvinisme, presbiterianisme ens.), asook deur die Koptiese Kerke in Egipte en Ethiopië, die Ortodokse Kerke in Oos-Europa en Griekeland, en Nestoriaanse en Armeense Kerke in die Midde Ooste. Die pous word deur die Katolieke gesien as dissipel van Christus en eerste leier van die Kerk, as die plaasbekleder (nie plaasvervanger nie) van Christus op aarde. Die woord plaasvervanger suggereer 'n gelykskakeling met Christus, wat nie die bedoeling is nie. Die pous "beklee" slegs die plek van Christus.
Hy verenig in sy persoon die hoogste geestelike mag, d.w.s. die hoogste leergesag, asook die opperste wetgewende en regterlike mag. Tog is sy mag nie uniek in die Kerk nie, want die biskoppe het belangrike beslissingsmag, in groot mate onafhanklik van die pouslike gesag. Die huidige pous is sedert 13 Maart 2013 die Argentyne Jorge Mario Bergoglio oftewel Pous Franciskus.
Sowel die Koptiese as die Rooms-Katolieke pous het hulle oorsprong in die vroeëre christelike funksie van patriarg (aartsvader).
TitulatuurWysig
Die pous is die Heilige Stoel, biskop van Rome, aartsbiskop van die Romeinse kerkprovinsie, primaat van Italië, Pontifex Maximus en soewerein vors oor die staat Vatikaanstad. Pous Benedictus XVI het besluit om die titel Patriarg van die Weste nie meer te gebruik nie, hoewel sy voorgangers dit wel gebruik het.
SimboleWysig
Die uiterlike tekens van sy amp, wat volgens die tradisie teruggaan na die oudste Romeinse gebruike, is die wit toga, soms gekombineer met 'n rooi mantel, die kruisstaf en die pontifikale vissersring. Vroeër is ook die tiara of driekroon, die draagstoel, die troon en die baldakyn gebruik. Die laaste drie is deur Pous Paulus VI in die sestiger jare van die 20ste eeu afgeskaf. Die tiara stam eintlik uit 'n voor-christelike Persiese tradisie. In die 9de eeu het pouse vir die eerste keer 'n tiara gedra en wel met één kroon. Onder Bonifatius VIII is 'n tweede en onder Benedictus XII 'n derde kroon bygevoeg. Paulus VI het – as simbool – sy tiara ten gunste van die armes van Rome afgelê. Daarna het geen pous die tiara laat opsit by sy kroning nie. Teoreties kan 'n pous sy amp na eie keuse neerlê, maar sedert 1294 het geen enkel pous afgetree nie. Hulle beklee volgens tradisie die amp tot hulle dood.
Die staat Vatikaanstad herberg nog steeds die beroemde Switserse wag, 'n milisie wat tans naas 'n seremoniële funksie ook dien as lyfwag en paleiswag. Vir die verdediging van die voormalige Kerkelike Staat was daar vroeër nog 'n normale leër, sowel as enkele kleiner korpse vir spesifieke take.
Die funksies van die PousWysig
Die pous is eerstens die 'opperherder' van die Katolieke Kerk en het as sodanig 'n saambindende, bysturende en leidende funksie oor sy 'kudde'. By dispute oor geloofskwessies het hy die laaste en beslissende woord. Teenswoordig probeer die pous antwoorde vind op die baie vrae wat voorkom onder lidmate as reaksie op die grotendeels ontkerklikte moderne wêreld. In vroeër eeue het die pous baie invloed op die rigting van die Westerse beskawing gehad, maar dit het sterk verminder na die reformasie toe die grootste deel van Noord en Wes Europa hulle nie meer aan die uitsprake van die pous gebind geag het nie.
Verder het die pous 'n aantal funksies wat in aard en omvang nogal van mekaar verskil. Tot die volledige titulatuur van die pous behoort tot op hede: plaasbekleder van Jesus Christus, opvolger van Petrus, opperherder van die universele kerk, patriarg van die Weste, primaat van Italië, aartsbiskop en metropoliet van die Romeinse kerkprovinsie, biskop van Rome, soewerein van die staat Vatikaanstad. Wêreldlike en kerklike, lokale of regionale en universele bevoegdhede loop deurmekaar.
Die verkiesing van 'n pous: die KonklaafWysig
Na die dood (of aftrede) van die pous is die Heilige Stoel vakant; die periode waarin daar nie 'n pous is nie, word sedis vacatio genoem. Dit begin met die novemdiales. Binne 15 tot 20 dae vergader die kardinale in Rome vir die hou van 'n konklaaf (= agter slot). 'n Minimum van 120 kardinale jonger as 80 jaar word vereis vir 'n wettige konklaaf. 'n Konklaaf word in die geheim gehou en daarom word die kardinale, totdat 'n nuwe pous gekies is, van die buitewêreld afgesluit. In alle waarskynlikheid word één van die kardinale wat aanwesig is in die Sistynse Kapel as pous gekies (maar teoreties kan elke gedoopte katolieke man gekies word, op voorwaarde dat hy dadelik na die aanvaarding van die verkiesing tot biskop gewy word).
Die kandidaat moet in beginsel met 'n tweederde meerderheid verkies word. Die kollege van kardinale kan egter, na 30 stemrondes sonder resultaat, besluit om die pous met 'n gewone meerderheid te verkies. Die kardinaal-deken (voorsitter) of (as hy verkies is die oudste kardinaal) vra dan aan die verkose kardinaal:
- "Aanvaar U?"
Vanaf die oomblik dat die kardinaal wat verkies is, 'n bevestigende antwoord gee, besit hy die mag van Biskop van Rome. Daarna vra die Kardinaal aan die nuwe Pous:
- “Hoe wil U genoem word?“
Die pous kies dan sy nuwe naam. Die orige kardinale wens die nuwe pous geluk en hy word na die Saal van Trane geneem, waar hy sy nuwe wit toga kry. Vervolgens word hy op die balkon van die Sint Pieterskerk aan die wagtende menigte voorgestel.
Die kardinaal-protodiaken verkondig op die balkon van die Sint Pieterskerk:
- Annuncio vobis gaudium magnum; Habemus Papam!
- Eminentissimum ac reverendissimum Dominum,
- Dominum [voornaam],
- Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalem [familienaam],
- Qui sibi nomen imposuit [pousnaam].
(Vertaling: "Ek verkondig u met groot vreugde; ons het 'n Pous: die mees eminente en mees hoogwaarde heer, die heer [naam], kardinaal van die Heilige Roomse Kerk, [familienaam], wat die naam [pousnaam] aangeneem het." )
Die nuwe pous spreek daarna 'n paar woorde en gee dan vir die eerste keer die apostoliese seën Urbi et Orbi. Die hele prosedure vir die verkiesing van 'n pous is noukeurig vasgelê in die Apostoliese Konstitusie Universi Dominici Gregis.
Interessante brokkiesWysig
- Volgens die Annuario Pontificio, die amptelike jaarboek van die Vatikaan, is pous Franciskus wat op 13 Maart 2013 verkies is, die 265ste opvolger van die apostel Petrus.
- Die laaste nie-Europese pous is Franciskus (sedert 2013). Hy is 'n Argentyn.
- Die naam wat die meeste deur pouse gekies is, is Johannes (23 keer), gevolg deur Gregorius (16 keer) en Benedictus (16 keer)
- Van die pouse waarvan die leeftyd bekend is, was Pous Celestinus III (1191–1198) die oudste toe hy verkies is. Hy was toe 86 jaar. Pous Agatho sou in 681 op 104-jarige leeftyd pous geword het en tot 107 pous gebly het, maar daar is onvoldoende bewys daarvoor.
- Pous Leo X was die jongste toe hy op 37-jarige leeftyd verkies is. (weereens van die pouse van wie die geboortedatum bekend is).
- Die pontifikaat van Pous Pius IX het 31 jaar, 7 maande en 16 dae (1846–1878) geduur. Hy is daarmee die langs regerende pous van almal (Petrus uitgesonder).
- Die kortste pontifikaat staan op naam van Pous Urbanus VII (1590), met slegs twaalf dae.
- Adriaan Boeyens (2 Maart 1459 – 14 September 1523) uit Utrecht was die enigste Nederlandse Pous, Adrianus VI. Omdat Utrecht en die Nederlande destyds deel was van die Heilige Romeinse Ryk reken die Duitsers hom ook as Duitse pous. Hy is ook die enigste Pous na die klassieke tyd wat sy eie naam gehou het as pousnaam.
Sien ookWysig
NotaWysig
- Hierdie artikel is 'n vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel, "Paus".
BronneWysig
- ( Maxwell-Stuart, P.G. (1997). Chronicle of the Popes. London, Thames and Hudson. ) ISBN 0-500-01798-0
Eksterne skakelsWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Pope. |
Sien pous in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
|
<urn:uuid:92bce750-c355-45a6-95a0-f7308b06d1f1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Pous
|
2019-07-15T18:31:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195523840.34/warc/CC-MAIN-20190715175205-20190715200226-00048.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999985
| false
|
Radionuklied
'n Radionuklied, ook genoem 'n radioaktiewe isotoop of 'n radioïsotoop deur chemici en fisici, is 'n atoom met 'n onstabiele kern. Hierdie kern word gekenmerk deur oortollige energie wat oordraagbaar is na 'n nuutgevormde stralingsdeeltjie binne die kern, of na 'n atomiese elektron. Die radionukliede ondergaan radioaktiewe verval deur hierdie proses, en straal gammastrale uit en/of subatomiese deeltjies. Hierdie deeltjies konstitueer ioniserende uitstraling. Radionukliedes mag natuurlik voorkom, maar kan ook kunsmatig geproduseer word.
Dit speel 'n belangrike rol in die tegnologieë wat ons van voedsel, water en goeie gesondheid voorsien.
|
<urn:uuid:b7bb3b53-ee76-4cd6-b127-5f41f5a9fe07>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Radio-aktiewe_isotoop
|
2019-07-15T18:46:09Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195523840.34/warc/CC-MAIN-20190715175205-20190715200226-00048.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999991
| false
|
Kortvlerktinktinkie
Die kortvlerktinktinkie (Cisticola brachypterus) is 'n gelokaliseerde algemene standvoël in welige gras in oop boomveld en savanne. Die voël is 11 cm groot en weeg 9 gram. In Engels staan die voël bekend as die short-winged cisticola.
Kortvlerktinktinkie | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Cisticola brachypterus (Sharpe, 1870) |
Sien ookWysig
BronWysig
VerwysingsWysig
- BirdLife International (2012). "Cisticola brachypterus". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2013.2. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 26 November 2013.
|
<urn:uuid:39373459-426b-4e16-afe7-08c780a19317>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Kortvlerktinktinkie
|
2019-07-16T23:18:05Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.967913
| false
|
Mianmar
Volkslied: Kaba Ma Kyei (Birmaans vir: "Tot die einde van die wêreld") | |||||
Hoofstad | Naypyidawa
Grootste stad | Yangon (Rangoen) | ||||
Amptelike tale | Birmaans | ||||
Regering | Unitêre parlementêre grondwetlike republiek Win Myint Aung San Suu Kyi Myint Swe Henry Van Thio | ||||
Onafhanklikheid Vorming• Pagan-dinastie• Taungoo-dinastie• Konbaung-dinastie• Onafhanklikheid van die• Staatsgreep• Huidige grondwet
23 Desember 849 16 Oktober 1510 29 Februarie 1752 4 Januarie 1948 2 Maart 1962 30 Maart 2011 | ||||
Oppervlakte - Totaal - Water (%) |
676 578 km2 (39ste) 261 228 myl2 3,06 | ||||
Bevolking - 2012-skatting - 2017-sensus - Digtheid |
61 120 000[1][2] (25ste) 53 582 855[3] 76 / km2 (125ste) 196,8 / myl2 | ||||
BBP (KKP) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
BBP (nominaal) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
MOI (2015) | 0,556[5] (145ste) – laag | ||||
Geldeenheid | Kyat (K) (MMK )
Tydsone - Somertyd |
MST (UTC+6:30) nie toegepas nie (UTC+6:30) | ||||
Internet-TLD | .mm | ||||
Skakelkode | +95 | ||||
a. Sommige regerings beskou Yangon (Rangoen) as nasionale hoofstad. |
Mianmar, amptelik die Republiek van die Unie van Mianmar (Birmaans: ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw), is die land in die vasteland gedeelte van Suidoos-Asië met die grootste oppervlak. Dit staan ook as Birma bekend. Mianmar het op 4 Januarie 1948 as die "Unie van Birma" onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk ontvang. Dit het die "Sosialistiese Republiek van die Unie van Birma" geword op 4 Januarie 1974, voor dit weer die "Unie van Birma" geword het op 23 September 1988. Op 18 Junie 1989 het die State Law and Order Restoration Council die naam "Unie van Mianmar" aangeneem.
Mianmar word deur die Volksrepubliek China begrens in die noorde, Laos in die ooste, Thailand in die suidooste, Bangladesj in die weste en Indië in die noordweste, met die Andamanse See in die suide, en die Golf van Bengale aan die suidweste. Een derde van Mianmar se totale omtrek van 1 930 kilometer vorm 'n ononderbroke kuslyn. Mianmar het 'n oppervlakte van 676 578 km² en 'n bevolking van 53 582 855 in 2017.
Die land se kultuur, wat heelwat deur sy buurlande beïnvloed is, is gegrond op Theravada-Boeddhisme gemeng met plaaslike elemente. Mianmar se diverse bevolking het 'n groot rol gespeel in die definisie van die land se moderne politiek, geskiedenis en demografie. Die land se politieke stelsel bly onder streng beheer van die State Peace and Development Council, die militêre regering wat, sedert 1992, by die diktator Senior Generaal Than Shwe oorgeneem het. Die Birmaanse militêre gesag het die regering reeds oorheers sedert Generaal Ne Win 'n staatsgreep in 1962 gelei het waarin die burgelike regering van U Nu omver gewerp is.
Onder die militêre bewind het die land 'n eenpartystelsel ontwikkel, met die "Party van die Birmaanse Pad tot Sosialisme" as oorheersende politieke organisasie. Volgens die grondwet van 1974 was Mianmar 'n Sosialistiese republiek. Die inheemse Sosialisme, wat reeds in die vyftigerjare van die 20ste eeu ontwikkel is, het 'n aantal Marxistiese elemente met Boeddhistiese beginsels en nasionalistiese leuses vermeng. Die eerste stap op pad na 'n Sosialistiese stelsel was dan ook die onteiening van die Indiese minderheid. Daarnaas het die Birmaanse bewind steeds bekend gestaan vir sy kritiese houding teenoor buitelandse beleggings en ontwikkelingshulp, asook sy onvermoë om die etniese minderhede van Mianmar se berggebiede te integreer, alhoewel hulle 'n beperkte selfregerende status het.
Mianmar was tot 1948 deel van die Britse Ryk en kon sedert onafhanklikheid nie daarin slaag om etniese konflik in die land te besleg nie. Die mense van Mianmar is betrokke by 'n stryd om vryheid teen die militêre regering wat die land die afgelope dekade en 'n half met 'n ysterhand regeer.[6] Aung San Suu Kyi word in die stryd as die mees prominente leier van 'n nie-geweldadige beweging vir menseregte en demokrasie in Mianmar beskou. Hiervoor ontvang sy die 1991 Nobelprys vir Vrede.
'n Bekende Birmaanse politikus was U Thant wat tussen 1961 en 1971 as sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies (VN) gedien het. Sy beleid was gemik op die dekolonisasie en selfstandigheid – en dus ook VN-lidmaatskap – van selfs die kleinste en minder lewensvatbare eilandnasies waardeur hy die funksionaliteit van dié organisasie nouliks bevorder het.[7]
Geloof en gebruike[wysig | wysig bron]
Die inheemse bevolking is oorwegend Boeddhisties en godsdiens speel 'n belangrike rol in hul lewe. Die geestelike hoof van elke dorp is die pongyi of monnik en die monnikeklooster staan as die pongyi kyaniang bekend.
Die mense van Mianmar glo in reïnkarnasie, wat beteken dat elke wese weer in 'n ander lewe gebore word, met 'n hoër of laer status, afhangende van die wyse waarop hy in sy vorige lewe geleef het. Daarom dan ook dat die mense van Mianmar hulle diere so goed behandel: hulle sal selfs die lewe van 'n giftige slang red en die slang vrylaat in gevalle waar hy geen kwaad kan doen nie.
Ten spyte van die streng godsdienstige voorskrifte, word godsdienstige geleenthede uitbundig gevier.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) "Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet" (PDF). Asian Development Bank. 30 April 2012. Besoek op 12 Augustus 2014.
- ( ) "The World Factbook". Central Intelligence Agency. Besoek op 1 April 2018.
- ( ) http://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/
- ( ) "Burma (Myanmar)". World Economic Outlook Database, April 2014. Internasionale Monetêre Fonds. April 2017. Besoek op 1 April 2018.
- ( ) "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Besoek op 1 April 2018.
- ( ) US Campaign for Burma, Burma in Brief, besoek op 26 Julie 2007.
- ( Ludewig, Werner (redakteur): Das moderne Länderlexikon in zehn Bänden. Boekdeel 2: Barbados-Dänemark. Gütersloh: Verlagsgruppe Bertelsmann/Bertelsmann Lexikon Verlag 1979, bl. 58 )
Bronnelys[wysig | wysig bron]
- KENNIS, Volume 1, 1980, bl. 109, ISBN 0-7981-0823-1
|
<urn:uuid:e1c29d89-05dd-43d6-a0d7-a931b864da80>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Burma
|
2019-07-16T23:11:23Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999778
| false
|
Sjabloonbespreking:EU-lande
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Geskep om ontslae te raak van rooi skakels.
Winston
(kontak)
14:37, 23 November 2014 (UTC)
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloonbespreking:EU-lande&oldid=1305476
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Nuwe onderwerp
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Ander tale
Die bladsy is laas op 23 November 2014 om 14:37 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:eeda2e16-d6b6-4793-8249-5dca356b7a74>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloonbespreking:EU-lande
|
2019-07-16T23:11:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999144
| false
|
Charl Wynand Malan
Charl Wynand Marais (Charlie) Malan (*Leeuwenjacht, Agter-Paarl, 9 Augustus 1883 – †Kaapstad, 6 Februarie 1933) was ’n Suid-Afrikaanse politikus en leidende figuur in die Kaapse politiek in die eerste derde van die 20ste eeu.
Hy is op 9 Augustus 1883 in die Paarl gebore. Hy was die negende seun van D.G. Malan, wat in die Kaapse politiek ’n belangrike rol gespeel het as voorsitter van die Paarlse tak van die Afrikanerbond. Nog ’n seun, sen. F.S. Malan, het ’n leidende rol in die Afrikanerbond en die Suid-Afrikaanse Party voor en ná Uniewording gespeel. Hy het opleiding in die regte aan die Victoria-kollege op Stellenbosch ontvang. Hy was een van die stigterslede van die Kaaplandse Nasionale Party. In 1915 is hy verkies tot lid van die Volksraad vir Humansdorp, waar hy as prokureur gepraktiseer het, en verteenwoordig dié kiesafdeling tot en met sy dood. Hy was organiserende sekretaris van die Kaaplandse Nasionale Party van 1919 tot 1924. In daardie jaar word hy minister van spoorweë en hawens in genl. J.B.M. Hertzog se eerste kabinet, ’n pos wat hy tot sy dood beklee.
BronneWysig
- Rosenthal, Eric, Encyclopaedia of Southern Africa, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
|
<urn:uuid:34088a7d-2d5a-4b43-819f-f153f78c114a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Charles_Wynand_Malan
|
2019-07-21T21:26:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00255.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99995
| false
|
grand-père
Vanuit Wiktionary, die vrye woordeboek.
Jump to navigation
Jump to search
Inhoud
1
Frans (fr)
1.1
Uitspraak
1.2
Selfstandige naamwoord
1.2.1
Betekenisse
Frans (fr)
Enkelvoud
Meervoud
(sonder lidwoord)
grand-père
m
grands-pères
(met lidwoord)
le grand-père
les grands-pères
Uitspraak
Hulp:IPA
: [
ɡʁɑ̃.pɛʁ
]
(
lêer
)
Selfstandige naamwoord
Betekenisse
Grootvader
.
Ontsluit van "
https://af.wiktionary.org/w/index.php?title=grand-père&oldid=181186
"
Kategorieë
:
Woorde in Frans
Selfstandige naamwoorde in Frans
Woorde met oudio in Frans
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Onlangse wysigings
Lukrake woord
Lukrake Afr. woord
Woord begin met...
Kategorieë
Inligting
Geselshoekie
Huidige gebeure
Hulp
Skenkings
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Laai lêer
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Haal dié blad aan
Ander tale
Aragonés
Asturianu
Aymar aru
Azərbaycanca
ᏣᎳᎩ
Corsu
Čeština
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Suomi
Français
Galego
Hrvatski
Magyar
Ido
Italiano
日本語
ಕನ್ನಡ
한국어
Limburgs
Lietuvių
Latviešu
Malagasy
Монгол
Nederlands
Norsk
Polski
Română
Русский
Soomaaliga
Svenska
ไทย
Tiếng Việt
中文
Die bladsy is laas op 15 Februarie 2018 om 15:40 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wiktionary
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:59167c4f-3d4e-41b2-ae3a-e7d5eaa771ad>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wiktionary.org/wiki/grand-p%C3%A8re
|
2019-07-23T03:26:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00415.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.990364
| false
|
Maricosuikerbekkie
Die Maricosuikerbekkie (Cinnyris mariquensis) is 'n algemene standvoël in boomveld en savanne, dikwels in redelik dorre gebied. Die voël is 12 cm groot en weeg 8 - 14 gram. In Engels staan die voël bekend as die Marico Sunbird.
Maricosuikerbekkie | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Mannetjie in Uganda | ||||||||||||||||
Wyfie in die Mapungubwe Nasionale Park, Limpopo, Suid-Afrika | ||||||||||||||||
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Cinnyris mariquensis Smith, 1836 | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Nectarinia mariquensis |
Inhoud
FotogaleryWysig
Sien ookWysig
VerwysingsWysig
- BirdLife International (2012). "Nectarinia mariquensis". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.1. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 16 Julie 2012.
|
<urn:uuid:8f6a2d0b-4b8c-4621-9e66-64082118ffe7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Maricosuikerbekkie
|
2019-07-15T17:53:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195523840.34/warc/CC-MAIN-20190715175205-20190715200234-00074.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.964317
| true
|
Indiana
Indiana (Engels: State of Indiana) is 'n deelstaat in die midweste van die Verenigde State van Amerika met byna 6,5 miljoen inwoners. Sy hoofstad en grootste stad is Indianapolis. Indiana word in die noorde deur Michigan, in die ooste deur Ohio, in die suide deur Kentucky, in die weste deur Illinois, en in die noordweste deur die Michiganmeer begrens.
Deelstaat Indiana | |||||
Bynaam(e): Hoosier State | |||||
Amptelike taal(e) | Engels | ||||
Gesproke taal(e) | Engels; klein minderhede Frans- en Spaanssprekendes | ||||
Hoofstad | Indianapolis | ||||
Grootste stad | Indianapolis | ||||
Area | 38ste in die V.S. | ||||
- Totaal | 94 321 km2 | ||||
- Wydte | 225 km | ||||
- Lengte | 435 km | ||||
- Water | 1 424 km2 | ||||
- % water | 1,5 % | ||||
- Breedtegraad | 37° 46′ N to 41° 46′ N | ||||
- Lengtegraad | 84° 47′ W to 88° 6′ W | ||||
Bevolking | 15de in die V.S. | ||||
- Totaal | 6 483 802 | ||||
- Digtheid | 38,07/km²/km2 16ste in die V.S. | ||||
Hoogte | |||||
- Hoogste punt | Hoosier Heuwel 383 m | ||||
- Gemiddeld | 210 m | ||||
- Laagste punt | Samevloei van Ohiorivier en Wabashrivier 97 m | ||||
Toetrede tot die Unie | Desember 11 1816 (19ste) | ||||
Goewerneur | Eric Holcomb (R) | ||||
Luitenant-Goewerneur | Suzanne Crouch (R) | ||||
Wetgewer | Indiana Algemene Vergadering | ||||
- Hoërhuis | Senaat | ||||
- Laerhuis | Huis van Verteenwoordigers | ||||
V.S. Senatore | Todd Young (R) Joe Donnelly (D) | ||||
Tydsone | UTC -6 / Somertyd -5 | ||||
Afkortings | IN US-IN | ||||
Webblad | www.in.gov |
Indiana se bynaam is Hoosier State. Die etimologie van die woord "Hoosier" is onbekend.
Verenigde State van Amerika | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
<urn:uuid:4cfd7481-80ca-43c3-b6b6-215f3dc15689>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Indiana
|
2019-07-21T21:08:16Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00279.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.984899
| false
|
Rooipootmalgas
Die Rooipootmalgas (Sula sula) is 'n voël en 'n gereelde besoeker aan die Mosambiekkanaal en word gewoonlik na somersiklone gesien. Verder suid is die voël skaars. Die voël is 66–77 cm groot en weeg 820–950 g met 'n vlerkspan van 0,9–1,1 m. Daar broei ongeveer 3 500 pare op Europa-eiland en 1 300 pare op Fernando de Noronha. In Engels staan die voël bekend as Red-footed booby.
Rooipootmalgas | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
'n Rooipootmalgas | ||||||||||||||||
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Sula sula (Linnaeus, 1766) | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Sula piscator |
Inhoud
Sistematiese klassifikasieWysig
Sulidae (malgasse) |
FotogaleryWysig
'n Bruingeskakeerde rooipootmalgas, Hawaii, VSA
Sien ookWysig
BronWysig
VerwysingsWysig
- BirdLife International (2012). "Sula sula". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.1. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 16 Julie 2012.
|
<urn:uuid:9d92f615-e225-4d13-8c66-b72ab1ec6a89>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Rooipootmalgas
|
2019-07-16T22:21:00Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00223.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.98555
| true
|
Lorenzo de' Medici
Lorenzo de' Medici | |
Lorenzo de' Medici deur Verrocchio.
Geboortenaam | Lorenzo di Piero de' Medici |
---|---|
Gebore | 1 Januarie 1449 Florence, Italië |
Oorlede | 9 April 1492 Careggi, Italië |
Nasionaliteit | Italiaans |
Ouers | Piero di Cosimo de' Medici (vader) Lucrezia Tornabuoni (moeder) |
Beroep | Staatsman, digter, taal-teoretikus |
Huweliksmaat | Clarice Orsini |
Kind(ers) | Lucrezia de' Medici Piero de' Medici Maddalena de' Medici Contessina Beatrice de' Medici Giovanni de' Medici, Pous Leo X Luisa de' Medici Contessina de' Medici Giuliano de' Medici, Hertog van Nemours |
Lorenzo de' Medici (1 Januarie 1449 – 9 April 1492) was 'n Italiaanse staatsman en die de facto heerser van die Florentynse Republiek tydens die Italiaanse Renaissance. Eietydse burgers van Florence het na hom as "Lorenzo die Manjifieke" verwys (Lorenzo il Magnifico). Hy was 'n diplomaat, politikus en begunstiger van akademici, kunstenaars en digters. Hy het tydens die hoogtepunt van die vroeë Italiaanse Renaissance geleef en sy dood merk ook die einde van Florence se sogenaamde Goue Tydperk. Hy het gehelp om vrede tussen die verskeie Italiaanse state te onderhou, maar dié is na sy dood tot niet gegaan. Hy is in die Medici-kapel in Florence begrawe.
|
<urn:uuid:60ffa2b2-b6a1-48fe-be5d-f9c60ff468ce>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Lorenzo_de%E2%80%99_Medici
|
2019-07-16T22:49:50Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00223.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.995923
| false
|
inheems
Jump to navigation
Jump to search
Inhoud
Byvoeglike naamwoord | |||
---|---|---|---|
Trap | Predikatief | Attributief | Partitief |
Stellend | inheems | inheemse |
- in•heems
- (biologie) Van oorsprong êrens voorkom; natuurlik aan 'n plek of biota; uit eie land of gebied en nie van elders ingebring nie.
- Die boom is inheems aan die noordelike dele van Suid-Afrika.
Vertalings: inheems | |||
---|---|---|---|
- Sien Wikipedia vir meer inligting oor inheems.
|
<urn:uuid:2cb304b5-8849-42a3-b878-56112fa24fab>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wiktionary.org/wiki/inheems
|
2019-07-16T22:38:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00223.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996662
| false
|
1519
jaar
1519 |
◄ | 15de eeu | ◄16de eeu► | 17de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1519 |
Kalenders | |
Leonardo da Vinci | |
Die jaar 1519 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 19de jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
GebeureWysig
- 15 Junie – Alessandro Farnese (later Pous Paulus III) word biskop van Frascati.
- 28 Junie – Karel V verkies as keiser van die Heilige Romeinse Ryk.
- 2 Julie – Alessandro Farnese (later Pous Paulus III) word biskop gewy.
- 10 Augustus – Ferdinand Magellaan se vyf skepe vaar uit Sevilla in 'n poging om om die aardbol te vaar.
- 1 Oktober – Giulio di Giuliano de' Medici (later Pous Clemens VII) word camerlengo van Pous Leo X.
GeboortesWysig
- 16 Februarie – Gaspard de Coligny, admiraal van Frankryk en Protestantse leier († 1572).
- 24 Junie – Theodore Beza, teoloog, opvolger van Johannes Calvyn as leier van die Protestante in Genève.
- 20 Julie – Giovanni Antonio Facchinetti (later Pous Innocentius IX), die 230ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1591).
|
<urn:uuid:47aac671-ed0a-4490-ada3-127fabd447e0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/1519
|
2019-07-21T22:02:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527204.71/warc/CC-MAIN-20190721205413-20190721231413-00303.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999272
| false
|
Sjabloon:USAru-r
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Verenigde State
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:USAru-r&oldid=1219096
"
Kategorie
:
Nasionale rugbyspansjablone
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Nederlands
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 30 November 2013 om 07:13 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:12bdc1c4-1cd7-4488-8f57-71bb3771da53>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:USAru-r
|
2019-07-23T02:59:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00463.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999062
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
|
<urn:uuid:dfeefc1c-7b45-4f13-bd81-6dea2adf9bf6>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Dewald_Potgieter
|
2019-07-23T03:15:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00463.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999855
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
|
<urn:uuid:5a85a1fe-88fb-42e1-a2d8-2821544fc6ee>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Nieu-Spanje
|
2019-07-23T02:53:36Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528687.63/warc/CC-MAIN-20190723022935-20190723044935-00463.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999999
| false
|
Adrian Pasdar
Jump to navigation
Jump to search
Adrian Pasdar | |
Geboorte | 30 April 1965 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Kinders | 2 |
Beroep(e) | Akteur en regisseur |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Adrian Pasdar (gebore 30 April 1965) is 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Top Gun (1986), Near Dark (1987), en Carlito's Way (1993), en in die televisiereeks Heroes (2006).
Inhoud
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1986: Top Gun
- 1986: Streets of Gold
- 1987: Near Dark
- 1987: Made in U.S.A.
- 1990: Torn Apart
- 1990: Vital Signs
- 1991: Grand Isle
- 1991: Shanghai 1920
- 1992: Just Like a Woman
- 1993: Carlito's Way
- 1993: Grey Knight
- 1995: The Pompatus of Love
- 1997: Wounded
- 2000: Cement
- 2008: Home Movie
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 1996: Profit
- 1997: Feds
- 2000: Mysterious Ways
- 2006: Heroes
- 2007: Heroes Unmasked
- 2008: Heroes Report
- 2010: Iron Man
- 2011: The Lying Game
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 1989: Big Time
- 1990: The Lost Capone
- 1994: Shadows of Desire
- 1995: A Mother's Gift
- 1995: Slave of Dreams
- 1997: Touched by Evil
- 1997: Love in Another Town
- 1998: The Perfect Getaway
- 1999: Spécial Profit
- 2002: Crossing the Line
- 2003: A Screwball Homicide
- 2011: Seeds of Destruction
- 2012: 40
- 2012: Chasing Leprechauns
Video's[wysig | wysig bron]
- 2000: Dixie Chicks: Goodbye Earl
- 2005: Blood Trail
- 2005: Greed Kills
- 2013: Iron Man & Hulk: Heroes United
- 2014: Iron Man and Captain America: Heroes United
|
<urn:uuid:b94ee9b3-fbe6-4ad5-8ade-005a31b0ab0f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Adrian_Pasdar
|
2019-07-16T23:11:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.826401
| false
|
Boogjag
Toerusting[wysig | wysig bron]
Pyle en boë is algemeen in die moderne variëteite. In antieke tye egter, is kruisboë en houtboë met houtpyle en klippunte gebruik. Pylpunte is gekies om 'n doodskoot te verseker. Moderne pyle het lemme wat teen 'n hoek uitsteek om meer skade te veroorsaak aan die teiken; sommige modelle het intreklemme wat net uitkom sodra hulle die teiken tref.
Grootwildjag met 'n boog vereis 'n spankrag op die snaar van 35+ pond. Vir groter wild, soos eland, word 50+ pond voorgestel. Die meeste manlike Amerikaanse boogskutters kan 'n boog trek tot op 50-60 pond, en die meeste vrouens 30-40 pond.[1]
Metodes van jag[wysig | wysig bron]
In teenstelling met 'n geweer, wat verder as 180 m effektief kan skiet; is boogskutters gewoonlik beperk tot 38 m.[4] Die afstand hang af van die individu se vermoë, die teikendier, die boogkrag, terrein, pyl en weer. Die boogjagter stap op soek na 'n dier, en bekruip dit dan versigtig tydens die finale benadering. Hierdie tipe van stadige, planmatige agtervolging, word die sogenaamde "stil jag" genoem. Jagters dra ook klere wat hul kamoefleer en loop teen die wind op sodat die diere hulle nie kan ruik of bespeur nie.
Regs- en kulturele oorwegings[wysig | wysig bron]
Verskillende seisoene en beperkings geld vir boogjag, en dit verskil aansienlik tussen gebiede. Regs- en kulturele benaderings wat vir 'n spesifieke gebied geld, moet in ag geneem word deur die boogjagter.
Teenkanting[wysig | wysig bron]
Sommige drukgroepe is sterk gekant teen boogjag op gronde van onnodige wreedheid teenoor diere. Die organisasie "Mense vir die Etiese Behandeling van Diere" meen dat 'n vinnige dood skaars is, en dat baie diere 'n lang, pynlike dood sterf.[5]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) Bow Sizing Guide. URL besoek op 2 April 2017.
- Hunting arrows selection guide. URL besoek op 26 September 2013.
- ( Dr. Ed Ashby. ) Arrow Lethality: Part II Broadheads - The Natal Study. URL besoek op 2 April 2017.
- ( Dr. Ed Ashby. ) Dr. Ashby's Reports 1996 (JPG). URL besoek op 2 April 2017.
- ( Stephen S. Ditchkoff et al. (1998). ) Wounding Rates of White-Tailed Deer With Traditional Archery Equipment. Proceedings of the Annual Conference of the Southeastern Association of Fish and Wildlife Agencies. URL besoek op 29 Januarie 2014.
|
<urn:uuid:f4719784-96cd-41aa-b3e3-2e06acf8f409>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Boogjag
|
2019-07-16T23:32:15Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999964
| false
|
Gebruiker:Jimjomaf
Verskoon my vir my slegte Afrikaans, ek is van Swindon en my Afrikaans is nie baie goed nie, maar ek kan wel Duits praat. Ek kan ook 'n bietjie Iers-Gaelies praat, as u dit met my wil praat. (Feel free to correct any errors on this page).
Bladsye geskep
1. Morné Morkel
2. Swindon
5. Graeme Smith
7. Highworth
8. Dale Steyn
10. Mark Boucher
11. Makhaya Ntini
12. Blunsdon
13. JP Duminy
14. Jaque Fourie
15. Ruan Pienaar
16. Butch James
17. Victor Matfield
Ek het ook geskep:
|
<urn:uuid:ad6edbe0-ad56-4704-b973-982c7ef0ee6f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Jimjomaf
|
2019-07-16T23:06:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524972.66/warc/CC-MAIN-20190716221441-20190717003441-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999043
| false
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.