FinetextPL/FinetextPL-Edu · Datasets at Hugging Face

text stringlengths 254 13.2M	id stringlengths 36 47	dataset_source stringclasses 2 values	prediction float64 1.01 4.21	dump stringclasses 106 values	url stringlengths 13 2.36k	date stringlengths 19 25	file_path stringlengths 108 155	offset int64 -1 1.48B	page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀	full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀	language_score float64 0 1	per_page_languages listlengths 1 14.5k	full_doc_lid stringclasses 14 values	top_langs stringclasses 1 value	is_truncated bool 2 classes	page_ends listlengths 1 14.5k	minhash_cluster_size int64 1 1.9M	duplicate_count int64 -1 319
Podanie Zwracam się z prośbą o zwolnienie z opłat podatku rolnego gruntów o powierzchni ...... ha, położonych w miejscowości ..........................................., nabytych przeze mnie na własność o ogólnej powierzchni .......... ha, zgodnie z Aktem Notarialnym Nr ..................... z dnia....................... na utworzenie/ powiększenie gospodarstwa rolnego. Wymienione grunty nabyte zostały od Pana/Pani ................................................................. zam. ...................................................... jako osoby/ osób dla mnie obcej/ obcych. Łączna powierzchnia moich gruntów wynosi obecnie ............... ha. Proszę o pozytywne załatwienie mojego podania. ....................................................... /podpis podatnika/ Nr PESEL: ................................ NIP : ................................ Nr PESEL: ................................ NIP : ................................ Zmiana geodezyjna Nr .................................. OŚWIADCZENIE O POMOCY DE MINIMIS INFORMACJA O UZYSKANEJ POMOCY DE MINIMIS Oświadczam, iż ................................................................................................................. : (pełna nazwa) ☐* w okresie w ciągu bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat podatkowych nie uzyskał/a pomocy publicznej de minimis. ☐ w ciągu bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat budżetowych uzyskał/a pomoc publiczną de minimis w następującej wielkości (proszę wypełnić poniższą tabelę): \| Lp. \| Podmiot udzielający pomocy \| Podstawa prawna otrzymanej pomocy \| Dzień udzielenia pomocy (dzień-miesiąc-rok) \| Wartość pomocy brutto \| \|-----\|----------------------------\|----------------------------------\|---------------------------------------------\|------------------------\| \| \| \| \| \| w PLN \| w EUR \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Łączna wartość de minimis Oświadczam, że dane zawarte w niniejszej informacji są zgodne ze stanem faktycznym. ............................................................................... (podpis ) * – należy zakreślić właściwą odpowiedź. ** – w szelkie informacje zawarte w tabeli powinny być zgodnie z Zaświadczeniami o udzielonej pomocy de minimis, jakie Beneficjent Ostateczny otrzymał od podmiotów udzielających mu pomocy de minimis w okresie bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat podatkowych.	<urn:uuid:5a46a86d-3562-48b8-bbba-7be61150ec9a>	finepdfs	1.294922	CC-MAIN-2024-22	https://bip.bielsk.pl/attachments/download/697	2024-05-30T13:56:45+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00876.warc.gz	104,339,061	0.998746	0.999799	0.999799	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1007, 3042 ]	1	0
RADA GMINY ŚWIDNICA Uchwała nr LXXIII/150/10 Rady Gminy Świdnica z dnia 28 grudnia 2010 roku w sprawie zmiany budżetu gminy na 2010 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 i pkt 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm./, art. 235-237 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych /Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm./ uchwala się, co następuje: §1. Zwiększa się dochody budżetowe 2 331 603,24 zł w: Działe 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 2 201 830 zł rozdz. 01008 – Melioracje wodne 35 000 zł § 2710 – wpływy z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących 35 000 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaracyjna wsi 2 166 830 zł § 6207 – dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 2 166 830 zł Działe 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA 970 zł rozdz. 75412 – Ochotnicze straże pożarne 970 zł § 0970 – wpływy z różnych dochodów 970 zł Działe 758 – RÓŻNE ROZLICZENIA 40 000 zł rozdz.. 75801 – Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego 40 000 zł § 2920 – subwencje ogólne z budżetu państwa 40 000 zł Działe 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE 50 990 zł rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 1 310 zł § 0920 – pozostałe odsetki 1 310 zł rozdz. 80104 – Przedszkola 12 840 zł § 0830 – wpływy z usług 12 560 zł § 0920 – pozostałe odsetki 280 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 980 zł § 0920 – pozostałe odsetki 980 zł rozdz. 80114 – Zespoły obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół 860 zł § 0920 – pozostałe odsetki 860 zł rozdz. 80148 – Stołówki szkolne i przedszkolne 35 000 zł § 0830 – wpływy z usług 35 000 zł Dziale 852 – POMOC SPOŁECZNA 37 813,24 zł rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 37 813,24 zł § 2007 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 35 912,02 zł § 2009 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 1 901,22 zł §2. Zmniejsza się dochody budżetowe 581 935 zł w: Dziale 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 581 935 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaryczna wsi 581 935 zł § 6297 – środki na dofinansowanie własnych inwestycji gmin, powiatów, samorządów województw, pozyskane z innych źródeł 581 935 zł §3. Zmniejsza się wydatki budżetowe 1 763 257,27 zł w: Dziale 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 581 935 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaryczna wsi 581 935 zł § 6057 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 581 935 zł w tym: - na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszzcze” – 581 935 zł, Dziale 700 – GOSPODARKA MIESZKANIOWA 671 298 zł rozdz. 70004 – Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej 671 298 zł § 6050 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 671 298 zł w tym: - na inwestycję pn. „Budowa budynku komunalnego w Pszennie” – 671 298 zł Dziale 710 – DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA 340 000 zł rozdz. 71004 – Plany zagospodarowania przestrzennego 340 000 zł § 4300 – zakup usług pozostałych 340 000 zł Działe 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 105 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 105 000 zł rozdz. 80104 – Przedszkola 10 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 10 000 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 55 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 55 000 zł Działe 852 – POMOC SPOŁECZNA rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 24,27 zł § 4417 – podróże służbowe krajowe 1,47 zł § 4707 – szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej 22,80 zł §4. Zwiększa się wydatki budżetowe 3 512 925,51 zł w: Działe 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO rozdz. 01008 – Melioracje wodne 125 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 125 000 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitacyjna wsi 2 856 607 zł § 6057 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 2 166 830 zł w tym: - na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Świdnica” – 2 166 830 zł § 6059 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 689 777 zł w tym: - na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Świdnica” – 585 500 zł - na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszzcze” – 104 277 zł, Działe 400 – WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIE ELEKTRYCZNA, GAZ I WODĘ 100 000 zł rozdz. 40002 – Dostarczanie wody 100 000 zł § 6010 – wydatki na zakup i objęcie akcji, wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego oraz na uzupełnienie funduszy statutowych banków państwowych i innych instytucji finansowych 100 000 zł Dziale 600 – TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ 250 000 zł rozdz. 60004 – Lokalny transport zbiorowy 250 000 zł § 4330 – zakup usług przez jednostki samorządu terytorialnego od innych jednostek samorządu terytorialnego 250 000 zł Dziale 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA 970 zł rozdz. 75412 – Ochotnicze straże pożarne 970 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 970 zł Dziale 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE 136 206 zł rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 55 990 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 41 430 zł § 4240 – zakup pomocy naukowych, dydaktycznych i książek 2 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 12 560 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 45 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 20 000 zł § 6050 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 25 000 zł w tym: - na inwestycję pn. „Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym” – 25 000 zł rozdz. 80148 – Stołówki szkolne i przedszkolne 35 000 zł § 4220 – zakup środków żywności 35 000 zł rozdz. 80195 – Pozostała działalność 216 zł § 4170 – wynagrodzenia bezosobowe 216 zł Dziale 852 – POMOC SPOŁECZNA 44 142,51 zł rozdz. 85212 – Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego 6 305 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 6 305 zł rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 37 837,51 zł § 4017 – wynagrodzenia osobowe pracowników 4 355,28 zł § 4019 – wynagrodzenia osobowe pracowników 249,47 zł § 4117 – składki na ubezpieczenia społeczne 1 256,26 zł § 4119 – składki na ubezpieczenia społeczne 70,44 zł § 4127 – składki na Fundusz Pracy 199,84 zł § 4129 – składki na Fundusz Pracy 11,21 zł § 4177 – wynagrodzenia bezosobowe 25 571,09 zł § 4179 – wynagrodzenia bezosobowe 1 306,41 zł § 4217 – zakup materiałów i wyposażenia 2 194,28 zł § 4219 – zakup materiałów i wyposażenia 118,46 zł § 4367 – opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych świadczonych w ruchomej publicznej sieci telefonicznej 2 359,54 zł § 4369 – opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych świadczonych w ruchomej publicznej sieci telefonicznej 120,96 zł § 4419 – podróże służbowe krajowe 1,47 zł § 4709 – szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej 22,80 zł §5. W Uchwale Budżetowej Gminy Świdnica na rok 2010 nr LVII/478/2009 Rady Gminy Świdnica z dnia 30 grudnia 2009 r. załączniki nr 12, nr 13 i nr 14 otrzymuje brzmienie zgodnie z załącznikami nr 1, nr 2 i nr 3 do niniejszej uchwały. §6. Budżet po zmianach: - dochody 61 255 746,35 zł - wydatki 63 877 700,35 zł - deficyt 2 621 954,00 zł §7. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Świdnica. §8. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. PRZEWODNICZĄCY Rady Gminy Świdnica Henryk Sara Uzasadnienie do uchwały nr XXXIII/604/2010 Rady Gminy Świdnica z dnia 29. października 2010 roku w sprawie zmiany budżetu gminy na 2010 rok. W budżecie na 2010 r. wprowadza się następujące zmiany: I. Zwiększa się dochoły budżetowe o kwotę 2 331 603,24 zł z tytułu: 1. przyznanej pomocy finansowej z budżetu wojewody dolnośląskiego na zadanie własne w zakresie gospodarki wodnej, zgodnie z umową nr DM-W/2430/10 – 35 000 zł (r. 01008, § 2710), 2. przesunięcia z roku 2011 przyznanego dofinansowania zadania inwestycyjnego pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdatniania Wody w Gminie Świdnica” w ramach RPO – 2 166 830 zł (r. 01010, § 6207), 3. dopłaty do odszkodowania za skradzione mienie w budynku remizy OSP w Lutomii – 970 zł (r. 75412, § 0970), 4. przyznanej ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na dofinansowanie wyposażenia w sprzęt szkolny i pomocy dydaktyczne nowych pomieszczeń do nauki, na podstawie pisma nr STŚ/4822/29g/BKU/10 Ministra Finansów – 40 000 zł (r. 75801, § 2920), 5. odsetek od rachunków bankowych szkół podstawowych – 1 310 zł, w tym: SP Bystrzyca Górna – 140 zł, SP Grodziszcze – 170 zł, SP Lutomia Dolna – 330 zł, SP Mokrzeszów – 160 zł, SP Pszenno – 270 zł i SP Witoszów Dolny – 240 zł (r. 80101, § 0920), 6. wpływów z usług w Przedszkolu w Pszennie – 12 560 zł (r. 80104, § 0830), 7. odsetek od rachunków bankowych przedszkoli – 280 zł, w tym Pszenno – 180 zł i Witoszów Dolny – 100 zł (r. 80104, § 0920), 8. odsetek od rachunków bankowych gimnazjów – 980 zł, w tym: Lutomia Dolna – 340 zł, Pszenno – 300 zł i Witoszów Dolny – 340 zł (r. 80110, § 0920), 9. odsetek od rachunków bankowych GZO – 860 zł (r. 80114, § 0920), 10. wpływów z usług świadczonych przez stołówki przy szkołach podstawowych – 35 000 zł, w tym: SP Lutomia Dolna – 15 000 zł i SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80148, § 0830), 11. dofinansowania projektu pod nazwą „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 37 813,24 zł (r. 85219, § 2007 – 35 912,02 zł, § 2009 – 1 901,22 zł). II. Zmniejsza się dochody budżetowe o kwotę 581 935 zł z tytułu: 1. przesunięcia na 2011 rok dofinansowania zadania inwestycyjnego pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” w ramach PROW – 581 935 zł (r. 01010, § 6297). III. Zmniejsza się wydatki budżetowe o kwotę 1 763 257,27 zł z tytułu: 1. wydatków na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” – 581 935 zł (r. 01010, § 6057), 2. wydatków na inwestycję pn. „Budowa budynku komunalnego w Pszennie” – 671 298 zł (r. 70004, § 6050), 3. zakupu usług związanych z planami zagospodarowania przestrzennego – 340 000 zł (r. 71004, § 4300), 4. wynagrodzeń osobowych pracowników szkół podstawowych – 105 000 zł, w tym: SP Bystrzyca Górna – 15 000 zł, SP Grodziszcze – 20 000 zł, SP Lutomia Dolna – 50 000 zł i SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80101, § 4010), 5. wynagrodzeń osobowych pracowników Przedszkola w Witoszowie Dolnym – 10 000 zł (r. 80104, § 4010), 6. wynagrodzeń osobowych pracowników gimnazjów – 55 000 zł, w tym: Lutomia Dolna – 5 000 zł, Pszenna – 5 000 zł i Witoszów dolny – 45 000 zł (r. 80110, § 4010), 7. wydatków bieżących związanych z realizacją projektu „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 24,27 zł (r. 85219, § 4417 – 1,47 zł, § 4707). IV. Zwiększa się wydatki budżetowe o kwotę 3 512 925,51 zł z tytułu: 1. zakupu usług remontowych związanych z utrzymaniem urządzeń melioracyjnych – 125 000 zł, w tym 35 000 zł z uzyskanej pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego (r. 01008, § 4270), 2. wydatków na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdatniania Wody w Gminie Świdnica” – 2 752 330 zł (r. 01008, § 6057 – 2 166 830 zł, § 6059 – 585 500 zł), 3. wydatków na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” – 104 277 zł (r. 01010, § 6059), 4. podwyższenia udziałów w spółce komunalnej pn. „Świdnickie Gminne Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o.” – 100 000 zł (r. 40002, § 6010), 5. zakupu usług w celu zapewnienia transportu zbiorowego na terenie gminy – 250 000 zł (r. 60004, § 4330), 6. zakupu materiałów dla OSP – 970 zł (r. 75412, § 4210), 7. wydatków bieżących w SP Bystrzyca Górna – 43 430 zł, w tym ze zwiększenia subwencji oświatowej 40 000 zł (r. 80101, § 4210, § 4240), 8. zakupu usług remontowych (remont dachu) w SP Pszenno – 12 560 zł (r. 80101, § 4270), 9. zakupu usług remontowych – wymiana okien w Gimnazjum Lutomia Dolna – 20 000 zł (r. 80110, § 4270), 10. wydatków na inwestycję pn. „Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym” – dokumentacja projektowa – 25 000 zł (r. 80110, § 6050), 11. zakupu środków żywności dla stołówek w szkołach podstawowych – 35 000 zł, w tym: SP Lutomia Dolna – 15 000 zł – SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80148, § 4220), 12. wynagrodzeń bezosobowych dla członków komisji egzaminacyjnej przy awansie zawodowym nauczycieli – 216 zł (r. 80195, § 4170), 13. zakupu materiałów dla realizacji zadań z zakresu świadczeń alimentacyjnych (wkład własny) – 6 305 zł (r. 85212, § 4210), 14. wydatków bieżących związanych z realizacją projektu „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 37 837,51 zł (r. 85219, § 4017, § 4019, § 4117, § 4119, § 4127, § 4129, § 4177, § 4179, § 4217, § 4219, § 4367, § 4369, § 4419, § 4709). Sporz. J. Witko RADA PRAWNY Radca prawny Skarbnik gminy \| L.p. \| Wyczeszególnienie \| Dział 1 \| Rozdział 2 \| Planowane wydatki z budżetu na 2010 rok 3 \| Środki własne 4 \| Przychody z kredytów, pożyczek, obligacji 5 \| DPO/PROW 6 \| WROŚGW/MTOSGW 7 \| Dotacje 8 \| Działalność Urzędu Wojewódzkiego 9 \| Budżet państwa 10 \| W DZIAŁU 11 \| W DZIAŁU 12 \| \|------\|----------------------------------------------------------------------------------\|---------\|------------\|------------------------------------------\|----------------\|---------------------------------------------\|------------\|-----------------\|-----------\|-----------------------------------\|-----------------\|-------------\|-------------\| \| 1 \| Kanalizacja gminy, w tym Jagodnik, Bolescin, Komorów \| 010 \| 01010 \| 1 200 000 \| 72 612 \| 127 388 \| 1 000 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 2 \| Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodzisce \| 010 \| 01010 \| 3 440 000 \| 295 704 \| 1 428 573 \| 1 715 723 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 3 \| Zakonczenie wodociagowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Swidnica \| 010 \| 01010 \| 10 107 430 \| 1 893 172 \| 138 828 \| 8 075 430 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 4 \| Budowa kanalizacji sanitarnej w Bystrzycy Dolnej \| 010 \| 01010 \| 300 000 \| 300 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 5 \| Regulacja rowu "Kotarba" R-C w miejscowości Mokrzyszow \| 010 \| 01078 \| 1 450 000 \| 650 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 800 000 \| - \| \| 6 \| Zagospodarowanie centrum wsi Bystrzycy Gorna pod potrzeby turystyczno-rekreacyjne w ramach działania LEADER - Male Projekty, Przebudowa boiska sportowego wraz z budową szatni sportowej przyboiskowej i miejsc postojowych w miejscowości Bystrzycy Gorna w ramach "Odnowy i rozwoju wsi" \| 010 \| 01041 \| 175 000 \| 100 000 \| 0 \| 75 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 7 \| Rozbudowa i ocieplenie budynku swietlicy wiejskiej wraz z przebudową miejsc postojowych do obsługi boiska sportowego w Grodzisczu, w ramach "Odnowy i rozwoju wsi" \| 010 \| 01041 \| 37 124 \| 37 124 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 8 \| Zagospodarowanie terenu przy swietlicy wiejskiej w Lubachowie w ramach działania LEADER - Male Projekty \| 010 \| 01041 \| 15 000 \| 15 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| \| RAZEM DZIAŁ 010 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wniesienie wkładu do spółki komunalnej pn. Swidnickie Gminne Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. \| 400 \| 40002 \| 752 421 \| 752 421 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| \| RAZEM DZIAŁ 400 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Wniesienie wkładu do MPK "Swidnica" Sp. z o.o. \| 600 \| 60004 \| 25 000 \| 25 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 1 \| Przebudowa drogi powiatowej nr 2889D Pszemowo-Wilkow-Panków (§6300) \| 600 \| 60014 \| 10 000 \| 10 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 2 \| Budowa i modernizacja chodników na terenie gminy - dotacja dla Powiatu Swidnickiego (§6300) \| 600 \| 60014 \| - \| - \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 3 \| Budowa i modernizacja drog i chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy \| 600 \| 60016 \| 950 000 \| 753 725 \| 16 275 \| 0 \| 0 \| 180 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| 4 \| Budowa drogi powiatowej nr 3396D na odcinku pomiędzy drogą krajową nr 5 a drogą wojewódzka nr 382 i ul. Steczyńskiego w Swidnicy (§6300) \| 600 \| 60014 \| 400 000 \| 400 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| - \| \| L.p. \| Wyszczególnienie \| Dział \| Rozdział \| Planowane wydatki i budżet na 2018 rok \| Ilość wizyta \| Przychody z kreskówki, podatku lub obligacji \| RPO/PROW/TEŚ \| WE/OSGW/NP/OSGW \| FOGR \| Dłużni Urząd Wojewódzki \| Budżet państwa \| WYDATKI/ZDJĘCIA \| \|------\|----------------------------------------------------------------------------------\|-------\|----------\|----------------------------------------\|--------------\|---------------------------------------------\|--------------\|-----------------\|------\|-------------------------\|----------------\|----------------\| \| 5 \| Zakup i montaż przystanku autobusowego w Witoszowie Górnym - Sołectwo (§6060) \| 600 \| 60095 \| 4 500 \| 4 500 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| RAZEM DZIAŁ 600 \| \| \| 1 189 500 \| 1 189 235 \| 16 275 \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Wykup działek, (§6060) \| 700 \| 70005 \| 10 000 \| 10 000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| Budowa budynku komunalnego w Pszennie \| 700 \| 70004 \| 2 097 542 \| 2 097 542 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| RAZEM DZIAŁ 700 \| \| \| 2 097 542 \| 2 097 542 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Zakup samochodu służbowego - raty (§6060) \| 750 \| 75023 \| 53 550 \| 53 550 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| Termomodernizacja Urzędu Gminy - dokumentacja \| 750 \| 75023 \| 20 000 \| 20 000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| Wymiana dachu na budynku Urzędu Gminy \| 750 \| 75023 \| 380 000 \| 380 000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4 \| Zakup samochodu na potrzeby Urzędu Gminy \| 750 \| 75023 \| 180 000 \| 180 000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| RAZEM DZIAŁ 750 \| \| \| 633 550 \| 633 550 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Budowa remizy OSP w Grodziszczu \| 754 \| 75412 \| 10 000 \| 10 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| Zakupy inwestycyjne OSP (§6060) \| 754 \| 75412 \| 15 000 \| 15 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 3 \| Zakup średniego samochodu ratowniczo-gasniczego uterenowionego z napędem na dwie 4x4 dla OSP Lutonia \| 754 \| 75412 \| 657 943 \| 200 000 \| 357 943 \| \| \| \| \| 100 000 \| \| \| 4 \| Zakup pompy dla OSP \| 754 \| 75412 \| 56 200 \| 56 200 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| RAZEM DZIAŁ 754 \| \| \| 739 143 \| 781 200 \| 357 943 \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Bystrzyce Górnej \| 801 \| 80101 \| 526 200 \| 365 250 \| 0 \| 169 950 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 2 \| Budowa sali gimnastycznej przy szkole podstawowej w Grodziszczu* \| 801 \| 80101 \| 50 000 \| 50 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 3 \| Budowa hali sportowej przy budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym \| 801 \| 80110 \| 30 000 \| 22 388 \| 0 \| 7612 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 4 \| Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym \| 801 \| 80110 \| 25 000 \| 25 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| RAZEM DZIAŁ 801 \| \| \| 631 200 \| 462 638 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Zakupy inwestycyjne w ramach programu "Nie stój w miejscu - bądź aktywny" \| 852 \| 85219 \| 4 000 \| - \| - \| 3 400 \| - \| - \| 600 \| - \| - \| \| \| RAZEM DZIAŁ 852 \| \| \| 4 000 \| 3 400 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Zmiana sposobu użytkowania budynku Szkoły Podstawowej w Lubachowie 12 na Szkolne Schronisko Młodzieżowe \| 854 \| 85417 \| 1 940 000 \| 250 000 \| 552 947 \| 1 137 053 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| RAZEM DZIAŁ 854 \| \| \| 1 940 000 \| 250 000 \| 552 947 \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Zakup kosiarzek - Sołectwa (§ 6060), w tym: Burkatów - 7 800 zł \| 900 \| 90003 \| 31 965 \| 31 965 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| Ustrzelnienie kanalizacji sanitarnej w Słotwinie \| 900 \| 90001 \| 200 000 \| 200 000 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| Zadania inwestycyjne w ramach porządkowania gospodarki wodno-ściekowej w gminie \| 900 \| 90001 \| 195 300 \| 195 300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| L.p. \| Wyszczególnienie \| Dział \| Rozdział \| Planowane wydatki z budżetu na 2019 rok \| Brutto włączone przychody z kredytów, pożyczek, obligacji \| RPO/PROW /ES \| WFOŚiGW/NE OŚGWiW \| Dotacje \| Dotacje \| Budżet państwa \| Wydatki z GFOŚiGW \| \|------\|----------------------------------------------------------------------------------\|-------\|----------\|----------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|--------------\|-------------------\|---------\|---------\|---------------\|-----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| Modernizacja oświetlenia w gminie, w tym: Sołectwo - 13 198 zł, z czego: Opoczna - 5 500 zł, Bałcien - 1 500 zł, Karczewice - 4 000 zł, Ławica Grn. - 2 000 zł, Sołtisławie - 2 798 zł, Witoszów Grn. - 400 zł \| 900 \| 90015 \| 163 198 \| 163 198 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 2 \| Modernizacja placu zabaw w Grodziszczu - Sołectwo \| 900 \| 90095 \| 11 200 \| 11 200 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 3 \| Zakup wyposażenia na placu zabaw - Sołectwo (§6060), w tym: Bytrzyska D. - 10 000 zł, Czarnów - 8 000 zł, Jagodna - 8 000 zł, Makowice - 5 000 zł, Mikołów - 6 080 zł \| 900 \| 90095 \| 35 980 \| 35 980 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| \| RAZEM DZIAŁ 900 \| \| \| 637 643 \| 637 643 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 1 \| Budowa świetlicy wiejskiej w Stachowicach w ramach programu Odnowa i rozwój wsi - dotacja GOKSiR (§6229) \| 921 \| 92109 \| 230 000 \| 230 000 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 2 \| Utwierdzenie placu przy świetlicy w Bojanicach - Sołectwo \| 921 \| 92109 \| 10 000 \| 10 000 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 3 \| Zakup nagłośnienia do świetlicy wiejskiej w Lutomii Dolnej (§6060) \| 921 \| 92109 \| 6 000 \| 6 000 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 4 \| Remont świetlicy wiejskiej w Pszennie w ramach działania LEADER - "Odnowa i rozwój wsi" \| 921 \| 92109 \| 13 000 \| 13 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 5 \| Remont świetlicy wiejskiej w Lutomii Górnej w ramach "Odnowy i rozwój wsi" \| 921 \| 92109 \| 868 591 \| 438 000 \| 0 \| 430 591 \| \| \| \| \| \| 6 \| Remont świetlicy wiejskiej w Mokrzestowie w ramach działania LEADER - "Odnowa i rozwój wsi" \| 921 \| 92109 \| 293 785 \| 118 000 \| 0 \| 175 785 \| \| \| \| \| \| 7 \| Remont świetlicy wiejskiej w Bojanicach w ramach działania LEADER - Małe Projekty \| 921 \| 92109 \| 37 500 \| 18 876 \| 0 \| 18 624 \| \| \| \| \| \| 8 \| Zakupy inwestycyjne w ramach Odnowy Wsi Dolsiaskiej (wyposażenie świetlic w Lutomii Górnej i Stachowicach) \| 921 \| 92109 \| 14 627 \| 14 627 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| RAZEM DZIAŁ 921 \| \| \| 1 473 507 \| 848 503 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 1 \| Modernizacja obiektu sportowego w Lutomii Górnej - Sołectwo \| 926 \| 92601 \| 9 429 \| 9 429 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 2 \| Budowa parkingu i ogrodzenia na działkach nr 590, 591, 1165 w Witoszowie Dolnym" \| 926 \| 92601 \| 400 000 \| 400 000 \| - \| - \| - \| - \| - \| - \| \| 3 \| Budowa boiska trawiastego we wsi Jagodnik w ramach działania LEADER - Małe Projekty \| 926 \| 92601 \| 10 000 \| 10 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| RAZEM DZIAŁ 926 \| \| \| 419 429 \| 419 429 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| OGÓŁEM \| \| \| 27 452 485 \| 10 949 763 \| 2 621 954 \| 12 806 168 \| 180 000 \| 100 600 \| 890 000 \| 5 \| * w tym: 39 000 zł z darowizny \| Lp. \| Nazwa zadania \| Jednostka organizacyjna realizująca zadanie \| Okres realizacji zadania \| Koszt całkowity inwestycji \| Koszt na lata 2009-2013 \| Źródło finansowania zadania \| Przełaty do pominięcia w latach \| \|-----\|----------------\|---------------------------------------------\|--------------------------\|---------------------------\|------------------------\|-------------------------------\|--------------------------------\| \| \| Turystyczno-edukacyjne zadania działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 704 754 \| 704 754 \| WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 75 000,00 404 247,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 175 000,00 794 434,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 11 \| Budowlane i niebudowlane zadania w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 109 459 \| 109 459 \| Środki własne GFOŚiGW* WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 10 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 10 000,00 59 459,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 12 \| Budowa basenu sportowego we wsi Jagodów w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 114 985 \| 114 985 \| Środki własne GFOŚiGW*** WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 13 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 13 000,00 74 982,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 13 \| Zagospodarowanie terenu przy świetlicy wiejskiej w Pszczewie w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 507 388 \| 507 388 \| Środki własne GFOŚiGW*** WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 13 000,00 494 388,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 14 \| Remont świetlicy wiejskiej w Pszczewie w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 507 388 \| 507 388 \| Środki własne gminy GFOŚiGW*** WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 0,00 640 000,00 601 900,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 15 \| Budowa świetlicy wiejskiej w Stachowicach w ramach programu Ochrona i rozwój wsi - OROSIIR (852279). Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" \| Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji \| 2009-2010 \| 350 000* \| 350 000 \| Środki własne GFOŚiGW* WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 120 000,00 230 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 16 \| Budowa drogi wiodącej do chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 11 636 019 \| 11 636 019 \| Środki własne GFOŚiGW* WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 1 206 019,00 950 000,00 3 500 000,00 3 500 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 17 \| Budowa drogi wiodącej do chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy \| Urząd Gminy \| 2009-2013 \| 11 636 019 \| 11 636 019 \| Środki własne GFOŚiGW* WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi \| \| \| \| \| \| Budżet państwa \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 400 000,00 600 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| 18 \| Budowa drogi prowadzącej do 379bD na odcinku pomiędzy drogą krajową nr 5 a drogą wojewódzką nr 379bD w gminie Słubiczki w Świdnicy \| Starostwo Powiatowe \| 2016-2011 \| 1 000 000 \| 1 000 000 \| Środki własne GFOŚiGW* WFOŚiGW Fundusz UE \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi \| \| \| \| \| \| Komunikat Woj. Min. Sportu-dot. \| 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| 0,00 400 000,00 600 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 \| \| Lp. \| Nazwa zadania \| Jednostka organizacyjna realizująca zadanie \| Okres realizacji zadania \| Koszt całkowity inwestycji \| Koszt na lata 2009-2013 \| Źródła finansowania zadania \| 2009 \| 2010 \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| \|-----\|----------------\|---------------------------------------------\|--------------------------\|---------------------------\|-------------------------\|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| 1 \| Budowa i modernizacja dróg lokalnych - powiatowych i gminnych \| Urząd Gminy \| 2012-2026 \| 15 000 000 \| 2 000 000 \| Środki własne gminy \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa stanu infrastruktury drogowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2 \| Przebudowa drogi powiatowej Luzonia-Górna wraz z odwodnieniem, dz. Nr 500 odc. Luzonia-Górna \| Urząd Gminy \| 2011 \| 1 446 000 \| 1 446 000 \| Środki własne gminy \| 723 006,00 \| \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa stanu infrastruktury drogowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Budżet Państwa \| 723 006,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 1 446 000,00 \| \| \| 3 \| Budowa hali sportowej przy budynku Gimnazjum w Witowicach Dolnych \| Urząd Gminy \| 2009-2010 \| 8 846 735 \| 832 737 \| Środki własne gminy \| 22 388,00 \| \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 496 000,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 832 737,00 \| 39 388,00 \| \| 4 \| Terenomodernizacja szkoły Podstawowej w Bystrzycy Górné \| Urząd Gminy \| 2009-2010 \| 544 200 \| 544 200 \| Środki własne gminy \| 115 250,00 \| \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 18 000,00 \| 526 200,00 \| \| 5 \| Terenomodernizacja budynku szkoły podstawowej w Mieleszowie \| Urząd Gminy \| 2009-2012 \| 720 000 \| 720 000 \| Środki własne gminy \| 1 000,00 \| 359 332,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 20 000,00 \| 1 000,00 \| \| 6 \| Terenomodernizacja budynku Gimnazjum w Witowicach Dolnych \| Urząd Gminy \| 2009-2012 \| 617 000 \| 617 000 \| Środki własne gminy \| 25 000,00 \| 333 032,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 20 000,00 \| 25 000,00 \| \| 7 \| Remontowanie budynku Domu Kultury w Bystrzycy Górnej \| Urząd Gminy \| 2009-2012 \| 443 000 \| 443 000 \| Środki własne gminy \| 262 730,00 \| 0,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 1 328,00 \| 0,00 \| \| 8 \| Budowa sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej w Grodziszczu \| Urząd Gminy \| 2011-2012 \| 3 000 000 \| 3 000 000 \| Środki własne gminy \| 50 000,00 \| 1 830 000,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej \| \| \| \| \| GFOŚiGW** \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 0,00 \| 50 000,00 \| \| 9 \| Zmiana sposobu ukształtowania budynku Szkoły Podstawowej w Sokołowie 12 na Szkole Szkoleniowo \| Urząd Gminy \| 2009-2011 \| 2 000 000 \| 2 000 000 \| Środki własne gminy \| 802 943,00 \| 0,00 \| \| \| Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury \| \| \| \| \| GFOŚiGW**** \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| WFOŚiGW \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakt Woj. \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 60 000,00 \| 1 940 000,00 \| \| Lp. \| Nazwa zadania \| Jednostka organizacyjna realizująca zadanie \| Okres realizacji zadania \| Koszt całkowity inwestycji \| Koszt na lata 2009-2013 \| Źródła finansowania zadania \| 2009 \| 2010 \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| \|-----\|---------------\|------------------------------------------\|--------------------------\|---------------------------\|------------------------\|----------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| GFOŚiGW* \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOSiGW \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakty Wojewódzki \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM \| \| \| \| \| \| \| 38 \| Budowa budynku komunalnego w Pużance \| Urząd Gminy \| 2011-2012 \| 3 600 000 \| 3 600 000 \| Środki własne \| 2 097 542,00 \| 1 502 458,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| Cel realizacji: zadania Poprawa infrastruktury miejskiej w Pużance \| \| \| \| \| GFOŚiGW* \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOSiGW \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakty Woj. \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| 0,00 \| 2 097 542,00 \| 1 502 458,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| \| \| \| GFOŚiGW* \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| WFOSiGW \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Fundusze UE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Budżet Państwa i inne \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kontrakty Wojewódzki \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Min. Sportu-dot \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| \| \| \| \| \| * środki w ramach przefinansowania z BGK płatności z budżetu państwa i EFSiGW pokryte zostaną w ramach przefinansowania z BGK * powrót do pozycji 7 w 2010 r. kwotę do 500 000 zł została zaliczona z podatku zaliczanego przez Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji, czyli samorządowa instytucja kultury ** powstanie z pozycji 9 będzie realizowana wraz z Przesłem Świdnickim w latach 2012-2016, środki przeznaczone z budżetu gminy na kolejne lata 2014-2026 po 1 000 000zł rocznie *** Od 29 marca GFOŚiGW ulega likwidacji a środki z GFOŚiGW powierzają się GFOŚiGW powierzają się środki własne gminy	<urn:uuid:bb4adf20-c176-4406-bbe7-1e1f368323f5>	finepdfs	1.163086	CC-MAIN-2019-43	http://bip.gmina.swidnica.pl/pub/uchwaly/2010/LXXIII-601-2010%20w%20sprawie%20zmiany%20budzetu%20gminy%20na%202010%20rok.pdf	2019-10-15T01:18:28Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986655735.13/warc/CC-MAIN-20191015005905-20191015033405-00531.warc.gz	27,921,233	0.999821	0.999839	0.999839	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1679, 3386, 4868, 6435, 7859, 9770, 11521, 13371, 19976, 29142, 35762, 41176, 46161, 50621 ]	2	0
Uchwała Nr ......./......../2022 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia ................... 2022 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559) i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503), w związku z Uchwałą Nr XXIV.227.2021 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 28 stycznia 2021 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" Rada Gminy Mińsk Mazowiecki stwierdza, że projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" nie narusza ustaleń studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki uchwalonego Uchwałą Nr XXVI/141/09 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 12 sierpnia 2009 r., zmienionego Uchwałą Nr XXXVIII.333.2022 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 17.03.2022 r. i uchwala, co następuje: Rozdział 1 Ustalenia ogólne § 1. 1. Uchwala się miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmujący części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne". 2. Granice obszaru objętego ustaleniami planu określa rysunek planu w skali 1:1000, stanowiący Załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały, będący integralną częścią planu. 3. Załącznikami do niniejszej uchwały są ponadto: 1) Załącznik Nr 2 – Rozstrzygnięcie Rady Gminy Mińsk Mazowiecki o sposobie rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; 2) Załącznik Nr 3 – Rozstrzygnięcie Rady Gminy Mińsk Mazowiecki o sposobie realizacji zapisanych w planie inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy oraz zasadach ich finansowania; 3) Załącznik Nr 4 – dane przestrzenne. § 2. 1. W planie ustala się: 1) przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania; 2) zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego; 3) zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu; 4) zasady kształtowania krajobrazu; 5) zasady kształtowania zabudowy oraz wskaźniki zagospodarowania terenu, maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalną wysokość zabudowy, minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową i sposób ich realizacji oraz linie zabudowy i gabaryty obiektów; 6) szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym; 7) zasady modernizacji, rozbudowy i budowy infrastruktury technicznej; 8) stawki procentowe, na podstawie których ustala się opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości związanego z uchwaleniem planu; 9) sposób usytuowania obiektów budowlanych w stosunku do dróg i innych terenów publicznie dostępnych oraz do granic przyległych nieruchomości; 10) szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy. 2. Plan nie zawiera, ze względu na brak występowania: 1) zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazów kulturowych, oraz dóbr kultury współczesnej; 2) wymagań wynikających z potrzeb kształtowania przestrzeni publicznych; 3) granic i sposobów zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, na podstawie odrębnych przepisów, terenów górniczych, a także obszarów szczególnego zagrożenia powodzią, obszarów osuwania się mas ziemnych; 4) zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji; 5) sposobu i terminu tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów. 3. Plan nie zawiera ustaleń w zakresie krajobrazów priorytetowych, ze względu na brak sporządzonego audytu krajobrazowego dla obszaru województwa. § 3. Ilekroć w uchwale jest mowa o: 1) planie – należy przez to rozumieć ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, o którym mowa w §1 niniejszej uchwały; 2) rysunku planu – należy przez to rozumieć rysunek planu sporządzony w skali 1:1000, stanowiący Załącznik Nr 1 do uchwały; 3) terenie – należy przez to rozumieć fragment obszaru planu o określonym przeznaczeniu lub o odrębnych zasadach zagospodarowania, wydzielony na rysunku planu liniami rozgraniczającymi i oznaczony symbolem liczbowym i literowym; 4) przeznaczeniu podstawowym – należy przez to rozumieć przeznaczenie dominujące na danym terenie lub działce budowlanej; 5) przeznaczeniu dopuszczalnym – należy przez to rozumieć przeznaczenie inne niż podstawowe, które uzupełnia lub wzbogaca przeznaczenie podstawowe; 6) wysokości obiektu budowlanego niebędącego budynkiem – należy przez to rozumieć całkowitą wysokość obiektu budowlanego niebędącego budynkiem, mierzoną od najwyższego poziomu terenu w obrysie obiektu do najwyżej położonego punktu tego obiektu; 7) dachu płaskim – należy przez to rozumieć dach o kącie nachylenia połaci dachowych nie większym niż 12; 8) nieprzekraczalnej linii zabudowy – należy przez to rozumieć, wyznaczone na rysunku planu, linie określające najmniejszą dopuszczalną odległość, w jakiej może być usytuowany budynek w stosunku do linii rozgraniczającej drogi, ciągi piesze lub inne tereny, bez uwzględnienia balkonów, loggii, werand, ganków, wykuszy, okapów, nadwieszeń, rynien, rur spustowych, gzymsów, parapetów, schodów, ramp oraz innych podobnych elementów architektonicznych wystających poza obrys budynku nie więcej niż 1,5 m oraz schodów zewnętrznych, podestów i ramp przy wejściach do budynków; 9) usługach – należy przez to rozumieć działalność służącą zaspokajaniu potrzeb ludności, prowadzoną w obiektach wolnostojących lub lokalach użytkowych wbudowanych, z wykluczeniem obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży większej niż 2000m 2 . § 4. 1. Następujące oznaczenia graficzne na rysunku planu są obowiązującymi ustaleniami planu: 1) granica obszaru objętego planem; 2) linia rozgraniczająca tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania; 3) nieprzekraczalna linia zabudowy; 4) zwymiarowane odległości mierzone w metrach; 5) przeznaczenie terenów o różnych zasadach zagospodarowania, wyznaczonych liniami rozgraniczającymi i oznaczonych symbolami liczbowo-literowymi, w tym: PU – teren obiektów produkcyjnych, składów, magazynów lub usług; 6) strefa ograniczonego sposobu zagospodarowania związana z odległością od lasu. 2. Oznaczenia graficzne występujące na rysunku planu, nie wymienione w ust. 1, w tym wynikające z przepisów odrębnych, mają wyłącznie charakter informacyjny. Rozdział 2 Ustalenia dla całego obszaru objętego planem § 5. W zakresie zasad ochrony i kształtowania ładu przestrzennego i krajobrazu ustala się: 1) kształtowanie charakteru zabudowy na obszarze objętym planem poprzez ustalone w planie parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu; 2) wszystkie inwestycje na terenie objętym ustaleniami planu, które zostały zrealizowane, rozpoczęte lub są realizowane oraz są zgodnie z obowiązującym w momencie ich rozpoczęcia prawem, lecz są niezgodne z ustaleniami planu, zostają uznane za przyjęte. § 6. W zakresie zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu ustala się: 1) zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, z wyjątkiem obiektów infrastruktury technicznej i komunikacyjnej; 2) zakaz lokalizacji zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, a w szczególności zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii przemysłowych; 3) uwzględnienie uwarunkowań wynikających z położenia obszaru objętego planem w zasięgu Głównych Zbiorników Wód Podziemnych nr 215 Subniecka warszawska oraz 2151 Subniecka warszawska (część centralna), zgodnie z ustaleniami niniejszej uchwały i przepisami odrębnymi; 4) uwzględnienie uwarunkowań wynikających z położenia obszaru objętego planem w granicach Mińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, zgodnie z ustaleniami niniejszej uchwały oraz przepisami odrębnymi w zakresie ochrony przyrody. § 7. W zakresie zasad kształtowania zabudowy oraz wskaźników zagospodarowania terenu ustala się: 1) parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu zgodnie z ustaleniami szczegółowymi dla poszczególnych terenów; 2) w zakresie zasad kształtowania zabudowy: a) nieprzekraczalne linie zabudowy zgodnie z rysunkiem planu, b) jeżeli ustalenia szczegółowe dla poszczególnych terenów nie stanowią inaczej, wysokość obiektów budowlanych niebędących budynkiem do 20,0 m; 3) w zakresie zapewnienia miejsc do parkowania i sposobu ich realizacji: a) liczbę miejsc do parkowania samochodów osobowych: dla usług – minimum 25 miejsc do parkowania na każde 1000 m 2 powierzchni użytkowej obiektu, dla obiektów produkcyjnych, składów i magazynów – minimum 35 miejsc do parkowania na 100 zatrudnionych, b) dla obiektów budowlanych nie wymienionych w lit. a – minimum 1 miejsce do parkowania na 100 m 2 powierzchni użytkowej obiektu, c) minimalna liczba miejsc do parkowania dla pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową zgodnie z przepisami odrębnymi w zakresie dróg publicznych. § 8. W zakresie szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości ustala się: 1) w granicach obszaru objętego planem nie wyznacza się obszarów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości; 2) minimalna powierzchnia działek i minimalna szerokość frontów działek zgodnie z ustaleniami szczegółowymi dla poszczególnych terenów; 3) kąt położenia granic działek w stosunku do przyległego pasa drogowego od 45° do 110°; 4) parametry określone w niniejszej uchwale nie dotyczą działek wydzielanych pod obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej. § 9. W zakresie szczególnych warunków zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu ustala się strefę ograniczonego sposobu zagospodarowania związaną z odległością od lasu, oznaczoną na rysunku planu symbolem graficznym, gdzie obowiązuje lokalizacja budynków zgodnie z przepisami odrębnymi z zakresu warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. § 10. W zakresie zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów infrastruktury technicznej ustala się: 1) możliwość budowy nowych oraz utrzymanie, przebudowę i rozbudowę istniejących obiektów, urządzeń i sieci infrastruktury technicznej, z zachowaniem przepisów odrębnych; 2) dopuszczenie lokalizowania urządzeń infrastruktury technicznej, w pasie pomiędzy linią rozgraniczającą drogi poza obszarem objętym planem i nieprzekraczalną linią zabudowy, zgodnie z przepisami odrębnymi; 3) w zakresie zaopatrzenia w wodę: a) z istniejącej lub projektowanej sieci wodociągowej o minimalnej średnicy rur Ø 40mm, b) dopuszcza się zaopatrzenia ze studni indywidualnych, pod warunkiem uwzględnienia pozostałych warunków określonych w przepisach odrębnych, c) budowę, rozbudowę, przebudowę sieci wodociągowej oraz realizacji hydrantów naziemnych o wymaganej średnicy nominalnej, zgodnie z przepisami odrębnymi, z uwzględnieniem wymogów dotyczących przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę; 4) w zakresie odprowadzania ścieków bytowych: a) do z istniejącej lub projektowanej sieci kanalizacji sanitarnej, o minimalnej średnicy rur Ø 63mm, zgodnie z przepisami odrębnymi, b) dopuszcza się odprowadzanie ścieków do bezodpływowego zbiornika do gromadzenia nieczystości lub do indywidualnego systemu oczyszczania ścieków na warunkach określonych w przepisach odrębnych; 5) w zakresie odprowadzania wód opadowych i roztopowych: a) z terenu powierzchniowo z możliwością odprowadzania do z istniejącej lub projektowanej sieci kanalizacji deszczowej, zgodnie z przepisami odrębnymi, b) zakaz odprowadzania wód opadowych do sieci kanalizacji sanitarnej, c) dopuszczenie retencjonowania wód opadowych i roztopowych oraz odprowadzania ich do wód i do gruntu, na warunkach określonych w przepisach odrębnych, d) dopuszczenie wykorzystywania wód opadowych i roztopowych na cele gospodarcze i przeciwpożarowe, e) dopuszczenie budowy sieci kanalizacji deszczowej o średnicy nie mniejszej niż 250 mm; 6) w zakresie zaopatrzenia w gaz: a) z projektowanej sieci gazowej, b) do czasu realizacji sieci gazowej zaopatrzenie w oparciu o indywidualne rozwiązania, w szczególności butli i zbiorników na gaz płyny, c) budowę sieci zgodnie z warunkami technicznymi, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe; 7) w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną: a) z istniejących i projektowanych sieci elektroenergetycznych napowietrznych i kablowych średniego napięcia oraz sieci napowietrznych i kablowych niskiego napięcia, b) rozbudowę, przebudowę, budowę nowych sieci oraz budowę urządzeń elektroenergetycznych zgodnie z przepisami odrębnymi, c) dopuszcza się wykorzystanie urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy nieprzekraczającej 100 kW zgodnie z przepisami odrębnymi, z wyłączeniem elektrowni wiatrowych; 8) w zakresie zaopatrzenia w ciepło: a) do celów grzewczych i ciepłej wody użytkowej ze źródeł indywidualnych z zachowaniem wymogów ochrony środowiska określonych w przepisach odrębnych, b) dopuszcza się zasilanie z urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy nieprzekraczającej 100 kW zgodnie z przepisami odrębnymi, z wyłączeniem elektrowni wiatrowych; 9) w zakresie telekomunikacji: a) obsługę w oparciu o istniejącą sieć telekomunikacyjną z możliwością jej rozbudowy i modernizacji z zachowaniem warunków określonych w przepisach odrębnych, b) możliwość lokalizowania przedsięwzięć z zakresu łączności publicznej; 10) ustala się gromadzenie i selekcję odpadów na posesjach w urządzeniach przystosowanych do ich gromadzenia zgodnie z przepisami odrębnymi z zakresu utrzymania czystości i porządku w gminie. § 11. Ustala się stawki procentowe, na podstawie których ustala się opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, związanego z uchwaleniem niniejszego planu, w wysokości 10% dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem PU. Rozdział 3 Ustalenia szczegółowe § 12. Dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem 1PU ustala się: 1) przeznaczenie podstawowe: a) zabudowa produkcyjna, b) zabudowa usługowa w tym w szczególności obejmują inwestycje związane z obsługą transportu, stacje benzynowe, stacje obsługi pojazdów samochodowych, bazy transportowe, hurtownie, hotele, zajazdy, centra logistyczne, c) składy i magazyny, d) działalność gospodarczą z zakresu gospodarowania odpadami, związaną ze zbieraniem i przetwarzaniem, z wyłączeniem unieszkodliwiania odpadów zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) za zgodne z przeznaczeniem podstawowym uznaje się lokalizację: a) budynków gospodarczych, garażowych, b) dojść i dojazdów, c) miejsc postojowych, d) dróg rowerowych, e) urządzeń wodnych, f) obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej, g) zieleni urządzonej; 3) przeznaczenie dopuszczalne: a) urządzenia wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy poniżej 100 kW, z wykluczeniem elektrowni wiatrowych o mocy powyżej 50 kW, b) drogi wewnętrzne, c) lądowiska; 4) parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy: a) maksymalny wskaźnik powierzchni zabudowy: 70% powierzchni działki budowlanej, b) udział powierzchni biologicznie czynnej: minimum 5% powierzchni działki budowlanej, c) wskaźnik maksymalnej intensywności zabudowy: 1,5 dla działki budowlanej, d) wskaźnik minimalnej intensywności zabudowy: 0,01 dla działki budowlanej, e) wysokość budynków: do 15,0 m, f) nachylenie połaci dachowych i geometria dachów: dopuszcza się wszystkie formy dachów o kącie nachylenia połaci dachowej do 42°, w tym dachy płaskie; 5) w zakresie warunków scalania i podziału nieruchomości: a) powierzchnię działki nie mniejszą niż 2500 m 2, b) szerokość frontu działki nie mniejszą niż 30,0 m; 6) w zakresie obsługi komunikacyjnej: a) obsługa terenów z dróg zlokalizowanych poza obszarem objętym planem: drogi gminnej – ul. Brzozowa (KD-L) oraz drogi krajowej nr 50 – ul. Kołbielska (KD-GP), b) dopuszczenie wyznaczania dróg wewnętrznych nieoznaczonych na rysunku planu. Rozdział 4 Ustalenia końcowe § 13. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Mińsk Mazowiecki. § 14. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego.	<urn:uuid:2601a6f5-4c05-4195-91c2-794385974124>	finepdfs	1.149414	CC-MAIN-2022-27	https://www.bip.minskmazowiecki.pl/plik,11175,mpzp-cz-m-zamienie-tekst.pdf	2022-07-06T10:59:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656104669950.91/warc/CC-MAIN-20220706090857-20220706120857-00013.warc.gz	711,176,711	0.999974	0.999993	0.999993	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2775, 5875, 8805, 11672, 14377, 16427, 16648 ]	2	0
Historia Polski w liczbach History of Poland in Numbers Tom III Volume 3 Polska w Europie Poland in Europe Warszawa 2014 Warsaw Historia Polski w liczbach History of Poland in Numbers prof. dr hab. Cezary Kuklo prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz dr Cecylia Leszczyńska Polska w Europie Poland in Europe Warszawa 2014 Warsaw Zespół Redakcyjny Editorial Team Przewodniczący Chairman prof. dr Franciszek Kubiczek Redaktor Główny Editor-in-chief prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Członkowie Members prof. dr hab. Andrzej Jezierski, prof. dr hab. Cezary Kuklo, prof. dr hab. Andrzej Wycząński, dr Halina Dmochowska, dr Cecylia Leszczyńska, dr Radosław Poniat, dr Andrzej Radżko, mgr Wojciech Adamczewski, mgr Władysław Wiesław Łagodziński, mgr Bożena Łazowska, mgr Grażyna Szydlowska Sekretarze Secretaries mgr Jan Berger, mgr Antoni Żurawicz Publikację opracowali Preparation of the publication Autorzy Authors prof. dr hab. Cezary Kuklo – okres do until 1795 r. prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz – okres 1795–1918 dr Cecylia Leszczyńska – okres 1918–2010 Konsultacja merytoryczna Content consultation dr Halina Dmochowska Opracowanie redakcyjne Edited by mgr Grażyna Szydlowska Opracowanie komputerowe Computer editing mgr Anna Ostrowska Zakład Wydawnictw Statystycznych Statistical Publishing Establishment Projekt okładki i opracowanie graficzne Cover and graphic design mgr Lidia Motrenko-Makuch Mapy i wykresy Maps and charts mgr Halina Sztrantowicz, mgr Robert Chmielewski Korekta Proof-reading Anna Gorzelana, Urszula Kazimierska, Izabela Krawczyk Redakcja techniczna Technical supervision Bożena Gorczyca Elektroniczne łączenie tekstów z grafiką Electronic integration of text and graphics Beata Brzezińska Przy publikowaniu danych prosimy o podanie źródła When publishing data please indicate source ISBN 978-83-7027-553-2 ZAKŁAD WYDAWNICTW STATYSTYCZNYCH, 00-925 WARSAWA, AL. NIEPODLEGŁOŚCI 208. Ark. druk. 75,75, 17 map i wykresów. Druk ukończono w kwietniu 2014 r. PRZEDMOWA W 10. rocznicę wstąpienia Polski do Unii Europejskiej oddajemy Czytelnikom publikację „Polska w Europie”. Jest ona kolejnym, jako tom III, opracowaniem z serii „Historia Polski w liczbach”. Wcześniej ukazało się dwutomowe wydawnictwo: tom I, Państwo. Społeczeństwo (2003 r.) i tom II, Gospodarka (2006 r.) oraz stanowiące syntezę obu tych tomów, uzupełnione nowymi danymi opracowanie Zarys historii Polski w liczbach (2012 r.). „Polska w Europie” zawiera statystyczny obraz społeczno-gospodarczej historii Polski na tle krajów europejskich od najdawniejszych czasów, możliwych do ujęcia liczbowego, do współczesności. Wiele tablic opatrzone komentarzami, opisującymi szerzej prezentowany temat. Do tablic dołączone także mapy i wykresy. Zamieszczono też obszerny wykaz źródłowej literatury krajowej i zagranicznej wykorzystanej podczas opracowywania danych liczbowych dla poszczególnych okresów, który może być pomocny zwłaszcza dla osób zajmujących się profesjonalnie prezentowaną problematyką. Wszystkie tablice, uwagi, spis treści, wprowadzenie, wstępy merytoryczne i noty biograficzne przetłumaczono również na język angielski. Wyrażamy nadzieję, że „Polska w Europie” okaże się interesującym i przydatnym wydawnictwem, które poprzez informacje statystyczne przybliży Czytelnikom dzieje naszego państwa oraz problemy jego rozwoju społecznego i gospodarczego na tle innych krajów Europy. Zwracamy się z prośbą do Czytelników o nadsyłanie uwag i propozycji dotyczących zakresu materiału i sposobu jego prezentacji. Zostaną one wykorzystane podczas prac nad kolejnymi wydawnictwami statystyczno-historycznymi. Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego prof. dr Franciszek Kubiczek Prezes Głównego Urzędu Statystycznego prof. dr hab. Janusz Witkowski Warszawa, marzec 2014 r. FOREWORD On the 10th anniversary of Poland’s accession to the European Union, we present our readers with the publication entitled “Poland in Europe”. This is Volume 3 of the series “The History of Poland in Numbers”. It was preceded by Volume 1 “The State. The society” (2003) and Volume 2 “The Economy” (2006), and by the compilation entitled “An Outline of the History of Poland in Numbers” (2012) constituting a synthesis of both volumes, supplemented with latest data. “Poland in Europe” presents a statistical outline of the socio-economic history of Poland against the background of other European countries, from the most distinct past that could be shown in numbers until nowadays. Many tables are accompanied by commentaries providing details of the topics presented. Specific maps and figures are also included. There is also a comprehensive list of the source literature, both national and international, used while compiling the numerical data for various periods. It may be especially useful to professionals dealing with the subject matter in question. All tables, notes, the list of contents, the foreword, substantive introductions and biographical notes have also been translated into English. We hope that “Poland in Europe” will be considered an interesting and useful publication, and that the statistical information included will familiarize our readers with the history of our country, along with its socio-economic development problems, in comparison to other European countries. We kindly request our readers to send their comments and proposals on the scope and presentation of the subject matter, which will contribute to our further statistical and historical publications. President of the Editorial Board Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. President of the Central Statistical Office Prof. Janusz Witkowski, Ph.D. Warsaw, March 2014 Wprowadzenie Główny Urząd Statystyczny od końca lat 60. prowadzi prace historyczno-statystyczne, które mają na celu udokumentowanie zjawisk, procesów i zdarzeń dotyczących rozwoju państwa polskiego od najwcześniejszego okresu, dla którego dało się odnaleźć liczbowe charakterystyki zjawisk. Wszystkie prace nabraly znacznego przyspieszenia i intensyfikacji od początku lat 90. XX wieku. Kolejne zespoły redakcyjne i autorskie zajmowały się przede wszystkim odszukiwaniem, zestawianiem, weryfikowaniem i analizą odnalezionych źródeł statystycznych. Autorzy wszystkich opracowań zajmowali się także dorobkiem tworzących się instytucji statystycznych, przede wszystkim o charakterze państwowym lub ponadregionalnym. W toku tych prac tworzył się i tworzy się nadal unikalny warsztat naukowy dotyczący metodologii i techniki badań statystycznych. Zespół Redakcyjny powołany przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego przekazuje Państwu trzeci tom zbiorczej serii wydawniczej „Historia Polski w liczbach”, przygotowany przy wykorzystaniu wydawanych przez GUS od 1990 r. zeszytów tematycznych. Tom ten jest kontynuacją trwających od 1968 r. prac mających na celu odtworzenie przeszłości i ukazanie teraźniejszości kraju w ujęciu liczbowym. Prace w tamtym okresie miały wyłącznie charakter wstępny i zaowocowały jedynie opracowaniem wersji roboczej zeszytów pt.: „Historyczny Rocznik Statystyczny” z danymi za lata 1918—1968. Opracowanie to — powielone w 1969 r. w niewielkiej liczbie egzemplarzy — przekazano wtedy jedynie wąskiemu gronu osób zajmujących się problematyką badań historyczno-statystycznych. Prace nad wydaniem już ogólnodostępnego „Historycznego Rocznika Statystycznego” nie zostały dokonane z powodów finansowych. Materiał statystyczny zgromadzony wówczas do opublikowania w „Historycznym Roczniku Statystycznym” został później w dużej mierze wykorzystany w dwóch wydawnictwach GUS: „Polska 1918—1978”, Warszawa 1978 i „Polska 1918—1988”, Warszawa 1989. Publikacja „Polska 1918—1988” ukazała się w połowie 1989 r. z inicjatywy ówczesnego prezesa GUS, dra Franciszka Kubiczka. Prace nad wydaniem publikacji dokumentujących rozwój społeczno-gospodarczy ziem polskich w pełnym zakresie ruszyły w II połowie 1989 r. Prezes GUS dr Franciszek Kubiczek w dniu 31 lipca 1989 r. powołał specjalnie wyznaczony do tych prac Komitet Redakcyjny publikacji „Historia Polski w liczbach”, któremu przewodniczy do chwili obecnej. Redaktorem Głównym został prof. dr hab. Andrzej Jezierski z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, a po jego śmierci w 2002 r. prof. dr hab. Andrzej Wyczański z Polskiej Akademii Nauk, a obecnie jest nim prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz. Wprowadzenie z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. W skład Komitetu weszli, poza wymienionymi, prof. dr hab. Cezary Kuklo z Instytutu Historii Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, obecnie Uniwersytetu w Białymstoku, dr Cecylia Leszczyńska z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, a także dr Andrzej Radzko z Wydawnictwa „Pallotinum”. Sekretarzem został mgr Jan Berger, a od 2009 r. również mgr Antoni Żurawicz — obaj z Głównego Urzędu Statystycznego. Zespół ten w pierwszym etapie swych prac przygotował 9 zeszytów tematycznych „Historii Polski w liczbach”. Były to: „Ludność, Terytorium”, „Rolnictwo, Leśnictwo”, „Górnicztwo i Przemysł, Budownictwo, Dochód Narodowy”, „Oświata, Nauka, Kultura”, „Transport, Łączność”, „Handel”, „Finanse”, „Materialne warunki życia ludności”, „Państwo, Wojsko”. Opracowania te wydawano sukcesywnie w latach 1990—1999. Ponadto w 1994 r., z myślą o czytelniku zagranicznym, wydano publikację pt. „Economic History of Poland in Numbers”, zawierającą wybór najważniejszych danych statystyczno-historycznych w języku angielskim. Prezes GUS Tadeusz Toczynski w dniu 13 lipca 2001 r. do składu Zespołu Redakcyjnego „Historii Polski w liczbach” włączył dr Halinę Dmochowską, wiceprezes GUS oraz mgr Wandę Bohdanowicz i mgr Grażynę Szydłowską z Departamentu Analiz i Opracowań Zbiorczych Głównego Urzędu Statystycznego. Do zadań Zespołu Redakcyjnego w rozszerzonym składzie należało opracowanie zbiorczej publikacji „Historia Polski w liczbach” w dwóch tomach: tom I — Państwo. Społeczeństwo i tom II — Gospodarka. Tom I ukazał się w 2003 r., a tom II w 2006 r. W obu tomach wyodrębniono trzy okresy chronologiczne: do 1795 r., lata 1795—1918 i okres 1918—2000 (w dalszych opracowaniach uwzględniano kolejne lata XXI w.). Terytorium państwa polskiego w obu tomach pokazano od strony statystycznej tylko dla takiego obszaru państwa, jaki obejmowały jego granice w danym okresie. Dla lat 1795—1918 starało się podawać dane statystyczne dla tych obszarów, które uważano w okresie I wojny światowej za terytorium przyszłego państwa polskiego opartego o granice historyczne, na których zamieszkiwały zwarte grupy Polaków. Szczegółowy zakres prezentowanych tablic zawierał uwagi metodyczne do obu tomów i opisy prezentowanych tablic. Zespół Redakcyjny, reaktywowany w dniu 26 marca 2009 r. przez prezesa GUS prof. dra hab. Józefa Oleńskiego do kontynuacji serii publikacji „Historia Polski w liczbach” (uzupełniony przez włączenie do jego składu mgr Bożeny Łazowskiej — dyrektora Centralnej Biblioteki Statystycznej i mgra Wiesława Łagodzińskiego), otrzymał zadanie przygotowania popularnonaukowego „Zarysu Historii Polski w liczbach”, przygotowania tomu trzeciego, pt. „Polska w Europie” oraz zaprojektowania tomu czwartego, poświęconego historii rozwoju instytucji statystycznych na ziemiach polskich oraz instytucjonalnych badań statystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem statystyk instytucji państwowych. „Zarys historii Polski w liczbach” wydany w styczniu 2012 r. stanowił obszerny wybór tablic z wymienionej wyżej dwutomowego opracowania, uzupełniony jednak nowymi materiałami. Publikacja zawierała statystyczny obraz historii Polski od najdawniejszych czasów, możliwych do ujęcia liczbowego, do współczesności. W opracowaniu przedstawiono tematykę dotyczącą: terytorium, władz centralnych i terenowych, wojska, wymiaru sprawiedliwości, ludności, narodowości i wyznań, aktywności ekonomicznej ludności, dochodów, płac i spożycia, budynków i warunków mieszkaniowych, ochrony zdrowia, edukacji i kultury, cen, rolnictwa i rybołówstwa, przemysłu i budownictwa, transportu i łączności, handlu wewnętrznego i zagranicznego, finansów i dochodu narodowego. Do tablic dołączone 51 map i wykresów oraz zamieszczono obszerny wykaz wykorzystanej literatury. Niniejszy tom III „Historii Polski w liczbach” pt. „Polska w Europie” ilustruje przebieg najważniejszych procesów i zjawisk społeczno-gospodarczych zachodzących na przestrzeni wieków w Polsce na tle innych krajów europejskich. Publikacja składa się z rozdziałów tematycznych dotyczących: terytorium i ludności, narodowości i wyznań, materialnych warunków życia ludności, edukacji i kultury oraz sportu, rolnictwa, przemysłu, transportu i łączności, handlu zagranicznego, finansów, dochodu narodowego oraz Polski w Unii Europejskiej. Tematy te opracowane zostały przez członków Zespołu — specjalistów zajmujących się określonymi okresami historii Polski, mianowicie okresem do 1795 r. oraz latami 1795—1918 i 1918—2010. Autorzy opracowań starali się wyważać odpowiednio zakres poszczególnych części tomu zdając sobie sprawę, że dane statystyczne w miarę upływu czasu były coraz bardziej dostępne, natomiast wystąpił znaczny brak danych ze wszystkich dziedzin życia z wczesnego okresu rozwoju państwowości i z okresu przedrozbiorowego i rozbiorowego. Ze względu na bardzo duże zróżnicowanie zakresu tematycznego, zasięgu terytorialnego i wyposażenia metodologicznego statystyków w kolejnych okresach historycznych, przedsięwzięcie publikacyjne okazało się zadaniem bardzo trudnym, a dla niektórych okresów wręcz niemożliwym do zrealizowania. Wiele barier i problemów wystąpiło przy prezentacji najważniejszych procesów i zjawisk społecznych i gospodarczych zachodzących w okresie do 1795 r. Przyjęcie rozpiętości czasowej wynoszącej prawie sześć stuleci stworzyło wiele trudności, ponieważ w całym tym okresie kraje europejskie prezentowały bardzo zróżnicowany poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. Okres współczesny przyniósł zmiany w zakresie struktur państwowych. Charakterystyczne dla średniowiecza państwo oparte na więziach osobistych ustąpiło miejsca państwu terytorialnemu. Polska za czasów panowania Kazimierza Wielkiego nie odbiegała znacząco pod względem struktur państwowych, społecznych i gospodarczych od innych państw europejskich i zaliczana była do grupy krajów średnio zamożnych. Pod koniec prezentowanego okresu (tj. XVIII stulecia) Rzeczpospolita szlachecka znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu państwa, który wyraźnie zwiększał dystans dzielący Polskę nie tylko do państw Europy Zachodniej, ale także do rosnących w potęgę militarno-mocarstwów sąsiadów — Austrii, Prus i Rosji. Epoka nowożytna przyniosła Europie postępujące różnice gospodarcze (gestość zaludnienia, urbanizacja, specjalizacja, intensywność i stopień towarowości produkcji) oraz odmienność wyznaniową i etniczną. Kolejnym problemem do rozwiązania w opracowaniu zestawień liczbowych charakteryzujących państwo polskie od X wieku do rozbiorów na tle innych państw europejskich był brak statystyki w jej nowoczesnym rozumieniu. W tamtych czasach, nawet w Europie Zachodniej, nie było instytucji gromadzących i krytycznie opracowujących dane ilościowe. Prezentowane w niniejszym opracowaniu dane statystyczne opierają się przede wszystkim na opracowaniach historyków polskich i obcych głównie z ostatniego półwiecza. Starano się ukazać, na ile było to możliwe, jak najwięcej zjawisk porównywalnych dla Polski i pozostałych krajów europejskich w dłuższej retrospekcji. Brak porównywalnych danych liczbowych w wielu dziedzinach czy to dla Polski, czy dla innych krajów utrudniał opracowanie zestawień liczbowych dla zachodzących w tym czasie zmian. Stąd też przy prezentacji niektórych zagadnień odwołano się do szacunków czy nawet przykładów w konkretnych przekrojach chronologicznych, aby wykazać ich charakter, a nie zagubić się w szczegółach. Zachowane źródła i istniejące opracowania spowodowały, że większość prezentowanych informacji dotyczy XVI–XVIII wieku, a tylko niektóre dane odnoszą się do czasów wcześniejszych. Dużym problemem był również zakres polityczno-geograficzny. Z jednej strony przez stulecia granice zewnętrzne niektórych państw były słabo oznaczone, z drugiej — epoka nowożytna obfitowała w przekształcenia polityczne i zmiany terytoriów w wyniku unii międzypaństwowych i licznych konfliktów zbrojnych. W takiej sytuacji racjonalnym rozwiązaniem było przyjęcie granic i rozległości terytorialnej w sposób umowny, zbliżony jedynie do rzeczywistości. Tablice przedstawiają aktualne w danym okresie terytoria państw, choć mogą podawać ich obszar w przybliżeniu. W obliczeniach powierzchni poszczególnych państw europejskich jako początkową cezurę chronologiczną przyjęto drugą połowę XVI wieku, dla której dysponowano lepiej opracowanymi danymi aniżeli dla czasów wcześniejszych. Dwa zasadnicze problemy wystąpiły w przedstawieniu liczbowym zmian zachodzących w latach 1795—1918. Pierwszym z nich był brak w tym okresie niepodległego państwa polskiego, dlatego często używano określenia „ziemie polskie”. Obszar tych „ziem” najczęściej obejmuje tylko ich część, zgodnie ze zmieniającym się podziałem terytorialnym. W latach 1807—1815 istniało formalnie niepodległe Księstwo Warszawskie i Wolne Miasto Gdańsk. W latach 1815—1831 podobny status miało Królestwo Polskie, a w latach 1815—1847 Rzeczpospolita Krakowska. Były też tereny mające w różnym stopniu autonomię: Wielkie Księstwo Poznańskie w latach 1815—1850, Królestwo Polskie w latach 1832—1867, a Galicja od 1867 r. do 1918 r. Taki stan w znacznym stopniu komplikował konstruowanie tablic i przedstawienie niektórych zjawisk dla całego obszaru w skali europejskiej. Dla lat 1816—1865 dostępne były dane dotyczące „ziem polskich”, obejmujące w zasadzie tylko Królestwo Polskie. Z tych samych względów we wszystkich dziedzinach dane dotyczące takich państw, jak Niemcy (Prusy), Austro-Węgry (Austria), Rosja (Cesarstwo Rosyjskie) obejmują również ziemie polskie. Dość często występującą trudnością były braki porównywalnych danych liczbowych (podobnie jak w poprzedniej epoce) w większości przedstawionych dziedzin, ponieważ albo brak takich danych dla ziem polskich, albo dla innych krajów. Dotyczyło to szczególnie okresu 1795—1870. Wiek XIX (właściwie lata 1807—1918) był okresem wielkich przemian w dziedzinie demografii. Miał miejsce w tym czasie przewrót społeczny, a także przewrót w dziedzinie oświaty. Następny okres to lata 1918—2010. W zestawieniach tabelarycznych, jeśli to było możliwe, starano się doprowadzić dane do 2010 r. Dążono do uzyskania ujęć w możliwie długich ciągach chronologicznych. Zrezygnowano z prezentacji danych dotyczących obu wojen światowych. Statystyka demograficzna, społeczna i gospodarcza dotycząca analizowanego okresu jest bardzo obszerna zarówno pod względem zakresu tematycznego, jak i źródeł. Problemem było z jednej strony określenie kryteriów doboru informacji i ich selekcja, z drugiej — wybór zakresu geograficznego, a więc zestawu państw, które stanowiłyby punkt odniesienia dla Polski. W pierwszym przypadku starano się przestrzegać zasady ciągłości merytorycznej, która pozwala porównać zmiany zachodzące w danej dziedzinie w długim okresie, a więc opisywać za pomocą liczb te dziedziny, które przedstawione zostały w okresach wcześniejszych (do 1795 roku i 1795—1918). Wyjątek czyniono dla niektórych kategorii, istotnych dla pokazania sytuacji gospodarczej czy społecznej, a które ze względu na brak danych nie znalazły się w częściach do 1918 roku. Ponieważ zestaw kategorii się zmienia i pojawiają się coraz nowe, bardziej złożone metody ujmowania zjawisk społecznych i gospodarczych za pomocą miar jakościowych, przy ich doborze kierowano się zasadą przystępności, czyli zrezygnowano z prezentacji miar złożonych, które mogłyby być trudne w odbiorze dla czytelnika niebędącego specjalistą w danej dziedzinie. W zakresie geograficznym przyjęto kryterium poprawności komparatystycznej i dostępności danych. Z powodu zmian mapy politycznej Europy, a więc powstawania nowych państw, łączenia innych oraz zmian granic, przyjęto zasadę podawania liczb dla obowiązującego w danym okresie zakresu terytorialnego danego państwa. Starano się, na ile to było możliwe, przyjąć szeroki zestaw państw, przede wszystkim dla podstawowych kategorii, stosując klucz doboru w postaci kilku państw zachodniej Europy oraz kilku państw Europy Środkowej. W większości tablic zrezygnowano z przedstawiania danych dla Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi, Ukrainy i Rosji (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich) z uwagi na brak ciągłości państwowej bądź zmiany terytorialne (Rosja/ZSRR), a tym samym brak porównywalnych statystyk. Problemem był również brak ciągłości niektórych kategorii, a co za tym idzie statystycznego ich ujmowania, bądź brak danych opisujących dane kategorie w przeszłości. Najmniej problemów związanych było ze statystyką demograficzną (z uwagi na ilościowy jej wymiar), a najwięcej z gospodarczą (z uwagi na dominację ujęć wartościowych), w tym z pojawianiem się klasyfikacji i kategorii wcześniej nie używanych w Polsce, takich jak np. produkt krajowy brutto (PKB) według metody SNA/ESA. W okresie do 1990 r. posługiwano się kategorią dochodu narodowego wytworzonego i podzielonego według metody MPS. Problematyczna była również statystyka społeczna (ujęcia ilościowe i wartościowe). Istotnym problemem były zmiany metodologii obliczeń indeksów bądź różnych kategorii ekonomiczno-statystycznych. Jednolita metodologia okresu międzywojennego w skali międzynarodowej dopiero wypracowywano (Międzynarodowy Instytut Statystyczny, Liga Narodów). Porównywalnymi danymi dysponujemy dla okresu od końca lat dwudziestych XX wieku. Metodologia okresu powojennego uległa zróżnicowaniu z powodu odmiенноśc ustrojowych między Wschodem i Zachodem. Kolejne fundamentalne zmiany nastąpiły po 1990 r., a następnie po akcesji Polski do Unii Europejskiej i konieczności dostosowania polskiej statystyki do europejskiej. Zmiany te mają istotne znaczenie dla porównywalności danej kategorii. Wymienione wyżej okoliczności spowodowały, iż większość tablic została zbudowana w oparciu o źródła pierwotne, jakimi są roczniki statystyczne oraz publikacje instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i przetwarzanie danych. Podstawą opracowania stały się publikacje Głównego Urzędu Statystycznego, Ligi Narodów, Organizacji Narodów Zjednoczonych, EUROSTAT-u, Banku Światowego itd. Jest to usprawiedliwione także tym, iż zestawienia porównawcze, jakie znaleźć możemy w licznych monografiach bazują na oficjalnych danych podawanych przez wymienione instytucje, dodatkowo dotyczą węższych — niż przyjęto w niniejszej publikacji — przedziałów chronologicznych. Do autorskich obliczeń odwoływano się tylko wtedy, gdy określonych danych nie znajdowano w publikacjach wskazanych wyżej instytucji. Przygotowując III tom „Historii Polski w liczbach” autorzy korzystali w znacznym zakresie z fundamentalnych dzieł B. R. Mitchella "International Historical Statistics" (5 tomów, 6 wydań — ostatnie w 2007 r.) oraz Agnusa Maddisona dotyczących światowej gospodarki, wydanych przez OECD w latach 2003 i 2007. Korzystali także z polskich roczników statystyki międzynarodowej i opracowań międzynarodowych organizacji statystycznych i gospodarczych. Opracowania międzynarodowe mają ograniczoną przydatność dla tego opracowania ze względu na sposób przedstawienia danych liczbowych. Główna ich intencja było pokazanie historycznego obrazu całego świata w liczbach w jak najpełniejszym zakresie tematycznym. Naszą natomiast intencją było ukazanie historycznego obrazu dziejów Polski w liczbach na tle dziejów innych krajów. Głównym więc problemem było wyszukiwanie porównywalnych danych dla Polski i reszty Europy zarówno w zakresie chronologicznym, jak i tematycznym, dlatego w pierwszym rzędzie zrezygnowaliśmy z dziedzin, które nie były porównywalne ze względu na znaczne różnice ustrojowe. Z tego powodu w opracowaniu nie ma takich działów, jak władze centralne i terenowe, wojsko, wymiar sprawiedliwości czy handel wewnętrzny. Natomiast w poprzednich opracowaniach dotyczących Polski wszystkie te zagadnienia były uwzględnione. Jak już wyżej wspomniano, istotnymi przeszkodami w pokazaniu całokształtu tematyki był m.in. brak istniejącego suwerennego państwa polskiego w latach 1795—1918 oraz brak dostępnych danych dla analogicznej tematyki odpowiedniej dla Polski i innych krajów Europy. Korzystając z tablic i zawartych w nich danych liczbowych musimy pamiętać, że pokazują one tylko zmiany ilościowe, natomiast w rozwoju historycznym podstawową rolę odgrywają przemiany jakościowe. Z drugiej jednak strony pozwalają nam na wysuwanie ważnych wniosków dotyczących zmian jakościowych. Autorami merytorycznymi, którzy podjęli się opracowania tablic dotyczących określonych dziedzin życia społecznego i gospodarczego dla poszczególnych okresów historycznych Polski i krajów europejskich są: prof. dr hab. Cezary Kuklo — okres do 1795 r., prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz — lata 1795—1918 i dr Cecylia Leszczyńska — lata 1918—2010. Poprzedzili oni swoje opracowania szczegółowymi uwagami metodologicznymi i komentarzami historycznymi odnoszącymi się bezpośrednio do opisywanego przez siebie okresu. Konstrukcja tablic prezentujących dane z poszczególnych okresów została wzbogacona wyjaśnieniami i komentarzami pozwalającymi na odczytanie zarówno sensu danych liczbowych, jak i ich wartości poznawczej. Bardzo starannie opracowano informacje o źródłach, z jakich autorzy uzyskali prezentowane dane. Tablice mają charakter tematyczny. W ich ramach starano się zachować maksymalną ciągłość chronologiczną. Gdy to nie było możliwe lub bardzo utrudnione, ze względu na zmiany w kategoriach i metodologii ich obliczania, tablice dzielono na integralne części czasowe. Przypisy odniesiono wtedy do tych wyodrębnionych części. Każde zagadnienie przedstawione w danym okresie stanowi niezwykły wkład w naszą wiedzę na temat rozwoju Polski i jej miejsca w ówczesnych strukturach europejskich. Obok tablic publikacja zawiera mapy oraz wykresy. Tom III, który prezentuje Zespół Redakcyjny zamyka etap prac, w którym opisujemy w ujęciu statystycznym zjawiska dotyczące historii Polski przedstawione za pomocą liczb. Autorzy tego tomu, gromadząc i opracowując dane stosownie do okresów historycznych swoich zainteresowań, utworzyli autorskie rozwiązania, wypełniając luki w dotychczasowych badaniach i źródłach. Stąd też ogromne znaczenie zarówno dla całego ciągu ponad dwudziestodwuletniej pracy, jak i dla tego tomu ma wkład naukowy prof. dra hab. Juliusza Łukasiewicza i prof. dra hab. Cezarego Kuklo oraz dr Cecylii Leszczyńskiej. Program prac zakończy tom IV, który poświęcony będzie problematyce historii instytucji statystycznych w Polsce oraz prowadzonych przez nie badań. Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego prof. dr Franciszek Kubiczek Redaktor Główny prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Since the end of the 1960s, the Central Statistical Office has been conducting historical and statistical research aiming at documenting phenomena, processes, and events relating to the development of Poland, starting from the earliest times for which numerical characteristics of phenomena could be found. In the beginning of the 1990s, the research gained pace and was intensified. Successive editorial boards and authors’ teams were mainly searching out, comparing, verifying, and analysing discovered statistical sources. The authors of all studies were also engaged in research on the achievements of the established statistical institutions, mainly the national or supra-regional bodies. The research has resulted in the acquisition of unique academic methodology and tools concerning statistical studies. Appointed by the President of the Central Statistical Office, the Editorial Board provides you with the 3rd volume of the collected edition “Historia Polski w liczbach” (“History of Poland in Numbers”) based on the thematic journals issued by the CSO since 1990. This volume is a continuation of the studies which started in 1968 with the aim to reconstruct the country’s past and reveal its present from the perspective of numerical analysis. The work conducted at that time was simply preliminary and resulted solely in a working version of the journals entitled “Historyczny Rocznik Statystyczny” (“Historical Statistical Yearbook”) including data pertaining to the years 1918—1968. This publication (in 1969 a few additional copies were printed) was given to a very limited number of people engaged in historical and statistical research. Endeavours to publish “Historyczny Rocznik Statystyczny” as a widely available journal did not succeed due to financial reasons. The statistical material collected at that time was widely used in two studies by the CSO: “Polska 1918—1978”, published in Warsaw in 1978 and “Polska 1918—1988”, published in Warsaw in 1989. “Polska 1918—1988” was issued in mid-1989 on the initiative of the then President of the CSO Franciszek Kubiczek, Ph.D. In the second half of 1989, full-scale works on publications documenting the social and economic development of Poland started. On 31 July 1989, the Editorial Board was specially appointed to work on the publication “Historia Polski w liczbach” by the President of the CSO Franciszek Kubiczek, Ph.D., who still chairs it. The Editor-in-Chief was Prof. Andrzej Jezierski, Ph.D. from the Faculty of Economic Sciences of the University of Warsaw, and in 2002, following his death, he was succeeded by Prof. Andrzej Wyczański, Ph.D. from the Polish Academy of Sciences. Currently, the Editor-in-Chief is Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. from the Institute of History of the University of Warsaw. Apart from the mentioned members of the Editorial Board, it is made up also by Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. from the Institute of History of the Branch of the University of Warsaw in Białystok, Cecylia Leszczyńska, Ph.D. from the Faculty of Economic Sciences of the University of Warsaw, and Andrzej Radzko, Ph.D. from the “Pallotinum” Publishing House. The Secretary of the Editorial Board was Jan Berger, M.A., and since 2009 Antoni Żurawicz, M.A. has been holding this position — both representing the Central Statistical Office. In the first stage of its activities, the Editorial Board prepared nine thematic journals of "Historia Polski w liczbach". They included: "Ludność, terytorium" (Population, Territory), "Rolnictwo, leśnictwo" (Agriculture, Forestry), "Górnictwo i przemysł, budownictwo, dochód narodowy" (Mining and Industry, Construction, National Income), "Oświata, nauka, kultura" (Education, Science, Culture), "Transport, łączność" (Transport, Communications), "Handel" (Commerce), "Finanse" (Finances), "Materialne warunki życia ludności" (Material Living Conditions of the Population), "Państwo, wojsko" (State, Army). These publications were issued in succession in 1990—1994. Apart from that, earmarked mainly for foreign readers, "Economic History of Poland in Numbers" was published in 1994, containing a selection of the most important statistical and historical data in English. On 13 July 2001, the President of the CSO Tadeusz Toczyński, involved Halina Dmochowska, Ph.D., the Vice-President of the CSO, Wanda Bohdanowicz, M.A., and Grażyna Szydlowska, M.A., both from the Analyses and Comprehensive Studies Department of the Central Statistical Office, in the activities of the Editorial Board. The tasks of the extended Editorial Board included preparing two volumes of the collective publication "Historia Polski w liczbach". The 1st volume — Państwo. Społeczeństwo (State. Society) was issued in 2003 and the 2nd volume — Gospodarka (The Economy) in 2006. Both volumes were divided into three chronological periods: before 1795, years 1795—1918, and 1918—2000 (next publications cover subsequent years of the 21st century). Poland is in both volumes presented from the statistical point of view and limited to the territory it covered in a given period. Concerning the years 1795—1918, it was attempted to provide statistical data for those areas which during the World War I had been recognised as the territory of future Poland within historical borders and resided by coherent groups of Poles. Methodological notes concerning both volumes and descriptions of the presented tables are included. The Editorial Board was re-established by the President of the CSO, Prof. Józef Oleński, Ph.D., on 26 March 2009, in order to continue the series "Historia Polski w liczbach" (Bożena Łazowska, M.A. — Director of the Central Statistical Library, and Wiesław Łagodziński, M.A., joined the Board). Its task was to prepare a scientific publication for a general public "Zarys historii Polski w liczbach," the 3rd volume of "Historia Polski w liczbach" entitled "Polska w Europie" (Poland in Europe), and a draft of the 4th volume on the development of statistical institutions on Polish territory and institutional statistical surveys, mainly including the statistics of the state institutions. Issued in January 2012, "Zarys historii Polski w liczbach" (An outline of the history of Poland in numbers) was a rich selection of tables included in the above mentioned two volumes, nevertheless supplemented with new materials. The publication presented a statistical picture of the history of Poland from the earliest times which are possible to be expressed in numbers, to the present. The publication covered the following topics: territory, central and local authorities, the Army, the judiciary, population, nationalities and denominations, the economic activity of the population, income, wages, salaries and consumption, buildings and living conditions, healthcare, education and culture, prices, agriculture and fishing, industry and construction, transport and communications, domestic and foreign commerce, finances, and national income. Tables were supplemented with 51 maps and charts and included an extensive list of sources. This 3rd volume of "Historia Polski w liczbach" entitled "Polska w Europie" (Poland in Europe) depicts the most important social and economic processes and phenomena occurring in Poland over the centuries, as compared to other European countries. The chapters of the publication cover the following topics: territory and population; nationalities and denominations; the material living conditions of population; education, culture and sport; agriculture; industry; transport and communications; foreign trade; finance; and national income; Poland in the European Union. These topics were devised by the members of the Editorial Board — experts in given periods in the history of Poland, namely before 1795, the years 1795—1918 and 1918—2010. Due to the fact that statistical data are becoming more and more available with time, whereas there is a lack of data concerning all aspects of life in the early days of Polish statehood, as well as in the pre-partition and partition periods, the Authors tried to carefully balance the scope of separate parts of the volume. As the thematic scope, territorial range, and methodological tools used by statisticians in successive historical periods differed a lot, preparing the publication turned out to be a very difficult, and for some periods even impossible, task. Presenting the vital processes and social and economic phenomena occurring before 1795 encountered many barriers and obstacles. Time range of nearly six hundred years caused many problems, as the level of social and economic development varied between European countries in this whole period. The modern era brought changes to state structures. The state based on personal bonds, typical for the Middle Ages, gave in to the territorial state. Under the reign of Casimir the Great, Poland did not differ considerably from other European countries in terms of state, social and economic structures, and belonged to the medium-rich countries. By the end of that period (the 18th century), the Republic of Nobles suffered from the crisis of the state, which significantly widened the gap between Poland and Western Europe countries, but also its neighbours, Austria, Prussia and Russia, that were becoming military superpowers. The modern era was in Europe a period of growing economic disparities (population density, urbanisation, specialisation, intensity and marketability of production) and religious and ethnic diversities. Another problem to solve in order to work out numerical summaries describing Poland between the 10th century and its partitioning in comparison with other European countries was a lack of statistics in its modern meaning. At that time there was no institution collecting and critically analysing data, even in Western Europe. Statistical data presented in this publication are based mainly on studies by Polish and foreign historians of the last fifty years. The Authors tried, as far as possible, to show many comparable phenomena in respect of Poland and other European countries in the long-term retrospective. The lack of comparable numerical data concerning many aspects, both for Poland and other European countries, hindered the analysis of numerical summaries referring to changes occurring at that time. Therefore, estimates or even examples for specific chronological periods were used to present some of the issues with the aim of presenting their essence and not to go into every detail. The preserved sources and existing studies meant that the majority of the presented information concerned the 16th—18th century, and just a few data refer to earlier times. Political and geographical range constitutes another huge obstacle. On the one hand, the external borders of some countries were poorly marked, and, on the other hand, the modern era abounded with political transformations and changes in state territories resulting from international unions and many military conflicts. Therefore, the only reasonable solution was to accept symbolic borders and territories that were close to reality. The tables present the territories of countries in a given period, but it is possible that the data are just rough figures. To estimate the area of each European country, the second half of the 16th century was used as the dividing line, after which, compared with earlier times, data are better analysed. Two major problems arose in the numerical presentation of the changes occurring in the years 1795–1918. The first one resulted from there being no independent Polish country at that time, so the term "Polish territory" is often used. "Territory" covers just a part of that area, complying with the changing territorial divisions. In 1807–1815, the independent Duchy of Warsaw and the Free City of Danzig were formally established. In 1815–1831 the Kingdom of Poland and in 1815–1847 the Republic of Kraków had equal status. There were also areas with various levels of autonomy: the Grand Duchy of Posen in 1815–1850, the Kingdom of Poland in 1832–1867, and Galicia between 1867 and 1918. For that reason, the construction of tables and the presentation of some phenomena concerning the whole area on a European scale posed many difficulties. For the years 1816–1865 data concerning "the Polish territory" were available only in respect to the Kingdom of Poland. Therefore, referring to all fields, data concerning such countries as Germany (Prussia), Austria-Hungary (Austria) and Russia (The Russian Empire) are also included under the Polish territory. A lack of comparable numerical data for the majority of the presented fields (similarly to the previous period) was a frequent hindrance, as there was no such data for the Polish territory or other countries. It referred mainly to the years 1795–1870. The 19th century (precisely the years 1807–1918) was a time of great demographic changes. In that time a social and educational revolution took place. The next period comprises the years 1918–2010. As far as it was possible, the Authors tried to fill the tables with data concerning the years up to 2010. The aim was to obtain possibly long chronological sequences. The data on both world wars were abandoned. Demographic, social, and economic statistics on the analysed period are very extensive, both in respect of the thematic range and sources. The problem was to determine and select criteria on the selection of information, on the one hand, and the choice of geographical scope, i.e. a set of countries being a point of reference for Poland, on the other. In the first case it was attempted to observe the rules of factual continuity enabling the comparison of changes in a given field in a long-time retrospective, i.e. to describe the fields presented in earlier periods (before 1795 and in the years 1795–1918) by means of numbers. Exceptions were made for some categories which were vital for the presentation of the economic and social situation, but, due to the lack of data, were not included in the parts relating to the period before 1918. As the set of categories is changeable and new, more compound methods of presenting social and economic phenomena by means of quality measures are becoming available, the Authors were guided by the simplicity principle when selecting the methods. Therefore, complex measures were abandoned as being too difficult for the readers who are not specialised in a given field. Referring to the geographical scope, the criteria of comparative correctness and data availability were adopted. Due to some changes on the political map of Europe, including the creation of new countries, merging of other countries and border changes, the numbers apply to the territory of a particular country in a specific period of time. The aim was to include, if possible, many countries, especially in respect of the basic categories. In selecting them the principle was followed to choose a few countries from Western Europe and a few countries from Central Europe. The majority of the tables do not include data for Lithuania, Latvia, Estonia, Belarus, Ukraine, or Russia (the Soviet Union), due to the lack of state continuity or territorial changes (Russia/USSR), and therefore there are no comparable statistics. Another problem was the lack of continuity in some categories, and hence their statistical presentations, or the absence of previous data on the categories. The demographic statistics (due to their quantitative character) were the least problematic, whereas the economic statistics (due to the dominance of quality measures) posed the most difficulties, including some classifications and categories which had not been used earlier in Poland, e.g. gross domestic product (GDP) measured according to SNA/ESA standards. Before 1990, the category of national income was generated and divided according to the MPS method. Social statistics were also problematic (quality- and value-based measures). Changes in the methodology of calculating indices or various economic and statistical categories were a fundamental problem. A uniform methodology for the inter-war period had only been developed on an international scale (International Statistical Institute, League of Nations). We have similar data on the period from the end of the 1920s. The post-war methodology was diversified due to political differences between the East and the West. Other revolutionary changes occurred after 1990, and then after Poland gained access to the European Union and there was a necessity to adapt Polish statistics to the European standards. These changes are of crucial importance for the comparability of a given category. The above-mentioned circumstances resulted in the fact that the majority of the tables were made based on primary sources such as statistical yearbooks and publications by institutions in charge of collecting and processing data. Publications of the Central Statistical Office, League of Nations, United Nations Organisation, EUROSTAT, World Bank, and others constitute the basis of these publications. Their use can be justified by the fact that comparative studies which can be found in many monographs rely on the official data provided by the mentioned institutions. Additionally, they refer to shorter periods of time than those observed in this publication. If given data were not available in the mentioned publications, the estimates by other authors were quoted. In the course of preparing the 3rd volume of "Historia Polski w liczbach", the Authors made extensive use of fundamental works on the world economy by B. R. Mitchell "International Historical Statistics" (5 volumes, 6 editions — the last one in 2007) and Angus Maddison, that were issued by the OECD in 2003 and 2007. Polish yearbooks of international statistics and studies by international statistical and economic organisations were also used. International studies have a limited application in this publication due to the way of presenting numerical data. Their main aim was to present the historical picture of the whole world by means of numbers pertaining to as many thematic fields as possible. Our aim, however, was to depict the historical picture of Poland by means of numbers and in comparison with other countries. Therefore, searching for comparable data for Poland and the rest of Europe posed the main problem, in both chronological and thematic terms. Thus, we had to abandon fields that could not be compared due to vast political differences. The publication does not include such topics as central and local authorities, the judiciary, or domestic commerce. In the previous studies on Poland all these fields were covered. As already mentioned, key hindrances to present the entirety of the issues included, among other things, no independent Polish state in the years 1795—1918 and the lack of data pertaining to analogous issues in Poland and other European countries. It should be borne in mind that the tables, along with the included data, refer only to quantitative changes, whereas these are qualitative changes that play a fundamental role in historical development. However, they make it possible to draw some conclusions on the qualitative changes. The following Authors undertook the task to prepare the tables concerning given aspects of social and economic life in specific periods of time: Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. — the period before 1795, Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. — the years 1795—1918, and Cecylia Leszczyńska, Ph.D. — years 1918—2010. They preceded their studies with detailed methodological notes and historical comments directly referring to the described period. The tables presenting data on the given periods were expanded with explanations and notes which make it possible to interpret the meaning of the numerical data and their educational value. Information on sources containing the presented data was very thoroughly prepared. The tables are thematically divided. The Authors tried to preserve the maximum chronological continuity. If it were impossible or hindered due to changes in the categories and methodology of estimating them, the tables were divided into integral periods of time. Footnotes were added to the distinguished parts. Each issue presented in a given period influences our knowledge on the development of Poland and its place in the European structures of the time. Apart from the tables, maps and charts were also included in the publication. Presented by the Editorial Board, the 3rd volume is the last stage of studies on phenomena concerning the history of Poland that are depicted from the statistical point of view and by means of numbers. Collecting and processing data referring to the historical periods of their interests, the Authors of the volume found original solutions and filled the gaps in the research and sources to date. Therefore, the academic input by Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D., Prof. Cezary Kuklo, Ph.D., and Cecylia Leszczyńska, Ph.D., is of great significance to over twenty years of work and to this volume. The project will be crowned with the 4th volume devoted to the history of the Polish statistical institutions and their work. President of the Editorial Board Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. Editor-in-Chief Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. Wstęp Okres do 1795 r. Przedstawione dane liczbowe mają za zadanie zilustrować, na ile było to możliwe, przebieg najważniejszych procesów i zjawisk społecznych i gospodarczych zachodzących w północnośredniowiecznej i wczesnonowożytniej Polsce na tle Europy, a więc niemal na przestrzeni pięciu, sześciu stuleci. Przyjęcie tak dużej rozpiętości czasowej rodzi szereg trudności, bowiem w całym tym okresie były w Europie kraje o różnym poziomie rozwoju gospodarczego. Dawne regionalne różnice w rozwoju widoczne w średniowieczu, w czasach nowożytnych nabrały odmiennego charakteru, chociażby z racji zacieśnienia więzi między strefami i regionami Starego Kontynentu (m.in. przyspieszenie i upowszechnienie obrotu pieniężnego, zbliżenie komunikacyjne). Z drugiej strony era nowożytna przyniosła zmiany w zakresie struktur państwowych. Charakterystyczne dla średniowiecza państwo oparte na wieżach osobistych ustępuje miejsca państwu terytorialnemu, opartemu — zwłaszcza na Zachodzie — na wykwalifikowanych, z czasem biurokratycznych kadrach urzędniczych i obejmującemu swoim oddziaływaniem coraz więcej dziedzin życia poddanych. Wystarczy przypomnieć, że Polska za czasów panowania Kazimierza Wielkiego, ostatniego władcy z dynastii piastowskiej, pod względem struktur państwowych, społecznych i gospodarczych nie odbiegała znacząco od innych państw zachodniej, a przynajmniej środkowowschodniej Europy, choć historycy zaliczają ją obok Czech i Węgier do grupy krajów średnio zamożnych. Z kolei pod koniec prezentowanego okresu, tj. XVIII stulecia, Rzeczpospolita szlachecka znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu państwa. Był on wywołany rozwojem i dominacją magnaterii, wzmocniony dodatkowo instytucją wolnej elekcji oraz modelem życia gospodarczego i społecznego (system folwarczno-pańszczyźniany), który wyraźnie zwiększał dystans dzielący Polskę nie tylko do państw Europy Zachodniej, jak Anglia, Holandia czy Francja, zmierzających ku kapitalizmowi, ale także do rosnących w potęgę militarno-mocarstwową sąsiadów — Austrii, Prus i Rosji. Ich zaborczość doprowadziła do kolejnych rozbiorów Rzeczypospolitej (1772, 1793, 1795), w wyniku których państwo polsko-litewskie przestało istnieć. Należy pamiętać, że epoka nowożytna, związana z odkryciem Ameryki, uznawanym za jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach cywilizacji europejskiej, w odróżnieniu od średniowiecza przyniosła Europie postępujące różnice gospodarcze (gęstość zaludnienia, urbanizacja, specjalizacja, intensywność i stopień towarowości produkcji) oraz odmienność wyznaniową i etniczną. Drugą trudnością w przedstawieniu charakterystyki liczbowej państwa polskiego od X wieku do rozbiorów w drugiej połowie XVIII wieku na tle innych państw europejskich jest brak statystyki w jej dzisiejszym, nowoczesnym rozumieniu, gdyż w tamtych czasach nawet w Europie Zachodniej nie było instytucji mających za zadanie gromadzenie i krytyczne opracowywanie danych ilościowych. Nie ulega też wątpliwości, że nawet zachowane informacje z danymi demograficznymi, społecznymi i gospodarczymi dotyczące analizowanego okresu są pod względem tematycznym, jak i źródeł, o wiele mniej pojemne od współczesnych. Dlatego też prezentowane dane statystyczne opierają się przede wszystkim na opracowaniach historyków polskich i obcych powstałych głównie w ostatnim półwieczu. Należy przy tym podkreślić, że wielu autorów zagranicznych nie informuje szczegółowo o wykorzystanej podstawie źródłowej czy zastosowanej metodologii (dotyczy to zwłaszcza ujęć syntetycznych), co utrudnia, tak niezbędną w realizacji przyjętych celów, komparatystykę przestrzenno-czasową. Osobnym problemem utrudniającym unifikację statystyk, zwłaszcza w zakresie badań nad historią gospodarczą epoki średniowiecza i wczesnonowożytną, pozostaje ogromna różnorodność używanych ówcześnie systemów pomiarowych i wago-miarowych i tym samym przeliczenie na obowiązujący dzisiaj system metryczny. Z kolei dynamiczny rozwój polskich badań społeczno-gospodarczych w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, a nawet jeszcze w początkach lat siedemdziesiątych XX wieku (kosztem historii politycznej, a częściowo i dziejów kultury), nie zaowocował powstaniem rodzimej syntezy ujmującej w integralnym związku dzieje gospodarcze Polski i innych krajów europejskich w początkach doby nowożytnej. Wynikało to przede wszystkim z faktu, że historycy polscy podjęli niewiele tematów z zakresu powszechnej historii gospodarczej. Tym niemniej miejsce Europy Środkowo-Wschodniej w systemie gospodarczym całego Starego Kontynentu analizowali szerzej: Jerzy Topolski (Narodziny kapitalizmu w Europie XIV—XVII wieku, Warszawa 1965, wyd. 3, Poznań 2003), Antoni Mączak (U źródeł nowożytnej gospodarki europejskiej, Warszawa 1967), Marian Małowist (Wschód a Zachód Europy w XIII—XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, Warszawa 1973, wyd. 2, Warszawa 2006) i Andrzej Wyczański (Polska w Europie XVI stulecia, Warszawa 1973, wyd. 2 poprawione i uzupełnione, Poznań 1999). Dodajmy przy tym, że wspomniany A. Wyczański w jednym ze swoich późniejszych opracowań poświęconych europejskim strukturom społeczno-gospodarczym w epoce preindustrialnej dostrzegł więcej podobieństw niż różnic między wschodnią a zachodnią Europą (Wschód a Zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Warszawa 2003). Za sprawą Antoniego Mączaka i Henryka Samsonowicza w historiografii pojawiło się płodne naukowo pojęcie gospodarczej strefy bałtyckiej (La zone baltique: l’un des éléments du marché européen, „Acta Poloniae Historica”, t. 11, 1965). Nie należy też tracić z pola widzenia opracowań autorskich obu wybitnych badaczy poświęconych stosunkom handlowym i gospodarce bałtyckiej w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności (H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV—XV w., Warszawa 1968; A. Mączak, Między Gdańskiem a Sundem. Studia nad handlem bałtyckim od połowy XVI do połowy XVII wieku, Warszawa 1972). Także konsumpcja żywności, rozumiana jako zjawisko ekonomiczne, doczekała się nie tylko szerszego opracowania Andrzeja Wyczańskiego, ale i nowotarskiej próby oszacowania na tej podstawie dochodu narodowego wytworzonego w czterech prowincjach Korony Polskiej około 1580 r. jego autorstwa (Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Warszawa 1969, s. 212; książka doczekała się także wydania we Francji — La consommation alimentaire en Pologne aux XVIe et XVIIe siècle, Paris 1985). Nie sposób przy tej okazji nie wspomnieć o głośnej w świecie pracy Witolda Kuli (Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu, Warszawa 1962, wyd. 2 rozszerzone, Warszawa 1983; zob. też Jacek Kochanowicz, Teoria ekonomiczna … w oczach krytyków, tamże) proponującej teoretyczny model traktujący folwark jako autonomiczne przedsiębiorstwo szlacheckie, a gospodarstwa chłopskie jako działki wyżywieniowe do jego obsługi, który — dodajmy — nie znalazł potwierdzenia w dalszych badaniach szczegółowych. Owa krótka lista badaczy nie oznacza wcale, że także inni polscy historycy nie uczestniczyli szerzej, po przełomie politycznym 1956 r., w międzynarodowej wymianie naukowej w tym zakresie, czego najlepszym dowodem może być udział zawsze licznych delegacji polskich w pracach kolejnych kongresów historii gospodarczej (przynajmniej do X kongresu w Mediolanie w 1994 r.). Spory między polskimi historykami dotyczące odmienności dróg rozwoju Wschodu i Zachodu Europy, z podkreśleniem niektórych elementów historycznej socjologii zacofania i znaczenie ich badań w gospodarczej historiografii światowej przypomniała nie tak dawno w ważnym opracowaniu Anna Sosnowska (Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947—1994), Warszawa 2004). Rzecz w tym, że rzadko kiedy prezentowano rodzime badania nawet nad niewielkimi czy pojedynczymi problemami w szerszym terytorialnie ujęciu komparatystycznym (ich oceny do połowy lat 80. XX w. dokonali A. Gąsiorowski, A. Wycząński i A. Zahorski na łamach „Kwartalnika Historycznego”, t. 94, 1987, nr 1, zaś dorobek ostatnich lat omówił C. Kuklo, Społeczeństwo i gospodarka XVI—XVIII w. w historiografii polskiej lat 1990—2007, w: Spojrzenie w przeszłość, t. 1: Średniowiecze, nowożytność, Warszawa 2009). Obecnie prowadzi się niewiele badań nad dziejami gospodarczymi Polski przedrozbiorowej (J. Kochanowicz, A. Sosnowska, Historia gospodarcza Polski przedrozbiorowej — porzucone terytorium?, „Roczniki Dziejów Gospodarczych i Społecznych”, t. 71, 2011), choć nie brak cennych wyjątków, czego przykładem może być zbiorowe opracowanie zredagowane przez Sławomira Gawłasa (Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwodem średniowiecznej Europy, Warszawa 2006). Zasadniczo starano się ukazać, na ile było to możliwe, jak najwięcej zjawisk porównywalnych dla Polski i pozostałych (lub tylko wybranych) krajów europejskich w dłuższym okresie. Tym niemniej brak porównywalnych danych liczbowych w wielu dziedzinach czy to dla Polski, czy dla innych krajów utrudnia przedstawienie w liczbach zachodzących w tym czasie zmian. Stąd też przy prezentacji niektórych zagadnień odwołano się do sondaży czy nawet przykładów w konkretnych przekrojach chronologicznych, aby wykazać ich charakter, a nie zagubić się w szczegółach. Zachowane źródła i istniejące opracowania spowodowały, że większość prezentowanych informacji dotyczy XVI—XVIII wieku, a tylko niektóre dane odnoszą się do czasów wcześniejszych. Jeszcze innym problemem był zakres geograficzny. Z jednej strony przez całe stulecia granice zewnętrzne niektórych państw były słabo oznaczone (np. na południowo-wschodniej Ukrainie, na Bałkanach, północne granice Rosji i państw skandynawskich), z drugiej, epoka nowożytna obfitowała w przeksztalcenia polityczne i zmiany terytoriów w wyniku unii międzypaństwowych i licznych konfliktów zbrojnych (np. pomiędzy Francją a Hiszpanią w Pirenejach na początku lat 20. XVI wieku, pomiędzy Francją a Rzeszą Niemiecką nad Renem w latach 30. i 40. XVII stulecia, podbój przez Danie Norwegii w 1536 r., ekspansja turecka, która doprowadziła do rozpadu Węgier w 1541 r. na trzy oddzielne organizmy polityczne, podział Niderlandów — unia w Arras w 1579 r.). Dobrą ilustracją problemu będzie też przykład naszego kraju, którego obszar w X—XII w. wynosił ok. 250 tys. km² (po zjednoczeniu państwa w początkach XIV w. tylko 106 tys. km²), ale po unii lubelskiej powierzchnia całej Rzeczypospolitej wzrosła do ok. 815 tys. km² (po pokoju polanowskim w 1634 r. nawet do ok. 990 tys. km²), aby z końcem XVII stulecia aż do I rozbioru ustalić się na poziomie ok. 733 tys. km². W takiej sytuacji racjonalnym rozwiązaniem było przyjęcie granic i rozległości terytorialnej w sposób umowny, zbliżony jedynie do rzeczywistości. Stąd tablice przedstawiają terytoria państw aktualne w danym okresie, choć podają ich obszar zazwyczaj tylko w przybliżeniu. W obliczeniach powierzchni poszczególnych państw europejskich jako początkową cezurę chronologiczną zdecydowano się przyjąć drugą połowę XVI wieku, dla której dysponujemy lepiej opracowanymi danymi aniżeli dla czasów wcześniejszych. Liczba ludności Polski i innych krajów do końca XVIII wieku stanowi z reguły wynik oszacowania, przy czym dla okresu średniowiecza dane są mocno przybliżone. Tym niemniej ukazują one regres demograficzny Starego Kontynentu, przede wszystkim Zachodu, spowodowany wybuchem w połowie XIV stulecia epidemii dżumy, nazywanej „czarną śmiercią”. Późniejsze oszacowania, oparte przede wszystkim na rejestrach podatków państwowych (lanowe, podymne, pogłowne), są wypadkową nie tylko rzetelności podatniczej, ale również wartości wskaźników przeliczeniowych stosowanych przez indywidualnych badaczy (np. liczba ludzi przypadających na 1 łan chłopski, na 1 tzw. dym) czy uzupełnień luk występujących w materiale źródłowym. Podobne trudności oszacowania występowaly w odniesieniu do materiałów dotyczących dawnych miast. Wyjaśnienia wymagają również tablice odnoszące się do ruchu naturalnego. Zaprezentowane w nich współczynniki demograficzne (małżeństw, urodzeń i zgonów na 1000 mieszkańców) są wynikiem wykorzystania nie zawsze kompletnych danych z wyznaniowych ksiąg metrykalnych (w największym stopniu dotyczy to zgonów) i szacunków zaludnienia na podstawie podatkowej. Z kolei informacje o przeciętnym wieku nowożeńców czy płodności kobiet należy uznać za wiarygodne, gdyż są rezultatem zastosowania w badaniach nowoczesnej i precyzyjnej metody francuskich badaczy Louisa Henry’ego — Pierra Gouberta, zwanej metodą rekonstrukcji rodzin. Z uwagi na brak nie tylko w Polsce, ale i w pozostałych krajach dokładnej statystyki narodowościowej i wyznaniowej, w tablicach skupiono się wyłącznie na przedstawieniu jedynie struktury wyznaniowej Polski, Rosji i Prus oraz wybranych miast w XVIII stuleciu. Tablice dotyczące materialnych warunków życia obejmują przede wszystkim płace, spożycie (widziane także przez pryzmat wydatków w oszacowanych budżetach domowych), gospodarstwa domowe według ich rodzajów i ochronę zdrowia. Płace dotyczą głównie robotników niewykwalifikowanych i rzemieślników zatrudnionych na budowach w kilku dużych miastach europejskich, płatnych dniówkowo i nieuzupełnianych wyżywieniem i mieszkaniem. Spożycie charakteryzuje przede wszystkim szacunki dziennej konsumpcji zboż oraz ważniejszych produktów żywnościowych przez jedną osobę dorosłą. Uzupełnienie tego obrazu stanowią przykłady budżetów domowych różnych warstw społeczeństwa europejskiego w epoce późnofeudalnej, w których dominowały wydatki na wyżywienie i napoje. Dane dotyczące struktury polskich i europejskich gospodarstw domowych na wsiach i w miastach, według najbardziej rozpowszechnionej w światowym piśmiennictwie klasyfikacji Petera Lasletta z Cambridge Group, powstały w oparciu o eksplorację przedstatystycznych ujęć ludności, często proveniencji wyznaniowej. Upoważniają one do stwierdzenia, że wspólną formą dla całej Europy w początkach doby nowożytnej była mała rodzina nuklearna, choć nie brakowało regionów z większym udziałem rodzin wielopokoleniowych. Skromne dane zaprezentowane w zakresie ochrony zdrowia odnoszą się jedynie do zagadnienia natężenia zgonów na ospę i umieralności połogowej kobiet, w warunkach cyklicznych epidemii i nieurodzajów powodujących głód. W dziale dotyczącym zagadnień edukacji i kultury starano się przede wszystkim ukazać zjawisko tzw. alfabetyzacji, tj. umiejętności czytania i pisania, oparte na obserwacji występowania podpisów. Należy przyznać, że mamy tutaj do czynienia z badaniami sondażowymi, w których liczba analizowanych osób jest niewielka lub z uogólnieniami opartymi na kruchych podstawach. Dane ujęte w tablicach są zatem rezultatem przeliczeń, które uwzględniają strukturę stanową i zawodową oraz demograficzną ludności ówczesnej Europy. Charakterystykę szkolnictwa ograniczono do przedstawienia ruchu zakładania uniwersytetów, będącego świadectwem zainteresowań intelektualnych i narastających potrzeb uczenia się. Wykorzystano ponadto statystykę zapisujących się studentów. Ponieważ jednym z podstawowych warunków upowszechnienia się kultury i przebudowy szkolnictwa było rozpowszechnienie książki drukowanej (od 1455 r.), podjęto próbę ilościowego ukazania rozmiarów ówczesnego ruchu wydawniczego. Rolnictwo do końca XVIII wieku stanowiło wspólną cechę gospodarki i zajęć ludności ówczesnej Europy i pomimo intensywnego rozwoju badań z historii gospodarczej po II wojnie światowej, jego przedstawienie w komparatystyce przestrzenno-czasowej okazało się zadaniem nad wyraz trudnym. Tym niemniej w dziale zaprezentowano informacje dotyczące m.in. udziału gruntów uprawnych w ogólnym areale ziemi, wielkości gospodarstw chłopskich, uzyskiwanych plonów (uznawanych za syntetyczny wskaźnik poziomu ówczesnego rolnictwa) i cen zbóż a także kierunków ich dystrybucji. Warto dodać, że w prezentowanych tablicach przeciętną wielkość uzyskiwanych plonów podano według ówczesnego sposobu liczenia, tj. liczby ziaren zebranych z jednego ziarna wysianego. Przedstawiając informacje o eksportie zbóż z Rzeczypospolitej starano się ukazać nie tylko wielkość ich wywozu, przede wszystkim z Gdańska — stolicy gospodarczej kraju, ale również jego podstawowe kierunki do portów zachodnich (przez cieśninę Sund) i bałtyckich. Opracowane tablice wskazują na niewielki udział w ogólnym importie zbóż Anglii i Francji zboża ze strefy bałtyckiej, głównie z Rzeczypospolitej. Z punktu widzenia gospodarczego posługiwanie się terminem „przemysł” dla późno-feudalnej Europy może stanowić pewne nadużycie, gdyż manufaktura, którą uważa się za wczesną formę zakładu przemysłowego, liczniej pojawiła się dopiero w XVIII wieku, ale w Anglii w drugiej połowie stulecia stała się już zjawiskiem powszechnym. W omawianym okresie należy raczej mówić o rzemiośle miejskim i wiejskim i dlatego też starano się pokazać ilościową strukturę branżową w wybranych prowincjach Rzeczypospolitej i sąsiednich Prusach. Wobec dużej liczby, ale rozproszonych i mało porównywalnych danych odnoszących się do gospodarki pozarolniczej Starego Kontynentu, zwrócono uwagę na rozmiary wytwarzności w której dokonały się największe przemiany, tj. w produkcji tekstylnej, szczególnie sukienniczej, która początkowo znajdowała się w rękach drobnych rzemieślników, aby w końcu XVIII stulecia skoncentrować się w dużych warsztatach i manufakturach. Uzupełnieniem przemysłu są zgromadzone dane dotyczące produkcji żelaza (częściowo także miedzi i srebra). Dane dotyczące transportu i komunikacji w dawnej Polsce w porównaniu do innych krajów są nieliczne, co utrudnia porównania. Tym niemniej udało się zaprezentować informacje o tonażu floty handlowej oraz ruchu statków w kilku wybranych portach europejskich. Z kolei dzięki zachowaniu i opublikowaniu rejestrów cla pobieranego przez Duńczyków w cieśninie Sund, możliwe stało się ujęcie liczbowe ruchu statków pomiędzy Morzem Bałtyckim i Oceanem Atlantyckim. Zdecydowanie skromniej, przynajmniej w ujęciu liczbowym, wypada zagadnienie tempa przepływu informacji politycznej, handlowej, prywatnej. Spalenie przez Niemców w 1944 r. Archiwum Skarbowego w Warszawie, w którym były przechowywane m.in. rejestry przygranicznych komór celnych, poważnie ogranicza możliwości udokumentowania zagranicznego handlu lądowego, toteż skoncentrowano się przede wszystkim na ukazaniu ilości (według towarów) i wartości eksportu i importu Gdańska i Elbląga, co umożliwiło zarazem oszacowanie obrotów i salda handlu zagranicznego obu miast. Większe zainteresowanie historyków Europy Zachodniej handlem, także międzynarodowym, który w czasach nowożytnych był bez wątpienia najbardziej dynamicznie rozwijającą się dziedziną stosunków gospodarczych, pozwoliło nieco dokładniej zilustrować zagadnienia handlu zagranicznego Anglii, Holandii, Francji oraz państw skandynawskich. Poważnym utrudnieniem w konstrukcji tabelic była ogromna różnorodność ówczesnych miar objętości dotyczących zbóż i płynów oraz miar ciężaru stosowanych w Europie. Zagadnienia skarbowości i finansów Polski i innych krajów europejskich należą do stosunkowo słabiej przebadanych. Nie bez znaczenia pozostawał fakt, że w Europie do początków XVIII stulecia, a w Polsce jeszcze później, bo aż do połowy lat 60., panowała duża płynność w stosunkach pieniężnych, na co wskazują zamieszczone tablice. Inne orientują w obciążeniach podatkami w poszczególnych krajach, co przy przemnożeniu przez liczbę mieszkańców daje pewne rozечение co do bogactwa krajów. Pamiętać należy, że w skarbowości niektórych krajów oprócz podatków znaczą rolę odgrywały również dochody z dóbr państwowych i regaliów (oplat wnoszonych na rzecz panującego za zgodę na wydobycie kruszców, warzenie i sprzedaż soli, posiadanie targu, pobieranie cel, bicie monety). Zaprezentowano również dochody i wydatki Polski i niektórych państw europejskich. Część opracowania do końca XVIII stulecia zamykają tablice przedstawiające zagadnienia dochodu narodowego, który przez dziesiątki lat nie cieszył się większym zainteresowaniem historyków. Pierwsza z nich, o czym już wspomniano, przedstawia oryginalne oszacowanie dochodu narodowego Korony, tj. czterech jej prowincji historycznych w drugiej połowie XVI wieku, autorstwa profesora Andrzeja Wyczańskiego\(^1\), powstałe w oparciu o ocenę wielkości spożycia oraz wymiany z zagranicą. Inna zawiera dwa warianty wielkości produktu krajowego brutto na głowę mieszkańca w wybranych krajach (także w Polsce), w którym punktem odniesienia stał się produkt krajowy Anglii z 1820 r. Podsumowując powyższe należy mocno podkreślić, że wielkości liczbowe zawarte w tablicach dotyczących okresu do końca XVIII wieku stanowią z reguły wartości przybliżone. Ich dokładność zależała z jednej strony od wiarygodności materiałów źródłowych, z których zaczerpnięto informacje, z drugiej — od warsztatów badawczych poszczególnych historyków, którzy na ich podstawie ustalali konkretne dane ilościowe. prof. dr hab. Cezary Kuklo \(^1\) W ramach Zespołu Redakcyjnego „Historia Polski w liczbach” wspólnie z prof. Andrzejem Wyczańskim przygotowaliśmy w latach 1989—2006 dane dotyczące okresu do 1795 r., zawarte w 9 zeszytach tematycznych publikacji Economic History of Poland in Numbers (Warsaw 1994) oraz końcowe wydawnictwa — Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, t. 2: Gospodarka, Warszawa 2003—2006. Okres 1795—1918 W okresie 1795—1918 występują dwie zasadnicze trudności w przedstawieniu w liczbach zmian zachodzących w tym czasie. Pierwszą z nich jest brak istnienia w tym okresie niepodległego państwa polskiego. Często więc jest używane określenie „ziemie polskie”. Obszar tych „ziem” jest ujmowany różnie, a najczęściej obejmuje tylko ich część, zgodnie ze zmieniającym się podziałem terytorialnym. W latach 1807—1815 istniało formalnie niepodległe Księstwo Warszawskie i Wolne Miasto Gdańsk. W latach 1815—1831 podobny status miało Królestwo Polskie, a w latach 1815—1847 Rzeczpospolita Krakowska. Były też tereny mające w różnym stopniu autonomię — Wielkie Księstwo Poznańskie w latach 1815—1850, Królestwo Polskie w latach 1832—1867 oraz Galicja od 1867 do 1918 roku. Taki stan w znacznym stopniu komplikował konstruowanie tablic, w związku z czym nie można też było przedstawić niektórych zjawisk dla całego obszaru w skali europejskiej. Dotyczyło to pewnych spraw związanych z transportem i handlem zagranicznym, gdzie ograniczono się do lat 1816—1850 oraz dochodami i wydatkami budżetowymi, gdzie odnieziono się do lat 1816—1865. Tylko dla lat 1816—1865 mamy dane dotyczące „ziem polskich”, obejmujące właściwie tylko Królestwo Polskie (brak danych z Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Rzeczypospolitej Krakowskiej). Z tych samych względów we wszystkich dziedzinach dane dotyczące takich państw jak Niemcy (Prusy), Austro-Węgry (Austria), Rosja (Cesarstwo Rosyjskie) obejmują — jeśli nie zaznaczono inaczej — również ziemie polskie. Drugą trudnością występującą dość często są braki porównywalnych danych liczbowych (podobnie jak w poprzedniej epoce) w większości przedstawionych dziedzin, ponieważ albo brak takich danych dla ziem polskich, albo dla innych krajów (być może do nich nie dotarłem). Dotyczy to szczególnie lat 1795—1870. Wiek XIX (właściwie lata 1807—1918) to wiek wielkich przemian, kiedy występują przewroty demograficzny, społeczny i oświatowy. W Europie w tym okresie nastąpił wysoki wzrost liczby mieszkańców (zwany eksplozją demograficzną). Źródłem tego zjawiska był przede wszystkim spadek umieralności (szczególnie niemowląt i małych dzieci), spowodowany głównie postępami medycyny (m.in. wzrasta liczba lekarzy, szpitali i ich pacjentów) oraz wzrostem poziomu materialnych warunków życia. Równocześnie następował wzrost przeciętnego trwania życia. W pierwszej połowie XIX wieku procesy te były hamowane przez lata wielkich nieurodzajów (w latach 40. najbardziej uderzające w Irlandii i Galicji). Równocześnie następował proces stałego wzrostu ruchliwości terytorialnej ludności. Trwał odpływ ludności wiejskiej do miast, wzrastała migracja międzypaństwowa, a od końca lat 40. coraz bardziej masowa emigracja mieszkańców Europy do Ameryki. Dlatego też, faktyczny wzrost liczby ludności Europy, a szczególnie poszczególnych krajów, nie oddaje tej eksplozji demograficznej. Ten przewrót demograficzny, a także jego przyczyny, w miarę naszych możliwości został w tablicach dość dobrze przedstawiony, m.in. w wyniku wzrostu liczby państw przeprowadzających okresowe powszechne spisy ludności (nie było ich niestety w Królestwie Polskim i w państwie rosyjskim aż do 1897 r.). Zasadniczy charakter miał przewrót społeczny. Po pierwsze znikalo poddaństwo chłopów, których uwłaszczano. Zanikał podział społeczeństwa na stany, aczkolwiek formalnie proces ten następował bardzo powoli, czego niestety nie udało się ująć w liczbach. Przewrót społeczny polegał na systematycznej zmianie struktury zawodowej ludności. Stopniowo zmniejszała się liczba ludności zajmującej się rolnictwem (początkowo, szczególnie we wschodniej i południowej Europie, wyrażalo się to w procencie ogółu ludności). Wzrastała coraz szybciej liczba ludności zatrudnionej w przemyśle, transporcie, handlu i różnego rodzaju usługach, chociaż w krajach południowej Europy oraz tej na wschód od Łaby rolnictwo do 1918 r. nadal stanowiło dla większości ludności główne źródło utrzymania. Ten przejaw przewrotu społecznego został przedstawiony w dość skromnym zakresie. Następował też przewrót oświatowy. Wzrosła liczba szkół podstawowych, średnich i wyższych, a także uczących się w nich. W wielu krajach wprowadzono obowiązek nauki dzieci w szkołach początkowych. Coraz mniej było analfabetów. Ten proces został w tabeliach w miarę możliwości dość dobrze przedstawiony, chociaż głównie w końcowych dziesięcioleciach (do 1914 r.). Przedstawienie przewrotu politycznego, polegającego głównie na zmianie ustroju w państwach zachodniej Europy, ale występującego w całej Europie (czasem dopiero w końcowych latach omawianego okresu), zostało pominięte. Dosyć dużo danych przedstawiono w tabeliach dotyczących przewrotu gospodarczego. Po pierwsze dlatego, że doprowadził do prawie całkowitej zmiany w produkcji przemysłowej i w transporcie, a także wpłynął na zmiany w innych dziedzinach produkcji, po drugie dlatego, że wpłynął też znacząco na wszelkie inne przewroty, a po trzecie, że uzyskano dla tego procesu znacząco dużo danych liczbowych, szczególnie dla drugiej części lat 1795–1918. Źródłem tego przewrotu była zmiana techniki w przemyśle, polegająca przede wszystkim na stale rosnącej mechanizacji produkcji. Z tego też względu zmiany te są bardzo często nazywane rewolucją przemysłową. Zmiany dotyczyły nie tylko techniki produkcji przemysłowej, ale także m.in. bardzo znaczącego wzrostu produkcji, a także wprowadzania do produkcji nowych produktów i nowych surowców. Ta nowa technika została wprowadzona nie tylko w przemyśle, zmieniła prawie całkowicie środki transportu lądowego i morskiego, handel zagraniczny, a najpóźniej wprowadzono ją w rolnictwie (m.in. przez produkcję i używanie nawozów sztucznych). Wszystkie te czynniki wpłynęły także na charakter spraw związanych z finansami. Wszelkie te zmiany starano się możliwie szeroko uwzględniać we wszystkich działach gospodarczych w zakresie, o którym pisalem na początku omawiania okresu 1795–1918. Próbowało też przedstawić dane o dochodzie narodowym, aczkolwiek te dotyczące ziem polskich są oparte wyłącznie na szacunkach. W pewnym stopniu dotyczy to także innych krajów, szczególnie tych danych, które obejmują lata przed 1900 r. prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Okres 1918–2010 Przedstawione dane liczbowe pokazują przebieg najważniejszych procesów i zjawisk w obszarze społecznym i gospodarczym w XX wieku i pierwszej dekadzie XXI wieku. Większość zestawień, jeśli to było możliwe, starano się doprowadzić do 2010 roku. W sferze demograficzno-społecznej dwudziesty wiek przyniósł kilka zasadniczych zmian. Związane one były z przejściem wielu społeczeństw z tzw. trzeciej fazy demograficznej do czwartej, w wyniku postępu cywilizacyjnego i podniesienia jakości życia. Wyrazem tego był spadek stopy urodzeń i przyrostu naturalnego, obniżenie śmiertelności niemowląt, obniżenie dzieciności oraz wydłużenie przeciętnego trwania życia. Towarzyszyła temu zmiana modelu rodziny. W sferze edukacji XX wiek przyniósł powszechną skolaryzację. We wszystkich analizowanych państwach zlikwidowano analfabetyzm, miara postępu przestała być umiejętność pisania i czytania, stał się poziom wykształcenia. Społeczeństwa wielu państw jeszcze w latach 30. XX wieku były w swojej masie agrarne, w drugiej połowie stulecia można mówić o społeczeństwach przemysłowych, a w ostatnich dekadach stulecia — postprzemysłowych. Wyrazem tego była zmiana źródeł utrzymania ludności, urbanizacja, rosnąca konsumpcja oraz silny rozwój sektora usług. Postęp w tych dziedzinach miał też miejsce w epokach wcześniejszych, natomiast w dwudziestym wieku uległ on silnemu przyspieszeniu. Zmiany, które kiedyś zachodziły w ciągu wielu dziesięcioleci, w wieku XX dokonywały się za życia jednego, dwóch pokoleń. Przedstawione wyżej przemiany w sferze demograficzno-społecznej były w dużym stopniu konsekwencją spektakularnej wreszcie — na tle poprzednich epok — dynamiki rozwoju gospodarczego. Przybierał on wprawdzie różną skalę w poszczególnych państwach, odmienne rozkładał się w kolejnych dekadach, ale co do charakteru można mówić, że był on po-wszechnej. W wielu państwach europejskich udało się w drugiej połowie XX wieku ograniczyć kryzysy gospodarcze, jeśli nawet występowaly, to były krótkookresowe i zasadniczo łagodne. Z tego względu stopa wzrostu gospodarczego wynosiła w długim okresie średnio kilka punktów procentowych, przynosząc wyraźny wzrost poziomu dochodów ludności. Postęp dokonywał się we wszystkich dziedzinach gospodarki. W rolnictwie przejawiał się szybkim wzrostem produkcji żywności, aż po wytwarzanie jej w ilości przekraczającej potrzeby konsumpcyjne wielu państw, które z importerów żywności stały się jej eksporterami. Był on możliwy za sprawą mechanizacji i chemizacji, poprawy wydajności ziemi i efektywności pracy. W przemyśle dokonało się przejście z dziedzin tradycyjnych, typowych dla dziewiętnastowiecznej rewolucji przemysłowej, do przemysłu nowych technologii opartych na automatyzacji, robotyzacji, a w ostatnich latach — komputeryzacji. Zmiany te określane mianem rewolucji naukowo-technicznej, w ich następstwie doszło do upadku tradycyjnych dziedzin przemysłu, redukcji zatrudnienia w wielkim przemyśle oraz rozwoju usług. Podobna rewolucja dokonała się w transporcie, czego wyrazem był rozwój transportu samochodowego i lotniczego oraz relatywny spadek znaczenia kolei. Jeszcze większe zmiany dokonały się w telekomunikacji, które — co do charakteru i skali — są nieporównywalne z poprzednimi epokami. Ich symbolem stał się komputer, telefon komórkowy oraz Internet. Opisywana wyżej dynamika rozwoju gospodarki znalazła wyraz w rosnących obrotach handlu zagranicznego oraz zmianach jego struktury. Kierunki handlu zagranicznego pokazują z jednej strony natężenie związków gospodarczych między krajami i regionami, z drugiej — dla okresu 1950—1990 — oddają także sytuację polityczną i podział na państwa socjalistyczne i kapitalistyczne, który w silnym stopniu determinował kierunki relacji gospodarczych. Istotne zmiany zasły także w sferze finansów, przede wszystkim w postaci silnego rozwoju i wzrostu znaczenia gospodarczego usług bankowych. Statystyka demograficzna, społeczna i gospodarcza dotycząca XX wieku jest bardzo obszerna. Zasadniczym problemem było po pierwsze określenie kryteriów doboru informacji, po drugie — wybór państw, które stanowiłyby punkt odniesienia dla Polski. W pierwszym przypadku główną przesłanką było dążenie do uzyskania ujęć w możliwie długich ciągach chronologicznych. Starano się przestrzegać zasady spójności merytorycznej, a więc opisywać za pomocą liczb te kategorie i zjawiska, które przedstawione zostały w okresach wcześniejszych — do 1795 roku i w latach 1795—1918. Wyjątek czyniono dla niektórych zagadnień istotnych dla pokazania sytuacji gospodarczej czy społecznej w XX wieku, a które ze względu na brak danych nie znalazły się w częściach wcześniejszych. Zrezygnowano przy tym z prezentacji miar złożonych, które mogłyby być trudne w odbiorze dla czytelnika niebędącego specjalistą w danej dziedzinie. W przypadku sfery społecznej są to np. indeksy jakości życia, jak Human Development Index, jakości edukacji jak PISA, w sferze ekonomicznej — kategorie ze świata finansów, jak bilans płatniczy, relacja salda rachunku obrotów bieżących do produktu krajowego brutto (PKB), bezpośrednie inwestycje zagraniczne, relacja deficytu finansów publicznych do PKB. Dodać też należy, że porównywalne dane ich dotyczące posiadamy jedynie dla ostatnich lat, ponadto prezentowane są one na publicznie dostępnych stronach internetowych narodowych urzędów statystycznych, EUROSTAT-u, agend ONZ, OECD, Międzynarodowego Funduszu Walutowego czy Banku Światowego. Do publikacji online tychże instytucji odsyłamy czytelnika zainteresowanego szeroko rozumianą współczesną statystyką międzynarodową. Jeśli idzie o zakres geograficzny, przyjmowano kryterium poprawności komparatywnej i dostępności danych. Z powodu zmian mapy politycznej Europy, a więc powstawania nowych państw i zmian granic, przyjęto zasadę podawania danych dla obowiązującego w danym okresie układu terytorialnego. Jeśli było inaczej, zaznaczano to w uwagach. Intencją było pokazanie zmian zachodzących w Polsce na tle krajów cechujących się różnym poziomem rozwoju gospodarczego i społecznego. Starano się więc — na ile to było możliwe — stosować klucz doboru w postaci kilku państw Europy Zachodniej oraz kilku państw Europy Środkowej. W większości tablic zrezygnowano z przedstawiania danych dla Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi oraz Ukrainy, z uwagi na brak ciągłości państwowej. Przyjęcie powyższych kryteriów doboru państw było konieczne, bowiem przedstawienie danych dla wszystkich krajów istniejących w danym okresie, jak to czynią roczniki statystyczne, spowodowałoby zbyt silna rozbudowę części dwudziestowiecznej, w stosunku do poprzednich. Poważnym problemem jest brak ciągłości danych dla niektórych kategorii, a co za tym idzie — statystycznego ich ujmowania. Najmniej trudności nastrocza pod tym względem statystyka demograficzna, pośrodku znajduje się statystyka społeczna, najwięcej kłopotów nastrocza statystyka gospodarcza. Wynika to z wprowadzania w statystycznych pomiarach gospodarki nowych kategorii i metod, a także dominacji ujęć wartościowych. Niejednolitość metod oraz różnych systemów cen utrudnia porównywalność danych, a czasem czyni je wręcz nieporównywalnymi. Wspomniane problemy dotyczą w szczególności powszechnie stosowanej kategorii, jaką jest PKB. W okresie międzywojennym miary tej nie stosowano, w okresie powojennym występowali istotne różnice w zasadach jej obliczania między krajami zachodnimi i socjalistycznymi. W tych drugich używano kategorii dochód narodowy, która nie ujmowała szeroko rozumianej sfery usług. Poważnych problemów nastroczają także zmiany metod obliczeń innych kategorii, w tym wydawałoby się tak oczywistych, jak np. produkcja przemysłowa (wynikają one np. ze zmian zakresu działu „przemysł”). Jeszcze większe kłopoty dotyczą działu finanse. Generalizując, w okresie międzywojennym jednolita metodologie dopiero wypracowywano (Międzynarodowy Instytut Statystyczny, Liga Narodów), w okresie powojennym uległa ona rozejściu się z powodu odmienności ustrojowych między Wschodem i Zachodem. Kolejne fundamentalne zmiany nastąpiły po roku 1990, a następnie po akcesji Polski do Unii Europejskiej, z koniecznością dostosowań polskiej statystyki do europejskiej. Dlatego też pełna porównywalność danych dotyczących niektórych kategorii gospodarczych w ujęciu międzynarodowym dotyczy tak naprawdę ostatnich kilkunastu lat. Względy powyższe powodowały konieczność podziału tablic na podokresy, gdzie cezurami były wymienione wyżej zmiany metodologii obliczeń. Starano się też dodawać uwagi i objaśnienia. Większość tablic została zbudowana w oparciu o roczniki statystyczne oraz publikacje instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i przetwarzanie danych. Bazowano więc na statystykach Głównego Urzędu Statystycznego, Ligi Narodów, Organizacji Narodów Zjednoczonych, EUROSTATu, Banku Światowego itd. Do autorskich obliczeń odwoływało się tylko wtedy, gdy określonych danych nie znajdowano w publikacjach wskazanych wyżej instytucji. Jest to usprawiedliwione także tym, że zestawienia porównawcze, które znaleźć możemy w monografiach autorskich, bazują na danych wymienionych instytucji. Statystyka demograficzna i ludnościowa opiera się przede wszystkim na spisach powszechnych oraz badaniach reprezentacyjnych. Cechuje się wysoką porównywalnością danych, zwłaszcza jeśli idzie o ruch naturalny. Ograniczona porównywalność dotyczy emigracji, z uwagi na problemy z odróżnieniem migracji krótkookresowej i długookresowej oraz różne metody pomiaru natężenia emigracji: przekraczanie granicy, statystyka paszportowa czy dane meldunkowe. Tematyka dotycząca narodowości, wyznania i języka jest zaprezentowana w sposób niepełny. Wynika to ze specyfiki państw pod względem tych cech oraz ograniczonego zasobu danych — pytanie o narodowość, wyznanie czy język nie zawsze pojawiało się w spisach powszechnych. Jeśli idzie o materialne warunki bytu zamieszczone tablice pozwalają prześledzić podstawowe kategorie je określające, w tym: poziom płac, spożycia, warunki mieszkaniowe oraz służbę zdrowia. Nie zamieszczono danych dotyczących systemu ubezpieczeń społecznych, z uwagi na ich odmienność. W dziale pokazującym stan edukacji i kultury większość zjawisk jest łatwo policzalna i w dużym stopniu porównywalna. Statystyka dotycząca gospodarki przedstawia najważniejsze zmiany zachodzące w podstawowych działach, jak rolnictwo i przemysł, a następnie transport i łączność, handel zagraniczny, finanse i dochód narodowy. Tablice dotyczące rolnictwa pokazują zmiany struktury agrarnej, stosunki własnościowe, wielkość produkcji oraz wydajność ziemi (plony). Dane, które mają charakter naturalny (ilościowy) cechuje wysoka porównywalność. Natomiast nie udało się w pełni pokazać struktury agrarnej, ponieważ statystyki narodowe operowały różnymi grupami obszarowymi gospodarstw. Zaprezentowano zestawienia obrazujące zmiany własnościowe w Europie Wschodniej, tj. reformy rolne w okresie międzywojennym i bezpośrednio powojennym, kiedy wielkie majątki ziemskie zostały rozparcelowane, a ziemię przekazano bądź ludności chłopskiej (Polska), bądź znacjonalizowano (Czechosłowacja, Węgry, częściowo Polska). Pokazano też zmiany w systemach uprawy roli, mechanizacji i chemizacji. Dział przemysł stanowił w XX wieku w wielu państwach najważniejszą dziedzinę gospodarki, industrializacja była traktowana w wielu państwach jako symbol postępu cywilizacyjnego. Dynamikę produkcji przemysłowej pokazują wskaźniki, dodać trzeba, że zestawiane na podstawie nie zawsze jednolitych metod. Zmiany jakościowe związane z rewolucją naukowo-techniczną znajdują wyraz w wadze poszczególnych gałęzi przemysłu (udział w produkcji ogółem) oraz rozmiarach produkcji wyrobów. Ważne dla zmian jakościowych procesy, jak mechanizacja, automatyzacja czy zastosowanie energii elektrycznej udało się pokazać jedynie fragmentarycznie. Zrezygnowano z prezentowania zmian własnościowych przedsiębiorstw, w tym nacionalizacji w krajach Europy Środkowej po drugiej wojnie światowej, a następnie procesu prywatyzacji w ostatnich dekadach XX wieku. Wymagałoby to bowiem sporządzania odrębnych tablic dla każdego z państw, wyjaśniania zasad nationalizacji i prywatyzacji, to zaś burzyłoby przyjętą generalną zasadę ilościowego pokazywania stanu gospodarki Polski na te przyjętej grupy państw. W dziedzinie transportu i łączności nastąpił w drugiej połowie XX wieku głęboki prze- wrót — nowe środki transportu (samochody, samoloty) i łączności (np. telefony przewodowe, a następnie bezprzewodowe). Zamieszczone tablice dobrze to ilustrują, dane dotyczące transportu i łączności są zasadniczo w pełni porównywalne. Zrezygnowano z pokazywania transportu śródlądowego wodnego, z uwagi na jego silne uzależnienie od warunków naturalnych i relatywnie niewielkie znaczenie w transporcie większości państw. W przypadku handlu zagranicznego pokazane zmiany struktury eksportu i importu oddają strukturę gospodarki oraz jej dynamikę, a kierunki eksportu i importu — powiązania gospodarcze z określonymi państwami i regionami. Dane są w pełni porównywalne. Dział finanse zawiera jedynie podstawowe informacje dotyczące podaży pieniądza, kursów walutowych oraz informacje o działalności banków. Z powodu różnic systemowych dotyczących ustrojów pieniężnych, finansów publicznych i bankowości zaprezentowanie szerszego ujęcia w sposób syntetyczny jest niemożliwe. Ostatni dział „Dochód narodowy” nastręcza najwięcej problemów, o czym już wspomina-no. Z tego też względu zaprezentowano jedynie kilka tablic pokazujących dynamikę produktu i jego strukturę oraz poziom w przeliczeniu na 1 mieszkańca. Podsumowując, statystyka dwudziestowieczna nastręcza szereg problemów dotyczących porównywalności danych, niemniej przy wszystkich zarysowanych wyżej zastrzeżeniach pozwala na szerokie przedstawienie procesów społecznych i gospodarczych. Nie wszystkie z nich, co oczywiste, można opisać za pomocą ujęć ilościowych, niemniej wydaje się, że całościowa lektura tablic w istotnym stopniu owe procesy odzwierciedla. dr Cecylia Leszczyńska INTRODUCTION Before 1795 The presented numerical data aim at illustrating, as far as was possible, the most important social and economic processes and phenomena occurring in Poland during five or six hundred years — in the Late Middle Ages and in the early modern period — in comparison with other European countries. Such a time range posed many problems, as the level of economic development was differentiated in European countries in this entire period. Previous local changes in the level of development, which were evident in the Middle Ages, took on a different nature in the modern period, for instance due to strengthened bonds between areas and regions of the Old Continent (including acceleration in the speed of monetary turnover, improved communication). On the other hand, the modern period brought changes in state structures. The state based on personal bonds, typical for the Middle Ages, gave in to the territorial state relying on, especially in the West, qualified but frequently bureaucratic clerical staff and having influence on more and more aspects of the subjects’ lives. It needs to be stressed that under the reign of Casimir the Great, the last of the Piast dynasty, Poland did not differ significantly from other countries of Western Europe, and even less differences could be noticed in comparison to the Central Europe in terms of state, social, and economic structures, although some historians recognised it, along with Czechia and Hungary, as a medium-rich country. By the end of that period (the 18th century), the Republic of Nobles suffered from a crisis of the state. It resulted from the development and dominancy of magnates and was increased by elections of individual kings to the Polish throne and the social and economic model (manorial system) which significantly widened the gap between Poland and Western Europe countries, but also its neighbours — Austria, Prussia and Russia — that were heading towards capitalism and becoming military superpowers. Their possessiveness brought in subsequent partitions of Poland (in 1772, 1793, 1795), which caused the Polish-Lithuanian Commonwealth to cease its existence. It should be highlighted that the modern era, related to the discovery of America being one of the most important events in the history of the European civilisation, was in Europe, unlike in the Middle Ages, a period of growing economic disparities (population density, urbanisation, specialisation, intensity and marketability of production), as well as religious and ethnic diversities. Another problem to solve in order to work out numerical summaries describing Poland between the 10th century and its partitioning in the second half of the 18th century, in comparison with other European countries, was the lack of statistics in its modern meaning. At that time there was no institution collecting and critically analysing data, even in Western Europe. There is no doubt that even the preserved demographic, social, and economic data pertaining to the analysed period do not include as many themes and sources as their contemporary counterparts. Therefore, statistical data presented in this publication are based mainly on studies by Polish and foreign historians of the last fifty years. It should be stressed that many foreign authors do not provide detailed information on sources or methodology used (especially in the synthetic studies) which hinders the comparisons of given areas and periods, crucial in achieving the aims. Another problem that makes it difficult to unify statistics, especially in the range of studies on the economic history of the Middle Ages and early modern period, is the vast diversity of the metering and weight-metering systems used, and to convert them into the contemporary metric system. The dynamic development of Polish social and economic research in the 1950s and 1960s, and even in the beginning of the 1970s (at the expense of political and to some extent cultural history) did not, however, result in Polish synthesis including the economic history of Poland linked with the history of other European countries in the early modern period. It was caused by the fact that Polish historians did not focus on many issues concerning the general economic history. Nevertheless, the position of East-Central Europe in the economic system of the Continent was thoroughly analysed by Jerzy Topolski (Narodziny kapitalizmu w Europie XIV—XVII wieku — The birth of capitalism in the 14th—17th century Europe), Warsaw 1965, edition 3, Poznań 2003), Antoni Mączak (U źródeł nowożytnej gospodarki europejskiej — At the roots of the modern European economy), Warsaw 1967), Marian Małowist (Wschód a Zachód Europy w XIII—XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych — Eastern and Western Europe in the 13th—16th century. A confrontation of socio-economic structures), Warsaw 1973, edition 2, Warsaw 2006), and Andrzej Wyczński (Polska w Europie XVI stulecia — Poland in the 16th century. Europe, Warsaw 1973, edition 2, amended and supplemented, Poznań 1999). It should be added that above-mentioned A. Wyczński found more similarities than differences between Eastern and Western Europe in one of his late studies devoted to the European social and economic structure in the pre-industrial era (Wschód a Zachód Europy w początkach doby nowożytnej — the East and West of Europe at the beginning of the modern era), Warsaw 2003. Thanks to the endeavours by Antoni Mączak and Henryk Samsonowicz, a scientifically-prolific term of the Baltic Sea economic area appeared in the historiography (La zone baltique: l’un des éléments du marché européen), „Acta Poloniae Historica”, vol. 11, 1965). Studies on trade relations and Baltic Sea economy in the Late Middle Ages and the early modern period by both renowned researchers should be also kept in view (H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV—XV w. — Late Mediaeval Baltic cities. Studies on the history of the Hanseatic League in the Baltic Sea Region in the 14th and 15th century, Warsaw 1968; A. Mączak, Między Gdańskiem a Sundem. Studia nad handlem bałtyckim od połowy XVI do połowy XVII wieku — Between Gdańsk and Øresund. Studies on Baltic trade from the mid-sixteenth to mid-seventeenth century, Warsaw 1972). Food consumption, understood as an economic phenomenon, was also extensively studied by Andrzej Wyczński. Based on it, he made a novel attempt to estimate national income generated in four provinces of the Crown of the Kingdom of Poland about 1580 (Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII wieku — A study on food consumption in Poland in the 16th century and the first half of the 17th century), Warsaw 1969, p. 212; the book was issued also in France — La consommation alimentaire en Pologne aux XVIe et XVIIe siècle, Paris 1985). It is impossible not to mention the well-known studies by Witold Kula (Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu — The economic theory of the feudal system. A trial model, Warsaw 1962, edition 2 supplemented, Warsaw 1983; also Jacek Kochanowicz, Teoria ekonomiczna... w oczach krytyków — the Economic theory... according to the critics, ibidem) that provides a theoretical model referring to a manor as to a noblemen’s autonomous enterprise, and to a peasant’s farm as food plots for its staff. The model was not proven in the course of the detailed research. The short list of researchers does not imply that other Polish historians did not participate, after the political turning point of 1956, in the international scholarly exchange, as proven by numerous Polish committees taking part in subsequent congresses of economic history (at least until the 10th congress in Milan in 1994). Not so long ago, Anna Sosnowska recalled in her important study (Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947—1994) — Understanding underdevelopment. Historians’ disputes over Western Europe, Warsaw 2004) the arguments between Polish historians concerning different development strategies applied in Eastern and Western Europe, highlighting some elements of historical sociology of underdevelopment and the significance of their research for the economic historiography of the world. The point is that Polish studies concerning even small issues were rarely presented with reference to a wider territory or from a comparative perspective (they were assessed by A. Gąsiorowski, A. Wyżański, and A. Zahorski by the mid-1980s in “Kwartalnik Historyczny” (“The Historical Quarterly”), vol. 94, 1987, No. 1, and the achievements of recent years were discussed by C. Kuklo, Spoleczeństwo i gospodarka XVI—XVIII w. w historiografii polskiej lat 1990—2007 (The society and economy in the 16th—18th century in the Polish historiography in the years 1990—2007), in: Spojrzenie w przeszłość, vol. 1: Średniowiecze, nowożytność — A look into the past, Volume 1: The Middle Ages, the Modern Era, Warsaw 2009). At present, research on the economic history of pre-partition Poland is very rarely conducted (J. Kochanowicz, A. Sosnowska, Historia gospodarcza Polski przedrozbiorowej — porzucone terytorium? — The economic history of pre-partition Poland — an abandoned territory?, „Roczniki Dziejów Gospodarczych i Społecznych — Economic and social history journals”, vol. 71, 2011), but there are some important exceptions, e.g. a collective monograph edited by Sławomir Gawlas (Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwojem średniowiecznej Europy — The Polish territory versus the West. Studies on the development of Mediaeval Europe, Warsaw 2006). The general aim was to present, as far as was possible, many phenomena comparable in respect of Poland and other (or chosen) European countries in the long-term retrospective. Lack of comparable numerical data concerning many aspects, both for Poland and other countries, hindered the analysis of numerical summaries referring to changes occurring at that time. Therefore, surveys or even examples for specific chronological periods were used to present their nature and not to go into every detail. The preserved sources and existing studies meant that the majority of the presented information concerns 16th—18th century, and only some data refer to earlier times. Geographical range constituted another huge obstacle. On the one hand, for a number of centuries the external borders of some countries were poorly marked (e.g. east-southern Ukraine, the Balkans, northern Russia, and the Scandinavian countries). On the other hand, the modern era abounded with political transformations and changes in state territories resulting from international unions and many military conflicts (e.g. between France and Spain in the Pyrenees in the beginning of 1520s, between France and the German Reich on the Rhine in the 1630s and 1640s, the conquest of Norway by Denmark in 1536, Turkish expansion resulting in the fall of Hungary in 1541 and its division into three separate political entities, and the division of the Netherlands — Union of Arras in 1579). The history of Poland may serve as a vivid illustration of the problem. In the 10th—12th century its area amounted to ca. 250 thous. km² (following the unification of the state at the beginning of the 14th century it was only 106 thous. km²), but after the Union of Lublin the territory of the whole Republic increased to approx. 815 thous. km² (following the Treaty of Polyanovka in 1634 even to ca. 990 thous. km²), and from the end of the 17th century to the first partition it amounted to ca. 733 thous. km². Therefore, the only reasonable solution was to accept the symbolic borders and territories that were close to reality. The tables present the territories of countries in a given period, but the data are usually just rough figures. To estimate the area of separate European countries, the second half of the 16th century was used as a dividing line, for which, compared with earlier times, data are more thorough. For the population size of Poland and other European countries before the end of the 18th century only estimates are available; at the same time these are approximate data for the Middle Ages. Nevertheless, they present a demographic decline of the Old Continent, especially of the West, caused by the outbreak of the plague in the mid-14th century, referred to as the "black death". Later estimates, based mainly on the registers of state taxes (lan [field] tax, chimney tax, head tax), are the result not only of tax collector's diligence, but also of the value of the conversion indices used by each scholar (including persons per one lan or chimney) or filling the gaps in the source material. Similar difficulties arose regarding the materials on ancient cities. The tables concerning the natural movement of the population also need to be clarified. The presented demographic factors (births, marriages, and deaths per 1,000 inhabitants) are a result of using data from not always complete, parish registers (regarding especially deaths) and estimates of population density based on tax registers. Information on the mean age of newlyweds or female fertility should be deemed as authentic, as it results from the employment of the modern and precise research method by French scholars Louis Henry and Pierre Goubert, referred to as the method of family reconstruction. Due to the fact that not only in Poland but also in other countries there are no accurate statistics presenting nationality and denomination, the tables focus only on the denomination structure of Poland, Russia and Prussia, as well as selected cities, in the 18th century. The tables concerning material living conditions mostly include wages and salaries, consumption (also in the perspective of expenses in estimate household budgets), households by type and healthcare. Wages and salaries concern mainly unqualified labourers and artisans employed on construction sites in several large European cities, paid daily and not provided with food or accommodation. Consumption consists primarily of estimates of the daily consumption of cereals and major food products by one adult. These data are complemented with examples of the household budgets of various strata of European society in the late feudal period, where food and beverage expenses prevailed. Data concerning the structure of Polish and European households in rural and urban areas, based on the classification by Peter Laslett from the Cambridge Group, the most popular literature in the world on the subject, were prepared on the basis of the exploration of pre-statistical records of population, often related to religious denomination. This justifies the claim that the common type of family for the whole of Europe at the beginning of the modern era was the small nuclear family, despite numerous regions where multi-generation families prevailed. Scarce data on healthcare cover only the issue of deaths from smallpox and deaths of women in the perinatal period, in conditions of regular epidemics and crop failures causing starvation. The section on the subject of education and culture primarily aims to present literacy, i.e. the ability to read and write, based on the observations of signatures. It should be mentioned that we are dealing here with questionnaire surveys with a small number of analysed persons and generalisations based on weak foundations. Data in the tables are thus a result of recalculations which take into account the status, occupational and demographic structure of the population of the then Europe. The characterisation of education is limited to presenting the movement towards establishing universities, accounting for intellectual interests and the increasing educational needs of society. Moreover, enrolment statistics were used. As one of the basic factors contributing to the popularisation of culture and the restructuring of education was the dissemination of printed books (from 1455), an attempt was made to give a quantitative account of publishers’ activities in those times. Until the end of the 18th century agriculture was a common element of the economy and activity practised in Europe, and despite the intensive development of research on economic history after World War II, its presentation in a spatial and temporal comparison turned out to be an extremely difficult task. Nevertheless, the section includes information concerning, among other things, the share of agricultural land in the total land area, the size of peasant holdings, crop harvests (regarded as a synthetic index of the level of agriculture at that time), the prices of cereals and the directions of their distribution. It is worth pointing out that in the presented tables the average volume of harvests was worked out according to the calculation methods applied at that time, i.e. the number of grains harvested from one grain sown. In the presentation of information on cereal exports from the Polish Republic, attempts were made to present data not only on their exports, mainly from Gdańsk, the economic capital of the country, but also its major directions to western (through Øresund) and Baltic Sea harbours. The tables point to a minor share of total cereal imports to England and France from the Baltic Sea region, mainly from the Polish Republic. From the economic point of view, the expression “industry” for the late feudal Europe might be a little exaggerated, as factories regarded as the early forms of industrial plants began to appear in large numbers as late as in the 18th century, being common in England already in the second half of the same century. In the period in question references should rather be made to urban and rural crafts; therefore the quantitative structure of particular industries was presented in selected provinces of the Polish Republic and the neighbouring Prussia. Against a large volume of scattered data characterised by low comparability and related to the non-agricultural economy of the Old Continent, attention was drawn to the scale of production in which the most significant changes took place, i.e. in textile production, especially the cloth industry, which initially was in the hands of minor artisans, and only in the late 18th century concentrated around large workshops and factories. The data on industry are supplemented with those concerning iron production (partially also copper and silver). Data concerning transport and communication in the early Poland in comparison to other countries are scarce, which hinders comparisons. However, it was possible to present information on the tonnage of commercial fleet and ship traffic in several selected European ports. Moreover, due to preserving and publishing customs duty registers by the Danish in Øresund, it was possible to present in numbers the shipping traffic between the Baltic Sea and the Atlantic Ocean. The information on the speed of political, commercial and private information transfer are much less thorough, at least in quantitative terms. The burning down of the Treasury Archive in Warsaw in 1944 by the Germans, containing the registers of, among others, customs offices, significantly limits the possibilities of documenting foreign land-based trade, so attention was paid primarily to documenting the amount (by particular goods) and value of exports and imports to and from Gdańsk and Elblag, which made it possible to estimate foreign-trade turnover and balance in both cities. The greater interest of Western European historians in trade, including international trade, which in the modern era was undoubtedly the most dynamically developing field of economic relations, made it possible to illustrate in more detail the issues of the foreign trade of England, Holland, France and the Nordic countries. A major hindrance in constructing the tables was the great variety of the measurement units of volume applied to cereals and liquids and of weight applied at that time in Europe. The state budget and financial issues of Poland and other European countries are relatively less thoroughly examined. This was primarily due to the fact that in Europe up to the beginning of the 18th century, and in Poland even later, i.e. to the mid-1760’s, there was high liquidity in monetary relations, which is demonstrated in the tables. There are also tables providing information on tax encumbrances in particular countries, which, multiplied by the number of inhabitants, gives a notion of particular countries’ wealth. It should be borne in mind that the state budgets of some countries, apart from taxes, were largely influenced by income from state property and regalia (charges paid to the ruler for permission to extract metal ores, evaporate and sell salt, own a marketplace, collect customs duties, and mint coins. The presentation also includes the income and expenditures of Poland and selected European countries. The part of the publication concerning the period up to the late 18th century is concluded with tables presenting national income, which for dozens of years has not enjoyed much interest from historians. The first of them, as already mentioned, presents the original estimate of the national income of the Crown, i.e. the four historical provinces, in the second half of the 16th century, prepared by professor Andrzej Wyczński on the basis of the assessment of the value of consumption and foreign trade.\(^1\) Another table contains two variants of the value of GDP per capita in selected countries (also in Poland), in which the domestic product of England of 1820 constituted the basis. To conclude, it should be emphasised that numerical values in tables concerning the period up to the end of the 18th century are generally approximate values. Their accuracy depends, on one hand, on the reliability of source materials from which the information was obtained, and on the other hand, on the research results of the particular historians who prepared specific quantitative data on their basis. Professor Cezary Kuklo, Ph.D. \(^1\) Within the editorial board of the publication „Historia Polski w liczbach” (“The history of Poland in numbers”) in the years 1989—2006, together with Professor Andrzej Wyczński, we prepared data on the period until 1795, included in 9 thematic journals entitled The Economic History of Poland in Numbers (Warsaw 1994) and resulting publications — Historia Polski w liczbach (“The history of Poland in numbers”), vol. 1: Panstwo. Społeczeństwo (State. Society), vol. 2: Gospodarka (The economy), Warsaw 2003—2006. The period between 1795 and 1918 For the period between 1795 and 1918 two major difficulties occur in numerically presenting the changes happening at that time. The first is the fact that the independent Polish state did not exist at that time. Therefore, the expression "Polish territory" is often used in this context. The area of this "territory" is presented in different ways, and usually includes only part, depending on the changing territorial division. In the years 1807–1815 the Duchy of Warsaw and the Free City of Danzig formally existed. In the years 1815–1831 the Kingdom of Poland had a similar status, and in the years 1815–1847 the Republic of Kraków. There were also areas autonomous to varying extents — the Grand Duchy of Posen in the years 1815–1850, the Kingdom of Poland in the years 1832–1867 and Galicia from 1867 to 1918. This state of affairs largely complicated the construction of tables, so some phenomena could not be presented for the entire area in European terms. This concerned some issues related to transport and foreign trade, where the data are limited to the years 1816–1850, and to budget income and expenditures, which are presented for the years 1816–1865. Data on the "Polish territory" concern only the years 1816–1865, and in fact include only the Kingdom of Poland (no data for the Grand Duchy of Posen and the Republic of Kraków). For the same reasons in all the domains data concerning Germany (Prussia), Austria-Hungary (Austria), Russia (the Russian Empire) include — unless otherwise stated — the Polish territory. Another quite frequent difficulty was the lack of comparable numerical data (similarly to the previous period) in most of the presented domains, as such data were not available for the Polish territory or other countries (or perhaps I have not managed to find them). This concerns primarily the period between 1795 and 1870. The 19th century (in fact the years 1807–1918) is a century of great changes, with demographic, social and educational breakthroughs. In Europe a big increase in population occurred at that time (referred to as the demographic explosion). The source of this phenomenon was mainly a drop in the death rate (especially of infants and small children), which was due to the advancement of medicine (among others, an increased number of doctors, hospitals and patients) and an improvement in material living conditions. At the same time, average life expectancy grew. In the first half of the century these processes were hindered by years of massive crop failures (in 1840s the most striking crop failures were recorded in Ireland and Galicia. Simultaneously, the movement of population was constantly increasing. The rural population was migrating to the cities, and international migration was growing; from the late 1840s the scale of emigration of European citizens to America was growing exponentially. Therefore, the actual increase in the population of Europe, especially of particular countries, does not give a full account of this demographic explosion. This demographic revolution and its causes were presented in the tables as thoroughly as possible, among others due to the increasing number of countries which carried out population censuses (unfortunately, these were not present in the Kingdom of Poland and Russia until 1897). The social revolution was the most crucial. First of all, the serfdom of peasants was abandoned, and they were becoming land owners. The division of society into classes was disappearing, yet in formal terms the process progressed very slowly, which, unfortunately, could not be expressed in numbers. The social revolution comprised systematic changes in the occupational structure of populations. The number of persons dealing with agriculture was gradually decreasing (initially, especially in eastern and southern Europe, this was expressed as a percentage of the total population). Rapid growth was recorded in the number of persons employed in industry, transport, trade and various services, despite the fact that in southern European countries and those east of Elbe until 1918 agriculture still was the main source of income for most people. This aspect of the social revolution was presented to a quite limited degree. A revolution was also observed in education. The number of primary, secondary and tertiary schools was increasing, and so was the number of students. In many countries elementary education became obligatory. The number of illiterates was falling. This process was presented in the tables in a quite detailed way, although it mostly concerned the last decades of the period (until 1914). The presentation of the political revolution, consisting mainly of the change in the political system in western European countries, but occurring in the whole of Europe (sometimes as late as in the last years of the period in question), was not covered. Quite a lot of data were presented in tables concerning the economic revolution. This was primarily due to the fact that it led to an almost complete change in manufacturing and transport, and had an impact on changes in other domains of production. Secondly, it had a substantial impact on other breakthroughs, and, finally, a significant volume of numerical data was obtained for this process, in particular for the second part of the years 1795—1918. The source of this breakthrough was a change in the methods applied in industry, consisting mainly of the constantly progressing mechanisation of production. For this reason, these changes are very often called the Industrial Revolution. The changes concerned not only the methods of industrial production but also, among others, a substantial increase in production and the introduction of new products and materials in the production process. These new methods were implemented not only in industry, but almost wholly changed the means of land and sea transport, foreign trade, and later agriculture (among others in the form of production and application of artificial fertilisers). All these factors had an impact on the state of affairs related to finances. Attempts were made to give a detailed presentation of all the changes in all sections of the economy to the extent discussed at the beginning of the discussion of the period from 1795 to 1918. There were also attempts to show the data on national income, although the ones concerning the Polish territory are based entirely on estimates. To some extent this also concerns other countries, especially in terms of data for the years before 1900. Professor Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. The period between 1918 and 2010 The presented numerical data demonstrate the most important social and economic processes in the 20th century and in the first decade of the 21st century. If possible, most compilations were prepared until 2010. In the demographic and social sphere, the 20th century brought about some fundamental changes. They were related to the transition of many societies from the so-called third demographic stage to the fourth, as a result of civilisation progress and an improvement in the quality of life. This was expressed in a decrease in the birth rate and natural increase, a drop in the infant death rate, and a lowered fertility and extended life expectancy. This was accompanied by a change in the family model. In the area of education, the 20th century was the century of general scholarisation. In all the analysed countries illiteracy no longer occurred, and progress ceased to be measured with the ability to read and write, but by the level of education. As late as in 1930s the societies of many countries were predominantly agrarian; in the second part of the same century there was a shift towards industrial societies, and in the last decades — post-industrial societies. This was expressed by the change in the sources of income of the population, urbanisation, growing consumption and the strong development of the services sector. Progress in these areas was also observed in the previous centuries, but in the 20th century it accelerated substantially. Changes which previously took place over many decades, in the 20th century were completed during one or two generations. The changes presented above in the demographic and social sphere were to a large extent a consequence of spectacular — in comparison to previous periods — dynamics of economic growth. The growth had varying scale in particular countries, and its scale differed from decade to decade, but with regard to its nature it can be stated that it was universal. In many European countries in the second half of the 20th century it was possible to limit economic crises, and even if they occurred, they were short-term and generally mild. For this reason, the economic growth rate in the long term amounted to, on average, several percentage points, causing substantial growth in the level of income of the population. Progress was made in all sectors of the economy. In agriculture it was reflected in the rapid growth of food production, in many countries reaching a level exceeding consumption needs, and changing those countries from food importers to exporters. It was possible due to mechanisation and chemicalisation, an improvement in land efficiency and work productivity. In industry the transition was made from traditional domains, typical for the 19th century industrial revolution, to new-technology industry based on automation, robotisation and, in recent years — computer use. These changes were referred to as the scientific and technological revolution, and they caused a decline of the traditional branches of industry, a reduction in employment in heavy industry and the development of the services sector. A similar breakthrough took place in transport, which manifested itself in the development of road and air transport and a relative decrease in the significance of railway transport. Even more substantial changes were observed in telecommunications, incomparable with the previous periods in terms of their nature and scale. Computers, mobile phones and the Internet have become the symbols of these changes. The dynamics of economic development described above were expressed in the growing foreign trade turnover and changes in its structure. On the one hand, the directions of foreign trade demonstrate the strength of economic bonds between particular countries and regions, and on the other hand, for the period between 1950 and 1990, reflect the political situation and the division into socialist and capitalist countries, which to a large extent determined the patterns of economic relationships. Significant changes were also recorded in the domain of finances, predominantly taking the form of dynamics development and the growth of the economic significance of banking services. Demographic, social and economic statistics concerning the 20th century are very detailed. The basic problem was, first of all, to determine the selection criteria of information, and secondly, to choose the countries serving as points of reference for Poland. In the first case, the main criterion was to obtain presentations in possibly long chronological series. Attempts were made to follow the principle of substantive coherence, i.e. to describe in quantitative terms the categories and phenomena which were presented in the previous periods — up to 1795 and in the years 1795—1918. Exceptions were made in the case of some issues important in presenting the economic and social situation in the 20th century, which due to the lack of data were not included in the previous parts. The presentation of complex measurement units was abandoned, as these could be difficult to comprehend for readers who are not specialists in a given field. As far as the social aspect is concerned, these are for instance indices of the quality of life such as the Human Development Index, of the quality of education, e.g. the Programme for International Student Assessment (PISA), and in the economic aspect — financial categories such as the balance of payments, the current account balance as a percentage of gross domestic product (GDP), direct foreign investments, and public deficit as a percentage of GDP. It should also be mentioned that comparable data on the above indices are available only for recent years, and these are presented on publicly available websites of national statistical institutes, EUROSTAT, the UN agencies, the OECD, the International Monetary Fund and the World Bank. Readers interested in international statistics in general are encouraged to study the online publications of these institutions. As far as geographical coverage is concerned, the criterion of the comparability and availability of data was applied. Due to changes in the political map of Europe comprising the establishing of new states and changes to state borders, data were provided for a territorial arrangement valid in a particular period. Any departures from this principle were properly noted. The objective was to express changes occurring in Poland in comparison to countries with a varying level of economic and social development. Therefore, to the extent possible, attempts were made to apply the selection key including several Western European countries and several Central European countries. In most tables data were not provided for Lithuania, Latvia, Estonia, Belarus and Ukraine due to the lack of state continuity in these countries. Applying the above criteria of selection was necessary as the presentation of data for all countries existing in a given period, as is the case in statistical yearbooks, would considerably lengthen the part devoted to the 20th century in proportion to the previous periods. The lack of continuity of data for some categories is a serious issue, which also involves problems with their presentation. The least difficulties in this respect are found in demographic statistics, followed by social statistics, and economic statistics turn out to be the most problematic. This is due to introducing new categories and methods in the statistical measurements of the economy, and the prevalence of value terms. The lack of uniformity of methods and price systems hampers the comparability of data, and sometimes even renders comparisons impossible. The described problems concern in particular GDP, as a commonly applied category. In the inter-war period this measure was not applied, and after the war significant differences occurred in the rules of its calculation between western and socialist countries. In the latter a category of "national income" was applied, which did not cover the services sector in general. Substantial problems are also caused by changes in the calculation methods of other categories, also the ones which seem quite straightforward such as manufacturing (these result from changes in the coverage of the industry section). The section devoted to finance causes even more difficulties. In general, in the inter-war period uniform methodology was only just being developed (the International Statistical Institute, the League of Nations), and after the war it was split due to differences in the political systems of the East and the West. Further fundamental changes occurred after 1990, and later, after Poland’s accession to the European Union, with the necessity to adjust Polish statistics to European standards. Therefore, the full comparability of data on some economic categories in international terms in fact is achieved for the last dozen years or more. Due to the above, the necessity arose to divide the tables into specific periods, with marked turning points in the calculation methodology. Where possible, notes and explanations were provided. Most tables were compiled on the basis of statistical yearbooks and the publications of institutions responsible for collecting and processing data. The statistics utilised in the compilations included those provided by the Central Statistical Office, the League of Nations, Eurostat, the World Bank, etc. Authors’ calculations were used only when the required data were not found in the publications of these institutions. This is justified by the fact that comparative compilations which can be found in the authors’ monographs are based on the data obtained from the above institutions. Demographic and population statistics are primarily based on censuses and sample surveys. They are highly comparable, especially in terms of vital statistics. The limited comparability of emigration is mainly caused by problems with distinguishing between short-term and long-term migration, and various methods of measuring the rate of emigration such as state border crossings, passport statistics and residence registration data. Information on nationality, religious denomination and language are presented in an incomplete way. This results from the specific characteristics of countries in this respect and limited data resources — questions about nationality, religious denomination and language did not always appear in censuses. When it comes to material living conditions, the tables provided make it possible to follow the basic categories defining them, such as wages and salaries, consumption, housing conditions and healthcare. No data were provided on the social security system due to differences between particular systems. In the section presenting the state of education and culture, most phenomena can easily be expressed in numbers and are to a large extent comparable. Statistics on the subject of the economy present the most important changes in basic sections such as agriculture and industry, followed by transport and communications, foreign trade, finance and national income. The tables on agriculture show changes in the agrarian structure, ownership relationships, the value of production and land efficiency (harvest). Natural (quantitative) data are highly comparable. However, the agrarian structure was not fully presented, as national statistics differed in terms of area groups of holdings. Compilations were presented describing changes in ownership in Eastern Europe, i.e. agricultural reforms in the inter-war period and directly after the war, when large land properties were divided, and land was handed over either to peasants (Poland) or to the state (Czechoslovakia, Hungary, partly Poland). Moreover, changes in the systems of land cultivation, mechanisation and chemicalisation were presented. In the 20th century industry was in many countries the most important domain of the economy, and industrialisation was often treated as a symbol of civilisation progress. The dynamics of manufacturing is shown by indices which, as should be mentioned, were not always compiled on the basis of uniform methods. Qualitative changes related to the scientific and technical revolution are expressed in the share of particular branches of industry (the proportion of total output) and the scale of goods production. Processes crucial for qualitative changes such as mechanisation, automation and the use of electrical power could be only partially depicted. The presentation of changes in the ownership of enterprises was abandoned, including nationalisation in Central European countries after World War II, and later the privatisation process which occurred in the last decades of the 20th century. This would require the compilation of separate tables for each country, explaining the rules of nationalisation and privatisation, which in turn would contradict the general principle of presenting Poland’s economy in quantitative terms in comparison to a selected group of countries. In the domain of transport and communications in the second half of the 20th century revolutionary changes occurred in the form of new means of transport (cars, airplanes) and communications (e.g. wired telephones, and later mobile phones). The tables present this phenomenon thoroughly, and data on transport and communications are generally fully comparable. Inland water transport data were not included due to the large dependence of such transport on natural conditions and a relatively low share in the transport of most countries. In the case of foreign trade, the changes in the structure of exports and imports reflect the structure of the economy and its dynamics, and exports and imports destinations show the economic relations with particular countries and regions. The data are fully comparable. The finances section includes only basic information on money supply, currency exchange rates and information on the activities of banks. Due to systemic differences concerning monetary systems, public finance and banking, it is not possible to provide a broader perspective on the data in synthetic terms. The last section “National income”, as already mentioned, is the most problematic. For this reason only a few tables were presented reflecting the dynamics of the product, its structure and value per capita. To recapitulate, 20th century statistics involves a number of data comparability problems, but taking into consideration all the above restrictions, it allows the presentation of current social and economic processes in a broad perspective. Naturally, not all of them can be expressed in quantitative terms, yet the tables as a whole seem to be effectively reflecting these processes. Cecylia Leszczyńska, Ph.D. \| Spis rzeczy \| Contents \| \|-------------\|----------\| \| Przedmowa \| FOREWORD \| \| Wprowadzenie \| PREFACE \| \| Wstęp \| INTRODUCTION \| \| Działy \| CHAPTERS \| \| Terytorium i ludność \| Territory and population \| \| Narodowość i wyznanie \| Nationality and religious denomination \| \| Materialne warunki życia ludności \| Material living conditions of population \| \| Edukacja. Kultura. Sport \| Education. Culture. Sport \| \| Rolnictwo \| Agriculture \| \| Przemysł \| Industry \| \| Transport. Łączność \| Transport. Communications \| \| Handel zagraniczny \| Foreign trade \| \| Finanse \| Finance \| \| Dochód narodowy \| National income \| \| Polska w Unii Europejskiej \| Poland in the European Union \| \| Spis tablic \| LIST OF TABLES \| \| Spis map i wykresów \| LIST OF MAPS AND CHARTS \| \| Wykaz wykorzystanej literatury \| BIBLIOGRAPHY \| \| Noty biograficzne \| BIOGRAPHICAL NOTES \| Objaśnienia znaków umownych Kreska (−) — zjawisko nie wystąpiło. Zero: (0) — zjawisko istniało w wielkości mniejszej od 0,5; (0,0) — zjawisko istniało w wielkości mniejszej od 0,05. Kropka (.) — zupełny brak informacji lub brak informacji wiarygodnych. Znak x — wypełnienie pozycji jest niemożliwe lub niecelowe. "W tym" — oznacza, że nie podaje się wszystkich składników sumy. "Of which" — indicates that not all elements of the sum are given. Comma (,) — used in figures represents the decimal point. \| Abbreviation \| Polish \| English \| \|--------------\|--------\|---------\| \| tys. \| tysiąc \| thousand \| \| thou. \| thousand \| \| mln \| milion \| million \| \| mld \| miliard \| billion \| \| bn \| billion \| \| \| zł \| zloty \| \| \| zl \| zloty \| \| \| zlp \| zloty polski \| Polish zloty \| \| USD \| dolar amerykański \| United States dollar \| \| egz. \| egzemplarz \| \| \| szt. \| sztuka \| pieces \| \| pcs \| pieces \| \| \| g \| gram \| gram \| \| kg \| kilogram \| kilogram \| \| dt \| decytona \| dection \| \| t \| tona \| tonne \| \| m \| metr \| metre \| \| km \| kilometr \| kilometre \| \| ha \| hektar \| hectare \| \| km² \| kilometr kwadratowy \| square kilometre \| \| l \| litr \| litre \| \| hl \| hektolitr \| hectolitre \| \| cm³ \| centymetr sześcienny \| cubic centimetre \| \| m³ \| metr sześcienny \| cubic metre \| \| kWh \| kilowatogodzina \| kilowatt-hour \| \| KM \| koń mechaniczny \| horsepower \| \| HP \| horsepower \| \| \| t·km \| tonokilometr \| tonne-kilometre \| \| tkm \| tonne-kilometre \| \| \| pas·km \| pasażerokilometr \| passenger-kilometre \| \| BRT \| tona rejestrowa pojemności statku brutto \| gross registered ton \| \| DWT \| tona nośności całkowitej ładunku i zapasów statku \| dead weight tonne \| \| GT \| pojemność brutto statku \| gross tonnage \| \| NRT \| tona rejestrowa pojemności statku netto \| net registered ton \| \| cd. \| ciąg dalszy \| continued \| \| cont. \| continued \| \| \| dok. \| dokończenie \| continued \| \| ok. \| około \| \| \| w. \| wiek \| \| EUROPA POD KONIEC XII W. EUROPE AT THE END OF THE 12th CENTURY Granice Świętego Cesarstwa Rzymskiego Holy Roman Empire boundaries Posiadłości króla angielskiego w Królestwie Francji Territories of English King in Kingdom of France Państwo Kościelne Papal States Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA POD KONIEC XV W. EUROPE AT THE END OF THE 15th CENTURY Granice Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Holy Roman Empire of the German Nation borders H. T. – Hrabstwo Tyrolu Ks. Lu. – Księstwo Luksemburga Ks. B. – Księstwo Bawarii Ks. K. – Księstwo Karyntii Ks. Kr. – Księstwo Krainy (Słowenia) Ks. M. – Księstwo Mediolanu Ks. S. – Księstwo Sabaudii R. F. – Republika Florencji R. S. – Republika Sieny Z. Sz. – Związek Szwajcarski Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W 1815 R. EUROPE IN 1815 Granice Związku Niemieckiego German Confederation borders E.H. – Elektorat Hesji K.BR. – Księstwo Brunszwiku K.H. – Królestwo Hanoweru unia personalna z Wlk. Brytanią K.Lk. – Księstwo Lukki K.M. – Księstwo Modeny K.N. – Księstwo Nassau K.P. – Księstwo Parmy K.W. – Królestwo Witembergii K.L. – Księstwo Lichtensteinu LU. – Wlk. Księstwo Luksemburga (w unii z Królestwem Niderlandów) KTU. – Księstwo Turyngii WKB. – Wlk. Księstwo Badenii WKH. – Wlk. Księstwo Hesji WMK. – Wolne Miasto Kraków WMK. – Wlk. Księstwo Meklemburgi W.K.O. – Wlk. Księstwo Oldenburga Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W 1913 R. EUROPE IN 1913 L. – Liechtenstein LU. – Luksemburg Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W KOŃCU LAT DWUDZIESTYCH XX W. EUROPE AT END OF THE 1920s L. – Ks. Liechtenstein Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: TERYTORIUM I LUDNOŚĆ TERRITORY AND POPULATION Tabl. 1. LUDNOŚĆ EUROPY \| Lata/Years \| W mln/In mln \| \|------------\|--------------\| \| 1000 \| 43 \| \| 1340 \| 87 \| \| 1500 \| 84 \| \| 1550 \| 97 \| \| 1600 \| 111 \| \| 1650 \| 112 \| \| 1700 \| 125 \| \| 1750 \| 146 \| \| 1800 \| 195 \| \| 1850 \| 266 \| \| 1900 \| 401 \| \| 1920 \| 450 \| \| 1936 \| 534 \| \| 1956 \| 565 \| \| 1970 \| 646 \| \| 1980 \| 683 \| \| 1989 \| 708 \| \| 2000 \| 727 \| \| 2010 \| 738 \| Uwaga. W danych ujęto: w latach 1900–1989 — europejska część Rosji (ZSRR) i Turcji, w latach 2000 i 2010 — Rosję łącznie z częścią azjatycką, bez europejskiej części Turcji. Z uwagi na różny zakres terytorialnego ujmowania Europy, w źródłach spotkać można odmienne dane. Najistotniejsze znaczenie miało ujmowanie bądź nie ludności europejskiej części ZSRR (w 1936 r. wynosiła ona 138,5 mln, w 1956 r. – 156,7 mln, w 1980 r. – 194,9 mln, w 1989 r. – 206,0 mln). Po upadku ZSRR do ludności Europy (708,0 mln) wliczać zaczęto ludność całej Rosji (141,9 mln). Ludność europejskiej części Turcji wynosiła: w 1936 r. – 1,3 mln, w 1976 r. – 3,4 mln, a w 1989 r. – ok. 5,2 mln. Od połowy lat 90. XX w. nie ujmuje się jej w ludności Europy. Note. The data includes: in the years 1900–1989 — the European part of Russia (Soviet Union) and Turkey, in the years 2000 and 2010 — Russia including the Asian part, excluding the European part of Turkey. Due to the varying presentations of the territory of Europe, various sources may include contradictory data. The most important issue was the inclusion or exclusion of population of the European part of Soviet Union (in 1936 it amounted to 138,5 mln, in 1956 – 156,7 mln, in 1980 – 194,9 mln, in 1989 – 206,0 mln). After the dissolution of the Soviet Union the population of Europe (708,0 mln) started to include the entire Russia (141,9 mln). The population of the European part of Turkey amounted to: in 1936 – 1,3 mln, in 1976 – 3,4 mln and in 1989 – ca. 5,2 mln. From the middle of the 1990s Turkey is not included in the population of Europe. Dla czasów najdawniejszych do końca XVIII w. w zakresie zaludnienia Europy rozporządzamy jedynie orientacyjnymi szacunkami, opartymi w znacznym stopniu na mało dokładnych źródłach podatkowych wymagających doboru różnicowanych mnożników i korekt celem otrzymania przybliżonych wielkości. Na przykład C. Mac-Evedy i R. Jones, autorzy monumentalnego opracowania Atlas of World Population History (1978), stan zaludnienia starego kontynentu na przełomie XV i XVI w. szacują niżej — na 81 mln, a sto lat później, tj. ok. 1600 r. — na 100 mln ludności. Ich zdaniem na przełomie XVIII i XIX w. Europa liczyła zapewne ok. 180 mln ludności; według szacunków A. M. Carr-Sandersa z 1936 r. ludność Europy w 1800 r. miała wynosić 187 mln, a według The Cambridge Economic History — blisko 197 mln. For the period from the earliest times to the end of the 18th century only approximate estimations are available for the population of Europe, based to a large extent on tax sources of low accuracy, requiring the selection of varied multipliers and adjustments in order to arrive at approximate values. For instance, according to C. MacEvedy and R. Jones, the authors of the monumental study titled "Atlas of World Population History" (1978), the population of the Old Continent at the turn of the 15th and 16th century should be estimated lower – at 81 mln, and a hundred years later, around 1600, at 100 mln. In their view, at the turn of the 18th and 19th century Europe’s population was probably around 180 mln; according to the estimates by A. M. Carr-Sanders from 1936 the population of Europe in 1800 was to amount to 187 mln, and "The Cambridge Economic History" provides the figure of nearly 197 mln. Na podstawie: H. Le Bras, La popolazione, w: Storia d’Europa, red. P. Anderson, M. Aymard, P. Bairoch, W. Barberis, C. Ginzburg, Torino 1993; M. Livi-Bacci, La population dans l’histoire de l’Europe, Paris 1999, s. 20 i 21; Histoire des populations de l’Europe, t. III: Les temps incertains 1914–1998, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1999, s. 94; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 15 i 16; Rocznik Statystyczny 1981, Warszawa 1981, s. 628; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 471; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010, s. 830 i 831; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1973, Warszawa 1973, s. 13 i 47; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 20; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 25 i 26; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 37; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 38. Tabl. 2. POWIERZCHNIA I LUDNOŚĆ TOTAL AREA AND POPULATION A. W LATACH 1000—1500 — ludność\(^a\) IN 1000—1500 — population\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1000 \| 1350 \| 1500 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\| \| \| \| w mln \| in mln \| \| \| Polska \| Poland \| 1,3 \| 2,0\(^b\) \| 3,4\(^c\) \| \| Anglia, Irlandia i Szkocja \| England, Ireland and Scotland \| 2,5 \| 3,3 \| 5,0 \| \| Francja \| France \| 9,0 \| 15,0 \| 15,5 \| \| Niemcy \| Germany \| 5,4 \| 8,5 \| 10,8 \| \| Rosja — część europejska \| Russia — the European part \| 8,5 \| 12,0 \| 15,1 \| \| Włochy \| Italy \| 7,0 \| 8,0 \| 11,0 \| \(^a\) Dane przybliżone. \(b\) 1370 r.; łącznie z ziemiami lennymi. \(c\) Łącznie z lennym Mazowszem; łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim ludność wynosiła 7,5 mln. Uwaga. Według najnowszych ustaleń szacunek liczby ludności Rosji jest zdecydowanie zawyżony; współcześnie uważa się, że Rosja ok. połowy XVI w. liczyła jedynie ok. 9—10 mln mieszkańców. \(a\) Approximate data. \(b\) 1370; including feudal land. \(c\) Including feudal Masovia; including the Grand Duchy of Lithuania, the population totalled 7,5 mln. Note. According to the newest arrangements, estimate of Russian population is exaggerated; at the present it considers that Russia around half of the 16th century counted approximately 9—10 mln of residents. Powierzchnia Polski — w tys. km\(^2\) — w latach 1000—1500: Total area of Poland — in thous. km\(^2\) — in 1000—1500: \| \| \| \|-------\|------\| \| 1000 r. \| 250 \| \| 1370 r. \| 240\(^a\) \| \| 1500 r. \| 260\(_b\) \| \(a, b\) Łącznie: \(a\) — z ziemiami lennymi, \(b\) — z lennym Mazowszem oraz w mianowniku — z Wielkim Księstwem Litewskim. \(a, b\) Including: \(a\) — feudal land, \(b\) — feudal Masovia as well as in denominator including Grand Duchy of Lithuania. Na podstawie: I. Gieysztorowa, Ludność, w: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., red. A. Mączak, t. I, Warszawa 1981, s. 430. \| Countries \| Total area in thous. km² \| Population \| \|-----------\|--------------------------\|------------\| \| \| in 2nd half of the 16th century \| in end of the 18th century \| in 2nd half of the 16th century \| in end of the 18th century \| \| Poland \| 867 \| 733 \| 8,5 \| 10 \| 12,3 \| 17 \| \| England and Ireland \| 310 \| 310 \| 4,0 \| 13 \| 12,5 \| 40 \| \| Austria, Czechy and Hungary \| 300 \| 545 \| 6,5 \| 22 \| 18,0 \| 33 \| \| Denmark and Norway \| 380 \| 380 \| 0,8 \| 2 \| 1,8 \| 5 \| \| France \| 450 \| 542 \| 16,0 \| 36 \| 28,6 \| 53 \| \| Spain \| 580 \| 500 \| 9,0 \| 16 \| 10,5 \| 21 \| \| Holland \| 25 \| 33 \| 1,4 \| 56 \| 2,1 \| 62 \| \| Southern Netherlands \| 35 \| 30,5 \| 1,6 \| 46 \| 3,0 \| 98 \| \| Germany \| 410 \| . \| 12,0 \| 29 \| . \| . \| \| Portugal \| . \| 88 \| . \| . \| 2,9 \| 31 \| \| Prussia \| . \| 159 \| . \| . \| 4,5 \| 28 \| \| Russia – the European part \| 5 200 \| 5 200 \| 10,5 \| 2 \| 31,9 \| 6 \| \| Scotland \| 80 \| 80 \| 0,5 \| 6 \| 1,3 \| 16 \| \| Switzerland \| 40 \| 40 \| 0,6 \| 15 \| 1,7 \| 43 \| a Dane przybliżone. b Łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim. c Bez Księstwa Siewierskiego i starostwa spiskiego oraz lennych Prus Książęcych i Inflant. d Dane sprzed 1772 r., tj. sprzed I rozbioru Polski i obejmują terytorium i ludność ziem zagarniętych przez Austrię w latach 1769–1770. e, g W drugiej połowie XVI w.: e – Węgry Zach., g – łącznie z Portugalią. f Bez powierzchni i ludności z terytoriów Rzeczypospolitej zagarniętych w latach 1772–1795. a Approximate data. b Including Grand Duchy of Lithuania. c Excluding Duchy of Siewierz, Spisa (Zips) region, Duchy of Prussian fee and Livland. d Data before 1772; i.e. before the first partition of Poland, and include area and population of the territory seized by Austria in 1769–1770. e, g In 2nd half of the 16th century: e – West Hungary, g – including Portugal. f Excluding area and population of territories of the Polish-Lithuanian Commonwealth seized in 1772–1795. \| Kraje \| Powierzchnia w tys. km² \| Ludność \| Ludność \| \|-------\|------------------------\|---------\|---------\| \| \| w drugiej połowie XVI w. \| w końcu XVIII w. \| w drugiej połowie XVI w. \| w końcu XVIII w. \| \| \| in 2nd half of the 16th century \| in end of the 18th century \| in 2nd half of the 16th century \| in end of the 18th century \| \| \| w mln \| na 1 km² \| w mln \| na 1 km² \| \| \| in mln \| per 1 km² \| in mln \| per 1 km² \| \| Szwecja i Finlandia \| 800 \| 800 \| 1,0 \| 1 \| 3,2 \| 4 \| \| Turcja – część europejska \| 840 \| . \| 8,0 \| 10 \| . \| . \| \| Włochy \| 290 \| 290 \| 11,0 \| 38 \| 17,5 \| 60 \| a Dane przybliżone. a Approximate data. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 21; Histoire des populations de l’Europe, t. II: La révolution démographique 1750–1914, red. J.-P. Bardet i J. Dupâquier, Paris 1998, s. 290, 327, 337, 343, 351, 362, 376, 439, 489, 514, 535 i 554; Z. Szultka, Terytorium i ludność państwa pruskiego w dobie fryderycańskiej, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 439 i 442; A. Wycząński, Wschód i Zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Warszawa 2003, s. 10–12. \| Countries \| Total area in thous. km² in 1910 \| Population in mln \| \|-----------\|---------------------------------\|-------------------\| \| \| 1820 \| 1850 \| 1880 \| 1900 \| 1910 \| \| Ziemie polskie \(^a\) \| 270 \| 9,7 \| 12,8 \| 17,6 \| 22,6 \| 25,9 \| \| Austria \| 300 \| 14,0 \| 17,5 \| 22,1 \| 25,9 \| 28,6 \| \| Francja \| 536 \| 30,5 \| 35,8 \| 37,4 \| 38,5 \| 39,2 \| \| Hiszpania \| 505 \| 11,2 \| 12,5 \| 16,8 \| 18,6 \| 19,8 \| \| Niemcy \| 541 \| 27,0 \| 35,9 \| 45,2 \| 56,4 \| 64,9 \| \| Szwecja \| 449 \| 2,6 \| 3,5 \| 4,6 \| 5,1 \| 5,5 \| \| Wielka Brytania \(^c\) \| 230 \| 14,1 \| 20,8 \| 29,8 \| 37,0 \| 40,8 \| \| Włochy \| 287 \| 19,0 \| 24,3 \| 28,5 \| 32,5 \| 34,7 \| \| Countries \| Population per 1 km² \| \|-----------\|----------------------\| \| \| 1820 \| 1850 \| 1880 \| 1900 \| 1910 \| \| Ziemie polskie \(^a\) \| 36 \| 47 \| 65 \| 84 \| 96 \| \| Austria \| 47 \| 58 \| 74 \| 86 \| 95 \| \| Francja \| 57 \| 67 \| 70 \| 73 \| 74 \| \| Hiszpania \| 22 \| 25 \| 33 \| 37 \| 39 \| \| Niemcy \| 50 \| 66 \| 84 \| 104 \| 120 \| \| Szwecja \| 6 \| 8 \| 10 \| 11 \| 12 \| \| Wielka Brytania \(^c\) \| 61 \| 90 \| 129 \| 161 \| 177 \| \| Włochy \| 66 \| 81 \| 99 \| 113 \| 121 \| \(^a\) Galicja, Królestwo Polskie, zabór pruski i Górny Śląsk; w 1910 r. w granicach z 1937 r. ludność Polski wynosiła 29 mln (75 ludności na 1 km²). \(^b\) W granicach przed 1871 r. \(^c\) Bez Irlandii. Uwaga. Węgry z Chorwacją (325 tys. km²) w 1857 r. liczyły 13,8 mln ludności, w 1880 r. – 15,7 mln, w 1900 r. – 19,3 mln i w 1910 r. – 20,9 mln; na 1 km² przypadało w tych latach odpowiednio: 42, 48, 59 i 64 osób. \(^a\) Galicia, Kingdom of Poland, Prussian Partition and Upper Silesia; in 1910 within borders of 1937 population of Poland totalled 29 mln (75 population per 1 km²). \(^b\) Within borders before 1871. \(^c\) Excluding Ireland. Note. Population of Hungary with Croatia (325 thous. km²) in 1857 totalled 13,8 mln, in 1880 – 15,7 mln, in 1900 – 19,3 mln and in 1910 – 20,9 mln; per 1 km² fell in these years respectively: 42, 48, 59 and 64 persons. Na podstawie The World Economy, Historical Statistics ludność (w granicach krajów z 1989 r.) wynosiła w latach 1820–1913: On the basis of "The World Economy, Historical Statistics" population (within 1989 borders of countries) totaled in 1820–1913: \| \| 1820 \| 1850 \| 1900 \| 1913 \| 1820 \| 1850 \| 1900 \| 1913 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 10,4 \| 13,0 \| 24,8 \| 26,7 \| 33 \| 42 \| 79 \| 85 \| \| Bulgaria \| 2,2 \| 2,5 \| 4,0 \| 4,7 \| 20 \| 23 \| 36 \| 43 \| \| Czechosłowacja \| 7,7 \| 9,3 \| 12,1 \| 13,2 \| 60 \| 72 \| 95 \| 104 \| \| Jugosławia \| 5,2 \| 6,0 \| 11,2 \| 13,6 \| 20 \| 23 \| 44 \| 53 \| \| Rumunia \| 6,4 \| 8,0 \| 11,0 \| 12,5 \| 27 \| 34 \| 46 \| 53 \| \| Węgry \| 4,1 \| 5,2 \| 7,1 \| 7,8 \| 45 \| 55 \| 77 \| 84 \| Na podstawie: A. Maddison, The World Economy: Historical Statistics, OECD, Paris 2003, s. 96; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–9; obliczenia własne. a) Dane dotyczą parafii NMP (centralnej w Krakowie); całe miasto w murach zamieszkiwało ok. 10 tys. mieszkańców, zaś cały zespół miejski liczył ok. 20 tys. osób. a) The data refer to the central parish in Kraków; the whole city has a population of ca. 10 thous. residents, and the urban complex – ca. 20 thous. Na podstawie: C. Kuklo, Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 1998, s. 253; A. Perrenoud, La population de Genève XVIe–XIXe siècles, Genève 1979, s. 532. On the basis: LUDNOŚĆ NA 1 km² I WEDŁUG WIEKU POPULATION PER 1 km² AND BY AGE Ludność na 1 km² w 2011 r. \(^a\) Inhabitants per 1 km² in 2011 \(^a\) \| Country \| Population Density (2011) \| \|---------------\|--------------------------\| \| Lichtenstein \| 14.2 \| \| \| 70.0 \| \| \| 15.8 \| \| Macedonia \| 11.8 \| \| \| 70.9 \| \| \| 17.3 \| \| Slovenia \| 16.5 \| \| \| 69.3 \| \| \| 14.2 \| Ludność według wieku (2011/2012) \(^b\) Population by age (2011/2012) \(^b\) \| Age Group \| Percentage \| \|---------------\|------------\| \| 0–14 years \| \| \| 15–64 years \| \| \| 65 years and more \| \| \(^a\) Bez Malty (w 2011 r.–1 292) i Monako (w 2012 r.–18 117). \(^b\) Monako w 2008 r. Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2012, Warszawa 2012, str. 481, 482, 488 i 489; Demographic Yearbook 2012, United Nations, On the basis: New York 2013, tabl. 7; Encyklopedia Britannica 2013 Book of the Year; obliczenia własne. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² \| Ludność w tys. Population in thous. \| na 1 km² per 1 km² \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|------------------\| \| Polska ..... 1931 \| Poland \| 388,6 \| 32 107 \| 83 \| \| \| \| 312,7 \| 25 035 \| 80 \| \| \| \| 312,7 \| 32 658 \| 104 \| \| \| \| 312,7 \| 38 073 \| 122 \| \| \| \| 312,7 \| 38 517 \| 123 \| \| Austria ..... 1934 \| Austria \| 83,8 \| 6 763 \| 81 \| \| \| \| 83,8 \| 6 935 \| 83 \| \| \| \| 83,8 \| 7 390 \| 88 \| \| \| \| 83,9 \| 7 729 \| 92 \| \| \| \| 83,9 \| 8 382 \| 100 \| \| Belgia ....... 1930 \| Belgium \| 30,5 \| 8 092 \| 265 \| \| \| \| 30,5 \| 8 639 \| 283 \| \| \| \| 30,5 \| 9 660 \| 317 \| \| \| \| 30,5 \| 9 967 \| 327 \| \| \| \| 30,5 \| 10 868 \| 356 \| \| Białoruś ..... 1990 \| Belarus \| 207,6 \| 10 260 \| 49 \| \| \| \| 207,6 \| 9 457 \| 46 \| \| Bulgaria ..... 1934 \| Bulgaria \| 103,1 \| 6 078 \| 59 \| \| \| \| 110,9 \| 7 251 \| 65 \| \| \| \| 110,9 \| 8 490 \| 76 \| \| \| \| 110,9 \| 8 718 \| 79 \| \| \| \| 111,0 \| 7 562 \| 68 \| \| Czechosłowacja 1930 \| Czechoslovakia \| 127,8 \| 13 998 \| 109 \| \| \| \| 127,9 \| 12 389 \| 97 \| \| \| \| 127,9 \| 14 334 \| 112 \| \| \| \| 127,9 \| 15 660 \| 122 \| \| Czechy ........ 1990 \| Czech Republic \| 78,9 \| 10 363 \| 131 \| \| \| \| 78,9 \| 10 526 \| 133 \| \| Slowacja ...... 1990 \| Slovakia \| 49,0 \| 5 298 \| 108 \| \| \| \| 49,0 \| 5 431 \| 111 \| \| Lata Years \| Kraje Countries \| Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² \| Ludność w tys. Population in thous. \| na 1 km² per 1 km² \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|------------------\| \| Finlandia ..... 1930 \| Finland \| 382,8 \| 3 463 \| 9 \| \| \| \| 337,0 \| 4 009 \| 12 \| \| \| \| 337,0 \| 4 695 \| 14 \| \| \| \| 338,1 \| 4 986 \| 15 \| \| \| \| 338,4 \| 5 364 \| 16 \| \| Francja ........ 1931 \| France \| 551,0 \| 41 228 \| 75 \| \| \| \| 551,0 \| 41 736 \| 76 \| \| \| \| 547,0 \| 50 775 \| 97 \| \| \| \| 551,5 \| 56 735 \| 103 \| \| \| \| 544,0 \| 62 962 \| 116 \| \| Hiszpania ..... 1930 \| Spain \| 503,1 \| 23 564 \| 47 \| \| \| \| 503,1 \| 27 868 \| 55 \| \| \| \| 504,8 \| 33 780 \| 72 \| \| \| \| 506,0 \| 38 850 \| 77 \| \| \| \| 506,0 \| 46 506 \| 92 \| \| Holandia ...... 1930 \| Netherlands \| 33,0 \| 7 935 \| 240 \| \| \| \| 33,0 \| 10 114 \| 306 \| \| \| \| 41,2 \| 13 030 \| 316 \| \| \| \| 41,9 \| 14 952 \| 360 \| \| \| \| 41,5 \| 16 602 \| 400 \| \| Irlandia ....... 1936 \| Ireland \| 70,3 \| 2 968 \| 42 \| \| \| \| 70,3 \| 2 969 \| 42 \| \| \| \| 70,3 \| 2 950 \| 42 \| \| \| \| 70,3 \| 3 515 \| 50 \| \| \| \| 70,3 \| 4 451 \| 63 \| \| Jugosławia ... 1930 \| Yugoslavia \| 247,5 \| 13 934 \| 56 \| \| \| \| 255,8 \| 16 346 \| 64 \| \| \| \| 255,8 \| 20 371 \| 80 \| \| \| \| 255,8 \| 23 810 \| 93 \| \| Niemcy ......... 1933 \| Germany \| 468,5 \| 65 218 \| 139 \| \| \| \| 357,0 \| 79 365 \| 222 \| \| \| \| 357,1 \| 81 644 \| 229 \| a Dane spisów powszechnych bądź szacunki liczby ludności według stanu w czerwcu, bądź przeciętna liczba ludności w roku. a Data of censuses or estimated data concerning the population as of June, or average population during the year. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² \| Ludność w tys. Population in thous. \| na 1 km² per 1 km² \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|------------------\| \| NRD b 1950 \| 108,2 \| 18 388 \| 170 \| \| GDR b 1970 \| 108,2 \| 17 058 \| 158 \| \| \| 1989 \| 16 630 \| 154 \| \| RFN b 1950 \| 248,1 \| 47 847 \| 193 \| \| FRG b 1970 \| 248,1 \| 58 520 \| 236 \| \| \| 1989 \| 61 990 \| 249 \| \| Szwajcaria 1930 \| 41,3 \| 4 066 \| 98 \| \| Switzerland 1950 \| 41,3 \| 4 694 \| 114 \| \| \| 1970 \| 6 270 \| 152 \| \| \| 1990 \| 6 715 \| 163 \| \| \| 2010 \| 7 807 \| 189 \| \| Szwecja 1930 \| 449,2 \| 6 142 \| 14 \| \| Sweden 1950 \| 450,0 \| 7 050 \| 16 \| \| \| 1970 \| 8 040 \| 18 \| \| \| 1990 \| 8 559 \| 19 \| \| \| 2010 \| 9 381 \| 21 \| \| Lata Years \| Kraje Countries \| Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² \| Ludność w tys. Population in thous. \| na 1 km² per 1 km² \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------\|------------------\| \| Ukraina 1990 \| 603,7 \| 51 840 \| 86 \| \| Ukraine 2010 \| 603,6 \| 45 858 \| 76 \| \| Węgry 1930 \| 93,0 \| 8 688 \| 93 \| \| Hungary 1950 \| 93,0 \| 9 338 \| 100 \| \| \| 1970 \| 10 329 \| 114 \| \| \| 1990 \| 10 365 \| 111 \| \| \| 2010 \| 10 005 \| 108 \| \| Wielka Brytania 1931 \| 244,0 \| 46 038 \| 189 \| \| United Kingdom 1950 \| 244,0 \| 50 330 \| 206 \| \| \| 1970 \| 55 726 \| 229 \| \| \| 1990 \| 57 561 \| 236 \| \| \| 2010 \| 62 227 \| 256 \| \| Włochy 1931 \| 310,2 \| 41 177 \| 133 \| \| Italy 1950 \| 301,0 \| 46 769 \| 155 \| \| \| 1970 \| 53 570 \| 187 \| \| \| 1990 \| 57 023 \| 189 \| \| \| 2010 \| 60 487 \| 201 \| a Dane spisów powszechnych bądź szacunki liczby ludności według stanu w czerwcu, bądź przeciętna liczba ludności w roku. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. c Spis nie obejmował ludności Irlandii Płn. (szacowanej na ok. 1 243 tys. osób). a Data of censuses or estimated data concerning the population as of June, or average population during the year. b Respectively: East Germany and West Germany. c Census excluded population of Northern Ireland (estimated at ca. 1 243 thous. persons). Na podstawie: Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 82; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 635; Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990, s. 521; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010, s. 830 i 831; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 351; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 43 i 52; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 72 i 73; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 18. Tabl. 3. WSPÓLCZYNNIK URBANIZACJI URBAN RATE A. W X–XV W. – miasta liczące 10 tys. i więcej ludności IN THE 10th–15th CENTURY – towns with 10 thous. and over population \| Kraje \| Countries \| X w. 10th century \| XI w. 11th century \| XII w. 12th century \| XIII w. 13th century \| XIV w. 14th century \| XV w. 15th century \| \|-------\|-----------\|-------------------\|--------------------\|---------------------\|---------------------\|---------------------\|---------------------\| \| Polska \| Poland \| . \| . \| . \| . \| 0,7 \| 2,9 \| \| Anglia, Irlandia i Szkocja \| England, Ireland and Scotland \| 2,4 \| 3,1 \| 2,2 \| 2,2 \| 2,5 \| 2,1 \| \| Austria \| Austria \| 0,0 \| 0,0 \| 0,5 \| 1,0 \| 1,3 \| 1,3 \| \| Czechy \| Czechia \| 0,0 \| 0,6 \| 0,9 \| 2,0 \| 4,3 \| 5,9 \| \| Francja \| France \| 3,6 \| 4,9 \| 5,7 \| 5,5 \| 6,1 \| 6,7 \| \| Hiszpania \| Spain \| 13,5 \| 16,4 \| 13,2 \| 36,2 \| 23,3 \| 13,8 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| 3,0 \| 9,9 \| 12,5 \| 15,0 \| 26,2 \| 29,6 \| \| Niderlandy Pn. \| Northern Netherlands \| 0,0 \| 1,0 \| 2,2 \| 4,1 \| 4,7 \| 10,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 4,8 \| 5,8 \| 5,3 \| 4,7 \| 5,0 \| 5,0 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,7 \| 2,4 \| \| Włochy \| Italy \| 9,9 \| 14,3 \| 13,0 \| 13,2 \| 13,6 \| 13,1 \| Na podstawie: C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 233; J. Luiten van Zanden, The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800, Leiden-Boston 2009, s. 40. Tabl. 3. WSPÓLCZYNNIK URBANIZACJI (cd.) URBAN RATE (cont.) B. W LATACH 1700–1800 – miasta liczące 10 tys. i więcej ludności IN 1700–1800 – towns with 10 thous. and over population \| Kraje \| Countries \| 1700 \| 1750 \| 1800 \| liczba miast \| w tys. \| urban population \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|--------------\|--------\|-----------------\| \| \| \| \| \| \| number of towns \| in thous. \| in % of total population \| \| Polska \(^a\) \| Poland \(^a\) \| 5 \| 6 \| 9 \| 125 \| 140 \| 271 \| \| Anglia i Walia \| England and Wales \| 11 \| 22 \| 57 \| 718 \| 1 031 \| 2 065 \| \| Austria i Węgry \| Austria and Hungary \| 10 \| 18 \| 31 \| 263 \| 473 \| 770 \| \| Dania, Finlandia, Norwegia, Szwecja \| Denmark, Finland, Norway, Sweden \| 3 \| 3 \| 7 \| 125 \| 167 \| 251 \| \| Francja \| France \| 62 \| 63 \| 88 \| 1 877 \| 2 136 \| 2 592 \| \| Hiszpania \| Spain \| 25 \| 30 \| 60 \| 714 \| 846 \| 1 542 \| \| Holandia \| Netherlands \| 20 \| 18 \| 19 \| 634 \| 577 \| 600 \| \| Irlandia \| Ireland \| 3 \| 3 \| 8 \| 96 \| 159 \| 382 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| 13 \| 14 \| 20 \| 404 \| 363 \| 482 \| \| Niemcy \| Germany \| 34 \| 38 \| 64 \| 767 \| 992 \| 1 489 \| \| Portugalia \| Portugal \| 2 \| 4 \| 3 \| 190 \| 196 \| 225 \| \| Rosja \(^b\) \| Russia \(^b\) \| 8 \| 19 \| 36 \| 267 \| 542 \| 1 268 \| \| Szkocja \| Scotland \| 3 \| 7 \| 14 \| 64 \| 145 \| 390 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 3 \| 4 \| 4 \| 39 \| 60 \| 63 \| \| Turcja \(^b\) \| Turkey \(^b\) \| 20 \| 24 \| 43 \| 1 195 \| 1 214 \| 1 536 \| \| Włochy Środkowo-Północne \| Central and Northern Italy \| 34 \| 40 \| 51 \| 1 043 \| 1 264 \| 1 447 \| \| Włochy Południowo-Wschodnie \| South-eastern Italy \| 32 \| 49 \| 75 \| 873 \| 1 203 \| 1 658 \| \(^a\) Bez Wielkiego Księstwa Litewskiego; ludność – dane szacunkowe. \(^b\) Część europejska. \(^a\) Excluding Grand Duchy of Lithuania; population – estimated data. \(^b\) The European part. W 1600 r. współczynnik urbanizacji dla miast liczących 10 tys. i więcej ludności wyniósł dla: Polski – 3,4 (w granicach z końca XV w. o obszarze 240 tys. km\(^2\)), Anglii i Walii – 5,8, Austrii i Węgier – 2,1, Danii, Finlandii, Norwegii i Szwecji – 1,4, Francji – 5,9, Hiszpanii – 11,4, Holandii – 24,3, Niderlandów Pld. – 18,8, Niemiec – 4,1, Portugalii – 14,4, Szkocji – 3,0, Szwajcarii – 2,5, Włoch – 15,1. In 1600 urban rate for towns with 10 thous. and over population totalled: Poland – 3,4 (within the end of the 15th century borders and area 240 thou. km\(^2\)), England and Wales – 5,8, Austria and Hungary – 2,1, Denmark, Finland, Norway and Sweden – 1,4, France – 5,9, Spain – 11,4, Netherlands – 24,3, Southern Netherlands – 18,8, Germany – 4,1, Portugal – 14,4, Scotland – 3,0, Switzerland – 2,5, Italy – 15,1. Na podstawie: C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 233; P. Malanima, Urbanization, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, t. I: 1700–1800, Cambridge 2008, s. 259 i 260; J. Luiten van Zanden, Early modern economic growth. A survey of the European economy, 1500–1800, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. M. Prak, London-New York 2005, s. 70. \| Kraje \| Countries \| Ludność w miastach w % ogółu ludności \| Urban population in % of total population \| \|-------\|-----------\|--------------------------------------\|------------------------------------------\| \| Galicja \| Galicia \| 19,8 \| \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 22,9 \| \| \| Zabor pruski \| Prussian Partition \| 34,7 \| \| \| Litwa i Białoruś \| Lithuania and Belarus \| 12,0 \| \| \| Anglia i Walia \| England and Wales \| 78,0 \| \| \| Finlandia \| Finland \| 15,5 \| \| \| Francja \| France \| 41,2 \| \| \| Niemcy \| Germany \| 56,1 \| \| \| Rosja – część europejska \| Russia – the European part \| 14,4 \| \| \| Szwecja \| Sweden \| 22,1 \| \| \| Węgry \| Hungary \| 18,8 \| \| \| Włochy \| Italy \| 26,4 \| \| a 1913 r. b Bez Finlandii i Królestwa Polskiego. On the basis: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 180; Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich, Rok 1915, Warszawa 1916, s. 3, Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 23. \| Lata \| Kraje \| Ludność w miastach w % ogółu ludności \| \|------\|-------\|----------------------------------------\| \| 1931 \| Polska \| 27,4 \| \| 1950 \| Poland \| 39,0 \| \| 1970 \| \| 52,3 \| \| 1990 \| \| 61,8 \| \| 2010 \| \| 60,9 \| \| 1930 \| Belgia \| 60,5 \| \| 1947 \| Belgium\| 62,7 \| \| 1973 \| \| 87,1 \| \| 1991 \| \| 96,6 \| \| 2010 \| \| 97,4 \| \| 1947 \| Czechosłowacja \| 48,8 \| \| 1970 \| Czechoslovakia \| 55,5 \| \| 1988 \| \| 75,7 \| \| 2010 \| Czechy \| 73,5 \| \| 2010 \| Slovakia \| 55,0 \| \| 1947 \| Finlandia \| 24,8 \| \| 1950 \| Finland \| 32,3 \| \| 1970 \| \| 64,1 \| \| 1989 \| \| 61,7 \| \| 2010 \| \| 85,1 \| \| 1946 \| Francja \| 53,2 \| \| 1954 \| France \| 55,9 \| \| 1975 \| \| 73,0 \| \| Lata \| Kraje \| Ludność w miastach w % ogółu ludności \| \|------\|-------\|----------------------------------------\| \| 1990 \| Francja (dok.) \| 74,0 \| \| 2010 \| France (cont.) \| 85,3 \| \| 1950 \| Hiszpania \| 37,0 \| \| 1970 \| Spain \| 54,7 \| \| 1991 \| \| 64,1 \| \| 2010 \| \| 77,4 \| \| 1933 \| Niemcy \| 67,3 \| \| 1950 \| Germany \| 71,1 \| \| 1976 \| \| 82,5 \| \| 1996 \| \| 86,1 \| \| 2010 \| \| 73,8 \| \| 1941 \| Wegry \| 36,2 \| \| 1949 \| Hungary \| 34,5 \| \| 1970 \| \| 45,2 \| \| 1990 \| \| 61,9 \| \| 2010 \| \| 68,1 \| \| 1931 \| Wielka Brytania \| 79,2 \| \| 1951 \| United Kingdom \| 80,3 \| \| 1971 \| \| 76,7 \| \| 1991 \| \| 89,4 \| \| 2010 \| \| 79,6 \| \| 1936 \| Włochy \| 44,6 \| \| 1967 \| Italy \| 38,1 \| \| 1991 \| \| 67,0 \| \| 2010 \| \| 68,4 \| a Dane spisów powszechnych bądź szacunki ludności według stanu w czerwcu bądź przeciętna liczba ludności w roku. b W 1933 r. w granicach z 1937 r.; w latach 1950 i 1976 Republika Federalna Niemiec (RFN). c W granicach po II wojnie światowej. a Data of censuses or estimated data concerning population as of June, or average population during the year. b In 1933 within borders of 1937; in 1950 and 1976 West Germany [FRG]. c Within borders after the World War II. Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948; Demographic Yearbook 1952, United Nations, New York 1952, s. 180—185; s. 216—219; Demographic Yearbook 1955, United Nations, New York 1955, s. 208—210, 222—228; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 176, 206—208, 666—668; Demographic Yearbook 1983, United Nations, New York 1985, s. 902—905; Demographic Yearbook 1999, United Nations, New York 2001, s. 98, 136—138; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 78; obliczenia własne. \| Lokata \| 1700 \| 1750 \| 1800 \| \|--------\|---------------\|--------------\|-------------\| \| \| miasta towns \| miasta towns \| miasta towns\| \| \| ludność w tys. population in thous. \| ludność w tys. population in thous. \| ludność w tys. population in thous. \| \| 1 \| Londyn London \| Londyn London \| Londyn London \| \| 2 \| Paryż Paris \| Paryż Paris \| Paryż Paris \| \| 3 \| Neapol Naples \| Neapol Naples \| Neapol Naples \| \| 4 \| Amsterdam Amsterdam \| Amsterdam Amsterdam \| Amsterdam Amsterdam \| \| 5 \| Lizbona Lisbon \| Lizbona Lisbon \| Lizbona Lisbon \| \| 6 \| Madryt Madrid \| Wiedeń Vienna \| Wiedeń Vienna \| \| 7 \| Wenecja Venice \| Madryt Madrid \| Madryt Madrid \| \| 8 \| Rzym Rome \| Rzym Rome \| Rzym Rome \| \| 9 \| Moskwa Moscow \| Wenecja Venice \| Moskwa Moscow \| \| 10 \| Mediolan Milan \| Mediolan Milan \| Mediolan Milan \| \| 11 \| Wiedeń Vienna \| Dublín Dublin \| Wiedeń Vienna \| \| 12 \| Palermo Palermo \| Palermo Palermo \| Palermo Palermo \| \| 13 \| Lyon Lyon \| Lyon Lyon \| Lyon Lyon \| \| 14 \| Marsylia Marseille \| Marsylia Marseille \| Marsylia Marseille \| \| 15 \| Bruksela Brussels \| Berlin Berlin \| Sankt Petersburg \| \| 16 \| Florencja Florence \| Saint Petersburg \| Hamburg Hamburg \| \| 17 \| Sewilla Seville \| Hamburg Hamburg \| Kopenhaga Copenha gen \| \| 18 \| Grenada Grenada \| Genua Genoa \| Genua Genoa \| \| 19 \| Hamburg Hamburg \| Kopenhaga Copenha gen \| Kopenhaga Copenha gen \| \| 20 \| Antwerpia Antwerp \| Florencja Florence \| Barcelona Barcelona \| \| 21 \| Genua Genoa \| Grenada Grenada \| Bordeaux Bordeaux \| \| 22 \| Kopenhaga Copenha gen \| Sztokholm Stockholm \| Sewilla Seville \| \| 23 \| Lejda Leiden \| Bolonia Bologna \| Genua Genoa \| \| 24 \| Gdańsk Gdańsk \| Turyn Turin \| Manchester Manchester \| \| 25 \| Bolonia Bologna \| Marsylia Marseille \| Edynburg Edinburgh \| \| Lokata \| 1700 \| 1750 \| 1800 \| \|--------\|---------------\|--------------\|-------------\| \| \| miasta towns \| miasta towns \| miasta towns\| \| \| ludność w tys. population in thous. \| ludność w tys. population in thous. \| ludność w tys. population in thous. \| \| 26 \| Dublin Dublin \| Rouen Rouen \| Liverpool Liverpool \| \| 27 \| Lille Lille \| Sewilla Seville \| Turyn Turin \| \| 28 \| Berlin Berlin \| Lille Lille \| Florencja Florence \| \| 29 \| Gandawa Ghent \| Bordeaux Bordeaux \| Rouen Rouen \| \| 30 \| Belgrad Belgrade \| Kadyks Cadiz \| Walencja Valencia \| \| 31 \| Rotterdam Rotterdam \| Królewiec Königsberg \| Nantes Nantes \| \| 32 \| Rouen Rouen \| Nantes Nantes \| Praga Praha \| \| 33 \| Walencja Valencia \| Walencja Valencia \| Sztokholm Stockholm \| \| 34 \| Praga Praha \| Bruksela Brussels \| Cork Cork \| \| 35 \| Bordeaux Bordeaux \| Praga Praha \| Birmingham Birmingham \| \| 36 \| Bukareszt Bucharest \| Cork Cork \| Glasgow Glasgow \| \| 37 \| Liège Liège \| Drezno Dresden \| Grenada Grenada \| \| 38 \| Skopje Skopje \| Edynburg Edinburgh \| Kadyks Cadiz \| \| 39 \| Tuluza Toulouse \| Liège Liège \| Saloniki Thessaloniki \| \| 40 \| Drezno Dresden \| Bukareszt Bucharest \| Bolonia Bologna \| \| 41 \| Kadyks Cadiz \| Gdańsk Gdańsk \| Bruksela Brussels \| \| 42 \| Kolonia Cologne \| Wrocław Wrocław \| Bristol Bristol \| \| 43 \| Mesyna Messina \| Barcelona Barcelona \| Warszawa Warszawa \| \| 44 \| Nantes Nantes \| Bristol Bristol \| Antwerpii Antwerp \| \| 45 \| Norymbergia Nuremberg \| Wersal Versailles \| Drezno Dresden \| \| 46 \| Saloniki Thessaloniki \| Saloniki Thessaloniki \| Królewiec Königsberg \| \| 47 \| Smoleńsk Smolensk \| Werona Verona \| Wrocław Wrocław \| \| 48 \| Sofia Sofia \| Feodosia Feodosia \| Lille Lille \| \| 49 \| Sztokholm Stockholm \| Gandawa Ghent \| Gandawa Ghent \| \| 50 \| Turyn Turin \| Kolonia Cologne \| Liège Liège \| \| Lokata \| 1850 lub or 1851<sup>a</sup> \| 1870 lub or 1871<sup>a</sup> \| 1890 lub or 1891<sup>a</sup> \| 1910 lub or 1911<sup>a</sup> \| \|--------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\| \| \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| \| 1 \| Londyn London \| 2 685 \| Londyn London \| 3 890 \| Londyn London \| 5 638 \| Londyn London \| 7 256 \| \| 2 \| Paryż Paris \| 1 053 \| Paryż Paris \| 1 852 \| Paryż Paris \| 2 448 \| Paryż Paris \| 2 888 \| \| 3 \| Sankt Petersburg Saint Petersburg \| 485 \| Wiedeń Vienna \| 834 \| Berlin Berlin \| 1 579 \| Berlin Berlin \| 2 071 \| \| 4 \| Neapol Naples \| 449 \| Berlin Berlin \| 826 \| Wiedeń Vienna \| 1 365 \| Wiedeń Vienna \| 2 031 \| \| 5 \| Wiedeń Vienna \| 444 \| Sankt Petersburg Saint Petersburg \| 667 \| Sankt Petersburg Saint Petersburg \| 1 003 \| Sankt Petersburg Saint Petersburg \| 1 962 \| \| 6 \| Berlin Berlin \| 419 \| Moskwa Moskow \| 612 \| Moskwa Moskow \| 799 \| Moskwa Moskow \| 1 533 \| \| 7 \| Liverpool Liverpool \| 376 \| Glasgow Glasgow \| 522 \| Glasgow Glasgow \| 658 \| Glasgow Glasgow \| 1 000 \| \| 8 \| Moskwa Moskow \| 365 \| Liverpool Liverpool \| 493 \| Liverpool Liverpool \| 630 \| Hamburg Hamburg \| 931 \| \| 9 \| Glasgow Glasgow \| 357 \| Neapol Naples \| 449 \| Neapol Naples \| 529<sup>b</sup> \| Budapest Budapeszt \| 880 \| \| 10 \| Manchester Manchester \| 303 \| Manchester Manchester \| 351 \| Budapest Budapeszt \| 506 \| Warszawa Warszawa \| 872 \| \| 11 \| Madryt Madrid \| 281 \| Birmingham Birmingham \| 344 \| Manchester Manchester \| 505 \| Birmingham Birmingham \| 840 \| \| 12 \| Dublin Dublin \| 272 \| Madryt Madrid \| 332 \| Liverpool Liverpool \| 500 \| Liverpool Liverpool \| 753 \| \| 13 \| Bruksela Bruksels \| 251 \| Lyon Lyon \| 323 \| Birmingham Birmingham \| 478 \| Neapol Naples \| 723 \| \| 14 \| Mediolan Milan \| 242 \| Bruksela Bruksels \| 314 \| Madryt Madrid \| 470 \| Neapol Naples \| 720 \| \| 15 \| Lizbona Lisbon \| 240 \| Marsylia Marsaille \| 313 \| Warszawa Warszawa \| 454 \| Manchester Manchester \| 714 \| \| 16 \| Birmingham Birmingham \| 233 \| Amsterdam Amsterdam \| 264 \| Lyon Lyon \| 416 \| Madryt Madrid \| 600 \| \| 17 \| Amsterdam Amsterdam \| 224 \| Barcelona Barcelona \| 263<sup>b</sup> \| Amsterdam Amsterdam \| 408 \| Monachium Munich \| 596 \| <sup>a</sup> Dane spisów. <sup>b</sup> Dane szacunkowe. <sup>a</sup> Data of censuses. <sup>b</sup> Estimated data. \| Lokata \| 1850 lub or 1851<sup>a</sup> \| 1870 lub or 1871<sup>a</sup> \| 1890 lub or 1891<sup>a</sup> \| 1910 lub or 1911<sup>a</sup> \| \|--------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\| \| \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| \| 18 \| Edynburg Edinburgh \| 202 \| Mediolan Milan \| 262 \| Mediolan Milan \| 408<sup>b</sup> \| Lipsk Leipzig \| 590 \| \| 19 \| Marsylia Marseille \| 194 \| Leeds Leeds \| 259 \| Marsylia Marseille \| 404 \| Barcelona \| 587 \| \| 20 \| Palermo Palermo \| 180 \| Warszawa Warszawa \| 252 \| Barcelona \| 397 \| Mediolan Milan \| 579 \| \| 21 \| Budapeszt Budapest \| 178 \| Dublin Dublin \| 246 \| Rzym Rome \| 382 \| Amsterdam \| 574 \| \| 22 \| Lyon Lyon \| 177 \| Edinburgh \| 244 \| Leeds Leeds \| 368 \| Kopenhaga \| 559 \| \| 23 \| Barcelona Barcelona \| 175 \| Rzym Rome \| 244 \| Monachium Munich \| 349 \| Marsylia Marseille \| 551 \| \| 24 \| Rzym Rome \| 175 \| Hamburg \| 240 \| Edynburg \| 342 \| Drezzo Dresden \| 548 \| \| 25 \| Warszawa Warszawa \| 160 \| Sheffield \| 240 \| Wrocław Wrocław \| 335 \| Rzym Rome \| 542 \| \| 26 \| Bristol Bristol \| 137 \| Lizbona Lisbon \| 233<sup>b</sup> \| Hamburg \| 324 \| Kolonia Cologne \| 517 \| \| 27 \| Sheffield Sheffield \| 135 \| Palermo Palermo \| 219 \| Sheffield Sheffield \| 324 \| Wrocław Wrocław \| 512 \| \| 28 \| Turyn Turin \| 137 \| Turyn Turin \| 208 \| Odessa Odessa \| 314 \| Odessa Odessa \| 506 \| \| 29 \| Hamburg \| 132 \| Wrocław Wrocław \| 208 \| Kopenhaga \| 313 \| Kijów Kiev \| 505 \| \| 30 \| Bordeaux \| 131 \| Budapeszt \| 202 \| Lizbona Lisbon \| 301 \| Sheffield Sheffield \| 465 \| \| 31 \| Kopenhaga \| 129 \| Bordeaux \| 194 \| Lipsk Leipzig \| 295 \| Lyon Lyon \| 460 \| \| 32 \| Bukareszt \| 120 \| Bristol Bristol \| 183 \| Turyń Turin \| 295<sup>b</sup> \| Leeds Leeds \| 453 \| \| 33 \| Genua Genoa \| 120 \| Copenhagen \| 181 \| Bristol Bristol \| 289 \| Lizbona Lisbon \| 435 \| \| 34 \| Praga Praha \| 118 \| Drezno Dresden \| 177 \| Kolonia Cologne \| 282 \| Rotterdam \| 427 \| <sup>a</sup> Dane spisów. <sup>b</sup> Dane szacunkowe. <sup>a</sup> Census data. <sup>b</sup> Estimated data. \| Lokata \| 1850 lub or 1851<sup>a</sup> \| 1870 lub or 1871<sup>a</sup> \| 1890 lub or 1891<sup>a</sup> \| 1910 lub or 1911<sup>a</sup> \| \|--------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\|-----------------------------\| \| \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| \| 35 \| Wrocław Wrocław ........ \| 111 \| Belfast Belfast ............\| 174 \| Palermo Palermo ...........\| 278<sup>b</sup> \| Turyn Turin ................\| 427 \| \| 36 \| Monachium Munich ......... \| 110 \| Monachium Munich ...........\| 169 \| Drezno Dresden ...........\| 277 \| Frankfurt nad Menem ........\| 415 \| \| 37 \| Florencja Florence ........\| 106 \| Florencja Florence ..........\| 167 \| Belfast Belfast ...........\| 273 \| Frankfurt am Main ...........\| 415 \| \| 38 \| Sevilla Seville ...........\| 106 \| Praga Praha ...............\| 157 \| Bradford Bradford ........\| 266 \| Łódź Łódź ..................\| 408 \| \| 39 \| Wenecja Venice ............\| 106 \| Bradford Bradford ..........\| 147 \| Bordeaux Bordeaux ........\| 252 \| Edynburg Edinburgh ..........\| 401 \| \| 40 \| Bradford Bradford ..........\| 104 \| Wuppertal Wuppertal ........\| 146 \| Sztokholm Stockholm ......\| 246 \| Belfast Belfast ............\| 387 \| \| 41 \| Rouen Rouen ...............\| 104 \| Bukareszt Bucharest ........\| 142 \| Dublin Dublin .............\| 245 \| Düsseldorf Düsseldorf ......\| 359 \| \| 42 \| Belfast Belfast ...........\| 103 \| Sztokholm Stockholm ........\| 136 \| Wuppertal Wuppertal .......\| 242 \| Bristol Bristol ............\| 357 \| \| 43 \| Drezno Dresden ............\| 97 \| Genua Genoa ...............\| 130 \| Antwerpia Antwerp .........\| 224 \| Palermo Palermo ............\| 342 \| \| 44 \| Kolonia Cologne ...........\| 97 \| Kolonia Cologne ............\| 129 \| Bukareszt Bucharest .......\| 220 \| Sztokholm Stockholm ........\| 342 \| \| 45 \| Nantes Nantes .............\| 96 \| Wenecja Venice .............\| 129 \| Rotterdam Rotterdam .......\| 202 \| Bukareszt Bukareszt ........\| 342 \| \| 46 \| Tuluza Toulouse ...........\| 94 \| Antwerpia Antwerp ..........\| 127 \| Ryga Riga .................\| 196 \| Bucharest Bucharest ..........\| 241 \| \| 47 \| Sztokholm Stockholm ........\| 93 \| Tuluza Toulouse ...........\| 125 \| Charków Kharkiv ...........\| 188 \| Wuppertal Wuppertal .........\| 339 \| \| 48 \| Odessa Odessa .............\| 90 \| Odessa Odessa ..............\| 121 \| Kijów Kiev .................\| 184 \| Norymberga Nuremberg ........\| 333 \| \| 49 \| Rotterdam Rotterdam ........\| 90 \| Bolonia Bologna ...........\| 116 \| Praga Praha ...............\| 184 \| Ryga Riga ..................\| 331 \| \| 50 \| Walencja Valencia .........\| 90 \| Rotterdam Rotterdam ........\| 116 \| Frankfurt nad Menem .......\| 180 \| Dublin Dublin ...............\| 305 \| <sup>a</sup> Dane spisów. <sup>b</sup> Dane szacunkowe. <sup>a</sup> Census data. <sup>b</sup> Estimated data. \| Lokata \| 1930 lub or 1931 \| 1950a \| 2010b \| \|--------\|-----------------\|-------\|-------\| \| \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| \| \| \| \| \| \| \| zespół miejski urban agglomeration \| miasta city proper \| \| 1 \| Londyn London \| 8 216 \| Londyn London \| 3 348 \| Moskwa Moscow \| 13 500 \| 10 470 \| \| 2 \| Berlin Berlin \| 4 243 \| Paryż Paris \| 2 850 \| Paryż Paris \| 11 694 \| 2 211 \| \| 3 \| Paryż Paris \| 2 891 \| West Berlin \| 2 147 \| Stambuł Istanbul \| . \| 10 757 \| \| 4 \| Moskwa Moscow \| 2 029 \| Wiedeń Vienna \| 1 766 \| Londyn London \| 7 669 \| . \| \| 5 \| Wiedeń Vienna \| 1 874 \| Madryt Madrid \| 1 618 \| Madryt Madrid \| 5 762 \| 3 213 \| \| 6 \| Leningrad Leningrad \| 1 690 \| Hamburg Hamburg \| 1 606 \| Sankt Petersburg Saint Petersburg \| . \| 4 568 \| \| 7 \| Warszawa Warszawa \| 1 179 \| Rzym Rome \| 1 556 \| Rzym Rome \| 4 194 \| 2 744 \| \| 8 \| Hamburg Hamburg \| 1 129 \| Barcelona Barcelona \| 1 280 \| Berlin Berlin \| . \| 3 461 \| \| 9 \| Glasgow Glasgow \| 1 093 \| Mediolan Milan \| 1 261 \| Ateny Athens \| 3 188 \| 800 \| \| 10 \| Rzym Rome \| 1 008 \| East Berlin \| 1 190 \| Mediolan Milan \| 3 157 \| 1 324 \| \| 11 \| Budapeszt Budapeszt \| 1 006 \| Birmingham Birmingham \| 1 113 \| Neapol Naples \| 3 081 \| 963 \| \| 12 \| Birmingham Birmingham \| 1 003 \| Glasgow Glasgow \| 1 090 \| Lizbona Lisbon \| 2 812 \| 490 \| \| 13 \| Mediolan Milan \| 992 \| pest \| 1 058 \| Kijów Kiev \| . \| 2 766 \| \| 14 \| Liverpool Liverpool \| 856 \| Praga Praha \| 932 \| Birmingham Birmingham \| 2 639 \| 1 029 \| \| 15 \| Praga Praha \| 849 \| Bukareszt Bucharest \| 886 \| Manchester Manchester \| 2 601 \| 484 \| a, b Ostatnie dostępne dane dla poszczególnych miast z przedziału lat: a – 1946–1954; bez miast z europejskiej części ZSRR (dane pochodzą dopiero z 1956 r.), b – 2001–2010. c Ludność miast bez przedmieść zaliczanych do zespołów miejskich. d Wielki Londyn (z przedmieściami); ludność Londynu bez przedmieść była o połowę mniejsza (w 1937 r. ludność z przedmieściami wynosiła 8 655 tys., bez przedmieść – 4 095 tys.). e Ludność bez przedmieść (w 1936 r. ludność Paryża z przedmieściami wynosiła 4 963 tys., bez przedmieść – 2 830 tys.). a, b Last available data concerning particular towns in the time range: a – 1946–1954; excluding towns in European part of Soviet Union (data gathered in 1956 barely), b – 2001–2010. c Urban population excluding suburbs rated among town complexes. d The Great London (including suburbs); population of London excluding suburbs totalled half as much (in 1937 population including suburbs totaled 8 655 thou., excluding suburbs – 4 095 thou.). e Population excluding suburbs (in 1936 population of Paris incuding suburbs totaled 4 963 thou., excluding suburbs – 2 830 thou.). \| Lokata/Position \| 1930 lub or 1931 \| 1950a \| 2010b \| \|-----------------\|------------------\|-------\|-------\| \| \| miasta/towns \| ludność w tys./population in thous. \| miasta/towns \| ludność w tys./population in thous. \| miasta/towns \| zespół miejski/urban agglomeration \| miasta/city proper \| \| 16 \| Bruksela/Brussels \| 840 \| Neapol/Naples \| 885 \| Hamburg/Hamburg \| 2 549 \| 1 786 \| \| 17 \| Neapol/Naples \| 839 \| Monachium/Munich \| 832 \| Budapeszt/Budapest \| 2 394 \| 1 722 \| \| 18 \| Madryt/Madrid \| 834 \| Amsterdam/Amsterdam \| 804 \| Turyn/Turin \| 2 302 \| 910 \| \| 19 \| Barcelona/Barcelona \| 783 \| Warszawa/Warszawa \| 804 \| Leeds/Leeds \| 2 227 \| 788 \| \| 20 \| Kopenhaga/Copenhagen \| 771 \| Lizbona/Lisbon \| 790 \| Wiedeń/Vienna \| 2 000 \| 1 699 \| \| 21 \| Manchester/Manchester \| 766 \| Liverpool/Liverpool \| 789 \| Sztokholm/Stockholm \| 1 981 \| 847 \| \| 22 \| Kolonia/Cologne \| 757 \| Kopenhaga/Copenhagen \| 768 \| Bukareszt/Bucharest \| 1 942 \| . \| \| 23 \| Amsterdam/Amsterdam \| 752 \| Sztokholm/Stockholm \| 744 \| Monachium/Munich \| 1 941 \| 1 353 \| \| 24 \| Monachium/Munich \| 735 \| Turyn/Turin \| 711 \| Mińsk/Minsk \| . \| 1 836 \| \| 25 \| Lipsk/Leipzig \| 713 \| Manchester/Manchester \| 703 \| Lyon/Lyon \| 1 757 \| 476 \| \| 26 \| Essen/Essen \| 654 \| Marsylia/Marseille \| 661 \| Warszawa/Warszawa \| . \| 1 711 \| \| 27 \| Drezno/Dresden \| 642 \| Genua/Genoa \| 648 \| Belgrad/Belgrade \| 1 621 \| 1 119 \| \| 28 \| Bukareszt/Bucharest \| 631 \| Rotterdam/Rotterdam \| 646 \| Marsylia/Marseille \| 1 618 \| 851 \| \| 29 \| Wrocław/Wroclaw \| 625 \| Łódź/Łódź \| 620 \| Barcelona/Barcelona \| . \| 1 616 \| \| 30 \| Marsylia/Marseille \| 610 \| Lipsk/Leipzig \| 608 \| Amsterdam/Amsterdam \| 1 534 \| 780 \| \| 31 \| Genua/Genoa \| 608 \| Essen/Essen \| 605 \| Charków/Kharkov \| . \| 1 464 \| \| 32 \| Łódź/Łódź \| 605 \| Kolonia/Cologne \| 595 \| Liverpool/Liverpool \| 1 351 \| 441 \| \| 33 \| Turyn/Turin \| 597 \| Ateny/Athens \| 565 \| Sheffield/Sheffield \| 1 317 \| 547 \| \| 34 \| Lizbona/Lisbon \| 594 \| Haga/Hague \| 533 \| Praga/Praha \| . \| 1 299 \| \| 35 \| Rotterdam/Rotterdam \| 582 \| Frankfurt nad Menem/Frankfurt am Main \| 532 \| Niżnij Nowgorod/Nizhny Novgorod \| . \| 1 284 \| \| 36 \| Antwerpią/Antwerp \| 576 \| Dublin/Dublin \| 522 \| Palermo/Palermo \| 1 250 \| 656 \| \| 37 \| Frankfurt nad Menem/Frankfurt am Main \| 556 \| Sheffield/Sheffield \| 513 \| Kopenhaga/Copenhagen \| 1 181 \| 528 \| a—c Notki patrz na str. 64. d Wielka Antwerpia. a—c See footnotes on page 64. d The Great Antwerp. \| Lokata \| 1930 lub or 1931 \| 1950a \| 2010b \| \|--------\|-----------------\|-------\|-------\| \| \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| ludność w tys. population in thous. \| miasta towns \| zespół miejski urban agglomeration \| miasta city proper \| \| 38 \| Dortmund Dortmund \| 541 \| Walencja Walencia \| 509 \| Rotterdam Rotterdam \| 1 168 \| 610 \| \| 39 \| Sheffield Sheffield \| 518 \| Dortmund Dortmund \| 507 \| Samara Samara \| . \| 1 165 \| \| 40 \| Kijów Kiev \| 514 \| Leeds Leeds \| 505 \| Sofía Sofía \| . \| 1 165 \| \| 41 \| Sztokholm Stockholm \| 502 \| Düsseldorf Düsseldorf \| 501 \| Kazan Kazan \| . \| 1 144 \| \| 42 \| Düsseldorf Düsseldorf \| 499 \| Stuttgart Stuttgart \| 498 \| Dniepropietrowsk Dnipropetrovsk \| . \| 1 108 \| \| \| Newcastle upon Tyne \| \| \| \| Rostów nad Donem Rostov am Donu \| . \| 1 090 \| \| 43 \| Leeds Leeds \| 483 \| Lyon Lyon \| 471 \| Ufa Ufa \| . \| 1 062 \| \| 44 \| Lyon Lyon \| 460 \| Belgrad Belgrade \| 470 \| Dublin Dublin \| 1 060 \| 506 \| \| 45 \| Ateny Athens \| 453 \| Drezzo Dresden \| 468 \| Bruksela Brussels \| 1 049 \| 163 \| \| 46 \| Hanower Hanover \| 444 \| Edynburg Edinburgh \| 467 \| Wolgograd Volgograd \| . \| 1 021 \| \| 47 \| Duisburg Duisburg \| 440 \| Belfast Belfast \| 444 \| Bordeaux Bordeaux \| 1 009 \| 236 \| \| 48 \| Edynburg Edinburgh \| 439 \| Hannover Hanover \| 444 \| Walencja Valencia \| . \| 807 \| a—c Notki patrz na str. 64. On the basis: J. Baszanowski, Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego, Gdańsk 1995, s. 142 i 143; Demographic Yearbook 1955, New York 1955, s. 178–183; Demographic Yearbook 1960, United Nations, New York 1960, s. 325–348; Histoire des populations de l’Europe, t. II: La révolution démographique 1750–1914, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1998, s. 211; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 39; B. R. Mitchell, International Historical Statistics Europe, 1790–1993, wyd. 4, London 1998, s. 74–76; Rocznik Demograficzny 2012, Warszawa 2012, s. 87 i 88; Total population in Urban Audit cities. Standard living conditions in Urban Audit cities, core city. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 5. STRUKTURA LUDNOŚCI WEDŁUG WIEKU STRUCTURE OF POPULATION BY AGE A. W LATACH 1459–1798 IN 1459–1798 \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Ogółem \| 0–19 \| 20–39 \| 40–59 \| 60 i więcej \| \|-------\|--------------\|------\|--------\|------\|-------\|-------\|-------------\| \| \| \| \| razem \| 0–9 \| 10–19 \| \| \| \| Polska \| Dobre Miasto \| 1695 \| 100,0 \| 44,8 \| 23,1 \| 21,7 \| 33,0 \| 17,3 \| 4,9 \| \| Poland \| Kraków \| 1791 \| 100,0 \| 34,7 \| 15,1 \| 19,6 \| 38,1 \| 19,6 \| 7,6 \| \| \| Olkusz \| 1791 \| 100,0 \| 41,9 \| 25,2 \| 16,7 \| 30,0 \| 22,2 \| 5,9 \| \| \| Warszawa \| 1791 \| 100,0 \| 36,4 \| 21,1 \| 15,3 \| 37,6 \| 20,1 \| 5,9 \| \| \| Wieluń \| 1791 \| 100,0 \| 36,5 \| 19,4 \| 17,1 \| 34,3 \| 20,6 \| 8,6 \| \| Czechy \| Poděbrady \| 1651 \| 100,0 \| 43,8 \| 25,7 \| 18,1 \| 28,8 \| 23,4 \| 4,0 \| \| Czechia\| Rokycany \| 1651 \| 100,0 \| 38,8 \| 20,6 \| 18,2 \| 31,6 \| 24,5 \| 5,1 \| \| Francja\| Beauvais \| 1765 \| 100,0 \| 36,3 \| 19,3 \| 17,0 \| 29,2 \| 22,1 \| 12,4 \| \| France \| Genewa \| 1798 \| 100,0 \| 32,9 \| 17,0 \| 15,9 \| 33,4 \| 22,8 \| 10,9 \| \| Szwajcaria \| Rzym \| 1650 \| 100,0 \| 34,7 \| 18,1 \| 16,6 \| 37,6 \| 24,7 \| 3,0 \| \| Wieś \| Rural areas \| \|------\|-------------\| \| Polska \| parafia Dobre Miasto \| 1695 \| 100,0 \| 46,4 \| 19,9 \| 26,5 \| 31,5 \| 17,5 \| 4,6 \| \| Poland \| Dobre Miasto parish \| 1791 \| 100,0 \| 44,7 \| 25,5 \| 19,2 \| 32,7 \| 17,3 \| 5,3 \| \| Czechy \| Poděbrady \| 1651 \| 100,0 \| 48,3 \| 30,9 \| 17,4 \| 33,4 \| 16,3 \| 2,0 \| \| Czechia\| Rokycany \| 1651 \| 100,0 \| 48,5 \| 27,9 \| 20,6 \| 29,3 \| 19,0 \| 3,1 \| \| Francja \| Baronie Pirenejskie \| 1793 \| 100,0 \| 41,6 \| . \| . \| 47,8 \| 10,6 \| \| France \| Confienza \| 1459 \| 100,0 \| 44,6 \| . \| . \| 49,4 \| 6,0 \| \| Włochy \| Garlasco \| 1459 \| 100,0 \| 47,8 \| . \| . \| 45,5 \| 6,7 \| a Dane dotyczą ludności obecnej. a Data concern the population at the present. Na podstawie: S. Borowski, Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VIII, Warszawa 1975, s. 132; A. Fauve-Chamoux, Starość w rodach pirenejskich w XVIII i XIX wieku, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVIII, Warszawa 1991, s. 152; J. Ganiagne, Beauvais au XVIIIe siècle. Population et cadre urbain, Paris 1999, s. 51; M. Kopczyński, Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa 1998, s. 74; C. Kuklo, Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 1998, s. 249, 252–254; F. Leverotti, Alcune osservazioni sulle strutture delle famiglie contadine nell’Italia padana del Basso Medioevo a partire dal famulato, “Popolazione e storia”, nr 2, Udine 2001, s. 22; E. Maur, Populační vývoj českých komorních panství po válce tricetileté, w: Průspěvky k historické demografii Čech 17.–18. století, Praha 1972, s. 53; A. Perrenoud, La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979, s. 532; E. Sonino, In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century, w: Socio-economic consequences of sex ratios in historical perspectives, 1500–1900, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994, s. 23. \| Lata \| Ogółem \| 0–19 \| 20–39 \| 40–59 \| 60 i więcej \| \|------\|--------\|------\|-------\|-------\|-------------\| \| \| \| razem \| 0–9 \| 10–19 \| \| \| \| \| total \| \| \| \| \| Galicja \| 1869 \| 100,0 \| 47,8 \| 28,3 \| 19,5 \| 31,1 \| 17,5 \| 3,6 \| \| Galicja \| 1890 \| 100,0 \| 47,8 \| 26,8 \| 21,0 \| 29,6 \| 17,6 \| 5,0 \| \| Galicja \| 1910 \| 100,0 \| 52,0 \| 30,5 \| 21,5 \| 25,8 \| 16,8 \| 5,4 \| \| Królestwo Polskie \| 1897 \| 100,0 \| 49,2 \| 28,2 \| 21,0 \| 30,3 \| 14,3 \| 6,2 \| \| Kingdom of Poland \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Anglia i Walia \| 1871 \| 100,0 \| 45,7 \| 25,5 \| 20,2 \| 29,4 \| 17,4 \| 7,5 \| \| England and Wales \| 1897 \| 100,0 \| 45,3 \| 24,0 \| 21,3 \| 30,3 \| 17,0 \| 7,4 \| \| Anglia i Walia \| 1911 \| 100,0 \| 39,9 \| 20,9 \| 19,0 \| 32,6 \| 19,5 \| 8,0 \| \| Austria \| 1869 \| 100,0 \| 43,5 \| 24,1 \| 19,4 \| 30,0 \| 19,9 \| 6,7 \| \| Austria \| 1890 \| 100,0 \| 43,7 \| 23,9 \| 19,8 \| 29,3 \| 19,1 \| 7,9 \| \| Austria \| 1910 \| 100,0 \| 46,2 \| 26,3 \| 19,9 \| 28,1 \| 18,2 \| 7,5 \| \| Francja \| 1866 \| 100,0 \| 35,5 \| 18,6 \| 16,9 \| 30,5 \| 22,8 \| 11,2 \| \| France \| 1891 \| 100,0 \| 35,0 \| 17,5 \| 17,5 \| 30,1 \| 22,4 \| 12,5 \| \| Francja \| 1911 \| 100,0 \| 33,6 \| 17,1 \| 16,5 \| 30,5 \| 23,1 \| 12,8 \| \| Hiszpania \| 1887 \| 100,0 \| 41,5 \| 22,9 \| 18,6 \| 31,5 \| 19,5 \| 7,5 \| \| Spain \| 1910 \| 100,0 \| 42,5 \| 23,1 \| 19,4 \| 28,3 \| 19,8 \| 9,4 \| \| Niemcy \| 1871 \| 100,0 \| 43,4 \| 23,9 \| 19,5 \| 29,9 \| 19,0 \| 7,7 \| \| Germany \| 1890 \| 100,0 \| 44,9 \| 24,2 \| 20,7 \| 28,9 \| 18,2 \| 8,0 \| \| Niemcy \| 1910 \| 100,0 \| 43,7 \| 23,4 \| 20,3 \| 30,3 \| 18,1 \| 7,9 \| \| Szwecja \| 1870 \| 100,0 \| 43,8 \| 23,1 \| 20,7 \| 27,9 \| 20,2 \| 8,1 \| \| Sweden \| 1890 \| 100,0 \| 42,3 \| 23,1 \| 19,2 \| 27,1 \| 19,2 \| 11,4 \| \| Szwecja \| 1910 \| 100,0 \| 41,0 \| 21,8 \| 19,2 \| 28,0 \| 19,0 \| 12,0 \| \| Węgry \| 1869 \| 100,0 \| 46,5 \| 26,2 \| 20,3 \| 30,8 \| 17,6 \| 5,0 \| \| Hungary \| 1890 \| 100,0 \| 45,4 \| 26,2 \| 19,2 \| 29,2 \| 18,6 \| 6,9 \| \| Węgry \| 1910 \| 100,0 \| 45,4 \| 24,5 \| 20,9 \| 27,6 \| 18,8 \| 8,2 \| \| Włochy \| 1871 \| 100,0 \| 41,5 \| 22,4 \| 19,1 \| 29,9 \| 19,9 \| 8,7 \| \| Italy \| 1911 \| 100,0 \| 43,3 \| 23,3 \| 20,0 \| 27,4 \| 19,1 \| 10,2 \| a Cale ówczesne Królestwo Węgier. a The whole of Kingdom of Hungary of that time. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 175 i 176; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 13–45. \| Lata \| Ogółem \| 0–19 \| 20–64 \| 65 i więcej \| \|------\|--------\|------\|-------\|-------------\| \| \| \| \| \| \| \| 1931 \| 100,0 \| 42,9 \| 52,2 \| 4,9 \| \| 1957 \| 100,0 \| 39,8 \| 54,6 \| 5,6 \| \| 1970 \| 100,0 \| 37,6 \| 54,2 \| 8,2 \| \| 1990 \| 100,0 \| 32,5 \| 57,3 \| 10,2 \| \| 2010 \| 100,0 \| 21,1 \| 65,1 \| 13,8 \| \| 1930 \| 100,0 \| 37,6 \| 55,9 \| 6,5 \| \| 1959 \| 100,0 \| 38,3 \| 54,6 \| 7,1 \| \| 1973 \| 100,0 \| 31,3 \| 58,6 \| 10,1 \| \| 1989 \| 100,0 \| 25,4 \| 61,3 \| 13,3 \| \| 2010 \| 100,0 \| 22,9 \| 60,1 \| 17,0 \| \| 1931 \| 100,0 \| 30,3 \| 60,2 \| 9,5 \| \| 1959 \| 100,0 \| 32,0 \| 56,4 \| 11,6 \| \| 1975 \| 100,0 \| 32,0 \| 54,7 \| 13,3 \| \| 1990 \| 100,0 \| 27,7 \| 58,3 \| 14,0 \| \| 2010 \| 100,0 \| 24,4 \| 58,8 \| 16,8 \| \| 1920 \| 100,0 \| 41,9 \| 48,3 \| 9,8 \| \| 1950 \| 100,0 \| 35,8 \| 56,9 \| 7,3 \| \| 1970 \| 100,0 \| 35,8 \| 54,5 \| 9,7 \| \| 1989 \| 100,0 \| 28,9 \| 58,1 \| 13,0 \| \| 2010 \| 100,0 \| 19,8 \| 63,2 \| 17,0 \| \| 1933 \| 100,0 \| 30,4 \| 62,5 \| 7,1 \| \| 1959 \| 100,0 \| 29,4 \| 60,1 \| 10,5 \| \| 1974 \| 100,0 \| 29,3 \| 56,7 \| 14,0 \| \| 1990 \| 100,0 \| 21,8 \| 63,3 \| 14,9 \| \| 2010 \| 100,0 \| 18,8 \| 60,5 \| 20,7 \| \| 1930 \| 100,0 \| 37,1 \| 56,6 \| 6,3 \| \| 1960 \| 100,0 \| 33,1 \| 53,2 \| 13,7 \| \| 1976 \| 100,0 \| 27,7 \| 59,6 \| 12,7 \| \| 1989 \| 100,0 \| 27,8 \| 59,1 \| 13,1 \| \| 2010 \| 100,0 \| 20,7 \| 62,7 \| 16,6 \| a Dane na podstawie spisów bądź szacunków. b, c, f Stan w dniu: b – 31 XII, c – 1 I, f – 1 VII. d, e W wieku: d – 20–59 lat, e – 60 lat i więcej. g W latach 1959 i 1974 Republika Federalna Niemiec (RFN). a Based on censuses or estimated data. b, c, f As of: b – 31 XII, c – 1 I, f – 1 VII. d, e At age: d – 20–59, e – 60 and more. g In 1959 and 1974 West Germany (FRG). \| Countries \| Localities \| Years \| Marriages per 1,000 population \| \|-----------\|------------\|-------\|-------------------------------\| \| Switzerland \| Genewa \| 1711 \| 8,6<sup>b</sup> \| \| \| Mantua \| 1790–1795 \| 10,3 \| \| Italy \| Monza \| 1700–1799 \| 7,4 \| \| \| Treviglio \| 1700–1799 \| 8,1 \| Rural areas \| Poland \| Bejsce parish \| end of the 17th century \| 10,3 \| \|--------\|---------------\|-------------------------\|------\| \| \| Brzeżany parish \| 1783–1792 \| 10,9 \| \| \| Rzeszów decanate \| 1785 \| 10,6 \| \| \| Wieluń region \| 1788–1792 \| 8,5 \| \| Italy \| Monza district \| 1700–1799 \| 9,4 \| <sup>a</sup> In long-term period – annual averages. <sup>b</sup>, <sup>c</sup> Town: <sup>b</sup> – with suburb, <sup>c</sup> – in walls. On the basis: J. Baszanowski, Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego ludności, Gdańsk 1995, s. 144 i 145; C. M. Belfanti, Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 159; M. Kędelski, Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku, Poznań 1992, s. 140; A. Perrenoud, La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979, s. 371; E. Piasecki, Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990, s. 93; B. Puczyński, Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku, „Przeszłość demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973, s. 46; S. Rejman, Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne, Rzeszów 2006, s. 63 i 64; P. Sala, Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des “bourg moyens”, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 134; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 276 i 280; obliczenia własne. \| Lata Years Kraje Countries \| Małżeństwa zawarte Marriages contracted na 1 000 ludności per 1 000 population \| Rozwody Divorces \| \|---------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|------------------\| \| Polska .... 1936–1938 \| 8,2 \| 0,4 \| \| Poland \| 1950 \| 10,8 \| 0,4 \| \| \| 1970 \| 8,5 \| 1,1 \| \| \| 1990 \| 6,7 \| 1,1 \| \| \| 2010 \| 5,9 \| 1,6 \| \| Finlandia 1935–1939 \| 8,6 \| 0,4 \| \| Finland \| 1950 \| 8,5 \| 0,9 \| \| \| 1970 \| 8,8 \| 1,3 \| \| \| 1990 \| 5,0 \| 2,6 \| \| \| 2010 \| 5,6 \| 2,5 \| \| Francja .... 1935–1939 \| 6,7 \| 0,5 \| \| France \| 1950 \| 7,9 \| 0,9 \| \| \| 1970 \| 7,8 \| 0,8 \| \| \| 1990 \| 5,1 \| 1,9 \| \| \| 2010 \| 3,8 \| 2,1 \| \| Hiszpania 1935–1939 \| 5,5 \| . \| \| Spain \| 1950 \| 7,5 \| . \| \| \| 1970 \| 7,4 \| . \| \| \| 1990 \| 5,7 \| 0,6 \| \| \| 2010 \| 3,6 \| 2,2 \| \| Lata Years Kraje Countries \| Małżeństwa zawarte Marriages contracted na 1 000 ludności per 1 000 population \| Rozwody Divorces \| \|---------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|------------------\| \| Niemcyc .... 1935–1939 \| 9,7 \| 0,9 \| \| Germanyc \| 1950 \| 10,8 \| 1,6 \| \| \| 1970 \| 7,3 \| 1,3 \| \| \| 1990 \| 6,5 \| 1,9 \| \| \| 2010 \| 4,7 \| 2,3 \| \| Węgry ........ 1935–1939 \| 8,5 \| 0,5 \| \| Hungary \| 1950 \| 11,4 \| 1,2 \| \| \| 1970 \| 9,3 \| 2,2 \| \| \| 1990 \| 6,4 \| 2,4 \| \| \| 2010 \| 3,6 \| 2,4 \| \| Wielka Brytaniaad ....... \| 1935–1939 \| 8,9 \| 0,2 \| \| United Kingdomd \| 1950 \| 8,1 \| 0,7 \| \| \| 1970 \| 8,5 \| 1,2 \| \| \| 1990 \| 6,5 \| 2,9 \| \| \| 2009 \| 4,3 \| 2,0 \| \| Włochy ...... 1935–1939 \| 7,5 \| . \| \| Italy \| 1950 \| 7,7 \| . \| \| \| 1970 \| 7,4 \| 0,3 \| \| \| 1990 \| 5,6 \| 0,5 \| \| \| 2010 \| 3,6 \| 0,9e \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b 1939 r. c W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). d W latach 1935–1939 Anglia i Walia. e 2009 r. a In long-term period – annual averages. b 1939. c In 1950 and 1970 West Germany (FRG). d In 1935–1939 England and Wales. e 2009. Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 462; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 412 i 413; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 38; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 43; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 77; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 99. \| Countries \| Localities \| Years \| Single males \| Single females \| \|-----------\|------------\|-------\|--------------\|---------------\| \| Poland \| Brzeżany \| 1784–1800 \| 26,0 \| 20,9 \| \| \| Gdańsk \| XV–XVI w. \| 30,0 \| 15,0–20,0 \| \| \| Ostrów Mazowiecka \| XVIII w. \| 27,0 \| 23,0 \| \| \| Poznań \| 1800–1815 \| 29,0 \| 24,6 \| \| \| Toruń \| 1636–1700 \| 28,4 \| 22,2 \| \| \| Warszawa \| XVII w. \| 25,9 \| 20,8 \| \| \| 17th century \| \| 28,4 \| 26,6 \| \| \| 1740–1769 \| \| 28,8 \| 22,6 \| \| \| 1770–1799 \| \| 29,0 \| 21,8 \| \| England \| x \| 1700–1749 \| 27,1 \| 26,5 \| \| \| x \| 1750–1799 \| 25,6 \| 24,6 \| \| Czechia \| Brno \| 1710–1769 \| 29,6 \| 24,9 \| \| \| Budyně \| 1701–1750 \| 27,5 \| 23,7 \| \| \| Domažlice \| 1700–1749 \| 31,2 \| 27,3 \| \| \| Jablonec \| 1700–1759 \| 25,9 \| 25,0 \| \| \| Praga \| 1701–1784 \| 29,1 \| 26,3 \| \| France \| Lyon \| 1700–1750 \| 29,0 \| 25,2 \| \| \| Meulan \| 1660–1739 \| 26,5 \| 25,1 \| \| \| 1740–1789 \| \| 27,6 \| 26,2 \| \| \| Paryż \| 1790–1829 \| 24,8 \| 20,5 \| \| \| Reims \| 1668–1699 \| 27,7 \| 24,3 \| \| \| 1775–1791 \| \| 28,2 \| 26,7 \| \| \| Rouen \| 1670–1699 \| 26,3 \| 24,4 \| \| \| 1790–1792 \| \| 27,9 \| 26,2 \| \| \| Verdun \| 1750–1790 \| 27,8 \| 26,3 \| \| Spain \| x \| przed \| 26,1 \| 23,2 \| \| Holland \| Amsterdam \| 1626–1627 \| 25,7 \| 24,5 \| \| \| 1676–1677 \| \| 27,7 \| 26,5 \| \| \| 1796 \| \| 28,3 \| 26,1 \| \| \| Duiven \| 1711–1750 \| 29,7 \| 28,5 \| \| \| Maasland \| 1650–1699 \| 26,8 \| 26,7 \| \| \| 1700–1749 \| \| 28,2 \| 25,9 \| \| \| Zierikzee \| 1500–1549 \| 30,6 \| 25,3 \| \| \| 1650–1699 \| \| 30,6 \| 25,0 \| a, c, Dane dotyczą: a — w liczniku — rzemieślników, w mianowniku — robotników przemysłowych, c — miejsce-wego patrycjatu. b W mianowniku mediana dla burżuazji żydowskiej. a Data concern: a — in numerator — craftsmen, in denominator — industrial workers, c — local patricians. b In denominator median for jewish bourgeoisie. \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Kawalerowie \| Panny \| \|-------\|--------------\|------\|-------------\|-------\| \| \| \| \| Single males\| Single females \| \| Niemcy \| Giessen \| 1721–1730 \| 27,8 \| 25,7 \| \| Germany \| Moguncja \| 1721–1730 \| 28,2 \| 23,1 \| \| \| Oppenheim \| 1650–1794 \| 26,9 \| 23,1 \| \| Szwajcaria \| Lucerna \| 1786–1795 \| 29,3 \| 27,2 \| \| Switzerland \| Olten \| 1600–1650 \| 26,1 \| 23,2 \| \| \| \| 1741–1780 \| 26,7 \| 27,1 \| \| Włochy \| Gubbio \| XVIII w. \| 28,5 \| 23,2 \| \| Italy \| Florencja \| 1427 \| 30,0 \| 18,0 \| \| Polska \| Bejce \| 1781–1800 \| 26,6 \| 20,5 \| \| Poland \| parafia Brzeżany \| 1784–1800 \| 24,8 \| 19,0 \| \| Brzeżany parish \| Krapkowice \| 1761–1800 \| 25,0 \| 22,0 \| \| \| Szaradowo \| 1731–1800 \| 27,4 \| 21,9 \| \| \| Wieleń \| druga połowa XVIII w. \| 28,2 \| 22,3 \| \| Anglia \| x \| 1700–1749 \| 27,0 \| 25,2 \| \| England \| x \| 1750–1799 \| 26,1 \| 24,3 \| \| Czechy \| Podivíně \| 1784–1790 \| 25,4<sup>a</sup> \| 22,0<sup>a</sup> \| \| Czechia \| Zdechovice \| 1785–1799 \| 25,8 \| 22,6 \| \| Dania \| Sejerø \| 1700–1739 \| 27,8 \| 27,0 \| \| Denmark \| 1780–1799 \| 25,2 \| 23,5 \| \| \| Sandsavaer \| 1750–1801 \| 27,1<sup>b</sup> \| 26,3<sup>b</sup> \| \| \| Ullensaker \| 1733–1789 \| 28,6<sup>c</sup> \| 28,6<sup>c</sup> \| \| Francja \| Bas-Quercy \| 1700–1739 \| 27,0 \| 23,7 \| \| France \| 1762–1792 \| 27,1 \| 26,3 \| \| \| Crulai \| 1674–1742 \| 27,5 \| 25,1 \| \| \| 1770–1789 \| 27,2 \| 26,8 \| \| \| Thézels (Quercy) \| 1700–1766 \| 26,8 \| 23,8 \| \| \| 1767–1792 \| 27,1 \| 26,3 \| \| \| Tourouvre-au-Perche \| 1665–1699 \| 26,7 \| 22,8 \| \| \| 1735–1770 \| 26,8 \| 25,9 \| <sup>a–c</sup> Dane dotyczą: <sup>a</sup> – ludności żydowskiej, <sup>b</sup> – robotników w manufakturach metalurgicznych, <sup>c</sup> – w liczniku dzierżawców, w mianowniku – chłopów. <sup>a–c</sup> Data concern: <sup>a</sup> – jewish population, <sup>b</sup> – workers in metallurgic workshops, <sup>c</sup> – in numerator – leaseholders, in denominator – peasants. \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Kawalerowie \| Panny \| \|-------\|--------------\|------\|-------------\|-------\| \| \| \| \| Single males\| Single females \| \| Hiszpania \| Galicja \| przed 1787 \| 25,8 \| 25,7 \| \| Spain \| Groningen \| 1721–1740 \| 31,0 \| 27,1 \| \| Holandia \| Belm \| 1681–1690 \| 29,4 \| 26,3 \| \| Holland \| \| 1741–1750 \| 29,3 \| 27,5 \| \| Niemcy \| \| 1791–1800 \| 28,8 \| 26,0 \| \| Germany \| 14 parafii \| 1700–1749 \| 26,7b \| 24,1b \| \| Italy \| okręg Florencji \| 1427 \| 25,6 \| 18,4 \| a Wsie okręgu: Bayern, Bade, Frise, Waldeck i Wurtemberg. b Mediana. Villages of district: Bayern, Bade, Frise, Waldeck and Wurtemberg. b Median. Na podstawie: J.-P. Bardet, Rouen aux XVIIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social, t. I, Paris 1983, s. 255; S. Beauvalet-Boutourie, La démographie de l’époque moderne, Paris 1999, s. 120; O. Bussini, Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie Della città di Gubbio nel XVIII secolo, “Popolazione e storia”, nr 1, Udine 2006, s. 21; J. De Vries, Population, w: Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation, t. I: Structures and Assertions, red. T. A. Brady, Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997, s. 28 i 29; H. A. Diederiks, Le choix du conjoint à Amsterdam au début du XIXe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986, s. 186; A. Fauve-Chamoux, Marriage, Widowhood and Divorce, w: The History of the European Family, red. D. I. Kertzer, M. Barbagli, t. I: Family Life in Early Modern Times 1500–1789, New Haven–London 2001, s. 232; C. Grange, Les comportements de fécondité de la bourgeoisie juive à Paris (1790–1950), „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 2008, s. 43; A.-L. Head, Contrastes ruraux et urbains en Suisse de 1600 au début du XIXe siècle: la croissance démographique des villes et des campagnes et ses variables, w: Mélanges d’histoire économique offerts au professeur Anne-Marie Piuz, red. L. Mottu-Weber, D. Zumkeller, Genève 1989, s. 140; Š. Jirásková, Demografický vývoj farnosti Zdechovice v 18. století, „Historická demografie”, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 114; E. Kačerová, Sniatčnost v 17. a 18. století ve světle matrik pražské farnosti Panny Marie pod řetězem, „Historická demografie”, t. XXVIII, Praha 2004, s. 48; C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 279; L. Nesládková, Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu křesťanů a židů, Praha 2003, s. 124; R. Paping, G. Collenteur, Population Growth and Social Structure in a Market-Oriented Agricultural Economy in the Netherlands 1750–1820, „Obradoiro de Historia Moderna”, t. XIII, Santiago de Compostella 2004, s. 81; J. Schlumbohn, Incertitude et régularité des parcours de vie. Enfance, jeunesse, mariage dans une paroisse rurale allemande, XVIIe–XIXe siècles, „Annales de Démographie Historique”, nr 2, Paris 1998, s. 129; M. Terrise, Reconstitution des familles en Scandinavie, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986, s. 329, 346; A. M. Van der Woude, Population Developments in the Northern Netherlands (1500–1800) and the Validity of the Urban Graveyard Effect, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 63; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, English Population History from Family Reconstitution 1580–1837, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 187. \| Countries \| Mężczyźni \| Males \| Kobiety \| Females \| \|-----------\|-----------\|-------\|---------\|---------\| \| \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \| Polska \| 24,4 \| 24,7 \| 25,2 \| 27,5 \| \| Austria \| 24,6 \| 26,5 \| 29,8 \| 31,9 \| \| Belgia \| 24,6 \| 26,4 \| 28,5 \| 31,2 \| \| Czechy \| . \| 23,5 \| 27,1 \| 31,0 \| \| Dania \| 27,5 \| 30,2 \| 32,6 \| 34,6 \| \| Finlandia \| . \| 28,5 \| 30,9 \| 32,6 \| \| Francja \| 25,1 \| 27,6 \| 30,2 \| 31,8 \| \| Hiszpania \| 26,2 \| 27,8 \| 30,1 \| 33,2 \| \| Holandia \| 25,4 \| 28,2 \| 31,0 \| 32,8 \| \| Niemcy \| 26,1 \| 28,4 \| 31,2 \| 33,2 \| \| Szwajcaria\| 27,4 \| 29,1 \| 30,3 \| 31,6 \| \| Szwecja \| 29,0 \| 30,2 \| 33,1 \| 35,5 \| \| Węgry \| 24,5 \| 24,7 \| 27,2 \| 31,4 \| \| Wielka Brytania \| 25,3 \| 27,2 \| 30,5 \| 32,1<sup>d</sup> \| \| Włochy \| 27,2 \| 28,4 \| 30,9 \| 33,1<sup>d</sup> \| \| Countries \| Mężczyźni \| Males \| Kobiety \| Females \| \|-----------\|-----------\|-------\|---------\|---------\| \| \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \| Polska \| 22,5 \| 22,7 \| 23,9 \| 25,6 \| \| Austria \| 23,2 \| 24,9 \| 27,2 \| 29,3 \| \| Belgia \| 22,3 \| 24,3 \| 26,3 \| 28,8 \| \| Czechy \| 21,5 \| 21,1 \| 24,5 \| 28,2 \| \| Dania \| 24,6 \| 27,6 \| 29,5 \| 32,1 \| \| Finlandia \| 24,4 \| 25,0 \| 28,0 \| 30,3 \| \| Francja \| 23,0 \| 25,6 \| 28,0 \| 30,0 \| \| Hiszpania \| 23,5 \| 25,3 \| 27,8 \| 31,0 \| \| Holandia \| 23,2 \| 25,9 \| 27,8 \| 30,1 \| \| Niemcy \| 22,9 \| 25,3 \| 27,0 \| 30,3 \| \| Szwajcaria\| 25,1 \| 26,8 \| 27,9 \| 29,4 \| \| Szwecja \| 26,0 \| 27,5 \| 30,1 \| 32,9 \| \| Węgry \| 21,3 \| 21,5 \| 24,6 \| 28,7 \| \| Wielka Brytania \| . \| 25,0 \| 27,2 \| 29,9<sup>d</sup> \| \| Włochy \| 23,9 \| 25,6 \| 27,4 \| 30,1<sup>d</sup> \| <sup>a</sup> W momencie zawarcia pierwszego małżeństwa. <sup>b</sup> Mediana. <sup>c</sup>, <sup>e</sup> W 1980 r.: <sup>c</sup> – Republika Federalna Niemiec (RFN), <sup>e</sup> – Czechosłowacja. <sup>d</sup> 2009 r. <sup>a</sup> Mean age at first marriage. <sup>b</sup> Median age. <sup>c</sup>, <sup>e</sup> In 1980. <sup>c</sup> – West Germany (FRG), <sup>e</sup> – Czechoslovakia. <sup>d</sup> 2009. Na podstawie: Population statistics. European Communities, 2006, s. 120–122; On the basis: Mean age at first marriage by sex. United Nations Economic Commision for Europe. Statistical Database. http://w3.unece.org; Rocznik Statystyczny 1983, Warszawa 1983, s. 44. \| Countries \| Localities \| Date of marriage contract \| 15–19 \| 20–24 \| 25–29 \| 30–34 \| 35–39 \| 40–44 \| 45–49 \| Marriage fertility rate \| \|-----------\|------------\|--------------------------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|------------------------\| \| Poland \| Warszawa \| 1740–1769 \| 459 \| 469 \| 408 \| 381 \| 276 \| 121 \| 60 \| 10,87 \| \| \| \| 1770–1799 \| 382 \| 413 \| 316 \| 293 \| 217 \| 61 \| 133 \| 9,08 \| \| Czechia \| Břevnov \| 1660–1719 \| 500 \| 444 \| 504 \| 463 \| 401 \| 247 \| 67 \| 13,13 \| \| \| \| 1720–1759 \| 518 \| 531 \| 515 \| 435 \| 351 \| 195 \| 47 \| 12,96 \| \| \| \| 1760–1799 \| 604 \| 525 \| 472 \| 459 \| 352 \| 182 \| 26 \| 13,10 \| \| \| Jablonec \| 1700–1749 \| 553 \| 454 \| 426 \| 365 \| 308 \| 168 \| 20 \| 11,47 \| \| \| \| 1750–1799 \| 413 \| 488 \| 483 \| 411 \| 342 \| 192 \| 33 \| 11,81 \| \| \| Brno \| 1710–1769 \| 555 \| 486 \| 466 \| 408 \| 332 \| 265 \| 153 \| 13,32 \| \| England \| x \| 1538–1649 \| 349 \| 394 \| 361 \| 329 \| 301 \| 137 \| 18 \| 9,45 \| \| \| x \| 1650–1749 \| 393 \| 399 \| 374 \| 301 \| 227 \| 120 \| 23 \| 9,19 \| \| \| x \| 1538–1649 \| 407 \| 428 \| 397 \| 333 \| 257 \| 153 \| 28 \| 10,02 \| \| \| x \| 1650–1749 \| 361 \| 400 \| 375 \| 332 \| 249 \| 122 \| 21 \| 9,30 \| \| France \| Argenteuil \| 1740–1770 \| 460 \| 554 \| 521 \| 478 \| 360 \| 147 \| – \| 12,60 \| \| \| Coulommiers\| 1670–1715 \| 364 \| 573 \| 500 \| 429 \| 302 \| 127 \| 0 \| 11,48 \| \| \| Meulan \| 1660–1709 \| 541 \| 486 \| 465 \| 498 \| 410 \| 159 \| 14 \| 12,87 \| \| \| \| 1765–1789 \| 480 \| 515 \| 465 \| 385 \| 283 \| 115 \| 13 \| 11,28 \| \| \| \| 1790–1814 \| 476 \| 433 \| 331 \| 253 \| 159 \| 53 \| 6 \| 8,56 \| \| \| Rouen \| 1640–1669 \| – \| 597 \| 586 \| 512 \| 362 \| 246 \| 21 \| 11,62 \| \| \| \| 1760–1792 \| – \| 507 \| 435 \| 309 \| 187 \| 67 \| 6 \| 7,56 \| \| \| Chartres \| 1700–1729 \| 313 \| 420 \| 425 \| 361 \| 300 \| 155 \| 28 \| 10,01 \| \| \| \| 1760–1789 \| 280 \| 437 \| 483 \| 360 \| 140 \| 90 \| 17 \| 9,04 \| \| \| Verdun \| 1750–1769 \| 473 \| 615 \| 556 \| 453 \| 337 \| 157 \| 17 \| 13,04 \| \| \| \| 1770–1789 \| 573 \| 500 \| 420 \| 329 \| 214 \| 95 \| 10 \| 10,71 \| a Oznacza średnią liczbę dzieci, którą urodziłaby przeciętnie kobieta w ciągu całego okresu rozrodczego, przy stałym wzorcu płodności z danego okresu. b, c Dane dotyczą rodzin: b – robotników w manufakturach, c – rzemieślników. d Małe miasta. a Means the average number of children that would be born by the woman during her whole reproductive age, by the constant fertility rate observed in a given period. b, c Data concern families of: b – workers in workshops, c – craftsmen. d Small towns. \| Countries \| Localities \| Date of marriage contract \| 15–19 \| 20–24 \| 25–29 \| 30–34 \| 35–39 \| 40–44 \| 45–49 \| Marriage fertility rate \| \|-----------\|------------\|--------------------------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|------------------------\| \| Holland \| Amsterdam \| koniec XVIII w. end of the 18th century \| – \| 563 \| 432 \| 419 \| 344 \| 145 \| 20 \| 9,62 \| \| \| Duiven \| 1666–1795 \| 375 \| 492 \| 438 \| 384 \| 314 \| 164 \| 5 \| 10,86 \| \| \| Maasland \| 1670–1819 \| 490 \| 528 \| 482 \| 386 \| 276 \| 118 \| 12 \| 11,46 \| \| Germany \| Giessen \| 1631–1680 \| 415 \| 424 \| 420 \| 353 \| 297 \| 168 \| 36 \| 10,57 \| \| Switzerland \| Genewa \| 1625–1644 \| 474 \| 518 \| 466 \| 418 \| 351 \| 185 \| 20 \| 12,16 \| \| \| \| 1725–1727 \| 467 \| 549 \| 448 \| 372 \| 266 \| 114 \| 25 \| 11,21 \| \| \| \| 1800–1810 \| 504 \| 431 \| 266 \| 200 \| 123 \| 42 \| 5 \| 7,86 \| \| \| Zurych \| 1580–1649 \| – \| 439 \| 432 \| 413 \| 364 \| 200 \| – \| 9,24 \| \| Italy \| Gubbio \| XVIII w. \| 333 \| 479 \| 465 \| 440 \| 379 \| 196 \| 27 \| 11,60 \| \| \| Florencja \| 1400–1549 \| 478 \| 574 \| 505 \| 353 \| 249 \| 65 \| – \| 11,12 \| \| Poland \| Bejsce \| XVIII–XIX w. 18th–19th century \| 132 \| 331 \| 320 \| 292 \| 252 \| 130 \| 27 \| 7,42 \| \| England \| Colyton (Devon) \| 1560–1629 \| 412 \| 467 \| 403 \| 369 \| 302 \| 174 \| 18 \| 10,73 \| \| \| \| 1647–1719 \| 500 \| 346 \| 395 \| 272 \| 182 \| 104 \| 20 \| 9,10 \| \| \| \| 1770–1837 \| 500 \| 441 \| 361 \| 347 \| 270 \| 152 \| 22 \| 10,47 \| \| Denmark \| Sejerø \| 1740–1779 \| 471 \| 490 \| 414 \| 336 \| 230 \| 119 \| 12 \| 10,36 \| \| \| \| 1780–1799 \| 435 \| 476 \| 414 \| 323 \| 206 \| 64 \| 19 \| 9,69 \| \| France \| Aubervilliersb \| 1634–1699 \| 250 \| 404 \| 460 \| 436 \| 399 \| 173 \| 11 \| 10,67 \| \| \| Crulai \| 1674–1742 \| 324 \| 428 \| 431 \| 359 \| 319 \| 119 \| 10 \| 9,95 \| \| \| Sainghin-en \| 1690–1739 \| – \| 512 \| 521 \| 419 \| 402 \| 220 \| 31 \| 10,53 \| \| \| Mélantoisc \| 1740–1769 \| – \| 592 \| 519 \| 472 \| 412 \| 213 \| 15 \| 11,12 \| \| \| 3 wsie (Oise)b \| 1740–1779 \| – \| 527 \| 515 \| 448 \| 368 \| 144 \| 21 \| 10,12 \| a Notka patrz na str. 77. b Basen Paryski. c Francja Płn. a See footnote on page 77. b Paris Region. c Northern France.* \| Countries \| Localities \| Date of marriage contract \| Live births per 1,000 females aged \| Marriage fertility rate \| \|-----------\|------------\|--------------------------\|-----------------------------------\|-------------------------\| \| \| \| \| 15–19 \| 20–24 \| 25–29 \| 30–34 \| 35–39 \| 40–44 \| 45–49 \| \| \| Niderlandy \| 11 parafii \| przed 1750 \| — \| 472 \| 430 \| 366 \| 317 \| 190 \| — \| 8,88 \| \| Southern Netherlands \| Flandria \| przed 1750 \| 442 \| 494 \| 453 \| 413 \| 338 \| 196 \| 24 \| 11,80 \| \| Niemcy \| 14 parafii \| 1750–1774 \| 384 \| 439 \| 425 \| 374 \| 303 \| 173 \| 26 \| 10,62 \| \| Norway \| Rendalen \| 1733–1780 \| 462 \| 508 \| 415 \| 361 \| 306 \| 197 \| 44 \| 11,47 \| \| \| \| 1781–1828 \| 519 \| 492 \| 378 \| 283 \| 247 \| 116 \| 10 \| 10,23 \| \| \| Ullensaker \| 1733–1789 \| — \| 431 \| 399 \| 361 \| 301 \| 188 \| 42 \| 8,61 \| \| \| \| 1733–1789 \| — \| 446 \| 400 \| 354 \| 271 \| 182 \| 42 \| 8,48 \| \| \| \| 1733–1789 \| — \| 478 \| 438 \| 373 \| 324 \| 165 \| 34 \| 9,06 \| a Notka patrz na str. 77. b Wsie okręgu: Bayern, Bade, Frise, Waldeck i Wurtemberg. c—e Dane dotyczą rodzin: c — dzierżawców, d — chłopów, e — górników. a See footnote on page 77. b Villages of district: Bayern, Bade, Frise, Waldeck and Wurtemberg. c—e Data concern families of: c — leaseholders, d — peasants, e — miners. Na podstawie: J.-P. Bardet, Rouen aux XVIIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social, t. I, Paris 1983, s. 269; S. Beauvalet-Boutouyrie, La limitation des naissances: l’exemple de Verdun dans la deuxième moitié du XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1990, s. 214; O. Bussini, Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo, „Popolazione e storia“, nr 1, Udine 2006, s. 25; J. De Vries, Population, w: Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation, vol. 1: Structures and Assertions, red. T. A. Brady, Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997, s. 24; J. A. Faber, M. H. D. Van Leeuwen, Les assistés catholiques d’Amsterdam, 1750–1850: un exemple d’application particulière de la méthode de reconstitution des familles, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1991, s. 245; J. L. Flandrin, Historia rodziny, Warszawa 1998, s. 301–304; B. Garnot, La fécondité des classes populaires à Chartres au XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 203; E. Gautier, L. Henry, La population de Crulai, paroisse Normande. Étude historique, Paris 1958, s. 98; C. Kuklo, Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie, Białystok 1991, s. 199; L. Nesládková, Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu krčťanů a židů, Praha 2003, s. 149; A. Perrenoud, Espacement et arrêt dans le contrôle des naissances, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1989, s. 61; E. Piasecki, Łudność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne, Warszawa–Wrocław 1990, s. 241; M. Poulová, Plodnost vdanych žen ve farnosti Rožmberk nad Vltavou v 19. století, „Historická demografie“, t. XXXI, Praha 2007, s. 59; M. Terrise, Reconstitution des familles en Scandinavie, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 327 i 345; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, English Population History from Family Reconstitution 1580–1837, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 428. \| Lata \| 15–19 \| 20–24 \| 25–29 \| 30–34 \| 35–39 \| 40–44 \| 45–49 \| \|------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| Polska \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1931–1932 \| 24,7 \| 145,3 \| 189,3 \| 164,0 \| 117,8 \| 53,4 \| 10,4 \| \| 1975 \| 31,4 \| 170,1 \| 136,5 \| 71,4 \| 33,9 \| 10,0 \| 0,7 \| \| 1996 \| 21,1 \| 107,6 \| 103,5 \| 54,6 \| 23,2 \| 5,5 \| 0,3 \| \| 2010 \| 15,2 \| 56,1 \| 94,7 \| 74,0 \| 31,0 \| 6,1 \| 0,2 \| \| Austria \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1933–1934 \| 25,9 \| 79,6 \| 89,7 \| 69,8 \| 45,5 \| 18,1 \| 1,8 \| \| 1975 \| 47,1 \| 129,3 \| 99,3 \| 51,7 \| 28,5 \| 8,3 \| 0,5 \| \| 1996 \| 15,6 \| 75,9 \| 100,6 \| 65,1 \| 23,7 \| 4,3 \| 0,2 \| \| 2010 \| 10,2 \| 48,2 \| 88,6 \| 89,3 \| 42,4 \| 8,0 \| 0,4 \| \| Belgia \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1939 \| 18,6 \| 113,0 \| 127,2 \| 91,3 \| 54,1 \| 19,2 \| 1,8 \| \| 1975 \| 21,2 \| 112,9 \| 124,3 \| 59,1 \| 22,9 \| 6,4 \| 0,6 \| \| 1995 \| 9,1 \| 62,0 \| 131,4 \| 81,0 \| 23,7 \| 3,7 \| 0,2 \| \| 2000–2005 \| 8,4 \| 57,0 \| 129,8 \| 94,4 \| 33,0 \| 4,8 \| 0,2 \| \| Czechy \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1975 \| 61,2 \| 213,1 \| 135,0 \| 57,2 \| 17,0 \| 2,7 \| 0,1 \| \| 1996 \| 20,1 \| 91,8 \| 79,2 \| 35,1 \| 11,0 \| 1,8 \| 0,1 \| \| 2010 \| 11,1 \| 45,5 \| 99,0 \| 97,2 \| 39,5 \| 5,9 \| 0,3 \| \| Dania \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1939 \| 25,9 \| 109,5 \| 129,5 \| 93,3 \| 53,4 \| 18,1 \| 1,5 \| \| 1975 \| 26,8 \| 136,6 \| 137,0 \| 61,8 \| 18,1 \| 3,3 \| 0,2 \| \| 1995 \| 8,3 \| 61,6 \| 139,1 \| 108,5 \| 38,5 \| 5,3 \| 0,2 \| \| 2010 \| 5,0 \| 42,9 \| 123,1 \| 133,8 \| 58,8 \| 9,6 \| 0,5 \| \| Finlandia \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1937 \| 14,3 \| 100,7 \| 129,1 \| 107,3 \| 81,3 \| 41,8 \| 5,2 \| \| 1975 \| 27,5 \| 105,5 \| 113,9 \| 59,6 \| 24,7 \| 5,9 \| 0,4 \| \| 1996 \| 9,8 \| 63,7 \| 125,3 \| 102,1 \| 42,9 \| 8,1 \| 0,4 \| \| 2010 \| 8,5 \| 57,3 \| 117,4 \| 120,9 \| 59,0 \| 11,6 \| 0,6 \| \| Francja \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1936 \| 27,1 \| 120,4 \| 119,0 \| 79,1 \| 44,4 \| 15,7 \| 1,4 \| \| 1975 \| 25,3 \| 128,0 \| 127,0 \| 68,0 \| 29,1 \| 8,2 \| 0,7 \| \| 1994 \| 7,2 \| 58,0 \| 128,0 \| 93,0 \| 37,4 \| 7,8 \| 0,4 \| \| 2008 \| 10,2 \| 60,7 \| 134,0 \| 123,5 \| 56,1 \| 11,5 \| 0,6 \| \| Hiszpania \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1940 \| 8,6 \| 89,7 \| 185,3 \| 166,2 \| 109,5 \| 45,0 \| 8,2 \| \| 1975 \| 21,9 \| 135,7 \| 189,2 \| 123,3 \| 64,2 \| 23,0 \| 2,2 \| \| 1995 \| 8,2 \| 31,0 \| 82,7 \| 78,8 \| 29,0 \| 5,0 \| 0,3 \| \| 2010 \| 10,8 \| 34,5 \| 62,0 \| 95,7 \| 62,4 \| 12,5 \| 0,9 \| \| Holandia \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1937 \| 10,6 \| 79,9 \| 143,2 \| 136,6 \| 94,1 \| 40,2 \| 4,0 \| \| 1975 \| 9,4 \| 86,3 \| 141,6 \| 67,0 \| 22,4 \| 5,7 \| 0,5 \| \| 1996 \| 4,1 \| 33,1 \| 97,0 \| 119,8 \| 46,4 \| 6,5 \| 0,2 \| \| 2010 \| 5,1 \| 37,3 \| 111,9 \| 135,1 \| 58,6 \| 9,1 \| 0,3 \| a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b w 1975 r. Czechosłowacja. a In long-term period — annual averages. b In 1975 Czechoslovakia. \| Countries \| Years \| 15–19 \| 20–24 \| 25–29 \| 30–34 \| 35–39 \| 40–44 \| 45–49 \| \|-----------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| Germany \| 1937 \| 14,6 \| 103,7 \| 143,3 \| 110,0 \| 61,1 \| 21,7 \| 2,2 \| \| \| 1995 \| 9,4 \| 53,7 \| 86,5 \| 71,1 \| 26,5 \| 4,4 \| 0,2 \| \| \| 2010 \| 8,9 \| 38,9 \| 81,1 \| 93,1 \| 46,8 \| 8,4 \| 0,4 \| \| NRD \| 1975 \| 33,2 \| 144,2 \| 88,4 \| 30,4 \| 30,4 \| 3,1 \| 0,2 \| \| GDR \| 1975 \| 21,1 \| 87,8 \| 99,2 \| 52,2 \| 21,9 \| 6,6 \| 0,5 \| \| FRG \| 1975 \| 21,1 \| 87,8 \| 99,2 \| 52,2 \| 21,9 \| 6,6 \| 0,5 \| \| Switzerland\| 1937 \| 7,0 \| 65,6 \| 111,0 \| 92,2 \| 54,1 \| 18,9 \| 1,7 \| \| \| 1975 \| 10,9 \| 85,7 \| 123,9 \| 69,5 \| 25,6 \| 6,7 \| 0,5 \| \| \| 1996 \| 4,0 \| 42,4 \| 105,4 \| 102,8 \| 39,2 \| 6,4 \| 0,3 \| \| \| 2010 \| 3,9 \| 34,0 \| 83,8 \| 111,7 \| 60,1 \| 11,2 \| 0,5 \| \| Sweden \| 1936 \| 17,1 \| 77,7 \| 93,0 \| 80,4 \| 52,0 \| 22,1 \| 2,4 \| \| \| 1975 \| 28,8 \| 115,0 \| 123,3 \| 64,1 \| 20,7 \| 3,7 \| 0,2 \| \| \| 1996 \| 7,7 \| 58,4 \| 115,3 \| 93,3 \| 38,8 \| 7,3 \| 0,3 \| \| \| 2010 \| 5,9 \| 50,7 \| 118,2 \| 137,8 \| 69,2 \| 13,3 \| 0,8 \| \| Hungary \| 1937 \| 16,4 \| 135,5 \| 135,5 \| 76,4 \| \| \| \| \| \| 1975 \| 72,1 \| 183,5 \| 133,8 \| 62,0 \| 20,2 \| 4,2 \| 0,2 \| \| \| 1996 \| 29,5 \| 92,6 \| 100,0 \| 48,9 \| 16,9 \| 3,4 \| 0,1 \| \| \| 2010 \| 17,9 \| 40,1 \| 73,9 \| 77,0 \| 35,4 \| 6,7 \| 0,3 \| \| United Kingdom \| 1939 \| 15,9 \| 93,5 \| 114,2 \| 82,0 \| 46,9 \| 15,4 \| 1,5 \| \| \| 1975 \| 36,7 \| 116,1 \| 123,7 \| 59,4 \| 20,9 \| 5,1 \| 0,4 \| \| \| 1996 \| 30,0 \| 72,6 \| 105,3 \| 89,7 \| 38,1 \| 6,8 \| 0,3 \| \| \| 2009 \| 25,0 \| 73,0 \| 107,3 \| 112,6 \| 57,9 \| 11,9 \| 0,7 \| \| Italy \| 1936 \| 16,6 \| 106,6 \| 158,6 \| 139,4 \| 101,9 \| 45,8 \| 4,6 \| \| \| 1975 \| 32,5 \| 129,6 \| 140,1 \| 84,0 \| 40,7 \| 12,6 \| 0,9 \| \| \| 1994 \| 7,3 \| 40,5 \| 84,7 \| 74,7 \| 31,2 \| 5,8 \| 0,3 \| \| \| 2005 \| 6,8 \| 32,9 \| 72,2 \| 88,1 \| 50,0 \| 10,4 \| 0,4 \| a Notka patrz na str. 80. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d W 1939 r. Anglia i Walia. a See footnote on page 80. c Respectively: East Germany and West Germany. d In 1939 England and Wales. Na podstawie: Age – specific fertility rates, 1975 and 1996 or most recent year. http://www.un.org/On the basis: /esa/population/pubsarchive; Demographic Yearbook 1949–50, United Nations, New York 1950, s. 309–311; Demographic Yearbook 2011, United Nations, New York 2011, s. 10–14; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 202; Statistical Yearbook of the League of Nations 1942/44, Geneva 1945, s. 52–55. \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1920–1929 \| 4,05 \| \| 1930–1939 \| 3,20 \| \| 1950 \| 3,71 \| \| 1970 \| 2,20 \| \| 1990 \| 1,99 \| \| 2008 \| 1,39 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1910 \| 4,08 \| \| 1920 \| 3,72 \| \| 1930 \| 2,75 \| \| 1950 \| 3,16 \| \| 1970 \| 1,83 \| \| 1990 \| 1,78 \| \| 2008 \| 1,85 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 2,31 \| \| 1920 \| 2,67 \| \| 1930 \| 2,29 \| \| 1950 \| 2,93 \| \| 1970 \| 2,47 \| \| 1990 \| 1,78 \| \| 2008 \| 2,00 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 4,43 \| \| 1920 \| 4,14 \| \| 1930 \| 3,68 \| \| 1950 \| 2,48 \| \| 1970 \| 2,90 \| \| 1990 \| 1,36 \| \| 2008 \| 1,46 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1920 \| 2,26 \| \| 1930 \| 1,77 \| \| 1950 \| 2,10 \| \| 1970 \| 1,99 \| \| 1990 \| 1,46 \| \| 2008 \| 1,37 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1920 \| 3,81 \| \| 1930 \| 2,84 \| \| 1950 \| 2,60 \| \| 1970 \| 1,97 \| \| 1990 \| 1,87 \| \| 2008 \| 1,35 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 2,88 \| \| 1920 \| 2,20 \| \| 1930 \| 1,95 \| \| 1950 \| 2,19 \| \| 1970 \| 2,43 \| \| 1990 \| 1,83 \| \| 2004 \| 1,76 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1911–1915 \| 4,28 \| \| 1916–1920 \| 3,08 \| \| 1926–1930 \| 3,38 \| \| 1950 \| 2,49 \| \| 1970 \| 2,37 \| \| 1990 \| 1,33 \| \| 2005 \| 1,32 \| --- a Oznacza liczbę dzieci, którą urodziłaby przeciętnie kobieta w ciągu całego wieku rozrodczego (15–49 lat) przy założeniu, że w poszczególnych fazach tego okresu rodziłaby z intensywnością obserwowaną w badanym roku. b W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a Means the number of children that would be born on average by the woman during her whole reproductive age (15–49), by assumption, that in particular phases of this period she would give birth the children with intensity observed in a given year. b In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, t. III: Les temps incertains 1914–1998, red. J.-P. Bardet, On the basis: J. Dupâquier, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 388, 404–407; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489. \| Countries \| Localities \| Years \| Births \| Deaths \| \|-----------\|------------\|-------------\|--------\|--------\| \| Poland \| Brzeżany \| 1783–1792 \| 36,9 \| 41,5 \| \| \| Gdańsk \| 1641–1650 \| 37,8 \| 37,2 \| \| \| \| 1681–1690 \| 36,7 \| 28,1 \| \| \| \| 1741–1750 \| 32,1 \| 30,8 \| \| \| \| 1781–1790 \| 32,1 \| 46,2 \| \| \| Poznań \| 1793–1799 \| 44,7 \| 37,5 \| \| \| Warszawa \| 1800 \| 46,4 \| 43,1 \| \| Switzerland \| Genewa \| 1690–1699 \| 36,7 \| 37,0 \| \| \| \| 1790–1797 \| 26,3 \| 25,3 \| \| Italy \| Mantua \| 1790–1795 \| 38,2 \| 53,9 \| \| \| Monza \| 1700–1799 \| 40,0–42,0 \| 37,8 \| \| \| Rawenna \| 1797–1806 \| 35,9 \| 36,6 \| \| \| \| miasto w murach \| 35,0 \| 25,9 \| \| \| \| przedmieścia \| 37,4 \| 37,6 \| \| \| Rzym \| 1621–1629 \| 24,3 \| 38,3 \| \| \| \| 1790–1799 \| 28,0 \| 44,9 \| \| \| Treviglio \| 1775–1800 \| 36,0–39,0 \| 35,7 \| \| Poland \| parafia Bejsce \| koniec VIII w. \| 43,6 \| 38,0 \| \| \| \| 1783–1792 \| 44,7 \| 30,6 \| \| \| Dekanat Rzeszów \| 1785 \| 38,0 \| 32,5 \| \| \| Ziemia Wieluńska \| 1788–1792 \| 48,3 \| 35,9 \| a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b Łącznie z urodzeniami nieślubnymi (bez dzieci nieślubnych — 43,1). c W latach 1775–1800. d–f Bez zgonów w szpitalach; łącznie z nimi: d — 36,8, e — 31,2, f — 45,4. a In long-term period — annual averages. b Including illegitimate births (excluding illegitimate children — 43,1). c In 1775–1800. d–f Excluding deaths in hospitals; including it: d — 36,8, e — 31,2, f — 45,4. \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Urodzenia \| Zgony \| \|-------\|--------------\|------\|-----------\|-------\| \| Hiszpania \| region Galicja \| 1768 \| 32,3 \| 31,1 \| \| Spain \| Galicia region \| 1787 \| 34,9 \| 30,3 \| \| Włochy \| okręg Monza \| 1775–1800 \| . \| 34,9 \| \| Italy \| Monza district \| \| \| \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. a In long-term period – annual averages. Na podstawie: J. Baszanowski, Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego ludności, Gdańsk 1995, s. 144 i 145; C. M. Belfanti, Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 159; D. Bolognesi, La démographie des villes Romagne dans les temps modernes, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 123; I. Dubert, La mortalité en Galice, 1600–1850, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1996, s. 227; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 181–183; M. Kędelski, Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku, Poznań 1992, s. 140; A. Perrenoud, La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979, s. 397 i 418; E. Piasecki, Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990, s. 93; B. Puczyński, Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku, „Przeszłość demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973, s. 46; S. Rejman, Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne, Rzeszów 2006, s. 63 i 64; P. Sala, Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des “bourg moyens”, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 133–135; C. Schiavoni, E. Sonnino, Aspects généraux de l’évolution démographique à Rome: 1598–1824, „Annales de Démographie Historique” 1982, s. 102; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 276, 282 i 283; obliczenia własne. \| Countries \| 1821–1830 \| 1831–1850 \| 1851–1860 \| 1861–1870 \| 1871–1880 \| 1881–1890 \| 1891–1900 \| 1901–1910 \| \|-------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Births \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Galicia \| 41,4 \| 41,9 \| 41,2 \| 45,2 \| 43,9 \| 44,1 \| 44,1 \| 41,4 \| \| Kingdom of Poland \| 47,7<sup>a</sup> \| 42,4 \| 42,9 \| 45,3<sup>b</sup> \| 41,3 \| 40,3 \| 42,6 \| 40,9 \| \| Prussian Partition \| 42,2 \| 43,4 \| 43,5 \| 44,4 \| 43,6 \| 42,6 \| 43,0 \| 40,3 \| \| England and Wales \| . \| 33,2 \| 34,2 \| 35,2 \| 35,4 \| 32,5 \| 29,9 \| 27,2 \| \| Austria \| 39,0 \| 34,8 \| 37,6 \| 38,8 \| 39,0 \| 37,9 \| 36,9 \| 34,7 \| \| France \| 31,0 \| 27,4 \| 26,3 \| 26,4 \| 25,4 \| 23,9 \| 22,1 \| 20,6 \| \| Spain \| . \| . \| . \| 37,9 \| . \| 36,2 \| 34,8 \| 34,3 \| \| Germany \| 37,9 \| 35,1 \| 35,3 \| 37,2 \| 39,1 \| 36,8 \| 36,1 \| 33,0 \| \| Sweden \| 34,7 \| 33,1 \| 32,8 \| 32,5 \| 30,4 \| 29,1 \| 27,2 \| 25,8 \| \| Hungary \| . \| . \| . \| 41,4 \| 43,5 \| 44,1 \| 40,7 \| 36,7 \| \| Deaths \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Galicia \| 29,0 \| 40,6 \| 37,9 \| 33,8 \| 36,4 \| 32,8 \| 29,6 \| 25,9 \| \| Kingdom of Poland \| 31,5<sup>a</sup> \| 33,8 \| 38,5 \| 29,9<sup>b</sup> \| 27,8 \| 25,9 \| 25,5 \| 23,4 \| \| Prussian Partition \| 29,7 \| 32,7 \| 33,9 \| 29,8 \| 28,6 \| 27,0 \| 24,1 \| 21,4 \| \| England and Wales \| . \| 22,4 \| 22,2 \| 22,5 \| 21,4 \| 19,1 \| 18,2 \| 15,4 \| \| Austria \| 28,6 \| 33,3 \| 31,5 \| 30,7 \| 31,6 \| 29,5 \| 26,6 \| 23,3 \| \| France \| 25,2 \| 23,3 \| 23,9 \| 23,7 \| 23,7 \| 22,1 \| 21,5 \| 19,4 \| \| Spain \| . \| . \| . \| 30,8 \| . \| 31,8 \| 29,5 \| 25,1 \| \| Germany \| 25,5 \| 26,7 \| 26,4 \| 26,8 \| 27,2 \| 25,1 \| 22,3 \| 18,7 \| \| Sweden \| 23,6 \| 20,6 \| 21,7 \| 20,2 \| 18,3 \| 17,0 \| 16,4 \| 14,9 \| \| Hungary \| . \| . \| . \| 32,8 \| 41,2 \| 32,8 \| 29,8 \| 25,5 \| <sup>a</sup> Lata 1824–1827. <sup>b</sup> Bez lat 1864–1867. <sup>c</sup> Łącznie z Górnym Śląskiem. <sup>a</sup> 1824–1827. <sup>b</sup> Excluding 1864–1867. <sup>c</sup> Including Upper Silesia. \| Kraje \| 1821—1830 \| 1831—1850 \| 1851—1860 \| 1861—1870 \| 1871—1880 \| 1881—1890 \| 1891—1900 \| 1901—1910 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Galicja \| 12,4 \| 1,3 \| 3,3 \| 11,4 \| 7,5 \| 11,3 \| 14,5 \| 15,5 \| \| Królestwo Polskie \| 16,2<sup>a</sup> \| 8,6 \| 4,4 \| 15,4<sup>b</sup> \| 13,5 \| 14,4 \| 17,1 \| 17,5 \| \| Zabór pruski<sup>c</sup> \| 12,5 \| 10,7 \| 9,6 \| 14,6 \| 15,0 \| 15,6 \| 18,9 \| 18,9 \| \| Anglia i Walia \| . \| 10,8 \| 12,0 \| 12,7 \| 14,0 \| 13,4 \| 11,7 \| 11,8 \| \| Austria \| 10,4 \| 1,5 \| 6,1 \| 8,1 \| 7,4 \| 8,4 \| 10,3 \| 11,4 \| \| Francja \| 5,8 \| 4,1 \| 2,4 \| 2,7 \| 1,7 \| 1,8 \| 0,6 \| 1,2 \| \| Hiszpania \| . \| . \| . \| 7,1 \| . \| 4,4 \| 5,3 \| 9,2 \| \| Niemcy \| 12,4 \| 8,4 \| 8,9 \| 10,4 \| 11,9 \| 11,7 \| 13,8 \| 14,3 \| \| Szwecja \| 11,1 \| 12,5 \| 11,1 \| 12,3 \| 12,1 \| 12,1 \| 10,8 \| 11,1 \| \| Węgry \| . \| . \| . \| 8,6 \| 2,3 \| 11,3 \| 10,9 \| 11,2 \| <sup>a</sup> Lata 1824—1827. <sup>b</sup> Bez lat 1864—1867. <sup>c</sup> Łącznie z Górnym Śląskiem. Uwaga. W Polsce (w granicach z 1937 r.) w latach 1906—1913 (przeciętnie rocznie) na 1 000 ludności urodzenia miały wynosić 38,9, zgony — 22,4 a przyrost naturalny — 16,5. <sup>a</sup> 1824—1827. <sup>b</sup> Excluding 1864—1867. <sup>c</sup> Including Upper Silesia. Note. In Poland (within 1937 borders) in 1906—1913 (annual averages) per 1 000 population births totalled 38,9, deaths — 22,4 and natural increase — 16,5. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 4, London 1998, s. 94—109, 121—124; obliczenia własne. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Urodzenia żywe Live births \| Zgony Deaths \| Przyrost naturalny Natural increase \| \|------------\|-----------------\|---------------------------\|--------------\|-----------------------------------\| \| Polska 1909–1911 \| Poland \| 38,7 \| 22,4 \| 16,3 \| \| 1920 \| 32,2 \| 27,0 \| 5,2 \| \| 1930 \| 32,5 \| 15,5 \| 17,0 \| \| 1950 \| 30,7 \| 11,6 \| 19,1 \| \| 1970 \| 16,8 \| 8,3 \| 8,5 \| \| 1990 \| 14,3 \| 10,2 \| 4,1 \| \| 2010 \| 10,7 \| 9,8 \| 0,9 \| \| Finlandia 1910 \| Finland \| 28,7 \| 16,6 \| 12,1 \| \| 1920 \| 27,0 \| 17,0 \| 10,0 \| \| 1930 \| 21,8 \| 14,0 \| 7,8 \| \| 1950 \| 24,5 \| 10,1 \| 14,4 \| \| 1970 \| 14,0 \| 9,6 \| 4,4 \| \| 1990 \| 13,1 \| 10,0 \| 3,1 \| \| 2010 \| 11,4 \| 9,5 \| 1,9 \| \| Francja 1914 \| France \| 18,1 \| 18,5 \| −0,4 \| \| 1920 \| 21,4 \| 17,3 \| 4,1 \| \| 1930 \| 18,1 \| 15,7 \| 2,4 \| \| 1950 \| 20,7 \| 12,8 \| 7,9 \| \| 1970 \| 16,8 \| 10,7 \| 6,1 \| \| 1990 \| 13,4 \| 9,3 \| 4,1 \| \| 2010 \| 12,8 \| 8,4 \| 4,4 \| \| Hiszpania 1914 \| Spain \| 29,9 \| 22,2 \| 7,7 \| \| 1920 \| 29,5 \| 23,4 \| 6,1 \| \| 1930 \| 28,3 \| 16,9 \| 11,4 \| \| 1950 \| 20,2 \| 10,9 \| 9,3 \| \| 1970 \| 19,5 \| 8,3 \| 11,2 \| \| 1990 \| 10,3 \| 8,6 \| 1,7 \| \| 2010 \| 10,5 \| 8,3 \| 2,3 \| \| Lata Years \| Kraje Countries \| Urodzenia żywe Live births \| Zgony Deaths \| Przyrost naturalny Natural increase \| \|------------\|-----------------\|---------------------------\|--------------\|-----------------------------------\| \| Niemcy 1914 \| Germany \| 26,8 \| 19,0 \| 7,8 \| \| 1920 \| 25,9 \| 15,1 \| 10,8 \| \| 1930 \| 17,6 \| 11,0 \| 6,6 \| \| 1950 \| 16,5 \| 10,5 \| 6,0 \| \| 1970 \| 13,4 \| 12,1 \| 1,3 \| \| 1990 \| 11,4 \| 11,5 \| −0,1 \| \| 2010 \| 8,3 \| 10,5 \| −2,2 \| \| Węgry 1913 \| Hungary \| 33,8 \| 23,2 \| 10,6 \| \| 1920 \| 31,4 \| 21,4 \| 10,0 \| \| 1930 \| 25,4 \| 15,5 \| 9,9 \| \| 1950 \| 20,9 \| 11,4 \| 9,5 \| \| 1970 \| 14,7 \| 11,6 \| 3,1 \| \| 1990 \| 12,1 \| 14,1 \| −2,0 \| \| 2010 \| 9,0 \| 13,0 \| −4,0 \| \| Wielka Brytania 1914 \| United Kingdom \| 23,9 \| 14,4 \| 9,5 \| \| 1920 \| 25,6 \| 13,6 \| 12,0 \| \| 1930 \| 16,8 \| 11,7 \| 5,1 \| \| 1950 \| 16,3 \| 11,8 \| 4,5 \| \| 1970 \| 16,3 \| 11,8 \| 4,5 \| \| 1990 \| 13,9 \| 11,1 \| 2,8 \| \| 2010 \| 13,0 \| 9,0 \| 3,9 \| \| Włochy 1914 \| Italy \| 31,0 \| 17,9 \| 13,1 \| \| 1920 \| 32,2 \| 19,0 \| 13,2 \| \| 1930 \| 26,7 \| 14,1 \| 12,6 \| \| 1950 \| 19,6 \| 9,8 \| 9,8 \| \| 1970 \| 16,8 \| 9,7 \| 7,1 \| \| 1990 \| 10,0 \| 9,6 \| 0,4 \| \| 2010 \| 9,3 \| 9,7 \| −0,4 \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In long-term period – annual averages. b In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations New York 1948, s. 388, 404–407; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 96 i 97. Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS A. W LATACH 1557–1839 IN 1557–1839 \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Przeciętne roczne \| \|-------\|--------------\|------\|------------------\| \| \| \| \| \| Miasta Urban areas \| Polska \| Poznań \| 1800–1806 \| 135 \| \|--------\|--------\|-----------\|-----\| \| \| Strzelce Opolskie \| 1766–1800 \| 241 \| \| \| Warszawa \| 1790–1799 \| 206 \| \| Anglia \| x \| 1675–1749 \| 124 \| \| \| \| \| 240 \| \| Czechy \| Kouřim \| 1750–1799 \| 238 \| \| \| Praga \| 1690–1783 \| 291 \| \| Francja \| Argentueil \| 1740–1790 \| 256 \| \| \| Merlan \| 1660–1739 \| 244 \| \| \| \| 1740–1789 \| 226 \| \| \| \| 1790–1839 \| 155 \| \| \| Rouen \| XVIII w. \| 272 \| \| \| \| 18th century \| 288 \| \| Szwajcaria \| Genewa \| 1641–1670 \| 301 \| \| \| \| 1701–1730 \| 263 \| \| \| \| 1761–1790 \| 258 \| \| \| \| 1725–1790 \| 123 \| \| \| \| \| 198 \| \| Węgry \| Debreczyn \| 1750–1754 \| 296 \| a, d, e Dane dotyczą rodzin: a – w liczniku – chłopów, w mianowniku – rzemieślników i handlarzy w miastach, d – w liczniku – notabli i szlachty, w mianowniku – rzemieślników i sklepikarzy; w rodzinach robotników zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych wynosiły 396, e – w liczniku – notabli, w mianowniku – rzemieślników; w rodzinach robotników zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych wynosiły 205. b W parafii Panny Marii na Wodzie; w innej parafii praskiej – Panny Marii pod Łańcuchem zgony niemowląt w latach 1761–1783 na 1 000 urodzeń żywych – 289. c Małe miasta. a, d, e Data concern families of: a – in numerator – peasants, in denominator – craftsmen and traders in urban areas, d – in numerator – notables and nobles, in denominator – craftsmen and grocers; in workers’ families infant deaths per 1 000 live births totalled 396, e – in numerator – notables, in denominator – craftsmen; in workers’ families infant deaths per 1 000 live births totalled 205. b In the parish of Our Lady on Water; in other parish in Prague – of Our Lady under the Chain infant deaths per 1 000 births in 1761–1783 – 289. c Small towns. \| Countries \| Localities \| Years \| Annual averages \| \|-----------\|---------------------\|-------------\|-----------------\| \| Italy \| Bolonia \| 1641–1670 \| 365 \| \| \| \| 1701–1730 \| 300 \| \| \| \| 1761–1790 \| 239 \| \| \| Monza \| 1700–1749 \| 267 \| \| \| \| 1750–1799 \| 270 \| \| \| northern towns \| 1670–1680 \| 256 \| \| \| \| 1700–1710 \| 293 \| \| \| \| 1750–1760 \| 290 \| \| \| \| 1790–1800 \| 299 \| \| Poland \| Krapkowice \| 1682–1800 \| 250 \| \| \| Rząśnik \| 1794–1800 \| 296 \| \| \| Strzelce Opolskie \| 1766–1800 \| 247 \| \| England \| x \| 1675–1749 \| 124 \| \| Czechia \| Zdechovice \| 1700–1799 \| 200 \| \| France \| Bilhères-d’Ossau \| 1740–1779 \| 182 \| \| \| \| 1780–1819 \| 151 \| \| \| Boulay (Moselle) \| 1750–1779 \| 196 \| \| \| Bretagne-Anjou \| 1740–1749 \| 276 \| \| \| \| 1780–1789 \| 258 \| \| \| Coulommiers Chailly \| 1557–1715 \| 269 \| \| \| Crulai \| 1688–1742 \| 205 \| \| \| Thézels-St-Sernin \| 1742–1792 \| 191 \| \| \| Thoissey \| 1740–1769 \| 182 \| \| \| Tourouvre-au-Perche \| 1670–1719 \| 285 \| \| \| \| 1720–1769 \| 227 \| a Przedmieścia. b Parafia miejsko-wiejska. a Suburbs. b Urban-rural parish. Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH (cd.) INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS (cont.) A. W LATACH 1557–1839 (dok.) IN 1557–1839 (cont.) \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Przeciętne roczne \| \|-------\|--------------\|------\|------------------\| \| \| \| \| Annual averages \| Wieś (dok.) Rural areas (cont.) Norwegia Rendalen 1733–1780 121a Norway Węgry Vajszló, Mesence 1791–1820 208 Hungary Włochy okręg Monza 1700–1749 292 Italy Monza district 1750–1799 281 parafia S. Alberto 1690–1699 442 S. Alberto parish 1790–1796 255 a Dane dotyczą rodzin chłopów: w liczniku — zamożnych, w mianowniku — ubogich. Uwaga. Umieralność niemowląt w miastach preindustrialnych przez cały czas była wysoka i osiągała poziom 300 zgonów na 1 000 urodzeń żywych; w latach kryzysów demograficznych przekraczała nierzadko 400 zgonów. Zaprezentowane w tablicy dane dla Poznania i Warszawy wskazują bardziej na braki w rejestracji zmarłych niemowląt niż rzeczywiste rozmiary zjawiska. a Data concern peasants families: in numerator — rich, in denominator — poor. Note. Infant death rate in pre-industrial towns was continuously high and reached the level of 300 deaths per 1 000 live births; in the times of demographic crises it often exceeded 400 deaths. The data for Poznań and Warszawa point to the deficiencies in registration of dead infants rather than the actual size of the phenomenon. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, La démographie de l’époque moderne, Paris 1999, s. 258; J. Beránková, Demografický vývoj města Kourimí v letech 1650–1850, „Historická demografie“, t. XVIII, Praha 1994, s. 90; D. Bolognesi, La démo-graphie des villes Romagne dans les temps modernes, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1982, s. 122; L. Del Panta, Mortalité infantile et post infantile en Italie du XVIIIe au XXe siècle: tendances à longe terme et differences régionales, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1994, s. 56; J.-L. Flandrin, Historia rodziny, Warszawa 1998, s. 306 i 307; K. Górna, Analiza demograficzna metryk dolnośląskiej parafii Rzażnik z lat 1794–1874, „Przeszłość Demograficzna Polski“, t. XVII, Warszawa 1987; K. Górna, Narodziny, śluby i zgony na Górnym Śląsku w XVIII wieku, w: Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci, red. H. Suchojad, Warszawa 2001, s. 40; s. 204; Histoire de la population française, red. J. Dupâquier, t. II: De la Renaissance à 1789, Paris 1991, s. 227; Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998, s. 431; Š. Jirášková, Demografický vývoj farnosti Ždechovice v 18. století, „Historická demografie“, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 128; C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 403; M. Němčeková, Demografický vývoj obyvatelstva farnosti Panny Marie na Louži v Praze v 17. a 18. století, „Historická demografie“, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 78 i 79; A. Perrenoud, La mortalité des enfants en Europe francophone: état de la question, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1994, s. 83 i 87; P. Sala, Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des ‘bourg moyens’, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1982, s. 136; J. Spychala, Urodzenia w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870, w: Śląskie Studia Demograficzne, t. II: Urodzenia, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1995, s. 18; J. Spychala, Zgony w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870, w: Śląskie Studia Demograficzne, t. III: Zgony, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996, s. 14 i 15; M. Terrise, Reconstitution des familles en Scandinavie, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 341; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, English Population History from Family Reconstitution 1580–1837, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 274; obliczenia własne. Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH (cd.) INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS (cont.) B. W LATACH 1875–1913 IN 1875–1913 \| Kraje \| 1875–1880 \| 1881–1890 \| 1891–1900 \| 1901–1910 \| 1911–1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| przeciętne roczne \| annual averages \| \| Zabór pruski \(^a\) \| Prussian Partition \(^a\) \| 223 \| 228 \| 224 \| 205 \| 190 \| \|---------------------\|--------------------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| Anglia i Walia England and Wales \| 147 \| 142 \| 153 \| 127 \| 111 \| \| Austria Austria \| 248 \| 250 \| 236 \| 209 \| 193 \| \| Francja France \| 167 \| 166 \| 164 \| 132 \| 124 \| \| Hiszpania Spain \| 192\(^b\) \| 190\(^c\) \| . \| 166 \| 152 \| \| Niemcy Germany \| 227 \| 225 \| 217 \| 187 \| 164 \| \| Szwecja Sweden \| 130 \| 111 \| 102 \| 84 \| 71 \| \| Węgry Hungary \| . \| . \| 237 \| 209 \| 198 \| \| Włochy Italy \| 211 \| 195 \| 176 \| 160 \| 141 \| \(^a\) Średnia z 4 rejencji (bydgoskiej, gdańskiej, kwidzyńskiej i poznańskiej). \(^b\), \(^c\) Lata: \(b\) – 1877–1880, \(c\) – 1881–1888. Uwaga. W Galicji z Bukowiną zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych w latach 1871–1880 (przeciętne roczne) wynosiły 254, w samej Galicji: w 1880 r. – 253, w 1890 r. – 250, w 1900 r. – 235, w 1910 r. – 197. \(^a\) The average from 4 regierungsbezirk (of Bydgoszcz, Gdańsk, Kwidzyn and Poznań). \(^b\) 1877–1880. \(^c\) 1881–1888. Note. In Galicia with Bukovina infant deaths per 1 000 live births in 1871–1880 (annual averages) totalled 254, in Galicia only: in 1880 – 253, in 1890 – 250, in 1900 – 235, in 1910 – 197. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 183; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 121–124. \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1920 \| 187,0 \| \| 1930 \| 142,0 \| \| 1950 \| 111,2 \| \| 1970 \| 36,7 \| \| 1990 \| 19,3 \| \| 2010 \| 5,0 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1910 \| 104,0 \| \| 1920 \| 96,7 \| \| 1930 \| 75,1 \| \| 1950 \| 43,5 \| \| 1970 \| 12,5 \| \| 1990 \| 5,6 \| \| 2010 \| 2,3 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 111,0 \| \| 1920 \| 123,2 \| \| 1930 \| 83,8 \| \| 1950 \| 52,0 \| \| 1970 \| 18,2 \| \| 1990 \| 7,4 \| \| 2010 \| 3,6 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 159,0 \| \| 1920 \| 174,0 \| \| 1930 \| 123,0 \| \| 1950 \| 69,8 \| \| 1970 \| 27,9 \| \| 1990 \| 7,6 \| \| 2010 \| 3,2 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 164,0 \| \| 1920 \| 131,0 \| \| 1930 \| 84,7 \| \| 1950 \| 55,6 \| \| 1970 \| 23,4 \| \| 1990 \| 7,1 \| \| 2010 \| 3,4 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1913 \| 201,0 \| \| 1920 \| 200,0 \| \| 1930 \| 153,0 \| \| 1950 \| 85,7 \| \| 1970 \| 35,9 \| \| 1990 \| 14,8 \| \| 2010 \| 5,3 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 108,0 \| \| 1920 \| 77,0 \| \| 1930 \| 63,0 \| \| 1950 \| 31,4 \| \| 1970 \| 18,4 \| \| 1990 \| 7,9 \| \| 2010 \| 4,3 \| \| Lata \| Ogółem \| \|------\|--------\| \| 1914 \| 130,0 \| \| 1920 \| 129,0 \| \| 1930 \| 109,0 \| \| 1950 \| 63,8 \| \| 1970 \| 29,5 \| \| 1990 \| 6,9 \| \| 2010 \| 3,4 \| a W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 388, 404–407; Infant mortality rates, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 96 i 97; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 40. \| Countries \| Localities \| Years \| Total \| Males \| Females \| \|-----------\|------------\|-------------\|-------\|-------\|---------\| \| Poland \| villages of Bejsce parish \| 1701–1750 \| 29,3 \| . \| . \| \| \| \| 1751–1799 \| 26,7 \| . \| . \| \| \| \| 1775–1799 \| 26,0 \| . \| . \| \| England \| x \| 1625–1649 \| 38,2 \| 38,7 \| 37,6 \| \| \| x \| 1650–1674 \| 37,2 \| 38,1 \| 36,3 \| \| \| x \| 1675–1699 \| 35,4 \| 35,4 \| 35,4 \| \| \| x \| 1700–1724 \| 36,7 \| 36,6 \| 36,8 \| \| \| x \| 1725–1749 \| 36,6 \| 35,8 \| 37,4 \| \| \| x \| 1750–1774 \| 40,4 \| 40,7 \| 40,0 \| \| \| x \| 1775–1799 \| 40,2 \| 40,8 \| 39,5 \| \| Denmark \| x \| 1780–1789 \| 34,9 \| 34,0 \| 35,9 \| \| \| x \| 1790–1799 \| 40,4 \| 39,4 \| 41,5 \| \| France \| x \| 1740–1749 \| 24,7 \| 23,8 \| 25,7 \| \| \| x \| 1750–1759 \| 27,9 \| 27,3 \| 28,7 \| \| \| x \| 1760–1769 \| 27,7 \| 26,4 \| 29,0 \| \| \| x \| 1770–1779 \| 28,9 \| 28,2 \| 29,6 \| \| \| x \| 1780–1789 \| 27,8 \| 27,5 \| 28,1 \| \| \| x \| 1790–1799 \| . \| . \| 32,1 \| \| Spain \| x \| 1787 \| 28,1\(^a\) \| . \| . \| \| Germany \| x \| 1750–1759 \| 36,4 \| . \| . \| \| Prussia \| Blüthen \| 1765–1800 \| 32,6 \| 28,4 \| 36,7 \| \| Russia \| villages of Moscow region \| 1745–1764 \| 24,2 \| . \| . \| \| Switzerland \| Genewa \| 1625–1649 \| 23,6 \| . \| . \| \| \| \| 1650–1674 \| 25,7 \| . \| . \| \| \| \| 1675–1699 \| 27,1 \| . \| . \| \| \| \| 1700–1724 \| 28,3 \| . \| . \| \| \| \| 1725–1744 \| 33,8 \| . \| . \| \| \| \| 1745–1769 \| 34,0 \| . \| . \| \| \| \| 1770–1790 \| 33,2 \| . \| . \| \| \| \| 1751–1760 \| 32,6 \| . \| . \| \(^a\) Według regionów przeciętne trwanie życia wynosiło od 25,0 do 32,2 lat. \(^a\) Life expectancy by regions totalled from 25,0 to 32,2 years. Tabl. 11. PRZECIĘTNE TRWANIE ŻYCIA (cd.) LIFE EXPECTANCY (cont.) A. W LATACH 1625–1815 (dok.) IN 1625–1815 (cont.) \| Kraje \| Miejscowości \| Lata \| Ogółem Total \| Mężczyźni Males \| Kobiety Females \| \|-------\|--------------\|------\|--------------\|-----------------\|-----------------\| \| \| \| \| przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy \| \| \| \| Szwecja \| x \| 1751–1760 \| . \| . \| 38,3 \| \| \| x \| 1761–1770 \| . \| . \| 44,3 \| \| \| x \| 1771–1780 \| . \| . \| 35,0 \| \| \| x \| 1781–1790 \| . \| . \| 36,8 \| \| \| x \| 1791–1800 \| . \| . \| 40,1 \| \| \| wsie 4 parafii w Skanii villages of 4 parishes in Skania \| 1765–1815 \| 35,7 \| 36,2 \| 35,1 \| \| Węgry \| wsie Vajszló i Mesence villages of Vajszló and Mesence \| 1746–1790 \| 30,0 \| 36,0 \| 29,0 \| \| \| wsie Atány i Pócsmegyer villages of Atány and Pócsmegyer \| 1730–1789 \| 31,0 \| 33,0 \| 29,0 \| \| Włochy \| Lombardia, Wenecja i Toskania \| 1750–1759 \| 32,0 \| . \| . \| Uwaga. Przez wiele wieków wzrost trwania życia ludzkiego był nader powolny i aż do połowy XVIII stulecia trwanie życia pozostawało niewysokie — średnio od 25 do 28 lat. Dopiero w drugiej połowie XVIII w. wraz z poprawą warunków materialnych i higienicznych zaobserwowano nieco szybsze przedłużanie się życia ludzkiego — niewiele ponad 30 lat. Widoczny w tablicy stosunkowo wysoki poziom przeciętnego trwania życia w Anglii mógł pozostawać w związku z rozwojem ekonomicznym i kulturalnym na Wyspach Brytyjskich i postępami w dziedzinie sanitarnej. Note. For centuries the growth in human lifespan was very slow and by the middle of the 18th century lifespan was continuously low — on average from 25 to 28 years. Only in the second half of the 18th century, together with an improvement in material and hygienic conditions, a slightly faster increase of lifespan was observed — reaching slightly over 30 years. The relatively high lifespan in England presented in the table could be related to the economic and cultural development on the British Isles and an improvement in the sanitary conditions. Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: Des origines aux prémices de la révolution démographique, Paris 1997, s. 477 i 562; t. II: La révolution démographique 1750—1914, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1998, s. 432; M. Livi-Bacci, La population dans l’histoire de l’Europe, Paris 1999, s. 214; Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 134—136; E. Piasecki, Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII—XX w. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990, s. 292; obliczenia własne. \| Lata \| Przeciętna liczba lat trwania życia \| \|------\|-----------------------------------\| \| 1870–1880 \| 27,8 \| \| 1906–1910 \| 39,8 \| \| 1872–1875 \| 33,5 \| \| 1906–1910 \| 47,6 \| \| 1871–1880 \| 43,0 \| \| 1910–1912 \| 53,4 \| \| 1870–1880 \| 32,4 \| \| 1906–1910 \| 41,7 \| \| Lata \| Przeciętna liczba lat trwania życia \| \|------\|-----------------------------------\| \| 1877–1881 \| 42,1 \| \| 1908–1913 \| 50,4 \| \| 1871–1881 \| 37,0 \| \| 1910–1911 \| 49,1 \| \| 1871–1880 \| 47,0 \| \| 1911–1915 \| 57,9 \| \| 1876–1887 \| 35,3 \| \| 1901–1911 \| 44,5 \| a Łącznie z Bukowiną. On the basis: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750—1914, Paris 1998, s. 432 i 433; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 184. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Mężczyźni Males \| Kobiety Females \| \|------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\| \| \| \| przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy \| \| \| Polska Poland 1900–1901 \| 33,1 \| 35,4 \| \| 1922 \| 47,8 \| 50,3 \| \| 1931–1932 \| 48,2 \| 51,4 \| \| 1950 \| 58,6 \| 64,2 \| \| 1970 \| 66,6 \| 73,3 \| \| 1990 \| 66,2 \| 75,2 \| \| 2010 \| 72,1 \| 80,6 \| \| Finlandia Finland 1910 \| 47,3 \| 50,8 \| \| 1920 \| 43,3 \| 47,6 \| \| 1930 \| 50,2 \| 55,4 \| \| 1950 \| 62,9 \| 69,1 \| \| 1970 \| 65,9 \| 73,6 \| \| 1990 \| 70,5 \| 78,7 \| \| 2010 \| 76,9 \| 83,5 \| \| Francja France 1914 \| 48,9 \| 53,3 \| \| 1920 \| 49,9 \| 53,6 \| \| 1930 \| 54,3 \| 59,0 \| \| 1950 \| 63,6 \| 69,3 \| \| 1970 \| 68,9 \| 76,5 \| \| 1990 \| 72,0 \| 80,3 \| \| 2009 \| 78,0 \| 85,0 \| \| Hiszpania Spain 1914 \| 40,9 \| 42,6 \| \| 1920 \| 40,3 \| 42,1 \| \| 1930 \| 48,7 \| 51,9 \| \| 1950 \| 58,8 \| 63,5 \| \| 1970 \| 69,7 \| 75,0 \| \| 1990 \| 73,4 \| 80,4 \| \| 2010 \| 79,1 \| 85,3 \| \| Lata Years \| Kraje Countries \| Mężczyźni Males \| Kobiety Females \| \|------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\| \| \| \| przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy \| \| \| Niemcy Germany 1910–1911 \| 44,8 \| 48,3 \| \| 1924–1926 \| 56,0 \| 58,8 \| \| 1932–1934 \| 59,9 \| 62,8 \| \| 1950 \| 64,6 \| 68,5 \| \| 1970 \| 67,9 \| 74,4 \| \| 1990 \| 72,1 \| 78,7 \| \| 2010 \| 78,0 \| 83,0 \| \| Węgry Hungary 1920 \| 40,4 \| 42,6 \| \| 1930 \| 48,3 \| 51,3 \| \| 1950 \| 63,5 \| 67,3 \| \| 1970 \| 66,9 \| 72,6 \| \| 1990 \| 66,2 \| 74,0 \| \| 2010 \| 69,4 \| 77,8 \| \| Wielka Brytania United Kingdom 1910–1912 \| 51,5 \| 55,4 \| \| 1920 \| 55,6 \| 59,6 \| \| 1930 \| 58,7 \| 62,9 \| \| 1950 \| 66,5 \| 71,2 \| \| 1970 \| 68,9 \| 75,1 \| \| 1990 \| 71,9 \| 77,6 \| \| 2009 \| 78,3 \| 82,5 \| \| Włochy Italy 1910 \| 46,6 \| 47,3 \| \| 1920 \| 49,3 \| 50,8 \| \| 1930 \| 53,8 \| 56,0 \| \| 1950 \| 63,8 \| 67,3 \| \| 1970 \| 69,0 \| 74,9 \| \| 1990 \| 72,9 \| 79,4 \| \| 2008 \| 79,1 \| 84,5 \| a W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 517; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 478; Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 51; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 206; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 41, 354 i 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 46; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 6; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 102. Tabl. 12. MIGRACJE ZAGRANICZNE LUDNOŚCI INTERNATIONAL MIGRATION OF POPULATION A. W LATACH 1871–1910 IN 1871–1910 \| Kraje \| Countries \| 1871–1880 \| 1881–1890 \| 1891–1900 \| 1901–1910 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| in thous. \| \| \| \| Emigracja Emigration \| \| \| 100 \| 233 \| 445 \| 1 105 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Austria \| Austria \| \| \| \| \| \| Niemcy \| Germany \| 626 \| 1342 \| 530 \| 280 \| \| Szwecja \| Sweden \| 150 \| 377 \| 248 \| 258 \| \| Węgry \| Hungary \| 17 \| 188 \| 285 \| 1 237 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1 982 \| 2 559 \| 1 743 \| 2 842 \| \| Włochy \| Italy \| 1 176 \| 1 881 \| 2 835 \| 6 017 \| Saldo migracji Net migration \| \| \| -55 \| -305 \| -496 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Galicja \| Galicia \| \| \| \| \| Zabór pruski \(^a\) \| Prussian Partition \(^a\) \| -291 \| -511 \| -401 \| \| Austria \| Austria \| . \| -201 \| -398 \| \| Szwecja \| Sweden \| . \| -103 \| -169 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| -988 \| \| Wielka Brytania \(^b\) \| United Kingdom \(^b\) \| -1 353 \| -1 729 \| -726 \| \| \| \| -1 482 \| \| \| \(^a\) Łącznie z Górnym Śląskiem. \(^b\) Była to głównie emigracja z Irlandii (której ludność w latach 1871–1911 zmniejszyła się z 5 412 tys. do 4 390 tys.); napływ imigrantów do Wielkiej Brytanii zwiększał się: w latach 1871–1880 było ich 629 tys., w latach 1881–1890 – 830 tys., w latach 1891–1900 – 1 017 tys., a w latach 1901–1910 – już 1 360 tys. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne ze względu na zróżnicowane metody ich zbierania. \(^a\) Including Upper Silesia. \(^b\) It was mainly emigration from Ireland (population of which decreased in 1871–1911 from 5 412 thous. to 4 390 thous.); immigration to the United Kingdom increased: in 1871–1880 totalled 629 thous., in 1881–1890 already 830 thous., in 1891–1900 – 1 017 thous., and in 1901–1910 – already 1 360 thous. Note. Data are not strictly comparable due to the different methods of collecting. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, On the basis: Warszawa 2003, s. 184 i 185; B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 131–140. \| Kraje \| Emigracja (kierunek) \| 1920–1925 \| 1926–1930 \| 1931–1935 \| 1936–1938 \| \|-------\|---------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| w tys. – przeciętne roczne \| \| \| \| \| \| \| in thous. – annual averages \| \| \| \| \| Polska \| pozaeuropejska \| 52,7 \| 56,9 \| 18,8 \| 24,4<sup>a</sup> \| \| \| europejska \| 39,5 \| 135,8 \| 27,1 \| 54,2<sup>a</sup> \| \| Anglia \| pozaeuropejska \| 201,8 \| 138,6 \| 29,3 \| 32,0 \| \| Austria \| pozaeuropejska \| 7,3 \| 4,4 \| 1,7 \| 1,7 \| \| Belgia \| pozaeuropejska \| 3,0 \| 3,0 \| 1,5 \| 2,5 \| \| \| europejska \| 21,1 \| 12,9 \| 5,5 \| 12,1<sup>b</sup> \| \| Czechosłowacja \| pozaeuropejska \| 13,4 \| 13,0 \| 22,3 \| 4,4<sup>a</sup> \| \| \| europejska \| 16,8 \| 14,7 \| 3,9 \| 6,7<sup>a</sup> \| \| Hiszpania \| pozaeuropejska \| 85,5 \| 45,8 \| 12,7 \| . \| \| Irlandia \| pozaeuropejska \| . \| 23,7 \| 1,0 \| 1,2<sup>a</sup> \| \| Jugosławia \| pozaeuropejska \| 12,3 \| 18,7 \| 3,1 \| 4,7<sup>a</sup> \| \| \| europejska \| . \| 16,0<sup>c</sup> \| 9,2 \| 11,5<sup>a</sup> \| \| Niemcy \| pozaeuropejska \| 50,7 \| 53,6 \| 12,6 \| 14,4<sup>a</sup> \| \| Portugalia \| pozaeuropejska \| 30,5 \| 31,7 \| 7,3 \| 13,6<sup>a</sup> \| \| Rumunia \| pozaeuropejska \| 8,0 \| 12,9 \| 1,8 \| 1,5 \| \| \| europejska \| . \| 0,3 \| 0,1 \| 3,1<sup>b</sup> \| <sup>a</sup> Lata 1936 i 1937. <sup>b</sup> Łącznie z emigrantami obcokrajowcami (w Belgii liczba emigrantów krajowców w latach 1936 i 1937 wynosiła przeciętnie rocznie 4,3 tys.). <sup>c</sup> Lata 1927–1930. <sup>a</sup> 1936 and 1937. <sup>b</sup> Including foreign emigrants (in Belgium the annual average number of native emigrants totalled in 1936 and 1937 4,3 thou.). <sup>c</sup> 1927–1930. ### Tabl. 12. MIGRACJE ZAGRANICZNE LUDNOŚCI (cd.) INTERNATIONAL MIGRATION OF POPULATION (cont.) B. W LATACH 1920–1938 — emigracja (dok.) IN 1920–1938 — emigration (cont.) \| Kraje \| Emigracja (kierunek) \| 1920–1925 \| 1926–1930 \| 1931–1935 \| 1936–1938 \| \|-------\|----------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| w tys. — przeciętne roczne \| \| \| \| \| \| \| in thous. — annual averages \| \| \| \| \| Szwecja \| pozaeuropejska \| 11,1 \| 9,3 \| 0,9 \| 0,9 \| \| \| europejska \| 2,7 \| 1,9 \| 1,6 \| 1,3 \| \| Włochy \| pozaeuropejska \| 177,3 \| 89,0 \| 28,2 \| 28,7 \| \| \| europejska \| 177,9 \| 122,9 \| 63,4 \| 27,8 \| Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 527 i 528; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 54. C. W LATACH 1951–2009 — migracje długotrwałe IN 1951–2009 — long-term migration \| Kraje \| 1951–1960 \| 1961–1970 \| 1971–1980 \| 1981–1990 \| 1991–2000 \| 2001–2009 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| w tys. — przeciętne roczne \| \| \| \| \| \| \| \| in thous. — annual averages \| \| \| \| \| \| Imigracja Immigration \| Polska \| 27,8 \| 2,4 \| 1,6 \| 1,7 \| 7,3 \| 10,8 \| \|--------\|------\|-----\|-----\|-----\|-----\|------\| \| Belgia \| 48,1 \| 64,4 \| 60,8 \| 49,6 \| 74,0<sup>a</sup> \| 129,3<sup>b</sup> \| \| Finlandia \| . \| . \| 12,2 \| 11,3 \| 114,4<sup>c</sup> \| . \| \| Francja \| 94,7 \| 300,2 \| 679,8 \| 1 390,3<sup>d</sup> \| . \| 221,2<sup>e</sup> \| \| Hiszpania \| 19,9 \| 19,4 \| . \| 22,1 \| 92,2<sup>a</sup> \| 749,8<sup>f</sup> \| \| Holandia \| 35,4 \| 58,3 \| 98,9 \| 85,5 \| 121,8<sup>c</sup> \| 115,3 \| \| Niemcy \| 492,8 \| 754,8 \| 697,9 \| 632,2<sup>g</sup> \| 1 084,4<sup>a</sup> \| 705,6 \| \| Szwecja \| 25,6 \| 42,4 \| 38,6 \| 41,4 \| 25,5<sup>a</sup> \| 79,4 \| \| Wielka Brytania \| 69,0 \| 171,3 \| 190,8 \| 218,6 \| 280,2<sup>a</sup> \| 490,7 \| \| Włochy \| 134,7 \| 186,9 \| 113,2 \| 51,4<sup>h</sup> \| 144,2<sup>a</sup> \| 389,5 \| <sup>a–h</sup> Lata: <sup>a</sup> 1991–1995 i 1998–2000, <sup>b</sup> 2001–2008, <sup>c</sup> 1991–1993 i 1998–2000, <sup>d</sup> 1981–1988, <sup>e</sup> 2003–2008, <sup>f</sup> 2002–2009, <sup>g</sup> 1981–1989, <sup>h</sup> 1981–1987 i 1989. <sup>a</sup> 1991–1995 and 1998–2000. <sup>b</sup> 2001–2008. <sup>c</sup> 1991–1993 and 1998–2000. <sup>d</sup> 1981–1988. <sup>e</sup> 2003–2008. <sup>f</sup> 2002–2009. <sup>g</sup> 1981–1989. <sup>h</sup> 1981–1987 and 1989. \| Countries \| 1951–1960 \| 1961–1970 \| 1971–1980 \| 1981–1990 \| 1991–2000 \| 2001–2009 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Emigration \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 37,7 \| 22,4 \| 22,6 \| 26,7 \| 22,5 \| 26,8 \| \| Belgium \| 36,8 \| 39,5 \| 41,2 \| 35,1 \| 50,8 \| 85,1 \| \| Finland \| 5,4 \| 11,7 \| 14,8 \| 7,8 \| 7,2 \| . \| \| France \| 48,2 \| 204,2 \| 658,3 \| 1 370,8 \| . \| 127,7 \| \| Spain \| 54,4 \| 22,8 \| 5,2 \| 5,3 \| 1,0 \| 147,9 \| \| Netherlands \| 52,4 \| 43,9 \| 60,7 \| 58,5 \| 59,3 \| 79,5 \| \| Germany \| 217,6 \| 464,8 \| 540,8 \| 525,3 \| 712,4 \| 609,2 \| \| Sweden \| 15,0 \| 18,9 \| 29,9 \| 24,2 \| 31,9 \| 38,8 \| \| United Kingdom \| 128,6 \| 231,7 \| 225,6 \| 211,1 \| 223,2 \| 332,5 \| \| Italy \| 296,1 \| 264,7 \| 108,2 \| 58,9 \| 58,5 \| 66,7 \| α–i Lata: α – 1991–1995 i 1998–2000, b – 2001–2008, c – 1991–1993 i 1998–2000, d – 1981–1988, e – 2003–2008, f – 2002–2009, g – 1981–1989, h – 1981–1987 i 1989, i – 1991–1995. Uwaga. Zaprezentowane dane nie są w pełni porównywalne z uwagi na odmienność pojęć imigrant i emigrant oraz metod rejestracji imigracji i emigracji w poszczególnych krajach. a 1991–1995 and 1998–2000. b 2001–2008. c 1991–1993 and 1998–2000. d 1981–1988. e 2003–2008. f 2002–2009. g 1981–1989. h 1981–1987 and 1989. i 1991–1995. Note. Presented data are not strictly comparable due to the differences in defining immigrant and emigrant and in methods of registration immigrants and emigrants in particular countries. Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 337; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 294; Demographic Yearbook 1970. Special topic. Population Trends, United Nations, New York 1971, s. 801–807; Demographic Yearbook 1977. Special topic. International migration statistics, New York 1978, s. 530–532; Demographic Yearbook 1989, United Nations, New York 1991, s. 603–616; Demographic Yearbook 1996, United Nations, New York 1997, s. 1070–1091; Migrations. Eurostat. http://www.epp.eurostat.ec.europaen; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 28–30. NARODOWOŚĆ I WYZNANIE NATIONALITY AND RELIGIOUS DENOMINATION ### Tabl. 1 (13). LUDNOŚĆ WEDŁUG NARODOWOŚCI POPULATION BY THE NATIONALITY A. W KOŃCU XVIII W. — Śląsk END OF THE 18th CENTURY — Silesia \| Narodowości \| W tys. \| W odsetkach \| \|--------------\|--------\|-------------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 1 747,6 \| 100,0 \| \| Niemcy \| 1 303,3 \| 74,6 \| \| Polacy \| 401,9 \| 23,0 \| \| Narodowości \| W tys. \| W odsetkach \| \|--------------\|--------\|-------------\| \| Czesi \| 32,6 \| 1,9 \| \| Żydzi \| 8,9 \| 0,5 \| \| Serbołużyccanie \| 0,9 \| 0,0 \| Na podstawie: T. Ładogórski, Ludność, w: Historia Śląska, t. II: 1763—1850, red. W. Dlugoborski, cz. 1: On the basis: 1763—1806, Wrocław 1966, s. 150. B. W 1795 R. — Rosja IN 1795 — RUSSIA \| Narodowości \| W tys. \| W odsetkach \| \|--------------\|--------\|-------------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 41 174,8 \| 100,0 \| \| Rosjanie \| 20 117,7 \| 48,9 \| \| Ukraińcy \| 8 163,6 \| 19,8 \| \| Białorusini \| 3 402,5 \| 8,3 \| \| Polacy \| 2 534,0 \| 6,2 \| \| Finowie \| 900,0 \| 2,2 \| \| Litwini \| 818,8 \| 2,0 \| \| Tatarzy \| 796,0 \| 1,9 \| \| Łotyści \| 721,9 \| 1,8 \| \| Żydzi \| 576,2 \| 1,4 \| \| Estończycy \| 482,7 \| 1,2 \| \| Czuwasze \| 351,8 \| 0,9 \| \| Narodowości \| W tys. \| W odsetkach \| \|--------------\|--------\|-------------\| \| Mordwini \| 345,5 \| 0,8 \| \| Niemcy \| 237,1 \| 0,6 \| \| Rumuni \| 210,0 \| 0,5 \| \| Baszkirzy \| 191,6 \| 0,5 \| \| Maryjczycy \| 145,2 \| 0,4 \| \| Karelowie \| 143,5 \| 0,3 \| \| Wotiacy \| 134,9 \| 0,3 \| \| Szwedzi \| 127,6 \| 0,3 \| \| Kałmucy \| 88,1 \| 0,2 \| \| Komi \| 52,4 \| 0,1 \| \| Inne narodowości \| 631,7 \| 1,4 \| Na podstawie: W. M. Kabuzan, Narody Rossii v XVIII veke. Czislennost’ i etniczeskii sostav, Moskwa 1990, On the basis: s. 230. \| Specification \| In percent \| \|---------------\|------------\| \| Poland \| 100,0 \| \| Polacy \| 96,7 \| \| Niemcy \| 0,4 \| \| Ślazacy \| 0,4 \| \| Białorusini \| 0,1 \| \| Ukraińcy \| 0,1 \| \| Belarus \| 100,0 \| \| Białorusini \| 81,2 \| \| Rosjanie \| 11,4 \| \| Polacy \| 3,9 \| \| Ukraińcy \| 2,4 \| \| Bulgaria \| 100,0 \| \| Bułgarzy \| 83,9 \| \| Turcy \| 9,4 \| \| Romowie \| 4,7 \| \| Czechoslovakia \| 100,0 \| \| Czesi \| 54,0 \| \| Słowacy \| 31,0 \| \| Morawianie \| 8,8 \| \| Węgrzy \| 3,7 \| \| Romowie \| 0,7 \| \| Czech Republic \| 100,0 \| \| Czesi \| 90,4 \| \| Morawianie \| 3,7 \| \| Słowacy \| 1,9 \| \| Slovakia \| 100,0 \| \| Słowacy \| 85,8 \| \| Węgrzy \| 9,7 \| \| Romowie \| 1,7 \| \| Czesi \| 0,8 \| \| Lithuania \| 100,0 \| \| Litwini \| 83,4 \| \| Polacy \| 6,7 \| \| Rosjanie \| 6,3 \| \| Białorusini \| 1,2 \| \| Romania \| 100,0 \| \| Rumuni \| 89,5 \| \| Węgrzy \| 6,6 \| \| Romowie \| 2,5 \| \| Niemcy \| 0,3 \| \| Ukraińcy \| 0,3 \| \| Ukraine \| 100,0 \| \| Ukraińcy \| 77,8 \| \| Rosjanie \| 17,3 \| \| Białorusini \| 0,6 \| \| Moldawianie \| 0,5 \| \| Tatarzy krymscy \| 0,5 \| \| Bułgarzy \| 0,4 \| \| Polacy \| 0,3 \| \| Rumuni \| 0,3 \| \| Węgrzy \| 0,3 \| \| Ormianie \| 0,2 \| \| Żydzi \| 0,2 \| \| Hungary \| 100,0 \| \| Węgrzy \| 97,8 \| \| Romowie \| 1,4 \| On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 45–59. ### Tabl. 2 (14). LUDNOŚĆ WEDŁUG JĘZYKA POPULATION BY THE LANGUAGE A. W LATACH 1891 I 1901 — Walia IN 1891 AND 1901 — Wales \| Język \| 1891<sup>a</sup> \| 1901<sup>b</sup> \| \|-------\|-----------------\|-----------------\| \| \| w odsetkach \| in percent \| \| OGÓŁEM TOTAL ... \| 100,0 \| 100,0 \| \| Wyłącznie angielski English only ................. \| 45,0 \| 49,8 \| \| Wyłącznie walijski Welsh only ..................... \| 30,1 \| 15,1 \| \| Język \| 1891<sup>a</sup> \| 1901<sup>b</sup> \| \|-------\|-----------------\|-----------------\| \| \| w odsetkach \| in percent \| \| Angielski i walijski English and Welsh .......... \| 23,9 \| 34,8 \| \| Inne Other ........................................ \| 0,2 \| 0,2 \| \| Brak deklaracji No declaration ................... \| 0,8 \| 0,1 \| <sup>a, b</sup> Ludność w wieku powyżej: <sup>a</sup> – 2 lat, <sup>b</sup> – 3 lat. <sup>a, b</sup> Population aged more than: <sup>a</sup> – 2 years, <sup>b</sup> – 3 years. Na podstawie: Census of England and Wales 1901. General Report with Appendicetes, London 1904. On the basis: B. W LATACH 1897—1910 IN 1897—1910 \| Lata \| Kraje \| W % ogółu ludności — język \| \|------\|-------\|----------------------------\| \| \| \| polski<sup>a</sup> \| czeski i słowacki Czech and Slavic \| wschodniośląski Easter Slovak \| południowosłowiański South Slavic \| niemiecki German \| węgierski Hungarian \| żydowski Jewish \| inny other \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland ............... \| 1897 \| 71,8 \| – \| 6,8 \| – \| 4,3 \| – \| 13,4 \| 3,7<sup>b</sup> \| \| Austria Austria .................. \| 1910 \| 17,8 \| 23,0 \| 12,6 \| 7,3 \| 35,6 \| 0,0 \| x \| 3,8 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Czechy, Morawy, Śląsk Czechia, Moravia, Silesia .... \| \| 2,5 \| 62,5 \| 0,0 \| 0,0 \| 34,9 \| 0,0 \| x \| 0,1 \| \| Galicja Galicia .................. \| \| 58,6 \| 0,1 \| 40,2 \| – \| 1,1 \| – \| x \| 0,0 \| \| Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus ............ \| 1897 \| 5,6 \| – \| 63,6 \| – \| 0,3 \| – \| 14,0 \| 16,5<sup>c</sup> \| <sup>a</sup> Łącznie z językami: śląskim, kaszubskim i mazurskim. <sup>b</sup> W tym język litewski — 3,2%. <sup>c</sup> W tym język litewski — 12,9% i łotewski — 3,0%. <sup>a</sup> Including language: Silesian, Kashubian and Masurian. <sup>b</sup> Of which Lithuanian language — 3,2%. <sup>c</sup> Of which Lithuanian language — 12,9% and Latvian language — 3,0%. \| Lata Years Kraje Countries \| polski* Polish* \| czeski i słowacki Czech and Slavic \| wschodnioślowski Easter Slovak \| południowosłowiański South Slavic \| niemiecki German \| węgierski Hungarian \| żydowski Jewish \| inny other \| \|---------------------------\|-----------------\|----------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|-----------------\|---------------------\|----------------\|-------------\| \| Prusy Prussia ............. 1900 \| 9,6 \| 0,3 \| 0,0 \| 0,0 \| 88,1 \| 0,0 \| x \| 2,0 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Nadrenia Rhineland ....... \| 0,5 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 97,7 \| 0,0 \| x \| 1,8 \| \| Westfalia Westphalia ......\| 3,1 \| 0,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 95,2 \| 0,0 \| x \| 1,6 \| \| Górny Śląsk Upper Silesia \| 59,8 \| 3,4 \| 0,0 \| 0,0 \| 36,6 \| 0,0 \| x \| 0,2 \| \| Pomorze Gdańskie Gdańsk Pomerania \| 35,5 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 64,3 \| 0,0 \| x \| 0,2 \| \| Prusy Wschodnie East Prussia \| 15,9 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 78,7 \| 0,0 \| x \| 5,3d \| \| Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen \| 61,8 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 38,0 \| 0,0 \| x \| 0,2 \| \| Ruś Rus .................. 1897 \| 3,3 \| 0,2 \| 81,3 \| – \| 1,9 \| – \| 12,5 \| 0,8 \| \| Węgry Hungary ............ 1910 \| 0,2 \| 9,7 \| 2,3 \| 14,6 \| 9,8 \| 48,1 \| x \| 15,4e \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Chorwacja Croatia f .......\| 0,1 \| 2,0 \| 0,3 \| 86,7 \| 5,1 \| 4,2 \| x \| 1,6 \| \| Siedmiogród Transylvania \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,0 \| 8,7 \| 34,3 \| x \| 56,7g \| a Łącznie z językami: śląskim, kaszubskim i mazurskim. d W tym język litewski — 5,1%. e, g W tym język rumuński: e — 14,1%, g — 55,0%. f Łącznie z Istrią i Dalmacją. Uwaga. W monarchii Austro-Węgierskiej i w Prusach nie uznawano języka żydowskiego, w Prusach Żydzi podawał język niemiecki, a np. w Galicji ponad 90% Żydów podawało język polski. a Including language: Silesian, Kashubian and Masurian. d Of which Lithuanian language — 5,1%. e, g Of which Romanian language: e — 14,1%, g — 55,0%. f Including Istria and Dalmatia. Note. In Austria-Hungary monarchy and in Prussia Jewish language was not recognized; in Prussia they stated german language, in Galicia — Polish language (over 90%). Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829—1979, Wien 1979, s. 15; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 40 i 41. \| Wyszczególnienie \| W odsetkach \| \|------------------\|-------------\| \| Polska \| 100,0 \| \| język: \| \| \| polski \| 68,9 \| \| ukraiński \| 10,1 \| \| żydowski z hebrajskim \| 8,6 \| \| rусский \| 3,8 \| \| białoruski \| 3,1 \| \| niemiecki \| 2,3 \| \| inne \| 3,2 \| \| Belgia \| 100,0 \| \| język: \| \| \| flamandzki \| 42,9 \| \| francuski \| 37,6 \| \| flamandzki i francuski \| 12,9 \| \| inne \| 6,6 \| \| Czechosłowacja \| 100,0 \| \| narodowość: \| \| \| Czesi \| 50,6 \| \| Niemcy \| 22,5 \| \| Słowacy \| 15,6 \| \| Węgrzy \| 4,9 \| \| Rusini \| 3,9 \| \| inne \| 2,5 \| \| Jugosławia \| 100,0 \| \| język: \| \| \| serbski i chorwacki \| 74,4 \| \| słoweński \| 8,5 \| \| niemiecki \| 4,2 \| \| węgierski \| 3,9 \| \| albański \| 3,7 \| \| inne \| 5,3 \| \| Wyszczególnienie \| W odsetkach \| \|------------------\|-------------\| \| Lotwa \| 100,0 \| \| narodowość: \| \| \| Łotyści \| 75,5 \| \| Rosjanie \| 10,6 \| \| Żydzi \| 4,8 \| \| Niemcy \| 3,2 \| \| Polacy \| 2,5 \| \| inne \| 3,4 \| \| Rumunia \| 100,0 \| \| narodowość: \| \| \| Rumuni \| 71,9 \| \| Węgrzy \| 7,9 \| \| Niemcy \| 4,1 \| \| Żydzi \| 4,0 \| \| inne \| 12,1 \| \| Szwajcaria \| 100,0 \| \| język: \| \| \| niemiecki \| 71,9 \| \| francuski \| 20,4 \| \| włoski \| 6,0 \| \| retoromański \| 1,1 \| \| inne \| 0,6 \| \| Węgry \| 100,0 \| \| język: \| \| \| węgierski \| 92,1 \| \| niemiecki \| 5,5 \| \| słowacki \| 1,2 \| \| inne \| 1,2 \| \| ZSRR \| 100,0 \| \| narodowość: \| \| \| Rosjanie \| 53,0 \| \| Ukraińcy \| 21,0 \| \| Białorusini \| 3,0 \| \| Żydzi \| 2,0 \| \| inne \| 21,0 \| a W przypadku Czechosłowacji, Łotwy, Rumunii i ZSRR strukturę podano według narodowości. b Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. a For Czechoslovakia, Latvia, Romania and Soviet Union the structure is presented by nationality. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1937, Warszawa 1937, s. 27. On the basis: \| Wyszczególnienie \| W odsetkach \| \|------------------\|-------------\| \| Polska Poland \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| polski Polish \| 87,5 \| \| niemiecki German \| 9,6 \| \| Austria Austria \| 100,0 \| \| w tym niemiecki \| 98,7 \| \| Belgia Belgium \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| flamandzki Flemish\| 41,8 \| \| francuski French \| 34,2 \| \| francuski i flamandzki French and Flemish \| 15,6 \| \| francuski, flamandzki i niemiecki French, Flemish and German \| 2,5 \| \| Finlandia Finland\| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| fiński Finnish \| 91,1 \| \| szwedzki Swedish \| 8,6 \| \| Grecja Greece \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| grecki Greek \| 97,7 \| \| turecki Turkish \| 1,5 \| \| Jugosławia Yugoslavia \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| serbski i chorwacki Serbian and Croatian \| 73,2 \| \| słoweński Slovenian \| 8,8 \| \| Wyszczególnienie \| W odsetkach \| \|------------------\|-------------\| \| Jugosławia (dok.) Yugoslavia (cont.) \| \| \| macedoński Macedonian \| 5,5 \| \| albański Albanian \| 4,6 \| \| węgierski Hungarian \| 3,0 \| \| wołoski Wallachian \| 1,2 \| \| Niemcy Wschodnie East Germany \| 100,0 \| \| w tym niemiecki of which German \| 99,5 \| \| Niemcy Zachodnie West Germany \| 100,0 \| \| w tym niemiecki of which German \| 99,2 \| \| Rumunia Romania \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| rumuński Romanian \| 85,7 \| \| węgierski Hungarian \| 9,4 \| \| niemiecki German \| 2,2 \| \| Szkocja Scotland \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| angielski English \| 98,0 \| \| angielski i galijski English and Gaulish \| 1,9 \| \| Szwajcaria Switzerland \| 100,0 \| \| w tym: of which:\| \| \| niemiecki German \| 72,1 \| \| francuski French \| 20,3 \| \| włoski Italian \| 5,9 \| a Bez ludności Berlina. b Ludność francuskiej i amerykańskiej strefy z wyłączeniem ludności Bremy i Berlina. Uwaga. W tablicy uwzględniono języki, którymi posługiwało się więcej niż 1% ludności. a Excluding population of Berlin. b Population of French and American zone, excluding population of Bremen and Berlin. Note. Data on table include languages which were used by more than 1% of population. Na podstawie: Demographic Yearbook 1956. Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, On the basis: United Nations, New York 1956, s. 291–293. \| Specification \| In percent \| \|---------------\|------------\| \| Poland \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| polski \| 97,8 \| \| niemiecki \| 0,5 \| \| angielski \| 0,2 \| \| białoruski \| 0,1 \| \| kaszubski \| 0,1 \| \| śląski \| 0,1 \| \| Austria \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| niemiecki \| 88,6 \| \| turecki \| 2,3 \| \| serbski \| 2,2 \| \| chorwacki \| 1,6 \| \| Belarus \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| białoruski \| 65,6 \| \| rosyjski \| 31,9 \| \| ukraiński \| 1,3 \| \| polski \| 0,5 \| \| Czech Republic \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| czeski \| 94,1 \| \| słowacki \| 2,0 \| \| polski \| 0,5 \| \| niemiecki \| 0,4 \| \| Finland \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| fiński \| 92,4 \| \| szwedzki \| 5,6 \| \| Ireland \| 100,0 \| \| w tym irlandzki \| 32,5 \| \| Specification \| In percent \| \|---------------\|------------\| \| Lithuania \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| litewski \| 82,0 \| \| rosyjski \| 8,0 \| \| polski \| 5,6 \| \| Romania \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| rumuński \| 91,0 \| \| węgierski \| 6,7 \| \| romski \| 1,1 \| \| ukraiński \| 0,3 \| \| Slovakia \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| słowacki \| 83,9 \| \| węgierski \| 10,6 \| \| romski \| 1,8 \| \| czeski \| 0,9 \| \| Switzerland \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| niemiecki \| 63,7 \| \| francuski \| 20,4 \| \| włoski \| 6,5 \| \| serbsko-chorwacki \| 1,4 \| \| albański \| 1,3 \| \| portugalski \| 1,2 \| \| hiszpański \| 1,1 \| \| angielski \| 1,0 \| \| Ukraine \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| ukraiński \| 67,5 \| \| rosyjski \| 29,6 \| \| tatarski \| 0,5 \| \| moldawski \| 0,4 \| \| rumuński \| 0,3 \| \| węgierski \| 0,3 \| On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 24–35. Tabl. 3 (15). LUDNOŚĆ CHRZEŚCIJAŃSKA W EUROPIE OKOŁO 1815 R. CHRISTIANITY POPULATION IN EUROPE AROUND 1815 \| Religious denomination \| In mln \| In percent \| \|------------------------\|--------\|------------\| \| OGÓŁEM TOTAL ......\| 180 \| 100 \| \| Katolicy ...............\| 100 \| 56 \| Prawosławni \| Orthodoxs \| 40 \| 22 Ewangelicy \| Evangelicals \| 40 \| 22 a Dane szacunkowe. Uwaga. Ok. 1815 r. chrześcijanie stanowili ok. 90% ogółu ludności Europy. W tym samym czasie katolicy stanowili we Francji ok. 93% ogółu ludności, w Hiszpanii – ok. 91%, a w Anglii – niecałe 1%. a Estimated data. Note. Around 1815 Christians constituted ca. 90% of the total European population. In the same time Catholics in France made up ca. 93% of total population, in Spain – ca. 91% and in England – less than 1%. Na podstawie: B. Kumor, Historia Kościoła. Czasy najnowsze, t. VII, Lublin 1991. On the basis: Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION A. W 1785 R. – Polska — część południowo-wschodnia IN 1785 — Poland — the South-East part \| Dioceses (Eparchia) \| Total \| Katolicy \| Judaizm — Żydzi \| Inne wyznania \| \|---------------------\|-------\|----------\|-----------------\|---------------\| \| \| \| obrządku greckiego — Rusini \| obrządku łacińskiego — Polacy \| Judaism — Jews \| Other denominations \| \| \| \| Easter — Ruthenians \| Latin — Poles \| w % ogółem \| w % ogółem \| w % ogółem \| \| \| \| in thous. \| in % of total \| in thous. \| in % of total \| in % of total \| \| OGÓŁEM GRAND TOTAL \| 1 353,9 \| 977,8 \| 72,2 \| 252,4 \| 18,7 \| 115,2 \| 8,5 \| 8,5 \| 0,6 \| \| Chełm \| 137,5 \| 105,3 \| 76,6 \| 20,7 \| 15,0 \| 10,6 \| 7,7 \| 0,9 \| 0,7 \| \| Lwów \| 1 114,0 \| 809,2 \| 72,7 \| 210,8 \| 18,9 \| 86,3 \| 7,7 \| 7,6 \| 0,7 \| \| Łuck \| 102,5 \| 63,3 \| 61,8 \| 20,9 \| 20,4 \| 18,3 \| 17,8 \| 0,0 \| 0,0 \| Miasta Urban areas \| RAZEM TOTAL \| 339,7 \| 155,4 \| 45,8 \| 81,4 \| 24,0 \| 98,7 \| 29,0 \| 4,2 \| 1,2 \| \|-----------------\|-------\|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|-----\|-----\| \| Chełm \| 33,9 \| 16,9 \| 49,9 \| 7,9 \| 23,3 \| 9,1 \| 26,8 \| — \| — \| \| Lwów \| 271,0 \| 127,4 \| 47,0 \| 67,2 \| 24,8 \| 72,1 \| 26,6 \| 4,2 \| 1,6 \| \| Łuck \| 34,9 \| 11,1 \| 31,8 \| 6,3 \| 18,0 \| 17,5 \| 50,2 \| 0,0 \| 0,0 \| Wieś Rural areas \| RAZEM TOTAL \| 1 014,2 \| 822,3 \| 81,1 \| 171,0 \| 16,9 \| 16,5 \| 1,6 \| 4,3 \| 0,4 \| \|-----------------\|---------\|-------\|------\|-------\|------\|------\|-----\|-----\|-----\| \| Chełm \| 103,6 \| 88,3 \| 85,3 \| 12,8 \| 12,3 \| 1,6 \| 1,5 \| 0,9 \| 0,9 \| \| Lwów \| 843,0 \| 681,8 \| 80,9 \| 143,6 \| 17,0 \| 14,2 \| 1,7 \| 3,4 \| 0,4 \| \| Łuck \| 67,6 \| 52,2 \| 77,2 \| 14,6 \| 21,6 \| 0,8 \| 1,2 \| — \| — \| W 1791 r. ludność Polski według wyznania: In 1791 population of Poland by religious denomination: \| w tys. in thous. \| w odsetkach in percent \| \|------------------\|------------------------\| \| Ogółem Total \| 8 790 \| \| Katolicy: \| \| \| obrządku łacińskiego Latin \| 4 600 \| 53,0 \| \| obrządku greckiego Easter \| 2 630 \| 30,0 \| \| Żydzi Jews \| 900 \| 10,2 \| \| Prawosławni Orthodoxs \| 300 \| 3,4 \| \| Protestanci Protestants \| 150 \| 1,7 \| \| Raskolnicy Old Believers \| 100 \| 1,1 \| \| Mahometanie Muslims \| 50 \| 0,6 \| Na podstawie: Z. Budzyński, Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku, t. III: Studia z dziejów społecznych, Przemyśl-Rzeszów 2008, s. 142–144; T. Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794), t. I–II, wyd. 2, Kraków-Warszawa 1897, s. 320. Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION (cont.) B. W LATACH 1830–1909 — Holandia IN 1830–1909 — Holland \| Wyznanie Religious denomination \| 1830 \| 1879 \| 1909 \| \|---------------------------------\|------\|------\|------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0\| 100,0\| 100,0\| \| Protestanci Protestants \| 59,1 \| 61,8 \| 57,3 \| \| Katolicy Catholics \| 38,5 \| 36,1 \| 35,2 \| \| Żydzi Jews \| 1,8 \| 2,0 \| 1,8 \| \| Inne wyznania i brak deklaracji Other denominations and no declaration \| 0,6 \| 0,1 \| 5,7 \| a Dane na podstawie spisów powszechnych ludności. b Kategoria ta obejmuje wiele wyznań; obok najliczniejszego kalwinizmu, podzielonego na kilka oddzielnych organizacji kościelnych, także luteranizm, prezbiterianizm i inne. c W spisach dzieloni na Żydów holenderskich (grupa dominująca) i portugalskich. a Data on the basis of censuses of population. b Category includes many religious denominations; next to the most abundant Calvinism, divided into several separate church organizations, also Lutheranism, Presbyterianism and others. c In censuses divided into Dutch (dominant group) and Portuguese Jews. Na podstawie: Uitkomsten der zesde tienjarige volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op den een en dertigsten December 1879, Gravenhage 1881, s. 18 i 19; Uitkomsten der achtste tienjaarlijksche volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op den een en dertigsten December 1899, Gravenhage 1901, s. 130 i 131. Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION (cont.) C. W LATACH 1740 I 1800 — Prusy IN 1740 AND 1800 — Prussia \| Wyznanie \| 1740 \| 1800 \| \|----------\|------\|------\| \| \| w odsetkach \| in percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| Luteranie \| 90,0 \| 49,5 \| \| Katolicy \| 6,3 \| 40,0 \| \| Ewangelicy reformowani \| 2,4 \| — \| \| Kalwini \| 0,6 \| 8,0 \| \| Żydzi \| 0,0 \| 2,4 \| \| Inne wyznania \| 0,0 \| 0,1 \| Uwaga. W XVIII w. nastąpił dynamiczny, bo ponad 4-krotny wzrost ludności Prus (z 2,2 mln w 1740 r. do 9,3 mln w 1800 r.), który wynikał nie tylko z dużego przyrostu naturalnego i polityki osadniczej króla Fryderyka II, ale przede wszystkim z zaborów terytorialnych Śląska (w 1742 r.) i ziem Rzeczypospolitej (w latach 1772—1795). Note. In the 18th century there was a dynamic, nearly fourfold increase in the population of Prussia (from 2,2 mln in 1740 to 9,3 mln in 1800), which resulted not only from the high natural increase and the settlement policy of King Frederick II, but most of all from the annexation of Silesia (in 1742) and the land belonging to the Polish-Lithuanian Commonwealth (in the years 1772—1795). Na podstawie: Z. Szultka, Stosunki wyznaniowe i kościelne w Prusach XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701—1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 785–787. \| Wyznanie \| 1719 in thous. \| 1719 in percent \| 1762 in thous. \| 1762 in percent \| 1795 in thous. \| 1795 in percent \| \|----------\|----------------\|-----------------\|----------------\|-----------------\|----------------\|-----------------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 16 231,5 \| 100,0 \| 23 302,9 \| 100,0 \| 42 699,5 \| 100,0 \| \| Prawosławni i staroobrzędowcy \| 13 705,0 \| 84,4 \| 20 053,5 \| 86,1 \| 30 864,2 \| 72,3 \| \| Rzymskokatolicy Roman Catholics \| 0,9 \| 0,0 \| 210,4 \| 0,9 \| 4 410,6 \| 10,3 \| \| Protestanci Protestants \| 671,4 \| 4,1 \| 819,5 \| 3,5 \| 2 347,4 \| 5,5 \| \| Unici Unitarians \| — \| — \| 425,5 \| 1,8 \| 1 572,8 \| 3,7 \| \| Ormianie Gregorians \| 5,6 \| 0,03 \| 3,6 \| 0,02 \| 31,5 \| 0,07 \| \| Mahometanie Muslims \| 1 054,2 \| 6,5 \| 1 427,9 \| 6,1 \| 2 140,9 \| 5,0 \| \| Żydzi Jews \| — \| — \| 66,1 \| 0,3 \| 962,9 \| 2,3 \| \| Politeistyczne religie Polytheistis religions \| 785,3 \| 4,8 \| 296,4 \| 1,3 \| 369,2 \| 0,9 \| \| Inne wyznania Other denominations \| 9,1 \| 0,06 \| — \| — \| — \| — \| Na podstawie: W. M. Kabuzan, Rasprostrenie prawoslavia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w. (1719–1917 gg.), Moskwa 2008, s. 51–67, 83–130. \| Wyznanie i kościoły \| Ogółem \| W tym część europejska \| Sankt Petersburg \| Moskwa \| \|---------------------\|--------\|-----------------------\|-----------------\|--------\| \| \| \| razem total \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Prawosławni \| 69,3 \| 81,7 \| 85,2 \| 93,1 \| \| Kościół rzymskokatolicki \| 9,1 \| 4,6 \| 4,2 \| 1,5 \| \| Kościół luterański \| 2,8 \| 3,3 \| 7,5 \| 1,9 \| \| Staroobrzędowcy \| 1,8 \| 1,9 \| 0,7 \| 1,8 \| \| Apostolski Kościół Ormiański \| 0,9 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,2 \| \| Kościół reformowany \| 0,1 \| 0,1 \| 0,3 \| 0,2 \| \| Menonici \| 0,1 \| 0,1 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Kościół anglikański \| 0,0 \| 0,0 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Islam \| 11,1 \| 3,8 \| 0,4 \| 0,4 \| \| Judaizm \| 4,2 \| 4,0 \| 1,3 \| 0,8 \| \| Buddyzm \| 0,3 \| 0,2 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Inne wyznania niechrześcijańskie \| 0,2 \| 0,2 \| 0,0 \| 0,0 \| Na podstawie: W. M. Kabuzan, Rasprostrenie prawosławia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w. (1719–1917 gg.), Moskwa 2008, s. 51–67, 83–130. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| Wyznanie Religious denomination \| \|------------\|----------------\|--------------\|---------------------------------\| \| \| \| \| rzymskokatolickie Roman Catholic \| greckokatolickie Easter Catholic \| prawosławne Orthodox \| ewangelickie Evangelic \| możejszowe Judaism \| inne other \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland 1913 \| 100,0 \| 76,0 \| – \| 3,7 \| 5,3 \| 15,0 \| 0,0 \| \| Austria Austria 1910 \| 100,0 \| 79,2 \| 11,8 \| 2,3 \| 1,8 \| 4,8 \| 0,1 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| Czechy, Morawy, Śląsk Czechia, Moravia, Silesia \| 100,0 \| 95,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 3,1 \| 1,7 \| 0,1 \| \| Galicja Galicia \| 100,0 \| 46,5 \| 42,1 \| 0,0 \| 0,5 \| 10,9 \| 0,0 \| \| Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus 1897 \| 100,0 \| 31,1 \| – \| 52,9 \| 1,3 \| 14,1 \| 0,6 \| \| Prusy Prussia 1900 \| 100,0 \| 35,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 63,2 \| 1,1 \| 0,6 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| Brandenburgia Brandenburg \| 100,0 \| 5,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 93,5 \| 0,8 \| 0,6 \| \| Nadrenia Rhineland \| 100,0 \| 69,7 \| 0,0 \| 0,0 \| 28,8 \| 0,9 \| 0,6 \| \| Westfalia Westphalia \| 100,0 \| 50,6 \| 0,0 \| 0,0 \| 48,2 \| 0,6 \| 0,6 \| \| Górny Śląsk Upper Silesia \| 100,0 \| 89,8 \| 0,0 \| 0,0 \| 8,9 \| 1,1 \| 0,2 \| \| Pomorze Gdańskie Gdańsk Pomerania \| 100,0 \| 51,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 46,7 \| 1,2 \| 1,0 \| \| Prusy Wschodnie East Prussia \| 100,0 \| 13,4 \| 0,0 \| 0,0 \| 85,0 \| 0,7 \| 0,9 \| \| Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen \| 100,0 \| 67,7 \| 0,0 \| 0,0 \| 30,1 \| 1,9 \| 0,3 \| \| Ruś Rus 1897 \| 100,0 \| 6,9 \| – \| 78,1 \| 1,8 \| 12,5 \| 0,6 \| \| Węgry Hungary 1910 \| 100,0 \| 50,8 \| 9,6 \| 15,2 \| 19,8 \| 4,2 \| 0,4 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| \| \| \| \| Chorwacja, Dalmacja Croatia, Dalmatia \| 100,0 \| 71,4 \| 0,6 \| 25,6 \| 1,6 \| 0,8 \| 0,0 \| \| Siedmiogród Transylvania \| 100,0 \| 12,7 \| 28,3 \| 30,9 \| 24,3 \| 1,7 \| 2,1 \| a, b Łącznie z: a – Berlinem, b – Istrią, Słowenią i Triestem. a, b Including: a – Berlin, b – Istria, Slovenia and Trieste. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 16; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 37; Statistisches Handbuch für den Preussischen staat, t. IV, Berlin 1903, s. 94, 95 i 103. \| Wyznanie \| 1900 \| 1901 \| \|----------\|------\|------\| \| \| Norway \| Sweden \| Iceland \| \| Luteranie \| 97,6 \| 99,7 \| 99,3 \| \| Metodyści \| 0,6 \| 0,1 \| — \| \| Baptysti \| 0,4 \| 0,1 \| — \| \| Katolicy \| 0,1 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Żydzi \| 0,0 \| 0,1 \| — \| \| Inne wyznania \| 0,4 \| 0,0 \| 0,6 \| \| Bez wyznania (ateiści) \| 0,9 \| 0,0 \| 0,1 \| a Dane na podstawie spisów powszechnych ludności. b Bez ludności, która nie podała informacji na temat wyznania (podczas spisu aż 27,7% populacji nie podało tej informacji). c Autorzy spisu interpretowali brak odpowiedzi jako deklarację przynależności do państwowego Kościoła luterańskiego. a Data based on censuses. b Excluding persons who did not provide information on their denomination (as many as 27,7% of the population did not give this information). c The authors of the census interpreted the lack of response as a declaration of affiliation with the national Lutheran Church. Na podstawie: Ó. Garðarsdóttir, National Archives of Iceland (NAI), 1901 Census of Iceland. Version 1.0; The Digital Archive (The National Archive), Norwegian Historical Data Centre (University of Tromsø), The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Norway. Version 2.0, Tromsø 2008; The Minnesota Population Center, North Atlantic Population Project: Complete Count Microdata. Version 2.0, Minneapolis 2008; The Swedish National Archives, Umeå University, The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Sweden. Version 1.0, Minneapolis 2008. \| Lata Kraje \| Ogółem Total \| W tym wyznanie \| Of which religious denomination \| \|------------\|--------------\|----------------\|---------------------------------\| \| \| \| rzymskokatolickie \(^a\) \| ewangelickie \| prawosławne \| mojżeszowe \| \| \| \| Roman Catholic \(^a\) \| Evangelic \| Orthodox \| Judaism \| \| Polska \| 100,0 \| 75,2 \| 2,6 \| 11,8 \| 9,8 \| \| Austria \| 100,0 \| 90,4 \| 4,4 \| 0,0 \| 2,8 \| \| Bulgaria \| 100,0 \| 0,7 \| 0,1 \| 83,4 \| 0,8 \| \| Czechoslovakia \| 100,0 \| 73,7 \| 7,7 \| 5,0 \| 2,4 \| \| Finlandia \| 100,0 \| 0,0 \| 96,7 \| 1,8 \| 0,1 \| \| Holandia \| 100,0 \| 36,5 \| 45,5 \| . \| 1,4 \| \| Irlandia \| 100,0 \| 92,6 \| 7,0 \| . \| 0,1 \| \| Jugosławia \| 100,0 \| 37,8 \| 1,7 \| 48,7 \| 0,5 \| \| Niemcy \| 100,0 \| 32,1 \| 61,9 \| 0,2 \| 0,8 \| \| Szwajcaria \| 100,0 \| 41,0\(^b\) \| 57,3 \| . \| 0,4 \| \| Szwecja \| 100,0 \| 0,1 \| 99,5 \| . \| 0,1 \| \| Węgry \| 100,0 \| 67,2 \| 27,0 \| 0,5 \| 5,1 \| \| Włochy \| 100,0 \| 99,6 \| 0,2 \| 0,0 \| 0,1 \| \(^a\) Wszystkich obrządków. \(^b\) Łącznie z prawosławnymi. \(^a\) All confessions. \(^b\) Including Orthodox. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 27. On the basis: \| Lata \| Ogółem \| Wyznanie \| Kościół tradycji protestanckiej \| Prawosławne \| Muzułmańskie \| Niewierzący \| \|------\|--------\|----------\|-------------------------------\|-------------\|--------------\|------------\| \| \| \| rzymskokatolickie \| Protestant \| Orthodox \| Muslim \| atheis \| \| 1946–1953 \| 100,0 \| 96,4 \| 0,8 \| 1,6 \| 0,0 \| . \| \| 1951 \| 100,0 \| 89,5 \| 6,2 \| . \| . \| 3,8 \| \| 1946 \| 100,0 \| 0,6 \| 0,1 \| 85,2 \| 13,3 \| . \| \| 1950 \| 100,0 \| 0,0 \| 95,4 \| 1,7 \| 0,0 \| . \| \| 1951 \| 100,0 \| 0,4 \| 0,1 \| 97,9 \| 1,5 \| . \| \| 1947 \| 100,0 \| 38,5 \| 42,4 \| . \| . \| 17,1 \| \| 1946 \| 100,0 \| 94,3 \| 5,3 \| . \| . \| . \| \| 1953 \| 100,0 \| 31,8 \| 0,9 \| 41,4 \| 12,3 \| 12,3 \| \| 1950 \| 100,0 \| 11,0 \| 81,9 \| 0,0 \| . \| 6,8 \| \| 1950 \| 100,0 \| 45,3 \| 51,1 \| 0,1 \| . \| 3,2 \| \| 1950 \| 100,0 \| 96,8 \| . \| . \| . \| 2,5 \| \| 1950 \| 100,0 \| 42,2 \| 56,3 \| . \| . \| . \| \| Lata \| Ogółem \| Wyznanie \| Kościół tradycji protestanckiej \| Prawosławne \| Muzułmańskie \| Niewierzący \| \|------\|--------\|----------\|-------------------------------\|-------------\|--------------\|------------\| \| \| \| rzymskokatolickie \| Protestant \| Orthodox \| Muslim \| atheis \| \| 2000–2002 \| 100,0 \| 89,6 \| 0,4 \| 1,3 \| . \| . \| \| 2001 \| 100,0 \| 73,6 \| 4,7 \| . \| . \| 12,0 \| \| 2001 \| 100,0 \| . \| 0,5 \| 82,6 \| 12,2 \| . \| \| 2001 \| 100,0 \| 26,3 \| 2,3 \| . \| . \| 58,1 \| \| 2000 \| 100,0 \| . \| 85,1 \| 1,1 \| . \| 12,7 \| \| 2002 \| 100,0 \| 88,4 \| 2,9 \| . \| . \| 3,5 \| \| 2001 \| 100,0 \| 79,0 \| . \| 4,1 \| . \| 9,5 \| a Dane przybliżone. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec; RFN bez Berlina Zachodniego (2 147,0 tys. osób, w tym chrześcijanie — 1 814,9 tys., a wśród nich protestanci — 1 571,6 tys.). a Approximate data. b Respectively: East Germany and West Germany; FRG excluding West Berlin (2 147,0 thous. persons, of which Christians — 1 814,9 thou., of which Protestants — 1 571,6 thou.). \| Lata \| Kraje \| Ogółem \| Wyznanie \| Kościoły tradycji protestanckiej \| Prawosławne \| Muzułmańskie \| Niewierzący \| \|------\|-------\|--------\|----------\|---------------------------------\|-------------\|--------------\|------------\| \| \| \| Total \| rzymskokatolickie \| Protestant \| Orthodox \| Muslim \| atheistic \| \| 2001 \| Portugal \| 100,0 \| 84,5 \| 0,6 \| . \| . \| 3,9 \| \| 2002 \| Rumunia \| 100,0 \| 4,7 \| 4,7 \| 86,8 \| . \| . \| \| 2001 \| Słowacja \| 100,0 \| 68,9 \| 8,9 \| 4,1 \| . \| 13,0 \| \| 2000 \| Szwajcaria \| 100,0 \| 41,8 \| 35,3 \| 1,8 \| 4,3 \| . \| \| 2001 \| Węgry \| 100,0 \| 52,0 \| 18,9 \| . \| . \| . \| Uwaga. W latach 2000–2002 uwzględniono grupy religijne liczące 100 tys. i więcej wyznawców. Note. In 2000–2002 included religious groups consisting of 100 thous. and more believers. Na podstawie: Demographic Yearbook 1956. Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, United Nations, New York 1956, s. 276–278; Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 29–40; J. Kozłowski, J. Langner, T. Zagajewski, Atlas wyznań w Polsce, Kraków 1989, s. 34–65 i 81; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 120 i 121. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNAŃ W NIEKTÓRYCH MIASTACH POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS A. W LATACH 1631–1800 – Gdańsk IN 1631–1800 – Gdańsk \| Lata Years \| Ogółem Total \| Luteranie Lutherans \| Katolicy Catholics \| Kalwini Calvinists \| \|------------\|--------------\|---------------------\|-------------------\|--------------------\| \| \| \| w odsetkach in percent \| \| \| \| 1631–1650 \| 100,0 \| 86,1 \| 6,4 \| 7,5 \| \| 1651–1675 \| 100,0 \| 82,9 \| 10,2 \| 6,9 \| \| 1676–1700 \| 100,0 \| 84,4 \| 9,5 \| 6,1 \| \| 1701–1725 \| 100,0 \| 86,0 \| 9,9 \| 4,1 \| \| 1726–1750 \| 100,0 \| 87,8 \| 9,3 \| 2,9 \| \| 1751–1775 \| 100,0 \| 85,6 \| 12,1 \| 2,3 \| \| 1776–1800 \| 100,0 \| 76,5 \| 21,2 \| 2,3 \| Uwaga. Tablica przedstawia zmiany w strukturze ludności trzech głównych wyznań (konfesji) na podstawie liczby udzielanych chrztów, które w zasadzie były proporcjonalne do liczebności wyznań. W tablicy pominięto ludność mennonicką i żydowską. Do czasu wcielenia Gdańska do państwa pruskiego w 1793 r. wierni tych wyznań mieli ograniczone prawo osiedlania się w mieście i stanowili niewiele ponad 1% ogółu mieszkańców. Note. The table presents changes in the structure of population of the three major denominations (confessions) based on the number of baptisms, which as a rule were proportional to the number of persons affiliated with a particular denomination. The table does not include Mennonites and Jews. Before the incorporation of Gdańsk into Prussia in 1793 persons of these denominations had a limited right to settle in the city and comprised slightly over 1% of its total population. Na podstawie: J. Baszanowski, Statistics of Religious Denominations and Ethnic Problems in Gdańsk in XVII–XVIII centuries, „Studia Maritima”, t. VII, Szczecin 1988, s. 55. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) B. OKOŁO 1785 R. — Lwów AROUND 1785 — Lviv \| Wyznanie \| W liczbach bezwzględnych \| W odsetkach \| \|----------\|-------------------------\|-------------\| \| \| In absolute numbers \| In percent \| OGÓŁEM TOTAL ........................................... 33 000 100,0 - Katolicy obrządku łacińskiego Latin Catholics ................. 16 900 51,2 - Żydzi Jews .................................................................. 10 700 32,4 - Katolicy obrządku greckiego Easter Catholics .................... 4 450 13,5 - Ormianie Gregorians .............................................. 236 0,7 - Inne wyznania Other denominations ............................... 714 2,2 Na podstawie: Z. Budzyński, Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku, t. I: Statystyka wyznaniowa i etniczna, Przemyśl–Rzeszów 2005, s. 373. C. W KOŃCU 1792 R. — Warszawa IN THE END OF 1792 — Warszawa \| Wyznanie \| W odsetkach \| \|----------\|-------------\| \| \| In percent \| OGÓŁEM TOTAL ........................................... 100,0 - Katolicy Catholics .............................................. 75,0 - Żydzi Jews .................................................................. 8,0 - Luteranie Lutherans .............................................. 7,0 - Kalwini, unici, prawosławni Calvinists, Uniate, Orthodoxs .................................................. 9,0 - Inne wyznania Other denominations ............................... 1,0 Na podstawie: A. Zahorski, Ludność, w: Warszawa w latach 1526–1795, red. A. Zahorski, Warszawa 1984, s. 282. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) D. W LATACH 1631–1700 – Amsterdam\(^a\) IN 1631–1700 – Amsterdam\(^a\) \| Lata Years \| Ogółem Total \| Kalwini Calvinists \| Katolicy Catholics \| Luteranie Lutherans \| Remonstranci Remonstrates \| \|------------\|---------------\|---------------------\|-------------------\|---------------------\|--------------------------\| \| \| \| w odsetkach in percent \| \| \| \| \| 1631–1640 \| 100,0 \| 87,0 \| 0,7 \| 11,1 \| 1,2 \| \| 1641–1650 \| 100,0 \| 76,0 \| 2,6 \| 20,3 \| 1,1 \| \| 1651–1660 \| 100,0 \| 71,8 \| 3,9 \| 23,2 \| 1,1 \| \| 1661–1670 \| 100,0 \| 67,6 \| 10,1 \| 21,4 \| 0,9 \| \| 1671–1680 \| 100,0 \| 64,4 \| 15,0 \| 19,7 \| 0,9 \| \| 1681–1690 \| 100,0 \| 62,8 \| 18,4 \| 17,9 \| 0,9 \| \| 1691–1700 \| 100,0 \| 61,5 \| 21,2 \| 16,6 \| 0,7 \| \(^a\) Wyznania uszeregowano malejąco według liczby wyznawców w latach 1691–1700. Uwaga. Tablica przedstawia zmiany w strukturze ludności trzech głównych konfesji na podstawie liczby udzielanych chrztów, które w zasadzie były proporcjonalne do liczebności wyznań. \(^a\) Religious denominations listed by the descending order by the number of believers in 1691–1700. Note. The table presents changes in the structure of population of the three major denominations based on the number of baptisms, which as a rule were proportional to the number of persons affiliated with a particular denomination. Na podstawie: J. Israel, The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall On the basis: 1477–1806, Oxford 1998, s. 641. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (dok.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) E. W 1585 R. – Antwerpia IN 1585 – Antwerp \| Wyznanie \| W odsetkach \| \|----------\|-------------\| \| \| In percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| \| Wyznanie \| W odsetkach \| \|----------\|-------------\| \| \| In percent \| \| Katolicy \| 45,0 \| \| Kalwini \| 26,0 \| \| Luteranie \| 15,0 \| \| Anabaptyści \| 2,0 \| \| Inne wyznania \| 12,0 \| Uwaga. Ludność miasta w 1585 r. była szacowana na ok. 82 tys. mieszkańców. Note. Population of city in 1585 was estimated at ca. 82 thous. inhabitants. Na podstawie: A. Pettegree, The Reformation World, London–New York 2000, s. 359. MATERIALNE WARUNKI ŻYCIA LUDNOŚCI MATERIAL LIVING CONDITIONS OF POPULATION \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| Gospodarka miejska Economy at urban areas \| Rolnictwo Agriculture \| Wieś poza rolnictwem Rural areas apart from agriculture \| \|------------\|----------------\|--------------\|------------------------------------------\|-----------------------\|-----------------------------------------------------\| \| Polska \| 1400 \| 100 \| 4 \| 77 \| 19 \| \| \| 1500 \| 100 \| 6 \| 75 \| 19 \| \| \| 1600 \| 100 \| 8 \| 67 \| 25 \| \| \| 1700 \| 100 \| 4 \| 63 \| 33 \| \| \| 1800 \| 100 \| 5 \| 56 \| 39 \| \| Anglia \| 1300 \| 100 \| 4 \| 76 \| 20 \| \| \| 1400 \| 100 \| 8 \| 74 \| 18 \| \| \| 1500 \| 100 \| 7 \| 75 \| 18 \| \| \| 1600 \| 100 \| 10 \| 69 \| 21 \| \| \| 1700 \| 100 \| 17 \| 55 \| 28 \| \| \| 1800 \| 100 \| 29 \| 36 \| 35 \| \| Austria, Węgry i Czechy \| 1400 \| 100 \| 5 \| 76 \| 19 \| \| \| 1500 \| 100 \| 5 \| 76 \| 19 \| \| \| 1600 \| 100 \| 5 \| 70 \| 25 \| \| \| 1700 \| 100 \| 5 \| 65 \| 30 \| \| \| 1800 \| 100 \| 8 \| 57 \| 35 \| \| Francja \| 1400 \| 100 \| 11 \| 71 \| 18 \| \| \| 1500 \| 100 \| 9 \| 73 \| 18 \| \| \| 1600 \| 100 \| 11 \| 68 \| 21 \| \| \| 1700 \| 100 \| 12 \| 63 \| 25 \| \| \| 1800 \| 100 \| 13 \| 59 \| 28 \| \| Hiszpania \| 1400 \| 100 \| 26 \| 59 \| 15 \| \| \| 1500 \| 100 \| 18 \| 65 \| 17 \| \| \| 1600 \| 100 \| 21 \| 63 \| 16 \| \| \| 1700 \| 100 \| 20 \| 63 \| 17 \| \| \| 1800 \| 100 \| 20 \| 64 \| 16 \| \| Holandia \| 1500 \| 100 \| 29 \| 57 \| 14 \| \| \| 1600 \| 100 \| 35 \| 49 \| 16 \| \| \| 1700 \| 100 \| 39 \| 42 \| 19 \| \| \| 1800 \| 100 \| 34 \| 41 \| 25 \| \| Niderlandy Pld. \| 1400 \| 100 \| 39 \| 58 \| 3 \| \| \| 1500 \| 100 \| 25 \| 60 \| 15 \| \| \| 1600 \| 100 \| 29 \| 52 \| 19 \| \| \| 1700 \| 100 \| 31 \| 47 \| 22 \| \| \| 1800 \| 100 \| 22 \| 49 \| 29 \| \| Lata \| Ogółem \| Gospodarka miejska \| Rolnictwo \| Wieś poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-------------------\|-----------\|---------------------\| \| \| \| Economy at urban areas \| Agriculture \| Rural areas apart from agriculture \| \| Niemcy \| 1400 \| 100 \| 11 \| 71 \| 18 \| \| \| 1500 \| 100 \| 8 \| 73 \| 19 \| \| \| 1600 \| 100 \| 8 \| 70 \| 22 \| \| \| 1700 \| 100 \| 8 \| 66 \| 26 \| \| \| 1800 \| 100 \| 9 \| 62 \| 29 \| \| Włochy \| 1300 \| 100 \| 21 \| 63 \| 16 \| \| \| 1400 \| 100 \| 24 \| 61 \| 15 \| \| \| 1500 \| 100 \| 22 \| 62 \| 16 \| \| \| 1600 \| 100 \| 23 \| 60 \| 17 \| \| \| 1700 \| 100 \| 23 \| 59 \| 18 \| \| \| 1800 \| 100 \| 22 \| 58 \| 20 \| Na podstawie: R. C. Allen, Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300–1800, "European Review of Economic History", t. IV, nr 3, Cambridge 2000, s. 8 i 9. \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo i leśnictwo \| Przemysł i budownictwo \| Handel i transport \| Inne \| \|------\|--------\|-----------------------\|------------------------\|-------------------\|------\| \| \| \| Agriculture and forestry \| Industry and construction \| Trade and transport \| Other \| \| Królestwo Polskie \(^b\) 1897 \| 100,0 \| 58,0 \| 16,5 \| 8,9 \| 16,6 \| \| Austria 1900 \| 100,0 \| 52,4 \| 25,2 \| 11,6 \| 10,8 \| \| Austria 1910 \| 100,0 \| 48,4 \| 26,5 \| 12,4 \| 12,7 \| \| Czechy 1900 \| 100,0 \| 35,7 \| 40,2 \| 12,4 \| 11,7 \| \| Czechia 1910 \| 100,0 \| 32,3 \| 41,1 \| 13,2 \| 13,4 \| \| Galicia 1900 \| 100,0 \| 76,8 \| 8,0 \| 8,8 \| 6,4 \| \| Galicia 1910 \| 100,0 \| 73,1 \| 9,5 \| 9,6 \| 7,8 \| \| Węgry 1900 \| 100,0 \| 68,4 \| 14,4 \| 5,2 \| 12,0 \| \| Hungary 1910 \| 100,0 \| 64,5 \| 17,1 \| 6,5 \| 11,9 \| \| Chorwacja \(^c\) 1900 \| 100,0 \| 82,0 \| 8,5 \| 2,8 \| 6,7 \| \| Croatia \(^c\) 1910 \| 100,0 \| 78,8 \| 9,9 \| 3,5 \| 7,8 \| \| Siedmiogród 1900 \| 100,0 \| 75,7 \| 10,8 \| 3,0 \| 10,5 \| \| Transylwania 1910 \| 100,0 \| 71,7 \| 14,1 \| 4,2 \| 10,0 \| \(a\) Łącznie z rzemiosłem. \(b\) Dane dotyczą ludności cywilnej. \(c\) Łącznie ze Słowenią. \(a\) Including craft. \(b\) Data concern civil population. \(c\) Including Slovenia. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 17; Historia Polski w liczbach, t. 1: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 196 i 197; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 145–160; obliczenia własne. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| Rolnictwo i leśnictwo Agriculture and forestry \| Przemysł i budownictwo Industry and construction \| Handel i transport Trade and transport \| Inne Others \| \|------------\|----------------\|--------------\|---------------------------------------------\|-----------------------------------------------\|----------------------------------------\|------------\| \| Francja 1896 \| 100,0 \| 45,7 \| 29,2 \| 10,6 \| 14,4 \| \| France 1911 \| 100,0 \| 40,3 \| 33,5 \| 14,2 \| 11,9 \| \| Hiszpania 1900 \| 100,0 \| 68,1 \| 13,6 \| 5,1 \| 13,1 \| \| Spain \| \| \| \| \| \| \| Niemcy 1895 \| 100,0 \| 35,7 \| 43,2 \| 9,9 \| 11,3 \| \| Germany 1907 \| 100,0 \| 28,4 \| 48,7 \| 12,0 \| 10,9 \| \| w tym zabór pruski 1895 \| 100,0 \| 60,6 \| 21,4 \| 7,5 \| 10,5 \| \| of which Prussian Partition 1907 \| 100,0 \| 60,8 \| 21,8 \| 8,4 \| 9,0 \| \| Wielka Brytania 1891 \| 100,0 \| 12,4 \| 56,1 \| 12,4 \| 19,1 \| \| United Kingdom 1911 \| 100,0 \| 8,8 \| 51,6 \| 13,7 \| 25,9 \| \| Włochy 1901 \| 100,0 \| 58,7 \| 23,0 \| 8,5 \| 9,8 \| \| Italy 1911 \| 100,0 \| 54,2 \| 26,5 \| 11,1 \| 8,2 \| a Łącznie z rzemiosłem. a Including craft. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 17; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 196 i 197; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 145–160; obliczenia własne. \| Lata \| Kraje \| Ogółem w tys. \| w % ogółu ludności \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| w tym przemysł \| budownictwo \| transport i komunikacja \| \|------\|-------\|---------------\|-------------------\|-----------\|-----------------\|---------------\|-------------\|------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1921 \| Polska \| 13 917 \| 54,2 \| 73,8 \| 26,2 \| 9,1 \| 1,8 \| \| \| 1931 \| Poland \| 15 322 \| 47,7 \| 65,7 \| 34,3 \| 16,6 \| 2,2 \| \| \| 1920 \| Austria \| 3 084 \| 50,3 \| 31,9 \| 68,1 \| 33,3 \| 12,2 \| \| \| 1939 \| Austria \| 3 649 \| 52,3 \| 42,3 \| 57,7 \| 27,4 \| 5,7 \| \| \| 1920 \| Belgia \| 3 105 \| 34,8 \| 21,8 \| 78,2 \| 41,9 \| 6,1 \| \| \| 1930 \| Belgium \| 3 750 \| 46,3 \| 17,3 \| 82,7 \| 41,2 \| 6,4 \| \| \| 1920 \| Bułgaria \| 2 601 \| 53,7 \| 82,4 \| 17,6 \| 8,1 \| 1,3 \| \| \| 1934 \| Bulgaria \| 3 433 \| 56,5 \| 79,8 \| 20,2 \| 8,0 \| 1,4 \| \| \| 1921 \| Czechosłowacja \| 6 016 \| 44,2 \| 40,3 \| 59,7 \| 36,8 \| 4,0 \| \| \| 1930 \| Czechoslovakia \| 6 724 \| 45,7 \| 36,9 \| 63,1 \| 31,7 \| 4,2 \| \| \| 1921 \| Finlandia \| 1 499 \| 44,5 \| 68,8 \| 31,2 \| 12,8 \| 2,5 \| \| \| 1930 \| Finland \| 1 713 \| 49,5 \| 64,6 \| 35,4 \| 13,0 \| 3,0 \| \| \| 1921 \| Francja \| 21 717 \| 57,9 \| 41,5 \| 58,5 \| 26,4 \| 5,5 \| \| \| 1931 \| France \| 21 614 \| 51,7 \| 35,6 \| 64,4 \| 29,4 \| 5,0 \| \| \| 1920 \| Hiszpania \| 7 962 \| 37,2 \| 56,1 \| 43,9 \| 20,9 \| 2,7 \| \| \| 1940 \| Spain \| 9 220 \| 35,6 \| 51,9 \| 48,1 \| 19,9 \| 3,4 \| \| \| 1925 \| Niemcy \| 32 009 \| 51,3 \| 30,5 \| 69,5 \| 36,0 \| 4,7 \| \| \| 1933 \| Germany \| 32 332 \| 49,6 \| 29,0 \| 71,0 \| 34,2 \| 4,8 \| \| \| 1920 \| Szwecja \| 2 592 \| 43,9 \| 40,9 \| 59,1 \| 30,8 \| 5,9 \| \| \| 1930 \| Sweden \| 2 891 \| 47,1 \| 36,0 \| 64,0 \| 32,1 \| 6,6 \| \| \| 1920 \| Węgry \| 3 653 \| 45,7 \| 58,2 \| 41,8 \| 19,7 \| 11,3 \| \| \| 1930 \| Hungary \| 3 830 \| 44,1 \| 53,0 \| 47,0 \| 24,1 \| 3,0 \| \| a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c W latach 1920–1931 przemysł przetwórczy i wydobywczy. d Łącznie z pomagającymi członkami rodzin oraz osobami utrzymującymi się bez pracy zarobkowej (emerycy, renciści, kapitaliści, osoby w przytułkach, więzienniach itp.). e Łącznie z handlem i finansami. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c In 1920–1931 – manufacturing and mining. d Including family workers and persons making their living from sources other than work (retirees, pensioners, capitalists, persons staying in shelters, prisons, etc). e Including trade and finance. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Grand total \| Rolnictwo Agriculture \| Poza rolnictwem Outside agriculture \| \|------------\|-----------------\|--------------------\|-----------------------\|-----------------------------------\| \| \| \| w tys. in thous. \| w % ogółu ludności in % of total population \| razem total \| w tym of which \| w % ogółem in % of grand total \| \| \| \| \| \| przemysł industry \| budownictwo construction \| transport i komunikacja transport and communication \| \| W latach 1920–1931 (dok.) In 1920–1931 (cont.) \| \| \| \| \| \| \| \| Wielka Brytania United Kingdom 1920 \| 19 359 \| 44,0 \| 7,1 \| 92,9 \| 43,4 \| 4,1 \| 8,1 \| \| Włochy Italy 1921 \| 18 283 \| 48,1 \| 56,1 \| 43,9 \| 24,6 \| 6,4 \| 8,9 \| \| 1931 \| 17 262 \| 41,9 \| 46,8 \| 53,2 \| 30,8 \| \| 4,6 \| \| W latach 1946–1989 In 1946–1989 \| \| \| \| \| \| \| \| Polska Poland 1950 \| 12 404 \| 49,6 \| 56,6 \| 43,4 \| 18,8 \| 4,2 \| 3,8 \| \| 1960 \| 13 971 \| 47,5 \| 48,0 \| 52,0 \| 23,2 \| 5,7 \| 4,8 \| \| 1988 \| 18 452 \| 48,7 \| 27,8 \| 72,2 \| 28,2 \| 7,9 \| 5,7 \| \| Austria 1951 \| 3 347 \| 48,3 \| 32,3 \| 67,7 \| 29,2 \| 8,0 \| 5,3 \| \| 1961 \| 3 370 \| 47,6 \| 22,8 \| 77,2 \| 31,1 \| 9,9 \| 5,8 \| \| 1988 \| 3 433 \| 45,2 \| 7,9 \| 92,1 \| 29,1 \| 8,4 \| 6,2 \| \| Belgia Belgium 1947 \| 3 481 \| 41,2 \| 12,1 \| 87,9 \| 43,1 \| 5,6 \| 7,0 \| \| 1961 \| 3 512 \| 38,2 \| 7,2 \| 92,8 \| 38,6 \| 7,1 \| 6,8 \| \| 1986 \| 4 212 \| 42,7 \| 2,5 \| 97,5 \| 20,2 \| 4,9 \| 6,2 \| \| Bułgaria Bulgaria 1956 \| 4 150 \| 54,5 \| 64,2 \| 35,8 \| 15,9 \| 2,8 \| 3,2 \| \| 1960 \| . \| . \| 55,5 \| 44,5 \| 21,9 \| 5,2 \| 4,1 \| \| 1985 \| 4 686 \| 52,4 \| 16,5 \| 83,5 \| 37,9 \| 8,7 \| 6,7 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia 1950 \| 5 577 \| 45,0 \| 38,6 \| 61,4 \| 30,0 \| 6,3 \| 4,2 \| \| 1960 \| 6 063 \| 44,4 \| 25,9 \| 74,1 \| 37,3 \| 8,3 \| 6,0 \| \| 1980 \| 7 849 \| 51,4 \| 13,1 \| 86,9 \| 39,3 \| 9,5 \| 6,3 \| \| Finlandia Finland 1950 \| 1 984 \| 49,5 \| 46,0 \| 56,0 \| 21,0 \| 6,2 \| 5,4 \| \| 1960 \| 2 033 \| 45,7 \| 35,5 \| 64,5 \| 22,8 \| 8,7 \| 6,3 \| \| 1989 \| 2 583 \| 52,1 \| 8,7 \| 91,3 \| 22,4 \| 8,2 \| 7,1 \| a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c W latach 1920–1931 przemysł przetwórczy i wydobywczy. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c In 1920–1931 – manufacturing and mining. \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| \| w tys. \| w % ogółu \| razem total \| \| \| \| ludności \| przemysł \| \| \| \| in % of \| industry \| \| \| \| total \| in % of grand \| \| \| \| population\| total \| \| \| \| \| budownictwo \| \| \| \| \| construction \| \| \| \| \| transport i \| \| \| \| \| komunikacja \| ### W latach 1946–1989 (dok.) \| Kraje \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|-------\|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| \| \| w tys. \| w % ogółu \| razem total \| \| \| \| \| in % of \| przemysł \| \| \| \| \| total \| industry \| \| \| \| \| population\| in % of grand \| \| \| \| \| \| total \| \| \| \| \| \| budownictwo \| \| \| \| \| \| construction \| \| \| \| \| \| transport i \| \| \| \| \| \| komunikacja \| ### Francja \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1954 \| 18 846 \| 26,7 \| 73,3 \| \| 1962 \| 19 829 \| 19,8 \| 80,2 \| \| 1987 \| 23 972 \| 6,7 \| 93,3 \| ### Hiszpania \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1960 \| 11 634 \| 41,3 \| 58,7 \| \| 1989 \| 14 819 \| 12,3 \| 87,7 \| ### Jugosławia \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1953 \| 7 838 \| 66,8 \| 33,2 \| \| 1961 \| 8 340 \| 56,9 \| 43,1 \| \| 1981 \| 9 359 \| 28,7 \| 71,3 \| ### NRD \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1946 \| 8 140 \| 29,2 \| 70,8 \| \| 1960 \| 7 968 \| 17,2 \| 82,8 \| \| 1989 \| 8 952 \| 10,6 \| 89,4 \| ### RFN \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1950 \| 22 074 \| 23,2 \| 76,8 \| \| 1961 \| 25 763 \| 13,4 \| 86,6 \| \| 1987 \| 28 079 \| 20,6 \| 79,4 \| ### Szwecja \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1950 \| 3 105 \| 20,0 \| 80,0 \| \| 1960 \| 3 244 \| 13,8 \| 86,2 \| \| 1989 \| 4 527 \| 3,5 \| 96,5 \| ### Węgry \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1950 \| 4 239 \| 50,1 \| 49,9 \| \| 1960 \| 4 876 \| 38,9 \| 61,1 \| \| 1987 \| 4 885 \| 20,9 \| 79,1 \| ### Wielka Brytania \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1951 \| 22 610 \| 5,1 \| 94,9 \| \| 1961 \| 24 617 \| 3,8 \| 96,2 \| \| 1987 \| 27 896 \| 2,1 \| 97,9 \| ### Włochy \| Lata \| Ogółem \| Rolnictwo \| Poza rolnictwem \| \|------\|--------\|-----------\|-----------------\| \| 1951 \| 20 672 \| 40,0 \| 60,0 \| \| 1961 \| 20 173 \| 28,3 \| 71,7 \| \| 1987 \| 23 819 \| 9,1 \| 90,9 \| --- a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c Notka patrz na str. 129. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Bez Berlina. f 1988 r. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c See footnote on page 129. d Respectively: East Germany and West Germany. e Excluding Berlin. f 1988. \| Country \| Year \| Men (%) \| Women (%) \| \|------------------\|------\|---------\|-----------\| \| Poland \| 1931 \| 58,5 \| 36,3 \| \| Poland \| 1960 \| 54,1 \| 40,2 \| \| Austria \| 1939 \| 63,7 \| 41,7 \| \| Austria \| 1961 \| 61,0 \| 36,0 \| \| Belgium \| 1930 \| 68,8 \| 24,3 \| \| Belgium \| 1961 \| 57,4 \| 19,9 \| \| Bulgaria \| 1934 \| 62,2 \| 50,7 \| \| Bulgaria \| 1965 \| 58,1 \| 45,7 \| \| Czechoslovakia \| 1930 \| 65,5 \| 30,5 \| \| Czechoslovakia \| 1960 \| 52,1 \| 37,1 \| \| Finland \| 1930 \| 54,5 \| 39,8 \| \| Finland \| 1960 \| 57,5 \| 34,8 \| \| France \| 1931 \| 68,9 \| 37,1 \| \| France \| 1962 \| 58,4 \| 27,9 \| \| Spain \| 1960 \| 64,2 \| 13,5 \| \| Germany \| 1961 \| 64,0 \| 33,2 \| \| Sweden \| 1960 \| 60,9 \| 25,7 \| \| Hungary \| 1960 \| 65,9 \| 33,2 \| \| United Kingdom \| 1961 \| 65,3 \| 29,3 \| \| Italy \| 1961 \| 59,4 \| 35,4 \| a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Bez ludności spisanej przez władze wojskowe; patrz notka d do tablicy na str. 128. c W 1961 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a Based on census and estimated data. b Excluding persons enumerated by military authorities; see footnote d to the table on page 128. c In 1961 West Germany (FRG). Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 231–248; Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 94–100; Historia Polski w liczbach. t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 403 i 404; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, London 1998, s. 144–161; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 68 i 69; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 90; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 48 i 49; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 71–75. \| Lata \| Kraje \| Aktywni zawodowo \| Economically active persons \| \|------\|-------\|------------------\|----------------------------\| \| \| \| ogółem grand total \| w tym pracujący of which employed \| \| \| \| w tys. in thous. \| w % ogól. ludności in % of total population \| razem w tys. total in thous. \| rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo agriculture, forestry, hunting and fishing \| przemysł i budownictwo industry and construction \| usługi services \| \| Hiszpania \| 1990 \| 15 020 \| 38,8 \| 11 838c \| 11,8 \| 33,4 \| 54,8 \| 50,1 \| \| Spain \| 2000 \| 17 909 \| 44,9 \| 15 506 \| 6,7 \| 30,8 \| 62,5 \| 53,0 \| \| 2010 \| 23 089 \| 50,4 \| 18 457 \| 4,3 \| 23,1 \| 72,6 \| 59,3 \| \| Niemcy \| 1991 \| 40 083d \| 49,1d \| 37 445 \| 4,2 \| 40,3 \| 55,3 \| 56,6i \| \| Germany \| 2000 \| 39 447 \| 48,6 \| 36 604 \| 2,6 \| 33,5 \| 63,8 \| 58,2 \| \| 2010 \| 41 683 \| 51,6 \| 38 738 \| 1,6 \| 28,4 \| 70,0 \| 59,6 \| \| Słowacja \| 1990 \| 2 618g \| 49,6g \| 2 147d \| 12,0 \| 33,3 \| 54,7 \| 68,6 \| \| Slovakia \| 2000 \| 2 574 \| 47,9 \| 2 102 \| 6,7 \| 37,3 \| 56,1 \| 60,2 \| \| 2010 \| 2 707 \| 49,9 \| 2 318 \| 3,2 \| 37,1 \| 59,6 \| 59,1 \| \| Szwecja \| 1990 \| 4 491 \| 52,3 \| 3 964c \| 3,5c \| 25,6c \| 70,9c \| 74,3 \| \| Sweden \| 2000 \| 4 364 \| 49,2 \| 4 159 \| 2,4 \| 24,6 \| 72,0 \| 62,9 \| \| 2010 \| 4 963 \| 53,0 \| 4 546 \| 2,1 \| 19,9 \| 77,7 \| 63,7 \| \| Węgry \| 1990 \| 4 527 \| 43,6 \| 4 083e \| 11,3e \| 35,1e \| 53,6e \| 57,2 \| \| Hungary \| 2000 \| 4 074 \| 41,0 \| 3 849 \| 6,5 \| 33,7 \| 59,7 \| 49,2 \| \| 2010 \| 4 256 \| 43,2 \| 3 781 \| 4,5 \| 30,7 \| 64,9 \| 50,6 \| \| Wielka Brytania \| 1990 \| 28 893 \| 50,3 \| 26 935 \| 2,1 \| 32,3 \| 65,6 \| 63,9 \| \| United Kingdom \| 2000 \| 28 870 \| 49,9 \| 27 793 \| 1,5 \| 25,1 \| 73,1 \| 61,9 \| \| 2010 \| 31 382 \| 51,4 \| 28 942 \| 1,2 \| 19,1 \| 78,9 \| 61,9 \| \| Włochy \| 1990 \| 24 075 \| 42,0 \| 19 942d \| 8,9 \| 32,3 \| 58,8 \| 49,5 \| \| Italy \| 2000 \| 23 475 \| 41,2 \| 21 225 \| 5,2 \| 31,8 \| 63,0 \| 47,7 \| \| 2010 \| 24 975 \| 41,6 \| 22 872 \| 3,8 \| 28,8 \| 67,5 \| 48,3 \| a, b Notki patrz na str. 132. c 1993 r. d 1995 r. e 1992 r. g 1991 r. i Republika Federalna Niemiec (RFN) — 1990 r. Uwaga. Dane o pracujących według rodzajów działalności w niektórych przypadkach nie sumują się na 100% (źródło nie wyjaśnia przyczyn rozbieżności). a, b See footnotes on page 132. c 1993. d 1995. e 1992. g 1991. i West Germany (FRG) — 1990. Note. Data for employed by economic activity in some cases do not sum up to 100% (source does not explain the reasons for the differences). Współczynnik aktywności zawodowej ludności według płci\(^a\) w %: Activity rate of population by sex\(^a\) in %: \| Country \| Year \| Men \| Women \| \|------------------\|------\|------\|-------\| \| Poland \| 1990 \| 74,6 \| 57,3 \| \| \| 2010 \| 63,7 \| 47,6 \| \| Austria \| 1990 \| 69,4 \| 43,0 \| \| \| 2010 \| 67,8 \| 53,9 \| \| Belgium \| 1990 \| 61,0 \| 36,6 \| \| \| 2010 \| 60,8 \| 47,6 \| \| Bulgaria \| 1990 \| 68,1 \| 60,0 \| \| \| 2010 \| 60,0 \| 48,5 \| \| Czech Republic \| 1990 \| 73,6 \| 61,0 \| \| \| 2010 \| 68,2 \| 49,3 \| \| Finland \| 1990 \| 74,1 \| 63,5 \| \| \| 2010 \| 64,5 \| 56,1 \| \| France \| 1990 \| 64,3 \| 45,9 \| \| \| 2010 \| 62,1 \| 51,2 \| \| Spain \| 1990 \| 68,3 \| 33,4 \| \| \| 2010 \| 67,4 \| 51,5 \| \| Germany\(^b\) \| 1990 \| 70,4 \| 44,0 \| \| \| 2010 \| 66,7 \| 52,9 \| \| Slovakia \| 1990 \| 74,5 \| 63,1 \| \| \| 2010 \| 68,0 \| 50,9 \| \| Sweden \| 1990 \| 77,4 \| 71,1 \| \| \| 2010 \| 68,2 \| 59,3 \| \| Hungary \| 1990 \| 67,8 \| 47,7 \| \| \| 2010 \| 58,4 \| 43,8 \| \| United Kingdom \| 1990 \| 75,4 \| 53,1 \| \| \| 2010 \| 68,6 \| 55,5 \| \| Italy \| 1990 \| 64,2 \| 35,8 \| \| \| 2010 \| 59,6 \| 37,7 \| \(^a\) Patrz notki \(a, b\) do tablicy na str. 132. \(^b\) W 1990 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). On the basis: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2013, Warszawa 2013, s. 143; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 48–51; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 100–115; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 166–168; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 149–168. \| Kraje \| Countries \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1938 \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 102 \| 129 \| 342 \| 348 \| . \| 37 \| 79 \| 10 \| 591 \| 2 785\| 1 650\| \| Austria \| Austria \| 127 \| 192 \| 370 \| 244 \| 125 \| 82 \| 58 \| 53 \| 166 \| 181 \| 188 \| \| Belgia \| Belgium \| 5 \| 13 \| 235 \| 174 \| 185 \| 114 \| 71 \| 369 \| 403 \| 291 \| 406 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 96 \| 42 \| 677 \| 335 \| . \| . \| . \| . \| 39 \| 449 \| 384 \| \| Finland \| Finland \| . \| 4 \| 10 \| 4 \| 19 \| 31 \| 41 \| 114 \| 82 \| 297 \| 224 \| \| Francja \| France \| 10 \| 10 \| 376 \| 406 \| 153 \| 130 \| 262 \| 1 467\| 2 205\| 2 631\| 2 653\| \| Hiszpania \| Spain \| . \| . \| 407 \| 526c \| 166 \| 114 \| 146 \| 1 277\| 2 441\| 2 469\| 4 632\| \| Niemcy \| Germany \| 927 \| 1 899\| 2 718\| 429 \| 1 580\| 271 \| 149 \| 889 \| 2 894e\| 3 123\| 2 946\| \| Węgry \| Hungary \| . \| 17 \| 52 \| 47 \| . \| . \| . \| . \| 444f \| 267 \| 475 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1 113\| 1 240\| 1 795\| 1 419\| 314 \| 360 \| 577 \| 1 238\| 1 665\| 1 604\| 2 440\| \| Włochy \| Italy \| . \| 301 \| 964 \| 706 \| 1 615\| 836 \| 1 111\| 1 684\| 2 621\| 2 542\| 2 102\| \| Stopa bezrobocia w % \| Unemployment rate in % \| \|----------------------\|------------------------\| \| Polska \| Poland \| 5,2 \| 4,9 \| 16,3 \| 12,7 \| . \| 0,3 \| 0,5 \| 0,1 \| 3,4 \| 16,1 \| 9,6 \| \| Austria \| Austria \| . \| 12,3g \| 26,3g \| 20,4gh \| 6,2 \| 3,5 \| 2,4 \| 1,9 \| 5,4 \| 4,7 \| 4,4 \| \| Belgia \| Belgium \| 1,6 \| 1,3 \| 19,0 \| 14,0 \| 9,0 \| 5,4 \| 2,9 \| 8,9 \| 9,6 \| 6,6 \| 8,3 \| \| Czechy \| Czech Republic \| . \| 2,2g \| 17,4g \| 8,8gh \| . \| . \| . \| . \| 0,7i \| 8,8 \| 7,3 \| \| Finland \| Finland \| . \| . \| . \| . \| . \| 1,5 \| 1,9 \| 4,7 \| 3,1 \| 11,1 \| 8,4 \| \| Francja \| France \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| 6,3 \| 8,9 \| 10,2 \| 9,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| . \| . \| . \| . \| 9,9 \| 16,3 \| 13,8 \| 20,1 \| a Dla większości krajów przeciętne w roku. b W latach 1924–1980 – Czechosłowacja. c W okresie lipiec–grudzień 1939 r. d W latach 1950–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). e 1992 r. (stan we wrześniu). f 1991 r. g Bezrobotni otrzymujący zasłinki. h 1937 r. i Stan w grudniu. a For majority of countries annual averages. b In 1924–1980 – Czechoslovakia. c From July to December 1939. d In 1950–1980 West Germany (FRG). e 1992 (as of September). f 1991. g Unemployed persons receiving benefits. h 1937. i As of December. \| Kraje \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1938 \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Niemcy \| 13,5 \| 13,8 \| 14,5 \| 3,2 \| 10,2 \| 1,3 \| 0,7 \| 3,8 \| 8,2 \| 7,9 \| 7,1 \| \| Węgry \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| 9,8 \| 6,6 \| 11,2 \| \| Wielka Brytania \| 7,2 \| 8,2 \| 13,9 \| 10,0 \| 1,6 \| 1,7 \| 2,5 \| 5,0 \| 5,9 \| 5,6 \| 7,8 \| \| Włochy \| . \| . \| . \| 3,8 \| 8,3 \| 4,2 \| 5,4 \| 7,6 \| 11,0 \| 10,9 \| 8,4 \| a Dla większości krajów przeciętne w roku. d W latach 1950–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). e 1992 r. (stan we wrześniu). f 1991 r. Uwaga. W latach 1924–1990 dane dotyczą bezrobocia rejestrowanego z wyjątkiem Austrii, Finlandii, Francji i Węgier w latach 1924–1938 oraz Polski w latach 1960–1980, gdzie dane dotyczą osób poszukujących pracy. W latach 2000 i 2010 źródłem informacji dla danych o bezrobotnych są badania reprezentacyjne siły roboczej. Z uwagi na różne metody obliczeń bezrobotnych dane nie są w pełni porównywalne. a For majority of countries annual averages. d In 1950–1980 West Germany (FRG). e 1992 (as of September). f 1991. Note. In 1924–1990 data concern registered unemployment with the except of Austria, Finland, France and Hungary in 1924–1938 and Poland in 1960–1980, where data concern persons seeking employment. In 2000 and 2010 source of information for the data are sample surveys of labor force. Due to the different methods of calculating unemployed data are not fully comparable. Na podstawie: W. Galenson, A. Zellner, International Comparison of Unemployment Rates, w: The Measurement and Behavior of Unemployment, Universities – National Bureau Economic Research 1957, s. 455 i 456. http://www.nber.org/chapters/c2649; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 163 i 169; Mały Rocznik Statystyczny 2013 Warszawa 2013, s. 167; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 72; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 61; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 85 i 86; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 122; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 175–177; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 173–175; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 56 i 57; Statistical Yearbook of the League of Nations 1937/38, Geneva 1938, s. 65 i 66; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 64 i 65; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 76–79. \| Lata/Years \| Gdańsk \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Londyn \| Madryt \| Paryż \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|--------\|----------\|-----------\|--------\|--------\|-------\|--------\| \| 1400–1420 \| . \| 2,76 \| . \| . \| 4,52 \| . \| 5,12 \| . \| \| 1421–1440 \| . \| 2,70 \| . \| . \| 4,49 \| . \| 4,37 \| . \| \| 1441–1460 \| . \| 2,70 \| . \| . \| 4,49 \| . \| 4,26 \| 3,81 \| \| 1461–1480 \| . \| 1,98 \| . \| . \| 3,73 \| . \| 3,28 \| 3,04 \| \| 1481–1500 \| . \| 1,98 \| . \| . \| 3,60 \| . \| 2,87 \| 2,98 \| \| 1501–1520 \| . \| 1,95 \| . \| 2,91 \| 3,60 \| . \| 2,66 \| 2,87 \| \| 1521–1540 \| . \| 1,82 \| . \| 3,07 \| 3,30 \| . \| 2,85 \| 2,54 \| \| 1541–1560 \| 1,76 \| 2,19 \| . \| 3,44 \| 2,76 \| . \| 3,22 \| 2,52 \| \| 1561–1580 \| 2,18 \| 2,79 \| 2,47 \| 4,43 \| 4,79 \| . \| 5,28 \| 2,62 \| \| 1581–1600 \| 2,39 \| 3,43 \| 2,66 \| 5,65 \| 5,11 \| . \| 6,81 \| 2,75 \| \| 1601–1620 \| 3,25 \| 3,59 \| 3,06 \| 6,75 \| 6,24 \| . \| 6,62 \| 3,52 \| \| 1621–1640 \| 3,77 \| 2,97 \| 3,05 \| 7,19 \| 7,47 \| . \| 6,76 \| 5,37 \| \| 1641–1660 \| 4,93 \| 3,94 \| 3,80 \| 8,38 \| 8,86 \| . \| 6,71 \| 4,12 \| \| 1661–1680 \| 4,29 \| 2,56 \| 2,62 \| 8,43 \| 9,28 \| . \| 7,03 \| 3,35 \| \| 1681–1700 \| 3,92 \| 2,55 \| 2,12 \| 8,57 \| 10,25 \| . \| 6,62 \| 3,32 \| \| 1701–1720 \| 3,99 \| 2,16 \| 1,79 \| 8,83 \| 10,25 \| . \| 6,13 \| 3,16 \| \| 1721–1740 \| 3,65 \| 2,18 \| 1,92 \| 9,03 \| 10,49 \| . \| 4,37 \| 3,15 \| \| 1741–1760 \| 3,44 \| 2,47 \| 2,44 \| 9,02 \| 11,14 \| . \| 4,68 \| 3,02 \| \| 1761–1780 \| 3,74 \| 2,86 \| 3,69 \| 9,23 \| 11,14 \| . \| 5,21 \| 2,92 \| \| 1781–1800 \| 3,99 \| . \| . \| 9,23 \| 12,37 \| . \| . \| 3,08 \| Rzemieślnika \| Lata/Years \| Gdańsk \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Londyn \| Madryt \| Paryż \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|--------\|----------\|-----------\|--------\|--------\|-------\|--------\| \| 1421–1440 \| . \| 3,95 \| . \| . \| 7,19 \| . \| 7,00 \| . \| \| 1441–1460 \| . \| 3,80 \| . \| . \| 7,19 \| . \| 6,81 \| 6,36 \| \| 1461–1480 \| . \| 3,80 \| . \| . \| 5,97 \| . \| 5,25 \| 4,66 \| \| 1481–1500 \| . \| 3,80 \| . \| . \| 5,75 \| . \| 4,60 \| 4,31 \| \| 1501–1520 \| . \| 3,80 \| . \| 4,42 \| 5,75 \| . \| 4,22 \| 4,31 \| \| 1521–1540 \| . \| 3,80 \| . \| 4,37 \| 5,27 \| 6,20 \| 4,57 \| 3,84 \| \| 1541–1560 \| 2,83 \| 4,09 \| . \| 5,50 \| 3,83 \| 6,72 \| 5,10 \| 3,69 \| \| 1561–1580 \| 4,50 \| 5,51 \| 3,47 \| 6,48 \| 7,01 \| 12,43 \| 8,87 \| 3,81 \| \| 1581–1600 \| 6,15 \| 5,50 \| 4,09 \| 8,26 \| 7,89 \| 15,66 \| 10,90 \| 4,05 \| \| 1601–1620 \| 6,20 \| 4,55 \| 4,66 \| 9,75 \| 9,07 \| 20,33 \| 10,85 \| 4,52 \| \| 1621–1640 \| 5,76 \| 3,67 \| 6,36 \| 10,66 \| 12,43 \| 20,88 \| 10,64 \| 6,49 \| \| 1641–1660 \| 8,00 \| 4,92 \| 6,73 \| 11,77 \| 14,06 \| 17,37 \| 10,75 \| 5,71 \| \| 1661–1680 \| 7,78 \| 3,47 \| 3,38 \| 12,04 \| 15,17 \| 15,38 \| 11,25 \| 4,92 \| \| 1681–1700 \| 7,58 \| 4,03 \| 3,72 \| 11,59 \| 13,92 \| 13,98 \| 10,61 \| 5,08 \| a Zatrudnionego na budowie. a Employed in construction. \| Lata Years \| Gdańsk \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Londyn \| Madryt \| Paryż \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|--------\|----------\|-----------\|--------\|--------\|-------\|--------\| \| 1701–1720 \| 6,94 \| 3,06 \| 4,69 \| 11,48 \| 13,92 \| 12,59 \| 9,81 \| 4,54 \| \| 1721–1740 \| 6,62 \| 3,37 \| 5,80 \| 11,79 \| 14,62 \| 11,13 \| 6,97 \| 5,03 \| \| 1741–1760 \| 6,15 \| 3,52 \| 5,96 \| 11,88 \| 16,70 \| 10,18 \| 7,50 \| 4,84 \| \| 1761–1780 \| 4,68 \| 3,72 \| 7,27 \| 11,87 \| 17,17 \| 10,12 \| 8,60 \| 4,68 \| \| 1781–1800 \| 5,55 \| 4,02 \| 8,20 \| 11,92 \| 19,44 \| 11,54 \| 11,01 \| 4,93 \| Przeciętne dzienne place w gramach srebra (dok.) Average daily wages and salaries in grams of silver (cont.) \| Rzemieślnika \(^a\) (dok.) \| Craftsman \(^a\) (cont.) \| \|-----------------------------\|--------------------------\| \| 1701–1720 \| 6,94 \| \| 1721–1740 \| 6,62 \| \| 1741–1760 \| 6,15 \| \| 1761–1780 \| 4,68 \| \| 1781–1800 \| 5,55 \| Przeciętne roczne place w relacji do kosztów utrzymania \(^b\) Average annual wages and salaries in relation to costs of maintenance \(^b\) \| Robotnika niewykwaliﬁkowanego \| Uqualiﬁed worker \| \|--------------------------------\|-------------------\| \| 1421–1440 \| . \| \| 1441–1460 \| . \| \| 1461–1480 \| . \| \| 1481–1500 \| . \| \| 1501–1520 \| . \| \| 1521–1540 \| . \| \| 1541–1560 \| 0,83 \| \| 1561–1580 \| 0,76 \| \| 1581–1600 \| 0,71 \| \| 1601–1620 \| 0,91 \| \| 1621–1640 \| 0,93 \| \| 1641–1660 \| 1,06 \| \| 1661–1680 \| 1,06 \| \| 1681–1700 \| 1,05 \| \| 1701–1720 \| 1,06 \| \| 1721–1740 \| 1,06 \| \| 1741–1760 \| 0,97 \| \| 1761–1780 \| 0,91 \| \| 1781–1800 \| 0,81 \| \(^a\) Zatrudnionego na budowie. \(^b\) W wyliczeniu założono, że place za 250 dni pracy w roku przeznaczone były na podstawowe potrzeby konsumpcyjne gospodarstwa domowego składającego się z 3 dorosłych osób; do koszyka dóbr zaliczono żywność i ubrania, koszty opalania i ogrzewania oraz czynsz; wartość 1 oznacza, że dochody pozwalały na pokrycie kosztów utrzymania, zaś powyżej tej wartości — ich nadwyżkę nad kosztami. a Employed In construction. b In the calculation it was assumed that the wages for 250 days of work per year were designated for the basic consumer needs of household consisting of three adults; basket of consumer goods contained food and clothing, liquid and solid fuels for heating dwellings and costs of housing rentals; 1 means that the income made it possible to cover maintenance costs, while values above 1 mean that income exceeded costs. Tabl. 5 (22). WYNAGRODZENIA (cd.) WAGES AND SALARIES (cont.) A. W LATACH 1400–1800 (dok.) IN 1400–1800 (cont.) \| Lata Years \| Gdańsk \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Londyn \| Madryt \| Paryż \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|--------\|----------\|-----------\|--------\|--------\|-------\|--------\| \| 1421–1440 \| . \| 1,99 \| . \| . \| 2,49 \| . \| . \| . \| \| 1441–1460 \| . \| 1,82 \| . \| . \| 2,58 \| . \| 2,12 \| 2,66 \| \| 1461–1480 \| . \| 1,84 \| . \| . \| 2,59 \| . \| 1,94 \| 2,16 \| \| 1481–1500 \| . \| 1,90 \| . \| . \| 2,56 \| . \| 1,64 \| 2,00 \| \| 1501–1520 \| . \| 2,04 \| . \| 2,23 \| 2,45 \| . \| 1,52 \| 2,02 \| \| 1521–1540 \| . \| 1,88 \| . \| 1,90 \| 2,21 \| . \| 1,37 \| 1,75 \| \| 1541–1560 \| . \| 1,34 \| 1,68 \| . \| 1,68 \| 1,65 \| . \| 1,34 \| 1,65 \| \| 1561–1580 \| . \| 1,55 \| 2,10 \| 1,51 \| 1,42 \| 1,98 \| 1,68 \| 1,56 \| 1,30 \| \| 1581–1600 \| . \| 1,83 \| 1,86 \| 1,64 \| 1,83 \| 1,78 \| 1,67 \| 1,34 \| 1,17 \| \| 1601–1620 \| . \| 1,74 \| 1,27 \| 1,39 \| 2,09 \| 1,68 \| 1,85 \| 1,52 \| 1,11 \| \| 1621–1640 \| . \| 1,43 \| 1,04 \| 1,91 \| 1,83 \| 1,93 \| 1,90 \| 1,29 \| 1,09 \| \| 1641–1660 \| . \| 1,73 \| 1,24 \| 1,87 \| 1,83 \| 1,99 \| 1,70 \| 1,33 \| 1,36 \| \| 1661–1680 \| . \| 1,93 \| 1,17 \| 1,48 \| 2,00 \| 2,19 \| 1,85 \| 1,48 \| 1,31 \| \| 1681–1700 \| . \| 2,02 \| 1,60 \| 1,50 \| 2,04 \| 1,98 \| 1,84 \| 1,30 \| 1,29 \| \| 1701–1720 \| . \| 1,85 \| 1,21 \| 1,77 \| 1,97 \| 2,07 \| 1,97 \| 1,45 \| 1,21 \| \| 1721–1740 \| . \| 1,93 \| 1,28 \| 1,98 \| 2,13 \| 2,19 \| 1,91 \| 1,16 \| 1,48 \| \| 1741–1760 \| . \| 1,73 \| 1,24 \| 1,87 \| 1,98 \| 2,47 \| 1,64 \| 1,22 \| 1,26 \| \| 1761–1780 \| . \| 1,14 \| 1,15 \| 2,06 \| 1,85 \| 2,16 \| 1,29 \| 1,18 \| 1,12 \| \| 1781–1800 \| . \| 1,11 \| . \| . \| 1,68 \| 2,11 \| 1,17 \| . \| 1,08 \| a Patrz notka b na str 138. b Zatrudnionego na budowie. Uwaga. Tablica obrazuje widoczne od przełomu XVI i XVII w. zjawisko „rewolucji cen”, które polegało na szybkim wzroście cen wyrażanych w monecie kruszcowej, którą bito wówczas głównie ze srebra. Ceny produktów rzemieślniczych i płace nominalne wzrosły 2–3-krotnie, podczas gdy ceny żywności nawet 4–5-krotnie. Większość badaczy przyczyny zjawiska upatruje w uruchomieniu przez Hiszpanów w koloniach w Ameryce górnictwa kruszcowego i napywnie do Europy tym samym tańszego srebra i złota. a See footnote b on page 138. b Employed in construction. Note. The table presents the phenomenon of “price revolution”, observed from the turn of the 16th and 17th century, which manifested itself through a quick increase in prices expressed in bullion, which at that time was mainly struck from silver. The prices of handicraft products and nominal wages and salaries underwent a two-threefold increase, and the prices of food grew by even 4-5 times. Most researchers attribute this phenomenon to the fact that Spaniards launched bullion mining in their colonies in America, which provided the supply of cheaper silver and gold to Europe. Na podstawie: R. C. Allen, Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 111–130. \| Lata Years \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Mediolan/Florencja \| Paryż \| \|------------\|--------\|----------\|-----------\|-------\|---------\|--------\|-------------------\|-------\| \| 1816–1820 \| 2,76 \| 3,95 \| 9,23 \| 4,10 \| 17,68 \| . \| 2,79 \| 8,91 \| \| 1821–1825 \| 2,26 \| 4,43 \| 9,23 \| 4,10 \| 17,38 \| 8,21 \| 3,30 \| 10,17 \| \| 1826–1830 \| 2,31 \| 4,89 \| 9,23 \| 4,10 \| 17,38 \| 8,00 \| 3,44 \| 9,81 \| \| 1831–1835 \| 2,65 \| 4,07 \| 9,23 \| 4,10 \| 17,42 \| 8,02 \| 3,41 \| 9,27 \| \| 1836–1840 \| 2,05 \| 4,97 \| 9,23 \| 4,10 \| 17,27 \| 8,12 \| 3,36 \| 10,62 \| \| 1841–1845 \| 2,33 \| 6,05 \| 9,19 \| 5,49 \| 17,41 \| 8,26 \| 3,26 \| 10,98 \| \| 1846–1850 \| 2,92 \| 6,31 \| 9,07 \| 5,83 \| 17,36 \| 8,14 \| 3,18 \| 12,47 \| \| 1851–1855 \| 3,43 \| 6,81 \| 9,07 \| 6,71 \| 18,62 \| 8,68 \| 3,19 \| 11,43 \| \| 1856–1860 \| 5,02 \| 6,86 \| 9,07 \| 7,50 \| 19,61 \| 8,54 \| 3,22 \| 11,70 \| \| 1861–1865 \| 4,75 \| 7,28 \| 9,07 \| 8,50 \| 19,74 \| 9,11 \| 4,40 \| 13,50 \| \| 1866–1870 \| 5,05 \| 6,32 \| 9,86 \| 8,84 \| 22,04 \| 9,31 \| 4,60 \| 13,73 \| \| 1871–1875 \| 6,67 \| 8,58 \| 11,41 \| 10,69 \| 26,29 \| 8,53 \| 5,90 \| 15,03 \| \| 1876–1880 \| 7,07 \| 8,28 \| 15,15 \| 12,62 \| 31,02 \| 9,13 \| 5,98 \| 18,18 \| \| 1881–1885 \| 7,77 \| 8,18 \| 17,68 \| 14,55 \| 33,17 \| 9,37 \| 8,20 \| 18,94 \| \| 1886–1890 \| 8,52 \| 8,58 \| 21,02 \| 20,55 \| 37,93 \| 10,50 \| 8,62 \| 30,68 \| \| 1891–1895 \| 9,80 \| 13,25 \| 28,55 \| 26,90 \| 49,86 \| 11,91 \| 15,80 \| 39,22 \| \| 1896–1900 \| 15,30 \| 19,62 \| 37,63 \| 37,13 \| 63,12 \| 12,98 \| 15,80 \| 48,61 \| \| 1901–1905 \| 17,44 \| 24,18 \| 46,24 \| 42,30 \| 68,42 \| 14,40 \| 19,82 \| 52,69 \| \| 1906–1910 \| 32,99 \| 27,59 \| 53,05 \| 54,61 \| 73,96 \| 21,83 \| 24,36 \| 51,78 \| Przeciętne dzienne wynagrodzenia w gramach srebra Average daily wages and salaries in grams of silver Robotnika Worker \| Lata Years \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Mediolan/Florencja \| Paryż \| \|------------\|--------\|----------\|-----------\|-------\|---------\|--------\|-------------------\|-------\| \| 1801–1805 \| 4,65 \| 8,60 \| 12,16 \| 5,21 \| 25,80 \| 14,49 \| 5,16 \| 14,10 \| \| 1806–1810 \| 4,97 \| 8,82 \| 12,16 \| 5,55 \| 29,51 \| 16,47 \| 5,52 \| 14,85 \| \| 1811–1815 \| 5,29 \| 9,05 \| 12,16 \| 5,88 \| 31,92 \| 17,28 \| 5,63 \| 15,75 \| \| 1816–1820 \| 5,18 \| 9,39 \| 12,16 \| 6,22 \| 28,70 \| 17,51 \| 5,62 \| 15,30 \| \| 1821–1825 \| 4,59 \| 9,91 \| 12,16 \| 6,56 \| 28,97 \| 17,12 \| 6,63 \| 18,23 \| \| 1826–1830 \| 4,98 \| 11,67 \| 12,16 \| 6,89 \| 28,96 \| 17,36 \| 6,88 \| 17,10 \| \| 1831–1835 \| 5,91 \| 11,01 \| 12,16 \| 7,23 \| 29,03 \| 16,16 \| 6,81 \| 15,75 \| \| 1836–1840 \| 5,22 \| 12,06 \| 12,16 \| 7,56 \| 28,79 \| 16,25 \| 6,72 \| 17,33 \| \| 1841–1845 \| 5,75 \| 14,12 \| 12,12 \| 7,84 \| 29,02 \| 16,52 \| 6,53 \| 17,33 \| \| 1846–1850 \| 5,68 \| 16,52 \| 11,95 \| 8,27 \| 28,93 \| 16,96 \| 6,37 \| 20,16 \| \| 1851–1855 \| 6,68 \| 18,19 \| 11,95 \| 9,24 \| 29,91 \| 17,13 \| 6,38 \| 19,80 \| \| 1856–1860 \| 10,44 \| 17,83 \| 11,95 \| 10,31 \| 30,81 \| 16,64 \| 6,44 \| 22,50 \| \| 1861–1865 \| 9,05 \| 17,66 \| 11,95 \| 11,82 \| 32,63 \| 16,85 \| 7,42 \| 22,50 \| \| 1866–1870 \| 9,61 \| 15,82 \| 12,99 \| 13,33 \| 37,11 \| 16,30 \| 8,55 \| 22,50 \| \| 1871–1875 \| 14,03 \| 17,97 \| 15,04 \| 16,24 \| 41,50 \| 17,77 \| 9,44 \| 23,13 \| \| 1876–1880 \| 15,16 \| 16,54 \| 19,97 \| 19,62 \| 48,04 \| 19,55 \| 10,18 \| 25,97 \| a Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. b Zatrudnionego na budowie. a Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relation to costs of maintenance. b Employed in construction. \| Lata/Years \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Mediolan/Florencja \| Paryż \| \|------------\|--------\|----------\|-----------\|-------\|---------\|--------\|-------------------\|-------\| \| 1881–1885 \| 18,53 \| 15,36 \| 23,29 \| 23,01 \| 50,04 \| 18,75 \| 13,35 \| 40,11 \| \| 1886–1890 \| 21,93 \| 16,47 \| 27,69 \| 32,15 \| 56,76 \| 21,01 \| 18,14 \| 49,09 \| \| 1891–1895 \| 28,39 \| 26,75 \| 37,62 \| 41,57 \| 74,58 \| 23,84 \| 25,08 \| 59,44 \| \| 1896–1900 \| 28,98 \| 43,22 \| 49,58 \| 57,94 \| 96,20 \| 25,23 \| 33,44 \| 68,06 \| \| 1901–1905 \| 27,75 \| 46,96 \| 60,94 \| 66,04 \| 108,31 \| 24,16 \| 41,57 \| 75,88 \| \| 1906–1910 \| 44,78 \| 50,32 \| 69,91 \| 74,34 \| 106,44 \| 36,59 \| 47,87 \| 74,57 \| Przeciętne dzienne wynagrodzenia w gramach srebra (dok.) Average daily wages and salaries in grams of silver (cont.) \| Rzemieślnika \(^b\) (dok.) \| Craftsman \(^b\) (cont.) \| \|-----------------------------\|--------------------------\| \| 1881–1885 \| 18,53 \| \| 1886–1890 \| 21,93 \| \| 1891–1895 \| 28,39 \| \| 1896–1900 \| 28,98 \| \| 1901–1905 \| 27,75 \| \| 1906–1910 \| 44,78 \| Przeciętne dzienne wynagrodzenia w relacji do kosztów utrzymania \(^c\) Average daily wages and salaries in relation to costs of maintenance \(^c\) \| Robotnika/Worker \| 1801–1805 \| 1806–1810 \| 1811–1815 \| 1816–1820 \| 1821–1825 \| 1826–1830 \| 1831–1835 \| 1836–1840 \| 1841–1845 \| 1846–1850 \| 1851–1855 \| 1856–1860 \| 1861–1865 \| 1866–1870 \| 1871–1875 \| 1876–1880 \| 1881–1885 \| 1886–1890 \| 1891–1895 \| 1896–1900 \| 1901–1905 \| 1906–1910 \| \|------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| . \| . \| . \| 1,16 \| . \| 1,31 \| . \| 0,30 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| . \| . \| . \| 1,14 \| . \| 1,30 \| . \| 0,37 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| . \| . \| . \| 1,12 \| . \| 1,33 \| . \| 0,28 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,63 \| 0,87 \| 0,98 \| . \| 1,34 \| . \| 0,31 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,62 \| 1,19 \| 1,30 \| . \| 1,46 \| 0,96 \| 0,45 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,66 \| 1,36 \| 1,22 \| . \| 1,48 \| 1,11 \| 0,45 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,64 \| 0,97 \| 1,14 \| . \| 1,58 \| 0,93 \| 0,48 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,56 \| 1,17 \| 1,15 \| . \| 1,46 \| 0,81 \| 0,42 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,53 \| 1,35 \| 1,05 \| . \| 1,53 \| 1,02 \| 0,43 \| 1,04 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,55 \| 1,36 \| 1,07 \| . \| 1,46 \| 1,00 \| 0,40 \| 1,19 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,54 \| 1,24 \| 1,02 \| . \| 1,64 \| 1,10 \| 0,34 \| 1,04 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,71 \| 1,44 \| 0,91 \| . \| 1,66 \| 0,94 \| 0,32 \| 0,99 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,88 \| 1,44 \| 0,92 \| . \| 1,65 \| 0,95 \| 0,44 \| 1,15 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,87 \| 1,14 \| 0,95 \| . \| 1,74 \| 0,98 \| 0,45 \| 1,09 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,89 \| 1,22 \| 1,04 \| . \| 2,02 \| 0,95 \| 0,47 \| 1,10 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,92 \| 1,30 \| 1,17 \| . \| 2,26 \| 0,91 \| 0,42 \| 1,18 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,97 \| 1,29 \| 1,32 \| . \| 2,46 \| 0,85 \| 0,61 \| 1,18 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,98 \| 1,34 \| 1,58 \| . \| 2,66 \| 0,89 \| 0,57 \| 1,79 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 0,85 \| 1,46 \| 1,74 \| . \| 2,76 \| 0,91 \| 0,82 \| 1,80 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 1,13 \| 1,77 \| 2,02 \| . \| 2,84 \| 0,92 \| 0,66 \| 1,86 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 1,11 \| 1,83 \| 2,12 \| . \| 2,73 \| 0,89 \| 0,75 \| 1,91 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| \| 1,65 \| 1,85 \| 2,27 \| . \| 2,92 \| 1,08 \| 0,89 \| 1,85 \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| a Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. b Zatrudnionego na budowie. c Patrz notka b do cz. A na str. 138. a Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relation to costs of maintenance. b Employed in construction. c See footnote b to the part A on page 138. \| Lata/Years \| Kraków \| Warszawa \| Amsterdam \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Mediolan/Florencja \| Paryż \| \|------------\|--------\|----------\|-----------\|-------\|---------\|--------\|-------------------\|-------\| \| 1801–1805 \| . \| . \| 1,52 \| . \| 1,99 \| 0,85 \| 0,61 \| . \| \| 1806–1810 \| . \| . \| 1,51 \| . \| 2,11 \| 1,79 \| 0,76 \| . \| \| 1811–1815 \| . \| . \| 1,47 \| . \| 2,07 \| 1,02 \| 0,56 \| . \| \| 1816–1820 \| 1,19 \| 2,07 \| 1,29 \| . \| 2,17 \| 1,70 \| 0,63 \| . \| \| 1821–1825 \| 1,27 \| 2,66 \| 1,71 \| 1,41 \| 2,43 \| 1,99 \| 0,90 \| . \| \| 1826–1830 \| 1,43 \| 3,25 \| 1,60 \| 1,32 \| 2,46 \| 2,42 \| 0,91 \| . \| \| 1831–1835 \| 1,40 \| 2,64 \| 1,50 \| 1,26 \| 2,63 \| 1,88 \| 0,96 \| . \| \| 1836–1840 \| 1,42 \| 2,84 \| 1,51 \| 1,34 \| 2,43 \| 1,61 \| 0,83 \| . \| \| 1841–1845 \| 1,31 \| 3,15 \| 1,39 \| 1,26 \| 2,55 \| 2,05 \| 0,86 \| 1,64 \| \| 1846–1850 \| 1,08 \| 3,56 \| 1,41 \| 1,24 \| 2,44 \| 2,09 \| 0,81 \| 1,93 \| \| 1851–1855 \| 1,09 \| 3,32 \| 1,35 \| 1,11 \| 2,64 \| 2,17 \| 0,68 \| 1,79 \| \| 1856–1860 \| 1,52 \| 3,73 \| 1,20 \| 1,21 \| 2,60 \| 1,82 \| 0,63 \| 1,90 \| \| 1861–1865 \| 1,68 \| 3,50 \| 1,21 \| 1,44 \| 2,73 \| 1,75 \| 0,74 \| 1,92 \| \| 1866–1870 \| 1,66 \| 2,83 \| 1,25 \| 1,40 \| 2,93 \| 1,72 \| 0,84 \| 1,79 \| \| 1871–1875 \| 1,87 \| 2,57 \| 1,37 \| 1,51 \| 3,19 \| 1,99 \| 0,76 \| 1,69 \| \| 1876–1880 \| 1,98 \| 2,59 \| 1,54 \| 1,71 \| 3,51 \| 1,96 \| 0,72 \| 1,68 \| \| 1881–1885 \| 2,31 \| 2,42 \| 1,74 \| 1,92 \| 3,71 \| 1,69 \| 1,00 \| 2,50 \| \| 1886–1890 \| 2,51 \| 2,57 \| 2,08 \| 2,46 \| 3,98 \| 1,78 \| 1,19 \| 2,87 \| \| 1891–1895 \| 2,48 \| 2,96 \| 2,29 \| 2,38 \| 4,13 \| 1,83 \| 1,28 \| 2,73 \| \| 1896–1900 \| 2,16 \| 3,90 \| 2,66 \| 2,64 \| 4,33 \| 1,78 \| 1,39 \| 2,61 \| \| 1901–1905 \| 1,76 \| 3,57 \| 2,79 \| 2,65 \| 4,32 \| 1,49 \| 1,58 \| 2,75 \| \| 1906–1910 \| 2,21 \| 3,37 \| 2,99 \| 2,68 \| 4,20 \| 1,81 \| 1,75 \| 2,66 \| a Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. b Patrz notka b do cz. A na str. 138. c Zatrudnionego na budowie. a Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relations to costs of maintenance. b See footnote b to the part A on page 138. c Employed in construction. Na podstawie: R. C. Allen, Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 111–130. \| Lata Years \| Polska Poland \| Austria Austria \| Belgia Belgium \| Bulgaria Bulgaria \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| Finlandia Finland \| \|------------\|---------------\|----------------\|----------------\|------------------\|-------------------------------\|------------------\| \| 1925 \| 100 \| . \| 94 \| . \| 93 \| 88 \| \| 1926 \| 72 \| . \| 91 \| . \| 94 \| 93 \| \| 1927 \| 84 \| 98 \| 93 \| . \| 95 \| 96 \| \| 1928 \| 92 \| 96 \| 97 \| 93 \| 98 \| 100 \| \| 1930 \| 99 \| 104 \| 106 \| 94 \| 100 \| 97 \| \| 1931 \| 92 \| 102 \| 99 \| 91 \| 98 \| 85 \| \| 1932 \| 85 \| 101 \| 91 \| 79 \| 94 \| 82 \| \| 1933 \| 77 \| 97 \| 88 \| 84 \| 89 \| 93 \| \| 1934 \| 73 \| 94 \| 84 \| 78 \| 87 \| 83 \| \| 1935 \| 71 \| . \| 81 \| 78 \| 85 \| 84 \| \| 1936 \| 70 \| . \| 88 \| 77 \| 86 \| 89 \| \| 1937 \| 73 \| . \| 97 \| 86 \| . \| 97 \| \| 1938 \| 77 \| . \| 103 \| 90 \| . \| 103 \| (dok.) (cont.) \| Lata Years \| Francja France \| Niemcy Germany \| Szwecja Sweden \| Węgry Hungary \| Wielka Brytania United Kingdom \| Włochy Italy \| \|------------\|----------------\|----------------\|----------------\|---------------\|--------------------------------\|--------------\| \| 1925 \| 70 \| 73 \| 93 \| . \| 103 \| 104 \| \| 1926 \| 84 \| 76 \| 94 \| . \| 103 \| 112 \| \| 1927 \| 85 \| 85 \| 94 \| 96 \| 101 \| 111 \| \| 1928 \| 88 \| 97 \| 95 \| 98 \| 100 \| 102 \| \| 1930 \| 107 \| 92 \| 102 \| 100 \| 99 \| 99 \| \| 1931 \| 107 \| 81 \| 101 \| 96 \| 98 \| 92 \| \| 1932 \| 104 \| 67 \| 99 \| 89 \| 96 \| 87 \| \| 1933 \| 103 \| 68 \| 96 \| 84 \| 95 \| 84 \| \| 1934 \| 103 \| 73 \| 95 \| 81 \| 96 \| 81 \| \| 1935 \| 100 \| 75 \| 98 \| 77 \| 97 \| 78 \| \| 1936 \| 115 \| 78 \| 99 \| 79 \| 99 \| 78 \| \| 1937 \| 146 \| 81 \| 103 \| 79 \| 102 \| 81 \| \| 1938 \| 167 \| 85 \| 109 \| 84 \| 105 \| 85 \| Uwaga. Ze względu na silny spadek cen towarów i usług w okresie wielkiego kryzysu lat 30. XX w., który miał w podanych krajach różną dynamikę, podane wskaźniki płacy nominalnej nie oddają realnych zmian płac. Note. Due to the considerable decrease in the prices of goods and services during the Great Depression in the 1930s, which had a varying dynamics in the described countries, the provided indices of nominal wages and salaries do not reflect the real changes in wages and salaries. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 190–193. Tabl. 5 (22). WYNAGRODZENIA (dok.) WAGES AND SALARIES (cont.) D. W LATACH 1960–2008 — przeciętne wynagrodzenia realne\(^a\) IN 1960–2008 — average real wages and salaries\(^a\) \| Kraje \| Countries \| Wynagrodzenia za: \| 1960 \| 1965 \| 1975 \| 1980 \| 1985 \| 1988 \| 1999 \| 2008 \| \|-------\|-----------\|-------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| Wages and salaries per: \| \| \| 1970=100 \| \| 1990=100 \| \| \| 2000=100 \| \| \| \| A – godzinę hour \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| B – miesiąc month \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| B \| 84 \| 91 \| 142 \| 155 \| 81 \| 92 \| 115\(^b\) \| 127 \| \|--------\|--------\|---\|----\|----\|-----\|-----\|----\|----\|---------\|-----\| \| Austria \| Austria \| B \| 60 \| 78 \| 130 \| 140 \| 103 \| 112 \| 107 \| 105\(^c\) \| \| Belgia \| Belgium \| A \| 62 \| 80 \| 144 \| 159 \| 94 \| 96 \| 108\(^d\) \| 105\(^e\)f \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| B \| 70 \| 77 \| 116 \| 120 \| 113 \| . \| 112 \| 138 \| \| Czechy\(^g\) \| Czech Republic \| public\(^g\) \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| Finlandia \| Finland \| A \| . \| . \| . \| . \| 108 \| 118 \| 109 \| 118\(^f\) \| \| Francja\(^h\) \| France\(^h\) \| A \| 66 \| 78 \| 133 \| 154 \| 105 \| . \| 105\(^i\) \| 112\(^e\) \| \| Hiszpania \| Spain \| A \| . \| 68 \| 151 \| . \| 111 \| . \| 115 \| 111 \| \| Niemcy\(^k\) \| Germany\(^k\) \| A \| 57 \| 79 \| 120 \| 134 \| 101 \| 111 \| . \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| A \| . \| . \| . \| . \| 96 \| 103 \| 107\(^j\) \| 113 \| \| Węgry \| Hungary \| B \| 77 \| 84 \| 118 \| 122 \| 109 \| . \| . \| 143 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| A \| 73 \| 85 \| 121 \| 118 \| 103\(^m\) \| 110\(^m\) \| 121 \| 108\(^n\) \| \| Włochy \| Italy \| A \| 62 \| 79 \| 135 \| 163 \| 109 \| 110 \| 110\(^l\) \| 101\(^o\) \| \(^a\) Dane dotyczą w zasadzie wynagrodzeń brutto; w latach 1960–1988 w przypadku Polski — wynagrodzeń netto. \(^b\) 1998 r. \(^c\) Wynagrodzenie za godzinę. \(^d\) 1995 r. \(^e\) 2007 r. \(^f\) Wynagrodzenie za miesiąc. \(^g\) W latach 1960–1988 — Czechosłowacja. \(^h\) W latach 1960–1980 bez przemysłu wydobywczego. \(^i\) 1997 r. \(^k\) W latach 1960–1988 Republika Federalna Niemiec (RFN). \(^l\) 1996 r. \(^m\) Sektor państwowy. \(^n\) Bez Irlandii Płn. \(^o\) 2006 r. Uwaga. W latach 1960–1988 dane dla Polski, Bułgarii, Czechosłowacji i Węgier dotyczą wynagrodzeń w gospodarce uspokoczonej, dla pozostałych krajów — wynagrodzeń robotników poza rolnictwem i leśnictwem, choć nie zawsze obejmują wszystkie pozarolnicze działy gospodarki. Ze względu na różnice metodologiczne w poszczególnych krajach, porównywalność danych jest w dużym stopniu ograniczona. \(^a\) Data generally concern gross wages and salaries; in 1960–1988 in the case of Poland — net wages and salaries. \(^b\) 1998. \(^c\) Wages and salaries per hour. \(^d\) 1995. \(^e\) 2007. \(^f\) Monthly wages and salaries. \(^g\) In 1960–1988 — Czechoslovakia. \(^h\) In 1960–1980 excluding mining. \(^i\) 1997. \(^k\) In 1960–1988 West Germany (FRG). \(^l\) 1996. \(^m\) State sector. \(^n\) Excluding Northern Ireland. \(^o\) 2006. Note. In the years 1960-1988 data for Poland, Bulgaria, Czechoslovakia and Hungary concern wages and salaries in nationalised economy, and for other countries — wages of labourers working outside agriculture and forestry, although they do not always include all non-agricultural sectors of the economy. Due to methodological differences in individual countries, data are not fully comparable. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 190–193; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 632; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, Warszawa 2002, s. 648; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 308; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 94; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 145; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 203. \| Kraje \| Miasta i regiony \| Lata \| Gospodarstwa domowe \| Households \| \|-------\|------------------\|------\|--------------------\|------------\| \| \| \| \| samotne solitaries \| nie-rodzinne non-family \| proste simple-family \| rozszerzone extended-family \| złożone multiple-family \| inne other \| \| Polska \| Olkusz \| 1791 \| 11,9 \| — \| 79,4 \| 7,9 \| 0,8 \| — \| \| Poland \| Praszka \| 1791 \| 4,3 \| — \| 85,1 \| 4,3 \| 5,6 \| 0,7 \| \| \| Radziejów \| 1792 \| 7,3 \| 2,4 \| 79,0 \| 8,1 \| 3,2 \| — \| \| \| Wieluń \| 1791 \| 18,4 \| 1,2 \| 71,6 \| 6,2 \| 2,2 \| 0,4 \| \| \| Kraków \| 1791 \| 18,5 \| 5,9 \| 67,0 \| 7,2 \| 1,1 \| 0,3 \| \| \| Warszawa \| 1791 \| 25,0 \| 1,7 \| 66,3 \| 6,0 \| 1,0 \| 0,0 \| \| France \| Valenciennes \| 1693 \| 12,9 \| 3,1 \| 75,7 \| 8,1 \| 0,2 \| — \| \| \| Reims \| 1802 \| 19,0 \| 5,0 \| 67,0 \| 8,0 \| 0,5 \| — \| \| \| Rouen<sup>a</sup> \| 1793 \| 39,0 \| 3,8 \| 54,9 \| 2,4 \| — \| — \| \| \| Tuluz<sup>a</sup>\| 1695 \| 18,8 \| 3,3 \| 70,9 \| 5,2 \| 1,8 \| — \| \| Szwajcaria \| Genewa \| 1720 \| 9,2 \| 8,4 \| 72,1 \| 9,0 \| 1,3 \| — \| \| Switzerland \| Rzym \| 1650 \| 17,1 \| 15,9 \| 50,0 \| 12,7 \| 4,3 \| — \| \| Italy \| Gubbio \| 1730 \| 12,9 \| 10,4 \| 56,1 \| 16,7 \| 3,9 \| — \| \| \| \| 1800 \| 8,2 \| 7,4 \| 65,2 \| 16,3 \| 2,9 \| — \| \| Wieś \| Rural areas \| \|------\|-------------\| \| Polska \| Malopolska<sup>b</sup> \| 1590 \| 4,1 \| 5,5 \| 86,3 \| 4,1 \| — \| — \| \| Poland \| parafia Oparówka \| 1590 \| — \| — \| 60,0 \| 15,0 \| 25,0 \| — \| \| \| parafia Juncewo \| 1666 \| 5,1 \| — \| 71,5 \| 17,3 \| 5,1 \| 1,0 \| \| \| Kujawy<sup>c</sup> \| 1791 \| 1,3 \| 0,5 \| 82,3 \| 10,4 \| 5,3 \| 0,2 \| \| \| rolnicy<sup>d</sup> \| 0,4 \| 0,4 \| 81,4 \| 11,5 \| 6,2 \| 0,1 \| \| \| komornicy<sup>d</sup> \| 1,4 \| 0,9 \| 88,1 \| 7,8 \| 1,3 \| 0,5 \| \| \| tenant farmers<sup>d</sup> \| 33,7 \| 0,2 \| 64,2 \| 1,5 \| 0,2 \| 0,2 \| \| \| rzemieślnicy<sup>d</sup> \| 16,9 \| — \| 78,3 \| 3,2 \| 1,6 \| — \| \| \| Wielkopolska<sup>e</sup> \| XVIII w. \| 0,4 \| 0,8 \| 80,2 \| 7,4 \| 10,7 \| 0,4 \| \| \| 18th century \| — \| 1,3 \| 89,6 \| 4,7 \| 4,3 \| 0,1 \| \| \| Ziemia Wieluńska<sup>e</sup> \| 1790–1791<sup>f</sup> \| 0,4 \| 1,8 \| 78,4 \| 13,5 \| 5,9 \| — \| <sup>a</sup>—<sup>f</sup> Notki patrz na str. 146. <sup>a</sup>—<sup>f</sup> See footnotes on page 146. \| Kraje \| Miasta i regiony \| Lata \| Gospodarstwa domowe \| Households \| \|-------\|------------------\|------\|---------------------\|------------\| \| \| \| \| samotne solitaries \| nie-rodzinne non-family \| proste simple-family \| rozszerzone extended-family \| złożone multiple-family \| inne other \| \| Anglia \| Ealing \| 1599 \| 12,0 \| 2,0 \| 78,0 \| 6,0 \| 2,0 \| – \| \| \| Clayworth \| 1688 \| 7,0 \| 0,5 \| 85,0 \| 7,0 \| 0,5 \| – \| \| \| Puddletown \| 1724–1725 \| 7,0 \| 4,0 \| 79,0 \| 9,0 \| 1,0 \| – \| \| \| Corfe Castle \| 1790 \| 11,0 \| 4,0 \| 76,0 \| 8,0 \| 1,0 \| – \| \| Francja \| Montplaisant \| 1644 \| 11,0 \| 1,6 \| 50,9 \| 15,9 \| 20,6 \| – \| \| \| Mirabeau \| 1745 \| 6,7 \| 0,8 \| 50,8 \| 19,2 \| 22,5 \| – \| \| \| Bastia (Korsyka) \| 1769–1771 \| 2,2 \| 2,9 \| 71,5 \| 6,9 \| 16,5 \| – \| \| \| Valenciennes \| 1693 \| 1,5 \| 1,8 \| 85,8 \| 10,6 \| 0,3 \| – \| \| \| Longuenesse Pas-de-Calais \| 1778 \| 1,0 \| 6,0 \| 76,0 \| 14,0 \| 3,0 \| – \| \| Hiszpania \| Kantabria \| 1752 \| 15,8 \| 2,3 \| 72,5 \| 4,2 \| 5,2 \| – \| \| \| Nawarra Pln. \| 1786 \| 4,9 \| 1,4 \| 56,5 \| 8,0 \| 29,2 \| – \| \| \| North Navarre \| 1786 \| 8,8 \| 0,9 \| 77,0 \| 5,2 \| 8,1 \| – \| \| \| South Navarre \| 1752 \| 8,8 \| 3,3 \| 62,8 \| 14,4 \| 10,7 \| – \| \| \| Galicia \| 1753 \| 12,7 \| 3,0 \| 75,1 \| 8,6 \| 0,6 \| – \| a Dzielnicę St.-Nicaise. b 2 wsie (Nowa Wieś i Łobżów). c Powiaty radziejowski i podgórski. d W liczniku — na roli, w mianowniku — kańcicy, zarówno mieszkający samodziennie, jak i w charakterze komorników kańcików. e W liczniku — pełnorolni, w mianowniku — niepełnorolni. f Dla niepełnorolnych — 1790—1792. g Francja Pld. h Francja Płn. i Rejon intensywnej uprawy kukurydzy, w którym część rolników specjalizowała się w zawodach uzupełniających. k Rejon hodowli bydła z wysokim odsetkiem chłopów małorolnych dzierżawiących ziemię i podejmujących dodatkową pracę najemną. l Rejon uprawy zbóż, winorośli i drzew oliwkowych. m Rejon rolnictwa ekstensywnego z ugorowaniem opartego na uprawie żyta. Uwaga. W stosunku do źródła niektóre dane nieznacznie zmieniono (wyjątek — Reims we Francji w 1802 r. — dane nie sumują się na 100%). a A St.-Nicaise district. b 2 villages (Nowa Wieś and Łobżów). c The Radziejów and Podgórze powiats. d In numerator — in the fields, in denominator — patch-farmers, both those living in their own houses and tenant farmers and patch-farmers. e In numerator — owning large farms, in denominator — owning small farms. f For owning small farm — 1790—1792. g Southern France. h Northern France. i A region of intensive maize cultivation, where some of the farmers specialised in supplementary professions. k A region of intensive cattle production, with a high percentage of small-holders who leased land and took up additional hired work. l A region of cereal, grapevine and olive tree cultivation. m A region of extensive farming with fallowing, based on rye cultivation. Note. Some data are slightly changed in relation to the source (except — for Reims in France in 1802 — data do not sum up to 100%). Klasyfikacje gospodarstw domowych oparto na najbardziej rozpowszechnionej w historiografii typologii Petera Lasletta powstałej w Zespole Historii Zaludnienia i Struktur Społecznych pod koniec lat 60. XX w. w Cambridge. Gospodarstwa osób samotnych tworzyły pojedyncze osoby będące zarówno w stanie wolnym, jak i wdowim. Gospodarstwa nierodzinne nie zawierały w sobie pary małżeńskiej i mogły być tworzone zarówno przez dzieci bez rodziców, jak i osoby spokrewnione, a nawet niespokrewnione. Natomiast gospodarstwa proste oparte były na pojedynczej rodzinie nuklearnej z dziećmi lub bez. Występowanie co najmniej jednej osoby dodatkowej (starszej lub młodszej) od głowy jednostki gospodarczej powodowało zmianę kategorii gospodarstwa z prostego na rozszerzone. Natomiast gospodarstwo złożone charakteryzowało się występowaniem przynajmniej dwóch rodzin nuklearnych. Obecność lub brak służby domowej w gospodarstwach nie wpływała na ich klasyfikację. Opublikowanie w 1965 r. głośnej pracy angielskiego demografa Johna Hajnala o europejskim modelu małżeństwa, w którym podzielił on Europę na dwie strefy wzdłuż linii biegnącej od Sankt Petersburga po Triest, utrwaliło pogląd w historiografii światowej, że w jej części wschodniej (z Rzeczypospolitą szlachecka włącznie) małżeństwa zawierano we wczesnym wieku, był niski odsetek osób bezzłennych (mniej niż 5%) i znaczna częstotliwość gospodarstw o strukturze złożonej, najczęściej pozbawionych niezawodowej służby. Tymczasem powyższa tabela, podobnie jak i wcześniejsze tablice traktujące o wieku nowożeńców w miastach i wsiach Polski przedrozbiorowej, pozwalają nie tylko na zanegowanie tezy J. Hajnala, ale na stwierdzenie, że na ziemiach polskich w okresie przedprzemysłowym dominował zachodnioeuropejski model małżeństwa. Charakteryzował się on stosunkowo późnym zawieraniem małżeństw, znacznym odsetkiem osób pozostających w celibacie (10–15%) i dominacją gospodarstw domowych o prostej strukturze opartych na rodzinie nuklearnej. The classification of households was based on the most historiographically popular typology by Peter Laslett developed at the end of 1960s within the Cambridge Group for the History of Population and Social Structure in Cambridge. Solitaries households consisted of individuals who were single or widowed. Non-family households did not include a husband and wife and could be formed by children without parents, or related or even unrelated persons. Simple-family households were based on a nuclear family with or without children. The presence of at least one additional person apart from the head of the household, older or younger from the head, resulted in a change of the category from simple to extended-family household. In turn, multiple-family households included at least two nuclear families. The presence or the lack of servants in the household did not have impact on their classification. The publishing of a broadly discussed study by an English demographer John Hajnal on the European marriage pattern in 1965, in which he divided Europe into two zones along the line extending from Saint Petersburg to Trieste, perpetuated the view in the world historiography that in the eastern part (including The Nobles’ Republic) marriages were concluded by very young people, the percentage of single persons was low (not exceeding 5%) and there was a high proportion of complex households, and most often they did not have non-skilled servants. However, the above table, similarly to the previous tables on the age of newlyweds in urban and rural areas of prepartition Poland, make it possible not only to question the claim put forward by J. Hajnal, but also to state that in Poland in the pre-industrial era the dominant marriage pattern was that characterising Western Europe. This pattern involved getting married relatively late and a considerable percentage of persons in celibacy (10–15%), with the prevalence of households with a simple structure, based on the nuclear family model. Na podstawie: O. Bussini, Aspetti strutturali e comportamentali riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo, "Popolazione e storia", nr 1, Udine 2006, s. 13; I. Caubet, Approche démographique et sociaux des ménages Toulousains en 1695, "Annales de Démographie Historique", nr 1, Paris 1998, s. 169; I. Dubert, Geografia form rodzinnych w Hiszpanii w latach 1752–1860, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XXVI, Poznań-Wrocław 2003, s. 82 i 86; A. Fauve-Chamoux, The importance of women in a urban environment: the example of the Reims household at the beginning of the industrial revolution, w: Family Forms in Historic Europe, red. R. Wall, J. Robin, P. Laslett, Cambridge 1983, s. 481; J.-L. Flandrin, Historia rodziny, Warszawa 1998, s. 295 i 296; M. Kopczyński, Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa 1998, s. 101 i 102; C. Kuklo, Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim w schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 1998, s. 77–82; A. Perrenoud, La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979, s. 139; E. Sonnino, In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century, w: Socio-economic consequences of sex ratios in historical perspective 1500—1900, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994, s. 25. \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Liczba dzieci \| \|-------\|--------\|------\|---------------\| \| Poland \| Warszawa \| 1756–1761 \| 220 \| \| \| \| 1762–1776 \| 409 \| \| \| \| 1777–1780 \| 523 \| \| \| \| 1781–1785 \| 680 \| \| \| \| 1786–1793 \| 772 \| \| \| \| 1794–1797 \| 880 \| \| \| \| 1798–1799 \| 510 \| \| France \| Lyon \| 1730–1759 \| 364 \| \| \| \| 1760–1789 \| 608 \| \| \| Marsylia \| 1700–1729 \| 254 \| \| \| \| 1730–1759 \| 288 \| \| \| \| 1760–1789 \| 365 \| \| \| Paryż \| przed 1700 \| 825 \| \| \| \| 1700–1729 \| 1 854 \| \| \| \| 1730–1759 \| 3 489 \| \| \| \| 1760–1789 \| 6 012 \| \| Italy \| Florencja \| 1771–1780 \| 865 \| \| \| \| 1781–1790 \| 1 018 \| \| \| \| 1791–1800 \| 1 244 \| \| \| Mediolan \| 1771–1780 \| 700 \| \| \| \| 1781–1790 \| 988 \| \| \| \| 1791–1800 \| 1 591 \| \| \| Neapol \| 1771–1780 \| 1 818 \| \| \| \| 1781–1790 \| 2 041 \| \| \| \| 1791–1800 \| 2 378 \| \| \| Turyn \| 1771–1780 \| 294 \| \| \| \| 1781–1790 \| 294 \| \| \| \| 1791–1800 \| 512 \| \| \| Wenecja \| 1771–1780 \| 469 \| \| \| \| 1781–1790 \| 475 \| \| \| \| 1791–1800 \| 494 \| a—k Notki patrz na str. 149. a—k See footnotes on page 149. Material living conditions of population a Przeciętne roczne. b Dotyczy dzieci podróżników przyjętych do Szpitala Dzieciątka Jezus; w 1750 r. ludność Warszawy wynosiła 24 tys., a w 1792 r. – 115 tys.; w okresie powstania kościuszkowskiego w 1794 r. ludność stolicy liczyła nawet 150 tys.; po zajęciu Warszawy przez Prusaków miasto się wyłudniło i w 1800 r. liczyło blisko 75 tys. mieszkańców, z tego ponad 63 tys. ludności cywilnej i ponad 11 tys. ludności wojskowej. c–k Ludność tych miast w latach 1750 i 1800 wynosiła odpowiednio: c – 114 tys. i 109 tys., d – 68 tys. i 101 tys., e – 570 tys. i 550 tys., f – 74 tys. i 81 tys., g – 124 tys. i 135 tys., h – 339 tys. i 430 tys., i – 69 tys. i 82 tys., k – 150 tys. i 138 tys. a Annual averages. b Concerns foundlings admitted to the Baby Jesus Hospital; in 1750 the population of Warszawa amounted to 24 thous., and in 1792 – 115 thous.; in the period of the Kościuszko Uprising in 1794 the capital city’s population amounted to as much as 150 thous.; after the seizure of Warszawa by Prussians the city was depopulated, with 75 thous. inhabitants, 63 thous. of which were civilians and over 11 thous. constituted armed forces. c–k In 1750 and 1800, the population of these cities amounted to, respectively: c – 114 thous. and 109 thous., d – 68 thous. and 101 thous. e – 570 thous. and 550 thous., f – 74 thous. and 81 thous., g – 124 thous. and 135 thous., h – 339 thous. and 430 thous., i – 69 thous. and 82 thous., k – 150 thous. and 138 thous. Na podstawie: P. Bairoch, Une nouvelle distribution des populations: villes et campagnes, On the basis: w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998, s. 211; S. Beauvalet-Boutouyrie, La démographie de l’époque moderne, Paris 1999, s. 246; G. Da Molin, Les enfants abandonnés dans les villes italiennes aux XVIIIe et XIXe siècles, "Annales de Démographie Historique", Paris 1983, s. 104; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 118; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 276; A. Zahorski, Ludność, w: Warszawa w latach 1526–1795, red. A. Zahorski, Warszawa 1984, s. 272. \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Ogółem \| Żywność i napoje \| w tym \| Food and beverages \| of which \| \|-------\|--------\|------\|--------\|-----------------\|-------\|-------------------\|----------\| \| \| \| \| Grand total \| razem total \| chleb \| inne produkty zbożowe \| mięso i ryby \| artykuły mleczne \| cukier i napoje \| \| \| \| \| \| \| bread \| other cereals \| meat and fish \| dairy \| sugar and beverages \| \| Polska \| Toruń \| XVIII/XIX w. \| 100,0 \| 55,9 \| 18,2 \| . \| 11,4 \| 7,4 \| 18,9 \| \| Anglia i Walia \| x \| 1688 \| 100,0 \| 59,7 \| 8,5 \| 21,3 \| 6,7 \| 11,2 \| 5,2 \| \| England and Wales \| x \| 1787–1796 \| 100,0 \| 72,1 \| 14,2 \| 35,3 \| 12,7 \| 5,0 \| 5,0 \| \| Francja \| x \| 1700 \| 100,0 \| 83,7 \| 23,0 \| — \| 20,9 \| 11,6 \| 27,9 \| \| France \| x \| 1763 \| 100,0 \| 61,6 \| 30,8 \| — \| 15,4 \| — \| 15,4 \| \| \| x \| 1788 \| 100,0 \| 13,3 \| 0,7 \| 1,0 \| 5,3 \| 1,8 \| 4,1 \| \| Abbeville \| 1764 \| 100,0 \| 56,8 \| 23,1 \| 5,4 \| 7,4 \| 13,0 \| — \| \| Strasbourg \| 1745–1754 \| 100,0 \| 72,0 \| 21,9 \| 6,0 \| 14,0 \| 9,3 \| 20,8 \| \| Hiszpania \| x \| XVI w. \| 100,0 \| 60,5 \| — \| 20,0 \| 23,5 \| — \| 10,0 \| \| Spain \| Holandia \| x \| XV w. \| 100,0 \| 75,0 \| 40,0 \| — \| 15,0 \| 5,0 \| 10,0 \| \| Holland \| x \| XVIII w. \| 100,0 \| 60,0 \| 30,0 \| — \| 5,0 \| 5,0 \| 5,0 \| \| Niderlandy \| x \| 1800 \| 100,0 \| 60,8 \| 22,1 \| — \| 5,2 \| 5,9 \| 4,1 \| \| Netherlands \| Niderlandy Pld. \| Antwerpii \| 1596–1600 \| 100,0 \| 78,5 \| 49,4 \| — \| — \| 22,6 \| — \| \| Niemcy \| x \| 1500–1700 \| 100,0 \| 68,0 \| — \| 36,0 \| 11,0 \| 9,0 \| 6,0 \| \| Germany \| Berlin \| 1800 \| 100,0 \| 72,7 \| 44,2 \| 11,5 \| — \| 14,9 \| 2,1 \| \| Włochy \| Mediolan \| 1801 \| 100,0 \| 70,1 \| 13,9 \| 10,4 \| — \| 16,3 \| — a–e, g–i Dane dotyczą rodzin: a – rzemieślników, b – biedoty, c – robotników, d – robotników wiejskich, e – Księcia de Saulx-Tavanès, g – chłopów, h – elity, i – murarzy. f W tym 8% stanowią sól i przyprawy nie uwzględnione w dalszym podziale. a–e, g–i Data concern the families of: a – craftsmen, b – the poor, c – workers, d – rural workers, e – Duke de Saulx-Tavanès, g – peasants, h – elite, i – bricklayers. f 8% of which are salt and spices not included in the further division. \| Countries \| Towns \| Years \| Fuel and lighting \| Clothing \| Rent \| Servants \| Other \| \|-----------\|-------\|-------\|------------------\|----------\|------\|----------\|-------\| \| Poland \| Toruń \| XVIII/XIX w. \| 11,3 \| 3,7 \| . \| 3,0 \| 26,1k \| \| England and Wales \| x \| 1688bc \| 6,3 \| 15,9 \| 13,8 \| 0,0 \| 4,3 \| \| x \| 1787–1796b \| 7,3 \| 6,4 \| 14,2 \| 0,0 \| — \| \| x \| 1788–1792c \| 5,0 \| 6,0 \| 10,0 \| 0,0 \| — \| \| France \| x \| 1700a \| . \| . \| . \| . \| . \| \| x \| 1763d \| 11,0 \| 8,4 \| 14,9 \| 0,0 \| 4,1 \| \| x \| 1788e \| 6,7 \| 13,7 \| 36,9 \| 21,1 \| 8,3 \| \| Abbeville \| 1764c \| 12,8 \| 7,2 \| 16,8 \| 0,0 \| 6,4 \| \| Strasbourg \| 1745–1754 \| 20,9 \| — \| 5,3 \| — \| 1,8 \| \| Spain \| x \| XVI w. \| 5,0 \| 4,5 \| — \| — \| 30,0 \| \| Holland \| x \| XV w.g \| 7,0 \| 9,0 \| 7,0 \| 0,0 \| 2,0 \| \| x \| XVIII w.g \| 11,0 \| 15,0 \| 11,0 \| 0,0 \| 3,0 \| \| Netherlands \| x \| 1800h \| 8,9 \| 15,4 \| 11,4 \| 0,0 \| 3,5 \| \| Southern Netherlands \| Antwerpia \| 1596–1600 \| 6,0 \| 10,1 \| 5,4 \| — \| — \| \| Germany \| Berlin \| 1800i \| 6,8 \| 6,1 \| 14,4 \| — \| — \| \| Italy \| Mediolan \| 1801 \| 3,8 \| 12,0 \| 4,1 \| — \| 10,0 \| a–e, g–i Dane dotyczą rodzin: a – rzemieślników, b – biedoty, c – robotników, d – robotników wiejskich, e – Księcia de Saulx-Tavanes, g – chłopów, h – elity, i – murarzy. k Łącznie z wydatkami na czynsz i remont domu. Uwaga. Prezentowane szacunki nie ujmują płatności podatkowych. Note. Presented estimations do not include tax payments. Przedstawienie budżetów rodzin dla Polski przedrozbiorowej nastręcza ogromnych trudności z powodu braku badań podstawowych nad dochodami i wydatkami poszczególnych grup społecznych w dotychczasowej historiografii. Osobnym problemem pozostaje zagadnienie, że nie wiemy, co wyznaczało ówczesny standard życiowy. Z fragmentarycznych danych, jakie zamieścił Tadeusz Korzon powołując się na tabelę wydatków szlachcica mieszkającego w mieście w końcu XVIII w. (bez żony i dzieci) i zatrudniającego 4 służących (forszpan, lokaj, kucharz i praczka), w której zabrakło kosztów zakupu chleba i innych produktów zbożowych oraz opłat za wynajecie mieszkania, można ostrożnie wnioskować, iż najwięcej wydatków pochłaniało utrzymanie służby (43%), a w dalszej kolejności zakupy: odzieży (26,5%), napojów, cukru i korzeni (13,5%), mięsa i ryb (11%) oraz opału i oświetlenia (4,5%). Presenting budgets of families in the pre-partition Poland is very difficult due to the lack of basic surveys of the income and expenditures of particular social groups in the historiography developed so far. A separate problem is the fact that we know nothing about the then factors determining the living standards. Incomplete data published by Tadeusz Korzon, referring to the table of expenditures of a nobleman living in a city in the late 18th century (without wife and children) and hiring 4 servants (coachman, lackey, cook and laundress), in which the costs of bread and other cereal products and housing payments were not included, it can be assumed with caution that the highest proportion of expenditures was related to servants (43%), followed by the purchase of clothing (26,5%), beverages, sugar and spices (13,5%), meat and fish (11%) and liquid and solid fuels and lighting (4,5%). Na podstawie: Ph. T. Hoffman, D. S. Jacks, P. A. Levin, P. H. Lindert, Sketching the Rise of Real Inequality in Early Modern Europe, w: Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 140–144; T. Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1795), t. I–II, wyd. 2, Kraków–Warszawa 1897; J. Wójtowicz, Ludność, terytorium, zabudowa, w: Historia Torunia, red. M. Biskup, t. II, cz. 3: Między barokiem a oświeceniem, Toruń 1996, s. 28 i 29. \| Specification \| 1975<sup>a</sup> \| 1990<sup>b</sup> \| \|---------------------------------------------------\|-----------------\|-----------------\| \| Poland \| \| \| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| \| Żywność \| 43,1 \| 48,0 \| \| Odzież i obuwie \| 15,7 \| 11,2 \| \| Mieszkanie \| 10,7 \| 9,6 \| \| Opal, energia elektryczna i cieplna \| 4,1<sup>d</sup> \| 3,5 \| \| Higiena osobista i ochrona zdrowia \| 4,9 \| 3,2 \| \| Kultura, oświata, wychowanie, sport, turystyka \| 7,7<sup>e</sup> \| 11,2 \| \| Transport i łączność \| 2,6 \| 7,1 \| \| Specification \| 1975<sup>a</sup> \| 1990<sup>b</sup> \| \|---------------------------------------------------\|-----------------\|-----------------\| \| Belgium \| \| \| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| \| Żywność \| 26,7 \| 18,8 \| \| Odzież i obuwie \| 7,0 \| 7,9 \| \| Czynsze, opal i energia \| 14,9 \| 16,4 \| \| Urządzanie mieszkania \| 14,7 \| 10,8 \| \| Ochrona zdrowia \| 7,0 \| 11,0 \| \| Oświata i kultura \| 4,2 \| 6,6 \| \| Transport i łączność \| 11,2 \| 13,1 \| \| Specification \| 1975<sup>a</sup> \| 1990<sup>b</sup> \| \|---------------------------------------------------\|-----------------\|-----------------\| \| France \| \| \| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| \| Żywność \| 24,0 \| 19,9 \| \| Odzież i obuwie \| 8,0 \| 7,0 \| \| Czynsze, opal i energia \| 15,0 \| 18,8 \| \| Urządzanie mieszkania \| 10,6 \| 8,2 \| \| Ochrona zdrowia \| 11,2 \| 8,8 \| \| Oświata i kultura \| 6,6 \| 7,2 \| \| Transport i łączność \| 12,0 \| 16,7 \| <sup>a, b Dla: a – Polski 1970 r., b – Francji 1987 r. c Dane dotyczą gospodarstw domowych: pracowników i chłopskich oraz w 1990 r. również pracowniczo-chłopskich i emerytów i rencistów; dane obliczono na podstawie przeciętnych wydatków: w 1970 r. – rocznych, w 1990 r. – miesięcznych. d Opal i światło. e Kultura, oświata, sport i turystyka.</sup> \| Specification \| 1975a \| 1990b \| \|---------------\|-------\|-------\| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| of which: \| \| \| \| Food \| 27,0 \| 22,1 \| \| Clothing \| 10,7 \| 8,3 \| \| Rent, fuels and electricity \| 16,3 \| 20,5 \| \| Dwelling furnishings \| 13,0 \| 9,4 \| \| Health care \| 3,1 \| 3,4 \| \| Education and culture \| 7,2 \| 10,4 \| \| Transport and communication \| 12,6 \| 17,2 \| \| Specification \| 1975a \| 1990b \| \|---------------\|-------\|-------\| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| of which: \| \| \| \| Food \| 31,4 \| 21,3 \| \| Clothing \| 8,6 \| 6,2 \| \| Rent, fuels and electricity \| 19,3 \| 17,9 \| \| Dwelling furnishings \| 7,3 \| 6,5 \| \| Health care \| 1,0 \| 1,4 \| \| Education and culture \| 10,0 \| 10,0 \| \| Transport and communication \| 13,5 \| 17,9 \| \| Specification \| 1975a \| 1990b \| \|---------------\|-------\|-------\| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| of which: \| \| \| \| Food \| 39,5 \| \| \| Clothing \| 7,2 \| \| \| Rent, fuels and electricity \| 17,3 \| \| \| Dwelling furnishings \| 8,4 \| \| \| Health care \| 1,4 \| \| \| Education and culture \| 6,8 \| \| \| Transport and communication \| 14,7 \| \| \| Specification \| 1975a \| 1990b \| \|---------------\|-------\|-------\| \| TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \| of which: \| \| \| \| Food \| 36,8 \| 20,9 \| \| Clothing \| 8,6 \| 10,1 \| \| Rent, fuels and electricity \| 13,5 \| 14,9 \| \| Dwelling furnishings \| 6,0 \| 9,4 \| \| Health care \| 8,6 \| 6,7 \| \| Education and culture \| 5,7 \| 9,1 \| \| Transport and communication \| 11,0 \| 12,4 \| a, b Notki patrz na str. 153. f Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b See footnotes on page 153. f West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 573–576, 582–583; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 207, 214–217; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 296; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 96; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 410 i 411. \| Lata \| Ogółem \| żywność i napoje alkoholowe \| odzież i obuwie \| użycowanie mieszkania i nośniki energii \| wyposażenie mieszkania* \| zdrowie \| transport i łączność \| rekreacja i kultura, edukacja \| \|------\|--------\|-----------------------------\|----------------\|---------------------------------------\|------------------------\|---------\|---------------------\|-------------------------------\| \| \| \| food and alcoholic beverages \| clothing and footwear \| housing, water, electricity, gas and other fuels \| furnishing household equipment \| health \| transport and communication \| recreation and culture, education \| \| Polska \| 100,0 \| 22,8 \| 5,1 \| 20,5 \| 4,4 \| 3,6 \| 11,9 \| 10,1 \| \| Poland \| 100,0 \| 19,6 \| 4,1 \| 24,1 \| 4,5 \| 4,1 \| 12,4 \| 9,1 \| \| Austria \| 100,0 \| 10,5 \| 6,8 \| 19,4 \| 7,0 \| 3,5 \| 16,2 \| 11,4 \| \| Austria \| 100,0 \| 10,2 \| 6,0 \| 21,6 \| 6,6 \| 3,5 \| 15,2 \| 12,2 \| \| Belgium \| 100,0 \| 13,0 \| 5,1 \| 23,4 \| 6,5 \| 5,2 \| 14,7 \| 9,9 \| \| Belgium \| 100,0 \| 13,8 \| 5,0 \| 24,0 \| 5,9 \| 5,4 \| 14,3 \| 9,6 \| \| Czechy \| 100,0 \| 18,0 \| 5,0 \| 21,0 \| 5,8 \| 1,4 \| 12,4 \| 11,6 \| \| Czech Republic \| 100,0 \| 13,8 \| 3,0 \| 26,8 \| 5,3 \| 2,5 \| 12,4 \| 11,0 \| \| Finlandia \| 100,0 \| 12,6 \| 4,6 \| 24,7 \| 4,8 \| 3,8 \| 16,0 \| 11,8 \| \| Finland \| 100,0 \| 12,3 \| 5,0 \| 26,9 \| 5,4 \| 4,6 \| 13,2 \| 11,9 \| \| Francja \| 100,0 \| 13,9 \| 5,3 \| 23,1 \| 6,0 \| 3,3 \| 17,0 \| 9,4 \| \| France \| 100,0 \| 13,4 \| 4,3 \| 25,5 \| 5,8 \| 3,8 \| 16,8 \| 9,5 \| \| Hiszpania \| 100,0 \| 14,3 \| 6,2 \| 15,3 \| 5,8 \| 3,3 \| 14,8 \| 10,7 \| \| Spain \| 100,0 \| 14,1 \| 5,2 \| 20,2 \| 4,8 \| 3,5 \| 14,4 \| 9,6 \| \| Niemcy \| 100,0 \| 11,6 \| 6,0 \| 22,9 \| 7,9 \| 3,8 \| 16,4 \| 10,7 \| \| Germany \| 100,0 \| 11,0 \| 5,1 \| 24,6 \| 6,2 \| 5,1 \| 16,1 \| 10,2 \| \| Słowacja \| 100,0 \| 23,4 \| 5,6 \| 22,3 \| 4,7 \| 2,2 \| 11,8 \| 9,0 \| \| Slovakia \| 100,0 \| 17,3 \| 4,1 \| 25,3 \| 6,3 \| 4,0 \| 11,0 \| 11,2 \| \| Szwecja \| 100,0 \| 12,1 \| 4,7 \| 27,5 \| 4,4 \| 2,8 \| 17,5 \| 11,8 \| \| Sweden \| 100,0 \| 12,3 \| 5,1 \| 26,9 \| 5,2 \| 3,4 \| 16,1 \| 11,6 \| \| Węgry \| 100,0 \| 19,1 \| 4,1 \| 18,2 \| 6,2 \| 3,7 \| 18,9 \| 9,6 \| \| Hungary \| 100,0 \| 16,7 \| 2,7 \| 22,0 \| 4,6 \| 4,2 \| 16,9 \| 9,3 \| \| Wielka Brytania \| 100,0 \| 9,8 \| 5,6 \| 17,9 \| 6,0 \| 1,6 \| 17,3 \| 13,3 \| \| United Kingdom \| 100,0 \| 9,4 \| 5,6 \| 23,9 \| 5,1 \| 1,7 \| 16,6 \| 12,7 \| \| Włochy \| 100,0 \| 15,1 \| 8,8 \| 18,3 \| 8,0 \| 3,1 \| 16,5 \| 8,5 \| \| Italy \| 100,0 \| 14,4 \| 7,7 \| 22,2 \| 7,1 \| 3,9 \| 15,3 \| 8,2 \| a Łącznie z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uwaga. Dane zostały opracowane na podstawie statystyki rachunków narodowych. a Including routine maintenance of the house. Note. Data was compiled on the basis of statistics of national accounts. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 707; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 205–208. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES A. W XVI–XVIII W. — przeciętne dzienne wyżywienie 1 osoby dorosłej IN THE 16th–18th CENTURY — daily average portion per adult capita \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Racja dzienna \| Daily portion \| \|-------\|--------\|------\|---------------\|---------------\| \| \| \| \| artykuły zbożowe \| mięso i ryby \| nabiał i tłuszcze \| warzywa i owoce \| piwo \| alkohol \| \| \| \| \| cereal articles \| meat and fish \| dairy and fats \| vegetables and fruit \| beer \| alcohol \| \| \| \| \| w g \| in g \| w l \| in l \| \| Polska \| x \| XVI w. \| 990 \| 54 \| 22 \| 46 \| 1,2 \| . \| \| \| \| ok. around 1750 \| 730 \| 172 \| 18 \| 75 \| . \| . \| \| \| \| 1750–1790 \| 590 \| 137 \| 79 \| 459 \| 1,8 \| 0,08 \| \| Francja \| Auch \| 1773–1779 \| 1 103 \| 339 \| 111 \| 107 \| – \| 0,06 \| \| \| Molsheim \| 1767–1777 \| 775 \| 349 \| 127 \| 289 \| – \| 0,09 \| \| \| Tuluza \| 1754–1755 \| 1 033 \| 487 \| 125 \| 138 \| . \| 0,07 \| \| \| Rouen \| XVII/XVIII w. \| 1 222 \| 325 \| 100 \| . \| . \| . \| \| Holandia \| x \| 1648 \| 489 \| 170 \| 204 \| . \| . \| . \| \| Niemcy \| Kolonia \| XVI w. \| 397 \| 310 \| 48 \| . \| 0,7 \| 0,33 \| a, b, e, g—i Dane dotyczą: a — w liczniku — ludności wiejskiej, w mianowniku — średniej szlachty, b — uczniów szkół średnich z internatem, e — kleryków w seminarium Collège des Bernardins, g — elity w mieście, h — żołnierzy, i — średniozamożnych mieszkańców (rajców). c, d, f W tym przyprawy: c — 21 g, d — 10 g, f — 15 g. k Racja w dzień mięsny (w dzień postny — 256 g). a, b, e, g—i Data concern: a — in numerator — rural population, in denominator — middle nobles, b — students of boarding secondary schools, e — seminarists of the Collège des Bernardins, g — city elite, h — soldiers, i — inhabitants of average wealth (councillors). c, d, f Including spices: c — 21 g, d — 10 g, f — 15 g. k Portion on a meat day (on a meatless day — 256 g). Spożycie zbóż (przeciętne dzienne) 1 osoby dorosłej: — we Francji: w regionie Langwedocji w 1480 r. — 1 150 g, a w latach 1580–1590 — 1 440 g, w Tuluzie w XVIII w. — 689 g, — w Holandii w 1798 r. — 325 g, — w Szwecji w 1573 r. — 900 g, — we Włoszech: w Bolonii w 1593 r. — 510 g, a w latach 1787–1796 — 545 g, we Florencji w 1338 r. — 712 g, w Rzymie w XVI w. — 759 g, w XVII w. — 641 g, a w XVIII w. — 473 g, na Sycylii w latach 1681–1686 — 682 g, a w latach 1688–1705 — 793 g. Consumption of cereals (daily averages) per adult capita in: - France: in the Languedoc region in 1480 – 1 150 g and in 1580–1590 – 1 440 g, in Toulouse in the 18th century – 689 g, - Holland in 1798 – 325 g, - Sweden in 1573 – 900 g, - Italy: in Bologna in 1593 – 510 g, and in 1787–1796 – 545 g, in Florence in 1338 – 712 g, in Rome in the 16th century – 759 g, in the 17th century – 641 g, in the 18th century – 473 g, in Sicily in 1681–1686 – 682 g, in 1688–1705 – 793 g. Na podstawie: J. Baszanowski, Konsumpcja zbóż, mięsa i masła w Gdańsku w połowie XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. XXXII, nr 4, Warszawa 1984, s. 519; W. Frijhoff, D. Julia, L'alimentation des pensionnaires à la fin de l'Ancienne Régime (Auch, Beaumont-en-Auge, Molsheim et Toulouse), "Annales ESC", t. XXX, nr 2–3, Paris 1975, s. 495 i 496; R. Jütte, Daily Life in Late Medieval and Early Modern Germany, w: Germany. A New Social and Economic History, t. I: 1450–1630, red. B. Scribner, London 1996, s. 335; M. Livi-Bacci, La population dans l'histoire de l'Europe, Paris 1999, s. 79; M. Livi-Bacci, Popolazione e alimentazione, Bologna 1993; M. Morineau, Croître sans savoir pourquoi: structures de production, démographie et rations alimentaires, w: Histoire de l'alimentation, red. J.-L. Flandrin, M. Montanari, Paris 1996, s. 593 i 594; B. Więcławski, Zaopatrzenie i konsumpcja w Poznaniu w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa-Poznań 1989, s. 180; A. Wyczański, Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., Warszawa 1969, s. 112; A. Wyczański, Szlachta polska XVI wieku, Warszawa 2003, s. 81 i 82. \| Kraje \| Ok. Around 1860 \| Ok. Around 1890 \| Ok. Around 1830 \| Ok. Around 1860 \| Ok. Around 1900 \| Ziemniaki ok. 1885 r. \| \|-------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|---------------------\| \| \| zboża \| cereals \| mięso \| meat \| w kg \| in kg \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 181a \| 203b \| 9,1c \| 12,8d \| 20,9e \| 357b \| \| Galicja Galicia \| . \| 174f \| . \| . \| . \| 310 \| \| Austro-Węgry Austria-Hungary \| . \| 182g \| 13,5h \| 20,0i \| . \| 100g \| \| Belgia Belgium \| . \| 235 \| . \| . \| . \| 310 \| \| Dania Denmark \| . \| . \| . \| 27,6 \| . \| . \| \| Francja France \| 247 \| 284 \| 21,0 \| 25,1 \| 35,1 \| 255 \| \| Hiszpania Spain \| . \| . \| . \| 12,9 \| . \| . \| \| Holandia Holland \| . \| . \| . \| 18,3 \| . \| . \| \| Niemcy Germany \| 162jk \| 200 \| 16,5l \| 16,9i \| 43,4 \| 300 \| \| Rosja Russia \| . \| . \| . \| . \| 11,5mn \| . \| \| Szwecja Sweden \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 225a \| 217a \| 18,0o \| 27,5 \| 55,0 \| 160° \| \| Włochy Italy \| . \| . \| . \| 10,7p \| . \| . \| (dok.) (cont.) \| Kraje \| Ok. Around 1849 \| 1865 \| 1875—1879 \| 1889—1890 \| 1913—1914 \| Ok. Around 1895 \| 1912—1913 \| \|-------\|-----------------\|------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------------\|-----------\| \| \| cukier w kg \| sugar in kg \| napoje alkoholowe’ w l \| alcoholic beverages’ in l \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 0,4s \| 2,0t \| 2,9u \| 5,4w \| 11,3y \| 2,5 \| 2,1n \| \| Galicja Galicia \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| 4,5 \| \| Austro-Węgry Austria-Hungary \| 0,95 \| 1,5 \| 6,0 \| 7,3 \| 12,9 \| 4,1 \| 4,2z \| \| Belgia Belgium \| 5,4 \| 6,5 \| 6,8 \| 9,7 \| 15,1 \| . \| . \| \| Dania Denmark \| 2,8 \| 5,7 \| 13,5 \| 17,7 \| 45,7 \| . \| . \| \| Francja France \| 3,3 \| 7,4 \| 11,9 \| 12,9 \| 21,9 \| 4,0 \| 3,9 \| \| Hiszpania Spain \| 2,6 \| 3,2 \| 2,9 \| 4,2 \| 6,7 \| . \| . \| \| Holandia Holland \| 5,4 \| 6,7 \| 8,5 \| 11,4 \| 22,8 \| . \| . \| \| Niemcy Germany \| 2,4 \| 5,1 \| 8,1 \| 10,4 \| 21,1 \| 4,4 \| 2,8 \| \| Rosja Russia \| 0,6 \| 0,8 \| 3,5 \| 4,5 \| 11,5 \| 4,7m \| 2,9m \| \| Szwecja Sweden \| 1,7 \| 5,9 \| 8,0 \| 9,9 \| 26,0 \| 1,6 \| 3,4 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 9,1 \| 18,3 \| 27,8 \| 35,9 \| 42,4 \| 2,8o \| 1,8° \| \| Włochy Italy \| 1,2 \| 2,5 \| 2,8 \| 3,6 \| 5,3 \| . \| . \| a—z Notki patrz na str. 159. a—z See footnotes on page 159. Material living conditions of population a W latach 1841–1850 – 121 kg, b–f, n, s–y W latach: b – 1883–1892, c – 1827 r. (w miastach – 27,0 kg, na wsi – 4,2 kg), d – 1858 r. e – 1899 r. (w latach 1911–1913 – 25,1 kg, w miastach – 50,8 kg, na wsi – 19,7 kg), f – ok. 1885 r., n – 1911–1913, s – 1841–1850, t – 1861–1870, u – 1871–1880, w – 1894–1897, y – 1900–1911. g–i, m, o, p Dane dotyczą: g – Węgier, h – Austrii, i – Prus, m – europejskiej części Rosji, a w przypadku mięsa – 50 guberni tej części (bez Królestwa Polskiego i Finlandii), o – Anglii, p – Królestwa Obojga Sycylii. k, l W Prusach: k – ok. 1840 r. – 153 kg, l – w miastach 35,1 kg, na wsi 14,3 kg. r W przeliczeniu na 100%. z W Austrii – 4,1 l, na Węgrzech – 4,4 l. a In 1841–1850 – 121 kg. b In 1883–1892. c In 1827 (in urban areas – 27,0 kg, in rural areas – 4,2 kg). d In 1858. e In 1899 (in 1911–1913 – 25,1 kg, in urban areas – 50,8 kg, in rural areas – 19,7 kg). f Around 1885. g–i Data concern: g – Hungary, h – Austria, i – Prussia. k, l In Prussia: k – around 1840 – 153 kg, l – in urban areas – 35,1 kg, in rural areas – 14,3 kg. m, o, p Data concern: m – the European part of Russia, and in the case of meat – 50 governorates (provinces) of this part of Russia (excluding Kingdom of Poland and Finland), o – England, p – Kingdom of the Two Sicilies. n In 1911–1913. r In terms of 100%. s In 1841–1850. t In 1861–1870. u In 1871–1880. w In 1894–1897. y In 1900–1911. z In Austria – 4,1 l, in Hungary – 4,4 l. Przeciętne roczne spożycie cukru na 1 mieszkańca w latach 1875–1914: Annual average consumption of sugar per capita in 1875–1914: \| \| 1875–1879 \| 1889–1890 \| 1913–1914 \| \|------------------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| w kg \| in kg \| \| \| Grecja \| 2,1 \| 4,7 \| 3,8 \| \| Norwegia \| 5,5<sup>a</sup> \| 9,9 \| 20,1 \| \| Portugalia \| 3,4<sup>b</sup> \| 5,7 \| 6,3 \| \| Rumunia \| 1,4 \| 2,3 \| 4,3 \| \| Serbia \| 1,9 \| 4,0 \| 3,1 \| \| Szwajcaria \| 9,9<sup>c</sup> \| 11,7 \| 32,2 \| a Ok. 1849 r. – 1,7 kg, w 1865 r. – 5,9 kg. b Ok. 1849 r. – 2,8 kg, w 1865 r. – 3,3 kg. c Ok. 1849 r. – 3,4 kg, w 1865 r. – 5,3 kg. a Around 1849 – 1,7 kg, in 1865 – 5,9 kg. b Around 1849 – 2,8 kg, in 1865 – 3,3 kg. c Around 1849 – 3,4 kg, in 1865 – 5,3 kg. Na podstawie: Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 305; T. Sobczak, Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 53, 58–59, 73, 75, 198, 202, 219 i 223; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2. Warszawa-Lwów 1922, s. 92. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH (cd.) CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES (cont.) C. W LATACH 1927–1933 – roczne spożycie na jednostkę konsumpcji IN 1927–1933 – annual consumption per consumption unit \| Lata Years \| Kraje Countries \| Chleb Bread \| Mąka Flour \| Kasza Groats \| Mięso Meat \| \|------------\|-----------------\|-------------\|------------\|--------------\|------------\| \| \| \| pszenny wheat \| żytni rye \| w kg \| in kg \| wołowe beef \| wieprzowe pork \| \| Polska Poland \| 1929 \| 19,3 \| 159,8 \| 29,3 \| 10,6 \| 16,9 \| 8,0 \| \| Austria Austria \| 1933 \| 22,7 \| 79,2 \| 27,4 \| 10,0 \| 8,2 \| 21,5 \| \| Belgia Belgium \| 1928–1929 \| 201,7 \| 1,2 \| 7,4 \| 4,5 \| 22,2 \| 8,3 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 1927–1928 \| 218,5 \| 52,1 \| 20,0 \| . \| . \| . \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 1931–1932 \| 91,1 \| 56,6 \| 7,6 \| 11,3 \| 10,4 \| \| Finlandia Finland \| 1928 \| 38,3 \| 75,3 \| 16,1 \| 10,6 \| 8,8 \| \| Niemcy Germany \| 1927–1928 \| 20,2 \| 85,8 \| 14,7 \| 7,1 \| 10,5 \| 7,8 \| \| Szwecja Sweden \| 1933 \| 5,5 \| 33,7 \| 56,5 \| 6,7 \| 6,4 \| 11,4 \| (dok.) (cont.) \| Lata Years \| Kraje Countries \| Wedliny i kiełbasy Processed meat and sausages \| Ryby Fish \| Mleko pełne i odtłuszczone Whole and skimmed milk \| Masło Butter \| Cukier Sugar \| Jaja Eggs \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------------------------\|-----------\|--------------------------------------------------\|-------------\|-------------\|----------\| \| \| \| w kg \| in kg \| w kg \| in kg \| w kg \| in kg \| w kg \| in kg \| w kg \| in kg \| w kg \| in kg \| \| Polska Poland \| 1929 \| 7,9 \| 4,6 \| 83,5 \| 2,4 \| 19,8 \| 3,2 \| \| Austria Austria \| 1933 \| 9,9 \| 2,3 \| 175,4 \| 4,6 \| 25,2 \| 12,1 \| \| Belgia Belgium \| 1928–1929 \| 4,9 \| 9,2 \| 154,1 \| 18,1 \| 15,2 \| 11,3 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 1927–1928 \| . \| 4,0 \| 27,5 \| 0,5 \| 9,6 \| 4,1 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 1931–1932 \| 10,5 \| . \| 171,2 \| 4,1 \| 30,9 \| 9,6 \| \| Finlandia Finland \| 1928 \| 6,2 \| 15,4 \| 328,6 \| 14,1 \| 28,7 \| 3,4 \| \| Niemcy Germany \| 1927–1928 \| 13,4 \| 6,6 \| 154,2 \| 5,9 \| 16,6 \| 8,7 \| \| Szwecja Sweden \| 1933 \| 7,5 \| 17,1 \| 249,2 \| 11,4 \| 37,5 \| 12,9 \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne; dane na podstawie budżetów rodzin robotniczych; przyjęto, że głowa rodziny=1,0 jednostki konsumpcyjnej, żona – 0,85, dziecko 14–17 lat – 0,80, dziecko 3–7 lat – 0,50, łącznie 4-osobowa rodzina = 3,15 jednostki konsumpcyjnej. b Łącznie z mlekiem skondensowanym i sproszkowanym. a In long-term period – annual averages; data based on budgets of workers’ families; it was assumed that the head of the family = 1,0 consumption unit, wife – 0,85, child aged 14–17 years – 0,80, child aged 3–7 years – 0,50, 4-person family in total = 3,15 consumption units. b Including condensed and powdered milk. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 161. On the basis: \| Lata Kraje \| Zboża Cereals \| Ziemniaki Potatoes \| Mięso Meat \| Tłuszcze Fats \| Jaja Eggs \| Ryby Fish \| Cukier Sugar \| Mleko Milk \| \|------------\|---------------\|--------------------\|------------\|--------------\|----------\|-----------\|--------------\|-----------\| \| Poland \| 1950 \| 166 \| 270 \| 37 \| 11 \| 6 \| 2 \| 21 \| 206 \| \| \| 1965 \| 141 \| 215 \| 49 \| 15 \| 9 \| 5 \| 33 \| 234 \| \| \| 1980 \| 127 \| 158 \| 74 \| 21 \| 12 \| 8 \| 41 \| 270 \| \| \| 1988 \| 117 \| 142 \| 68 \| 22 \| 11 \| 7 \| 46 \| 279 \| \| Austria\| 1948–1950 \| 130 \| 108 \| 30 \| 15 \| 4 \| 2 \| 23 \| 150 \| \| \| 1964/1965 \| 98 \| 80 \| 64 \| 19 \| 14 \| 4 \| 35 \| 211 \| \| \| 1980 \| 72 \| 60 \| 88 \| 30 \| 15 \| 4 \| 40 \| 148 \| \| \| 1986 \| 70e \| 61e \| 90f \| . \| 12 \| . \| 36 \| 142 \| \| Belgium\| 1948–1950 \| 106 \| 148 \| 47 \| 21 \| 12 \| 6 \| 28 \| 152 \| \| \| 1963/1964 \| 84 \| 146 \| 66 \| 29 \| 13 \| 6 \| 34 \| 189 \| \| \| 1980 \| 71 \| 96 \| 98 \| 29 \| 13 \| 14 \| 32 \| 79 \| \| \| 1987 \| 76 \| 96 \| 101 \| 39 \| 15 \| . \| 38 \| 83 \| \| Czechoslovakia\| 1949 \| 124 \| 122 \| 33 \| 12 \| 8 \| 3 \| 26 \| 152 \| \| \| 1964 \| 123 \| 119 \| 59 \| 20 \| 11 \| 5 \| 37 \| 173 \| \| \| 1980 \| 107 \| 76 \| 86 \| 24 \| 18 \| 5 \| 38 \| 228 \| \| \| 1988 \| 113 \| 83 \| 91 \| 28 \| 19 \| 5 \| 40 \| 253 \| \| France \| 1948–1950 \| 122 \| 133 \| 56 \| 14 \| 10 \| 6 \| 23 \| 150 \| \| \| 1963/1964 \| 93 \| 102 \| 82 \| 22h \| 11 \| 7 \| 32 \| 190 \| \| \| 1980 \| 77 \| 85 \| 112 \| 31 \| 15 \| 18 \| 38 \| 84 \| \| \| 1987 \| 83 \| 74 \| 107 \| 31 \| 16 \| . \| 36 \| 92 \| \| FRG \| 1948–1950 \| 114 \| 210 \| 29 \| 16 \| 5 \| 6 \| 24 \| 128 \| \| \| 1964/1965 \| 74 \| 122 \| 66 \| 26 \| 14 \| 6 \| 30 \| 198 \| \| \| 1980 \| 70 \| 86 \| 100 \| 27 \| 17 \| 7 \| 37 \| 72 \| \| \| 1987 \| 76 \| 72 \| 102 \| 28 \| 17 \| . \| 35 \| 88 \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b W litrach. c w 1960 r. d w latach 1960 i 1961. e 1983 r. f 1985 r. g Łącznie z Luksemburgiem. h Lata 1960–1962. i Republika Federalna Niemiec. a In long-term period – annual averages. b In litres. c in 1960. d in 1960 and 1961. e 1983. f 1985. g Including Luxembourg. h 1960–1962. i West Germany. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH (cd.) CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES (cont.) D. W LATACH 1948–1988 – roczne spożycie artykułów żywnościowych na 1 mieszkańca \(^a\) (dok.) IN 1948–1988 – annual consumption of foodstuffs beverages per capita \(^a\) (cont.) \| Lata Years Kraje Countries \| Zboża Cereals \| Ziemniaki Potatoes \| Mięso Meat \| Tłuszcze Fats \| Jaja Eggs \| Ryby Fish \| Cukier Sugar \| Mleko Milk \| \|-----------------------------\|---------------\|--------------------\|------------\|---------------\|----------\|-----------\|--------------\|-----------\| \| Węgry Hungary \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1950 \| 142 \| 109 \| 34 \| 19 \| 5 \| 0,6 \| 16 \| . \| \| 1963 \| 135 \| 92 \| 50 \| 23 \| 9 \| 2 \| 29 \| 114\(c\) \| \| 1980 \| 115 \| 61 \| 72 \| 31 \| 18 \| 2 \| 38 \| 166 \| \| 1988 \| 108 \| 50 \| 78\(k\) \| 36 \| 19 \| 2\(k\) \| 34 \| 194 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1948–1950 \| 106 \| 115 \| 50 \| 21 \| 13 \| 12 \| 39 \| 211 \| \| 1964/1965 \| 79 \| 103 \| 74 \| 24 \| 16 \| 10 \| 48 \| 216\(c\) \| \| 1980 \| 72 \| 99 \| 75 \| 24 \| 14 \| 7 \| 43 \| 135 \| \| 1987 \| 83 \| 110 \| 74 \| . \| 13 \| . \| 32 \| 131 \| \| Włochy Italy \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1948–1950 \| 150 \| 38 \| 15 \| 10 \| 6 \| 4 \| 12 \| 82 \| \| 1964/1965 \| 131 \| 51 \| 35 \| 19 \| 10 \| 5 \| 25 \| 126\(c\) \| \| 1980 \| 134 \| 38 \| 78 \| 28 \| 11 \| 10 \| 30 \| 79 \| \| 1987 \| 122 \| 42 \| 84 \| 30 \| 10 \| . \| 27 \| 77 \| \(a\) W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. \(c\) 1960 r. \(k\) 1987 r. Uwaga. Spożycie zbóż i ziemniaków w Polsce dotyczy lat gospodarczych, tj. obejmuje okres od 1 VII danego roku do 30 VI roku następnego. \(a\) In long-term period – annual averages. \(c\) 1960. \(k\) 1987. Note. Consumption of cereals and potatoes in Poland concerns farming years, i.e. periods from 1 VII of a given year to 30 VI of the following year. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 453; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 707; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. LX–LXI; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 223; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 100. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Spirytus i wódka Spirit and vodka \(^a\) \| Wino Wine \| Piwo Beer \| \|------------\|-----------------\|----------------------------------------\|-----------\|----------\| \| \| \| w l \| in l \| \| \| Polska \| 1970–1974 \| 3,8 \| 6,3 \| 34,9 \| \| Poland \| 1980 \| 6,0 \| 10,1 \| 30,4 \| \| \| 1988 \| 4,6 \| 7,7 \| 30,8 \| \| Austria \| 1970–1974 \| 2,1 \| 34,1 \| 104 \| \| Austria \| 1980 \| 1,6 \| 35,8 \| 102 \| \| \| 1988 \| 1,5 \| 32,9 \| 118 \| \| Czechosłowacja \| 1970–1974 \| 2,6 \| 14,3 \| 147 \| \| Czechoslovakia \| 1980 \| 3,5 \| 15,5 \| 138 \| \| \| 1988 \| 3,3 \| 13,0 \| 132 \| \| Francja \| 1970–1974 \| 2,3 \| 107 \| 42,4 \| \| France \| 1980 \| 2,5 \| 91,0 \| 44,3 \| \| \| 1988 \| 2,5 \| 74,0 \| 39,2 \| \| RFN \| 1970–1974 \| 3,0 \| 20,2 \| 145 \| \| FRG \| 1980 \| 3,1 \| 25,5 \| 146 \| \| \| 1988 \| 2,1 \| 25,9 \| 143 \| \| Węgry \| 1970–1974 \| 2,9 \| 38,2 \| 60,9 \| \| Hungary \| 1980 \| 4,8 \| 35,0 \| 87,0 \| \| \| 1988 \| 4,5 \| 22,0 \| 101 \| \| Wielka Brytania \| 1970–1974 \| 1,2 \| 4,2 \| 108 \| \| United Kingdom \| 1980 \| 1,8 \| 7,2 \| 117 \| \| \| 1988 \| 1,8 \| 11,4 \| 111 \| \| Włochy \| 1970–1974 \| 1,9 \| 111 \| 12,9 \| \| Italy \| 1980 \| 1,9 \| 92,9 \| 16,7 \| \| \| 1988 \| 1,0 \| 62,1 \| 23,5 \| \( ^a \) W przeliczeniu na 100%. \( ^b \) Dane roczne dostępne z danego przedziału lat. \( ^c \) Republika Federalna Niemiec. \( ^a \) In terms of 100%. \( ^b \) Annual data available for a given years. \( ^c \) West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 301; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 101–103. Tabl. 11 (28). BUDYNKI MIESZKALNE W MIASTACH I INFRASTRUKTURA KOMUNALNA MIAST KRÓLESTWA POLSKIEGO I ROSJI W 1910 R. RESIDENTIAL BUILDINGS IN URBAN AREAS AND TOWNS WITH MUNICIPAL INFRASTRUCTURE IN KINGDOM OF POLAND AND RUSSIA IN 1910 \| Wyszczególnienie \| Królestwo Polskie \| Rosja – część europejska \| \|------------------\|-------------------\|--------------------------\| \| \| Kingdom of Poland \| Russia – the European part \| Budynki mieszkalne według budulca w odsetkach Residential buildings by construction materials in percent \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| \|--------------\|-------\|-------\| \| Murowane Masonry \| 21,0 \| 19,9 \| \| Drewniane Wooden \| 59,5 \| 61,5 \| \| Mieszane Mixed \| 6,9 \| 6,5 \| \| Inne Other \| 12,6 \| 12,1 \| Miasta z infrastrukturą komunalną w % ogółu miast Towns with municipal infrastructure in % of total towns \| Oświetlenie Lighting \| 96,9 (124) \| 86,7 (747) \| \|----------------------\|------------\|------------\| \| elektryczne electric \| 10,9 (14) \| 13,3 (115) \| \| gazowe gas \| 10,2 (13) \| 10,2 (88) \| \| inne other \| 88,3 (113) \| 83,8 (722) \| Sieć: Network: - wodociągowa waterline \| 7,8 (10) \| 19,5 (168) - kanalizacyjna sewerage \| 7,0 (9) \| 4,6 (40) - tramwajowa tram \| 3,9 (5) \| 4,5 (39) - telefoniczna telephone \| 30,5 (39) \| 26,7 (230) a W przypadku europejskiej części Rosji dane dotyczą 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). b Łącznie z budynkami mieszkalnymi o nieznanym budulcu. c Łącznie z ważniejszymi miejscowościami powyżej 10 tys. ludności; w nawiasach podano liczbę miast (ogólna liczba miast w Królestwie Polskim — 128, w europejskiej części Rosji — 862). d W dalszym podziale miasto może być wykazane więcej niż 1 raz. a For the European part of Russia data concern 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). b Including residential buildings of unknown construction material. c Including major places over 10 thous. population; in brackets are the number of towns (the total number of towns in Kingdom of Poland — 128, in the European part of Russia — 862). d In further division the same towns can be counted more than once. Na podstawie: Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 376–377. On the basis: \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Przeciętna liczba osób na 1 dom per house \| Przeciętna liczba osób na 1 mieszkanie per dwelling \| \|-------\|--------\|------\|------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| Galicja \| Kraków \| 1869 \| 35,3 \| . \| \| \| \| 1890 \| 45,9 \| 6,1 \| \| \| Lwów \| 1869 \| 26,2 \| . \| \| \| \| 1890 \| 38,5 \| 5,6 \| \| Królestwo Polskie \| Warszawa \| 1882 \| 30,5 \| 5,2 \| \| \| \| 1914 \| 49,7 \| 5,3 \| \| Anglia i Walia \| Liverpool \| 1881 \| 6,0 \| . \| \| \| \| 1901 \| 5,6 \| . \| \| \| Londyn \| 1881 \| 7,8 \| . \| \| \| \| 1901 \| 7,7 \| . \| \| \| Manchester \| 1881 \| 5,1 \| . \| \| \| \| 1901 \| 5,0 \| . \| \| Niemcy \| Berlin \| 1875 \| 57,9 \| 4,4 \| \| \| \| 1900 \| 77,0 \| 3,9 \| \| \| Hamburg \| 1875 \| 26,0 \| 4,7 \| \| \| \| 1900 \| 35,6 \| 4,4 \| \| \| Lipsk \| 1875 \| 38,0 \| 5,1 \| \| \| \| 1900 \| 27,8 \| 4,5 \| Na podstawie: J. Cegielski, Stosunki mieszkaniowe w Warszawie w latach 1864–1964, Warszawa 1968, s. 109, 125–130; Census of England and Wales 1901. General report with appendicets, London 1904, s. 194; Rocznik statystyki Galicji, t. IV, Lwów 1893, s. 12; J. Vögele, Urban mortality change in England and Germany 1870–1913, Liverpool 1998, s. 139. \| Lata Years \| Kraje Countries \| ogółem total in thous. \| Mieszkania Dwellings \| Przeciętna liczba osób na 1 izbę Average number of persons per room \| \|------------\|-----------------\|------------------------\|----------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| \| w % ogółem – o liczbie izb in % of total – with specified number of rooms \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 i więcej and more \| \| Polska Poland \| 1931 \| 1 930,4 \| 36,6 \| 32,3 \| 16,9 \| 8,1 \| 6,1 \| 2,02 \| \| Anglia i Walia England and Wales \| 1931 \| 7 137,3 \| 0,4 \| 4,0 \| 10,5 \| 24,9 \| 60,2 \| 0,85 \| \| Finlandia Finland \| 1930 \| 157,9 \| 31,9 \| 39,0 \| 13,9 \| 6,8 \| 8,4 \| 1,56 \| \| Niemcy Germany \| 1927 \| 8 709,5 \| 3,1 \| 16,1 \| 29,6 \| 23,9 \| 27,3 \| 0,98 \| \| Szwecja Sweden \| 1933 \| 528,9 \| 10,8 \| 38,3 \| 28,3 \| 11,3 \| 11,3 \| . \| \| Szwecja – Sztokholm Sweden – Stockholm \| 1935 \| 173,8 \| 17,2 \| 36,9 \| 24,2 \| 9,4 \| 12,3 \| 1,05 \| \| Włochy Italy \| 1931 \| 3 242,4 \| 20,5 \| 26,3 \| 18,5 \| 14,8 \| 19,9 \| 1,36 \| a Bez Sztokholmu. a Excluding Stockholm. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 61. On the basis: \| Lata Years Kraje Countries \| Mieszkania Dwellings \| Przeciętna liczba Average number \| \|---------------------------\|----------------------\|---------------------------------\| \| \| ogółem w tys. total in thous. \| 1–2 \| 3–4 \| 5–6 \| 7 i więcej and more \| izb w mieszkaniu b of room in a dwelling b \| na 1 mieszkanie per dweling \| osób of persons na 1 izbę b per room b \| \| Polska Poland \| 7 026 \| 58,0 \| 37,8 \| 3,8 \| 0,4 \| 2,5 \| 4,1 \| 1,7 \| \| \| 9 326 \| 31,0 \| 57,7 \| 9,6 \| 1,7 \| 3,1 \| 3,7 \| 1,2 \| \| \| 10 717 \| 23,6 \| 61,9 \| 14,5 \| 3,4 \| 3,4 \| 3,5 \| 1,0 \| \| \| 11 633 \| 17,1 \| 62,2 \| 20,6 \| 3,7 \| 3,7 \| 3,2 \| 0,9 \| \| Austria Austria \| 2 153 \| 26,3 \| 53,9 \| 14,8 \| 5,0 \| 3,5 \| 3,2 \| 0,9 \| \| \| 2 432 \| 52,5 \| 35,0 \| 9,6 \| 3,0 \| 2,6 \| 3,7 \| 0,9 \| \| \| 2 693 \| 43,7 \| 42,1 \| 13,4 \| 2,9 \| 2,5 \| 1,0 \| \| \| \| 3 308 \| 14,1 \| 47,5 \| 29,0 \| 9,4 \| 3,5 \| 2,4 \| 0,7 \| \| Belgia Belgium \| 3 016 \| 10,4 \| 38,0 \| 36,2 \| 15,4 \| 4,6 \| 3,0 \| 0,6 \| \| \| 3 223 \| 5,9 \| 25,4 \| 41,1 \| 14,8 \| 5,0 \| 3,0 \| 0,6 \| \| \| 3 748 \| 11,2 \| 49,9 \| 29,8 \| 9,1 \| . \| 2,5 \| 0,6 \| \| \| 4 084 \| 11,6 \| 32,7 \| 38,4 \| 17,4 \| . \| . \| . \| \| Bulgaria Bulgaria \| 1 688 \| 60,6 \| 35,6 \| 3,4 \| 0,4 \| 2,4 \| 4,4 \| 1,2 \| \| \| 2 339 \| 18,2 \| 58,9 \| 22,9 \| 3,6 \| 3,6 \| 1,0 \| \| \| \| 2 700 \| 44,2 \| 46,0 \| 9,7 \| . \| 3,1c \| . \| . \| \| \| 2 818 \| 42,7 \| 48,4 \| 8,0 \| 1,0 \| 2,8d \| 2,1d \| . \| \| Czechy e Czech Republic e \| 3 829 \| 44,3 \| 50,5 \| 4,9 \| 0,3 \| 2,7 \| 3,6 \| 1,3 \| \| \| 4 239 \| 29,3 \| 61,3 \| 8,8 \| 0,6 \| 3,1 \| 3,4 \| 1,1 \| \| \| 3 706 \| 47,0 \| 45,9 \| 7,1 \| . \| 2,8 \| 1,0 \| \| \| \| 3 828 \| 44,2 \| 47,4 \| 8,3 \| 3,8 \| 2,4 \| . \| . \| \| Finlandia Finland \| 1 204 \| 48,7 \| 41,8 \| 8,1 \| 1,4 \| 2,7 \| 3,6 \| 1,3 \| \| \| 1 463 \| 37,2 \| 45,8 \| 14,6 \| 2,0 \| 3,1 \| 3,1 \| 1,0 \| \| \| 2 001 \| 23,4 \| 46,7 \| 29,0 \| 3,6 \| . \| 0,7 \| \| \| \| 2 247 \| 44,4 \| 42,0 \| 11,3 \| 1,2 \| 4,0d \| 2,3 \| 0,8 \| a Jeśli suma składników jest mniejsza od 100 dopełnieniem struktury są mieszkania o nieznanej liczbie izb. b Bez kuchni, z wyjątkiem przypadków gdy kuchnia była użytkowana jako izba mieszkalna. c 1980 r. d 2004 r. e W latach 1961 i 1970 Czechosłowacja. a If the sum of components is less than 100, the complement of the structure are dwellings with unknown number of rooms. b Rooms without kitchens, except cases where the kitchen was used as a residential room. c 1980. d 2004. e In 1961 and 1970 Czechoslovakia. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Mieszkania Dwellings \| Przeciętna liczba Average number \| \|------------\|-----------------\|----------------------\|---------------------------------\| \| \| \| ogółem w tys. total in thous. \| w % ogółem — o liczbie izb in % of total — with specified number of rooms \| 1–2 \| 3–4 \| 5–6 \| 7 i więcej and more \| izb w mieszkaniu of room in a dwelling \| osób of persons \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| na 1 mieszkanie per dwel-ling \| na 1 izbę per room \| \| Francja \| 1962f \| 14 538 \| 37,2 \| 46,9 \| 12,8 \| 3,1 \| 3,1 \| 2,8 \| 1,0 \| \| France \| 1975f \| 17 745 \| 26,5 \| 52,1 \| 21,4 \| 3,4 \| 3,4 \| 2,9 \| 0,8 \| \| \| 1990 \| 21 521 \| 18,9 \| 51,5 \| 29,5 \| 3,8 \| 4,0d \| 2,6 \| 0,7 \| \| \| 1999 \| 24 025 \| 18,9 \| 49,4 \| 26,7 \| 4,9 \| 4,0d \| 2,0d \| . \| \| Hiszpania \| 1960 \| 7 426 \| 15,4 \| 46,1 \| 29,4 \| 9,1 \| 4,2 \| 3,9 \| 0,9 \| \| Spain \| 1970 \| 9 542 \| 7,9 \| 48,9 \| 35,6 \| 7,6 \| 4,4 \| 3,6 \| . \| \| \| 1991 \| 11 825 \| 2,9 \| 37,3 \| 59,3 \| . \| 4,2 \| 3,6 \| . \| \| \| 2001 \| 14 184 \| 2,9 \| 29,6 \| 58,0 \| 9,4 \| 4,5 \| 1,9 \| . \| \| Niemcyg \| 1960 \| 13 379 \| 10,0 \| 60,6 \| 23,2 \| 6,2 \| 4,1 \| 3,5 \| 0,9 \| \| Germanyg \| 1972 \| 20 966 \| 10,1 \| 57,0 \| 25,6 \| 7,3 \| 4,2 \| 2,9 \| 0,7 \| \| \| 1987 \| 25 886 \| 8,8 \| 50,2 \| 40,9 \| . \| 4,4 \| 2,4c \| 0,5 \| \| \| 2003 \| 39 141 \| . \| . \| . \| . \| 5,2 \| 2,1 \| . \| \| Węgry \| 1960 \| 2 724 \| 63,1 \| 36,1 \| 0,8 \| . \| 2,4 \| 3,5 \| 1,5 \| \| Hungary \| 1970 \| 3 034 \| 46,5 \| 51,9 \| 1,5 \| 0,1 \| 2,6 \| 3,4 \| 1,2 \| \| \| 1990 \| 3 688 \| 18,4 \| 70,6 \| 10,3 \| 0,6 \| 3,3 \| 2,7 \| 0,8 \| \| \| 2001 \| 3 724 \| 52,5 \| 42,6 \| 4,3 \| 0,6 \| 4,0d \| 2,4d \| . \| \| Wielka Brytaniah \| 1961 \| 14 256 \| 4,1 \| 37,2 \| 51,2 \| 7,5 \| 4,8 \| 3,2 \| 0,7 \| \| United Kingdomh \| 1971 \| 16 434 \| 5,8 \| 30,6 \| 54,7 \| 8,9 \| 4,9 \| 2,9 \| 0,6 \| \| \| 1980 \| 21 517 \| . \| . \| . \| . \| 3,8 \| 2,6 \| . \| \| \| 2001 \| 24 388 \| 3,4 \| 29,9 \| 47,1 \| 19,6\| . \| 2,3 \| . \| \| Włochy \| 1961 \| 13 032 \| 33,4 \| 48,4 \| 14,2 \| 4,0 \| 3,3 \| 3,8 \| 1,1 \| \| Italy \| 1971 \| 15 301 \| 21,9 \| 55,1 \| 18,9 \| 4,1 \| 3,7 \| 3,5 \| 0,9 \| a, b Notki patrz na str. 167. c 1980 r. d 2004 r. f W przypadku izb — bez kuchni o powierzchni poniżej 12 m². g W latach 1960—1987 Republika Federalna Niemiec (RFN). h W latach 1961 i 1971 bez Irlandii Pn. i Szkocji. a, b See footnotes on page 167. c 1980. d 2004. f In case of rooms — excluding kitchens with an area less than 12 m². g In 1960—1987 West Germany (FRG). h In 1961 and 1971 excluding Northern Ireland and Scotland. Na podstawie: Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974, s. 57—63, 129—132, On the basis: 147—151; Compendium of Housing Statistics 1975—1977, United Nations, New York 1980, s. 44—54, 132—136; Compendium of Human Settlements Statistics 1983, United Nations, New York 1985, s. 242—247, 257—261; Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995, s. 360—390; Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001, s. 64—73; Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011, s. 43—77; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010, s. 357—359; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 307 i 308; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 130; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 231 i 233. \| Lata Kraje \| Mieszkania wodociąg \| ustęp lavatory \| łazienkę \| energię elektryczną \| \|------------\|---------------------\|----------------\|-----------\|--------------------\| \| \| 1960 \| 1988 \| 2002 \| \| \| Polska \| 29,9 \| 84,2 \| 95,6 \| \| \| Austria \| 63,6 \| 94,8 \| 99,8 \| \| \| Belgia \| 76,9 \| . \| 93,6 \| \| \| Bulgaria \| 28,2 \| 84,2 \| 93,5 \| \| \| Czechy \| 49,1 \| . \| 98,5 \| \| \| Francja \| 78,3 \| 97,8 \| . \| \| \| RFN \| 96,7 \| 98,3 \| . \| \| \| Węgry \| 25,9 \| 84,6 \| 92,2 \| \| \| Wielka Brytania \| 98,7 \| 99,0 \| 99,5 \| \| \| W tym miasta \| 1960 \| 1988 \| 2002 \| \|--------------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 55,4 \| 94,8 \| 98,7 \| \| Austria \| 69,3 \| 94,7 \| 99,8 \| \| Wielka Brytania \| 98,7 \| 99,0 \| 99,5 \| a 1970 r. b W 1961 r. Czechosłowacja. c Republika Federalna Niemiec. d 1957 r. e W 1961 r. Anglia i Walia. a 1970. b In 1961 Czechoslovakia. c West Germany. d 1957. e In 1961 England and Wales. \| Lata Kraje \| Mieszkania — w % — wyposażone w \| Dwelling — in % — fitted with \| \|------------\|---------------------------------\|-------------------------------\| \| \| wodociąg water-line system \| ustęp lavatory \| łazienkę bathroom \| energię elektryczną electricity \| \| W tym miasta (dok.) \| Of which urban areas (cont.) \| \| \| \| \| Belgia \| 2001 \| . \| 93,6 \| 94,1 \| 100,0 \| \| Bulgaria \| 1965 \| 55,0 \| 25,9 \| 18,3 \| 98,1 \| \| \| 1985 \| 84,2 \| 73,7 \| . \| 100,0 \| \| \| 2001 \| 97,9 \| 86,9 \| 88,9 \| 100,0 \| \| Czechy \| 1961 \| 69,5 \| . \| 49,4 \| 98,5 \| \| \| 2001 \| 99,1 \| 95,6 \| 96,6 \| 100,0 \| \| Francja \| 1962 \| 89,5 \| 49,2 \| 37,3 \| 98,0 \| \| \| 1999 \| 97,3 \| 96,8 \| 98,1 \| 100,0 \| \| RFN \| 1960 \| 99,2 \| 93,9 \| 61,8 \| 99,7d \| \| \| 1987 \| . \| 98,6 \| . \| 100,0 \| \| Węgry \| 1963 \| 55,7 \| . \| 37,1 \| 93,2 \| \| \| 1990 \| 92,8 \| 85,6 \| . \| 100,0 \| \| \| 2001 \| 96,0 \| 92,2 \| 92,7 \| 100,0 \| \| Wielka Brytania \| 1961 \| 99,5 \| 95,8 \| 79,1 \| . \| \| \| 1999 \| . \| 99,0 \| 99,5 \| 100,0 \| b W 1961 r. Czechosłowacja. c Republika Federalna Niemiec. d 1957 r. e W 1961 r. Anglia i Walia. b In 1961 Czechoslovakia. c West Germany. d 1957. e In 1961 England and Wales. Na podstawie: Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974, s. 182–207; Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995, s. 390–392; Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001, s. 96–112; Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011, s. 11–63; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 411; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 312. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Mieszkania Duwellings \| Przeciętna liczba izb w mieszkaniu Average number of room in a dwelling \| Przeciętna powierzchnia użytkowa 1 mieszkania w m² Average useful floor area per dwelling in m² \| \|------------\|-----------------\|-----------------------\|--------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| w tys. in thous. \| na 1000 ludności per 1000 population \| \| \| Czechy d \| 1955 \| 50,6 \| 3,9 \| 2,9 a \| 60,4 a \| \| Czech Republic d \| 1965 \| 85,9 \| 6,1 \| 3,3 \| 61,4 \| \| \| 1980 \| 134,2 \| 8,8 \| 3,6 \| 76,3 \| \| \| 2004 \| 32,7 \| 3,2 \| 3,8 \| 104,4 \| \| Finlandia \| 1955 \| 33,2 \| 7,8 \| 3,5 a \| 59,2 a \| \| Finland \| 1965 \| 36,7 \| 8,0 \| 3,4 \| 64,2 \| \| \| 1980 \| 49,6 \| 10,4 \| 3,9 \| 82,2 \| \| \| 2004 \| 31,0 \| 5,9 \| 4,0 \| 93,1 e \| \| Francja f \| 1955 \| 215,0 \| 5,0 \| 3,5 a \| 64,0 a \| \| France \| 1965 \| 411,6 \| 8,4 \| 3,6 \| 72,9 \| \| \| 1980 \| 378,3 \| 7,0 \| 4,0 \| . \| \| \| 2004 \| 344,3 \| 6,4 f \| 4,0 \| 118,5 \| \| Hiszpania \| 1955 \| 112,2 \| 3,9 \| 5,4 a \| 65,5 a \| \| Spain \| 1965 \| 283,3 \| 9,0 \| 5,1 \| 67,6 \| \| \| 1980 \| 262,9 \| 7,0 \| . \| . \| \| \| 2004 \| 565,7 \| 13,0 \| 4,5 \| 93,6 \| \| Niemcy g \| 1955 \| 538,1 \| 10,7 \| 4,0 a \| 70,8 a \| \| Germany a \| 1965 \| 591,9 \| 10,4 \| 4,3 \| 78,0 \| \| \| 1980 \| 388,9 \| 6,3 \| 4,5 \| 101,6 \| \| \| 2003 \| 268,1 \| 3,2 \| 5,2 \| 114,6 e \| \| Węgry \| 1955 \| 43,6 \| 4,4 \| 2,6 a \| 57,4 a \| \| Hungary \| 1965 \| 54,6 \| 5,4 \| 3,0 \| 60,5 \| \| \| 1980 \| 89,1 \| 8,3 \| 3,4 \| 67,0 \| \| \| 2004 \| 43,9 \| 4,3 \| 4,0 \| 93,1 \| \| Wielka Brytania \| 1955 \| 328,6 \| 6,4 \| 4,6 a \| . \| \| United Kingdom \| 1965 \| 398,5 \| 7,3 \| 4,6 \| . \| \| \| 1980 \| 252,1 \| 4,5 \| 4,3 \| . \| \| Włochy \| 1955 \| 215,9 \| 4,5 \| 3,6 a \| . \| \| Italy \| 1965 \| 385,0 \| 7,5 \| 3,6 \| . \| \| \| 1980 \| 287,0 \| 5,1 \| . \| . \| \| \| 2003 \| 255,8 \| 4,4 \| 3,5 \| 76,5 \| a 1960 r. d W latach 1955–1980 Czechosłowacja. e Powierzchnia mieszkalna. f 2000 r. g W latach 1955–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). a 1960, d In 1955–1980 Czechoslovakia. e Residential area. f 2000. g In 1955–1980 West Germany (FRG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 209; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 311 i 312; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 335 i 336; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 131–133; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 151; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 232 i 233. Tabl. 15 (32). PRACOWNICY MEDYCZNI MEDICAL PERSONNEL A. OKOŁO 1910 R. AROUND 1910 \| Kraje \| Lekarze na 100 tys. ludności \| \|-------\|-------------------------------\| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 20,7 \| \| Austria Austria \| . \| \| Galicja Galicia \| 40,6 \| \| pozostały obszar remaining area \| 49,3 \| \| Prusy Prussia \| 49,0 \| \| zabór pruski Prussian Partition \| 34,2 \| \| w tym rejencja opolska of which regierungsbezirk Oppeln \| 26,5 \| \| Kraje \| Lekarze na 100 tys. ludności \| \|-------\|-------------------------------\| \| Prusy (dok.) Prussia (cont.) \| \| \| Prusy Wschodnie East Prussia \| 45,5 \| \| pozostały obszar remaining area \| 52,2 \| \| Rosja – część europejska Russia – the European part \| 17,9 \| \| Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus \| 10,1 \| \| Ruś Rus \| 14,8 \| \| pozostały obszar remaining area \| 18,7 \| a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. Uwaga. Na obszarze europejskiej części Rosji i w Królestwie Polskim w leczeniu brali udział również felczerzy, których w Rosji na 100 tys. ludności w 1910 r. było 17,6 (na Litwie i Białorusi — 16,1, na Rusi — 11,7, na pozostałym obszarze — 18,7). W pozostałych krajach ich liczba stale się zmniejszała, np. w Galicji w latach 1873–1908 spadła z 365 na 100 tys. ludności w 1873 r. do 75 felczerów w 1908 r. a Excluding Kingdom of Poland and Finland. Note. On the area of the European part of Russia and in Kingdom of Poland, the treatment was also attended by hospital attendants, of which in Russia there were 17,6 per 100 thous. population in 1910 (in Lithuania and Belarus — 16,1, in Rus — 11,7, on the remaining area — 18,7). The number of hospital attendants in other countries was steadily declining, e.g., in Galicia in 1873–1908, from 365 hospital attendants per 100 thous. population in 1873 to 75 in 1908. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 298 i 300; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 94 i 95; Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 322. \| Lata \| Lekarze na 10 tys. ludności \| \|------\|-----------------------------\| \| Polska \| 3,7 \| \| Poland \| 9,6 \| \| Belgia \| 7,4 \| \| Belgium \| 12,8 \| \| Bułgaria \| 4,5 \| \| Bulgaria \| 14,0 \| \| Czechosłowacja \| 7,4 \| \| Czechoslovakia \| 16,0 \| \| Finlandia \| 3,4 \| \| Finland \| 6,4 \| \| Lata \| Lekarze na 10 tys. ludności \| \|------\|-----------------------------\| \| Francja \| 6,5 \| \| France \| 10,8 \| \| Niemcy \| 7,3 \| \| Germany \| 14,6 \| \| Szwecja \| 4,3 \| \| Sweden \| 9,5 \| \| Węgry \| 10,8 \| \| Hungary \| 14,0 \| \| Włochy \| 8,3 \| \| Italy \| 16,4c \| a, b W 1960 r.: a – stan w końcu roku, b – Republika Federalna Niemiec (RFN). c Łącznie z farmaceutami. a, b In 1960: a – end of the year, b – West Germany (FRG). c Including pharmacists. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 295; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 335. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Lekarze Doctors \| Lekarze dentysti Dentists \| Farma-ceuci Pharmacists \| Pielęgniarki Nurses \| Ludność na 1 Population per \| \|------------\|-----------------\|-----------------\|--------------------------\|------------------------\|---------------------\|----------------------------\| \| \| \| w tys. in thous.\| \| \| lekarza doctor \| lekarza dentist \| farma-ceutę pharmacist \| pielęgniarkę nurse \| \| Polska \| 1960 \| 28,7 \| 9,3 \| 7,9 \| 61,9 \| 1 030 \| 3 179 \| 3 742 \| 478 \| \| \| 1990 \| 81,6 \| 18,2 \| 15,1 \| 207,8 \| 467 \| 2 094 \| 2 524 \| 183 \| \| \| 2007 \| 83,5 \| 13,4 \| 23,1 \| 197,3 \| 456 \| 2 854 \| 1 649 \| 193 \| \| Austria \| 1960 \| 11,4 \| 4,0 \| 2,2 \| . \| 618 \| 1 762 \| 3 204 \| . \| \| \| 1990 \| 22,2 \| 3,3 \| . \| 29,6 \| 345 \| 2 377 \| . \| 261 \| \| \| 2007 \| 31,2 \| 4,5 \| 4,9 \| 61,2 \| 267 \| 1 853 \| 1 970 \| 136 \| \| Belgia \| 1960 \| 11,7 \| 1,7 \| 5,4 \| . \| 782 \| 5 384 \| 1 695 \| . \| \| \| 1990 \| 33,0 \| 7,1 \| 12,0 \| . \| 302 \| 1 414 \| 830 \| . \| \| \| 2007 \| 42,8 \| 8,6 \| 123,0 \| 155,5 \| 247 \| 1 226 \| 861 \| 67 \| \| Czechy \| 1960 \| 22,0 \| 4,3 \| 4,8 \| . \| 621 \| 3 175 \| 2 844 \| . \| \| \| 1991 \| 32,3 \| 5,9 \| . \| . \| 319 \| 1 746 \| . \| . \| \| \| 2007 \| 36,8 \| 6,9 \| 5,8 \| 82,7 \| 280 \| 1 483 \| 1 781 \| 125 \| \| Finlandia \| 1960 \| 2,8 \| 1,8 \| 2,7 \| . \| 1 582 \| 2 461 \| 1 641 \| . \| \| \| 1991 \| 12,4 \| 4,6 \| . \| 115,8 \| 406 \| 1 098 \| . \| 43 \| \| \| 2007 \| 15,6 \| 4,1 \| 5,5 \| 54,0 \| 338 \| 1 272 \| 952 \| 98 \| \| Francja \| 1960 \| 49,2 \| 15,3 \| 19,2 \| . \| 928 \| 2 986 \| 2 379 \| . \| \| \| 1990 \| 148,1 \| 37,9 \| 51,4 \| 304,5 \| 382 \| 1 496 \| 1 104 \| 186 \| \| \| 2007 \| 208,2 \| 41,4 \| 72,5 \| 476,9 \| 396 \| 1 490 \| 1 29 \| 129 \| \| Hiszpania \| 1960 \| 29,2 \| 2,8 \| 7,1 \| . \| 1 038 \| 10 823 \| 4 268 \| . \| \| \| 1990 \| 148,7 \| 10,3 \| 36,6 \| 154,5 \| 262 \| 3 755 \| 1 062 \| 245 \| \| \| 2007 \| 163,8 \| 24,5 \| 48,3 \| 338,5 \| 277 \| 1 849 \| 938 \| 134 \| \| Niemcy \| 1960 \| 77,6 \| 30,6 \| 16,2 \| . \| 686 \| 1 739 \| 3 285 \| . \| \| \| 1990 \| 228,4 \| 52,8 \| 39,5 \| 411,4 \| 346 \| 1 503 \| 2 009 \| 193 \| \| \| 2007 \| 288,2 \| 63,1 \| 49,5 \| 818,0 \| 285 \| 1 303 \| 1 661 \| 101 \| \| Węgry \| 1960 \| 14,0 \| 1,3 \| 3,6 \| . \| 713 \| 7 680 \| 2 773 \| . \| \| \| 1990 \| 33,9 \| 4,3 \| 4,5 \| 51,5 \| 306 \| 2 428 \| 2 300 \| 201 \| \| \| 2007 \| 28,0 \| 402,0 \| 505,0 \| 61,5 \| 360 \| 2 369 \| 1 834 \| 163 \| a, b W 1960 r.: a – Czechosłowacja, b – Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b In 1960 r.: a – Czechoslovakia, b – West Germany (FRG). \| Lata Years \| Kraje Countries \| Lekarze Doctors \| Lekarze dentysti Dentists \| Farma-ceuci Pharmacists \| Pielęgniarki Nurses \| Ludność na 1 Population per \| \|------------\|----------------\|-----------------\|--------------------------\|------------------------\|---------------------\|----------------------------\| \| \| \| w tys. in thous.\| \| \| lekarza doctor \| lekarza dentystę dentist \| farma-ceutę pharmacist \| pielęgniarkę nurse \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 1960 \| 56,4 \| 13,6c \| 21,1c \| . \| 929 \| 3 851c \| 2 483c \| . \| \| \| 1990 \| 80,4d \| . \| 37,8 \| 284,6 \| 714d \| . \| 1 522 \| 202 \| \| \| 2007 \| 151,1 \| 25,5 \| 41,3 \| 611,0 \| 403 \| 2 386 \| 1 465 \| 100 \| \| Włochy Italy \| 1960 \| 81,2 \| 31,1 \| . \| . \| 611 \| . \| 1 596 \| . \| \| \| 1989 \| 249,7 \| 10,8 \| 53,9 \| 170,4 \| 228 \| 5 321 \| 1 067 \| 338 \| \| \| 2007 \| 215,0 \| 32,2 \| 55,1 \| 414,1 \| 275 \| 1 834 \| 1 072 \| 143 \| c Publiczna służba zdrowia. d Dane szacunkowe. Uwaga. Dane obejmują lekarzy o kwalifikacjach zgodnych ze standardowymi wymogami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). c Public health service. d Estimated data. Note. Data concern doctors with qualifications compliant with the standard requirements of the World Health Organization (WHO). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 327; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 168–170; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 269 i 270. \| Countries \| Hospitals per 10 thous. km² \| Beds in hospitals per 100 thous. population \| Pharmacies per 10 thous. km² \| \|---------------------------\|----------------------------\|---------------------------------------------\|------------------------------\| \| Królestwo Polskie \| 27,3 \| 101 \| 55,9 \| \| Austria \| 23,5 \| 209 \| 61,5 \| \| Galicia \| 13,6 \| 84 \| 46,8 \| \| Prusy \| . \| 385 \| . \| \| Prusy Wschodnie \| 28,9 \| 271 \| 45,4 \| \| Rosja – część europejska \| 13,8 \| 150 \| . \| \| Litwa i Białoruś \| 15,6 \| 69 \| 16,1 \| \| Ruś \| 39,4 \| 100 \| 25,8 \| a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. On the basis: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 298 i 300; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 94 i 95; Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 322; obliczenia własne. \| Lata \| Kraje \| Rok \| Łóżka w szpitalach na 10 tys. ludności \| \|------\|--------\|-----\|---------------------------------------\| \| \| Polska \| 1938\| 21,7 \| \| \| Austria\| 1936\| 77,3 \| \| \| Bułgaria\| 1936\| 19,8 \| \| \| Czechosłowacja\| 1936\| 54,0 \| \| \| Finlandia\| 1937\| 63,7 \| \| \| Francja\| 1933\| 30,2 \| \| \| Niemcy\| 1936\| 98,2 \| \| \| Szwecja\| 1936\| 76,1 \| \| \| Węgry\| 1936\| 53,2 \| Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, On the basis: s. 296. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1975 \| 1990 \| 2009 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 70 \| 75 \| 67 \| 66 \| \| Austria \| Austria \| 108 \| 113 \| 98 \| 77 \| \| Belgia \| Belgium \| 80 \| 89 \| 97a \| 65 \| \| Czechyb \| Czech Republicb \| 76 \| 78 \| 102c \| 71 \| \| Finlandia \| Finland \| 99 \| 151 \| 125 \| 62 \| \| Francja \| France \| 97 \| 102 \| 126d \| 69 \| \| Hiszpania \| Spain \| 39 \| 52 \| 43a \| 32 \| \| Niemcye \| Germanye \| 103 \| 116 \| 105 \| 82 \| \| Węgry \| Hungary \| 68 \| 81 \| 101 \| 71 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 106 \| 93 \| 62a \| 33 \| \| Włochy \| Italy \| 91 \| 104 \| 65f \| 36 \| a 1989 r. b W latach 1960 i 1975 Czechosłowacja. c 1991 r. d 1988 r. e W latach 1960 i 1975 Republika Federalna Niemiec (RFN). f 1994 r. Uwaga. W latach 1960 i 1975 dane dotyczą łóżek w zakładach leczniczo-zapobiegawczych stacjonarnej opieki zdrowotnej, w latach 1988–1994 — łóżek przygotowanych na przyjęcie chorych przez całą dobę, w 2009 r. — łóżek w szpitalach ogólnych, psychiatrycznych i specjalistycznych. a 1989, b In 1960 and 1975 Czechoslovakia. c 1991. d 1988. e In 1960 and 1975 West Germany (FRG). f 1994. Note. In 1960 and 1975 data concern beds in preventive healthcare centres within in-patient health care, in 1988–1994 — beds prepared to receive patients around the clock, in 2009 — beds in general hospitals, psychiatric hospitals and specialized hospitals. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 125 i 328; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 125; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 171–176; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 264. Tabl. 17 (34). ZGONY WEDŁUG PRZYCZYN DEATHS BY CAUSES A. W LATACH 1583–1806 IN 1583–1806 \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Zgony \| \|-------\|--------\|------\|-------\| \| Countries \| Towns \| Years \| Deaths \| Zgony kobiet w okresie połogowym na 1 000 urodzeń Death of females in the perinatal period per 1 000 births Miasta Urban areas \| Polska \| Warszawa \| 1800 \| 9a \| \|--------\|----------\|------\|----\| \| Poland \| \| \| \| \| Anglia \| Londyn \| 1583–1599 \| 24 \| \|--------\|--------\|-----------\|----\| \| England \| \| 1629–1636 \| 16 \| \| \| \| 1670–1699 \| 19 \| \| \| \| 1701–1746 \| 14 \| \| \| \| 1747–1795 \| 12 \| \| Francja \| Rouen \| 1700–1749 \| 11 \| \| France \| \| 1750–1792 \| 9 \| \| Prusy \| Berlin \| 1720–1724 \| 11 \| \| Prussia\| \| 1746–1757 \| 12 \| \| \| \| 1758–1774 \| 12 \| \| \| \| 1784–1794 \| 7 \| \| Szkocja \| Edynburg \| 1750–1759 \| 14 \| \| Scotland \| \| 1770–1779 \| 8 \| \| Szwajcaria \| Genewa \| 1625–1696 \| 15 \| \| Switzerland \| \| 1700–1749 \| 16 \| \| \| \| 1770–1772 \| 13 \| Wieś Rural areas \| Polska \| x \| 1761–1800 \| 26 \| \|--------\|---\|-----------\|----\| \| Poland \| \| \| \| \| Francja \| x \| 1700–1749 \| 15 \| \| France \| \| 1750–1799 \| 10 \| \| Holandia \| x \| 1624–1640 \| 9 \| \| Holland \| \| 1701–1756 \| 17 \| \| \| \| 1750–1791 \| 18 \| \| Niemcy \| x \| 1650–1699 \| 10 \| \| Germany\| \| 1700–1749 \| 4 \| \| \| \| 1750–1791 \| 12 \| a Wskaźnik dla Warszawy w 1800 r. wydaje się być wyraźnie zaniżony, gdyż w świetle bardziej kompletnych danych z lat 1804 i 1805 na 1 000 urodzeń przypadalo aż 19 zgonów kobiet. a The value for Warsaw for 1800 seems largely underrated, as according to the more complete data of 1804 and 1805 there were as many as 19 deaths of females per 1 000 births. \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Zgony \| \|-------\|--------\|------\|-------\| \| Polska \| Warszawa \| 1800 \| 13,3 \| \| Górnym Śląskiem \| Toszek \| 1789–1800 \| 13,4 \| \| Anglia \| Boston (Lincolnshire) \| 1749–1757 \| 15,3 \| \| Londyn \| 1710–1739 \| 8,2 \| \| Maidstone \| 1752–1761 \| 17,2 \| \| Northampton \| 1740–1774 \| 10,7 \| \| Whitehaven \| 1752–1780 \| 19,2 \| \| Wiedeń \| 1752–1753 \| 10,2 \| \| Dania \| Kopenhaga \| 1750–1769 \| 8,8 \| \| Finlandia \| miasta urban areas \| 1749–1773 \| 13,2 \| \| wieś rural areas \| 1749–1773 \| 14,4 \| \| Irlandia \| Dublin \| 1661–1690 \| 21,1 \| \| 1715–1746 \| 18,4 \| \| Niemcy \| Stuttgart \| 1782–1801 \| 8,6–16,4 \| \| Prusy \| Berlin \| 1782–1791 \| 9,1 \| \| Królewiec \| 1782–1801 \| 6,2–8,3 \| \| Szkocja \| Edynburg \| 1744–1763 \| 10,0 \| \| Kilmarnock \| 1728–1762 \| 13,8 \| \| Szwecja \| x \| 1749–1773 \| 12,4 \| \| Włochy \| Livorno \| 1767–1806 \| 7,1 \| \| Werona \| 1774–1806 \| 6,3 \| b Parafia miejsko-wiejska, w skład której wchodziło miasto Toszek i 8 okolicznych wsi. b Urban-rural parish which included the town of Toszek and 8 surrounding villages. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, La démographie de l'époque moderne, Paris 1999, s. 165; D. Daszkiewicz, Zgony w parafii toszeckiej w latach 1789–1877, „Śląskie Studia Demograficzne”, t. III, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996, s. 37; K. Górna, Ludność parafii krapkowickiej w latach 1682–1800. Zagadnienia demograficzne społeczności miejsko-wiejskiej na Górnym Śląsku, Poznań-Wrocław (w druku); M. Livi-Bacci, La population dans l'histoire de l'Europe, Paris 1999, s. 136; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 282, tabl. XXII po s. 285; obliczenia własne. \| Kraje \| Gruźlica \(^a\) \| Nowotwory \| Choroby serca \| Choroby zakaźne \(^b\) \| Wypadki \(^c\) \| Samobójstwa \| \|-------\|-----------------\|-----------\|---------------\|------------------------\|---------------\|-------------\| \| \| Tuberculosis \(^a\) \| Neoplasms \| Heart diseases \| Infectious diseases \(^b\) \| Accidents \(^c\) \| Suicides \| \| \| na 100 tys. ludności \| per 100 thous. population \| ### 1936 \| Kraje \| Gruźlica \(^a\) \| Nowotwory \| Choroby serca \| Choroby zakaźne \(^b\) \| Wypadki \(^c\) \| Samobójstwa \| \|-------\|-----------------\|-----------\|---------------\|------------------------\|---------------\|-------------\| \| \| Tuberculosis \(^a\) \| Neoplasms \| Heart diseases \| Infectious diseases \(^b\) \| Accidents \(^c\) \| Suicides \| \| Polska \(^d\) \| 176 \| 46 \| 83 \| 155 \| 32 \| 9 \| \| Anglia \| 59 \| 161 \| 306 \| 72 \| 43 \| 12 \| \| Belgia \| 56 \| 110 \| 213 \| 85 \| 34 \| 16 \| \| Czechosłowacja \| 114 \| 126 \| 194 \| 129 \| 33 \| 28 \| \| Francja \(^e\) \| 109 \| 95 \| 147 \| 68 \| 50 \| 21 \| \| Holandia \| 36 \| 131 \| 137 \| 62 \| 28 \| 8 \| \| Niemcy \(^f\) \| 62 \| 150 \| 157 \| 90 \| 44 \| 30 \| \| Szwecja \(^e\) \| 85 \| 132 \| 112 \| 75 \| 37 \| 15 \| \| Węgry \| 127 \| 110 \| 184 \| 150 \| 31 \| 31 \| \| Włochy \| 65 \| 84 \| 161 \| 202 \| 34 \| 8 \| ### 1962 \| Kraje \| Gruźlica \(^a\) \| Nowotwory \| Choroby serca \| Choroby zakaźne \(^b\) \| Wypadki \(^c\) \| Samobójstwa \| \|-------\|-----------------\|-----------\|---------------\|------------------------\|---------------\|-------------\| \| \| Tuberculosis \(^a\) \| Neoplasms \| Heart diseases \| Infectious diseases \(^b\) \| Accidents \(^c\) \| Suicides \| \| Polska \(^g\) \| 37,0 \| 97,0 \| 104,0 \| 13,0 \| 43,0 \(^h\) \| . \| \| Austria \| 22,7 \| 250,8 \| 571,0 \| 5,3 \| 64,2 \| 22,4 \| \| Belgia \| 14,5 \| 233,8 \| 550,7 \| 4,6 \| 52,2 \| 13,6 \| \| Bułgaria \| 17,5 \| 129,0 \| 383,5 \| 7,7 \| 38,6 \| 8,0 \| \| Czechosłowacja \| 23,2 \| 189,4 \| 440,5 \| 5,9 \| 49,1 \| 20,6 \| \| Francja \| 19,2 \| 199,5 \| 398,4 \| 7,3 \| 66,2 \| 15,1 \| \| RFN \(^i\) \| 13,7 \| 211,9 \| 457,4 \| 3,9 \| 58,6 \| 17,6 \| \| Rumunia \| 34,7 \| 122,4 \| . \| 12,5 \| . \| . \| \| Węgry \| 30,2 \| 177,3 \| 525,9 \| 7,8 \| 36,1 \| 24,9 \| \| Wielka Brytania \| 6,8 \| 215,9 \| 616,2 \| 4,5 \| 39,5 \| 11,5 \| \| Włochy \| 15,7 \| 152,7 \| 450,4 \| 9,2 \| 44,8 \| 5,4 \| \(^a-c\) W latach 1932–1936: \(a\) – gruźlica narządów oddechowych, \(b\) – zapalenie płuc, \(c\) – śmierć gwałtowna. \(d\) 1932 r. \(e\) 1934 r. \(f\) Łącznie z Austrią. \(g\) 1960 r. \(h\) Urazy i zatrucia. \(i\) Republika Federalna Niemiec. \(^a-c\) In 1932–1936: \(a\) – tuberculosis of the respiratory system, \(b\) – pneumonia, \(c\) – sudden death. \(d\) 1932. \(e\) 1934. \(f\) Including Austria. \(g\) 1960. \(h\) Injuries and poisonings. \(i\) West Germany. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 302; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 65 i 66. \| Countries \| Males \| Respiratory Diseases \| Neoplasms \| Circulatory System \| Infectious and Parasitic \| Digestive System \| External Causes \| \|-----------\|-------\|----------------------\|-----------\|--------------------\|--------------------------\|-----------------\|----------------\| \| Poland \| 56,3 \| 222,5 \| 513,4 \| 11,5 \| 35,3 \| 101,6 \| \| Austria \| 55,1 \| 264,6 \| 509,9 \| 5,7 \| 61,9 \| 102,8 \| \| Belgium \| 124,6 \| 324,7 \| 444,6 \| 8,6 \| 41,5 \| 90,1 \| \| Bulgaria \| 97,6 \| 202,4 \| 763,4 \| 9,5 \| 51,5 \| 92,3 \| \| Czechoslovakia \| 79,0 \| 289,2 \| 608,1 \| 4,1 \| 58,6 \| 93,8 \| \| Finland \| 77,6 \| 211,5 \| 489,3 \| 6,7 \| 37,6 \| 138,2 \| \| France \| 66,8 \| 313,0 \| 305,6 \| 11,9 \| 55,7 \| 104,1 \| \| Spain \| 85,2 \| 234,6 \| 317,9 \| 9,8 \| 57,8 \| 67,0 \| \| Netherlands \| 73,9 \| 281,1 \| 358,4 \| 4,2 \| 26,4 \| 41,7 \| \| RFN \| 74,4 \| 294,2 \| 499,8 \| 7,5 \| 55,7 \| 66,2 \| \| FRG \| 51,6 \| 273,8 \| 607,2 \| 7,6 \| 49,2 \| 40,4 \| \| Romania \| 90,8 \| 118,7 \| 674,6 \| 6,6 \| 41,9 \| 36,1 \| \| Hungary \| 74,3 \| 330,2 \| 695,9 \| 13,0 \| 93,6 \| 148,6 \| \| United Kingdom \| 116,8 \| 266,4 \| 540,6 \| 4,5 \| 40,0 \| 27,6 \| \| Italy \| 76,4 \| 306,1 \| 395,8 \| 4,6 \| 62,2 \| 63,5 \| 1 1986 r. 2 1987 r. 3 Republika Federalna Niemiec. 1 1986. 2 1987. 3 West Germany. Edukacja. Kultura. Sport EDUCATION. CULTURE. SPORT Tabl. 1 (35). ANALFABETYZM ILLITERACY A. W LATACH 1500 I 1800 IN 1500 AND 1800 \| Kraje \| Countries \| 1500 \| 1800 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 6 \| 21 \| \| Anglia \| England \| 6 \| 53 \| \| Austria i Węgry \| Austria and Hungary \| 6 \| 21 \| \| Francja \| France \| 7 \| 37 \| \| Hiszpania \| Spain \| 9 \| 20 \| \| Holandia \| Holland \| 10 \| 68 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| 10 \| 49 \| \| Niemcy \| Germany \| 6 \| 35 \| \| Włochy \| Italy \| 9 \| 22 \| a Dane szacunkowe wynikające z analizy występowania podpisów w: aktach notarialnych, zeznaniach podatkowych, testamentach, aktach stanu cywilnego, protokołach municypalnych itp. a Estimated data resulting from the analysis of signatures on notarial deeds, tax statements, wills, vital statistics certificates, municipal records, etc. W zakresie alfabetyzacji w całej Europie występowały znaczne różnice pomiędzy poszczególnymi krajami, podobnie jak wewnątrz nich pomiędzy miastem a wsią, na niekorzyść społeczności wiejskich. Jednakże w ciągu XVI–XVIII w. w poszczególnych krajach w różnym stopniu doszło do znaczących postępów w alfabetyzacji społeczeństwa. In terms of literacy in the whole Europe there were considerable differences among countries, similar as within countries between rural and urban areas, to the disadvantage of rural communities. However, in the 16th–18th century in particular countries varied, substantial progress was observed in literacy. Na podstawie: R. C. Allen, Progress and poverty in early modern Europe, On the basis: "Economic History Review", t. LVI, nr 3, Oxford 2003, s. 415. \| Grupy społeczne i zawodowe \| Polska \(^a\) \| Poland \(^a\) \| Anglia \(^b\) \| \|---------------------------\|---------------\|---------------\|--------------\| \| \| 1563–1565 \| 1629–1661 \| XVIII/XIX w. \| 1580–1700 \| \| \| mężczyźni \| kobiety \| 18th/19th century \| males \| females \| 18th/19th century \| males \| females \| \| Duchowieństwo Clergy \| 6 \| 5 \| 40\(^c\) \| 5 \| . \| 20\(^c\) \| 0–10 \| \| Magnaci Magnates \| 22 \| 0 \| 0 \| . \| . \| . \| . \| \| Szlachta zamożna Rich nobility \| 53\(^d\) \| 1 \| 15 \| 10 \| 30 \| 0–10 \| \| Szlachta uboga Poor nobility \| 78 \| 10 \| 45 \| . \| . \| . \| \| Patrycjat i kupcy Patri- cians and merchants \| 9 \| 15 \| 45 \| . \| . \| 0–10 \| \| Pospołstwo i rzemieślnicy miejszczy Commonality and urban crafts \| . \| 35 \| 75 \| 85 \| 93 \| 14–33 \| \| Plebs Plebeians \| . \| 50 \| 90 \| . \| . \| . \| \| Robotnicy manufaktur Workshop workers \| . \| . \| . \| . \| . \| 37–52 \| \| Chłopi Peasants \| 78 \| 91 \| 100 \| 99 \| 100 \| 27–73 \| \| Rzemieślnicy wiejscy Rural craftsmen \| . \| . \| . \| . \| . \| 56–68 \| \| Robotnicy najemni Wired workers \| . \| . \| . \| . \| . \| 73–100 \| \(^a\) Dane dotyczą województwa krakowskiego. \(^b\) Danej płci i grupy społecznej i zawodowej. \(^c\) Zakonnice. \(^d\) Wśród ogółu szlachty i mieszczan kobiety niepiśmieńnie stanowiły ok. 74%. \(^a\) Data concern Kraków voivodship. \(^b\) Of a given sex and social and professional groups. \(^c\) Nuns. \(^d\) In the total population of nobles and burghers illiterate females accounted for ca. 74%. Ok. 1700 r. odsetek analfabetów wśród dorosłych mężczyzn w Anglii szacuje się na 60%, a wśród kobiet – na 75%, we Francji odpowiednio na: 71% i 86%, a w Amsterdamie – już tylko na 30% i 56%. Należy jednak pamiętać, że w tamtych czasach nawet w tym samym kraju, ale w różnych miastach istniały pod tym względem silne kontrasty. W latach 40. XVII w. w Londynie była parafia, w której było zaledwie 9% analfabetów, podczas gdy w innych ośrodkach, jak Lincolnshire i Westmorland, znajdowały się parafie, w których analfabeci stanowili 94%. Around 1700 the percentage of illiterates among adult males in England is estimated at 60%, and among females — 75%, in France 71% and 86% respectively, and in Amsterdam only 30% and 56%. It should be borne in mind, however, that considerable differences at that time were observed within various towns of the same country. In 1640s in London there was a parish with only 9% of illiterates, while in other locations such as Lincolnshire and Westmorland there were parishes with 94% of illiterates. Na podstawie: D. Mitch, Education and skill of the British labour force, w: The Cambridge Economic History of Modern Britain, t. I: Industrialisation, 1700–1860, red. R. Floud, P. Johnson, Cambridge 2008, s. 355; W. Urban, Sztuka pisania w województwie krakowskim w XVII i XVIII wieku, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXXV, z. 1, Warszawa 1984, s. 60, 78 i 79; A. Wycząński, Oświata a pozyja społeczna w Polsce XVI stulecia. Próba oceny umiejętności pisania szlachty województwa krakowskiego w drugiej połowie XVI w., w: „Społeczeństwo staropolskie”, red. A. Wycząński, t. I, Warszawa 1976, s. 46 i 47. Tabl. 1 (35). ANALFABETYZM (cd.) ILLITERACY (cont.) C. W LATACH 1871–1911 IN 1871–1911 \| Lata \| Analfabeci na 1 000 ludności danej płci i grupy wieku \| \|------\|--------------------------------------------------------\| \| \| ogółem total \| mężczyźni males \| kobiety females \| \| Galicja \| 282 \| 248 \| 314 \| \| Austria \| 287 \| 261 \| 312 \| \| Prusy \| 121 \| 95 \| 147 \| W wieku powyżej 9 lat Aged more than 9 \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 1897 \| 599 \| 550 \| 648 \| \|-------------------\|-------------------\|------\|-----\|-----\|-----\| \| Irlandia \| Ireland \| 1911 \| 92 \| 90 \| 94 \| \| Rosja – część europejska \| Russia – the European part \| 1897 \| 702 \| 572 \| 824 \| \| w tym: \| of which: \| \| Litwa i Białoruś \| Lithuania and Belarus \| \| 652 \| 565 \| . \| \| Ruś \| Rus \| \| 777 \| 663 \| . \| W wieku powyżej 7 lat Aged more than 7 \| Belgia \| Belgium \| 1910 \| 138 \| 126 \| 150 \| \| Portugalia \| Portugal \| 1911 \| 697 \| 608 \| 774 \| \| Rumunia \| Romania \| 1909 \| 606 \| 458 \| 767 \| W wieku powyżej 6 lat Aged more than 6 \| Serbia \| Serbia \| 1900 \| 790 \| 662 \| 926 \| \| Węgry \| Hungary \| 1910 \| 339 \| 281 \| 383 \| \| Włochy \| Italy \| 1911 \| 467 \| 428 \| 505 \| a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. a Excluding Kingdom of Poland and Finland. W 1911 r. wśród nowożeńców analfabeci w zaborze pruskim stanowili 5%, a na Górnym Śląsku — 1%. W 1910 r. wśród rekrutów analfabeci stanowili: we Francji — 43%, w Holandii — 14%, a w Niemczech — 0,2%. In 1911 in the Prussian Partition 5% of newlyweds were illiterate, and in the Upper Silesia the percentage was 1%. In 1910 among conscripts the proportion of illiterates in France was 43%, in Holland — 14%, and in Germany — 0,2%. Na podstawie: I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 48 i 49; On the basis: \| Lata Years \| Kraje Countries \| Nieumiejęcy czytać i pisać w % ludnościa Illiterates in % of populationa \| \|------------\|-----------------\|--------------------------------------------------------------------------------\| \| Polska \| 1921 \| 34,6b \| \| Poland \| 1931 \| 23,1c \| \| \| 1950 \| 6,2d \| \| \| 1970 \| 2,2 \| \| Belgia \| 1920 \| 7,9 \| \| Belgium \| 1930 \| 5,9 \| \| \| 1947 \| 3,3 \| \| Bulgaria \| 1920 \| 46,6c \| \| Bulgaria \| 1934 \| 39,7c \| \| \| 1956 \| 14,7 \| \| \| 1965 \| 9,8 \| \| \| 1990 \| 2,6 \| \| Czechosłowacja \| 1921 \| 8,4e \| \| Czechoslovakia \| 1930 \| 4,1c \| \| Finlandia \| 1920 \| 30,1 \| \| Finland \| 1930 \| 15,9 \| \| Francja \| 1921 \| 8,0c \| \| France \| 1931 \| 5,1c \| \| \| 1946 \| 3,4 \| \| Grecja \| 1920 \| 49,6c \| \| Greece \| 1928 \| 43,9 \| \| \| 1951 \| 25,7 \| \| \| 1971 \| 15,6 \| \| \| 1990 \| 5,2 \| \| Hiszpania \| 1920 \| 42,8f \| \| Spain \| 1940 \| 23,6 \| \| Hiszpania (dok.) \| 1950 \| 17,6 \| \| Spain (cont.) \| 1970 \| 9,9 \| \| \| 1990 \| 3,8 \| \| Chorwacja \| 1931 \| 45,6 \| \| Croatia \| 1953 \| 27,3 \| \| \| 1971 \| 16,5 \| \| \| 1990 \| 3,7 \| \| Portugalia \| 1920 \| 65,3 \| \| Portugal \| 1930 \| 60,5 \| \| \| 1950 \| 44,0 \| \| \| 1970 \| 29,0 \| \| \| 1990 \| 12,7 \| \| Rumunia \| 1930 \| 45,5h \| \| Romania \| 1956 \| 11,4 \| \| \| 1990 \| 3,2 \| \| Szwecja \| 1930 \| 0,1 \| \| Sweden \| 1949 \| 4,7 \| \| \| 1970 \| 2,0 \| \| Węgry \| 1920 \| 13,4 \| \| Hungary \| 1930 \| 9,1 \| \| \| 1949 \| 4,7 \| \| \| 1970 \| 2,0 \| \| Włochy \| 1921 \| 26,8c \| \| Italy \| 1931 \| 23,1 \| \| \| 1951 \| 12,9e \| \| \| 1970 \| 6,1 \| \| \| 1990 \| 2,3 \| a W wieku 15 lat i więcej. b–f, h W % ludności w wieku: b – 7 lat i więcej, c – 10 lat i więcej, d – 14 lat i więcej, e – 6 lat i więcej, f – 16 lat i więcej, h – 13 lat i więcej. g W latach 1931–1971 Jugosławia. a Aged 15 and more. b–f, h In % of population aged: b – 7 and more, c – 10 and more, d – 14 and more, e – 6 and more, f – 16 and more, h – 13 and more; g In 1931–1971 Yugoslavia. Na podstawie: Demographic Yearbook 1960, United Nations, New York 1960, s. 446–448; Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973, s. 493; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 686; Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 68–94; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 59; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 74; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 252. Tabl. 2 (36). STRUKTURA LUDNOŚCI WEDŁUG POZIOMU WYKSZTAŁCENIA STRUCTURE OF POPULATION BY EDUCATIONAL LEVEL A. W LATACH 1970–1995 — ludność w wieku 25 lat i więcej IN 1970–1995 — population aged 25 and more \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| W tym wykształcenie Of which educational level \| \|------------\|-----------------\|--------------\|-----------------------------------------------\| \| \| \| \| wyższe tertiary \| średnie secondary \| podstawowe primary \| \| Polska \| 1970 \| 100,0 \| 5,4 \| 20,7 \| 68,7 \| \| Poland \| 1988 \| 100,0 \| 7,9 \| 47,8 \| 42,8 \| \| Austria \| 1970 \| 100,0 \| 2,6 \| 35,8 \| 61,6 \| \| Austria \| 1987 \| 100,0 \| 9,3d \| 48,7 \| 42,0 \| \| Bulgaria \| 1992 \| 100,0 \| 15,0 \| 35,7 \| 44,4 \| \| Bulgaria \| \| \| \| \| \| \| Czechy \| 1970 \| 100,0 \| 4,1 \| 38,2 \| 57,1 \| \| Czech Republic \| 1991 \| 100,0 \| 8,5 \| 58,6 \| 31,4 \| \| Finlandia \| 1970 \| 100,0 \| 6,1 \| 24,0 \| 69,9 \| \| Finland \| 1990 \| 100,0 \| 15,4 \| 35,3 \| 49,4 \| \| Francja \| 1970f \| 100,0 \| 2,7 \| 12,4 \| 84,9 \| \| France \| 1990 \| 100,0 \| 11,4 \| 36,9 \| 51,1 \| \| Hiszpania \| 1970 \| 100,0 \| 3,7 \| 5,8 \| 77,6 \| \| Spain \| 1991 \| 100,0 \| 8,4 \| 25,5 \| 65,3 \| \| RFNg \| 1970 \| 100,0 \| 4,3 \| 18,0 \| 77,7 \| \| FRGg \| \| \| \| \| \| \| Rumunia \| 1978 \| 100,0 \| 4,6 \| 39,8 \| 55,6 \| \| Romania \| 1992 \| 100,0 \| 6,9 \| 63,2 \| 24,4 \| \| Szwecja \| 1970 \| 100,0 \| 8,3 \| 35,0 \| 56,6 \| \| Sweden \| 1995 \| 100,0 \| 21,0 \| 58,8 \| 18,2 \| \| Węgry \| 1970 \| 100,0 \| 5,1 \| 10,8 \| 81,7 \| \| Hungary \| 1990 \| 100,0 \| 10,1 \| 30,7 \| 57,9 \| \| Włochy \| 1970h \| 100,0 \| 2,6 \| 17,5 \| 44,2 \| \| Italy \| 1991 \| 100,0 \| 3,8 \| 49,3 \| 44,7 \| a, b Łącznie z wykształceniem nieukończonym: a — średnim, b — podstawowym. c Łącznie z ludnością bez wykształcenia. d Powyżej średniego. e W 1970 r. Czechosłowacja. f, h Ludność w wieku: f – 14 lat i więcej, h – 6 lat i więcej. g Republika Federalna Niemiec. a, b Including not completed education level: a — secondary, b — primary. c Including population without school education. d Including post-secondary. e In 1970 Czechoslovakia. f, h Population aged: f – 14 and more, h – 6 and more. g West Germany. Na podstawie: Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 709; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 40; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 58; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 70 i 71. \| Kraje \| Ogółem \| Wykształcenie \| Educational level \| \|-------\|--------\|---------------\|-------------------\| \| \| \| wyższe \| policealne \| średnie i zasadnicze \| gimnazjalne \| podstawowe, bez wykształcenia szkolnego i nieustalone \| \| \| \| terytary \| post-secondary \| zawodowe \| lower secondary \| primary and without school education and unknown \| \| Polska \| 100,0 \| 10,2 \| 3,3 \| 53,5 \| – \| 33,1 \| \| Austria \| 100,0 \| 11,0 \| 7,0 \| 46,4 \| 35,6 \| 12,3 \| \| Bułgaria \| 100,0 \| 15,6 \| – \| 42,1 \| 30,0 \| 12,3 \| \| Czechy \| 100,0 \| 10,2 \| 2,2 \| 62,9 \| 22,8 \| 2,0 \| \| Finlandia \| 100,0 \| 23,3 \| 0,1 \| 36,0 \| 40,6 \| 2,0 \| \| Niemcy \| 100,0 \| 17,4 \| 3,8 \| 47,7 \| 22,1 \| 8,9 \| \| Portugalia \| 100,0 \| 13,6 \| – \| 18,7 \| 10,4 \| 57,4 \| \| Rumunia \| 100,0 \| 7,7 \| 3,2 \| 39,9 \| 29,9 \| 19,3 \| \| Szwecja \| 100,0 \| 18,3 \| 4,7 \| 40,2 \| 13,2 \| 23,7 \| \| Węgry \| 100,0 \| 11,0 \| 1,1 \| 43,0 \| 33,8 \| 11,2 \| \| Wielka Brytania \| 100,0 \| 18,3 \| – \| 8,1 \| 31,6 \| 41,9 \| a Na podstawie spisów przeprowadzonych ok. 2001 r. (w Polsce – w 2002 r.). On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2000), United Nations, New York 2001. http://unstats.un.org/; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 477. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZEBLI KSZTAŁCENIA EDUCATION BY LEVEL A. W XVII I XVIII W. – parafie ze szkołami IN THE 17th AND 18th CENTURY – parishes with schools \| Kraje \| Diecezje i okręgi \| Lata \| W % ogółu parafii \| \|-------\|------------------\|------\|-------------------\| \| Polska \| chełmińska \| XVII/XVIII w. \| 62 \| \| \| chełmska \| I połowa XVIII w. \| 23–24 \| \| \| gnieźnieńska \| 1750–1775 \| 8 \| \| \| krakowska \| 1728–1729 \| 25 \| \| \| lwowska \| 1747–1749 \| 36 \| \| \| łucka \| 1700–1775 \| 20–21 \| \| \| plocka \| I połowa XVIII w. \| 30 \| \| \| poznańska \| 1750–1775 \| 14 \| \| Austria – Styria \| x \| 1724–1725 \| 38 \| \| \| \| 1774–1776 \| 19 \| \| Francja \| Paryż \| 1724–1728 \| 50 \| \| \| okręgi: districts: Tréviers, Assas, Restinclières \| XVII–XVIII w. \| 90–95 \| \| \| okręg district: Viol-le-Fort \| 17th/18th century \| over \| \| \| okręgi: districts: Montpellier, Baillargues, Frontignan \| XVII/XVIII w. \| ok. 72 \| \| \| okręgi: districts: Brissac, Cournonterral \| 17th/18th century \| ca. \| a W odróżnieniu od Europy Zachodniej, w której parafie były dużo mniejsze (najczęściej jedno- lub dwuwioskowe), w Polsce parafie były wieloosiedlowe i miejsko-wiejskie (większość szkół była w parafiach miejskich); biorąc pod uwagę, że szkoły parafialne na etnicznych ziemiach Korony występowaly także przy niektórych kościołach filialnych, szkół tych ogółem mogło być nieco więcej. b Archidiecezja. c Przed 1789 r. parafie ze szkołami stanowiły 68% w ogólnej liczbie parafii. a Unlike Western Europe, where parishes were much smaller (usually consisting of one or two villages), in Poland there were multi-community and urban-rural parishes (most schools were located in urban parishes); taking into consideration the fact that parish schools on the ethnic land of the Crown of the Kingdom of Poland were also located at selected branch churches, the total number of such schools could be higher. b Archdiocese. c Before 1789 parishes with schools accounted for 68% of the total number of parishes. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBLI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) A. W XVII I XVIII W. – parafie ze szkołami (dok.) IN THE 17th AND 18th CENTURY – parishes with schools (cont.) \| Kraje \| Diecezje i okręgi \| Lata \| W % ogółu parafii \| \|----------------\|-------------------\|------------\|-------------------\| \| Niderlandy Pld.\| Liège \| XVII/XVIII w. \| 65 \| \| Southern Netherlands \| \| 17th/18th century \| \| \| Niemcy \| kolońska \| połowa XVIII w. \| 98 \| \| Germany \| \| half of the 18th century \| \| \| Węgry \| Eisenstadt \| połowa XVIII w. \| powyżej 60 \| \| Hungary \| \| half of the 18th century \| over \| b Archidiecezja. d Archidiakonat Hasbanye (współcześnie Hesbaye). e Archidiakonat. b Archdiocese. d The Hasbanye (currently Hesbaye) Archidiaconate. e Archidiaconate. W Europie półnofeudalnej, podobnie jak i w Polsce przedrozbiorowej (aż do czasu utworzenia Komisji Edukacji Narodowej w 1772 r.), nie było jednolitego systemu szkolnego. Najliczniejsze były znane od średniowiecza szkoły parafialne, które można uznać za szkoły podstawowe. Szczególne szkół średnich tworzyła sieć jezuickich kolegiów i gimnazjów protestanckich. Najwyższy szczebel w ówczesnym systemie kształcenia stanowiły uniwersytety. Należy także pamiętać, iż w tamtych czasach generalnie możliwości edukacyjne dziewcząt były znacznie ograniczone. W krajach katolickich podstawową edukację dla kobiet zapewniały niektóre żeńskie zgromadzenia zakonne. In the late feudal Europe, similar as in pre-partition Poland (until establishing the Commission of National Education in 1772) there was no uniform school system. The parish schools known from the Middle Ages, which can be regarded as primary schools, were the most numerous. Secondary schools consisted of a network of Jesuit colleges and Protestant gymnasia. Universities comprised the highest level of the then education system. It should be remembered that at that time in general the educational opportunities for girls were substantially limited. In Catholic countries primary education for females was provided by some convents. Na podstawie: S. Litak, Edukacja początkowa w polskich szkołach w XIII–XVIII wieku, Lublin 2010, s. 91–115, 125–129. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBŁI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) B. W LATACH SZKOLNYCH 1828/29–1904/05 – szkolnictwo elementarne IN SCHOOL YEARS 1828/29–1904/05 – elementary education \| Lata szkolne \| Królestwo Polskie \| Austria \| Kraje Austrii \| Countries belonging to Austria \| \|--------------\|------------------\|---------\|---------------\|-------------------------------\| \| \| Kingdom of Poland \| Austria \| Upper Austria \| Galicia \| Czechia \| Carniola \| Moravia \| Silesia \| \| Szkoły — rok szkolny 1828/29=100b \| 287c \| 133 \| 106 \| 151 \| 130 \| 275 \| 121 \| 129 \| \| 1904/05 \| 927d \| 197 \| 122 \| 308 \| 187 \| 494 \| 179 \| 187 \| Uczniowie Pupils Na 1 000 ludności Per 1 000 population \| Rok szkolny \| 1828/29 \| 1870/71 \| 1889/90 \| 1899/1900 \| 1904/05 \| \|-------------\|---------\|---------\|---------\|-----------\|---------\| \| \| 8e \| 23c \| 19f \| 26 \| 29d \| \| \| 78 \| 89 \| 120 \| 127 \| 139 \| \| \| 103 \| 113 \| 133 \| 147 \| 153 \| \| \| 12 \| 29 \| 71 \| 93 \| 108 \| \| \| 118 \| 133 \| 158 \| 156 \| 176 \| \| \| 35 \| 80 \| 109 \| 118 \| 138 \| \| \| 124 \| 129 \| 147 \| 152 \| 162 \| Rok szkolny 1828/29=100b School year 1828/29=100b \| Rok szkolny \| 1846/47 \| 1870/71 \| 1879/80 \| 1889/90 \| 1899/1900 \| 1904/05 \| \|-------------\|---------\|---------\|---------\|---------\|-----------\|---------\| \| \| 176 \| 420c \| . \| 457f \| 811 \| 969d \| \| \| 118 \| 150 \| 196 \| 236 \| 274 \| 314 \| \| \| 103 \| 114 \| 140 \| 142 \| 162 \| 173 \| \| \| 173 \| 303 \| 568 \| 912 \| 1 327 \| 1 599 \| \| \| 117 \| 150 \| 186 \| 203 \| 217 \| 253 \| \| \| 177 \| 566 \| 631 \| 831 \| 915 \| 1 085 \| \| \| 112 \| 125 \| 162 \| 177 \| 182 \| 207 \| \| \| 125 \| 151 \| 180 \| 192 \| 223 \| 252 \| a Główna część przysłej Słowenii. b Dla Królestwa Polskiego — rok szkolny 1829/30=100. c 1869 r. d, e Lata szkolne: d — 1903/04, e — 1829/30. f 1883 r. a The major part of the future Slovenia. b For Kingdom of Poland — school year 1829/30=100. c 1869. d, e School years: d — 1903/04, e — 1829/30. f 1883. W zaborze pruskim już w 1864 r. na 1 000 ludności przypadalo 139 uczniów, w 1906 r. — 185, a w 1911 r. — 184. W Galicji wskaźnik ten w roku szkolnym 1911/12 wynosił 134, a w Królestwie Polskim w roku szkolnym 1913/14 — 38 (w europejskiej części Rosji — 46, a w Prusach — 185). In the Prussian Partition already in 1864 there were 139 students per 1 000 population, in 1906 — 185 and in 1911 — 184. In Galicia this rate in the 1911/12 school year amounted to 134, and in the Kingdom of Poland in the school year 1913/14 — 38 (in the European part of Russia — 46 and in Prussia — 185). Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829—1979, Wien 1979, s. 13–14, 99–101; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 228, 232 i 233. \| Lata szkolne \| Kraje \| Szkolnictwo powszechne \| Szkolnictwo średnie \| \|--------------\|-------\|------------------------\|---------------------\| \| \| \| nauczyciele \| uczniowie \| na 1 nauczyciela \| szkoły \| uczniowie \| \| \| \| teachers \| pupils \| per teacher \| schools \| and students \| \| Galicja \| 12,8 \| 11 \| 653 \| 61 \| 1,62 \| 52,6 \| \| Królestwo Polskie \| 26,9 \| 2 \| 136 \| 53 \| 2,28 \| 49,9 \| \| Zabór pruski \| 9,8 \| 13 \| 764 \| 59 \| 2,47 \| 78,2 \| \| Anglia i Walia \| 7,2 \| 22 \| 797 \| 37 \| 2,76 \| 45,9 \| \| Austria \| 12,1 \| 18 \| 723 \| 40 \| 1,98 \| 57,8 \| \| Bawaria \| 9,9 \| 12 \| 683 \| 56 \| 3,44 \| 83,1 \| \| Belgia \| 3,9 \| 14 \| 620 \| 43 \| 2,22 \| 49,4 \| \| Czechy \| 8,0 \| 21 \| 777 \| 36 \| 2,02 \| 54,5 \| \| Francja \| 6,5 \| 24 \| 725 \| 35 \| 1,34 \| 34,0 \| \| Prusy \| 8,6 \| 15 \| 763 \| 52 \| 3,26 \| 104,7 \| \| Szwajcaria \| 7,7 \| 19 \| 772 \| 48 \| 1,17 \| 41,0 \| Uwaga. W roku szkolnym 1911/12 na Litwie i Białorusi 1 szkoła powszechna przypadała na 35,4 km², a na Rusi – na 24,1 km²; na Litwie i Białorusi w tym samym roku szkolnym przypadało 25,0 uczniów szkół średnich na 10 tys. ludności. Note. In the 1911/12 school year in Lithuania and Belarus there was one primary school per 35,4 km², and in Rus – per 24,1 km²; in Lithuania and Belarus in the same school year there were 25,0 secondary school students per 10 thous. population. Uczniowie szkół podstawowych na 1 000 ludności w wieku 5–15 lat: Pupils of primary schools per 1 000 population aged 5–15: \| Country \| Year \| Pupils \| \|---------------\|------\|--------\| \| Bulgaria \| 1898 \| 436 \| \| Greece \| 1902 \| 376 \| \| Hiszpania \| 1901 \| 525 \| \| Portugalia \| 1890 \| 238 \| \| Rumunia \| 1903 \| 351 \| \| Serbia \| 1904 \| 175 \| \| Węgry \| 1905 \| 598 \| \| Włochy \| 1901 \| 393 \| Na podstawie: H. Sundhaussen, Historische Statistik Serbiens 1834–1914 mit europäischen Vergleichsdaten, München 1989; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 47. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBŁI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) D. W 1938 R. IN 1938 \| Countries \| Pupils and students in schools \| na 1 nauczyciela per teacher \| \|-------------\|--------------------------------\|-----------------------------\| \| \| primary \| secondary \| vocational \| primary \| secondary \| vocational \| \| Poland \| 14,0 \| 0,6 \| 0,3 \| 63 \| 34 \| . \| \| Bulgaria \| 15,3 \| 1,2 \| 0,8 \| 39 \| 26 \| 19 \| \| Czechoslovakia \| 15,4 \| 0,9 \| 1,8 \| 32 \| 19 \| 11 \| \| Yugoslavia \| 9,1 \| 0,8 \| 0,9 \| 44 \| 22 \| 23 \| \| Rumunia \| 12,6 \| 1,0 \| 0,0 \| 50 \| 12 \| 11 \| \| Hungary \| 10,5 \| . \| 5,4 \| 48 \| . \| 17 \| Na podstawie: Z. Landau, J. Tomaszewski, Polska w Europie i świecie 1918–1939, Warszawa 2005, s. 263. \| Specification \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2000/01 \| 2006/07 \| \|---------------\|------\|------\|------\|----------\|---------\| \| Education: \| \| \| \| \| \| \| a – podstawowa \| 107 \| 105 \| 98 \| 101 \| 99 \| \| b – ponadpodstawowa \| 63 \| 76 \| 81 \| 71 \| 95 \| \| c – szkolnictwo wyższe \| 9 \| 13 \| 22 \| 42 \| 51 \| \| Poland \| \| \| \| \| \| \| Austria \| 105 \| 104 \| 102 \| 118 \| 112 \| \| Austria \| 67 \| 72 \| 104 \| 97 \| 84 \| \| Belgium \| 109 \| 106 \| 101 \| 106 \| 102 \| \| Bulgaria \| 84 \| 81 \| 103 \| 146 \| 110 \| \| Bulgaria \| 59 \| 79 \| 75 \| 92 \| 105 \| \| Croatia \| 96 \| 106 \| 72 \| 93 \| 99 \| \| Croatia \| 34 \| 69 \| 63 \| 85 \| 91 \| \| Czech Republic \| 93 \| 98 \| 96 \| 103 \| 100 \| \| Czech Republic \| 36 \| 31 \| 91 \| 88 \| 96 \| \| Finland \| 97 \| 82 \| 99 \| 100 \| 98 \| \| Finland \| 75 \| 102 \| 116 \| 124 \| 112 \| \| France \| 144 \| 117 \| 108 \| 107 \| 110 \| \| France \| 46 \| 74 \| 99 \| 110 \| 114 \| \| Spain \| . \| 123 \| 109 \| 106 \| 105 \| \| Germany \| 133 \| 129 \| 101 \| 105 \| 103 \| \| Germany \| 53 \| 66 \| 98 \| 98 \| 102 \| 1 To relacja liczby osób uczących się na danym poziomie kształcenia (niezależnie od wieku) do liczby ludności w grupie wieku określonej jako odpowiadająca temu poziomowi nauczania. 2 W latach 1960–1990 Jugosławia. 3, 4 W latach 1960 i 1970: 3 – Czechosłowacja, 4 – Republika Federalna Niemiec (RFN). 1 It is the relation of the number of people studying at a given educational level (regardless of age) to the population in the age group defined as corresponding to this educational level. 2 In 1960–1990 Yugoslavia. 3, 4 In 1960 and 1970: 3 – Czechoslovakia, 4 – West Germany (FRG). Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBELI KSZTAŁCENIA (dok.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) E. W LATACH 1960–2007 (dok.) IN 1960–2007 (cont.) \| Specification \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2000/01 \| 2006/07 \| \|---------------\|------\|------\|------\|---------\|---------\| \| Rumunia \| \| \| \| \| \| \| Romania \| \| \| \| \| \| \| Szwecja \| \| \| \| \| \| \| Sweden \| \| \| \| \| \| \| Węgry \| \| \| \| \| \| \| Hungary \| \| \| \| \| \| \| Wielka Brytania \| \| \| \| \| \| \| United Kingdom\| \| \| \| \| \| \| Włochy \| \| \| \| \| \| \| Italy \| \| \| \| \| \| 1 Notka patrz na str. 198. Uwaga. Edukacja podstawowa obejmuje edukację na poziomie elementarnym, edukacja ponadpodstawowa na poziomie wyższym od elementarnego, która ma charakter ogólnokształcący lub zawodowy, szkolnictwo wyższe obejmuje studia uniwersyteckie, które jako warunek konieczny wymagają ukończenia odpowiedniej szkoły szczebla ponadpodstawowego oraz studia podyplomowe i doktoranckie. Liczność w danej grupie wieku odpowiadająca określonym stopniom nauczania zależy od systemu szkolnictwa w danym kraju, a więc określenia, jakie grupy wiekowe objęte są szkolnictwem elementarnym, ponadpodstawowym i wyższym. 1 See footnote on page 198. Note. Primary education, the main objective of which is to provide basic elementary education, secondary and post-secondary education, the function of which is education on a level higher than elementary one, education of general, vocational or technical nature, tertiary education for graduates of relevant upper-secondary schools, including education at university level as well as post-graduate and PhD studies. The number of students in a given age group corresponding to specific education levels depends on the education system in a given country, thus determining which age groups are included under elementary, secondary and higher education. Na podstawie: Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973, On the basis: tabl. 34 i 35; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 343 i 344; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 153 i 154; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 253 i 254. \| Kraje \| 1300 \| 1378 \| 1500 \| 1790 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 16<sup>a</sup> \| 31<sup>b</sup> \| 65<sup>c</sup> \| 143<sup>d</sup> \| \| Polska \| — \| 1 \| 1 \| 3<sup>f</sup> \| \| Anglia i Walia \| England and Wales \| 2 \| 2 \| 2 \| \| Austria \| Austria \| — \| 1 \| 1 \| \| Czechy \| Czechia \| — \| 1 \| 1 \| \| Dania \| Denmark \| — \| — \| 1 \| \| Francja \| France \| 5 \| 9 \| 17 \| 25 \| \| Hiszpania \| Spain \| 2 \| 4 \| 11 \| 23 \| \| Holandia \| Holland \| — \| — \| — \| 5 \| \| Irlandia \| Ireland \| — \| — \| — \| 1 \| \| Niemcy \| Germany \| — \| — \| 11 \| 34 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| — \| — \| 1 \| 1 \| \| Portugalia \| Portugal \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| Rosja \| Russia \| — \| — \| — \| 1 \| \| Szkocja \| Scotland \| — \| — \| 3 \| 5 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| — \| — \| 1 \| 2 \| \| Szwecja \| Sweden \| — \| — \| 1 \| . \| \| Węgry \| Hungary \| — \| 1 \| — \| . \| \| Włochy \| Italy \| 6 \| 11 \| 13 \| 26 \| <sup>a</sup>—c Łącznie z uniwersytetami, których funkcjonowanie jest dyskusyjne: <sup>a</sup> — 1 (we Włoszech), <sup>b</sup> — 3 (we Włoszech), <sup>c</sup> — 2 (1 w Hiszpanii i 1 we Włoszech). <sup>d</sup> Łącznie z 4 uniwersytetami w krajach skandynawskich nie ujętymi w dalszym podziale. <sup>e</sup> Łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim w granicach sprzed 1772 r. <sup>f</sup> Bez Akademii Zamojskiej, uczelni półwyższej. <sup>g</sup> Łącznie z uniwersytetami na Węgrzech. <sup>h</sup> Patrz notka <sup>g</sup>. <sup>a</sup>—<sup>c</sup> Including universities the functioning of which is questionable: <sup>a</sup> — 1 (In Italy), <sup>b</sup> — 3 (in Italy), <sup>c</sup> — 2 (1 in Spain and 1 in Italy). <sup>d</sup> Including 4 universities in Nordic countries not included in further breakdown. <sup>e</sup> Including Grand Duchy of Lithuania in the borders before 1772. <sup>f</sup> Excluding the Zamojski Academy, a junior college. <sup>g</sup> Including universities in Hungary. <sup>h</sup> See footnote <sup>g</sup>. Na podstawie: A History of the University in Europe, red. W. Rüegg, t. I: Universities in the Middle Ages, red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1992, s. 62–65, t. II: Universities in early modern Europe (1500–1800), red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1996, s. 78; obliczenia własne. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS A. W LATACH 1433–1560 — zapisy na Uniwersytet Krakowski IN 1433–1560 — enrolments on the Kraków University \| Lata \| Ogółem Total \| Polacy Poles \| Cudzoziemcy Foreigners \| w % ogółem in % of total \| \|------\|--------------\|--------------\|------------------------\|--------------------------\| \| \| w liczbach bezwzględnych — przeciętne roczne in absolute numbers — annual averages \| \| \| \| \| 1433–1435 \| 43 \| 35 \| 8 \| 18,6 \| \| 1435–1440 \| 122 \| 83 \| 39 \| 32,0 \| \| 1440–1445 \| 156 \| 117 \| 39 \| 25,0 \| \| 1445–1450 \| 165 \| 98 \| 67 \| 40,6 \| \| 1450–1455 \| 164 \| 97 \| 67 \| 40,9 \| \| 1455–1460 \| 196 \| 130 \| 66 \| 33,7 \| \| 1460–1465 \| 195 \| 98 \| 97 \| 49,7 \| \| 1465–1470 \| 207 \| 104 \| 103 \| 49,8 \| \| 1470–1475 \| 241 \| 163 \| 78 \| 32,4 \| \| 1475–1480 \| 243 \| 129 \| 114 \| 46,9 \| \| 1480–1485 \| 247 \| 98 \| 149 \| 60,3 \| \| 1485–1490 \| 274 \| 121 \| 153 \| 55,8 \| \| 1490–1495 \| 298 \| 129 \| 169 \| 56,7 \| \| 1495–1500 \| 280 \| 129 \| 151 \| 53,9 \| \| 1500–1505 \| 343 \| 152 \| 191 \| 55,7 \| \| 1505–1510 \| 300 \| 149 \| 151 \| 50,3 \| \| 1510–1515 \| 267 \| 155 \| 112 \| 41,9 \| \| 1515–1520 \| 301 \| 169 \| 132 \| 43,9 \| \| 1520–1525 \| 197 \| 142 \| 55 \| 27,9 \| \| 1525–1530 \| 145 \| 131 \| 14 \| 9,7 \| \| 1530–1535 \| 183 \| 163 \| 20 \| 10,9 \| \| 1535–1540 \| 170 \| 147 \| 23 \| 13,5 \| \| 1540–1545 \| 184 \| 164 \| 20 \| 10,9 \| \| 1545–1550 \| 121 \| 107 \| 14 \| 11,6 \| \| 1550–1555 \| 148 \| 131 \| 17 \| 11,5 \| \| 1555–1560 \| 129 \| 112 \| 17 \| 13,2 \| W I połowie XVII w. liczba zapisujących się na Uniwersytet Krakowski systematycznie rosła. W Latach 1601–1610 przeciętnie rocznie zapisywało się 201 osób, w latach 1611–1620 – 231 osób, w latach 1621–1630 – 250 osób, zaś w latach 30. i na początku lat 40. XVII w. nawet 363 osoby. In the first half of the 17th century the number of students enrolling on the Kraków University was growing systematically. In the years 1601–1610 the average number of enrolled students was 201, in the years 1611–1620 – 231 persons, in the years 1621–1630 – 250 persons, and as many as 363 persons in the 1630s and at the beginning of 1640s. Na podstawie: I. Kaniewska, Młodzież Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1510–1560, On the basis: w: Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu, red. K. Lepszy, Kraków 1964, tabl. 4; A. Karbowiak, Studia statystyczne z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1433/4–1509/10, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce”, t. XII, Kraków 1910, s. 67. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH (cd.) STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS (cont.) B. W LATACH 1721–1776 – zapisy na Uniwersytet Krakowski IN 1721–1776 – enrolments on the Kraków University \| Lata Years \| Ogółem Total \| Przeciętne roczne Annual averages \| \|------------\|--------------\|----------------------------------\| \| 1721–1776 \| 10 125 \| 184 \| \| 1721–1726 \| 1 240 \| 248 \| \| 1726–1731 \| 808 \| 162 \| \| 1731–1736 \| 588 \| 118 \| \| 1736–1741 \| 845 \| 169 \| \| 1741–1746 \| 959 \| 192 \| \| Lata Years \| Ogółem Total \| Przeciętne roczne Annual averages \| \|------------\|--------------\|----------------------------------\| \| 1746–1751 \| 1 034 \| 207 \| \| 1751–1756 \| 946 \| 189 \| \| 1756–1761 \| 1 118 \| 224 \| \| 1761–1766 \| 932 \| 186 \| \| 1766–1771 \| 790 \| 158 \| \| 1771–1776 \| 865 \| 173 \| Na podstawie: Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. V, wyd. K. Lewicki, Kraków-Wrocław 1946, On the basis: s. 203–205. C. W LATACH 1501–1650 – zapisy młodzieży z Rzeczypospolitej na 15 akademiach i uniwersytetach niemieckich IN 1501–1650 – enrolments of young people from the Polish-Lithuanian Commonwealth on 15 german academies and universities \| Siedziba akademii i uniwersytetów Location of academies and universities \| W liczbach bezwzględnych In absolute numbers \| W odsetkach In percent \| \|------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-----------------------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 4 651 \| 100,0 \| \| Ingolstadt \| 737 \| 15,8 \| \| Lipsk \| 682 \| 14,7 \| \| Królewiec \| 671 \| 14,4 \| \| Frankfurt nad Odrą \| 541 \| 11,6 \| \| Wittenberga \| 537 \| 11,6 \| \| Heidelberg \| 305 \| 6,6 \| \| Altdorf \| 280 \| 6,0 \| \| Siedziba akademii i uniwersytetów Location of academies and universities \| W liczbach bezwzględnych In absolute numbers \| W odsetkach In percent \| \|------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-----------------------\| \| Wiedeń \| 194a \| 4,2a \| \| Dilingen \| 151 \| 3,2 \| \| Würzburg \| 148 \| 3,2 \| \| Graz \| 93 \| 2,0 \| \| Fryburg \| 88 \| 1,9 \| \| Strassburg \| 83 \| 1,8 \| \| Marburg \| 71 \| 1,5 \| \| Tybinga \| 70 \| 1,5 \| a Podano za źródłem, tj. łącznie z innymi szkołami wyższymi (dla Wiednia źródło podaje, że z Rzeczypospolitej przybyło ok. 130 osób). a Based on the source, i.e. including other higher education institutions (for Vienna the source reports that ca. 130 persons came from the Polish-Lithuanian Commonwealth). Na podstawie: D. Żołądź-Strzelczyk, Peregrinatio academia. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiach i uniwersytetach niemieckich w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Poznań 1996, s. 154. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH (cd.) STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS (cont.) D. W LATACH 1701–1805 IN 1701–1805 \| Lata Years \| Studenci uniwersytetów \| \|------------\|------------------------\| \| \| w Halle nad Solawą in Halle (Saale) \| we Frankfurcie nad Odrą in Frankfurt (Oder) \| we Wrocławiu in Wrocław \| \| 1701–1705 \| 972 \| 212 \| 112 \| \| 1706–1710 \| 1 022 \| 220 \| 240 \| \| 1711–1715 \| 920 \| 166 \| 210 \| \| 1716–1720 \| 1 089 \| 119 \| 244 \| \| 1726–1730 \| 1 202 \| 182 \| 306 \| \| 1731–1735 \| 1 075 \| 200 \| 322 \| \| 1736–1740 \| 1 116 \| 144 \| 262 \| \| 1741–1745 \| 1 244 \| 129 \| 134 \| \| 1746–1750 \| 1 026 \| 168 \| 190 \| \| 1751–1755 \| 918 \| 238 \| 220 \| \| 1756–1760 \| 734 \| 211 \| . \| \| 1761–1765 \| 799 \| 200 \| 190 \| \| 1766–1770 \| 587 \| 166 \| 116 \| \| 1771–1775 \| 673 \| 230 \| 112 \| \| 1776–1780 \| 1 021 \| 185 \| 126 \| \| 1781–1785 \| 1 076 \| 180 \| 206 \| \| 1786–1790 \| 1 042 \| 120 \| 210 \| \| 1791–1795 \| 854 \| 162 \| 191 \| \| 1796–1800 \| 744 \| 176 \| 182 \| \| 1801–1805 \| 749 \| 283 \| 93 \| Pod względem liczby studentów Uniwersytet w Halle — obok Jeny, Lipska i Getyngi — należał do czołowych niemieckich uniwersytetów. Natomiast uczelnie we Frankfurcie i Wrocławiu, a także w Królewcu należały do uniwersytetów przeciętnych. Uniwersytet we Wrocławiu w latach 1702–1790 zajmował 15 miejsce na liście rankingowej obejmującej 31 uczelni. With regard to the number of students, the University in Halle, in addition to Jena, Leipzig and Göttingen, was among the top German universities. In turn, universities in Frankfurt and Wrocław as well as Königsberg had an average number of students. The University in Wrocław in the years 1702–1790 ranged 15th among 31 universities. Na podstawie: D. Łukasiewicz, Pod znakiem oświecenia: kultura umysłowa, materialna i obyczajowa w Prusach w XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 823. \| Lata \| Studenci uniwersytetów \| Students of universities \| \|------\|------------------------\|--------------------------\| \| \| ogółem total \| kierunki studiów \| fields of education \| \| \| \| teologia \| prawo \| medycyna \| inne \| \| Warszawa 1829/30a \| 964 \| . \| . \| . \| . \| \| Berlin 1829/30a \| 1805 \| 479 \| 577 \| 333 \| 416 \| \| Getynga 1826 \| 1452 \| 309 \| 700 \| 258 \| 185 \| \| Halle 1829 \| 1330 \| 944 \| 239 \| 58 \| 89 \| \| Heidelberg 1829 \| 602 \| 55 \| 290 \| 168 \| 89 \| \| Peszt 1829 \| 1464 \| 73 \| 381 \| 401 \| 609 \| \| Tybinga 1829 \| 876 \| 408 \| 97 \| 148 \| 223 \| \| Wrocław 1829 \| 1200 \| . \| . \| . \| . \| \| Wurzburg 1827 \| 674 \| 144 \| 243 \| 158 \| 129 \| a Rok akademicki. On the basis: R. Gerber, Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808–1831, Wrocław 1977; Students cabinet library of useful tracts, t. I, Edinburgh 1835. \| Academic years \| Total \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities of technology \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| \|----------------\|-------\|---------\|---------\|---------------------\|--------------\|---------\|---------\|---------------------\|-----------------------------\|---------\|---------\|---------------------\| \| 1857/58 \| 40,0 \| 23,1 \| 25,2 \| 67,2 \| 27,2 \| 18,6 \| 15,6 \| 45,3 \| 12,8 \| 4,5 \| 9,6 \| 21,9 \| \| 1869/70 \| 53,1 \| 32,8 \| 36,9 \| 78,7 \| 41,6 \| 27,9 \| 23,4 \| 65,3 \| 11,6 \| 4,9 \| 13,5 \| 13,4 \| \| 1880/81 \| 56,0 \| 31,9 \| 37,9 \| 93,0 \| 43,3 \| 28,7 \| 24,7 \| 73,7 \| 12,7 \| 3,2 \| 13,2 \| 19,4 \| \| 1890/91 \| 66,1 \| 37,2 \| 54,1 \| 100,6 \| 58,3 \| 35,0 \| 45,8 \| 89,1 \| 7,7 \| 2,2 \| 8,3 \| 11,5 \| \| 1900/01 \| 84,6 \| 53,8 \| 69,3 \| 123,8 \| 63,5 \| 44,0 \| 45,2 \| 96,9 \| 21,1 \| 9,7 \| 24,1 \| 26,9 \| \| 1910/11 \| 125,0 \| 106,5 \| 107,2 \| 156,7 \| 89,2 \| 87,8 \| 56,8 \| 121,9 \| 35,8 \| 18,7 \| 50,4 \| 34,8 \| Na 100 tys. ludności Per 100 thous. population \| Academic years \| Total \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities of technology \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| \|----------------\|-------\|---------\|---------\|---------------------\|--------------\|---------\|---------\|---------------------\|-----------------------------\|---------\|---------\|---------------------\| \| 1857/58 \| 40,0 \| 23,1 \| 25,2 \| 67,2 \| 27,2 \| 18,6 \| 15,6 \| 45,3 \| 12,8 \| 4,5 \| 9,6 \| 21,9 \| \| 1869/70 \| 53,1 \| 32,8 \| 36,9 \| 78,7 \| 41,6 \| 27,9 \| 23,4 \| 65,3 \| 11,6 \| 4,9 \| 13,5 \| 13,4 \| \| 1880/81 \| 56,0 \| 31,9 \| 37,9 \| 93,0 \| 43,3 \| 28,7 \| 24,7 \| 73,7 \| 12,7 \| 3,2 \| 13,2 \| 19,4 \| \| 1890/91 \| 66,1 \| 37,2 \| 54,1 \| 100,6 \| 58,3 \| 35,0 \| 45,8 \| 89,1 \| 7,7 \| 2,2 \| 8,3 \| 11,5 \| \| 1900/01 \| 84,6 \| 53,8 \| 69,3 \| 123,8 \| 63,5 \| 44,0 \| 45,2 \| 96,9 \| 21,1 \| 9,7 \| 24,1 \| 26,9 \| \| 1910/11 \| 125,0 \| 106,5 \| 107,2 \| 156,7 \| 89,2 \| 87,8 \| 56,8 \| 121,9 \| 35,8 \| 18,7 \| 50,4 \| 34,8 \| W odsetkach In percent \| Academic years \| Total \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities of technology \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| \|----------------\|-------\|---------\|---------\|---------------------\|--------------\|---------\|---------\|---------------------\|-----------------------------\|---------\|---------\|---------------------\| \| 1849/50 \| 100,0 \| 10,1 \| 46,4 \| 43,5 \| 100,0 \| 15,9 \| 43,2 \| 40,9 \| 100,0 \| 4,0 \| 49,7 \| 46,3 \| \| 1857/58 \| 100,0 \| 14,6 \| 24,3 \| 61,1 \| 100,0 \| 17,3 \| 22,1 \| 60,6 \| 100,0 \| 8,8 \| 28,9 \| 62,3 \| \| 1869/70 \| 100,0 \| 16,5 \| 26,1 \| 57,4 \| 100,0 \| 17,9 \| 21,2 \| 60,9 \| 100,0 \| 11,2 \| 44,0 \| 44,8 \| \| 1880/81 \| 100,0 \| 15,3 \| 25,3 \| 59,4 \| 100,0 \| 17,9 \| 21,3 \| 60,8 \| 100,0 \| 6,8 \| 38,9 \| 54,3 \| \| 1890/91 \| 100,0 \| 15,6 \| 29,8 \| 54,6 \| 100,0 \| 16,6 \| 28,7 \| 54,7 \| 100,0 \| 7,8 \| 39,2 \| 53,0 \| \| 1900/01 \| 100,0 \| 17,8 \| 29,6 \| 52,6 \| 100,0 \| 19,4 \| 25,7 \| 54,9 \| 100,0 \| 12,9 \| 41,2 \| 45,1 \| \| 1910/14 \| 100,0 \| 24,2 \| 30,4 \| 45,4 \| 100,0 \| 27,6 \| 23,2 \| 49,2 \| 100,0 \| 14,7 \| 50,2 \| 35,1 \| Rok akademicki 1849/50=100 Academic year 1849/50=100 \| Academic years \| Total \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| Universities of technology \| Galicia \| Czechia \| remaining territory \| \|----------------\|-------\|---------\|---------\|---------------------\|--------------\|---------\|---------\|---------------------\|-----------------------------\|---------\|---------\|---------------------\| \| 1857/58 \| 60,5 \| 87,2 \| 31,7 \| 85,0 \| 79,9 \| 86,8 \| 40,9 \| 118,3 \| 39,9 \| 89,0 \| 23,2 \| 53,6 \| \| 1869/70 \| 88,2 \| 143,5 \| 49,7 \| 116,3 \| 138,8 \| 150,8 \| 65,6 \| 199,2 \| 39,6 \| 112,3 \| 35,1 \| 38,3 \| \| 1880/81 \| 100,9 \| 153,0 \| 55,1 \| 137,4 \| 151,2 \| 169,9 \| 74,7 \| 224,7 \| 47,3 \| 80,9 \| 37,0 \| 55,3 \| \| 1890/91 \| 128,5 \| 197,9 \| 87,9 \| 161,0 \| 320,1 \| 230,0 \| 146,0 \| 294,4 \| 31,1 \| 61,0 \| 24,5 \| 35,6 \| \| 1900/01 \| 180,0 \| 316,9 \| 114,9 \| 217,5 \| 262,1 \| 320,5 \| 156,0 \| 351,4 \| 92,7 \| 301,7 \| 76,9 \| 81,8 \| \| 1910/11 \| 290,7 \| 687,8 \| 191,0 \| 304,6 \| 402,3 \| 699,8 \| 210,6 \| 489,0 \| 172,0 \| 636,4 \| 172,9 \| 131,3 \| \| 1913/14 \| 313,2 \| 749,3 \| 205,3 \| 326,6 \| 446,1 \| 775,5 \| 239,9 \| 535,6 \| 171,7 \| 636,9 \| 173,3 \| 130,2 \| a Łącznie z wyższymi szkołami technicznymi. b Łącznie z Morawami i Śląskiem. a Including technical universities. b Including Moravia and Silesia. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 71–74, 80–82. Tabl. 6 (40). STUDENCI I ABSOLWENCI SZKÓŁ WYŻSZYCH STUDENTS AND GRADUATES OF HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS A. W LATACH 1936–2007 – studenci na 10 tys. ludności (stan na początku roku akademickiego) IN 1936–2007 – students per 10 thous. population (as of the beginning of the academic year) \| Kraje \| Countries \| 1936–1939a \| 1960 \| 1990/91 \| 2006/07 \| \|-------\|-----------\|------------\|------\|---------\|---------\| \| Polska \| Poland \| 14 \| 68 \| 143 \| 563 \| \| Austria \| Austria \| 41 \| 55 \| 267 \| 316 \| \| Belgia \| Belgium \| 12 \| 57 \| 278 \| 374 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 16 \| 70 \| 216 \| 337 \| \| Chorwacjab \| Croatiab \| 11 \| 76 \| 160 \| 316 \| \| Czechycc \| Czech Republicc \| 21 \| 69 \| 115 \| 354 \| \| Dania \| Denmark \| 23 \| 64 \| 278 \| 427 \| \| Finlandia \| Finland \| 24 \| 53 \| 332 \| 587 \| \| Francja \| France \| 20 \| 47 \| 299 \| 357 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 29 \| 311 \| 399 \| \| Niemcyd \| Germanyd \| . \| 50 \| 258 \| . \| \| Rumunia \| Romania \| 17 \| 39 \| 83 \| 430 \| \| Szwecja \| Sweden \| 20 \| 50 \| 225 \| 456 \| \| Węgry \| Hungary \| 13 \| 45 \| 99 \| 429 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 13 \| 53 \| 219 \| 391 \| \| Włochy \| Italy \| 17 \| 54 \| 255 \| 345 \| a Przeciętne roczne. b, c W latach 1936–1960: b – Jugosławia, c – Czechosłowacja. d W 1960 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a Annual averages. b, c In 1936–1960: b – Yugoslavia, c – Czechoslovakia. d In 1960 West Germany (FRG). Na podstawie: Z. Landau, J. Tomaszewski, Polska w Europie i świecie On the basis: 1918–1939, Warszawa 2005, s. 268; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 461; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 539; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 348; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 162, 165 i 166; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 263, 266 i 267. \| Lata akademickie \| Ogółem \| pedagogiczne \| humanistyczne i artystyczne \| prawne i społeczne \| nauki ścisłe i przyrodnicze \| medyczne \| \|------------------\|--------\|--------------\|----------------------------\|--------------------\|----------------------------\|----------\| \| \| \| education science and teacher training \| humanities and arts \| law and social behavioural science \| exact sciences and natural sciences \| medical \| \| Polska \| 1960 \| . \| 3,5 \| 14,4 \| 3,8 \| 17,7 \| \| Poland \| 1990/91\| 25,5 \| 9,7 \| 19,2 \| 22,8 \| 20,7 \| \| \| 2000/01\| 12,6 \| 7,4 \| 35,9 \| 3,5 \| 1,9 \| \| \| 2005/06\| 16,4 \| 8,6 \| 43,0 \| 8,1 \| 8,2 \| \| Austria \| 1960 \| . \| 8,8 \| 42,7 \| 3,2 \| 8,8 \| \| Austria \| 1990/91\| 15,8 \| 13,4 \| 31,8 \| 27,1 \| 11,2 \| \| \| 2000/01\| 20,8 \| 8,3 \| 26,4 \| 6,8 \| 10,4 \| \| \| 2005/06\| 14,1 \| 8,9 \| 30,3 \| 12,0 \| 9,6 \| \| Belgia \| 1960 \| . \| 8,6 \| 18,5 \| 7,5 \| 19,6 \| \| Belgium \| 1986 \| . \| 8,0 \| 34,5 \| 10,8 \| 14,1 \| \| \| 2000/01\| 14,2 \| 10,9 \| 31,4 \| 8,1 \| 20,7 \| \| \| 2005/06\| 17,2 \| 9,8 \| 28,3 \| 7,7 \| 18,9 \| \| Bulgaria \| 1961 \| . \| 6,1 \| 14,6 \| 3,5 \| 14,6 \| \| Bulgaria \| 1990/91\| 24,7 \| 6,3 \| 17,6 \| 30,4 \| 14,0 \| \| \| 2000/01\| 12,4 \| 8,2 \| 45,1 \| 4,2 \| 7,5 \| \| \| 2005/06\| 6,9 \| 8,4 \| 47,8 \| 5,3 \| 6,2 \| \| Chorwacja \| 1961 \| . \| 8,6 \| 32,8 \| 3,6 \| 8,4 \| \| Croatia \| 1990/91\| 14,4 \| 9,0 \| 23,1 \| 38,7 \| 12,9 \| \| \| 2000/01\| 8,3 \| 9,8 \| 25,8 \| 7,7 \| 9,7 \| \| \| 2005/06\| 7,5 \| 8,1 \| 37,7 \| 7,0 \| 9,5 \| \| Czechy \| 1960 \| . \| 2,1 \| 9,7 \| 2,9 \| 11,2 \| \| Czech Republic \| 1990/91\| 21,3 \| 4,0 \| 20,3 \| 46,0 \| 7,8 \| \| \| 2000/01\| 13,7 \| 7,3 \| 29,7 \| 10,5 \| 15,3 \| \| \| 2005/06\| 15,3 \| 8,0 \| 29,2 \| 7,6 \| 10,4 \| \| Dania \| 1960 \| . \| 3,5 \| 21,5 \| 1,1 \| 12,0 \| \| Denmark \| 1990/91\| 18,4 \| 8,0 \| 19,9 \| 30,7 \| 18,1 \| \| \| 2000/01\| 9,4 \| 13,1 \| 24,2 \| 8,1 \| 26,3 \| \| \| 2005/06\| 7,9 \| 13,4 \| 31,9 \| 7,3 \| 21,7 \| \| Finlandia \| 1960 \| . \| 30,5 \| 17,4 \| 11,1 \| 11,2 \| \| Finland \| 1990/91\| 12,8 \| 6,6 \| 17,5 \| 39,6 \| 23,2 \| \| \| 2000/01\| 6,6 \| 11,3 \| 23,0 \| 7,3 \| 21,7 \| \| \| 2005/06\| 6,5 \| 13,5 \| 23,4 \| 8,7 \| 19,1 \| a W 1960 r. – humanistyczne. b W latach 1961 i 1990/91 – Jugosławia. c W 1960 r. – Czechosłowacja. a In 1960 – humanities. b In 1961 and 1990/91 – Yugoslavia. c In 1960 – Czechoslovakia. \| Lata akademickie \| Academic year \| Ogółem Total \| pedagogiczne education science and teacher training \| humanistyczne i artystyczne \(^a\) \| prawne i społeczne law and social behavioural science \| nauki ścisłe i przyrodnicze exact sciences and natural sciences \| medyczne medical \| \|------------------\|---------------\|--------------\|---------------------------------------------------\|---------------------------------\|-----------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------\|----------------\| \| Francja \| 1960 \| 100,0 \| . \| 34,2 \| 30,0 \| 15,8 \| \| France \| 1990/91 \| 100,0 \| 1,1 \| 25,3 \| 20,1 \| 17,9 \| 12,3 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 6,8 \| 12,7 \| 39,1 \| 13,3 \| 7,2 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 2,0 \| 10,9 \| 40,9 \| 11,1 \| 14,0 \| \| Hiszpania \| 1960 \| 100,0 \| . \| 12,2 \| 25,2 \| 10,0 \| 26,8 \| \| Spain \| 1990/91 \| 100,0 \| 13,1 \| 12,3 \| 37,3 \| 19,3 \| 12,4 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 12,1 \| 9,4 \| 32,0 \| 10,5 \| 11,9 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 12,6 \| 8,7 \| 27,0 \| 9,4 \| 14,5 \| \| Niemcy \(^d\) \| 1960 \| 100,0 \| . \| 4,8 \| 16,8 \| 5,8 \| 12,4 \| \| Germany \(^d\) \| 1990/91 \| 100,0 \| 1,7 \| 8,2 \| 23,0 \| 30,8 \| 19,2 \| \| Rumunia \| 1960 \| 100,0 \| . \| 10,9 \| 18,1 \| 8,5 \| 17,4 \| \| Romania \| 1990/91 \| 100,0 \| 3,2 \| 3,6 \| 11,7 \| 70,1 \| 9,6 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 4,4 \| 11,5 \| 42,8 \| 5,7 \| 7,2 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 2,3 \| 11,0 \| 49,0 \| 5,2 \| 11,9 \| \| Szwecja \| 1960 \| 100,0 \| . \| 33,4 \| 12,0 \| 11,9 \| 24,2 \| \| Sweden \| 1990/91 \| 100,0 \| 14,6 \| 3,2 \| 14,3 \| 37,1 \| 24,2 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 15,3 \| 6,4 \| 21,5 \| 10,1 \| 21,0 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 15,7 \| 6,0 \| 22,1 \| 8,7 \| 24,6 \| \| Węgry \| 1960 \| 100,0 \| . \| 1,9 \| 10,2 \| 1,9 \| 24,6 \| \| Hungary \| 1990/91 \| 100,0 \| 42,3 \| 3,3 \| 15,3 \| 26,2 \| 7,1 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 21,1 \| 8,9 \| 38,8 \| 2,6 \| 7,8 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 18,0 \| 7,6 \| 42,7 \| 5,6 \| 8,5 \| \| Wielka Brytania \| 1962 \| 100,0 \| . \| 36,0 \| 11,8 \| 24,7 \| 12,1 \| \| United Kingdom \| 1997 \| 100,0 \| 11,5 \| 17,1 \| 33,3 \| 27,7 \| 10,4 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 10,4 \| 15,2 \| 26,2 \| 16,8 \| 18,3 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 11,1 \| 15,9 \| 30,3 \| 13,2 \| 18,3 \| \| Włochy \| 1960 \| 100,0 \| . \| 16,6 \| 35,3 \| 12,2 \| 15,9 \| \| Italy \| 1990/91 \| 100,0 \| 2,8 \| 15,2 \| 33,5 \| 23,5 \| 24,9 \| \| \| 2000/01 \| 100,0 \| 8,8 \| 13,8 \| 35,6 \| 7,5 \| 12,8 \| \| \| 2005/06 \| 100,0 \| 12,1 \| 15,0 \| 32,4 \| 6,9 \| 14,9 \| \( ^a \) W 1960 r. – humanistyczne. \( ^d \) W 1960 r. – Republika Federalna Niemiec (RFN). \( ^a \) In 1960 – humanities. \( ^d \) In 1960 – West Germany (FRG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 325; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 147; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 162, 165 i 166; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 263, 266 i 267. ### Tabl. 7 (41). RUCH WYDAWNICZY PUBLISHERS’ ACTIVITIES A. W LATACH 1454–1800 — produkcja książek IN 1454–1800 — production of printed books \| Kraje \| Countries \| 1454–1500 \| 1501–1550 \| 1551–1600 \| 1601–1650 \| 1651–1700 \| 1701–1750 \| 1751–1800 \| \|-------\|-----------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\| \| EUROPA \| EUROPE \| 12 589 \| 79 017 \| 138 427 \| 200 906 \| 331 035 \| 355 073 \| 628 801 \| \| Polska \| Poland \| 1 \| 63 \| 146 \| 1 807 \| 2 062 \| 3 468 \| 9 208 \| \| Anglia i Walia \| England and Wales \| 208 \| 2 807 \| 7 999 \| 32 912 \| 89 306 \| 89 259 \| 138 355 \| \| Francja \| France \| 2 861 \| 34 736 \| 39 084 \| 61 257 \| 85 163 \| 73 631 \| 157 153 \| \| Hiszpania \| Spain \| 463 \| 2 205 \| 2 306 \| 4 631 \| 7 088 \| 9 124 \| 16 304 \| \| Holandia \| Holland \| 473 \| 1 045 \| 2 842 \| 15 009 \| 30 149 \| 40 950 \| 53 063 \| \| Irlandia \| Ireland \| — \| — \| 4 \| 268 \| 1 341 \| 8 586 \| 17 598 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| 394 \| 1 963 \| 5 720 \| 4 334 \| 7 203 \| 3 016 \| 4 817 \| \| Niemcy \| Germany \| 3 227 \| 15 603 \| 32 112 \| 40 553 \| 57 708 \| 78 205 \| 116 814 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 400 \| 3 312 \| 5 786 \| 1 988 \| 1 656 \| 1 277 \| 4 615 \| \| Szwecja \| Sweden \| 6 \| 34 \| 49 \| 2 080 \| 3 756 \| 6 654 \| 21 305 \| \| Włochy \| Italy \| 4 532 \| 16 719 \| 41 641 \| 35 067 \| 43 293 \| 37 930 \| 75 500 \| \| Inne \| Other \| 22 \| 530 \| 718 \| 1 000 \| 2 310 \| 2 974 \| 14 067 \| Przeciętna roczna liczba książek na 1 000 ludności Annual average number of books per 1 000 population \| Kraje \| Countries \| 1454–1500 \| 1501–1550 \| 1551–1600 \| 1601–1650 \| 1651–1700 \| 1701–1750 \| 1751–1800 \| \|-------\|-----------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\|------------\| \| EUROPA \| EUROPE \| 3,1 \| 17,5 \| 29,1 \| 40,6 \| 66,7 \| 66,7 \| 122,4 \| \| Polska \| Poland \| 0,0 \| 0,2 \| 0,5 \| 5,7 \| 6,2 \| 9,9 \| 22,5 \| \| Anglia i Walia \| England and Wales \| 2,0 \| 14,6 \| 27,3 \| 80,0 \| 191,8 \| 168,3 \| 192,0 \| \| Francja \| France \| 3,2 \| 29,9 \| 33,7 \| 52,2 \| 70,1 \| 58,7 \| 117,9 \| --- a Bez Rosji (produkcja książek w latach: 1601–1650 — 123 tys., 1651–1700 — 165 tys., 1701–1750 — 1 275 tys. oraz 1751–1800 — 12 367 tys.; na 1 000 ludności odpowiednio: 0,0; 0,1; 0,8 oraz 5,8 książek). b Austria, Czechy, Portugalia, Węgry i pozostałe kraje skandynawskie. c Dane szacunkowe uwzględniające druk książek w danym kraju powiększony o eksport i pomniejszony o import. a Excluding Russia (production of printed books in years: 1601–1650 — 123 thous., 1651–1700 — 165 thous., 1701–1750 — 1 275 thous. and 1751–1800 — 12 367 thous.; per 1 000 population respectively: 0,0; 0,1; 0,8; and 5,8 books). b Austria, Czechia, Portugal, Hungary and other Nordic countries. c Estimate data including the number of books printed in the country increased by exports, less imports. Tabl. 7 (41). RUCH WYDAWNICZY (cd.) PUBLISHERS’ ACTIVITIES (cont.) A. W LATACH 1454–1800 – produkcja książek (dok.) IN 1454–1800 – production of printed books (cont.) \| Kraje \| Countries \| 1454–1500 \| 1501–1550 \| 1551–1600 \| 1601–1650 \| 1651–1700 \| 1701–1750 \| 1751–1800 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Hiszpania \| Spain \| 0,9 \| 4,2 \| 4,3 \| 8,8 \| 14,3 \| 18,5 \| 28,3 \| \| Holandia \| Holland \| 7,9 \| 14,2 \| 33,5 \| 139,0 \| 259,5 \| 391,3 \| 488,3 \| \| Irlandia \| Ireland \| — \| — \| 0,1 \| 3,8 \| 14,2 \| 61,7 \| 77,7 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| 4,7 \| 17,7 \| 48,2 \| 33,2 \| 73,6 \| 30,7 \| 44,5 \| \| Niemcy \| Germany \| 4,1 \| 21,2 \| 43,4 \| 54,0 \| 78,7 \| 99,7 \| 122,4 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 9,3 \| 48,1 \| 78,5 \| 9,3 \| 14,6 \| 14,2 \| 32,3 \| \| Szwecja \| Sweden \| 0,2 \| 0,8 \| 1,1 \| 39,7 \| 58,5 \| 83,8 \| 208,9 \| \| Włochy \| Italy \| 6,8 \| 21,3 \| 51,0 \| 42,1 \| 56,3 \| 48,4 \| 86,5 \| \| Inne \| Other \| 0,0 \| 1,1 \| 1,5 \| 2,0 \| 4,5 \| 4,8 \| 17,5 \| Przeciętna roczna liczba książek na 1 000 ludności (dok.) Annual average number of books per 1 000 population (dok.) 1601–1650=100 EUROPA \| EUROPE \| 6 \| 39 \| 69 \| 100 \| 165 \| 177 \| 313 a—c Notki patrz na str. 209. a—c See footnotes on page 209. Na podstawie: E. Buringh, J. L. Zanden, Charting the “Rise of the West” Manuscripts and Printed Books in Europe. A long-term perspective from the sixth through eighteenth centuries, "The Journal of Economic History", t. LXIX, nr 2, Cambridge 2009, s. 418 i 422. \| Kraje \| 1929 \| 1936 \| na 10 tys. ludności \| \|-------\|------\|------\|---------------------\| \| \| w tys. \| in thous. \| per 10 thous. population \| \| Polska \| 6,8 \| 8,0 \| 2,6 \| \| Anglia \| 14,1 \| 16,6 \| 3,7 \| \| Czechosłowacja \| 7,4 \| 11,5 \| 7,8 \| \| Dania \| 3,3 \| 3,5 \| 9,9 \| \| Hiszpania \| 2,3 \| 3,2 \| 1,4 \| \| Francja \| 11,1 \| 16,7 \| 4,0 \| \| Rumunia \| . \| 6,1 \| 3,2 \| \| Szwecja \| 2,6 \| 2,9 \| 4,7 \| \| Węgry \| 3,0 \| 3,4 \| 3,7 \| \| Włochy \| 6,8 \| 10,1 \| 2,2 \| a Do przeliczeń przyjęto ludność z 1930 r. b 1935 r. Uwaga. Dane między krajami nie są w pełni porównywalne wskutek odmiennych definicji druków nieperiodycznych. Dane nie obejmują map, rycin, dokumentów życia społecznego typu odezwy, kalendarze, sprawozdania. a The calculations were based on population figures from 1930. b 1935. Note. The data are not fully comparable among countries due to varying definitions of non-periodic publication. The data do not include maps, charts, documents such as proclamations, calendars, reports. Na podstawie: Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 94; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 345; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1957 \| 1974 \| 1980 \| 1990 \| 1960 \| 1979 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 6 444 \| 10 749 \| 11 919 \| 10 242 \| 44 \| 44 \| \| Austria \| Austria \| 4 102 \| 5 519 \| 6 783 \| 6 258 \| 38 \| 33 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 3 268 \| 3 863 \| 4 681 \| 3 412 \| 12 \| 12 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 7 187 \| 9 883 \| 7 324 \| x \| 21 \| 30 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 8 994a \| x \| x \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| 3 481b \| x \| x \| \| Dania \| Denmark \| 3 062 \| 6 822 \| 9 415 \| 11 082 \| 86 \| 49 \| \| Finlandia \| Finland \| 2 264c \| 6 523 \| 4 834 \| 10 153 \| 64 \| 62 \| \| Francja \| France \| 11 917 \| 26 247 \| 25 019 \| 41 720 \| 136d \| 90e \| \| Hiszpania \| Spain \| 4 248 \| 24 085 \| 24 569 \| 36 239 \| 103 \| 105 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 67 890f \| x \| x \| \| NRDg \| GDRg \| 9 261 \| 5 546 \| 7 544 \| x \| 39 \| 39 \| \| RFNg \| FRGg \| 15 710 \| 48 034 \| 59 666 \| x \| 473 \| 368 \| \| Rumunia \| Romania \| 6 239 \| 11 258 \| 7 350 \| 2 178 \| 32 \| 35 \| \| Szwecja \| Sweden \| 5 663 \| 9 014 \| 5 396 \| 12 034 \| 123 \| 114 \| \| Węgry \| Hungary \| 2 407c \| 8 050 \| 9 254 \| 8 322 \| 24 \| 27 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 20 719 \| 32 133 \| 41 864 \| 101 764a \| 125 \| 120 \| \| Włochy \| Italy \| 5 653c \| 9 443 \| 11 162 \| 25 068 \| 87 \| 75 \| a 1995 r. b 1994 r. c Bez broszur. d 1959 r. e 1978 r. f 1991 r. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1995. b 1994. c Excluding pamphlets. d 1959. e 1978. f 1991. g Respectively: East Germany and West Germany. \| Biblioteki Libraries \| Miasta Towns \| Rok założenia biblioteki Date of establishment of library \| 1890 \| 1910 \| 1938 \| \|----------------------\|--------------\|----------------------------------------------------------\|------\|------\|------\| \| Biblioteka Jagiellońska \| Kraków \| 1517 \| 205 \| 403 \| 620 \| \| Staatsbibliothek zu Berlin \| Berlin \| 1659 \| 875 \| 1 480\| 2 698\| \| Bibliothèque Royale de Belgique \| Bruksela \| 1837 \| 375 \| 600 \| 900 \| \| Göttinger Universitätsbibliothek \| Getynga \| 1735 \| 450\(^a\) \| 600 \| 960 \| \| Det Kongelige Bibliotek \| Kopenhaga \| 1665 \| 500 \| 750 \| 920 \| \| British Museum (British Library) \| Londyn \| 1753 \| 1 600\| . \| 4 450\| \| Biblioteca Nacional de España \| Madryt \| 1822 \| 52 \| 289 \| 295 \| \| Bodleian Library \| Oxford \| 1602 \| 550\(^b\) \| 800 \| 1 500\| \| Bibliotheque Nationale \| Paryż \| 1518 \| 2 016\(^c\) \| 3 500\| 4 000\| \| Bibliothèque de la Sorbonne \| Paryż \| 1765 \| 142 \| 902 \| 1 000\| \| Biblioteka Publiczna \| Petersburg \| 1814 \| 1 000\| 1807 \| 6 520\| \| Biblioteca Nazionale Centrale di Roma \| Rzym \| 1875 \| 491 \| 818 \| 1 129\| \| Bibliotheca Apostolica Vaticana \| Rzym \| 1450 \| 220 \| 445 \| 650 \| \| Hofbibliothek \| Wiedeń \| 1526 \| 500 \| 1 000\| 1 313\| \(^{a-c}\) Ok. 1830 r. zbiory – w tys. tomów – wynosiły: \(a = 300, b = 400, c = 430.\) \(^{a-c}\) Around 1830 collections – in thou. volumes: \(a = 300, b = 400, c = 430.\) Na podstawie: P. Gerbod, Resources and management, w: A History of the University in Europe, t. III: Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Century 1800–1945, red. W. Rüegg, Cambridge 2004, s. 106. \| Kraje \| Countries \| W tys. \| Na 1 000 ludności \| \|-------\|-----------\|--------\|-------------------\| \| Polska \| Poland \| 1 016 \| 29 \| \| Anglia \| England \| 8 878 \| 187 \| \| Austria \| Austria \| 682 \| 101 \| \| Belgia \| Belgium \| 1 018 \| 123 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 63 \| 10 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 1 034 \| 73 \| \| Dania \| Denmark \| 763 \| 201 \| \| Finlandia \| Finland \| 294 \| 80 \| \| Francja \| France \| 4 706 \| 115 \| \| Hiszpania \| Spain \| 281 \| 11 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 154 \| 11 \| \| Niemcy \| Germany \| 11 503 \| 154 \| \| Rumunia \| Romania \| 270 \| 14 \| \| Szwecja \| Sweden \| 1 227 \| 195 \| \| Węgry \| Hungary \| 419 \| 46 \| \| Włochy \| Italy \| 996 \| 23 \| a 1937 r. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 350; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 463. \| Countries \| 1960 \| 1980 \| 1997 \| \|-----------\|------\|------\|------\| \| \| radiowi \| telewizyjni \| radiowi \| telewizyjni \| radiowe \| telewizyjne \| \| \| na 1 000 ludności \| per 1 000 population \| w użytkowaniu w 1997 r. \| Receivers used in 1997 \| \| Poland \| 176 \| 14 \| 243 \| 223 \| 522 \| 337 \| \| Austria \| 279 \| 27 \| 317 \| 295 \| 751 \| 525 \| \| Bulgaria \| 181 \| 0,3 \| 243 \| 186 \| 537 \| 394 \| \| Czechoslovakia \| 257 \| 58 \| 307 \| 280 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 803 \| 531 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 581 \| 488 \| \| Denmark \| 332 \| 119 \| 380 \| 362 \| 1 145 \| 594 \| \| Finland \| 276 \| 21 \| 837 \| 322 \| 1 498 \| 622 \| \| France \| 241 \| 41 \| 741 \| 297 \| 946 \| 595 \| \| Spain \| 90 \| 8 \| 256 \| 251 \| 331 \| 409 \| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 948 \| 567 \| \| GDR \| . \| . \| 383 \| 342 \| x \| x \| \| FRG \| 287 \| 83 \| 370 \| 337 \| x \| x \| \| Romania \| 109 \| 3 \| 144 \| 167 \| 319 \| 233 \| \| Sweden \| 367 \| 156 \| 842 \| 381 \| 632 \| 519 \| \| Hungary \| 222 \| 10 \| 499 \| 258 \| 690 \| 435 \| \| United Kingdom \| . \| 211 \| 941 \| 329 \| 1 443 \| 521 \| \| Italy \| 162 \| 43 \| 244 \| 237 \| 880 \| 528 \| a Odbiorniki w użytkowaniu. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 331 i 332; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 161 i 162; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 183. \| Kraje \| 1896–2012 summer games \| 1924–2014 winter games \| \|-------\|------------------------\|------------------------\| \| \| ogółem total \| złote gold \| srebrne silver \| brązowe bronze \| ogółem total \| złote gold \| srebrne silver \| brązowe bronze \| \| Polska \| 271 \| 64 \| 82 \| 125 \| 20 \| 6 \| 7 \| 7 \| \| Austria \| 86 \| 18 \| 33 \| 35 \| 218 \| 59 \| 78 \| 81 \| \| Bułgaria \| 214 \| 51 \| 85 \| 78 \| 6 \| 1 \| 2 \| 3 \| \| Czechosłowacja \| 143 \| 49 \| 49 \| 45 \| 25 \| 2 \| 8 \| 15 \| \| Czechy \| 43 \| 14 \| 15 \| 14 \| 24 \| 7 \| 9 \| 8 \| \| Słowacja \| 24 \| 7 \| 9 \| 8 \| 5 \| 2 \| 2 \| 1 \| \| Finlandia \| 302 \| 101 \| 84 \| 117 \| 161 \| 42 \| 62 \| 57 \| \| Francja \| 671 \| 202 \| 223 \| 246 \| 109 \| 31 \| 31 \| 47 \| \| Hiszpania \| 130 \| 37 \| 59 \| 34 \| 2 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| Holandia \| 266 \| 77 \| 85 \| 104 \| 110 \| 37 \| 38 \| 35 \| \| Niemcy \| 1304 \| 411 \| 432 \| 461 \| 377 \| 136 \| 135 \| 106 \| \| Norwegia \| 148 \| 56 \| 49 \| 43 \| 329 \| 118 \| 111 \| 100 \| \| Rosja \| 399 \| 133 \| 122 \| 144 \| 124 \| 49 \| 40 \| 35 \| \| Rumunia \| 301 \| 88 \| 94 \| 119 \| 1 \| – \| – \| 1 \| \| Szwajcaria \| 185 \| 47 \| 73 \| 65 \| 138 \| 50 \| 40 \| 48 \| a, b Igrzyska organizowane w 4-letnim cyklu olimpiady (z wyjątkiem lat 1916, 1940 i 1944); letnie i zimowe igrzyska organizowane były w tych samych latach do 1992 r., a po tym roku — aby uzyskać dwuletnią przemienność igrzysk letnich i zimowych — te ostatnie zorganizowano w 1994 r.: a — od I igrzysk olimpijskich w Atenach (w 1896 r.) do XXX igrzysk olimpijskich w Londynie (w 2012 r.), b — od I igrzysk olimpijskich w Chamonix (w 1924 r.) do XXII igrzysk olimpijskich w Soczi (w 2014 r.). c Od igrzysk olimpijskich w 1920 r. do igrzysk w 1992 r.; bez Bohemii. d Od igrzysk olimpijskich w 1994 r. e Od igrzysk olimpijskich w 1956 r. do igrzysk w 1988 r. dane podano łącznie dla Republiki Federalnej Niemiec (RFN) i Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). a, b Olympic games organised every four years (excluding the years 1916, 1940 and 1944); summer and winter Olympic Games were organised in the same years until 1992, and following that year, in order to achieve a two-year interval between summer and winter games, the latter were organised in 1994: a — from the 1st Olympic Games in Athens (1896) to the 30th Olympic Games in London (in 2012), b — from the 1st Olympic Games in Chamonix (in 1924) to the 22nd Olympic Games in Sochi (in 2014). c From the Olympic Games in 1920 to the Olympic Games in 1992; excluding Bohemia. d From the Olympic Games in 1994. e From the Olympic Games in 1956 to the Olympic Games in 1988 the data provided only for the West Germany and the East Germany. \| Kraje \| 1896–2012 – igrzyska letniea \| 1924–2014 – igrzyska zimoweb \| \|-------\|-----------------------------\|-------------------------------\| \| \| ogółem total \| złote gold \| srebrne silver \| brązowe bronze \| ogółem total \| złote gold \| srebrne silver \| brązowe bronze \| \| Szwecja \| 483 \| 143 \| 164 \| 176 \| 144 \| 50 \| 40 \| 54 \| \| Węgry \| 475 \| 167 \| 144 \| 164 \| 6 \| — \| 2 \| 4 \| \| Wielka Brytania \| 780 \| 236 \| 272 \| 272 \| 26 \| 10 \| 4 \| 12 \| \| Włochy \| 549 \| 198 \| 166 \| 185 \| 114 \| 37 \| 34 \| 43 \| \| ZSRRf \| 1 122 \| 440 \| 357 \| 325 \| 217 \| 87 \| 63 \| 67 \| a, b Notki patrz na str. 217. f Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; do danych reprezentacji ZSRR, która uczestniczyła w igrzyskach olimpijskich od 1952 r. do 1988 r., włączono medale zdobyte w 1992 r. przez Wspólnotę Niepodległych Państw (WNP), którą reprezentowali sportowcy większości byłych republik radzieckich. Uwaga. Polska reprezentacja uczestniczy w letnich igrzyskach olimpijskich od igrzysk VIII Olimpiady, które odbyły się w Paryżu w 1924 r. (z wyjątkiem igrzysk XXIII Olimpiady zorganizowanych w 1984 r. w Los Angeles). Wśród krajów europejskich w klasyfikacji medalowej letnich igrzysk olimpijskich polscy sportowcy zajęli najwyższe – 4 miejsce w Monachium w 1972 r. (łącznie 21 medali, w tym 7 złotych) oraz w Montrealu w 1976 r. (26 medali, w tym 7 złotych). Polscy sportowcy dyscyplin zimowych startowali we wszystkich zimowych igrzyskach olimpijskich. Note. The Polish representation has participated in the summer Olympic Games since the 8th tournament, held in Paris in 1924 (except for the 23rd Olympic Games which took place in 1984 in Los Angeles). Among European countries, in the medal classification of the summer Olympic Games Polish competitors got the highest, 4th position in Munich in 1972 (a total of 21 medals, of which 7 gold) and in Montreal in 1976 (26 medals, of which 7 gold). Polish winter Olympians participated in all winter Olympic Games. Na podstawie: www.olympic.org; obliczenia własne. On the basis: ROLNICTWO AGRICULTURE \| Lata \| Powierzchnia ogólna \| Grunty orne \| Łaki i lasy \| Inne grunty i nieużytki \| \|------\|---------------------\|-------------\|-------------\|------------------------\| \| \| Total area \| Arable land \| Meadows and forests \| Other land and wasteland \| \| Polska \| 100 \| 30 \| 45 \| 25 \| \| Anglia i Walia \| 1698 \| 100 \| 26 \| 44 \| 30 \| \| Francja \| 1600 \| 100 \| 22 \| 51 \| 27 \| \| Włochy \| 1600 \| 100 \| 26 \| 48 \| 26 \| Na podstawie: B. Baranowski, Przemiany środowiska geograficznego Polski, w: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, red. W. Hensel i J. Pazdur, t. IV: Od połowy XVII do końca XVIII wieku, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978, s. 16; P. Malanima, The energy basis for early modern growth, 1650–1820, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. M. Prak, London-New York 2005, s. 60. \| Lata \| Powierzchnia ogólna \| Grunty orne \| Łąki i pastwiska \| Lasy \| Inne grunty i nieużytki \| \|------\|---------------------\|-------------\|------------------\|------\|------------------------\| \| \| Total area \| Arable land \| Meadows total \| meadows \| pastures \| Forests \| Other land and wasteland \| \| Ziemia polska ok. around 1860 \| 100,0 \| 48,2 \| 16,0 \| 8,9 \| 7,1 \| 22,5 \| 13,3 \| \| Polish land ok. around 1910 \| 100,0 \| 54,7 \| 15,9 \| 8,8 \| 7,1 \| 21,1 \| 8,3 \| \| Królestwo Polskiea 1859 \| 100,0 \| 46,3 \| 13,0 \| 8,1 \| 4,9 \| 20,1 \| 20,6 \| \| Kingdom of Polanda 1909 \| 100,0 \| 55,4 \| 14,8 \| 8,0 \| 6,8 \| 18,2 \| 11,6 \| \| Galicja ok. around 1860 \| 100,0 \| 45,8 \| 21,2 \| 11,4 \| 9,8 \| 27,0 \| 6,0 \| \| Galicia 1913 \| 100,0 \| 48,5 \| 20,9 \| 11,1 \| 9,8 \| 25,7 \| 4,9 \| \| zabór pruski 1864 \| 100,0 \| 56,4 \| 15,8 \| 7,6 \| 8,2 \| 21,7 \| 6,1 \| \| Prussian Partition 1913 \| 100,0 \| 60,1 \| 10,9 \| 7,0 \| 3,9 \| 21,3 \| 7,7 \| \| Litwa, Białoruś i Ruś 1881 \| 100,0 \| 38,2 \| 18,2 \| . \| . \| 29,4 \| 14,1 \| \| Lithuania, Belarus and Rus \| 100,0 \| 31,1 \| 18,9 \| . \| . \| 32,7 \| 17,3 \| \| Litwa i Białoruś 1881 \| 100,0 \| 31,1 \| 18,9 \| . \| . \| 32,7 \| 17,3 \| \| Lithuania and Belarus \| 100,0 \| 50,5 \| 17,1 \| . \| . \| 23,9 \| 8,5 \| \| Ruś 1881 \| 100,0 \| 26,2 \| 15,9 \| . \| . \| 38,8 \| 19,1 \| \| Russia – część europejskab 1881 \| 100,0 \| 26,2 \| 15,9 \| . \| . \| 38,8 \| 19,1 \| a W 1839 r. grunty orne stanowiły 34,3%, a lasy – 27,9% ogólnej powierzchni. b Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). a In 1839, arable land constituted 34,3% and forests – 27,9% of total area. b Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 198 i 199; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 106. \| Kraje \| Countries \| Powierzchnia ogólna \| Grunty orne, laki i pastwiska \| Lasy \| Inne grunty \| \|-------\|-----------------\|---------------------\|-------------------------------\|------\|-------------\| \| \| \| Total area \| Arable land, meadows and pastures \| Forests \| Other land \| \| Austria \| Austria \| 100 \| 58<sup>a</sup> \| 33 \| 9 \| \| Belgia \| Belgium \| 100 \| 72<sup>b</sup> \| 20 \| 8 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 100 \| 34 \| 29 \| 37 \| \| Dania \| Denmark \| 100 \| 76 \| 8 \| 16 \| \| Francja \| France \| 100 \| 70 \| 19 \| 11 \| \| Hiszpania \| Spain \| 100 \| 55 \| 10 \| 35 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 100 \| 67 \| 8 \| 25 \| \| Niemcy \| Germany \| 100 \| 65<sup>c</sup> \| 26 \| 9 \| \| Norwegia \| Norway \| 100 \| 3 \| 21 \| 76 \| \| Rosja – część europejska \| Russia – the European part \| 100 \| 40 \| 39 \| 21 \| \| Rumunia \| Romania \| 100 \| 59 \| 18 \| 23 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 100 \| 56 \| 22 \| 22 \| \| Szwecja \| Sweden \| 100 \| 12 \| 53 \| 35 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 100 \| 94 \| . \| . \| \| Włochy \| Italy \| 100 \| 76<sup>d</sup> \| 16 \| 8 \| <sup>a–d</sup> Grunty orne: <sup>a</sup> – w 1913 r. – 35%, <sup>b</sup> – w 1910 r. – 52%, <sup>c</sup> – w 1913 r. – 49%, <sup>d</sup> – w 1910 r. – 52%. <sup>a–d</sup> Arable land: <sup>a</sup> – in 1913 – 35%, <sup>b</sup> – in 1910 – 52%, <sup>c</sup> – in 1913 – 49%, <sup>d</sup> – in 1910 – 52%. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 198 On the basis: i 199; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 40; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 63. \| Lata Kraje \| 1931 \| 1960 \| 1990 \| 2008 \| \|------------\|------\|------\|------\|------\| \| Poland \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Austria \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Belgium \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Bulgaria \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Czechoslovakia \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Czech Republic \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Slovakia \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Denmark \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Finland \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| W tym \| użytki rolne \| grunty orne \| ląki i pastwiska \| lasy \| \|-----------\|------------------\|-----------------\|---------------------\|---------\| \| total \| arable land \| meadows and pastures \| forests \| \| 67,5 \| 49,0 \| 18,5 \| 22,0 \| \| 65,5 \| 52,0 \| 13,5 \| 24,5 \| \| 59,9 \| 46,9 \| 13,0 \| 28,0 \| \| 53,2 \| 38,7 \| 14,5 \| 29,7 \| \| 50,3 \| 23,5 \| 26,8 \| 37,4 \| \| 48,3 \| 20,9 \| 27,4 \| 37,5 \| \| 41,7 \| 17,9 \| 23,8 \| 38,1 \| \| 39,3 \| 16,7 \| 22,6 \| 48,6 \| \| 58,0 \| 34,8 \| 23,2 \| . \| \| 56,8 \| 31,6 \| 25,2 \| 19,4 \| \| 45,4 \| 24,2 \| 21,2 \| 21,2 \| \| 45,2 \| 27,9 \| 17,3 \| 23,3 \| \| . \| 35,0 \| . \| . \| \| 51,1 \| 41,7 \| 9,4 \| 32,8 \| \| 47,1 \| 28,2 \| 18,9 \| 35,4 \| \| 57,3 \| 42,4 \| 14,9 \| 34,2 \| \| 52,7 \| 40,1 \| 12,6 \| 35,9 \| \| 55,0 \| 39,2 \| 15,8 \| 34,4 \| \| 40,1 \| 28,7 \| 11,4 \| 39,4 \| \| 71,7 \| 61,8 \| 9,9 \| . \| \| 73,0 \| 64,5 \| 8,5 \| 10,2 \| \| 64,7 \| 60,2 \| 4,5 \| 11,5 \| \| 62,8 \| 56,6 \| 6,2 \| 13,7 \| \| 8,6 \| 7,8 \| 0,8 \| 64,9 \| \| 7,6 \| 7,4 \| 0,2 \| 68,6 \| \| 7,5 \| 7,4 \| 0,1 \| 76,7 \| a W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. b, c Łącznie z: b – sadami i ogrodami (1,5%), c – gruntami związanymi z gospodarką leśną. d 2010 r. e W 1990 r. łącznie z Luksemburgiem. a In 1988–2008 excluding inland waters. b, c Including: b – orchards and gardens (1,5%), c – land connected with silviculture. d 2010. e In 1990 including Luxembourg. \| Lata/Kraje \| Years/Countries \| Powierzchnia ogółna \(^a\) \| Total area \(^a\) \| W tym/Of which \| użytki rolne/agricultural land \| ląki i pastwiska/meadows and pastures \| lasy/forests \| \|------------\|-----------------\|-----------------------------\|------------------\|----------------\|-------------------------------\|--------------------------------------\|-------------\| \| \| \| \| \| \| ogółem total \| gruntoryrne arable land \| \| \| \| Francja \| 1936 \| 100,0 \| 59,2 \| 38,3 \| 20,9 \| 19,5 \| \| \| France \| 1959 \| 100,0 \| 62,8 \| 39,0 \| 23,8 \| 21,0 \| \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 55,5 \| 34,8 \| 20,7 \| 26,8 \| \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 53,7 \| 33,3 \| 20,4 \| 27,8\(b\) \| \| \| Hiszpania \| 1936 \| 100,0 \| . \| 31,2 \| . \| . \| \| \| Spain \| 1959 \| 100,0 \| 44,1 \| 41,5 \| 2,6 \| 47,6\(c\) \| \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 60,5 \| 40,7 \| 19,8 \| 30,9 \| \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 57,4 \| 25,6 \| 31,8 \| 35,9\(b\) \| \| \| Holandia \| 1936 \| 100,0 \| 68,8 \| 29,6 \| 39,2 \| 7,4 \| \| \| Netherlands\| 1959 \| 100,0 \| 71,2 \| 31,9 \| 39,3 \| 8,3 \| \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 56,7 \| 31,6 \| 25,1 \| 10,8\(b\) \| \| \| Jugosławia \| 1936 \| 100,0 \| 55,3 \| 30,1 \| 25,2 \| 31,2 \| \| \| Yugoslavia \| 1959 \| 100,0 \| 58,5 \| 32,5 \| 26,0 \| 34,5 \| \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 55,1 \| 30,1 \| 25,0 \| 36,6 \| \| \| Litwa \| 1936 \| 100,0 \| 69,3 \| 48,8 \| 20,5 \| 18,9 \| \| \| Lithuania \| 2008 \| 100,0 \| 43,0 \| 29,7 \| 13,3 \| 35,7\(b\) \| \| \| Łotwa \| 1936 \| 100,0 \| 57,4 \| 32,2 \| 25,2 \| 26,6 \| \| \| Latvia \| Niemcy \| 1936 \| 100,0 \| 59,4 \| 41,2 \| 18,2 \| 27,4 \| \| \| Germany \| 2008 \| 100,0 \| 48,6 \| 34,2 \| 14,4 \| 31,0\(b\) \| \| \| NRD\(d\) \| 1959 \| 100,0 \| 59,4 \| 46,5 \| 13,1 \| 27,4 \| \| \| GDR\(d\) \| 1988 \| 100,0 \| 57,1 \| 45,4 \| 11,7 \| 27,5 \| \| \| RFN\(d\) \| 1959 \| 100,0 \| 57,8 \| 34,8 \| 23,0 \| 28,6 \| \| \| FRG\(d\) \| 1988 \| 100,0 \| 47,9 \| 30,2 \| 17,7 \| 29,6 \| \| \| Rumunia \| 1936 \| 100,0 \| 60,3 \| 47,2 \| 13,1 \| 21,9 \| \| \| Romania \| 1959 \| 100,0 \| 61,2 \| 43,5 \| 17,7 \| 27,0 \| \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 62,2 \| 42,1 \| 20,1 \| 26,9 \| \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 58,9 \| 37,9 \| 21,0 \| 29,3\(b\) \| \| \(a\) W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. \(b\) 2010 r. \(c\) 1958 r.; łącznie z powierzchnią użytkowana jako pastwiska (37,9%). \(d\) Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. \(a\) In 1988–2008 excluding inland waters. \(b\) 2010. \(c\) 1958; including area used as pastures (37,9%). \(d\) Respectively: East Germany and West Germany. \| Lata Kraje \| Powierzchnia ogółna \(^a\) \| W tym \| Of which \| \|------------\|-----------------------------\|-------\|----------\| \| \| \| ogółem total \| gruntory orne arable land \| łąki i pastwiska meadows and pastures \| lasy forests \| \| Szwecja \| 1959 \| 100,0 \| 9,7 \| 8,1 \| 1,6 \| 50,0 \| \| Sweden \| 1990 \| 100,0 \| 7,5 \| 6,2 \| 1,3 \| 62,0 \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 7,6 \| 6,4 \| 1,2 \| 76,1\(^b\) \| \| Węgry \| 1936 \| 100,0 \| 77,9 \| 60,4 \| 17,5 \| 11,8 \| \| Hungary \| 1959 \| 100,0 \| 77,2 \| 61,8 \| 15,4 \| 14,0 \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 69,6 \| 57,0 \| 12,6 \| 18,3 \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 64,8 \| 51,0 \| 13,8 \| 21,8\(^b\) \| \| Wielka Brytania \(^c\) \| 1936 \| 100,0 \| 80,7 \| 23,7 \| 57,0 \| . \| \| United Kingdom \(^c\) \| 1959 \| 100,0 \| 81,6 \| 29,5 \| 52,1 \| 6,9 \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 72,8 \| 27,0 \| 45,8 \| 9,8 \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 72,9 \| 24,8 \| 48,1 \| 11,9\(^b\) \| \| Włochy \| 1936 \| 100,0 \| 60,5 \| 41,7 \| 18,8 \| 17,9 \| \| Italy \| 1959 \| 100,0 \| 69,6 \| 52,6 \| 17,0 \| 19,3 \| \| \| 1990 \| 100,0 \| 56,2 \| 40,2 \| 16,0 \| 22,2 \| \| \| 2008 \| 100,0 \| 47,2 \| 24,2 \| 23,0 \| 37,0\(^b\) \| \(^a\) W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. \(^b\) 2010 r. \(^c\) W 1936 r. Anglia i Walia. Uwaga. W przypadku lasów udział — w % — obliczono w powierzchni ogólnej kraju. \(a\) In 1988–2008 excluding inland waters. \(b\) 2010. \(c\) In 1936 England and Wales. Note. Share of forests — in % — is calculated in total area of the country. Na podstawie: Europe in figures – Eurostat Yearbook 2011, Eurostat 2011, s. 387; Forestry in the EU and the world. A statistical portrait, Eurostat 2011, s. 13; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 73; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 494; Rocznik Statystyczny 1993, Warszawa 1993, s. 537; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2001, Warszawa 2001, s. 10; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 341, 342 i 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 37, 223 i 224; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 82, 83, 315 i 316; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 381; obliczenia własne. \| Kraje \| Grunty wywłaszczone \| Grunty rozparcelowane \| Liczba gospodarstw nadzielonych parcelowana ziemia w tys. \| Grunty rozparcelowane na 1 gospodarstwo nadzielone w ha \| \|-------\|---------------------\|----------------------\|----------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\| \| \| w tys. ha \| in thous. ha \| w % ogólnej powierzchni gruntów rolnych \| Number of farms apportioned of parcelled land in thous. \| Parceled lands per farm apportioned in ha \| \| Polska \| 2 654,8 \| 2 654,8 \| 7,0 \| 694,4 \| 3,8 \| \| Czechosłowacja \| 4 068,6 \| 1 292,0 \| 28,9 \| 642,5 \| 2,0 \| \| Estonia \| 2 346,5 \| 1 204,5 \| 54,3 \| 83,5 \| 14,4 \| \| Jugosławia \| . \| 2 480,0 \| 10,0 \| . \| . \| \| Litwa \| . \| 720,3 \| 16,9 \| 65,1 \| 11,1 \| \| Łotwa \| . \| 1 700,0 \| 27,5 \| 144,7 \| 11,7 \| \| Rumunia \| 6 008,1 \| 3 629,8 \| 20,4 \| 1 369,0 \| 2,6 \| \| Węgry \| . \| 727,1 \| 8,5 \| 425,1 \| 1,7 \| a Dane przybliżone. b Parcelacja przeprowadzona w latach 1919–1938. a Approximate data. b Parcelling out of land conducted in years 1919–1938. Na podstawie: W. Roszkowski, Land Reforms in East Central Europe after World War I, w: Eastern Europe and Latin America in the 20th Century. International Conference organized by the East European Research Group and Estudios Latinoamericanos, Pultusk, 1990, s. 227 i 239. \| Kraje \| Użytki rolne ogółem w tys. ha \| Grunty rozparcelowane \| Liczba gospodarstw nadzielonych parcelowaną ziemią w tys. \| Grunty rozparcelowane na 1 gospodarstwo nadzielone w ha \| \|-------\|-------------------------------\|----------------------\|----------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\| \| \| \| ogółem w tys. ha \| w % ogólnej powierzchni kraju in % of total area of the country \| w % ogólnej powierzchni użytków rolnych in % of total agricultural land area \| Number of farms apportioned of parcelled land in thous. \| Parcelled lands per farm apportioned in ha \| \| Polska \| 20 403 \| 6 070,1 \| 19,4 \| 29,8 \| 1 068,4 \| 5,7 \| \| Albania \| 1 247 \| 172,0 \| 5,9 \| 13,8 \| 70,2 \| 2,5 \| \| Bułgaria \| 5 629 \| 137,0 \| 1,2 \| 2,4 \| 128,8 \| 1,1 \| \| Czechosłowacja \| 7 336 \| 1 290,5 \| 10,1 \| 17,6 \| 303,4 \| 4,0 \| \| Jugosławia \| 14 967 \| 797,0 \| 3,1 \| 5,3 \| 316,4 \| 2,5 \| \| NRD \| 6 430 \| 2 190,0 \| 20,3 \| 34,1 \| 559,1 \| 3,9 \| \| Rumunia \| 14 546 \| 1 111,0 \| 4,7 \| 7,6 \| 918,9 \| 1,2 \| \| Węgry \| 7 187 \| 1 875,3 \| 20,1 \| 26,1 \| 642,1 \| 3,0 \| a Parcelacja przeprowadzona w latach 1945–1949. b Niemiecka Republika Demokratyczna. a Parcelling out of land conducted in years 1945–1949. b East Germany. Na podstawie: Reformy agrarne w socjalistycznych państwach Europy (1944–1948). Zbiór dokumentów i materiałów, red. W. Góra, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1987, s. 32 i 33. Tabl. 3 (47). UŻYTKI ROLNE GOSPODARSTW PAŃSTWOWYCH I SPÓŁDZIELNI PRODUKCYJNYCH W ROLNICTWIE W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ AGRICULTURAL LAND OF STATE AND COLLECTIVE FARMS IN AGRICULTURE IN CENTRAL EUROPEAN COUNTRIES \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1988 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| ogółem \| total \| gospodarstwa państwowe \| spółdzielnie produkcyjne \| \| \| \| \| \| state farms \| collective farms \| \| Polska \| Poland \| 13,1 \| 22,8 \| 18,8 \| 4,0 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 91,0 \| 89,9 \| . \| . \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 88,0 \| 93,9 \| 30,3 \| 63,6 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 14,0 \| 15,7<sup>a</sup> \| . \| . \| \| NRD<sup>b</sup> \| GDR<sup>b</sup> \| 92,4 \| 90,2 \| 7,7 \| 82,5 \| \| Rumunia \| Romania \| 94,2<sup>c</sup> \| 90,5<sup>d</sup> \| . \| . \| \| Węgry \| Hungary \| 95,5<sup>e</sup> \| 85,8 \| 14,9 \| 70,9 \| \| ZSRR<sup>f</sup> \| Soviet Union \| 99,0 \| 98,2 \| 67,9 \| 30,3 \| <sup>a</sup> 1985 r. <sup>b</sup> Niemiecka Republika Demokratyczna. <sup>c</sup> 1962 r. <sup>d</sup> 1987 r. <sup>e</sup> 1961 r. <sup>f</sup> Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Uwaga. W ZSRR w latach 30. XX w., a w krajach Europy Środkowej w okresie po II wojnie światowej przeprowadzono tzw. uspoleczenie rolnictwa polegające na przymusowym łączeniu prywatnych gospodarstw rolnych w spółdzielnie produkcyjne (kolektywizacja) oraz zakładaniu państwowych gospodarstw rolnych na bazie gruntów pochodzących z wywłaszczeń (likwidacja prywatnych gospodarstw o powierzchni przekraczającej 50 lub 100 ha) oraz gruntów należących przed 1938 r. do państwa i publicznych związków prawnych. Proces uspoleczenia rolnictwa najmniejsze rozmiary przyjął w Polsce i Jugosławii. <sup>a</sup> 1985. <sup>b</sup> East Germany. <sup>c</sup> 1962. <sup>d</sup> 1987. <sup>e</sup> 1961. Note. In the 1930s in the Soviet Union and after World War II in Central European countries, the so-called nationalisation of agriculture was carried out, consisting of obligatory merging of individual agricultural holdings to form production co-operatives (collective farming) and establishing state agricultural holdings on the land obtained through expropriation (liquidation of individual holdings with an area exceeding 50 or 100 ha) and land belonging to the state and public legal associations before 1938. The scale of the agricultural nationalisation process was the lowest in Poland and Yugoslavia. Na podstawie: Historia gospodarcza Czechosłowacji, red. V. Prucha, Warszawa 1979, s. 409; Z. Smoleński, Evolucja uspolecznionego rolnictwa krajów socjalistycznych, Warszawa 1976, s. 26 i 28; Statisticzeskij Jeżegodnik Stran-Człenow SEW, Moskwa 1989, s. 194; Yugoslavia 1945–1985. Statistical Review, Beograd 1986, s. 95. Tabl. 4 (48). GOSPODARSTWA ROLNE WEDŁUG GRUP OBSZAROWYCH FARMS BY AREA GROUPS A. W XVI W. — gospodarstwa chłopskie IN THE 16th CENTURY — peasant farms \| Gospodarstwa według grup obszarowych \(^a\) \| Polska \| Poland \| Anglia w XVI w. \| Francja \(^b\) \| \|---------------------------------------------\|--------\|--------\|-----------------\|---------------\| \| \| 1510 \| 1534 \| England in the 16th century \| around 1550 r. \| \| starostwo starosty socha-czewskie \(^e\) \| \| \| \| \| \| Żuławy Malborskie \| \| \| \| \| \| klucze demesne niesulkowski i wolborski \(^f\) \| \| \| \| \| \| freeholders \(^c\) \| \| \| \| \| \| customary tenants \(^d\) \| \| \| \| \| W liczbach bezwzględnych In absolute numbers \| OGÓŁEM TOTAL ... \| 472 \| 875 \| 804 \| 1 026 \| 388 \| 1 665 \| 2 584 \| \|------------------\|-----\|-----\|-----\|-------\|-----\|-------\|-------\| W odsetkach In percent \| OGÓŁEM TOTAL ... \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \|------------------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| Do 5 ha \| 7,4 \| – \| 1,1 \| 8,5 \| 56,2 \| 46,1 \| 94,1 \| \| Up to \| \| \| \| \| \| \| \| \| 5–10 \| 72,5 \| 0,5 \| 56,6 \| 76,6 \| 10,0 \| 14,2 \| 3,2 \| \| 10–25 \| 18,6 \| 17,6 \| 41,3 \| 14,7 \| 5,9 \| 19,4 \| 2,0 \| \| 25–50 \| 1,5 \| 66,7 \| 1,0 \| 0,2 \| 5,4 \| 15,2 \| 0,4 \| \| 50 ha i więcej and more \| – \| 15,2 \| – \| – \| 2,1 \| 1,8 \| 0,3 \| \(^a\) W przypadku Anglii odpowiednio: do 4 ha; 4–8; 8–16; 16–40; 40 ha i więcej. \(^b\) Region Ile-de-France — środkowa część Basenu Paryskiego. \(^c\) Wolni chłopi — właściciele ziemscy. \(^d\) Chłopi posiadający ziemię na określonych umowach. \(^e\) 11 wsi w dobrach królewskich. \(^f\) 2 duże klucze w dobrach biskupstwa włoclawskiego. \(^g\), \(h\) Łącznie z gospodarstwami cottagers (grupa ubogich chłopów, pośrednia między polskimi zagrodnikami a chalupnikami, mieszcząca się w grupie obszarowej do 4 ha): \(g\) — 18,0%, \(h\) — 10,0%. \(i\), \(k\) W tym gospodarstwa nieokreślone, nieuwzględnione w dalszym podziale: \(i\) — 20,4%, \(k\) — 3,3%. \(l\), \(m\) W tym gospodarstwa o powierzchni: \(l\) — do 1 ha — 78,6%, \(m\) — 100 ha i więcej — 1,3%. Uwaga. W Anglii strukturę gospodarstw freeholders (patrz notka c) obliczono na podstawie 22 majątków ziemskich, a customary tenants (patrz notka d) — 52. \(^a\) For England respectively: up to 4 ha; 4–8; 8–16; 16–40; 40 ha and more. \(^b\) The Ile-de-France region — the middle part of the Paris Basin. \(^c\) Free peasants — land owners. \(^d\) Peasants owning land based on specific agreements. \(^e\) 11 villages constituting royal property. \(^f\) 2 large demesnes constituting the property of the bishop of Wloclawek. \(^g\), \(h\) Including cottagers (a group of poor peasants intermediate between Polish smallholders and villeins, placed in the area group up to 4 ha): \(g\) — 18,0%, \(h\) — 10,0%. \(i\), \(k\) Including unspecified farms not taken into account in further breakdown: \(i\) — 20,4%, \(k\) — 3,3%. \(l\), \(m\) Including farms with an area of: \(l\) — up to 1 ha — 78,6%, \(m\) — 100 ha and more — 1,3%. Note. In England the structure of freeholder farms (see note c) was calculated on the basis of 22 land properties, and customary tenant farms (see note d) based on 52 land properties. W XVI w. na większości centralnych ziem Polski przeważały gospodarstwa chłopskie liczące od 5 do 10 ha. Natomiast inaczej było na Pomorzu Gdańskim, gdzie dominowały duże gospodarstwa zamożnych chłopów (gburów) o powierzchni od 25 do 50 ha. In the 16th century in most central parts of Poland peasant farms with an area from 5 to 10 ha prevailed. The situation was different in Gdańsk Pomerania, where large farms owned by rich peasants (gburs) with an area from 25 to 50 ha were dominant. Na podstawie: J. Jacquart, La crise rurale en Île-de-France 1550–1670, Paris 1974, s. 118; On the basis: A. Maćzak, Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku, Warszawa 1962, s. 275; J. Topolski, Narodziny kapitalizmu w Europie XIV–XVII wieku, wyd. 2, Warszawa 1987, s. 108; A. Wawrzyńczyk, Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII w., Warszawa 1962, s. 24; L. Żytkowicz, Studia nad gospodarstwem wiejskim w dobrach kościelnych w XVI w., Tablice, Warszawa 1962, s. 10 i 11. Tabl. 4 (48). GOSPODARSTWA ROLNE WEDŁUG GRUP OBSZAROWYCH (cd.) FARMS BY AREA GROUPS (cont.) B. W LATACH 1855–1910 IN 1855–1910 \| Lata \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|------\|-------------------\|-------------------------\| \| \| \| w odsetkach \| in percent \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ### Galicja OGÓŁEM TOTAL …… 1902 \| Do Up to 5 ha \| 100,0 \| 100,0 \| \|---------------\|-------\|-------\| \| 5–10 \| 13,6 \| 16,1 \| \| 10–20 \| 3,5 \| 8,2 \| \| 20–50 \| 0,7 \| 4,0 \| \| 50 ha i więcej and more \| 0,7 \| 43,3 \| ### Królestwo Polskie OGÓŁEM TOTAL …… 1877 \| Do Up to 5,6 ha \| 100,0 \| 100,0 \| \|-----------------\|-------\|-------\| \| 5,6–11,2 \| 37,5 \| 19,9 \| \| 11,2–22,4 \| 19,7 \| 18,6 \| \| 22,4–56 \| 2,6 \| 4,9 \| \| 56 ha i więcej and more \| 1,2 \| 48,9 \| 1904 \| Do Up to 5,6 ha \| 100,0 \| 100,0 \| \|-----------------\|-------\|-------\| \| 5,6–11,2 \| 37,5 \| 19,9 \| \| 11,2–22,4 \| 19,7 \| 18,6 \| \| 22,4–56 \| 2,6 \| 4,9 \| \| 56 ha i więcej and more \| 1,2 \| 48,9 \| --- a Gospodarstwa na wsi; powierzchnia gospodarstw przeliczona z mórg. a Farms in rural areas; area of farms converted from acres. \| Lata Years \| Gospodarstwa według grup obszarowych Farms by area groups \| Liczba gospodarstw Number of farms \| Powierzchnia gospodarstw Area of farms \| \|------------\|----------------------------------------------------------\|----------------------------------\|----------------------------------------\| \| \| \| w odsetkach in percent \| \| \| Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen \| \| OGÓŁEM TOTAL …… 1907 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Do Up to 5 ha \| 67,7 \| 6,8 \| \| 5–10 \| 12,4 \| 8,3 \| \| 10–20 \| 12,5 \| 17,4 \| \| 20–50 \| 5,5 \| 15,8 \| \| 50 ha i więcej and more \| 1,9 \| 51,7 \| Bulgaria \| OGÓŁEM TOTAL …… 1908 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Do Up to 5 ha \| 62,8 \| 23,8 \| \| 5–10 \| 23,1 \| 29,4 \| \| 10–20 \| 11,0 \| 26,6 \| \| 20–100 \| 3,0 \| 16,4 \| \| Powyżej Above 100 ha \| 0,1 \| 3,8 \| Francja France \| OGÓŁEM TOTAL …… 1882 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Do Up to 5 ha \| 71,1 \| 13,5 \| \| 5–10 \| 13,6 \| 11,6 \| \| 10–20 \| 7,6 \| 13,1 \| \| 20–40 \| 5,2 \| 16,9 \| \| 40 ha i więcej and more \| 2,5 \| 44,9 \| Irlandia Ireland \| OGÓŁEM TOTAL …… 1855 \| 100,0 \| . \| \| 1910 \| 100,0 \| . \| \| 0,4–6,1 ha \| 1855 \| 45,0 \| . \| \| 1910 \| 40,7 \| . \| \| 6,1–12,2 \| 1855 \| 24,2 \| . \| \| 1910 \| 25,6 \| . \| \| 12,2–20,2 \| 1855 \| 10,7 \| . \| \| 1910 \| 12,0 \| . \| \| 20,2–40,5 \| 1855 \| 13,3 \| . \| \| 1910 \| 14,5 \| . \| \| Powyżej Above 40,5 ha \| 1855 \| 6,8 \| . \| \| 1910 \| 7,2 \| . \| \| Lata \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|------\|-------------------\|-------------------------\| \| \| \| w odsetkach \| \| \| \| in percent \| ### Prusy OGÓŁEM TOTAL 1882 \| Gospodarstwa według grup obszarowych \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|-------------------------------------\|--------------------\|-------------------------\| \| Up to 5 ha \| 11,2 \| . \| \| 5–20 \| 21,3 \| . \| \| 20–100 \| 28,7 \| . \| \| 100 ha i więcej \| 38,8 \| . \| ### Rumunia OGÓŁEM TOTAL 1907 \| Gospodarstwa według grup obszarowych \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|-------------------------------------\|--------------------\|-------------------------\| \| Up to 5 ha \| 77,7 \| 25,6 \| \| 5–100 \| 21,6 \| 25,5 \| \| Powyżej \| 0,6 \| 48,8 \| ### Serbia OGÓŁEM TOTAL 1905 \| Gospodarstwa według grup obszarowych \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|-------------------------------------\|--------------------\|-------------------------\| \| Up to 5 ha \| 64,9 \| 29,2 \| \| 5–10 \| 23,7 \| 31,0 \| \| 10–20 \| 8,9 \| 22,3 \| \| 20–100 \| 2,3 \| 13,8 \| \| Powyżej \| 0,1 \| 3,8 \| ### Węgry OGÓŁEM TOTAL 1895 \| Gospodarstwa według grup obszarowych \| Liczba gospodarstw \| Powierzchnia gospodarstw \| \|-------------------------------------\|--------------------\|-------------------------\| \| Up to 5 ha \| 53,6 \| 5,8 \| \| 5–100 \| 45,4 \| 46,5 \| \| Powyżej \| 1,0 \| 47,7 \| --- Na podstawie: Th. David, Nationalisme économique et industrialisation. L’expérience des pays de l’Est (1789–1939), Genève 2009, s. 139 i 141; Farming Since the Famine – Irish Farming Statistics 1847–1999, Dublin 1997; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 208; J. Łukasiewicz, O strukturze agrarnej Królestwa Polskiego po uwłaszczeniu, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXII, z. 2, Warszawa 1971, s. 313; Preussische Statistik, t. LXXVI, cz. 3, Berlin 1884, s. 2–48; Reports of the Bureau of Statistics of the Department of Agriculture, z. 56, United States of America 1889, s. 478. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Gospodarstwa — w odsetkach — o powierzchni ogólnej w ha Farms — in percent — with total area in ha \| \|------------\|----------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| do 5 up to \| 5–10 \| 10–20 \| 20–100 \| powyżej 100 above \| \| Polska Poland \| 1921 \| 61,8 \| 24,7 \| 10,3 \| 2,7 \| 0,4 \| \| Finlandia Finland \| 1929 \| 54,6 \| 21,8 \| 9,5 \| 2,2 \| 0,3 \| \| Holandia Netherlands \| 1930 \| 66,8 \| 14,9 \| 11,1 \| 7,1 \| 0,1 \| \| Litwa Lithuania \| 1930 \| 24,2 \| 25,4 \| 30,1 \| 19,8 \| 0,5 \| \| Niemcy Germany \| 1933 \| 53,5 \| 20,2 \| 14,7 \| 10,5 \| 1,1 \| \| Szwecja Sweden \| 1932 \| 55,4 \| 22,4 \| 13,9 \| 7,7 \| 0,6 \| W latach 1921–1938 In 1921–1938 Liczba gospodarstw Number of farms \| Polska Poland \| 1921 \| 61,8 \| 24,7 \| 10,3 \| 2,7 \| 0,4 \| \| Finlandia Finland \| 1929 \| 54,6 \| 21,8 \| 9,5 \| 2,2 \| 0,3 \| \| Holandia Netherlands \| 1930 \| 66,8 \| 14,9 \| 11,1 \| 7,1 \| 0,1 \| \| Litwa Lithuania \| 1930 \| 24,2 \| 25,4 \| 30,1 \| 19,8 \| 0,5 \| \| Niemcy Germany \| 1933 \| 53,5 \| 20,2 \| 14,7 \| 10,5 \| 1,1 \| \| Szwecja Sweden \| 1932 \| 55,4 \| 22,4 \| 13,9 \| 7,7 \| 0,6 \| Powierzchnia ogólna \(^a\) gospodarstw Total area \(^a\) of farms \| Polska Poland \| 1921 \| 17,0 \| 21,0 \| 16,7 \| 9,9 \| 35,4 \| \| Finlandia Finland \| 1929 \| 14,3 \| 19,2 \| 60,4 \| 9,7 \| 6,1 \| \| Holandia Netherlands \| 1930 \| 14,7 \| 18,0 \| 26,4 \| 39,4 \| 1,5 \| \| Litwa Lithuania \| 1930 \| 3,8 \| 13,5 \| 29,9 \| 46,5 \| 6,3 \| \| Niemcy Germany \| 1933 \| 8,6 \| 10,5 \| 15,1 \| 27,9 \| 37,9 \| \| Szwecja Sweden \| 1932 \| 15,3 \| 19,2 \| 22,9 \| 32,0 \| 10,6 \| W latach 1955–1961 In 1955–1961 Liczba gospodarstw Number of farms \| Polska \(^b\) Poland \(^b\) \| 1960 \| 63,2 \(^c\) \| 26,1 \| 9,7 \| 1,0 \(^d\) \| — \| \| Belgia Belgium \| 1959 \| 47,7 \| 26,9 \| 18,0 \| 7,2 \| 0,2 \| \| Francja France \| 1955 \| 30,4 \(^e\) \| 22,3 \| 25,1 \| 21,2 \| 1,0 \| \| Holandia Netherlands \| 1959 \| 38,1 \(^f\) \| 27,0 \| 23,4 \| 11,4 \| 0,1 \| \| RFN \(^g\) FRG \(^g\) \| 1960 \| 44,5 \(^h\) \| 24,8 \| 20,7 \| 9,8 \| 0,2 \| \| Włochy Italy \| 1961 \| 64,7 \| 19,5 \| 10,0 \| 5,1 \| 0,7 \| \(a, b\) Dane dotyczą: \(a\) — w przypadku Finlandii w 1929 r. i Szwecji w 1932 r. — gruntów ornych, w przypadku Francji w 1955 r. i Holandii w 1959 r. — użytków rolnych, \(b\) — gospodarstw indywidualnych, łącznie z indywidualnymi działkami rolnymi. \(c—f, h\) Gospodarstwa o powierzchni: \(c\) — od 0,1 ha powierzchni ogólnej, \(d\) — 20 ha i więcej powierzchni ogólnej, \(e\) — od 1 ha użytków rolnych oraz od 0,2 ha pod kulturami specjalnymi, \(f\) — od 1 ha użytków rolnych oraz bez limitu powierzchni w przypadku handlowych sadów owocowych, \(h\) — 0,5 ha powierzchni ogólnej. \(g\) Republika Federalna Niemiec. \(a, b\) Data concern: \(a\) — for Finland in 1929 and Sweden in 1932 — arable land, for France in 1955 and Netherlands in 1959 — agricultural land, \(b\) — private farms, including private agricultural plots. \(c—f, h\) Farms area: \(c\) — from 0,1 ha of total area, \(d\) — 20 ha and more of total area, \(e\) — from 1 ha of agricultural land and from 0,2 ha under special cultivation, \(f\) — from 1 ha of agricultural land and without limits in the area in the case of commercial fruit orchards, \(h\) — from 0,5 ha of total area. \(g\) — West Germany. \| Lata \| Gospodarstwa — w odsetkach — o powierzchni ogólnej w ha \| \|------\|--------------------------------------------------------\| \| \| do 5 up to \| 5–10 \| 10–20 \| 20–100 \| powyżej 100 above \| \| Kraje \| Countries \| \| \| \| \| \| Polska \(^b\) \| Poland \(^b\) \| 1960 \| 28,0 \(^c\) \| 39,5 \| 26,8 \| 5,7 \(^d\) \| — \| \| Belgia \| Belgium \| 1959 \| 15,5 \| 23,0 \| 29,9 \| 29,1 \| 2,5 \| \| Francja \| France \| 1955 \| 5,3 \(^e\) \| 10,8 \| 23,5 \| 50,3 \| 10,1 \| \| Holandia \| Netherlands \| 1959 \| 9,8 \(^f\) \| 20,0 \| 32,8 \| 35,8 \| 1,6 \| \| RFN \(^g\) \| FRG \(^g\) \| 1960 \| 12,5 \(^h\) \| 19,2 \| 30,9 \| 33,9 \| 3,5 \| \| Włochy \| Italy \| 1961 \| 18,2 \| 15,4 \| 15,5 \| 21,0 \| 29,9 \| \(a, b\) Dane dotyczą: \(a\) – w przypadku Finlandii w 1929 r. i Szwecji w 1932 r. – gruntów ornych, w przypadku Francji w 1955 r. i Holandii w 1959 r. – użytków rolnych, \(b\) – gospodarstw indywidualnych, łącznie z indywidualnymi działkami rolnymi. \(c–f, h\) Gospodarstwa o powierzchni: \(c\) – od 0,1 ha powierzchni ogólnej, \(d\) – 20 ha i więcej powierzchni ogólnej, \(e\) – od 1 ha użytków rolnych oraz od 0,2 ha pod kulturami specjalnymi, \(f\) – od 1 ha użytków rolnych oraz bez limitu powierzchni w przypadku handlowych sadów owocowych, \(h\) – od 0,5 ha powierzchni ogólnej. \(g\) Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dane dla Polski w latach 1921 i 1938 z wyłączeniem gospodarstw i gruntów będących we władaniu związków publicznych. \(a, b\) Data concern: \(a\) – for Finland in 1929 and Sweden in 1932 – arable land, for France in 1955 and Netherlands in 1959 – agricultural land, \(b\) – private farms, including private agricultural plots. \(c–f, h\) Farms area: \(c\) – from 0,1 ha of total area, \(d\) – 20 ha and more of total area, \(e\) – from 1 ha of agricultural land and from 0,2 ha under special cultivation, \(f\) – from 1 ha of agricultural land and without limits in the area in the case of commercial fruit orchards, \(h\) – from 0,5 ha of total area. \(g\) West Germany. Note. Data for Poland in 1921 and 1938 excluding farms and land owned by public associations. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 378; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 69; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 380. \| Countries \| Number of farms \| Agricultural land area \| \|-----------\|-----------------\|------------------------\| \| \| do 5 up to \| 5–10 \| 10–50 \| 50–100 \| 100 i więcej and more \| \| Poland \| 55,2 \| 22,3 \| 20,8 \| 1,1 \| 0,6 \| \| Belgium \| 22,6 \| 12,1 \| 44,3 \| 15,9 \| 5,4 \| \| Bulgaria \| 91,4 \| 2,9 \| 3,5 \| 0,8 \| 1,4 \| \| Czech Republic \| 15,3 \| 18,3 \| 36,2 \| 10,5 \| 19,2 \| \| Denmark \| 4,9 \| 19,5 \| 41,5 \| 14,4 \| 19,8 \| \| France \| 27,0 \| 9,0 \| 26,9 \| 19,0 \| 18,1 \| \| Spain \| 53,1 \| 14,3 \| 22,1 \| 5,3 \| 5,2 \| \| Netherlands \| 29,2 \| 13,9 \| 41,7 \| 12,5 \| 2,8 \| \| Germany \| 9,2 \| 15,8 \| 46,5 \| 15,3 \| 11,2 \| \| Romania \| 93,1 \| 4,7 \| 1,6 \| 0,2 \| 0,4 \| \| Hungary \| 87,0 \| 4,6 \| 6,0 \| 1,1 \| 1,3 \| \| United Kingdom \| 15,9 \| 13,3 \| 35,1 \| 16,3 \| 19,4 \| \| Italy \| 73,2 \| 11,3 \| 12,7 \| 1,8 \| 1,0 \| \| Countries \| Number of farms \| Agricultural land area \| \|-----------\|-----------------\|------------------------\| \| \| do 5 up to \| 5–10 \| 10–50 \| 50–100 \| 100 i więcej and more \| \| Poland \| 15,8 \| 16,1 \| 38,3 \| 7,5 \| 22,3 \| \| Belgium \| 1,4 \| 2,8 \| 36,8 \| 34,4 \| 24,6 \| \| Bulgaria \| 6,5 \| 2,0 \| 7,7 \| 5,6 \| 78,2 \| \| Czech Republic \| 0,2 \| 0,8 \| 5,6 \| 4,9 \| 88,5 \| \| Denmark \| 0,1 \| 2,2 \| 15,5 \| 16,1 \| 66,1 \| \| France \| 1,0 \| 1,2 \| 13,7 \| 26,0 \| 58,0 \| \| Spain \| 4,4 \| 4,2 \| 20,8 \| 15,5 \| 55,1 \| \| Netherlands \| 2,4 \| 4,0 \| 42,8 \| 32,5 \| 18,3 \| \| Germany \| 0,3 \| 2,1 \| 20,8 \| 21,7 \| 55,1 \| \| Romania \| 29,7 \| 9,1 \| 8,4 \| 3,9 \| 48,9 \| \| Hungary \| 6,1 \| 4,0 \| 16,1 \| 9,7 \| 64,1 \| \| United Kingdom \| 0,3 \| 1,2 \| 11,4 \| 14,8 \| 72,2 \| \| Italy \| 14,3 \| 10,0 \| 33,7 \| 15,5 \| 26,5 \| a Dane wstępne na podstawie dziewiątej edycji Światowego Spisu Rolnego; w przypadku liczby gospodarstw dane dotyczą gospodarstw prowadzących działalność rolniczą. b 2009 r. Uwaga. W przypadku liczby gospodarstw dane nie zawsze sumują się na „100”, źródło nie wyjaśnia przyczyn rozbieżności. a Preliminary data on the basis of the 9th edition of the World Census of Agriculture; the data on the number of farms concern farms conducting agricultural activities. b 2009. Note. Data on the number of farms do not always sum up to 100; the source does not specify the reasons for discrepancies. Na podstawie: Agriculture. Structure of agricultural holdings. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page; On the basis: Europe in figures – Eurostat yearbook 2011, Eurostat 2011, s. 384; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 369; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 382 i 383. Tabl. 5 (49). LUDNOŚĆ ROLNICZA AGRICULTURAL POPULATION A. W LATACH 1705 I 1775\(^a\) IN 1705 AND 1775\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1705 \| 1775 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| w % ogółu ludności \| in % of total population \| \| Polska \(^b\) \| Poland \(^b\) \| 80 \| 75 \| \| Anglia \| England \| 35 \| 29 \| \| Austria \| Austria \| . \| 75 \| \| Francja \| France \| 70 \| 65 \| \| Hiszpania \| Spain \| 71 \| 66 \| \| Holandia \| Holland \| . \| 38 \| \| Irlandia \| Ireland \| 48 \| 48 \| \| Prusy \| Prussia \| 80 \| 70 \| \| Szkocja \| Scotland \| . \| 50 \| \(^a\) Dane dotyczą ludności aktywnej zawodowo w rolnictwie. \(^b\) Dane szacunkowe. \(^a\) Data concern economically active population in agriculture. \(^b\) Estimated data. Wydajność pracy w rolnictwie\(^a\) w latach 1600–1800: Labour productivity in agriculture\(^a\) in 1600–1800: \| \| 1600 \| 1700 \| 1750 \| 1800 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| Anglia w 1800 r.=100 \| England in 1800=100 \| \| Polska \| 54,5 \| 65,7 \| 65,0 \| 74,8 \| \| Anglia \| 53,1 \| 80,4 \| 107,7 \| 100,0 \| \| Austria \| 39,9 \| 51,7 \| 69,9 \| 51,5 \| \| Francja \| 50,3 \| 51,7 \| 55,9 \| 58,0 \| \| Hiszpania \| 53,1 \| 60,8 \| 55,9 \| 49,0 \| \| Holandia \| 74,1 \| 86,7 \| 103,5 \| 100,7 \| \| Niderlandy Pld. \| 88,1 \| 83,9 \| 85,3 \| 77,6 \| \| Niemcy \| 39,9 \| 37,8 \| 39,2 \| 46,9 \| \| Włochy \| 58,0 \| 56,6 \| 49,0 \| 39,9 \| \(^a\) Wydajność pracy w rolnictwie poszczególnych krajów oszacowano na podstawie ogólnej konsumpcji żywności (z uwzględnieniem zarówno jej importu jak i eksportu) podzielonej przez liczbę ludności aktywnej zawodowo w rolnictwie. \(^a\) Labour productivity in agriculture of individual countries was estimated based on the total food consumption (including imports and exports) divided by economically active population in agriculture. Na podstawie: T. Dennison, J. Simpson, Agriculture, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, On the basis: t. I: 1700–1870, red. S. Broadbery, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 149 i 150; obliczenia własne. \| Countries \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|--------\|--------\|--------\|------\|------\|------\| \| Poland \| 9468 \| 7270 \| 5658 \| 24,9 \| 19,0 \| 14,8 \| \| Austria \| 598 \| 411 \| 282 \| 7,8 \| 5,1 \| 3,4 \| \| Belgium \| 276 \| 184 \| 134 \| 2,7 \| 1,8 \| 1,3 \| \| Bulgaria \| 1251 \| 610 \| 299 \| 14,3 \| 7,6 \| 4,0 \| \| Czech Republic \| 989 \| 855 \| 650 \| 9,6 \| 8,3 \| 6,2 \| \| Denmark \| 286 \| 202 \| 141 \| 5,6 \| 3,8 \| 2,5 \| \| France \| 3115 \| 1976 \| 1271 \| 5,5 \| 3,3 \| 2,0 \| \| Spain \| 4762 \| 2934 \| 2038 \| 12,3 \| 7,3 \| 4,4 \| \| Netherlands \| 683 \| 530 \| 408 \| 4,6 \| 3,3 \| 2,5 \| \| Germany \| 3162 \| 2066 \| 1295 \| 4,0 \| 2,5 \| 1,6 \| \| Norway \| 301 \| 228 \| 183 \| 7,1 \| 5,1 \| 3,7 \| \| Romania \| 5826 \| 3082 \| 1802 \| 25,1 \| 13,9 \| 8,4 \| \| Slovakia \| 558 \| 496 \| 387 \| 10,4 \| 9,2 \| 7,1 \| \| Hungary \| 1763 \| 1228 \| 840 \| 17,0 \| 12,0 \| 8,4 \| \| United Kingdom \| 1258 \| 1049 \| 918 \| 2,2 \| 1,8 \| 1,5 \| \| Italy \| 4904 \| 3029 \| 1968 \| 8,6 \| 5,3 \| 3,3 \| a The agricultural population includes all persons whose the main source of maintenance is the agriculture (as well as in 2000 and 2010 forestry, hunting and fishing) including the persons being maintained by this population; data presented according to the FAO methodology. b In 1990 including Luxembourg. c 1995 r. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 343; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2000, Warszawa 2000, s. 644 i 645; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 302 i 303; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 375. Tabl. 6 (50). DYNAMIKA PRZECIĘTNEJ ROCZNEJ WARTOŚCI ZBIORÓW ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (ceny bieżące) INDICES OF ANNUAL AVERAGE VALUE OF PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES (current prices) A. W LATACH 1875–1904 IN 1875–1904 \| Lata Years \| Ogółem Total \| Zboża Cereals \| Ziemniaki Potatoes \| \|------------\|--------------\|---------------\|--------------------\| \| Galicja \(b\) – 1876–1878=100 \| \| \| \| \| 1878–1880 \| 99,7 \| 98,0 \| 103,0 \| \| 1880–1882 \| 107,8 \| 95,1 \| 133,1 \| \| 1883–1885 \| 96,8 \| 87,7 \| 114,9 \| \| 1886–1888 \| 87,7 \| 84,5 \| 94,1 \| \| 1889–1891 \| 90,2 \| 79,9 \| 110,8 \| \| 1891–1893 \| 93,7 \| 87,1 \| 106,8 \| \| 1893–1895 \| 93,5 \| 81,9 \| 116,4 \| \| Królestwo Polskie \(c\) – 1880–1882=100 \| \| \| \| \| 1883–1885 \| 89,7 \| 88,2 \| 94,4 \| \| 1886–1888 \| 82,3 \| 79,4 \| 91,3 \| \| 1889–1891 \| 73,7 \| 68,8 \| 88,7 \| \| 1892–1894 \| 77,9 \| 70,6 \| 100,6 \| \| 1894–1896 \| 69,0 \| 58,2 \| 102,3 \| \| Francja \(b\) – 1865–1874=100 \| \| \| \| \| 1875–1884 \| 101\(^d\) \| 96 \| 156 \| \| 1885–1894 \| 93\(^d\) \| 83 \| 164 \| \| 1895–1904 \| 88\(^d\) \| 82 \| 150 \| a W przypadku Królestwa Polskiego – łącznie z roślinami strączkowymi. b, c Dane dotyczą wartości zbiorów w ujęciu: b – brutto, c – netto (zbiorzy pomniejszone o wartość zasiewów). d łącznie z roślinami przemysłowymi i pastewnymi oraz winem, bez owoców. a For Kingdom of Poland – including pulses. b, c Data concern the value of production: b – gross, c – net (production reduced by value of crops). d Including industrial and feed plants as well as wine, excluding fruits. W Galicji dynamika przeciętnej rocznej wartości brutto zbiorów 4 zbóż\(a\) (ceny bieżące) – 1876–1878=100: In Galicia, indices of the annual average gross value of production of 4 cereals\(a\) (current prices) – 1876–1878=100: \| Lata Years \| Ogółem Total \| \|------------\|--------------\| \| 1878–1880 \| 96,8 \| \| 1886–1888 \| 85,8 \| \| 1893–1895 \| 84,2 \| \(a\) Pszenica, żyto, jęczmień, owsie. \(a\) Wheat, rye, barley, oats. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 210 i 211; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 48 i 164. Tabl. 6 (50). DYNAMIKA PRZECIĘTNEJ ROCZNEJ WARTOŚCI ZBIORÓW ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (dok.) INDICES OF ANNUAL AVERAGE VALUE OF PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES (cont.) B. W LATACH 1881–1900 — pszenica IN 1881–1900 — wheat \| Kraje \| Countries \| 1881—1890 \| 1891—1900 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| 1871—1880=100b \| \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 89,2c \| 61,1d \| \| Anglia \| England \| 62,1 \| 39,3 \| \| Francja \| France \| 92,3 \| 73,0 \| a Dane dotyczą wartości zbiorów w ujęciu brutto, a w przypadku Królestwa Polskiego — w ujęciu netto. b W przypadku Królestwa Polskiego — 1880—1884=100. c, d Lata: c — 1884—1888, d — 1892—1894. a Data concern the gross value of production, for Kingdom of Poland — the net value of production. b For Kingdom of Poland — 1880—1884=100. c 1884—1888. d 1892—1894. W Królestwie Polskim dynamika przeciętnej rocznej wartości netto zbiorów (ceny bieżące): In Kingdom of Poland indices of the annual average net value of production (current prices): \| \| żyto rye \| owies oats \| \|-------\|----------\|------------\| \| \| 1880—1884=100 \| \| \| 1884—1888 \| 81,0 \| 95,5 \| \| 1892—1894 \| 67,1 \| 75,9 \| Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 210 i 211; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 48 i 164. On the basis: History of Poland in numbers, vol. II: Economy, Warsaw 2006, pp. 210 and 211; J. Łukasiewicz, Agrarian Crisis on Polish lands at the end of the 19th century, Warsaw 1968, pp. 48 and 164. ### Tabl. 7 (51). CENY PRODUKTÓW ROLNYCH PRICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS #### A. W LATACH 1676–1800 — pszenica \(^a\) IN 1676–1800 — wheat \(^a\) \| Lata Years \| Polska Poland \| Anglia England \| Francja France \| Flandria \(^b\) \| \|------------\|---------------\|----------------\|-----------------\|-----------------\| \| \| \| 1651–1675=100 \| \| \| \| 1676–1700 \| 61 \| 86 \| 91 \| 99 \| \| 1701–1725 \| 73 \| 82 \| 77 \| 80 \| \| 1726–1750 \| 100 \| 76 \| 62 \| 69 \| \| 1751–1775 \| 87 \| 94 \| 74 \| 73 \| \| 1776–1800 \| 97 \| 131 \| 86 \| 92 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(^b\) Kraina historyczna w Niderlandach Pld. \(^a\) Annual averages. \(^b\) A historical land in Southern Netherlands. Na podstawie: Chr. Vandenbroeke, Agriculture flamande et démographie (XVe–XIXe siècles), w: Évolution agraire et croissance démographique, red. A. Fauve-Chamoux, Liège 1987, s. 337; obliczenia własne. #### B. W LATACH 1881–1900 — pszenica \(^a\) IN 1881–1900 — wheat \(^a\) \| Kraje Countries \| 1881—1890 \| 1891—1900 \| \|-----------------\|-----------\|-----------\| \| \| 1871–1880=100 \(^b\) \| \| Galicja Galicia \| 79 \(^c\) \| 73 \(^d\) \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 90 \| 73 \(^e\) \| \| Zabor pruski Prussian Partition \| 85 \(^c\) \| 81 \(^d\) \| \| Anglia England \| 69 \| 55 \| \| Austria Austria \| 75 \| 71 \| \| Belgia Belgium \| 70 \| 56 \| \| Dania Denmark \| 72 \| 61 \| \| Francja France \| 82 \| 64 \| \| Niderlandy Netherlands \| 75 \| 61 \| \| Niemcy Germany \| 81 \| 73 \| \| Norwegia Norway \| 84 \| 76 \| \| Szwecja Sweden \| 79 \| 74 \| \| Węgry Hungary \| 79 \| 76 \| \| Włochy Italy \| 72 \| 73 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(^b\) W przypadku Galicji i zaboru pruskiego — 1872–1880=100. \(^c\)–\(e\) Lata: \(c\) — 1881–1889, \(d\) — 1889–1897, \(e\) — 1891–1897. \(^a\) Annual averages. \(^b\) For Galicia and Prussian Partition — 1872–1880=100. \(^c\) 1881–1889, \(d\) 1889–1897, \(e\) 1891–1897. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 59, 114 i 206. WSKAŹNIKI CEN PRODUKTÓW ROLNYCH W LATACH 1927–1938 PRICE INDICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS IN 1927–1938 1928=100 Polska Poland Anglia i Walia England and Wales Holandia Netherlands Niemcy Germany Włochy Italy Uwaga. Dane – z wyjątkiem Polski – przybliżone Note. Approximate data (excluding Poland) Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932, s. 658–67; Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 690–699. CENY PSZENICY W LATACH 1990–2010 PRICES OF WHEAT IN 1990–2010 W euro za 100 kg In euro per 100 kg Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - old codes - data from 1969–2005, Eurostat. On the basis: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/; Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. CENY ŻYTA W LATACH 1990–2010 PRICES OF RYE IN 1990–2010 W euro za 100 kg In euro per 100 kg Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) – annual - old codes - data from 1969–2005, Eurostat. On the basis: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/, Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. \| Lata \| Królestwo Polskie \| Anglia \| \|------\|------------------\|--------\| \| 1875–1879 \| 94 \| 84 \| \| 1882–1884 \| 98 \| 79 \| \| 1885–1889 \| 84 \| 86 \| \| 1890–1892 \| 98 \| 75 \| \| 1893–1896 \| 69 \| 81 \| \| Lata \| Królestwo Polskie \| Anglia \| \|------\|------------------\|--------\| \| 1875–1879 \| 101 \| 91 \| \| 1882–1884 \| 98 \| 76 \| \| 1885–1889 \| 95 \| 82 \| \| 1890–1892 \| 104 \| 68 \| \| 1893–1896 \| 70 \| 77 \| a Dotyczy zbóż w Królestwie Polskim i ziemniaków w Anglii. a Concern cereals in Kingdom of Poland and potatoes in England. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 32 i 123. \| Lata/Years \| Polska/Poland \| Anglia i Walia/England and Wales \| Finlandia/Finland \| Holandia/Netherlands \| Niemcy/Germany \| Włochy/Italy \| \|------------\|---------------\|---------------------------------\|-------------------\|----------------------\|---------------\|-------------\| \| 1929 \| 93 \| 98 \| 91 \| 84 \| 97 \| 96 \| \| 1930 \| 78 \| 91 \| 75 \| 80 \| 84 \| 78 \| \| 1931 \| 68 \| 82 \| 65 \| 60 \| 77 \| 65 \| \| 1932 \| 59 \| 77 \| 67 \| 52 \| 68 \| 64 \| \| 1933 \| 52 \| 76 \| 67 \| 59 \| 65 \| 53 \| \| 1934 \| 47 \| 78 \| . \| 55 \| 63 \| 56 \| \| 1935 \| 44 \| 81 \| . \| 54 \| 67 \| 65 \| \| 1936 \| 45 \| 82 \| . \| 61 \| 76 \| 70 \| \| 1937 \| 54 \| 90 \| . \| 69 \| 75 \| 83 \| \| 1938 \| 50 \| 90 \| . \| 66 \| 76 \| 87 \| a Dane — z wyjątkiem Polski — przybliżone. a Approximate data (excluding Poland). Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932, s. 658–667; On the basis: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 690–699. \| Countries \| 1990 \| 1995 \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Pszenica \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 4,11 \| 11,15\| 12,68\| 9,12 \| 15,00\| \| Austria \| 25,22\| 11,84\| 11,05\| 8,19 \| 13,12\| \| Belgium \| 16,04\| 13,14\| 11,06\| 9,01 \| 15,58\| \| Bulgaria \| . \| 5,46 \| 9,39 \| 7,94 \| 12,50\| \| Czech Republic \| 7,96<sup>a</sup> \| 6,66 \| 9,55 \| 9,23 \| 13,42\| \| Denmark \| 15,69\| 13,79\| 11,93\| 10,13\| 13,16\| \| France \| 15,72\| 13,85\| 11,34\| 9,35 \| 11,11<sup>b</sup>\| \| Spain \| 19,74\| 17,34\| 12,99\| 13,78\| 17,34\| \| Netherlands \| 15,31\| 13,53\| 10,80\| 9,70 \| 16,10\| \| Germany \| 16,29\| 13,23\| 11,59\| 9,35 \| 14,95\| \| Romania \| 16,11\| 8,05 \| 16,79\| 9,94 \| 14,01\| \| Slovakia \| 9,80<sup>a</sup> \| 8,34 \| 8,76 \| 8,32 \| 13,61\| \| Hungary \| 4,66 \| 6,63 \| 10,73\| 8,23 \| 14,23\| \| United Kingdom \| 15,84\| 13,95\| 12,24\| 10,62\| 15,28\| \| Italy \| 19,58\| 16,69\| 14,30<sup>c</sup>\| 12,63\| 18,24\| \| Countries \| 1990 \| 1995 \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Żyto \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 3,08 \| 7,11 \| 9,02 \| 6,87 \| 10,57\| \| Austria \| 24,85\| 9,99 \| 10,86\| 7,92 \| 13,91\| \| Belgium \| 15,04\| 12,41\| 9,19 \| 8,61 \| 10,91\| \| Bulgaria \| . \| 4,32 \| 9,10 \| 7,87 \| 11,38\| \| Czech Republic \| 7,90<sup>a</sup> \| 6,92 \| 7,61 \| 7,92 \| 11,28\| \| Denmark \| 14,78\| 12,68\| 10,99\| 9,34 \| 12,08\| \| France \| 14,71\| 13,56\| 9,82 \| 9,24 \| 13,10<sup>b</sup>\| \| Spain \| 17,42\| 14,83\| 11,30\| 13,13\| 14,65\| \| Netherlands \| 14,79\| 13,15\| 10,12\| 8,50 \| 12,70<sup>d</sup>\| \| Germany \| 15,80\| 11,70\| 10,50\| 8,31 \| 12,87\| \| Romania \| 4,28 \| 7,12 \| 13,26\| 13,39<sup>e</sup>\| . \| \| Slovakia \| 8,44<sup>a</sup> \| 7,51 \| 8,76 \| 7,31 \| 12,45\| \| Hungary \| 4,10 \| 4,97 \| 10,01\| 7,03 \| 11,12\| \| Italy \| 18,56\| 15,43\| 12,50<sup>c</sup>\| . \| . \| <sup>a</sup> 1993 r. <sup>b</sup> 2009 r. <sup>c</sup> 1999 r. <sup>d</sup> 2008 r. <sup>e</sup> 2003 r. Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) – annual – old codes – data from 1969–2005, On the basis: Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Selling prices of crop products (absolute prices) – annual – from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 8 (52). CENY PRODUKTÓW ROLNYCH W NIEKTÓRYCH MIASTACH PRICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS IN SELECTED TOWNS #### A. W LATACH 1526–1795\(^a\) IN 1526–1795\(^a\) \| Lata \| Kraków \| Antwerpia \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Strasburg \| Gdańsk \| Kraków \| Antwerpia \| Wiedeń \| \|------\|--------\|-----------\|-------\|--------\|--------\|-----------\|--------\|--------\|-----------\|--------\| \| \| pszenica \| wheat \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| żyto \| rye \| \| \| \| \| \| \| \| \| Za 1 l w g srebra Per l in g of silver \| Lata \| Kraków \| Antwerpia \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Strasburg \| Gdańsk \| Kraków \| Antwerpia \| Wiedeń \| \|------\|--------\|-----------\|-------\|--------\|--------\|-----------\|--------\|--------\|-----------\|--------\| \| 1526–1550 \| 0,06 \| 0,33 \| . \| 0,19 \| 0,38 \| 0,21 \| 0,13 \| 0,04 \| 0,24 \| 0,17 \| \| 1551–1575 \| 0,11 \| 0,47 \| 0,37 \| 0,28 \| 0,52 \| 0,39 \| 0,19 \| 0,07 \| 0,36 \| 0,32 \| \| 1576–1600 \| 0,10 \| 0,77 \| 0,38 \| 0,56 \| 0,85 \| 0,48 \| 0,27 \| 0,07 \| 0,58 \| 0,39 \| \| 1601–1625 \| 0,22 \| 0,66 \| 0,59 \| 0,72 \| 1,05 \| 0,49 \| 0,30 \| 0,17 \| 0,47 \| 0,38 \| \| 1626–1650 \| 0,17 \| 0,86 \| 0,59 \| 0,87 \| 1,06 \| 0,90 \| 0,35 \| . \| 0,65 \| 0,73 \| \| 1651–1675 \| 0,22 \| 0,85 \| 0,32 \| 0,81 \| 0,71 \| 0,33 \| 0,36 \| 0,18 \| 0,51 \| 0,24 \| \| 1676–1700 \| 0,08 \| . \| 0,40 \| 0,81 \| 0,64 \| 0,61 \| 0,28 \| 0,08 \| 0,48 \| 0,46 \| \| 1701–1725 \| 0,09 \| 0,86 \| 0,39 \| 0,69 \| 0,51 \| 0,50 \| 0,25 \| 0,06 \| 0,56 \| 0,34 \| \| 1726–1750 \| 0,09 \| . \| 0,41 \| 0,57 \| 0,48 \| 0,42 \| 0,25 \| 0,09 \| . \| 0,29 \| \| 1751–1775 \| 0,10 \| 0,60 \| 0,50 \| 0,78 \| 0,71 \| 0,50 \| 0,30 \| 0,09 \| 0,40 \| 0,32 \| \| 1776–1795 \| 0,12 \| 0,64 \| 0,38 \| 0,98 \| 0,94 \| 0,64 \| 0,37 \| 0,10 \| 0,43 \| 0,36 \| 1551–1575=100 \| Lata \| Kraków \| Antwerpia \| Lipsk \| Londyn \| Madryt \| Strasburg \| Gdańsk \| Kraków \| Antwerpia \| Wiedeń \| \|------\|--------\|-----------\|-------\|--------\|--------\|-----------\|--------\|--------\|-----------\|--------\| \| 1526–1550 \| 55 \| 70 \| x \| 68 \| 73 \| 54 \| 68 \| 57 \| 67 \| 53 \| \| 1576–1600 \| 91 \| 164 \| 103 \| 200 \| 163 \| 123 \| 142 \| 100 \| 161 \| 122 \| \| 1601–1625 \| 200 \| 141 \| 159 \| 257 \| 202 \| 126 \| 158 \| 243 \| 131 \| 119 \| \| 1626–1650 \| 155 \| 183 \| 159 \| 311 \| 204 \| 231 \| 184 \| x \| 181 \| 228 \| \| 1651–1675 \| 200 \| 181 \| 86 \| 289 \| 137 \| 85 \| 189 \| 257 \| 142 \| 75 \| \| 1676–1700 \| 73 \| x \| 108 \| 289 \| 123 \| 156 \| 147 \| 114 \| 133 \| 144 \| \| 1701–1725 \| 82 \| 183 \| 105 \| 246 \| 98 \| 128 \| 132 \| 86 \| 156 \| 106 \| \| 1726–1750 \| 82 \| x \| 111 \| 204 \| 92 \| 108 \| 132 \| 129 \| x \| 91 \| \| 1751–1775 \| 91 \| 128 \| 135 \| 279 \| 137 \| 128 \| 158 \| 129 \| 111 \| 100 \| \| 1776–1795 \| 109 \| 136 \| 103 \| 350 \| 181 \| 164 \| 195 \| 143 \| 119 \| 113 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(^a\) Annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, R. W. Unger, Allen-Unger Global Commodity Prices Database. On the basis: http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm. \| Lata Years \| Kraków \| Lwów \| Warszawa \| Antwerpia \| Londyn \| Monachium \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|------\|----------\|-----------\|--------\|-----------\|-------\| \| 1796–1800 \| 0,41 \| . \| . \| 0,76 \| 1,74 \| 0,59 \| 0,53 \| \| 1801–1805 \| 0,64 \| 0,48 \| . \| 1,01 \| 1,52 \| 0,84 \| 0,97 \| \| 1806–1810 \| 0,52 \| 0,47 \| . \| 0,81 \| 1,90 \| 0,58 \| 0,80 \| \| 1811–1815 \| 0,45 \| 0,47 \| . \| 1,06 \| 1,94 \| 0,56 \| 0,91 \| \| 1816–1820 \| 0,55 \| 0,50 \| 0,66 \| 1,26 \| 1,68 \| 0,88 \| 0,87 \| \| 1821–1825 \| 0,62 \| 0,30 \| 0,41 \| 0,62 \| 1,14 \| 0,34 \| 0,45 \| \| 1826–1830 \| 0,35 \| 0,31 \| 0,45 \| 0,87 \| 1,23 \| 0,43 \| 0,61 \| \| 1831–1835 \| 0,45 \| 0,32 \| 0,51 \| 0,84 \| 1,05 \| 0,45 \| 0,58 \| \| 1836–1840 \| 0,41 \| 0,34 \| 0,49 \| 0,93 \| 1,21 \| 0,37 \| 0,52 \| \| 1841–1845 \| 0,51 \| 0,33 \| 0,58 \| 0,93 \| 1,09 \| 0,56 \| 0,62 \| \| 1846–1850 \| 0,66 \| 0,55 \| 0,74 \| 1,00 \| 1,03 \| 0,61 \| 0,80 \| \| 1851–1855 \| 0,87 \| 0,75 \| 1,37 \| 1,17 \| 1,08 \| 0,83 \| 0,98 \| \| 1856–1860 \| 0,77 \| 0,63 \| 1,27 \| 1,07 \| 1,03 \| 0,58 \| 0,75 \| \| 1861–1865 \| 0,65 \| 0,56 \| 1,23 \| 1,01 \| 0,92 \| 0,57 \| 0,69 \| \| 1866–1870 \| 0,79 \| 0,69 \| 1,44 \| 1,14 \| 1,07 \| 0,66 \| 0,89 \| \| 1871–1875 \| 0,96 \| 0,82 \| 1,59 \| 1,18 \| 1,10 \| 0,83 \| 1,13 \| \| 1876–1880 \| 0,93 \| 0,78 \| 1,53 \| 1,17 \| 1,07 \| 0,82 \| 1,71 \| \| 1881–1885 \| 0,85 \| 0,75 \| 1,40 \| 1,03 \| 0,94 \| 0,83 \| 1,46 \| \| 1886–1890 \| 0,81 \| 0,70 \| 1,29 \| 0,92 \| 0,83 \| 0,89 \| 1,38 \| \| 1891–1895 \| 1,08 \| 0,96 \| 1,56 \| 1,01 \| 0,92 \| 1,13 \| 1,53 \| \| 1896–1900 \| 1,40 \| 1,28 \| 1,99 \| 1,32 \| 1,21 \| 1,44 \| 2,53 \| \| 1901–1905 \| 1,54 \| 1,35 \| 2,19 \| 1,38 \| 1,27 \| 1,45 \| 2,08 \| \| 1906–1910 \| 1,87 \| 1,83 \| 2,61 \| 1,58 \| 1,44 \| 1,72 \| 3,45 \| a Przeciętne roczne. a Annual averages. \| Lata Years \| Kraków \| Lwów \| Warszawa \| Antwerpia \| Londyn \| Monachium \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|------\|----------\|-----------\|--------\|-----------\|-------\| \| 1796–1800 \| 0,31 \| . \| . \| 0,49 \| . \| 0,77 \| 0,38 \| \| 1801–1805 \| 0,51 \| 0,35 \| . \| 0,68 \| . \| 1,13 \| 0,78 \| \| 1806–1810 \| 0,44 \| 0,38 \| . \| 0,54 \| . \| 0,83 \| 0,59 \| \| 1811–1815 \| 0,37 \| 0,33 \| . \| 0,64 \| . \| 0,83 \| 0,60 \| \| 1816–1820 \| 0,40 \| 0,37 \| 0,41 \| 0,85 \| . \| 1,09 \| 0,60 \| \| 1821–1825 \| 0,25 \| 0,20 \| 0,24 \| 0,35 \| . \| 0,54 \| 0,29 \| \| 1826–1830 \| 0,26 \| 0,21 \| 0,25 \| 0,52 \| . \| 0,57 \| 0,43 \| \| 1831–1835 \| 0,35 \| 0,23 \| 0,38 \| 0,52 \| . \| 0,64 \| 0,36 \| \| 1836–1840 \| 0,24 \| 0,24 \| 0,27 \| 0,56 \| . \| 0,57 \| 0,35 \| \| 1841–1845 \| 0,38 \| 0,23 \| 0,36 \| 0,56 \| . \| 0,75 \| 0,40 \| \| 1846–1850 \| 0,56 \| 0,41 \| 0,50 \| 0,65 \| . \| 0,84 \| 0,53 \| \| 1851–1855 \| 0,70 \| 0,59 \| 1,02 \| 0,79 \| . \| 1,03 \| 0,70 \| \| 1856–1860 \| 0,50 \| 0,39 \| 0,79 \| 0,66 \| . \| 0,83 \| 0,50 \| \| 1861–1865 \| 0,44 \| 0,35 \| 0,70 \| 0,62 \| . \| 0,82 \| 0,50 \| \| 1866–1870 \| 0,56 \| 0,44 \| 0,94 \| 0,75 \| . \| 0,91 \| 0,63 \| \| 1871–1875 \| 0,73 \| 0,56 \| 1,03 \| 0,75 \| . \| 1,11 \| 0,80 \| \| 1876–1880 \| 0,68 \| 0,55 \| 0,99 \| 0,77 \| . \| 1,10 \| 1,19 \| \| 1881–1885 \| 0,65 \| 0,53 \| 0,97 \| 0,70 \| . \| 1,01 \| 1,07 \| \| 1886–1890 \| 0,61 \| 0,48 \| 0,87 \| 0,60 \| . \| 1,13 \| 1,05 \| \| 1891–1895 \| 0,87 \| 0,70 \| 1,17 \| 0,75 \| . \| 1,35 \| 1,15 \| \| 1896–1900 \| 1,10 \| 0,89 \| 1,39 \| 0,91 \| . \| 1,70 \| 1,86 \| \| 1901–1905 \| 1,19 \| 0,96 \| 1,62 \| 1,02 \| . \| 1,81 \| 1,88 \| \| 1906–1910 \| 1,41 \| 1,23 \| 1,86 \| 1,22 \| . \| 2,16 \| 2,36 \| a Przeciętne roczne. a Annual averages. \| Lata Years \| Kraków \| Lwów \| Warszawa \| Antwerpia \| Londyn \| Monachium \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|------\|----------\|-----------\|--------\|-----------\|-------\| \| 1821–1825 \| . \| 60 \| 62 \| 49 \| 68 \| 39 \| 52 \| \| 1826–1830 \| 64 \| 62 \| 68 \| 69 \| 73 \| 49 \| 70 \| \| 1831–1835 \| 82 \| 64 \| 77 \| 67 \| 63 \| 51 \| 67 \| \| 1836–1840 \| 75 \| 68 \| 74 \| 74 \| 72 \| 42 \| 60 \| \| 1841–1845 \| 93 \| 66 \| 88 \| 74 \| 65 \| 64 \| 71 \| \| 1846–1850 \| 120 \| 110 \| 112 \| 79 \| 61 \| 69 \| 92 \| \| 1851–1855 \| 158 \| 150 \| 208 \| 93 \| 64 \| 94 \| 113 \| \| 1856–1860 \| 140 \| 126 \| 192 \| 85 \| 61 \| 66 \| 86 \| \| 1861–1865 \| 118 \| 112 \| 186 \| 80 \| 55 \| 65 \| 79 \| \| 1866–1870 \| 144 \| 138 \| 218 \| 90 \| 64 \| 75 \| 102 \| \| 1871–1875 \| 175 \| 164 \| 241 \| 94 \| 65 \| 94 \| 130 \| \| 1876–1880 \| 169 \| 156 \| 232 \| 93 \| 64 \| 93 \| 197 \| \| 1881–1885 \| 155 \| 150 \| 212 \| 82 \| 56 \| 94 \| 168 \| \| 1886–1890 \| 147 \| 140 \| 195 \| 73 \| 49 \| 101 \| 159 \| \| 1891–1895 \| 196 \| 192 \| 236 \| 80 \| 55 \| 128 \| 174 \| \| 1896–1900 \| 255 \| 256 \| 302 \| 105 \| 72 \| 164 \| 291 \| \| 1901–1905 \| 280 \| 270 \| 332 \| 110 \| 76 \| 165 \| 296 \| \| 1906–1910 \| 340 \| 366 \| 395 \| 125 \| 86 \| 195 \| 397 \| \| Lata Years \| Kraków \| Lwów \| Warszawa \| Antwerpia \| Londyn \| Monachium \| Wiedeń \| \|------------\|--------\|------\|----------\|-----------\|--------\|-----------\|-------\| \| 1821–1825 \| 63 \| 54 \| 59 \| 41 \| x \| 50 \| 48 \| \| 1826–1830 \| 65 \| 57 \| 61 \| 61 \| x \| 52 \| 72 \| \| 1831–1835 \| 88 \| 62 \| 93 \| 61 \| x \| 59 \| 60 \| \| 1836–1840 \| 60 \| 65 \| 66 \| 66 \| x \| 52 \| 58 \| \| 1841–1845 \| 95 \| 62 \| 88 \| 66 \| x \| 69 \| 67 \| \| 1846–1850 \| 140 \| 111 \| 122 \| 76 \| x \| 77 \| 88 \| \| 1851–1855 \| 175 \| 160 \| 249 \| 93 \| x \| 94 \| 117 \| \| 1856–1860 \| 125 \| 105 \| 193 \| 78 \| x \| 76 \| 83 \| \| 1861–1865 \| 110 \| 95 \| 171 \| 73 \| x \| 75 \| 83 \| \| 1866–1870 \| 140 \| 119 \| 229 \| 88 \| x \| 83 \| 105 \| \| 1871–1875 \| 182 \| 151 \| 251 \| 88 \| x \| 102 \| 133 \| \| 1876–1880 \| 170 \| 149 \| 241 \| 91 \| x \| 101 \| 198 \| \| 1881–1885 \| 162 \| 143 \| 237 \| 82 \| x \| 93 \| 178 \| \| 1886–1890 \| 152 \| 130 \| 212 \| 71 \| x \| 104 \| 175 \| \| 1891–1895 \| 217 \| 189 \| 285 \| 88 \| x \| 124 \| 192 \| \| 1896–1900 \| 275 \| 240 \| 339 \| 107 \| x \| 156 \| 310 \| \| 1901–1905 \| 297 \| 260 \| 395 \| 120 \| x \| 166 \| 313 \| \| 1906–1910 \| 352 \| 332 \| 454 \| 144 \| x \| 198 \| 393 \| a Przeciętne roczne. a Annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, R. W. Unger, Allen-Unger Global Commodity Prices Database. On the basis: http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm. \| Artykuły konsumpcyjne \| Królestwo Polskie \(^a\) \| Lwów \| Poznań \| Berlin \| Wiedeń \| \|-----------------------\|--------------------------\|------\|--------\|--------\|--------\| \| \| Kingdom of Poland \(^a\) \| \| \| \| \| \| \| za 1 kg w koronach austriackich \| per kg in Austrian krone \| \| Żyto \| Rye \| 14,5 \| 16,9 \| 18,7 \| 19,4 \| 19,0 \| \| Pszenica \| Wheat \| 19,2 \| 21,5 \| 22,3 \| 23,4 \| 24,6 \| \| Jęczmień \| Barley \| 16,2 \| 16,9 \| 16,4 \| 19,0 \| 18,4 \| \| Owies \| Oats \| 15,0 \| 19,1 \| 18,7 \| 20,6 \| 19,0 \| \| Ziemniaki \| Potatoes \| 3,5 \| 9,0 \| 13,2 \| 8,4 \| 13,0 \| \| Mieso wołowe \| Beef meat \| 90,0 \| 175,0 \| 205,0 \| 218,0 \| 200,0 \| \| Mieso wieprzowe \| Pork meat \| 113,0\| . \| 197,0 \| 191,0 \| 200,0 \| \| Smalec \| Lard \| 148,0\| 215,0 \| 221,0 \| 221,0 \| 205,0 \| \| Masło \| Butter \| 244,0\| . \| 346,0 \| 325,0 \| . \| \(^a\) 1912 r.; dane dotyczą całego Królestwa Polskiego. \(^a\) 1912; data concern the whole Kingdom of Poland. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice statystyczne, Kraków 1917, s. 52. On the basis: ### Tabl. 9 (53). OBCIĄŻENIA GOSPODARSTW CHŁOPSKICH W XV I XVI W. ENCUMBRANCES OF PEASANT FARMS IN THE 15th AND 16th CENTURY \| Kraje i regiony \| Przeciętna powierzchnia gospodarstwa w ha \| XV w. 15th century \| XVI w. 16th century \| XV w. 15th century \| XVI w. 16th century \| \|-----------------\|------------------------------------------\|--------------------\|---------------------\|--------------------\|---------------------\| \| \| \| obciążenia \| encumbrances \| \| \| \| \| \| w % produkcji zbożowej \| in % of cereals output \| w przeliczeniu na zboża w kg \| in terms of cereals in kg \| \| Polska \(^a\) \| Poland \(^a\) \| 17\(^b\) \| 12 \| 20 \| 650 \| 700 \| \| \| \| 8\(^b\) \| 9 \| 10 \| 250 \| 350 \| \| Anglia \| England \| 7 \| 10 \| 15 \| 350 \| 850 \| \| Brandenburgia \| Brandenburg \| 16 \| . \| 24 \| 1 000 \| 700 \| \| Francja: \| \| \| \| \| \| \| Langwedocja \| Languedoc \| 6 \| 20 \| 25 \| 400 \| 850 \| \| Normandia \| Normandy \| 9 \| 20 \| . \| 800 \| . \| \| okolice Paryża \| Paris region \| 6 \| 25 \| 40 \| 1 200 \| 1 250 \| \| Rosja \| Russia \| 17 \| . \| 40 \| . \| 1 800 \| \| Księstwo Wrocławskie \| Duchy of Wrocław \| 16 \| . \| . \| 1 800 \| 1 010 \| \(^a\) Dane dotyczą gospodarstwa o powierzchni: w liczniku — 1 łan, w mianowniku — 0,5 łana. \(^b\) Dane przybliżone (przeliczone z łanów na hektary). Uwaga. Obciążenia uwzględniają bilans produkcji zbóż gospodarstwa chłopskiego pomniejszony o poziom jego własnej konsumpcji (spożycie, zasiew, daniny w naturze). Dochody płynące ze sprzedaży nadwyżki zbóżowej gospodarstwa były podstawą do uiszczania obciążeń finansowych nakładanych na chłopów przez pana feudalnego, państwo i Kościół. W świetle dotychczasowych badań można przyjąć, że daniny na rzecz państwa i Kościoła nie stanowiły wielkiego obciążenia gospodarstwa kmicieckiego. Bardziej uciążliwe były zobowiązania wobec pana feudalnego. \(^a\) Data concern farm with the area of: 1 łan in the numerator, 0,5 łan in the denominator. \(^b\) Approximate data (converted from lan to hectare). Note. Encumbrances take into account the balance of production of cereals by a peasant farms less the level of its own consumption (consumption, sowing, in-kind tributes). Income from the sale of cereal surplus was the basis for settling financial encumbrances of peasants, imposed by feudal lords, the State and the Church. In view of the research carried out so far it can be assumed that tributes to the State and Church were not a considerable encumbrance for peasant farms and liabilities towards the feudal lord were more burdensome. Na podstawie: P. Guzowski, Sytuacja ekonomiczna chłopów polskich w XV i XVI w. na tle europejskim, w: Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Wijaczek, Toruń 2007, s. 29, 30 i 34. \| Lata \| Ogółem Total \| Zboża Cereals \| Rośliny strączkowe Pulses crops \| Ziemniaki Potatoes \| Rośliny pastewne Feed crops \| \|------\|--------------\|---------------\|---------------------------------\|-------------------\|-----------------------------\| \| Polska 1551–1580 koniec XVIII w. end of the 18th century \| 100,0 \| 92,0 \| 5,0 \| – \| 3,0 \| \| Anglia 1700 \| 100,0 \| 70,1 \| 16,9 \| 1,3 \| 11,7 \| \| England 1750 \| 100,0 \| 64,0 \| 11,2 \| 2,3 \| 22,5 \| \| 1800 \| 100,0 \| 60,4 \| 11,9 \| 2,9 \| 24,8 \| a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. a In long-term period — annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, Agriculture during the industrial revolution, w: The Economic History of Britain since 1700, t. I: 1700–1860, red. R. Floud, D. McCloskey, wyd. 2, Cambridge 1994, s. 112; B. Baranowski, Zdobywanie surowców organicznych, w: Historia kultury materialnej w zarysie, oprac. zbior. red. W. Hensel i J. Pazdur, t. IV: Od połowy XVII do końca XVIII wieku, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978, s. 47 i 48; A. Wyczarński, Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580, Warszawa 1960, s. 148. Tabl. 10 (54). POWIERZCHNIA ZASIEWÓW (cd.) SOWN AREA (cont.) B. W LATACH 1871–1913\(^a\) IN 1871–1913\(^a\) \| Kraje \| 1871–1873 \| 1895–1897 \| 1911–1913 \| 1871–1873 \| 1895–1897 \| 1911–1913 \| 1871–1873 \| 1895–1897 \| 1911–1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| wheat \| \| \| rye \| \| \| oats \| \| \| \| \| w % ogólnej powierzchni zasiewów \| in % of total sown area \| \| Królestwo Polskie \| 13,3 \| 13,0 \| 11,4 \| 45,4 \| 47,6 \| 48,0 \| 24,9 \| 25,7 \| 26,1 \| \|-------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Wielkie Księstwo Poznańskie \| 10,9 \| 11,3 \| 8,0 \| 62,2 \| 63,4 \| 65,0 \| 17,9 \| 15,9 \| 15,3 \| \| Austria \| 16,0 \| 16,7 \| 19,0 \| 31,7 \| 28,9 \| 31,2 \| 30,0 \| 30,4 \| 28,4 \| \| Francja \| 49,1 \| 50,4 \| 50,5 \| 13,9 \| 11,1 \| 9,2 \| 23,7 \| 28,0 \| 30,9 \| \| Niderlandy \| 15,4 \| 13,0 \| 12,5 \| 37,3 \| 44,7 \| 49,0 \| 23,0 \| 27,5 \| 30,0 \| \| Niemcy \| 16,1 \| 16,5 \| 15,4 \| 43,7 \| 42,8 \| 43,3 \| 27,5 \| 28,8 \| 30,2 \| \| Rumunia \(b\) \| 33,8 \| 33,5 \| 37,3 \| 4,6 \| 5,1 \| 2,2 \| 3,5 \| 6,2 \| 8,6 \| \| Szwecja \| 4,7 \| 4,3 \| 6,7 \| 28,1 \| 24,8 \| 23,6 \| 42,9 \| 50,1 \| 48,3 \| \| Węgry \(b\) \| 29,2 \| 36,9 \| 36,7 \| 22,1 \| 14,1 \| 11,9 \| 14,6 \| 11,4 \| 11,9 \| \| Wielka Brytania \(c\) \| 37,1 \| 22,4 \| 26,5 \| . \| . \| . \| 28,2 \| 42,3 \| 42,4 \| \| Włochy \(b\) \| 68,6 \| 60,3 \| 64,5 \| . \| 1,8 \| 1,7 \| 5,0 \| 6,2 \| 6,9 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(b\) W ogólnej powierzchni zasiewów kukurydza w latach 1871–1873 stanowiła: w Rumunii – 41,5%, na Węgrzech – 21,3%, we Włoszech – 21,6%, a w latach 1911–1913 odpowiednio: 45,9%, 27,4%, 22,8%. \(c\) Poza tymi zbóżami: jęczmień w latach 1871–1873 zajmował 24,6% ogólnej powierzchni zasiewów, a inne (w tym żyto) – 10,1%, a w latach 1911–1913 odpowiednio: 23,7% i 7,4%. \(a\) Annual averages. \(b\) Of the total sown area, in the years 1871–1873 maize constituted: in Romania – 41,5%, in Hungary – 21,3%, in Italy – 21,6%, and in the years 1911–1913 respectively: 45,9%, 27,4%, 22,8%. \(c\) Apart from these cereals, in the years 1871–1873 barley covered 24,6% of the total sown area, and other cereals (including rye) – 10,1%, and in the years 1911–1913 respectively: 23,7% and 7,4%. W Galicji w latach 1911–1913 pszenica zajmowała (przeciętnie rocznie) 28,7% ogólnej powierzchni zasiewów, żyto – 22,6%, a owsie – 29,1%. In 1911–1913, in Galicia wheat constituted (in annual average) 28,7% of total sown area, rye – 22,6% and the oats – 29,1%. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 143 i 144; J. Łukasiewicz, On the basis: Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 84 i 148; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 205–253; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1881—1883 \| 1889—1891 \| 1895—1897 \| 1901—1905 \| 1906—1910 \| 1911—1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| 1871—1873=100 \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zboża \| Cereals \| Ziemniaki \| Potatoes \| \| Galicja \| Galicia \| 96,4 \| . \| 97,0 \| . \| 104,3 \| 109,5 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 108,0 \| 113,4 \| 105,7 \| 119,5 \| 121,7 \| 124,3 \| \| Austria \| Austria \| 98,6 \| 104,7 \| 102,4 \| 102,1 \| 105,6 \| 104,2 \| \| Francja \| France \| 101,8 \| 102,8 \| 102,3 \| 95,2 \| 94,9 \| 94,8 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 100,8 \| 97,8 \| 95,2 \| 94,2 \| 92,2 \| 92,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 100,6 \| 101,7 \| 103,2 \| 105,2 \| 106,1 \| 107,7 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| 161,1 \| 178,8 \| 190,9 \| 198,4 \| 199,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 114,4 \| 120,4 \| 129,7 \| 131,8 \| 130,2 \| 129,1 \| \| Węgry \| Hungary \| 110,2 \| 118,4 \| 118,1 \| 125,7 \| 131,1 \| 133,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 91,6 \| 83,7 \| 77,6 \| 73,9 \| 73,2 \| 73,5 \| \| Włochy \| Italy \| 99,0 \| 99,0 \| 101,0 \| . \| 97,8 \| 97,6 \| a Przeciętne roczne. b—d Dla ziemniaków lata: b — 1880—1882, c — 1890—1892, d — 1870—1872=100. e W przypadku Galicji — 1874=100. f Lata 1901—1910. g 5 głównych zbóż. h Tylko 4 zbóż (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). i Bez Chorwacji i Słowenii. k W przypadku Austrii, Francji i Niemiec — 1871=100. a Annual averages. b—d For potatoes: b — 1880—1882, c — 1890—1892, d — 1870—1872=100. e For Galicia — 1874=100. f 1901—1910. g 5 major cereals. h Only 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). i Excluding Croatia and Slovenia. k For Austria, France and Germany — 1871=100. Tabl. 10 (54). POWIERZCHNIA ZASIEWÓW (cd.) SOWN AREA (cont.) C. W LATACH 1881—1913\(^a\) (dok.) IN 1881—1913\(^a\) (cont.) \| Kraje \| Countries \| 1881—1883\(^b\) \| 1889—1891\(^c\) \| 1895—1897 \| 1901—1905 \| 1906—1910 \| 1911—1913 \| \|-------\|-----------\|-----------------\|-----------------\|------------\|------------\|------------\|------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1871—1873=100\(^d\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ziemniaki\(^e\)(dok.) Potatoes\(^e\)(cont.) \| Kraje \| Countries \| 1881—1883\(^b\) \| 1889—1891\(^c\) \| 1895—1897 \| 1901—1905 \| 1906—1910 \| 1911—1913 \| \|-------\|-----------\|-----------------\|-----------------\|------------\|------------\|------------\|------------\| \| Szwecja \| Sweden \| 108 \| 110 \| 110 \| 108 \| 106 \| 106 \| \| Węgry\(^i\) \| Hungary\(^i\) \| 103 \| 122 \| 124 \| 144 \| 162 \| 174 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 94 \| 89 \| 90 \| 98 \| 94 \| 100 \| \| Włochy \| Italy \| 216 \| 261 \| 297 \| . \| 404\(^l\) \| 413 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(^b—e, i, k\) Notki patrz na str. 252. \(l\) 1909 r. Uwaga. W Królestwie Polskim w latach 1827—1863 obszar zasiewów zbóż zwiększył się aż o 54%, we Francji w latach 1822—1862 — o 19%, w Niderlandach w latach 1852—1872 — o 11%, a w zaborze pruskim i na Górnym Śląsku w latach 1878—1913 — o 26%. W Królestwie Polskim w latach 1827—1862 obszar uprawy ziemniaków wzrósł ponad 3-krotnie, we Francji — 2-krotnie, a w Niderlandach — o 54%. \(^a\) Annual averages. \(^b—e, i, k\) See footnotes on page 252. \(l\) 1909. Note. In the Kingdom of Poland in the years 1827—1863 the sown area of cereals increased by as much as 54%, in France in the years 1822—1862 — by 19%, in the Netherlands in the years 1852—1872 — by 11%, and in the Prussian Partition and the Upper Silesia in the years 1878—1913 — by 26%. In the Kingdom of Poland in the years 1827—1862 the potato crop area recorded an over threefold increase, in France — twofold, and in the Netherlands — an increase by 54%. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 211 i 212; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 142—144; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 84, 87, 144 i 148; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 4, London 1998, s. 205—253; obliczenia własne. \| Kraje \| Pszenica \| Wheat \| \|-------\|----------\|-------\| \| \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \| \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| \| EUROPA \| . \| 28 540 \| 30 810 \| 31 870 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 1 016 \| 1 337 \| 1 726 \| 1 738 \| \| Austria \| 192 \| 204 \| 217 \| 250 \| \| Belgia \| 137 \| 152 \| 156 \| 165 \| \| Bułgaria \| 967 \| 1 077 \| 1 246 \| 1 253 \| \| Czechosłowacja \| 616 \| 754 \| 849 \| 913 \| \| Francja \| 5 466 \| 5 358 \| 5 375 \| 5 200 \| \| Hiszpania \| 4 232 \| 4 332 \| 4 547 \| 4 557c \| \| Holandia \| 60 \| 55 \| 108 \| 142 \| \| Jugosławia \| 1 600 \| 1 854 \| 2 063 \| 2 129 \| \| Niemcy \| 1 463 \| 1 646 \| 2 157 \| 2 157 \| \| Rumunia \| 2 860 \| 3 135 \| 3 118 \| 3 464 \| \| Węgry \| 1 354 \| 1 546 \| 1 546 \| 1 585 \| \| Wielka Brytania \| 731 \| 628 \| 616 \| 754 \| \| Włochy \| 4 676 \| 4 870 \| 4 925 \| 5 062 \| \| Kraje \| Żyto \| Rye \| \|-------\|------\|-----\| \| \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \| \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| w tys. ha \| in thous. ha \| \| EUROPA \| . \| 17 026 \| 16 760 \| 16 569 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 4 454 \| 5 672 \| 5 745 \| 5 774 \| \| Austria \| 367 \| 383 \| 382 \| 367 \| \| Belgia \| 226 \| 230 \| 210 \| 178 \| \| Czechosłowacja \| 861 \| 1 021 \| 1 024 \| 988 \| \| Dania \| 217 \| 181 \| 140 \| 148 \| \| Francja \| 889 \| 790 \| 707 \| 670 \| \| Hiszpania \| 729 \| 695 \| 604 \| 594c \| \| Jugosławia \| 193 \| 210 \| 248 \| 252 \| \| Litwa \| 557 \| 482 \| 497 \| 508 \| \| Niemcy \| 4 348 \| 4 700 \| 4 525 \| 4 399 \| \| Rumunia \| 281 \| 291 \| 381 \| 423 \| \| Węgry \| 644 \| 667 \| 640 \| 631 \| a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. \| Countries \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Jęczmień \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 11 104 \| 11 450 \| 11 100 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| 1 163 \| 1 150 \| 1 211 \| 1 199 \| \| Czechosłowacja \| 677 \| 713 \| 686 \| 654 \| \| Dania \| 281 \| 334 \| 354 \| 370 \| \| Francja \| 693 \| 719 \| 731 \| 742 \| \| Hiszpania \| 1 758 \| 1 803 \| 1 895 \| 1 895c \| \| Jugosławia \| 365 \| 382 \| 426 \| 420 \| \| Niemcy \| 1 394 \| 1 494 \| 1 568 \| 1 652 \| \| Rumunia \| 1 746 \| 1 765 \| 1 850 \| 1 561 \| \| Węgry \| 444 \| 427 \| 472 \| 459 \| \| Wielka Brytania \| 612 \| 521 \| 409 \| 374 \| \| Owies \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 18 042 \| 17 120 \| 16 570 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| 2 413 \| 2 026 \| 2 195 \| 2 250 \| \| Austria \| 306 \| 306 \| 309 \| 289 \| \| Belgia \| 266 \| 274 \| 275 \| 245 \| \| Czechosłowacja \| 827 \| 838 \| 809 \| 771 \| \| Dania \| 453 \| 416 \| 386 \| 382 \| \| Francja \| 3 448 \| 3 479 \| 3 393 \| 3 278 \| \| Hiszpania \| 657 \| 758 \| 783 \| 776c \| \| Jugosławia \| 374 \| 366 \| 372 \| 362 \| \| Niemcy \| 3 337 \| 3 496 \| 3 295 \| 2 855 \| \| Rumunia \| 1 268 \| 1 135 \| 881 \| 773 \| \| Szwecja \| 731 \| 713 \| 657 \| 664 \| \| Węgry \| 318 \| 278 \| 235 \| 219 \| \| Wielka Brytania \| 1 363 \| 1 230 \| 1 103 \| 989 \| a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. \| Kraje \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| w tys. ha \| in thous. ha \| \| \| \| Ziemniaki \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 10 580 \| 10 900 \| 11 390 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 2 230 \| 2 478 \| 2 721 \| 2 899 \| \| Austria \| 164 \| 183 \| 198 \| 207 \| \| Belgia \| 164 \| 165 \| 167 \| 158 \| \| Czechosłowacja \| 639 \| 721 \| 719 \| 758 \| \| Dania \| 79 \| 70 \| 71 \| 79 \| \| Francja \| 1 460 \| 1 459 \| 1 415 \| 1 421 \| \| Hiszpania \| 317 \| 324 \| 422 \| 440c \| \| Holandia \| 174 \| 175 \| 160 \| 109 \| \| Jugosławia \| 217 \| 226 \| 245 \| 261 \| \| Niemcy \| 2 733 \| 2 810 \| 2 888 \| 2 854 \| \| Rumunia \| 171 \| 195 \| 220 \| 207 \| \| Węgry \| 262 \| 264 \| 296 \| 291 \| \| Wielka Brytania \| 329 \| 324 \| 305 \| 296 \| \| Włochy \| 340 \| 351 \| 396 \| 416 \| \| Buraki cukrowe \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 1 803 \| 1 678 \| 1 781 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 132 \| 206 \| 132 \| 130 \| \| Belgia \| 69 \| 66 \| 54 \| 50 \| \| Czechosłowacja \| 254 \| 272 \| 172 \| 163 \| \| Dania \| 33 \| 38 \| 39 \| 41 \| \| Francja \| 163 \| 243 \| 272 \| 318 \| \| Hiszpania \| 85 \| 66 \| 90 \| 89c \| \| Holandia \| 67 \| 64 \| 45 \| 42 \| \| Niemcy \| 398 \| 430 \| 359 \| 415 \| \| Wielka Brytania \| 9 \| 67 \| 130 \| 144 \| \| Włochy \| 84 \| 91 \| 96 \| 115 \| a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 174–185, 198, 199, 202 i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 10–23, 36, 37, 44 i 45; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42 à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54, 55, 130 i 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1931, s. 76–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1990b \| 2010c \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-------\|-------\| \| Pszenica \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 1,5 \| 1,4 \| 1,6 \| 2,3 \| 2,3 \| \| Austria \| 0,2 \| 0,3 \| 0,3 \| 0,3 \| 0,3 \| \| Belgium \| 0,2 \| 0,2 \| 0,2 \| 0,2 \| 0,2 \| \| Bulgaria \| 1,4 \| 1,4 \| 1,0 \| 1,1 \| 1,1 \| \| Czechoslovakia \| 0,8 \| 0,7 \| 1,2 \| 0,4 \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 0,9e \| 0,8 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| 0,4e \| 0,4 \| \| France \| 4,3 \| 4,2 \| 4,6 \| 5,2 \| 5,3 \| \| Spain \| 4,2 \| 4,3 \| 2,7 \| 1,9 \| 1,9 \| \| Netherlands \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Yugoslavia \| 1,8 \| 2,0 \| 1,5 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 2,5 \| 3,2 \| \| GDRf \| 0,5 \| 0,4 \| 0,7 \| x \| x \| \| FRGf \| 1,0 \| 1,5 \| 1,7 \| x \| x \| \| Romania \| 2,6 \| 2,9 \| 2,2 \| 2,4 \| 2,0 \| \| Hungary \| 1,4 \| 1,2 \| 1,3 \| 1,3 \| 1,1 \| \| United Kingdom \| 0,9 \| 0,9 \| 1,4 \| 2,0 \| 1,9 \| \| Italy \| 4,7 \| 4,8 \| 3,4 \| 2,8 \| 2,0 \| \| Żyto \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 5,1 \| 5,1 \| 2,3 \| 2,3 \| 1,1 \| \| Austria \| 0,2 \| 0,2 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,0 \| \| Czech Republicg \| 0,6 \| 0,5 \| 0,2 \| 0,1e \| 0,0 \| \| France \| 0,5 \| 0,3 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,0 \| \| Spain \| 0,6 \| 0,6 \| 0,2 \| 0,2 \| 0,1 \| \| Germany \| x \| x \| x \| 0,5 \| 0,6 \| \| GDRf \| 1,3 \| 1,1 \| 0,6 \| x \| x \| \| FRGf \| 1,4 \| 1,4 \| 0,4 \| x \| x \| \| Hungary \| 0,6 \| 0,4 \| 0,0 \| 0,1 \| 0,0 \| a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b, c Dla pszenicy w latach: b – 1989–1991, c – 2006–2010. d W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. e 1994 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In long-term period – annual averages. b, c For wheat: b – 1989–1991, c – 2006–2010. d In 1956–1991 including Luxembourg. e 1994. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1948–1985 Czechoslovakia. \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1990b \| 2010c \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-------\|-------\| \| \| \| w mln ha \| in mln ha \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 0,8 \| 0,7 \| 1,2 \| 1,2 \| 1,0 \| \| Austria \| Austria \| 0,1 \| 0,2 \| 0,4 \| 0,3 \| 0,4 \| \| Czechyg \| Czech Republicg \| 0,6 \| 0,7 \| 0,9 \| 0,7e \| 0,4 \| \| Dania \| Denmark \| 0,5 \| 0,7 \| 1,6 \| 0,9 \| 0,6 \| \| Francja \| France \| 1,0 \| 2,0 \| 2,6 \| 1,8 \| 1,6 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1,6 \| 1,5 \| 3,6 \| 4,4 \| 2,9 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 0,3 \| 0,4 \| 0,3 \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 1,6 \| 1,7 \| \| NRDf \| GDRf \| 0,3 \| 0,5 \| 1,0 \| x \| x \| \| RFNf \| FRGf \| 0,6 \| 0,9 \| 2,0 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 0,5 \| 0,3 \| 0,8 \| 0,8 \| 0,5 \| \| Węgry \| Hungary \| 0,5 \| 0,5 \| 0,2 \| 0,3 \| 0,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 0,8 \| 1,1 \| 2,3 \| 1,5 \| 0,9 \| Jęczmień Barley \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1990b \| 2010c \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-------\|-------\| \| \| \| w mln ha \| in mln ha \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 1,7 \| 1,7 \| 0,8 \| 0,7 \| 0,6 \| \| Czechyg \| Czech Republicg \| 0,6 \| 0,5 \| 0,1 \| 0,1e \| 0,1 \| \| Dania \| Denmark \| 0,3 \| 0,2 \| 0,02 \| 0,0 \| 0,1 \| \| Francja \| France \| 2,4 \| 1,7 \| 0,3 \| 0,2 \| 0,1 \| \| Hiszpania \| Spain \| 0,5 \| 0,5 \| 0,5 \| 0,3 \| 0,5 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 0,6 \| 0,2 \| \| NRDf \| GDRf \| 0,5 \| 0,4 \| 0,1 \| x \| x \| \| RFNf \| FRGf \| 1,1 \| 0,8 \| 0,4 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 0,5 \| 0,3 \| 0,08 \| 0,1 \| 0,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 0,5 \| 0,5 \| 0,4 \| 0,4 \| 0,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1,2 \| 0,9 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Włochy \| Italy \| 0,4 \| 0,4 \| 0,2 \| 0,2 \| 0,2 \| Owies Oats \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1990b \| 2010c \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-------\|-------\| \| \| \| w mln ha \| in mln ha \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 1,7 \| 1,7 \| 0,8 \| 0,7 \| 0,6 \| \| Czechyg \| Czech Republicg \| 0,6 \| 0,5 \| 0,1 \| 0,1e \| 0,1 \| \| Dania \| Denmark \| 0,3 \| 0,2 \| 0,02 \| 0,0 \| 0,1 \| \| Francja \| France \| 2,4 \| 1,7 \| 0,3 \| 0,2 \| 0,1 \| \| Hiszpania \| Spain \| 0,5 \| 0,5 \| 0,5 \| 0,3 \| 0,5 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 0,6 \| 0,2 \| \| NRDf \| GDRf \| 0,5 \| 0,4 \| 0,1 \| x \| x \| \| RFNf \| FRGf \| 1,1 \| 0,8 \| 0,4 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 0,5 \| 0,3 \| 0,08 \| 0,1 \| 0,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 0,5 \| 0,5 \| 0,4 \| 0,4 \| 0,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1,2 \| 0,9 \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Włochy \| Italy \| 0,4 \| 0,4 \| 0,2 \| 0,2 \| 0,2 \| a W wielolecjach – przeciętne roczne. b, c Notki patrz na str. 257. e 1994 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In long-term period – annual averages. b, c See footnotes on page 257. e 1994. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1948–1985 Czechoslovakia. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table. \| Countries \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| ziemniaki \| potatoes \| buraki cukrowe \| sugar beets \| \| Poland \| 2 571 \| 1 900 \| 531 \| 288 \| 424 \| 219 \| \| Austria \| . \| . \| . \| 31 \| 45 \| 43 \| \| Belgium \| 158 \| 70 \| 73 \| 59 \| 114 \| 62 \| \| Czechoslovakia \| 623 \| 177 \| x \| 20 \| 177 \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| 30 \| x \| x \| 55 \| \| Slovakia \| x \| x \| 13 \| x \| x \| 19 \| \| France \| 1 124 \| 186 \| 159 \| 314 \| 457 \| 384 \| \| Netherlands \| 186 \| 164 \| 155 \| 62 \| 126 \| 76 \| \| Germany \| x \| x \| 266 \| x \| x \| 376 \| \| GDR \| 818 \| 443 \| x \| 209 \| 197 \| x \| \| FRG \| 1 136 \| 220 \| x \| 192 \| 391 \| x \| \| Romania \| 217 \| 331 \| 259 \| . \| . \| . \| \| United Kingdom \| 496 \| 174 \| 141 \| 168 \| 198 \| 122 \| \| Italy \| . \| . \| . \| 168 \| 271 \| 73 \| a Przeciętne roczne. b Z wyjątkiem Polski – bez 1987 r. c W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. d Lata 2008–2010. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f Bez lat 1987 i 1990. a Annual averages. b Except Poland – excluding 1987. c In 1986–1990 including Luxembourg. d 2008–2010. e Respectively: East Germany and West Germany. f Excluding 1987 and 1990. Na podstawie: Potatoes area and sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 374 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 322 i 325. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS A. W LATACH 1909–1913 IN 1909–1913 \| Kraje \| Countries \| Zboża \| Cereals \| Ziemniaki \| Potatoes \| \|-------\|-----------\|-------\|---------\|-----------\|----------\| \| \| \| total \| \| \| \| \| \| \| \| pszenica \| żyto \| owies \| \| \| \| \| \| wheat \| rye \| oats \| \| \| \| \| \| w tys. t\| in thous. t\| \| \| \| Ziemie polskie \| Polish territory \| 10 578 \| 1 608 \| 4 952 \| 2 477 \| 23 146 \| \| Galicja \| Galicia \| 2 705 \| 623 \| 805 \| 741 \| 5 657 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 4 641a \| 641 \| 2 298 \| 1 111 \| 10 153 \| \| zabor pruski \| Prussian Partition \| 3 232a \| 344 \| 1 849 \| 625 \| 7 336 \| \| Austria \| Austria \| 9 085 \| 1 655 \| 2 804 \| 2 387 \| 12 424 \| \| Francja \| France \| 17 134 \| 8 644 \| 1 244 \| 5 156 \| 13 316 \| \| Niemcy \| Germany \| 28 391 \| 4 571 \| 11 299 \| 8 593 \| 45 776 \| \| Węgryb \| Hungaryb \| 12 624 \| 4 260 \| 1 301 \| 1 246 \| 4 902 \| \| Włochy \| Italy \| 8 946 \| 4 857 \| 161 \| 478 \| 2 735 \| a Tylko 4 zboża (pszenica, żyto, jęczmień i owies). b Bez Chorwacji i Słowenii. Uwaga. W tablicy ujęto największych producentów zbóż i ziemniaków w Europie, bez Rosji, gdzie w latach 1909–1913 uzyskiwano średnio rocznie 74,6 mln t zbóż (w tym 22,2 mln t pszenicy, 23,4 mln t żyta i 15,8 mln t owsa) oraz 35,1 mln t ziemniaków. Note. The table includes the largest cereal and potato producers in Europe excluding Russia, where in the years 1909–1913 the annual average amount of cereals harvested was 74,6 mln t (of which 22,2 mln t of wheat, 23,4 mln t of rye and 15,8 mln t of oats) and 35,1 mln t of potatoes. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215 i 216; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 268–307. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) B. W LATACH 1881–1913 – zboża IN 1881–1913 – cereals \| Kraje \| Countries \| 1881–1883 \| 1895–1897 \| 1901–1905 \| 1906–1910 \| 1911–1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Galicja \| Galicia \| 119,4<sup>b</sup> \| 121,5<sup>c</sup> \| . \| 152,0<sup>d</sup> \| 179,4<sup>e</sup> \| \| Królestwo Polskie<sup>f</sup> \| Kingdom of Poland<sup>f</sup> \| 130,6 \| 121,7 \| 140,8 \| 172,5 \| 203,8 \| \| Dania \| Denmark \| 111,8 \| 126,7 \| 132,1 \| 141,0 \| . \| \| Francja \| France \| 116,3 \| 111,1 \| 113,7 \| 116,4 \| 116,8 \| \| Irlandia \| Ireland \| 97,4 \| 84,6 \| 86,7 \| 91,1 \| 91,2 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 100,9 \| 112,3 \| 118,9 \| 128,0 \| 125,4 \| \| Niemcy<sup>f</sup> \| Germany<sup>f</sup> \| 113,1 \| 134,1 \| 154,3 \| 170,9 \| 184,6 \| \| Rumunia \| Romania \| 172,7 \| 224,7 \| 248,9 \| 261,4 \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| 108,7 \| 125,5 \| 123,9 \| 148,3 \| 153,7 \| \| Włochy \| Italy \| 83,9 \| 79,1 \| 114,0 \| 117,4 \| 121,9 \| <sup>a</sup> W przypadku Galicji – 1872–1876=100. <sup>b</sup>–e Lata: b – 1884–1888, c – 1896–1900, d – 1901–1910, e – 1909–1913. <sup>f</sup>Tylko 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). Uwaga. Zbiory zboż w Królestwie Polskim w latach 1863–1870 były ponad 2-krotnie wyższe niż w latach 1822–1829; we Francji w 1862 r. zbiory były wyższe o 39% niż w 1821 r.; w 1870 r. w stosunku do 1850 r. zbiory w Irlandii były niższe o 32%, a wyższe w Niderlandach – o 33% i Niemczech – o 28%; w 1870 r. w stosunku do 1860 r. zbiory w Szwecji były wyższe o 32%, a we Włoszech – o 28%. W zaborze pruskim zbiory 4 zboż w latach 1909–1913 były ponad 2,5 razy wyższe niż w latach 1878–1882. <sup>a</sup> For Galicia – 1872–1876=100. <sup>b</sup> 1884–1888. <sup>c</sup> 1896–1900. <sup>d</sup> 1901–1910. <sup>e</sup> 1909–1913. <sup>f</sup> Only 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). Note. Cereal production in the Kingdom of Poland in the years 1863–1870 was over two times higher than in the years 1822–1829; in France in 1862 crop production was by 39% higher than in 1821; in 1870 in comparison to 1850 crop production in Ireland was by 32% lower, in the Netherlands by 33% higher, and in Germany by 28% higher; in 1870 in relation to 1860 crop production was higher in Sweden – by 32% and in Italy – by 28%. In the Prussian Partition cereal production in the years 1909–1913 was by over 2,5 times higher than in the years 1878–1882. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 148 i 149; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 93, 148 i 210; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 268–307; T. Sobczak, Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 30; obliczenia własne. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) C. W LATACH 1880–1913 – ziemniaki IN 1880–1913 – potatoes \| Kraje \| Countries \| 1880–1882 \| 1890–1892 \| 1895–1897 \| 1901–1905 \| 1906–1910 \| 1911–1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Galicja \| Galicia \| 114,5<sup>b</sup> \| 162,9<sup>c</sup> \| 203,6<sup>d</sup> \| . \| 254,2<sup>e</sup> \| 266,2<sup>f</sup> \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 129,9 \| 143,0 \| 174,9 \| 224,1 \| 312,4 \| 312,6 \| \| Austria \| Austria \| . \| 98,8 \| 116,7 \| 146,8 \| 167,6 \| 146,6 \| \| Dania \| Denmark \| 110,4 \| 146,4 \| 200,2 \| 246,3 \| 257,5 \| . \| \| Finlandia \| Finland \| 119,9 \| 151,3 \| 187,5 \| 177,1 \| 187,2 \| 188,6 \| \| Francja \| France \| 115,3 \| 141,4 \| 147,1 \| 145,7 \| 157,3 \| 163,7 \| \| Irlandia \| Ireland \| 95,4 \| 84,3 \| 75,8 \| 98,8 \| 96,5 \| 113,2 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 109,7 \| 140,5 \| 171,3 \| 193,4 \| 206,0 \| 212,3 \| \| Niemcy \| Germany \| 107,7 \| 119,3 \| 151,6 \| 192,4 \| 197,1 \| 202,5 \| \| Szwecja \| Sweden \| 98,4 \| 88,0 \| 108,9 \| 109,4 \| 122,5 \| 125,8 \| \| Włochy \| Italy \| 93,3 \| 96,5 \| 112,5 \| 171,1 \| 224,4 \| 236,6 \| <sup>a</sup> W przypadku: Galicji – 1872–1876=100, Danii – 1875–1877=100, Finlandii – 1878–1879=100 i Francji – 1871–1872=100. <sup>b–f</sup> Lata: <sup>b</sup> – 1876–1880, <sup>c</sup> – 1884–1888, <sup>d</sup> – 1896–1900, <sup>e</sup> – 1901–1910, <sup>f</sup> – 1909–1913. Uwaga. W stosunku do lat 1839–1840 zbiory ziemniaków w Królestwie Polskim w latach 1870–1872 wzrosły ponad 3-krotnie, a we Francji w latach 1868–1869 – o ponad 50%; w stosunku do lat 1842–1844 zbiory te w latach 1850–1870 wzrosły w Austrii o 86% (a w latach 1885–1887 – prawie 3-krotnie) oraz w Niemczech i Niderlandach – o 66%, a spadły w Irlandii o 25%. W stosunku do lat 1878–1882 zbiory ziemniaków w zaborze pruskim wzrosły w latach 1909–1913 ponad 2-krotnie. <sup>a</sup> For: Galicia – 1872–1876=100, Denmark – 1875–1877=100, Finland – 1878–1879=100 and France – 1871–1872=100. <sup>b</sup> 1876–1880. <sup>c</sup> 1884–1888. <sup>d</sup> 1896–1900. <sup>e</sup> 1901–1910. <sup>f</sup> 1909–1913. Note. In comparison to the years 1839-1840 potato production in the Kingdom of Poland in the years 1870–1872 recorded an over threefold increase, and in France in the years 1868–1869 – an over 50% increase; in comparison to the years 1842–1844 potato production in the years 1850–1870 in Austria increased by 86% (and in the years 1885–1887 – nearly by three times) and in Germany and the Netherlands – by 66%, while in Ireland it dropped by 25%. In relation to the years 1878–1882 potato production in the Prussian Partition grew in the years 1909–1913 by over two times. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 216; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 148; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiah polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 94 i 157; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 269–307; T. Sobczak, Przelom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 61; obliczenia własne. \| Countries \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Wheat \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 36 778 \| 41 276 \| 44 408 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| Poland \| 1 199 \| 1 647 \| 2 021 \| 2 064 \| \| Austria \| 241 \| 308 \| 344 \| 417 \| \| Belgium \| 359 \| 403 \| 401 \| 450 \| \| Bulgaria \| 855 \| 1 102 \| 1 439 \| 1 588 \| \| Czechoslovakia \| 980 \| 1 294 \| 1 461 \| 1 549 \| \| France \| 7 914 \| 7 929 \| 8 309 \| 8 213 \| \| Spain \| 3 876 \| 3 978 \| 4 302 \| 4 364 \| \| Netherlands \| 169 \| 163 \| 321 \| 430 \| \| Yugoslavia \| 1 599 \| 2 204 \| 2 164 \| 2 430 \| \| Germany \| 2 687 \| 3 259 \| 4 650 \| 4 855 \| \| Romania \| 2 438 \| 2 872 \| 2 815 \| 3 359 \| \| Hungary \| 1 624 \| 2 165 \| 2 082 \| 2 220 \| \| United Kingdom \| 1 649 \| 1 411 \| 1 393 \| 1 743 \| \| Italy \| 5 390 \| 6 238 \| 6 875 \| 7 280 \| \| Rye \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 22 240 \| 23 039 \| 22 548 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| Poland \| 5 122 \| 6 186 \| 6 461 \| 6 467 \| \| Austria \| 427 \| 511 \| 576 \| 539 \| \| Belgium \| 522 \| 554 \| 545 \| 424 \| \| Czechoslovakia \| 1 326 \| 1 668 \| 1 792 \| 1 558 \| \| Denmark \| 334 \| 288 \| 243 \| 262 \| \| France \| 1 032 \| 905 \| 813 \| 770 \| \| Spain \| 704 \| 606 \| 563 \| 551 \| \| Yugoslavia \| 151 \| 188 \| 209 \| 206 \| \| Lithuania \| 595 \| 517 \| 575 \| 617 \| \| Germany \| 6 501 \| 7 596 \| 7 840 \| 7 611 \| \| Romania \| 213 \| 271 \| 349 \| 391 \| \| Hungary \| 682 \| 764 \| 723 \| 697 \| a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. \| Countries \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Barley \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 15 566 \| 16 191 \| 15 979 \| \| Poland \| 1 419 \| 1 396 \| 1 446 \| 1 411 \| \| Czechoslovakia \| 1 091 \| 1 290 \| 1 236 \| 1 112 \| \| Denmark \| 702 \| 904 \| 986 \| 1 103 \| \| France \| 956 \| 1 105 \| 1 046 \| 1 074 \| \| Spain \| 2 009 \| 2 031 \| 2 424 \| 2 394b \| \| Yugoslavia \| 305 \| 378 \| 412 \| 403 \| \| Germany \| 2 487 \| 2 865 \| 3 157 \| 3 577 \| \| Romania \| 1 208 \| 1 643 \| 1 602 \| 1 034 \| \| Hungary \| 483 \| 595 \| 636 \| 608 \| \| United Kingdom \| 1 133 \| 1 090 \| 818 \| 782 \| \| Oats \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 26 793 \| 25 300 \| 25 047 \| \| Poland \| 2 799 \| 2 325 \| 2 456 \| 2 558 \| \| Austria \| 340 \| 435 \| 418 \| 439 \| \| Belgium \| 595 \| 695 \| 719 \| 655 \| \| Czechoslovakia \| 1 191 \| 1 396 \| 1 391 \| 1 238 \| \| Denmark \| 879 \| 962 \| 994 \| 1 024 \| \| France \| 4 363 \| 5 076 \| 4 724 \| 4 572 \| \| Spain \| 525 \| 586 \| 701 \| 670b \| \| Yugoslavia \| 300 \| 342 \| 305 \| 313 \| \| Germany \| 5 273 \| 6 527 \| 6 205 \| 5 755 \| \| Romania \| 912 \| 1 021 \| 767 \| 596 \| \| Sweden \| 1 094 \| 1 184 \| 1 138 \| 1 257 \| \| Hungary \| 329 \| 374 \| 278 \| 270 \| \| United Kingdom \| 2 377 \| 2 246 \| 2 206 \| 2 019 \| a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. \| Countries \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| w tys. t \| in thous. t \| \| \| \| Ziemniaki \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 123 678 \| 138 950 \| 151 060 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 26 535 \| 26 458 \| 30 733 \| 35 007 \| \| Austria \| 1 635 \| 2 265 \| 2 628 \| 2 845 \| \| Belgia \| 2 934 \| 3 391 \| 3 586 \| 3 169 \| \| Czechosłowacja \| 6 727 \| 8 640 \| 9 146 \| 10 029 \| \| Dania \| 1 199 \| 986 \| 1 172 \| 1 340 \| \| Francja \| 12 284 \| 14 259 \| 15 636 \| 15 884 \| \| Hiszpania \| 2 669 \| 3 658 \| 4 782 \| 4 954b \| \| Holandia \| 2 995 \| 2 389 \| 3 100 \| 2 022 \| \| Jugosławia\| 994 \| 1 141 \| 1 457 \| 1 616 \| \| Niemcy \| 35 502 \| 38 129 \| 46 076 \| 48 199 \| \| Rumunia \| 1 565 \| 1 932 \| 1 853 \| 1 870 \| \| Węgry \| 1 764 \| 1 966 \| 1 816 \| 2 133 \| \| Wielka Brytania \| 518 \| 5 402 \| 5 035 \| 5 011 \| \| Włochy \| 1 798 \| 1 982 \| 2 368 \| 2 733 \| \| Buraki cukrowe \| \| \| \| \| \| EUROPA \| . \| 43 471 \| 45 020 \| 48 530 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Polska \| 2 655 \| 4 181 \| 2 855 \| 2 806 \| \| Belgia \| 1 971 \| 1 846 \| 1 655 \| 1 459 \| \| Czechosłowacja \| 6 557 \| 7 149 \| 4 556 \| 4 665 \| \| Dania \| 874 \| 1 096 \| 1 212 \| 1 280 \| \| Francja \| 4 057 \| 5 776 \| 7 896 \| 8 715 \| \| Hiszpania \| 1 551 \| 1 693 \| 2 299 \| 2 150b \| \| Holandia \| 2 179 \| 2 102 \| 1 687 \| 1 610 \| \| Niemcy \| 9 611 \| 10 755 \| 10 561 \| 12 862 \| \| Wielka Brytania \| 171 \| 1 306 \| 2 901 \| 3 195 \| \| Włochy \| 2 400 \| 2 334 \| 2 563 \| 2 879 \| a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. Polska była największym producentem lnu w Europie. W latach 1934–1938 na ogólna powierzchnię zasiewów lnu w Europie — 469 tys. ha (przeciętnie rocznie) na Polskę przypadało 131 tys. ha. Poland was the largest producer of flax in Europe. In the years 1934–1938 Poland accounted for 131 thous. ha of sown area of flax of the total sown area for Europe — 469 thous. ha (annual average). Przeciętne roczne zbiory lnu według największych producentów w latach 1934–1938 — w tys. t: Annual average production of flax by largest producers in 1934–1938 — in thous. t: \| EUROPA \(^a\) \| EUROPE \(^a\) \| ..... \| 221 \| \|---------------\|---------------\|-------\|-----\| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| Polska \| Poland \| ....... \| 68 \| \| Litwa \| Lithuania \| .......... \| 33 \| \| Niemcy \| Germany \| .......... \| 24 \| \| Łotwa \| Latvia \| ............ \| 19 \| Belgia Belgium .................. 14 Francja France .................. 12 Holandia Netherlands .......... 10 Czechosłowacja Czechoslovakia .............................................. 7 \(^a\) Bez ZSRR. \(^a\) Excluding Soviet Union. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 174–185, 198, 199, 202 i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 10–21, 36, 37, 44 i 45; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54, 55, 130 i 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 78–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1989–1991 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Pszenica \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 1 833 \| 2 310 \| 5 263 \| 8 919 \| 8 786 \| \| Austria \| 348 \| 597 \| 1 348 \| . \| 1 505 \| \| Belgium \| 525 \| 754 \| 1 119 \| 1 515 \| 1 496 \| \| Bulgaria \| 1 760 \| 2 250 \| 4 170 \| 5 071 \| 3 679 \| \| Czechoslovakia \| 1 493 \| 1 513 \| 5 389 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 3 823 \| 4 131 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| . \| 1 462 \| \| France \| 7 791 \| 9 785 \| 26 965 \| 33 171 \| 36 731 \| \| Spain \| 3 625 \| 4 368 \| 4 694 \| 5 236 \| 5 901 \| \| Netherlands \| 325 \| 438 \| 975 \| 918 \| 1 283 \| \| Yugoslavia \| 2 171 \| 2 973 \| 5 093 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 15 415 \| 23 695 \| \| GDR \| 1 243 \| 1 307 \| 3 414 \| x \| x \| \| FRG \| 2 656 \| 4 097 \| 9 206 \| x \| x \| \| Romania \| 2 486 \| 3 300 \| 6 311 \| 6 868 \| 5 309 \| \| Hungary \| 1 909 \| 1 794 \| 6 066 \| 6 249 \| 4 435 \| \| United Kingdom \| 2 397 \| 2 848 \| 11 385 \| 14 143 \| 14 827 \| \| Italy \| 7 170 \| 8 449 \| 9 007 \| 8 312 \| 7 266 \| \| Żyto \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 6 374 \| 7 463 \| 8 089 \| 6 053 \| 3 152 \| \| Austria \| 343 \| 400 \| 347 \| 376 \| 170 \| \| Czech Republic \| 1 110 \| 959 \| 642 \| 967 \| 152 \| \| France \| 573 \| 456 \| 321 \| 238 \| 123 \| \| Spain \| 482 \| 488 \| 244 \| 279 \| 228 \| \| Germany \| x \| x \| x \| 3 737 \| 3 264 \| \| GDR \| 2 516 \| 2 231 \| 2 205 \| x \| x \| \| FRG \| 3 042 \| 3 788 \| 1 744 \| x \| x \| \| Hungary \| 732 \| 430 \| 146 \| 240 \| 88 \| a W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. b Lata 1986–1989. c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In 1956–1991 including Luxembourg. b 1986–1989. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1989–1991 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Barley \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 1 061 \| 1 184 \| 3 618 \| 4 218 \| 3 634 \| \| Austria \| 210 \| 421 \| 1 429 \| 1 456 \| 861 \| \| Czech Republic \| 1 046 \| 1 436 \| 3 507 \| 2 140 \| 1 925 \| \| Denmark \| 1 709 \| 2 517 \| 5 629 \| 4 996 \| 3 229 \| \| France \| 1 534 \| 4 916 \| 10 404 \| 10 160 \| 11 007 \| \| Spain \| 1 909 \| 1 773 \| 7 635 \| 9 346 \| 9 300 \| \| Yugoslavia \| 323 \| 504 \| 700 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 14 295 \| 11 404 \| \| GDR \| 593 \| 994 \| 3 983 \| x \| x \| \| FRG \| 1 397 \| 2 657 \| 9 413 \| x \| x \| \| Romania \| 389 \| 374 \| 2 423 \| 3 022 \| 1 234 \| \| Hungary \| 654 \| 884 \| 1 011 \| 1 421 \| 1 123 \| \| United Kingdom \| 2 061 \| 3 492 \| 10 416 \| 7 966 \| 5 676 \| \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1989–1991 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Oats \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 2 238 \| 2 545 \| 2 600 \| 2 059 \| 1 338 \| \| Czech Republic \| 961 \| 951 \| 469 \| 187 \| 155 \| \| Denmark \| 922 \| 707 \| 153 \| 114 \| 299 \| \| France \| 3 393 \| 3 074 \| 1 728 \| 867 \| 474 \| \| Spain \| 519 \| 492 \| 564 \| 492 \| 1 072 \| \| Germany \| x \| x \| x \| 1 994 \| 755 \| \| GDR \| 1 188 \| 1 045 \| 678 \| x \| x \| \| FRG \| 2 500 \| 2 205 \| 2 634 \| x \| x \| \| Romania \| 367 \| 309 \| 86 \| 220 \| 316 \| \| Sweden \| 804 \| 967 \| 1 664 \| 1 489 \| 711 \| \| United Kingdom \| 2 852 \| 2 238 \| 557 \| 527 \| 731 \| \| Italy \| 495 \| 526 \| 376 \| 318 \| 350 \| c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. f Lata 2008–2010. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. f 2008–2010. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242, 244, 321 i 326; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312, 322 i 325; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 78–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table. \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| ziemniaki \| potatoes \| buraki cukrowe \| sugar beets \| \| \| \| w tys. t \| in thous. t \| x \| x \| x \| \| Polska \| Poland \| 29 641 \| 36 140 \| 9 825 \| 5 383 \| 14 674 \| 10 739 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| . \| 715 \| 2 207 \| 2 891 \| \| Belgia \(^a\) \| Belgium \(^a\) \| 2 127 \| 1 869 \| 3 096 \| 2 135 \| 5 913 \| 5 153 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 7 055 \| 3 342 \| x \| 4 967 \| 6 341 \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| 740 \| x \| x \| 2 985 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| 228 \| x \| x \| 955 \| \| Francja \| France \| 13 734 \| 6 483 \| 6 838 \| 8 344 \| 26 617 \| 32 097 \| \| Holandia \| Netherlands \| 4 679 \| 6 887 \| 6 878 \| 2 598 \| 7 361 \| 5 432 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 10 973 \| x \| x \| 23 713 \| \| NRD \(^b\) \| GDR \(^b\) \| 13 174 \| 10 588 \| x \| 5 318 \| 6 475 \| x \| \| RFN \(^b\) \| FRG \(^b\) \| 24 067 \| 7 793 \| x \| 5 820 \| 20 131 \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 1 650 \| 7 896 \| 3 733 \| . \| . \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 9 444 \| 6 546 \| 5 988 \| 4 525 \| 8 122 \| 7 218 \| \| Włochy \| Italy \| . \| . \| . \| 4 590 \| 14 298 \| 3 956 \| \(^a\) W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. \(^b\) Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. \(^a\) In 1986–1990 including Luxembourg. \(^b\) Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Potatoes and sugar beet area, production, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; On the basis: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242, 244, 321 i 326; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 330–334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312, 323 i 325. ### Tabl. 12 (56). ZBIORY ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW NA 1 MIESZKAŃCA PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES PER CAPITA #### A. W LATACH 1871–1913\(^a\) IN 1871–1913\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1871—1873 \| 1881—1883 \| 1895—1897 \| 1909—1913 \| 1871—1873 \| 1881—1883 \| 1895—1897 \| 1909—1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| zboża \| cereals \| ziemniaki \| potatoes \| \| \| \| \| \| \| \| in kg — annual averages \| \| \| \| \| \| \| \| \| Galicja \| Galicia \| 272\(^b\) \| 288\(^c\) \| 250\(^d\) \| 307 \| 383\(^e\) \| 554\(^c\) \| 590\(^d\) \| 643 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 380\(^e\) \| 425\(^e\) \| 325\(^e\) \| 400\(^e\) \| 495 \| 555 \| 615 \| 800 \| \| Zabór pruski \| Prussian Partition \| . \| 414\(^ef\) \| 493\(^eg\) \| 844 \| . \| 830 \| 1 085 \| 1 917 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| 252 \| 311 \| . \| 360 \| 360 \| 435 \| \| Francja \| France \| 409 \| 459 \| 429 \| 440 \| 233 \| 255 \| 324 \| 352 \| \| Irlandia \| Ireland \| 230 \| 234 \| 236 \| 258 \| 552 \| 551 \| 508 \| 756 \| \| Niemcy \| Germany \| 383 \| 393 \| 347 \| 447 \| 556 \| 544 \| 570 \| 712 \| \| Szwecja \| Sweden \| 429 \| 426 \| 452 \| 498 \| 303 \| 272 \| 277 \| 287 \| \| Włochy \| Italy \| 280 \| 222 \| 192 \| 264 \| 44 \| 38 \| 42 \| 80 \| \(^a\) Dane orientacyjne. \(b—d\) Lata: \(b\) – 1872–1876, \(c\) – 1884–1888, \(d\) – 1896–1900. \(e\) 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). \(f—h\) Lata: \(f\) – 1878–1882, \(g\) – 1894–1898, \(h\) – 1888–1890. \(^a\) Approximate data \(b\) 1872–1876. \(c\) 1884–1888. \(d\) 1896–1900. \(e\) 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). \(f\) 1878–1882. \(g\) 1894–1898. \(h\) 1888–1890. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 168; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215 i 216; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 93, 94, 148, 157 i 210; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 268–307. \| Kraje \| Countries \| Ogółem \| W tym 4 zboża \| w tym pszenica \| \|-------\|-----------\|--------\|---------------\|----------------\| \| \| \| Grand total \| total \| of which wheat \| \| \| \| in kg \| in kg \| in kg \| \| Polska \| Poland \| 370 \| 364 \| 60 \| \| Austria \| Austria \| . \| 249 \| 62 \| \| Belgia \| Belgium \| . \| 197 \| 57 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 516 \| 383 \| 275 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 396 \| 380 \| 106 \| \| Dania \| Denmark \| 739 \| 739 \| 102 \| \| Francja \| France \| 367 \| 353 \| 198 \| \| Hiszpania \| Spain \| 360 \| 326 \| 179 \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| 162 \| 50 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 516 \| 224 \| 163 \| \| Niemcy \| Germany \| 646 \| 335 \| 65 \| \| Rumunia \| Romania \| 521 \| 254 \| 170 \| \| Węgry \| Hungary \| 673 \| 417 \| 244 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 96 \| 96 \| 37 \| \| Włochy \| Italy \| 286 \| 199 \| 177 \| a Przeciętne roczne. b Pszenica, żyto, jęczmień i owsie. a Annual averages. b Wheat, rye, barley and oats. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 487 i 488; On the basis: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 509; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 390. \| Kraje \| Countries \| 1920 \| 1930 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 677 \| 975 \| 996 \| \| Austria \| Austria \| 59<sup>a</sup> \| 101 \| 104 \| \| Belgia \| Belgium \| 299 \| 367 \| 389 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 385 \| 641 \| 673 \| \| Dania \| Denmark \| 380 \| 276 \| 379 \| \| Francja \| France \| 300 \| 338 \| 421 \| \| Holandia \| Netherlands \| 408 \| 386 \| 327 \| \| Jugosławia<sup>b</sup> \| Yugoslavia<sup>b</sup> \| 94 \| 107 \| 111 \| \| Niemcy \| Germany \| 451 \| 724 \| 742 \| \| Rumunia \| Romania \| 49 \| 138 \| 116 \| \| Węgry \| Hungary \| 260 \| 219 \| 234 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 148 \| 99 \| 109 \| \| Włochy \| Italy \| 38 \| 48 \| 68 \| <sup>a</sup> 1921 r. <sup>b</sup> W 1920 r. Chorwacja, Serbia i Slovenia. <sup>a</sup> 1921. <sup>b</sup> In 1920 Croatia, Serbia and Slovenia. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, On the basis: s. 374. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|------\|------\| \| Poland \| 467 \| 473 \| 608 \| 584 \| 707 \| \| Austria \| 170<sup>b</sup> \| 249<sup>b</sup> \| 456<sup>b</sup> \| 555 \| 658 \| \| Belgium \| 171<sup>b</sup> \| 189<sup>b</sup> \| 206<sup>b</sup> \| 244 \| 290 \| \| Bulgaria \| 450 \| 561 \| 917 \| 430 \| 925 \| \| Czech Republic<sup>c</sup> \| 393 \| 394 \| 707 \| 627 \| 662 \| \| Denmark \| 768<sup>b</sup> \| 848<sup>b</sup> \| 1 524<sup>b</sup> \| 1 776 \| 1 595 \| \| France \| 331 \| 448 \| 929 \| 1 145 \| 1 046 \| \| Spain \| 263 \| 281 \| 422 \| 623 \| 420 \| \| Netherlands \| 139<sup>b</sup> \| 137<sup>b</sup> \| 91<sup>b</sup> \| 116 \| 115 \| \| Yugoslavia \| 375 \| 510 \| 736 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 551 \| 540 \| \| GDR<sup>d</sup> \| 301 \| 323 \| 722 \| x \| x \| \| FRG<sup>d</sup> \| 202 \| 242 \| 400 \| x \| x \| \| Romania \| 356 \| 503 \| 962 \| 465 \| 778 \| \| Hungary \| 602 \| 647 \| 1 349 \| 994 \| 1 232 \| \| United Kingdom \| 146 \| 165 \| 398 \| 408 \| 336 \| \| Italy \| 238 \| 279 \| 327 \| 359 \| 314 \| <sup>a</sup> W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. <sup>b</sup> 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsy). <sup>c</sup> W latach 1948–1985 Czechosłowacja. <sup>d</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>a</sup> In long-term period – annual averages. <sup>b</sup> 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). <sup>c</sup> In 1948–1985 Czechoslovakia. <sup>d</sup> Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Cereals production, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 509; Rocznik Statystyczny 1968, Warszawa 1968, s. 664; Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989, s. 573 i 574; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 525 i 526; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 464; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 178 i 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 308 i 309; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 370 i 390. Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS A. W LATACH 1500–1799 – zboża IN 1500–1799 – cereals \| Kraje \| Countries \| 1500–1549 \| 1550–1599 \| 1600–1649 \| 1650–1699 \| 1700–1749 \| 1750–1799 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 3,9 \| 4,3 \| 4,0 \| 3,8 \| 3,5 \| 4,7 \| \| Anglia \| England \| 7,4 \| 7,3 \| 6,7 \| 9,3 \| . \| 10,1 \| \| Czechy \| Czechia \| 3,9 \| 4,3 \| 4,0 \| 3,8 \| 3,5 \| 4,7 \| \| Francja \| France \| 6,7 \| . \| . \| 6,2 \| 6,3 \| 7,0 \| \| Hiszpania \| Spain \| 6,7 \| . \| . \| 6,2 \| 6,3 \| 7,0 \| \| Holandia \| Holland \| 7,4 \| 7,3 \| 6,7 \| 9,3 \| . \| 10,1 \| \| Niemcy \| Germany \| 4,0 \| 4,4 \| 4,5 \| 4,1 \| 4,1 \| 5,1 \| \| Rosja \| Russia \| 3,9 \| 4,3 \| 4,0 \| 3,8 \| 3,5 \| 4,7 \| \| Skandynawia \| Scandinavia \| 4,0 \| 4,4 \| 4,5 \| 4,1 \| 4,1 \| 5,1 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 4,0 \| 4,4 \| 4,5 \| 4,1 \| 4,1 \| 5,1 \| \| Węgry \| Hungary \| 3,9 \| 4,3 \| 4,0 \| 3,8 \| 3,5 \| 4,7 \| \| Włochy \| Italy \| 6,7 \| . \| . \| 6,2 \| 6,3 \| 7,0 \| a Mierzone liczbą ziaren z jednego ziarna wysianego; współczynnik uśredniony dla 3 podstawowych zbóż uprawnych (pszennicy, żyta i jęczmienia). Uwaga. Do końca XVIII w. rolnictwo europejskie, z wyjątkiem Anglii i Holandii, stało na niskim poziomie. Ok. 1700 r. przeciętna europejska rodzina chłopska wytwarzała zaledwie około 20–30% żywności więcej niż wynosiła jej konsumpcja własna, co z trudem pozwalalo wyżywić społeczeństwo na granicy minimum egzystencji. Holandia już w XVII w., zaś Anglia pod koniec tego stulecia zaczęły modernizować swoje rolnictwo, porzucając m.in. tradycyjne metody uprawy (trójpólówkę) na rzecz płodozmianu. Jednakże w większości krajów europejskich tradycyjne metody uprawy roli zarzucono dopiero w drugiej połowie XVIII w. a Measured by the number of grains from one grain sown; the average coefficient for 3 basic cereals (wheat, rye and barley). Note. Until the late 18th century European agriculture, except for England and Holland, was at a low level. Around 1700 an average European peasant family produced only ca. 20–30% more food than it needed for own consumption, which hardly sufficed to feed the population at the minimum level of existence. Holland already in the 17th century, and England in the late 17th century, started to modernize their agriculture, abandoning, among others, traditional cultivation methods such as the three-field system to the benefit of crop rotation. However, in most European countries traditional cultivation methods were abandoned as late as in the second half of the 18th century. Przeciętne roczne plony w ziarnie\(^a\) w końcu XVIII w.: Annual average of yields in grain\(^a\) at the end of the 18th century: \| \| pszenica wheat \| żyto rye \| jęczmień barley \| owies oats \| \|------------------\|----------------\|----------\|-----------------\|------------\| \| Polska \| 5,3 \| 4,7 \| 4,6 \| 4,2 \| \| Anglia \| 11,3 \| — \| 12,7 \| 9,0 \| \| Austria \| 4,0 \| 4,0 \| 4,6 \| 5,2 \| \| Francja \| 6,4 \| 5,5 \| 6,8 \| 8,2 \| \| Hiszpania \| 4,5 \| 2,5 \| 7,0 \| — \| \| Holandia \| 11,2 \| 7,5 \| 14,2 \| 11,1 \| \| Niderlandy Pld. \| 11,5 \| 12,2 \| 14,1 \| 13,2 \| \| Niemcy \| 7,1 \| 5,6 \| 6,7 \| 8,0 \| \| Rosja \| 3,0 \| 3,1 \| 3,1 \| 3,6 \| \| Szwecja \| 6,0 \| 5,9 \| 5,9 \| 5,0 \| \| Włochy \| 4,1 \| 4,4 \| 5,0 \| 5,2 \| \(^a\) Mierzone liczbą ziaren z jednego ziarna wysianego. \(^a\) Measured by the number of grains from one grain sown. Na podstawie: P. Kriedte, Peasants, Landlords and Merchant Capitalists: Europe and the World Economy, 1500–1800, Spa 1983, s. 22; I. Rychlikowa, Produkcja zbóżowa wielkiej własności w Małopolsce w latach 1764–1805, Warszawa 1967, s. 94; J. L. van Zanden, The Development of Agricultural Productivity in Europe, 1500–1800, w: Land Productivity and Agro-systems in the North Sea Area (Middle Ages–20th Century), Turnhout 1999, s. 359. \| Countries \| 1871–1875 \| 1893–1897 \| 1909–1913 \| 1871–1875 \| 1893–1897 \| 1909–1913 \| 1871–1875 \| 1893–1897 \| 1909–1913 \| \|-------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Galicia \| 9,4 \| 9,2 \| 11,7 \| 7,2 \| 8,0 \| 11,3 \| 74 \| 100 \| 111 \| \| Kingdom of Poland \| 8,3 \| 9,7 \| 12,4 \| 7,1 \| 8,1 \| 10,8 \| 63 \| 70 \| 95 \| \| Prussian Partition\| 11,2 \| 12,1 \| 21,6 \| 8,0 \| 9,9 \| 17,0 \| 65 \| 85 \| 148 \| \| Austria \| . \| 11,0 \| 13,6 \| . \| 10,0 \| 13,8 \| . \| 79 \| 99 \| \| France \| 11,2 \| 12,2 \| 13,2 \| 10,1 \| 11,0 \| 10,4 \| 80 \| 80 \| 86 \| \| Ireland \| 16,2 \| 20,5 \| 25,0 \| . \| . \| . \| 76 \| 90 \| 137 \| \| Germany \| 14,6 \| 16,6 \| 20,6 \| 11,5 \| 14,0 \| 18,1 \| 89 \| 117 \| 137 \| \| Spain \| . \| 7,2 \| 9,2 \| . \| 6,7 \| 8,7 \| . \| . \| 110 \| \| Sweden \| 14,6 \| 16,5 \| 19,2 \| 13,8 \| 14,1 \| 15,6 \| 79 \| 84 \| 103 \| \| Hungary \| . \| 12,3 \| 12,7 \| . \| 11,0 \| 11,9 \| . \| 71 \| 79 \| \| United Kingdom \| . \| . \| 21,8 \| . \| . \| . \| . \| . \| 156 \| \| Italy \| . \| 7,4 \| 10,3 \| . \| 7,4 \| 13,1 \| . \| 60 \| 95 \| a–e Lata: a – 1876–1880, b – 1894–1898, c – 1878–1882, d – 1896–1900, e – 1891–1895. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215–217; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 97, 158 i 227; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 205–307. ### Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) C. W LATACH 1921–1938 IN 1921–1938 \| Kraje \| Countries \| 1921–1925 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| z 1 ha w dt \| per ha in dt \| \| \| #### Pszenica Wheat \| Europa \| Europe \| . \| 12,9 \| 13,4 \| 13,9 \| \|--------\|--------\|---\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 11,8 \| 12,3 \| 11,7 \| 11,9 \| \| Austria \| Austria \| 12,6 \| 15,1 \| 15,8 \| 16,7 \| \| Belgia \| Belgium \| 26,2 \| 26,5 \| 25,7 \| 27,3 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 8,8 \| 10,2 \| 11,3 \| 12,7 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 15,9 \| 17,2 \| 17,5 \| 17,0 \| \| Francja \| France \| 14,5 \| 14,8 \| 15,9 \| 15,8 \| \| Hiszpania \| Spain \| 9,2 \| 9,2 \| 9,5 \| 9,6b \| \| Holandia \| Netherlands \| 28,1 \| 29,8 \| 29,7 \| 30,3 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 10,0 \| 11,9 \| 10,4 \| 11,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 18,4 \| 19,8 \| 22,0 \| 22,5 \| \| Rumunia \| Romania \| 8,5 \| 9,2 \| 8,1 \| 9,7 \| \| Węgry \| Hungary \| 12,0 \| 14,0 \| 13,6 \| 14,0 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 22,6 \| 22,5 \| 22,6 \| 23,1 \| \| Włochy \| Italy \| 11,5 \| 12,8 \| 14,3 \| 14,4 \| #### Żyto Rye \| Europa \| Europe \| . \| 13,1 \| 13,7 \| 13,6 \| \|--------\|--------\|---\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 11,5 \| 10,9 \| 10,9 \| 11,2 \| \| Austria \| Austria \| 11,6 \| 13,3 \| 15,5 \| 14,7 \| \| Belgia \| Belgium \| 23,1 \| 24,1 \| 25,9 \| 23,9 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 15,4 \| 16,3 \| 17,3 \| 16,2 \| \| Dania \| Denmark \| 15,4 \| 15,9 \| 17,4 \| 17,7 \| \| Francja \| France \| 11,6 \| 11,5 \| 11,9 \| 11,5 \| \| Hiszpania \| Spain \| 9,7 \| 8,7 \| 9,3 \| 9,3b \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 7,8 \| 9,0 \| 8,4 \| 8,2 \| \| Litwa \| Lithuania \| 10,7 \| 10,7 \| 12,0 \| 12,1 \| \| Niemcy \| Germany \| 15,0 \| 16,2 \| 17,6 \| 17,3 \| \| Rumunia \| Romania \| 7,6 \| 9,3 \| 8,8 \| 9,3 \| \| Węgry \| Hungary \| 10,6 \| 11,4 \| 11,7 \| 11,1 \| --- a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. \| Kraje \| Countries \| 1921–1925 z 1 ha w dt \| 1925–1929 per ha in dt \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|----------------------\|------------------------\|-----------\|-----------\| \| Jęczmień \| Barley \| \| \| \| \| \| EUROPA \| EUROPE \| . \| 14,0 \| 14,1 \| 14,4 \| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 12,2 \| 12,1 \| 12,0 \| 11,8 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 16,1 \| 18,1 \| 18,0 \| 17,0 \| \| Dania \| Denmark \| 25,0 \| 27,0 \| 28,2 \| 29,8 \| \| Francja \| France \| 13,8 \| 15,4 \| 14,6 \| 14,5 \| \| Hiszpania \| Spain \| 11,4 \| 11,3 \| 12,4 \| 12,6b \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 8,4 \| 9,9 \| 9,7 \| 9,6 \| \| Niemcy \| Germany \| 17,8 \| 19,2 \| 20,1 \| 21,6 \| \| Rumunia \| Romania \| 6,9 \| 9,3 \| 7,8 \| 6,6 \| \| Węgry \| Hungary \| 10,9 \| 13,9 \| 14,2 \| 13,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 18,5 \| 20,9 \| 20,0 \| 20,9 \| \| Owies \| Oats \| . \| 14,9 \| 14,8 \| 15,1 \| \| EUROPA \| EUROPE \| . \| 14,9 \| 14,8 \| 15,1 \| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 11,6 \| 11,5 \| 11,6 \| 11,4 \| \| Austria \| Austria \| 11,1 \| 14,2 \| 13,5 \| 15,2 \| \| Belgia \| Belgium \| 22,3 \| 25,3 \| 26,1 \| 26,8 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 14,4 \| 16,7 \| 17,2 \| 16,0 \| \| Dania \| Denmark \| 19,4 \| 23,1 \| 25,8 \| 26,8 \| \| Francja \| France \| 12,7 \| 14,6 \| 13,9 \| 13,9 \| \| Hiszpania \| Spain \| 8,0 \| 7,7 \| 8,9 \| 8,6b \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 8,0 \| 9,4 \| 8,2 \| 8,7 \| \| Niemcy \| Germany \| 15,8 \| 18,7 \| 18,8 \| 20,2 \| \| Rumunia \| Romania \| 7,2 \| 9,0 \| 8,7 \| 7,7 \| \| Szwecja \| Sweden \| 15,0 \| 16,6 \| 17,3 \| 18,9 \| \| Węgry \| Hungary \| 10,3 \| 13,4 \| 11,8 \| 12,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 17,4 \| 20,0 \| 20,0 \| 20,4 \| a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) C. W LATACH 1921—1938 (dok.) IN 1921—1938 (cont.) \| Kraje \| Countries \| 1921—1925 \| 1925—1929 \| 1930—1934 \| 1934—1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| z 1 ha w dt \| per ha in dt \| \| \| ### Ziemniaki Potatoes \| Kraje \| Countries \| 1921—1925 \| 1925—1929 \| 1930—1934 \| 1934—1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| EUROPA \(^a\) \| EUROPE \(^a\) \| . \| 116,9 \| 127,5 \| 132,6 \| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 119,0 \| 106,7 \| 112,9 \| 120,7 \| \| Austria \| Austria \| 99,7 \| 123,6 \| 132,7 \| 137,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 178,9 \| 205,2 \| 214,7 \| 200,9 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 105,3 \| 119,9 \| 127,2 \| 132,4 \| \| Dania \| Denmark \| 151,8 \| 140,7 \| 165,1 \| 169,7 \| \| Francja \| France \| 84,1 \| 97,7 \| 110,5 \| 111,8 \| \| Hiszpania \| Spain \| 84,2 \| 112,8 \| 113,3 \| 112,6\(b\) \| \| Holandia \| Netherlands \| 172,1 \| 172,4 \| 193,8 \| 185,9 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 45,8 \| 50,4 \| 59,5 \| 62,0 \| \| Niemcy \| Germany \| 129,9 \| 135,7 \| 159,5 \| 168,9 \| \| Rumunia \| Romania \| 86,1 \| 98,9 \| 84,2 \| 90,2 \| \| Węgry \| Hungary \| 67,4 \| 74,5 \| 61,4 \| 73,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 157,5 \| 166,8 \| 165,1 \| 169,2 \| \| Włochy \| Italy \| 52,9 \| 56,4 \| 59,8 \| 65,7 \| ### Buraki cukrowe Sugar beets \| Kraje \| Countries \| 1921—1925 \| 1925—1929 \| 1930—1934 \| 1934—1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| EUROPA \(^a\) \| EUROPE \(^a\) \| . \| 241,1 \| 268,3 \| 272,5 \| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 201,1 \| 202,5 \| 216,0 \| 216,1 \| \| Belgia \| Belgium \| 285,7 \| 281,1 \| 307,0 \| 290,1 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 258,2 \| 263,3 \| 265,3 \| 285,9 \| \| Dania \| Denmark \| 264,8 \| 290,8 \| 309,9 \| 320,0 \| \| Francja \| France \| 248,9 \| 237,6 \| 290,4 \| 274,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| 182,5 \| 254,6 \| 254,4 \| 240,0\(b\) \| \| Holandia \| Netherlands \| 325,3 \| 330,6 \| 375,2 \| 380,8 \| \| Niemcy \| Germany \| 241,5 \| 250,1 \| 294,1 \| 309,9 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 189,9 \| 195,0 \| 222,9 \| 221,2 \| \| Włochy \| Italy \| 285,8 \| 255,6 \| 266,2 \| 251,0 \| \(a\) Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). \(b\) Lata 1931—1935. \(a\) Excluding Soviet Union. \(b\) 1931—1935. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933—34, Rome 1934, s. 174—185, 198, 199, 202 On the basis: i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940—41, Rome 1941, s. 10—23, 36, 37, 44—48; Annuaire International de Statistique Agricole 1941—42, à 1945—46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54 i 55; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 76—82, 88—91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88—93, 98 i 99; obliczenia własne. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1989–1991 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Pszenica \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 12,5 \| 16,1 \| 32,9 \| 38,7 \| 38,2 \| \| Austria \| 17,1 \| 22,7 \| 44,6 \| . \| 50,2 \| \| Belgium \| 32,2 \| 35,9 \| 58,9 \| 67,1 \| 74,8 \| \| Bulgaria \| 12,4 \| 16,3 \| 39,3 \| 43,6 \| 33,4 \| \| Czechoslovakia \| 19,0 \| 21,2 \| 46,9 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 46,0 \| 51,6 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| . \| 36,5 \| \| France \| 18,3 \| 23,5 \| 55,4 \| 65,0 \| 69,3 \| \| Spain \| 8,7 \| 10,1 \| 19,1 \| 24,0 \| 31,1 \| \| Netherlands \| 36,5 \| 40,6 \| 71,2 \| 75,3 \| 85,5 \| \| Yugoslavia \| 12,0 \| 15,2 \| 34,6 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 62,4 \| 74,1 \| \| GDR \| 26,3 \| 31,2 \| 48,6 \| x \| x \| \| FRG \| 26,2 \| 27,1 \| 56,7 \| x \| x \| \| Romania \| 9,5 \| 11,3 \| 28,3 \| 30,5 \| 26,5 \| \| Hungary \| 13,8 \| 15,0 \| 46,4 \| 51,8 \| 40,3 \| \| United Kingdom \| 27,2 \| 33,0 \| 65,5 \| 69,9 \| 78,0 \| \| Italy \| 15,2 \| 17,6 \| 27,8 \| 29,8 \| 36,3 \| \| Żyto \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 12,6 \| 14,2 \| 24,7 \| 26,4 \| 24,3 \| \| Austria \| 14,9 \| 19,6 \| 36,5 \| 41,9 \| 38,0 \| \| Czech Republic \| 17,4 \| 19,7 \| 34,8 \| 20,0 \| 42,9 \| \| France \| 11,6 \| 13,3 \| 31,0 \| 36,4 \| 47,7 \| \| Spain \| 7,7 \| 8,8 \| 11,2 \| 13,6 \| 19,4 \| \| Germany \| x \| x \| x \| 41,1 \| 48,7 \| \| GDR \| 19,5 \| 21,1 \| 32,1 \| x \| x \| \| FRG \| 22,1 \| 26,4 \| 39,6 \| x \| x \| \| Hungary \| 12,4 \| 11,4 \| 19,2 \| 25,5 \| 22,2 \| a W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. b Lata 1986–1989. c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In 1956–1991 including Luxembourg. b 1986–1989. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. \| Countries \| 1948–1952 \| 1956–1960 \| 1981–1985 \| 1989–1991 \| 2006–2010 \| \|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Barley \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 12,7 \| 16,2 \| 30,5 \| 34,5 \| 31,5 \| \| Austria \| 16,4 \| 23,4 \| 41,9 \| 49,6 \| 41,3 \| \| Czech Republic \| 17,3 \| 21,2 \| 40,4 \| 38,4 \| 41,0 \| \| Denmark \| 34,5 \| 35,3 \| 42,3 \| 53,1 \| 50,7 \| \| France \| 16,1 \| 25,1 \| 45,3 \| 57,1 \| 63,4 \| \| Spain \| 12,3 \| 11,8 \| 20,0 \| 21,4 \| 29,3 \| \| Yugoslavia\| 10,1 \| 13,3 \| 24,9 \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 55,1 \| 60,5 \| \| GDR \| 22,9 \| 28,7 \| 43,5 \| x \| x \| \| FRG \| 23,9 \| 29,3 \| 51,1 \| x \| x \| \| Romania \| 7,6 \| 12,9 \| 30,6 \| 36,5 \| 26,7 \| \| Hungary \| 14,4 \| 17,9 \| 36,8 \| 45,7 \| 34,6 \| \| United Kingdom \| 25,2 \| 30,5 \| 48,9 \| 51,9 \| 36,5 \| \| Oats \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 13,1 \| 15,2 \| 24,9 \| 27,6 \| 24,1 \| \| Czech Republic \| 15,8 \| 18,4 \| 33,2 \| 31,1 \| 29,0 \| \| Denmark \| 31,7 \| 32,3 \| 40,3 \| 47,9 \| 44,2 \| \| France \| 14,4 \| 18,5 \| 37,0 \| 39,5 \| 44,8 \| \| Spain \| 8,3 \| 8,5 \| 12,3 \| 13,8 \| 20,3 \| \| Germany \| x \| x \| x \| 43,2 \| 44,7 \| \| GDR \| 11,7 \| 11,5 \| 38,0 \| x \| x \| \| FRG \| 22,3 \| 26,0 \| 41,9 \| x \| x \| \| Romania \| 7,1 \| 9,8 \| 12,0 \| 14,8 \| 16,1 \| \| Sweden \| 16,3 \| 18,1 \| 37,3 \| 39,9 \| 37,4 \| \| United Kingdom \| 22,8 \| 24,9 \| 44,9 \| 48,3 \| 57,3 \| \| Italy \| 10,6 \| 12,6 \| 18,4 \| 20,4 \| 24,2 \| c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. f Lata 2008–2010. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. f 2008–2010. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 321, 326, 330, 331, 333 i 334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 314–318, 323 i 326; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| 1948–1952 \| 1986–1990 \| 2006–2010 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| ziemniaki \| potatoes \| buraki cukrowe \| sugar beets \| \| \| \| z 1 ha w dt \| per ha in dt \| z 1 ha w dt \| per ha in dt \| \| Polska \| Poland \| 115 \| 190 \| 190 \| 187 \| 346 \| 488 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| . \| 231 \| 544 \| 676 \| \| Belgia \| Belgium \| 236 \| 437 \| 437 \| 362 \| 532 \| 738 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 113 \| 191 \| x \| 232 \| 350 \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| 247 \| x \| x \| 548 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| 175 \| x \| x \| 502 \| \| Francja \| France \| 122 \| 180 \| 418 \| 266 \| 593 \| 855 \| \| Holandia \| Netherlands \| 252 \| 417 \| 440 \| 419 \| 566 \| 717 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 406 \| x \| x \| 630 \| \| NRD \| GDR \| 161 \| 241 \| x \| 254 \| 306 \| x \| \| RFN \| FRG \| 212 \| 354 \| x \| 303 \| 514 \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 76 \| 234 \| 141 \| . \| . \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 190 \| 367 \| 427 \| 269 \| 407 \| 631 \| \| Włochy \| Italy \| . \| . \| . \| 273 \| 497 \| 556 \| a W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In 1986–1990 including Luxembourg. b Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Potatoes and sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 323–326, 331 i 334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–318, 322, 323, 325 i 326; obliczenia własne. \| Lata \| Bydło rogaté \| Trzoda chlewna \| Owce \| Konie \| \|------\|--------------\|----------------\|------\|-------\| \| \| ok. around 1871=100 \| \| \| \| \| 1882 \| 116,8 \| 131,6 \| 63,5 \| 122,3 \| \| 1900 \| 135,2 \| 175,3 \| 47,3 \| 151,6 \| \| 1912 \| 120,9 \| . \| 21,1 \| 146,8 \| \| 1862 \| 108,3 \| 106,8 \| 65,3 \| 105,6 \| \| 1900 \| 131,0 \| 170,6 \| 47,2 \| 124,3 \| \| 1912 \| 120,8 \| 249,5 \| 34,1 \| 130,2 \| \| 1862 \| 128,7 \| 125,6 \| 89,5 \| 145,7 \| \| 1900 \| 132,3 \| 139,4 \| 67,8 \| 184,9 \| \| 1912 \| 101,4 \| . \| 25,1 \| 162,9 \| \| 1862 \| 107,9 \| 176,4 \| 40,3 \| 106,7 \| \| 1900 \| 150,4 \| 253,4 \| 29,7 \| 131,4 \| \| 1912 \| 164,6 \| 439,5 \| 14,0 \| 145,4 \| \| 1900 \| . \| 139,8 \| 126,2\| 173,1 \| \| 1912 \| . \| 152,3 \| 102,5\| 179,1 \| \| 1900 \| . \| 162,9 \| 161,3\| 152,3 \| \| 1912 \| . \| 165,1 \| 128,5\| 155,4 \| \| 1900 \| . \| 110,6 \| 94,8 \| 203,3 \| \| 1912 \| . \| 136,0 \| 78,7 \| 213,7 \| \| 1862 \| 115,6 \| 139,2 \| 63,0 \| 105,3 \| \| 1900 \| 128,1 \| 183,6 \| 52,1 \| 123,5 \| \| 1912 \| 123,4 \| 260,0 \| 45,4 \| 129,7 \| \| 1862 \| 118,6 \| 181,0 \| 67,1 \| 109,8 \| \| 1900 \| 138,8 \| 296,8 \| 52,9 \| 147,6 \| \| 1912 \| 190,5 \| 332,1 \| 39,5 \| 173,8 \| \| 1862 \| . \| 115,0 \| 91,0 \| . \| \| 1900 \| . \| 123,1 \| 84,8 \| . \| \| 1912 \| . \| 124,7 \| 69,0 \| . \| \| 1862 \| . \| 119,9 \| 60,6 \| . \| \| 1900 \| 72,6 \| . \| . \| . \| \| 1912 \| 88,2 \| 150,7 \| 71,3 \| . \| \| 1862 \| 100,3 \| 145,1 \| 92,9 \| . \| \| 1900 \| 115,9 \| 117,3 \| 94,3 \| . \| \| 1912 \| 121,9 \| 130,8 \| 84,0 \| . \| a Dane orientacyjne. b W przypadku owiec – ok. 1870=100. c Ok. 1890 r. d 1883=100. e 1882=100. f 1859=100. g 1865=100. a Approximate data. b For sheep – around 1870=100. c Around 1890. d 1883=100. e 1882=100. f 1859=100. g 1865=100. \| Lata Years Kraje Countries \| Bydło rogaté Horned cattle \| Trzoda chlewna Pigs \| Owce Sheep \| Konie Horses \| \|---------------------------\|---------------------------\|---------------------\|------------\|-------------\| \| \| ok. around 1871=100 \| \| \| \| \| Niemcy Germany \| 98,8 \| 142,4 \| 54,4 \| 105,1 \| \| \| 132,4 \| 196,6 \| 38,8 \| 125,1 \| \| \| 146,1 \| 300,1 \| 22,1 \| 136,0 \| \| Rosja – część europejska Russia – the European part \| 110 \| 106 \| 102 \| 115 \| \| \| 145 \| 130 \| 105 \| 126 \| \| \| 145 \| 140 \| 89 \| 142 \| \| Rumunia Romania \| 129,6 \| 115,2 \| 119,4 \| 136,3 \| \| \| 141,2 \| 212,6 \| 134,5 \| 221,0 \| \| \| 145,5 \| . \| 125,7 \| 211,0 \| \| Szwecja Sweden \| 111,4 \| 168,4 \| 84,7 \| 107,3 \| \| \| 127,5 \| 211,2 \| 79,1 \| 121,7 \| \| \| 132,8 \| 244,9 \| 62,9 \| 134,2 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 107,5 \| 115,6 \| 89,4 \| 112,4 \| \| \| 125,9 \| 95,3 \| 98,4 \| 120,6 \| \| \| 130,0 \| 112,9 \| 125,2 \| 122,8 \| \| Włochy Italy \| 130,3 \| 112,2 \| 109,4 \| 119,6 \| \| \| 143,1 \| 124,1 \| 107,2 \| 134,4 \| \| \| 171,4 \| 159,2 \| 172,5 \| 178,6 \| a Dane orientacyjne. b W przypadku owiec — ok. 1870=100. c Ok. 1890 r. h Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii); dane przybliżone. a Approximate data. b For sheep – around 1870=100. c Around 1890. h Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland); approximate data. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 219–222; On the basis: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 155; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europa 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 332–372. \| Kraje \| Bydło Cattle \| Trzoda chlewna Pigs<sup>a</sup> \| Owce Sheep<sup>a</sup> \| Konie Horses \| Bydło Cattle \| Trzoda chlewna Pigs<sup>a</sup> \| Owce Sheep<sup>a</sup> \| Konie Horses \| \|-------\|--------------\|-------------------------------\|------------------------\|--------------\|--------------\|-------------------------------\|------------------------\|--------------\| \| \| w tys. szt. \| in thou. heads \| \| \| \| \| \| \| \| Ziemie polskie \| 6 420 \| . \| 2 107 \| 2 697 \| 272 \| . \| 88 \| 112 \| \| Galicja \| 2 503 \| 1 834 \| 378 \| 906 \| 312 \| 229 \| 47 \| 113 \| \| Królestwo Polskie \| 2 267 \| 1 539<sup>b</sup> \| 1 050 \| 1 227 \| 193 \| 157<sup>b</sup> \| 87 \| 105 \| \| zabór pruski \| 1 635 \| 2 426 \| 719 \| 564 \| 427 \| 634 \| 188 \| 147 \| \| Litwa, Białoruś i Ruś \| 6 718 \| 4 118 \| 5 225 \| 3 684 \| . \| 162 \| 205 \| 147 \| \| Litwa i Białoruś \| 4 171 \| 2 495 \| 3 100 \| 1 897 \| 325 \| 193 \| 240 \| 149 \| \| Ruś \| 2 547 \| 1 623 \| 2 125 \| 1 787 \| 203 \| 130 \| 170 \| 143 \| \| Austria \| 9 160 \| 6 632 \| 2 428 \| 1 803 \| 321 \| 232 \| 85 \| 63 \| \| Dania \| 2 360 \| 1 468 \| 727 \| 551 \| 856 \| 532 \| 264 \| 200 \| \| Francja \| . \| 14 706 \| 16 468 \| 3 222 \| . \| 375 \| 490 \| 82 \| \| Hiszpania \| 2 562 \| 2 404 \| 15 726 \| 542 \| 129 \| 122 \| 789 \| 27 \| \| Irlandia \| 4 848 \| 1 415 \| 3 907 \| . \| 1 104 \| 332 \| 890 \| . \| \| Niemcy \| 20 900 \| 25 659 \| 5 521 \| 4 558 \| 322 \| 390 \| 85 \| 70 \| \| Rosja – część europejska<sup>c</sup> \| 31 000 \| 12 700 \| 40 200 \| 24 000 \| 261 \| 104 \| 338 \| 186 \| \| Rumunia \| 2 667 \| 1 709<sup>b</sup> \| 5 270 \| 825 \| 369 \| 289<sup>b</sup> \| 728 \| 114 \| \| Szwecja \| 2 690 \| 957 \| 1 004 \| 588 \| 486 \| 173 \| 182 \| 106 \| \| Węgry \| 6 164<sup>d</sup> \| 6 416 \| 7 698 \| 2 001<sup>d</sup> \| 334<sup>d</sup> \| 347 \| 416 \| 108<sup>d</sup> \| \| Wielka Brytania \| 7 026 \| 2 882 \| 28 903 \| 1 545 \| 172 \| 69 \| 708 \| 38 \| \| Włochy \| 6 487 \| 2 576 \| 12 031 \| 986 \| 187 \| 74 \| 347 \| 28 \| <sup>a</sup> Dane orientacyjne. <sup>b</sup> 1900 r. <sup>c</sup> Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). <sup>d</sup> Bez Chorwacji. <sup>a</sup> Approximate data. <sup>b</sup> 1900. <sup>c</sup> Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). <sup>d</sup> Excluding Croatia. W Finlandii ok. 1912 r. było 618 tys. koni (141 koni na 1 000 ludności). Around 1912, in Finland there were 618 thous. horses (141 horses per 1 000 population). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 219–222; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 155; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 332–372. \| Countries \| Years \| Bydło Cattle \| Trzoda chlewna Pigs \| Owce Sheep \| Konie Horses \| \|-----------------\|-------\|--------------\|---------------------\|------------\|-------------\| \| Polska \| 1921 \| 7 897 \| 5 174 \| 2 179 \| 3 280 \| \| Poland \| 1938 \| 10 554 \| 7 525 \| 3 411 \| 3 916 \| \| Austria \| 1920 \| 2 114 \| 1 189 \| 368 \| 282 \| \| Austria \| 1938 \| 2 596 \| 2 871 \| 316 \| 231 \| \| Belgia \| 1920 \| 1 487 \| 9 717 \| \| 250 \| \| Belgium \| 1938 \| 1 690 \| 9 600 \| \| \| \| Czechosłowacja \| 1920 \| 4 212 \| 2 015 \| 976 \| 740 \| \| Czechoslovakia \| 1938 \| 4 938 \| 3 827 \| 458 \| 656 \| \| Dania \| 1920 \| 2 504 \| 1 116 \| 540 \| 536 \| \| Denmark \| 1938 \| 3 238 \| 2 885 \| 187 \| 564 \| \| Finlandia \| 1925 \| 1 871 \| 378 \| 1 451 \| 402 \| \| Finland \| 1938 \| 1 954 \| 531 \| 1 073 \| 380 \| \| Francja \| 1920 \| 13 217 \| 4 942 \| 9 406 \| 2 880 \| \| France \| 1938 \| 15 628 \| 7 127 \| 9 872 \| 2 692 \| \| Hiszpania \| 1925 \| 3 794 \| 5 267 \| 20 067 \| 698 \| \| Spain \| 1934 \| 4 215 \| 5 412 \| 19 093 \| 568 \| \| Holandia \| 1925 \| 2 063 \| 1 519 \| 668 \| 364 \| \| Netherlands \| 1938 \| 2 764 \| 1 538 \| 654 \| 300 \| \| Jugosławia \| 1925 \| 3 768 \| 2 802 \| 7 907 \| 1 106 \| \| Yugoslavia \| 1938 \| 4 268 \| 3 451 \| 10 137 \| 1 249 \| \| Niemcy \| 1920 \| 16 807 \| 14 179 \| 6 149 \| 3 917 \| \| Germany \| 1938 \| 19 911 \| 20 806 \| 5 677 \| 3 443 \| \| Rumunia \| 1920 \| 4 730 \| 2 514 \| 8 690 \| 1 815 \| \| Romania \| 1938 \| 4 161 \| 3 165 \| 12 768 \| 2 167 \| \| Szwecja \| 1927 \| 1 587 \| 717 \| 806 \| 628 \| \| Sweden \| 1938 \| 3 036 \| 1 371 \| 406 \| 617 \| \| Węgry \| 1920 \| 2 148 \| 3 320 \| 1 817 \| 876 \| \| Hungary \| 1938 \| 1 875 \| 3 110 \| 1 629 \| 814 \| \| Wielka Brytania \| 1920 \| 11 173 \| 3 116 \| 23 404 \| 1 447 \| \| United Kingdom \| 1938 \| 8 762 \| 4 383 \| 20 805 \| 1 096 \| \| Włochy \| 1926 \| 7 400 \| 2 850 \| 12 330 \| 1 050 \| \| Italy \| 1938 \| 7 667 \| 2 940 \| 9 467 \| 791 \| a Na podstawie spisu zwierząt gospodarskich z 30 września. b 1925 r. c 1939 r. d 1937 r. e Przeciętne roczne z lat 1934–1938. f 1926 r. g 1935 r. h 1919 r. a On the basis of the livestock census of 30 September. b 1925. c 1939. d 1937. e Annual averages in 1934–1938. f 1926. g 1935. h 1919. W 1938 r. na 100 ha użytków rolnych — w szt.: In 1938, per 100 ha of agricultural land — in heads: \| \| bydło \| trzoda chlewna \| owce \| konie \| \|------------------\|-------\|----------------\|------\|-------\| \| Polska \| 15,3 \| 41,2 \| 29,4 \| 13,3 \| \| Anglia \| 5,6 \| 44,1 \| 22,1 \| 133,4 \| \| Dania \| 18,3 \| 103,4 \| 92,4 \| 6,1 \| \| Finlandia \| 11,1 \| 56,2 \| 14,7 \| 31,3 \| \| Francja \| 7,8 \| 45,0 \| 20,5 \| 28,4 \| \| Holandia \| 12,7 \| 111,5 \| 59,7 \| 25,8 \| \| Jugosławia \| 8,7 \| 29,1 \| 22,2 \| 69,1 \| \| Niemcy \| 12,0 \| 69,3 \| 81,7 \| 16,7 \| \| Rumunia \| 11,9 \| 23,7 \| 16,2 \| 64,7 \| \| Szwecja \| 12,8 \| 60,9 \| 26,7 \| 8,3 \| \| Węgry \| 10,7 \| 23,1 \| 41,1 \| 21,5 \| \| Włochy \| 3,6 \| 37,5 \| 13,9 \| 44,9 \| Poland England Denmark Finland France Netherlands Yugoslavia Germany Romania Sweden Hungary Italy a 1937 r. b 1935 r. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 58–61; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 92. \| Kraje \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| \|-------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\| \| \| bydło \| cattle \| trzoda chlewna \| pigs \| owce \| sheep \| \| Polska \| 7 200 \| 12 649 \| 5 562 \| 9 350 \| 21 326 \| 14 776 \| 2 199 \| 4 207 \| 214 \| \| Austria \| 2 203 \| . \| 2 013 \| 1 927 \| 4 004 \| 3 134 \| . \| . \| 358 \| \| Belgia<sup>d</sup> \| 2 112 \| 3 111 \| 2 510 \| 1 344 \| 5 067 \| 6 176 \| . \| 115 \| 132 \| \| Czechosłowacja \| 4 303 \| 4 915 \| x \| 3 802 \| 7 588 \| x \| 531 \| 875 \| x \| \| Czechy<sup>e</sup> \| x \| x \| 1 319 \| x \| x \| 1 846 \| x \| x \| 183 \| \| Słowacja \| x \| x \| 467 \| x \| x \| 687 \| x \| x \| 394 \| \| Dania \| 3 053 \| 2 961 \| 1 630 \| 3 235 \| 9 957 \| 12 293 \| . \| 56 \| 90 \| \| Francja \| 15 432 \| 23 919 \| 19 599 \| 6 760 \| 11 446 \| 14 279 \| 7 480 \| 11 911 \| 7 955 \| \| Hiszpania \| . \| 4 495 \| 6 075 \| . \| 10 715 \| 25 704 \| . \| 14 180 \| 18 552 \| \| Holandia \| 2 723 \| 5 226 \| 3 960 \| 1 860 \| 10 138 \| 12 206 \| 390 \| 858 \| 1 211 \| \| Niemcy \| x \| x \| 12 706 \| x \| x \| 26 901 \| x \| x \| 1 800 \| \| NRD<sup>f</sup> \| 3 615 \| 5 596 \| x \| 5 705 \| 12 132 \| x \| 1 085 \| 1 979 \| x \| \| RFN<sup>f</sup> \| 10 883 \| 15 050 \| x \| . \| 22 374 \| x \| 2 020 \| 1 145 \| x \| \| Rumunia \| 4 502 \| 6 285 \| 2 001 \| 2 197 \| 10 899 \| 5 428 \| 10 222 \| 15 820 \| 8 417 \| \| Węgry \| 2 222 \| 1 925 \| 686 \| 5 542 \| 8 355 \| 3 169 \| 1 049 \| 2 927 \| 1 181 \| \| Wielka Brytania \| 10 620 \| 13 426 \| 9 896 \| 2 986 \| 7 815 \| 4 385 \| 20 430 \| 31 446 \| 21 295 \| \| Włochy \| 8 331 \| 8 719 \| 5 833 \| 4 052 \| 8 807 \| 9 321 \| 10 295 \| . \| 7 900 \| Na 100 ha użytków rolnych w szt. \| Kraje \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| \|-------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 42,6 \| 66,8 \| 35,6 \| 61,8 \| 113 \| 95,5 \| 17,9 \| 22,2 \| 2,0 \| \| Austria \| 57,0 \| . \| 61,7 \| 70,2 \| 103 \| 101 \| . \| . \| 11,1 \| \| Belgia<sup>d</sup> \| 155 \| 203 \| 191 \| 99,3 \| 331 \| 458 \| . \| 7,5 \| 9,6 \| \| Czechosłowacja \| 58,7 \| 71,7 \| x \| 77,6 \| 111 \| x \| 9,9 \| 12,8 \| x \| <sup>a</sup> Rok gospodarczy 1949/50 (od 1 X 1949 r. do 30 IX 1950 r.). <sup>b</sup>, <sup>c</sup> W przypadku pogłowia zwierząt na 100 ha użytków rolnych: <sup>b</sup> – rok gospodarczy 1959/60, <sup>c</sup> – 2008 r. <sup>d</sup> W 1980 r. łącznie z Luksemburgiem. <sup>e</sup> 2008 r. <sup>f</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>a</sup> Farming year 1949/50 (from 1 X 1949 to 30 IX 1950). <sup>b</sup>, <sup>c</sup> For animal stocks per 100 ha of agricultural land: <sup>b</sup> – farming year 1959/60, <sup>c</sup> – 2008. <sup>d</sup> In 1980 including Luxembourg. <sup>e</sup> 2008. <sup>f</sup> Respectively: East Germany and West Germany. \| Countries \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| 1950<sup>ab</sup> \| 1980 \| 2010<sup>c</sup> \| \|-----------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\|-----------------\|------\|----------------\| \| Czech Republic \| x \| x \| 32,1 \| x \| x \| 45,1 \| x \| x \| 4,3 \| \| Slovakia \| x \| x \| 25,3 \| x \| x \| 38,8 \| x \| x \| 18,7 \| \| Denmark \| 108 \| 102 \| 58,7 \| 197 \| 343 \| 478 \| . \| 1,9 \| 5,1 \| \| France \| 54,1 \| 75,9 \| 68,0 \| 24,1 \| 36,3 \| 50,6 \| 25,8 \| 37,8 \| 28,0 \| \| Spain \| . \| 14,4 \| 21,0 \| . \| 34,3 \| 93,3 \| . \| 45,4 \| 71,5 \| \| Netherlands\| 152 \| 259 \| 203 \| 128 \| 502 \| 623 \| 19,7 \| 42,5 \| 62,9 \| \| Germany \| x \| x \| 76,5 \| x \| x \| 157 \| x \| x \| 14,4 \| \| GDR<sup>d</sup> \| 69,4 \| 89,3 \| x \| 129 \| 194 \| x \| 32,9 \| 31,6 \| x \| \| FRG<sup>d</sup> \| 87,1 \| 123 \| x \| 104 \| 183 \| x \| 7,6 \| 9,3 \| x \| \| Romania \| 30,6 \| 42,0 \| 20,8 \| 29,6 \| 72,8 \| 48,5 \| 64,8 \| 106 \| 62,5 \| \| Hungary \| 66,0 \| 29,0 \| 12,1 \| 74,5 \| 126 \| 66,5 \| 33,1 \| 44,2 \| 21,3 \| \| United Kingdom \| 59,4 \| 71,0 \| 57,3 \| 28,7 \| 41,3 \| 26,7 \| 141 \| 166 \| 187 \| \| Italy \| 44,8 \| 49,6 \| 45,2 \| 19,9 \| 50,1 \| 66,8 \| 39,8 \| . \| 61,5 \| <sup>a</sup> Notka patrz na str. 288. <sup>b</sup>, <sup>c</sup> W przypadku pogłowie zwierząt na 100 ha użytków rolnych: <sup>b</sup> – rok gospodarczy 1959/60, <sup>c</sup> – 2008 r. <sup>d</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dla niektórych krajów dane za rok gospodarczy 1949/50 mają charakter szacunkowy. <sup>a</sup> See footnote on page 288. <sup>b</sup>, <sup>c</sup> For animal stocks per 100 ha of agricultural land: <sup>b</sup> – farming year 1959/60, <sup>c</sup> – 2008. <sup>d</sup> Respectively: East Germany and West Germany. Note. For some countries, the data for farming year 1949/50 are estimated. Na podstawie: Number of cattle, number of pigs, number of sheep, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa. On the basis: .eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 492–494; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 352, 353, 378 i 379; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 377 i 378; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 263–265. \| Countries \| 1961–1965 \| 1972 \| 1980 \| 1989 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Od 1 szt. bydła – mięso wołowe Per head of cattle – beef Poland \| 90 \| 112 \| 153 \| 179 \| 176 \| 212 \| \| Belgium \| 215 \| 255 \| 283 \| 294 \| 331 \| 316 \| \| Bulgaria \| 130 \| 193 \| 183 \| 200 \| 181 \| 142 \| \| Czechoslovakia \| 177 \| 255 \| 240 \| 255 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 289 \| 291 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 272 \| 255 \| \| France \| 183 \| 212 \| 234 \| 249 \| 279 \| 302 \| \| Netherlands \| 172 \| 182 \| 199 \| 232 \| 210 \| 200 \| \| Yugoslavia \| 110 \| 136 \| 142 \| 106 \| 265c \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 304 \| 317 \| \| GDR \| 145 \| 205 \| 227 \| 227 \| x \| x \| \| FRG \| 192 \| 239 \| 270 \| 266 \| x \| x \| \| Romania \| 111 \| 166 \| 144 \| 158 \| 116 \| 164 \| \| Hungary \| 220 \| 275 \| 282 \| 276 \| 225 \| 253 \| \| United Kingdom \| . \| . \| 259 \| 284 \| 290 \| 330 \| \| Italy \| 184 \| 213 \| 224 \| 230 \| 260 \| 279 \| \| Countries \| 1961–1965 \| 1972 \| 1980 \| 1989 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Od 1 szt. trzody chlewnej – mięso wieprzowe Per head of pigs – pork Poland \| 91 \| 89 \| 87 \| 91 \| 85 \| 94 \| \| Belgium \| 79 \| 80 \| 81 \| 90 \| 94 \| 99 \| \| Bulgaria \| 70 \| 74 \| 67 \| 74 \| 74 \| 77 \| \| Czechoslovakia \| 96 \| 97 \| 95 \| 103 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 95 \| 89 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 73 \| 94 \| \| Denmark \| . \| . \| 67 \| 73 \| 78 \| 83 \| \| France \| 92 \| 88 \| 88 \| 86 \| 86 \| 88 \| \| Netherlands \| 81 \| 83 \| 85 \| 82 \| 87 \| 93 \| \| Yugoslavia \| 40 \| 33 \| 55 \| 56 \| 80c \| x \| a W wadze poubojowej, bez tłuszczów i podrobów. b W latach 1961–1989 łącznie z Luksemburgiem. c 1998 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In post-slaughter weight, excluding fats and pluck. b In 1961–1989 including Luxembourg. c 1998. d Respectively: East Germany and West Germany. \| Kraje \| 1961—1965 \| 1972 \| 1980 \| 1989 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| w kg \| \| \| \| \| \| Od 1 szt. trzody chlewnej — mięso wieprzowe (dok.) \| Countries \| Germany \| GDR \| FRG \| Romania \| Hungary \| United Kingdom \| Italy \| \|-----------\|---------\|-----\|-----\|---------\|---------\|----------------\|-------\| \| \| x \| 90 \| 76 \| 78 \| 96 \| . \| 103 \| \| \| x \| 94 \| 75 \| 78 \| 55 \| . \| 93 \| \| \| x \| 94 \| 85 \| 92 \| 92 \| 63 \| 106 \| \| \| x \| 96 \| 86 \| 92 \| 97 \| 64 \| 107 \| \| \| 92 \| x \| x \| 87 \| 97 \| 71 \| 114 \| \| \| 94 \| x \| x \| 82 \| 92 \| 78 \| 122 \| a W wadze poubojowej, bez tłuszczów i podrobów. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Uzysk mięsa zależał także od rodzaju hodowli, np. Polska specjalizowała się w produkcji i sprzedaży cieląt, co było jednym z powodów niższego uzysku mięsa od 1 sztuki bydła. a In post-slaughter weight, excluding fats and pluck. d Respectively: East Germany and West Germany. Note. Meat yield also depended on the type of farming, e.g. Poland specialised in the production and sale of calves, which was one of the reasons for a lower meat yield from 1 head of cattle. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 387; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 213; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 222; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 276; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 366. \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1989 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Poland \| 2122 \| 2458 \| 2812 \| 3358 \| 3778 \| 4622 \| \| Belgium \| 3811 \| 3696 \| 3865 \| 4241 \| 5990 \| 6133 \| \| Bulgaria \| 1444 \| 2245 \| 2617 \| 3349 \| 3273 \| 3789 \| \| Czechoslovakia \| 1862 \| 2565 \| 3185 \| 4000 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 5412 \| 7090 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 4251 \| 5649 \| \| Denmark \| \| \| 4855 \| 6307 \| 7421 \| 8640 \| \| France \| 2337 \| 3130 \| 3335 \| 2950 \| 5948 \| 6242 \| \| Netherlands \| 4275 \| 4336 \| 5002 \| 5921 \| 7281 \| 7496 \| \| Yugoslavia \| 1110 \| 1222 \| 1625 \| 1759 \| 1957b \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 6122 \| 7083 \| \| GDR \| 2669 \| 3160 \| 2717 \| 2826 \| x \| x \| \| FRG \| 3395 \| 3737 \| 4531 \| 4802 \| x \| x \| \| Romania \| 1368 \| 1607 \| 1960 \| 2081 \| 2542 \| 3060 \| \| Hungary \| 1863 \| 2252 \| 3713 \| 4848 \| 5699 \| 6794 \| \| United Kingdom \| \| \| 4849 \| 4694 \| 6155 \| 7489 \| \| Italy \| 3105 \| 2631 \| 2815 \| 3582 \| 5790 \| 5590 \| a In 1960–1989 including Luxembourg. b 1998. c Respectively: East Germany and West Germany. On the basis: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 387; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 213; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 222; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 276; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 366. \| Kraje \| Countries \| 1938 \| 1948/49–1952/53 \| 1960/61 \| 1970/71 \| 1980/81 \| 1988/89 \| 2002/03 \| 2010/11 \| \|-------\|-----------\|------\|-----------------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\| \| Polska \| Poland \| 4,9 \| 18,2 \| 39,1 \| 131,8 \| 192,9 \| 176,4 \| 93,6 \| 126,6 \| \| Austria \| Austria \| 6,2 \| 19,9 \| 54,7 \| 104,7 \| 110,8 \| 91,5 \| 96,1 \| 46,8 \| \| Belgia \| Belgium \| 117,5\| 157,5 \| 198,8 \| 307,6 \| 292,6 \| 275,9 \| . \| . \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| . \| 0,8 \| 27,6 \| 106,4 \| 134,1 \| 146,5 \| 71,6 \| 77,1 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 13,1 \| 25,2 \| 70,0 \| 172,9 \| 252,5 \| 235,5 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| 61,8 \| 84,4 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| 52,3 \| 63,3 \| \| Dania \| Denmark \| 52,5 \| 81,9 \| 134,6 \| 200,9 \| 215,9 \| 220,3 \| 83,3 \| 103,6 \| \| Finlandia \| Finland \| 14,8 \| 42,4 \| 100,2 \| . \| 190,8 \| 184,3 \| 134,3 \| 121,9 \| \| Francja \| France \| 25,2 \| 31,8 \| 63,3 \| 143,1 \| 177,9 \| 193,5 \| 131,3 \| 94,9 \| \| Hiszpania \| Spain \| 3,1 \| 6,3 \| 18,5 \| 38,1 \| 53,2 \| 65,2 \| 72,2 \| 59,2 \| \| Holandia \| Netherlands \| 143,4\| 177,3 \| 204,5 \| 296,2 \| 336,2 \| 300,7 \| 201,5 \| 156,4 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 0,3 \| 1,3 \| 15,4 \| 43,2 \| 57,7 \| 72,0 \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| 102,1\| x \| x \| x \| x \| x \| 153,0 \| 148,5 \| \| NRD \| GDR \| x \| 93,1 \| 148,1 \| 244,2 \| 261,1 \| 292,0 \| x \| x \| \| RFN \| FRG \| x \| 102,7 \| 159,7 \| 237,8 \| 288,4 \| 257,7 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| 5,6 \| 46,9 \| 81,7 \| 89,7 \| 21,9 \| 35,5 \| \| Szwecja \| Sweden \| 28,4 \| 45,5 \| 68,5 \| 146,0 \| 130,6 \| 106,6 \| 84,4 \| 70,3 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| 6,6 \| 23,5 \| 121,8 \| 211,1 \| 225,2 \| 74,7 \| 66,6 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 24,9 \| 42,6 \| 67,3 \| 99,7 \| 108,6 \| 130,3 \| 108,8 \| 85,7 \| \| Włochy \| Italy \| 21,5 \| 21,7 \| 38,4 \| 66,3 \| 120,2 \| 122,7 \| 92,8 \| 62,2 \| a W latach gospodarczych 1960/61–2010/11 w przeliczeniu na czysty składnik. b Przeciętne roczne. c Łącznie z Luksemburgiem. d Rok gospodarczy 1963/64. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In farming years 1960/61–2010/11 in terms of pure ingredient. b Annual averages. c Including Luxembourg. d Farming year 1963/64. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 824; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 218; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 281; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 419. ### Tabl. 17 (61). MASZYNY ROLNICZE AGRICULTURAL MACHINES A. W LATACH 1950–2007 – ciągniki rolnicze IN 1950–2007 – agricultural tractors \| Kraje \| Countries \| 1950<sup>a</sup> \| 1960 \| 1971 \| 1980 \| 1988 \| 2000 \| 2007 \| \|-------\|-----------------\|------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| powierzchnia użytków rolnych na 1 ciągnik w ha \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| agricultural land area per tractor in ha \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 718 \| 325 \| 86,4<sup>b</sup> \| 30,6 \| 17,1 \| 13,6 \| 10,4 \| \| Austria \| Austria \| 293 \| 34,2 \| 15,1 \| 11,5 \| 10,7 \| 10,1 \| 9,8 \| \| Belgia<sup>c</sup> \| Belgium<sup>c</sup> \| 181 \| 39,2 \| 18,2<sup>b</sup> \| 13,7 \| 12,9 \| 14,4 \| 14,4 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 756 \| 220 \| 109 \| 99,8 \| 115 \| 161 \| 111 \| \| Czechosłowacja<sup>d</sup> \| Czechoslovakia<sup>d</sup> \| 290 \| 77,7 \| 51,3 \| 50,0 \| 48,0 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| 44,2 \| 50,7 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| x \| 104 \| 91,1 \| \| Dania \| Denmark \| 175 \| 28,2<sup>e</sup> \| 17,0<sup>b</sup> \| 15,4 \| 16,6 \| 21,5 \| 24,1 \| \| Finlandia \| Finland \| 237 \| 37,2 \| 17,6 \| 12,1 \| 10,7 \| 13,0 \| 13,1 \| \| Francja \| France \| 242 \| 50,9 \| 26,8<sup>b</sup> \| 20,9 \| 20,6 \| 23,5 \| 25,9 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1 387 \| 431 \| 129 \| 60,2 \| 42,5 \| 33,1 \| 27,6 \| \| Holandia \| Netherlands \| 125 \| 28,1 \| 14,0<sup>b</sup> \| 11,4 \| 10,4 \| 13,2 \| 13,3 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 1 781 \| 444 \| 226 \| 34,3 \| 13,2 \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| x \| 17,2 \| 22,1 \| \| NRD<sup>f</sup> \| GDR<sup>f</sup> \| 175<sup>g</sup> \| 91,1 \| 42,3 \| 43,5 \| 37,0 \| x \| x \| \| RFN<sup>f</sup> \| FRG<sup>f</sup> \| 102 \| 16,7 \| 9,9<sup>b</sup> \| 8,4 \| 8,2 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 927 \| 329 \| 131 \| 102 \| 82,6 \| 92,8 \| 77,8 \| \| Szwecja \| Sweden \| 69,2 \| 28,3 \| 20,3<sup>b</sup> \| 20,5 \| 19,2 \| 19,1 \| 19,8 \| \| Węgry \| Hungary \| 549 \| 175 \| 101 \| 120 \| 123 \| 51,7 \| 47,6 \| \| Wielka Brytania<sup>h</sup> \| United Kingdom<sup>h</sup> \| 59,7 \| 46,6<sup>i</sup> \| 43,6<sup>b</sup> \| 36,1 \| 35,8 \| 37,3 \| 39,8 \| \| Włochy \| Italy \| 365 \| 84,2 \| 30,7 \| 16,4 \| 12,5 \| 9,5 \| 7,3 \| <sup>a</sup> Do obliczenia przyjęto liczbę ciągników z 1950 r., a powierzchnię użytków rolnych – z 1953 r., z tym że użytki rolne w przypadku: Polski – z 1955 r., Francji – z 1952 r., Finlandii i Hiszpanii – z 1959 r. oraz Bułgarii, Rumunii i Węgier – z 1947 r. <sup>b</sup> 1970 r. <sup>c</sup> W latach 1950–1988 łącznie z Luksemburgiem. <sup>d</sup> W latach 1950 i 1960 ciągniki w przeliczeniu na 15 KM. <sup>e</sup> Łącznie z ciągnikami ogrodniczymi. <sup>f</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>g</sup> Tylko ciągniki w ośrodkach maszynowo-traktorowych. <sup>h</sup> W latach 1950 i 1960 dla Anglii, Walii i Szkocji traktory o mocy powyżej 10 KM, w 1950 r. dla Irlandii Płn. – powyżej 6 KM. <sup>i</sup> Bez Irlandii Płn. <sup>a</sup> The calculations were based on the number of tractors from 1950, and the agricultural land from 1953, whereas in the case of: Poland – from 1955, France – 1952, Finland and Spain – 1959, as well as Bulgaria, Romania and Hungary – from 1947. <sup>b</sup> 1970. <sup>c</sup> In 1950–1988 including Luxembourg. <sup>d</sup> In 1950 and 1960 tractors per 15 HP. <sup>e</sup> Including horticultural tractors. <sup>f</sup> Respectively: East Germany and West Germany. <sup>g</sup> Only tractors in Machine and Tractor Stations. <sup>h</sup> In 1950 and 1960 for England, Wales and Scotland tractors with a power exceeding 10 HP, in 1950 for Northern Ireland – exceeding 6 HP. <sup>i</sup> Excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1956, Warszawa 1956, s. 432; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 697; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 361; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 277; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 421. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1980 \| 1988 \| 1997 \| 2006 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 2 833 \| 177 \| 99,9 \| 69,3 \| 67,6 \| \| Austria \| Austria \| 55<sup>a</sup> \| 33 \| 24,5 \| 26,0 \| . \| \| Belgia<sup>b</sup> \| Belgium<sup>b</sup> \| 187 \| 46 \| 43,1 \| . \| . \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 351 \| 214 \| 201 \| . \| . \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 394 \| 146 \| 106 \| x \| x \| \| Dania \| Denmark \| 134 \| 47 \| 45,3 \| 59,8 \| 73,2 \| \| Finlandia \| Finland \| 142 \| 28 \| 25,1 \| 31,5 \| \| \| Francja \| France \| 181 \| 66 \| 46,7 \| 45,3 \| 116,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1 571 \| 163 \| 147 \| 127 \| 121,3 \| \| Holandia \| Netherlands \| 152 \| 38 \| 35,2 \| . \| . \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 1 131 \| 459 \| 192 \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 45,6 \| 49,6 \| \| NRD<sup>c</sup> \| GDR<sup>c</sup> \| 362 \| 186 \| 130 \| x \| x \| \| RFN<sup>c</sup> \| FRG<sup>c</sup> \| 77 \| 31 \| 31,6 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 402 \| 164 \| 57,4 \| 83,1 \| 197,5 \| \| Szwecja \| Sweden \| 53 \| 30 \| 26,9 \| 28,8 \| 24,0 \| \| Węgry \| Hungary \| 830 \| 207 \| 163 \| . \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 56<sup>d</sup> \| 71 \| 71,4 \| 74,5 \| 60,9 \| \| Włochy \| Italy \| 1 504 \| 162 \| 77,2 \| 57,4 \| 69,9 \| <sup>a</sup> 1962 r. <sup>b</sup> Łącznie z Luksemburgiem. <sup>c</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>d</sup> Powierzchnia zasiewów dotyczy 3 zbóż (pszenna, jęczmień i owies). <sup>a</sup> 1962. <sup>b</sup> Including Luxembourg. <sup>c</sup> Respectively: East Germany and West Germany. <sup>d</sup> Sown area concerns 3 cereals (wheat, barley and oats). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 215; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 224; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 278; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 269; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 370. ### Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBÓŻ I ZIEMNIAKÓW IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES A. W LATACH 1470–1650 – eksport zbóż z Gdańska IN 1470–1650 – exports of cereals from Gdańsk \| Lata/Years \| W tys. hl\(^b\) \| In thous. hl\(^b\) \| 1583=100 \| \|------------\|-----------------\|-------------------\|----------\| \| 1470 \| 72,6 \| 21,6 \| \| \| 1490 \| 313,5 \| 93,1\(^c\) \| \| \| 1492 \| 336,6 \| 100,0\(^c\) \| \| \| 1530 \| 462,0 \| 137,3\(^c\) \| \| \| 1557 \| 693,0 \| 205,9\(^c\) \| \| \| 1583 \| 2 071,8 \| 100,0 \| \| \| 1608 \| 2 883,5 \| 139,2 \| \| \| 1609 \| 1 547,1 \| 74,7 \| \| \| 1611 \| 1 417,3 \| 68,4 \| \| \| 1618 \| 3 837,5 \| 185,2 \| \| \| 1619 \| 3 398,4 \| 164,0 \| \| \| 1634 \| 2 359,2 \| 113,9 \| \| \| 1640 \| 2 606,5 \| 125,8 \| \| \| 1641 \| 3 005,9 \| 145,1 \| \| \| 1644 \| 1 943,4 \| 93,8 \| \| \| 1648 \| 1 467,6 \| 70,8 \| \| \| 1649 \| 3 238,2 \| 156,3 \| \| \| 1650 \| 2 872,3 \| 138,6 \| \| \(^a\) W latach 1470–1557 dane dotyczą żyta. \(^b\) Przeliczone z lasztów gdańskich — miary pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=ok. 3 300 l ziarna. \(^c\) 1492=100. \(^a\) In 1470–1557 data concern rye. \(^b\) Converted from laszt gdański — a measurement unit for dry goods (the so-called dry measure)=ca. 3 300 l of grain. \(^c\) 1492=100. Na podstawie: Cz. Biernat, Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815, Warszawa 1962, s. 286 i 287; M. Bogucka, Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław 1970, s. 38; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 107. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) B. W LATACH 1661–1795 – przeciętny roczny eksport zbóż z Gdańska IN 1661–1795 – annual average exports of cereals from Gdańsk \| Lata Years \| Ogółem Total \| Żyto Rye \| Pszenica Wheat \| Inne zboża Other cereals \| \|------------\|--------------\|----------\|----------------\|--------------------------\| \| \| w tys. hl\(^a\) in thou. hl\(^a\) \| w % ogółem in % of total \| w tys. hl\(^a\) in thou. hl\(^a\) \| w % ogółem in % of total \| w tys. hl\(^a\) in thou. hl\(^a\) \| w % ogółem in % of total \| \| 1661–1670 \| 1 009,8 \| 660,0 \| 65,4 \| 260,7 \| 25,8 \| 89,1 \| 8,8 \| \| 1671–1680 \| 966,9 \| 594,0 \| 61,4 \| 270,6 \| 28,0 \| 102,3 \| 10,6 \| \| 1681–1690 \| 1 600,5 \| 940,5 \| 58,8 \| 481,8 \| 30,1 \| 178,2 \| 11,1 \| \| 1691–1700 \| 1 023,0 \| 547,8 \| 53,6 \| 363,0 \| 35,5 \| 112,2 \| 10,9 \| \| 1701–1710 \| 643,5 \| 425,7 \| 66,2 \| 181,5 \| 28,2 \| 36,3 \| 5,6 \| \| 1711–1720 \| 630,3 \| 448,8 \| 71,2 \| 148,5 \| 23,6 \| 33,0 \| 5,2 \| \| 1721–1730 \| 1 211,1 \| 825,0 \| 68,1 \| 306,9 \| 25,3 \| 79,2 \| 6,6 \| \| 1731–1740 \| 541,2 \| 264,0 \| 48,8 \| 264,0 \| 48,8 \| 13,2 \| 2,4 \| \| 1741–1750 \| 561,0 \| 326,7 \| 58,2 \| 201,3 \| 35,9 \| 33,0 \| 5,9 \| \| 1751–1760 \| 1 003,2 \| 557,7 \| 55,6 \| 409,2 \| 40,8 \| 36,3 \| 3,6 \| \| 1761–1770 \| 1 339,8 \| 801,9 \| 59,9 \| 468,6 \| 35,0 \| 69,3 \| 5,1 \| \| 1771–1780 \| 567,6 \| 201,3 \| 35,5 \| 356,4 \| 62,8 \| 9,9 \| 1,7 \| \| 1781–1790 \| 613,8 \| 297,0 \| 48,4 \| 267,3 \| 43,6 \| 49,5 \| 8,0 \| \| 1791–1795 \| 643,5 \| 227,7 \| 35,4 \| 376,2 \| 58,5 \| 39,6 \| 6,1 \| \(^a\) Przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka \(b\) do cz. A na str. 297. Uwaga. W eksporcie Rzeczypospolitej najistotniejsze znaczenie miało zboże, głównie żyto i pszenica. Już od końca XV w. aż do początku XVII w. wzrastał jego wywoź z Polski, głównie przez Gdańsk. W XVI–XVIII w. wywoź zboża przez Elbląg był znacznie niższy niż z Gdańska. Eksport zboża z Gdańska wzrósł z 10 tys. lasztów pod koniec XV w. do kilkudziesięciu tysięcy lasztów w XVI stuleciu (w 1583 r. – blisko 63 tys. lasztów), a w latach następnych wynosił zapewne 70–80 tys. lasztów. W 1618 r. wywieziono z Gdańska rekordową ilość zboża – ponad 116 tys. lasztów. Szacuje się, że zboże stanowiło ok. 70–80% wartości całego eksportu z Gdańska. \(^a\) Converted from laszt gdański; see footnote \(b\) to the part A on page 297. Note. In Polish-Lithuanian Commonwealth’s exports, cereals, which mainly consisted of rye and wheat, were of the most significance. Starting from the end of the 15th century until the early 17th century their exports from Poland grew and usually took place through Gdańsk. In the 16th–18th century cereal exports through Elblag was considerably lower than from Gdańsk. The exports of cereals from Gdańsk increased from 10 thous. laszt at the end of the 15th century to several dozen thousand laszt in the 16th century (in 1583 – nearly 63 thou. laszt) and in the following years probably amounted to 70–80 thou. laszt. In 1618 a record amount of cereals was exported from Gdańsk – over 116 thou. laszt. It is estimated that cereals constituted ca. 70–80% of total exports from Gdańsk. Na podstawie: Cz. Biernat, Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815, Warszawa 1962, On the basis: s. 286 i 287; M. Bogucka, Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław 1970, s. 38; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 107; J. Trzoska, Handel i żeglugę w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 370. \| Lata Years \| Ogółem Grand total \| Wywóz Exports \| W % ogółem — wywóz In % of grand total — exports \| \|------------\|-------------------\|---------------\|--------------------------------------------------\| \| \| \| przez Sund \| via Øresund \| do portów bałtyckich to Baltic ports \| przez Sund \| via Øresund \| do portów bałtyckich to Baltic ports \| \| \| \| razem total \| w tym Hollandia of which Holland \| \| \| \| \| \| 1661—1665 \| 811,8 \| 693,0 \| . \| 118,8 \| 85,4 \| 14,6 \| \| 1666—1670 \| 1 214,4 \| 1 049,4 \| . \| 165,0 \| 86,4 \| 13,6 \| \| 1671—1675 \| 811,8 \| 719,4 \| . \| 92,4 \| 88,6 \| 11,4 \| \| 1676—1680 \| 1 128,6 \| 910,8 \| . \| 217,8 \| 80,7 \| 19,3 \| \| 1681—1685 \| 1 801,8 \| 1 617,0 \| . \| 184,8 \| 89,7 \| 10,3 \| \| 1686—1690 \| 1 392,6 \| 1 194,6 \| . \| 198,0 \| 85,8 \| 14,2 \| \| 1691—1695 \| 1 089,0 \| 798,6 \| . \| 290,4 \| 73,3 \| 26,7 \| \| 1696—1700 \| 957,0 \| 693,0 \| . \| 264,0 \| 72,4 \| 27,6 \| \| 1701—1705 \| 554,4 \| 468,6 \| 555,4 \| 85,8 \| 84,5 \| 15,5 \| \| 1706—1710 \| 735,9 \| 544,5 \| 521,4 \| 191,4 \| 74,0 \| 26,0 \| \| 1711—1715 \| 745,8 \| 656,7 \| 600,6 \| 89,1 \| 88,0 \| 12,0 \| \| 1716—1720 \| 514,8 \| 313,5 \| 264,0 \| 201,3 \| 60,9 \| 39,1 \| \| 1721—1725 \| 1 316,7 \| 983,4 \| 785,4 \| 333,3 \| 74,7 \| 25,3 \| \| 1726—1730 \| 1 105,5 \| 960,3 \| 792,0 \| 145,2 \| 86,9 \| 13,1 \| \| 1731—1735 \| 597,3 \| 551,1 \| 495,0 \| 46,2 \| 92,3 \| 7,7 \| \| 1736—1740 \| 488,4 \| 438,9 \| 392,7 \| 49,5 \| 89,9 \| 10,1 \| \| 1741—1745 \| 475,2 \| 359,7 \| 297,0 \| 115,5 \| 75,7 \| 24,3 \| \| 1746—1750 \| 646,8 \| 541,2 \| 471,9 \| 105,6 \| 83,7 \| 16,3 \| \| 1751—1755 \| 1 247,4 \| 1 075,8 \| 798,6 \| 171,6 \| 86,1 \| 13,9 \| \| 1756—1760 \| 755,7 \| 534,6 \| 349,8 \| 221,1 \| 70,7 \| 29,3 \| \| 1761—1765 \| 1 158,3 \| 778,8 \| 491,7 \| 379,5 \| 67,2 \| 32,8 \| \| 1766—1770 \| 1 524,6 \| 1 257,3 \| 676,5 \| 267,3 \| 82,5 \| 17,5 \| \| 1771—1775 \| 686,4 \| 557,7 \| 369,6 \| 128,7 \| 81,2 \| 18,8 \| \| 1776—1780 \| 445,5 \| 412,5 \| 257,4 \| 33,0 \| 92,6 \| 7,4 \| \| 1781—1783 \| 471,9 \| 379,5 \| 59,4 \| 92,4 \| 80,4 \| 19,6 \| a Przeliczono z łasztów gdańskich; patrz notka b do cz. A na str. 297. a Converted from łaszt gdański; see footnote b to the part A on page 297. Na podstawie: E. Cieślik, Handel i żeglugą w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: On the basis: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 402, 422 i 423; J. Trzoska, Handel i żeglugą w pierwszej połowie XVII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 370; J. Trzoska, Zmienne koniunktury w handlu i żegludze gdańskiej, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 80. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) D. W LATACH 1641–1680 – import zbóż Anglii ze strefy bałtyckiej IN 1641–1680 – imports of cereals to England from the Baltic region \| Wyszczególnienie \| 1641–1650 \| 1651–1657 \| 1661–1670 \| 1671–1680 \| \|------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 879,9 \| 72,8 \| 91,4 \| 627,7 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Gdańsk \| 723,8 \| 32,9 \| 61,6 \| 172,0 \| \| Elbląg \| 9,2 \| 0,8 \| — \| — \| \| Królewiec \| 90,5 \| 22,9 \| 11,7 \| 53,4 \| \| Ryga i Kurlandia \| 12,8 \| 4,3 \| 5,0 \| 70,3 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Gdańsk \| 82,3 \| 45,2 \| 67,4 \| 27,4 \| \| Elbląg \| 1,0 \| 1,1 \| — \| — \| \| Królewiec \| 10,3 \| 31,4 \| 12,8 \| 8,5 \| \| Ryga i Kurlandia \| 1,5 \| 5,9 \| 5,5 \| 11,2 \| a Przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka b do cz. A na str. 297. b–e W ogólnym importie zbóż ze strefy bałtyckiej import ten stanowił: b – 3,2%, c – 0,8%, d – 0,7%, e – 4,1%. f Kraina historyczna w pld.-zach. części Inflant nad Bałtykiem i Zat. Ryską; od 1561 r. księstwo lenne Rzeczypospolitej. Uwaga. Określenie „strefa bałtycka” odnosi się wyłącznie do wymiany handlowej koncentrującej się w portach rejonu Morza Bałtyckiego (przede wszystkim: Gdańsku, Elblągu, Królewcu, Lubece, Rydze, Szczecinie i Sztokholmie). a Converted from laszt gdański; see footnote b to the part A on page 297. b–e In total imports of cereals from the Baltic Sea region these imports accounted for: b – 3,2%, c – 0,8%, d – 0,7%, e – 4,1%. f A historical land in the south-western part of the Duchy of Livonia, at the Baltic Sea and the Gulf of Riga; from 1561 a feudal duchy of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Note. "The Baltic Sea region" refers only to trade concentrating around Baltic Sea ports (mainly Gdańsk, Elbląg, Königsberg, Lübeck, Riga, Szczecin and Stockholm). Import zbóż Francji ze strefy bałtyckiej w latach 1601–1650 wyniósł: pszenicy – 3 348 tys. hl, żyta – 15 130 tys. hl, jęczmienia – 19 tys. hl i owsa – 325 tys. hl. Cereal imports to France from the Baltic Sea region in the years 1601–1650 was as follows: wheat – 3 348 thous. hl, rye – 15 130 thous. hl, barley – 19 thous. hl and oats – 325 thous. hl. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, On the basis: Piotrków Trybunalski 2001, s. 132; E. A. Mierzwa, Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku, w: Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski i M. Pukianiec, Poznań 2012, s. 718 i 719. ### Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) #### E. W LATACH 1750–1794 – zboża IN 1750–1794 – cereals \| Lata \| Import \| W tys. hl\(^a\) \| \|------\|--------\|-----------------\| \| \| Szwecja \| In thous. hl\(^a\) \| \| 1750–1754 \| 3 442 \| \| 1755–1759 \| 4 414 \| \| 1760–1764 \| 4 824 \| \| 1765–1769 \| 6 964 \| \| 1770–1774 \| 4 935 \| \| 1775–1779 \| 4 254 \| \| 1780–1784 \| 11 103 \| \| 1785–1789 \| 9 584 \| \| 1790–1794 \| 4 130 \| \| Lata \| Eksport \| W tys. hl\(^a\) \| \|------\|---------\|-----------------\| \| \| Polska \(b\) \| In thous. hl\(^a\) \| \| 1771–1775\(^c\) \| 673 \| \| 1776–1780\(^c\) \| 439 \| \| 1781–1785\(^c\) \| 655 \| \| 1786–1790\(^c\) \| 478 \| #### Wielka Brytania United Kingdom \| Lata \| Import \| W tys. hl\(^a\) \| \|------\|--------\|-----------------\| \| 1765–1769 \| 563 \| \| 1770–1774 \| 218 \| \| 1775–1779 \| 539 \| \| 1780–1784 \| 609 \| \| 1785–1789 \| 281 \| \| 1790–1794 \| 891 \| \| Lata \| Eksport \| W tys. hl\(^a\) \| \|------\|---------\|-----------------\| \| 1770–1774 \| 2 225 \| \| 1775–1779 \| 2 698 \| \| 1780–1784 \| 2 558 \| \| 1785–1789 \| 2 070 \| \| 1790–1794 \| 1 921 \| #### Dania Denmark \| Lata \| Eksport \| W tys. hl\(^a\) \| \|------\|---------\|-----------------\| \| 1750–1754 \| 1 572 \| \| 1755–1759 \| 343 \| \| 1760–1764 \| 1 139 \| \| 1765–1769 \| 230 \| \| 1770–1774 \| 67 \| \| 1775–1779 \| 438 \| \| 1780–1784 \| 357 \| \| 1785–1789 \| 397 \| \| 1790–1794 \| 369 \| --- \(^a\) Przeciętne roczne. \(b\) Dane dotyczą eksportu pszenicy i żyta; na hektolitry przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka \(b\) do cz. A na str. 297. \(c\) Tylko Gdańsk. \(^a\) Annual averages. \(b\) Data concern exports of wheat and rye; hectoliters converted from laszt gdański; see footnote \(b\) to the part A on page 297. \(c\) Gdańsk only. Na podstawie: E. Cieślak, Handel i żeglugą w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 402, 422 i 423; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 402–406. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) F. W LATACH 1865–1913 – zboża IN 1865–1913 – cereals \| Kraje \| Countries \| 1865–1869 \| 1875–1879 \| 1880–1884 \| 1885–1889 \| 1890–1894 \| 1895–1899 \| 1900–1904 \| 1905–1909 \| 1910–1913 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| w tys. t – przeciętne roczne \| in thous. t – annual averages \| Import \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| . \| 78 \| 84 \| 104 \| 177 \| 263 \| . \| 284a \| . \| \|-------------------\|-------------------\|---\|----\|----\|-----\|-----\|-----\|---\|------\|---\| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| 106 \| 406 \| 637 \| 262 \| 224 \| 579 \| 426 \| 450 \| 693 \| \| Dania \| Denmark \| . \| . \| 174 \| 233 \| 322 \| 565 \| 604 \| 668 \| 733 \| \| Francja \| France \| 351 \| 979 \| 1 380 \| 944 \| 1 484 \| 681 \| 276 \| 227 \| 1 280 \| \| Niemcy \| Germany \| 914 \| 2 736 \| 2 100 \| 2 035 \| 3 189 \| 4 848 \| 5 321 \| 6 315 \| 7 456 \| \| Włochy \| Italy \| 312 \| 337 \| 226 \| 844 \| 631 \| 656 \| 987 \| 1 120 \| 1 608 \| \| Zjednoczone Królestwob \| United Kingdom \| 2 923 \| 5 598 \| 5 750 \| 6 031 \| 6 885 \| 8 057 \| 8 688 \| 8 837 \| 9 462 \| Eksport \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 190 \| 312 \| 321 \| 272 \| 133 \| 105 \| . \| 129a \| . \| \|-------------------\|-------------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|---\|------\|---\| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| 830 \| 810 \| 776 \| 785 \| 759 \| 580 \| 588 \| 493 \| 293 \| \| Francja \| France \| 207 \| 246 \| 27 \| 15 \| 22 \| 33 \| . \| . \| . \| \| Rosja \| Russia \| 3 024 \| 8 068 \| 7 730 \| 6 231 \| 6 228 \| 7 056 \| 8 028 \| 7 808 \| 9 934 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| . \| . \| . \| . \| 2 043 \| 2 496 \| 2 882 \| a Lata 1907–1910. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Eksport zbóż Królestwa Polskiego w latach 1850–1854 wynosił przeciętnie rocznie 27 tys. t, a w latach 1856–1860 – 115 tys. t, w tych samych latach: Austro-Węgier – 60 tys. t i 196 tys. t, Francji – 193 tys. t i 300 tys. t oraz Rosji – 1 432 tys. t i 2 067 tys. t. Note. Cereal exports from the Polish Kingdom in the years 1850–1854 annually amounted to, on average, 27 thous. t, and in the years 1856–1860 – 115 thous. t, in the same years: Austria-Hungary – 60 thous. t and 196 thous. t, France – 193 thous. t and 300 thous. t, and Russia – 1 432 thous. t and 2 067 thous. t. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 75, On the basis: 125 i 132; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 402–406; T. Sobczak, Przetworn w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 34–36. \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| import \| imports \| eksport \| exports \| in thous. t – annual averages \| \| \| \| w tys. t – przeciętne roczne \| in thous. t – annual averages \| \| Polska \| Poland \| 114,8 \| 14,1 \| 3,2 \| 31,5 \| 58,6 \| 48,2 \| \| Austria \| Austria \| 232,8 \| 271,2 \| 205,6 \| 2,1 \| 2,0 \| 0,4 \| \| Belgia \(^a\) \| Belgium \(^a\) \| 1 155,4 \| 1 286,4 \| 1 159,8 \| 30,7 \| 93,9 \| 93,6 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 16,7 \| 1,2 \| 0,0 \| 26,9 \| 118,0 \| 99,4 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 235,7 \| 263,6 \| 50,2 \| 0,9 \| 0,7 \| 55,9 \| \| Dania \| Denmark \| 194,6 \| 29,6 \| 256,6 \| 11,8 \| 1,6 \| 6,8 \| \| Francja \| France \| 1 256,8 \| 1 419,4 \| 579,3 \| 3,7 \| 171,6 \| 316,5 \| \| Grecja \| Greece \| 432,6 \| 509,6 \| 428,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Hiszpania \| Spain \| 140,2 \| 59,9 \| 4,1 \| 0,2 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Holandia \| Netherlands \| 601,9 \| 694,1 \| 541,4 \| 10,2 \| 25,3 \| 19,9 \| \| Irlandia \| Ireland \| 282,8 \| 352,2 \| 410,7 \| 1,6 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 6,5 \| 0,0 \| 0,2 \| 249,5 \| 161,0 \| 170,1 \| \| Niemcy \| Germany \| 2 215,2 \| 886,7 \| 673,3 \| 232,9 \| 300,1 \| 49,4 \| \| Norwegia \| Norway \| 97,2 \| 148,8 \| 166,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Portugalia \| Portugal \| 181,5 \| 62,7 \| 30,2 \| 0,0 \| 0,0 \| 22,2 \| \| Rumunia \| Romania \| 14,8 \| 0,4 \| 0,1 \| 104,5 \| 286,6 \| 549,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 239,1 \| 113,6 \| 48,4 \| 42,2 \| 7,3 \| 61,2 \| \| Węgry \| Hungary \| 2,9 \| 0,0 \| 0,0 \| 340,6 \| 351,6 \| 430,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 5 272,1 \| 5 535,7 \| 5 111,8 \| 3,2 \| 3,5 \| 4,6 \| \| Włochy \| Italy \| 2 241,2 \| 1 082,2 \| 700,5 \| 0,9 \| 0,6 \| 1,3 \| Żyto Rye \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| import \| imports \| eksport \| exports \| in thous. t – annual averages \| \| \| \| w tys. t – przeciętne roczne \| in thous. t – annual averages \| \| Polska \| Poland \| 62,9 \| 5,3 \| 0,2 \| 123,2 \| 311,1 \| 265,6 \| \| Austria \| Austria \| 98,5 \| 64,8 \| 100,2 \| 2,4 \| 1,2 \| 0,8 \| \| Belgia \(^a\) \| Belgium \(^a\) \| 38,3 \| 138,6 \| 125,0 \| 4,3 \| 10,4 \| 1,9 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 113,0 \| 56,9 \| 43,0 \| 17,8 \| 10,8 \| 0,2 \| \| Dania \| Denmark \| 187,3 \| 260,4 \| 164,5 \| 0,2 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Finlandia \| Finland \| 153,5 \| 57,8 \| 46,2 \| 0,2 \| 0,1 \| 0,0 \| \| Francja \| France \| 33,4 \| 33,8 \| 1,2 \| 0,7 \| 0,1 \| 0,0 \| \| Holandia \| Netherlands \| 110,4 \| 200,1 \| 88,8 \| 12,2 \| 13,4 \| 41,7 \| \| Niemcy \| Germany \| 375,5 \| 219,6 \| 112,5 \| 307,6 \| 157,6 \| 29,0 \| \| Norwegia \| Norway \| 166,4 \| 144,2 \| 133,3 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Rumunia \| Romania \| 0,4 \| 0,0 \| 0,0 \| 27,3 \| 27,4 \| 64,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 72,6 \| 30,9 \| 3,5 \| 12,0 \| 15,5 \| 26,8 \| \| Węgry \| Hungary \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 143,6 \| 90,6 \| 64,3 \| \( ^a \) W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. \( ^a \) In 1930–1938 including Luxembourg. \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| import \| imports \| eksport \| exports \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|--------\|---------\|---------\|---------\| \| \| \| w tys. t – przeciętne roczne \| in thous. t – annual averages \| \| Polska \| Poland \| 2,7 \| 0,0 \| 0,0 \| 132,5 \| 182,3 \| 271,6 \| \| Austria \| Austria \| 63,7 \| 97,6 \| 62,2 \| 3,9 \| 0,3 \| 0,1 \| \| Belgia \(^a\) \| Belgium \(^a\) \| 284,7 \| 421,9 \| 428,5 \| 4,9 \| 47,2 \| 24,4 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 11,1 \| 0,2 \| 0,1 \| 116,1 \| 100,7 \| 46,1 \| \| Dania \| Denmark \| 59,8 \| 239,0 \| 34,4 \| 61,8 \| 41,9 \| 89,8 \| \| Francja \| France \| 61,2 \| 282,6 \| 172,2 \| 23,6 \| 2,8 \| 0,2 \| \| Holandia \| Netherlands \| 296,6 \| 467,7 \| 272,6 \| 16,1 \| 12,8 \| 19,3 \| \| Niemcy \| Germany \| 1 673,6 \| 727,1 \| 293,4 \| 6,7 \| 10,5 \| 0,0 \| \| Rumunia \| Romania \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 607,2 \| 795,2 \| 304,7 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 70,3 \| 134,6 \| 131,5 \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Węgry \| Hungary \| 0,6 \| 0,6 \| 3,5 \| 52,1 \| 35,0 \| 11,7 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 698,2 \| 734,3 \| 903,5 \| 11,1 \| 1,2 \| 1,4 \| \| Włochy \| Italy \| 4,5 \| 33,4 \| 51,6 \| 0,6 \| 0,0 \| 0,2 \| Jęczmień Barley \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| import \| imports \| eksport \| exports \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|--------\|---------\|---------\|---------\| \| \| \| w tys. t – przeciętne roczne \| in thous. t – annual averages \| \| Polska \| Poland \| 0,3 \| 0,1 \| 0,2 \| 93,3 \| 49,7 \| 37,1 \| \| Austria \| Austria \| 70,7 \| 25,3 \| 19,2 \| 23,5 \| 4,1 \| 3,7 \| \| Belgia \(^a\) \| Belgium \(^a\) \| 138,5 \| 186,7 \| 89,9 \| 245,1 \| 175,2 \| 49,6 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 25,9 \| 10,3 \| 6,9 \| 28,8 \| 3,1 \| 1,7 \| \| Dania \| Denmark \| 19,6 \| 3,4 \| 0,0 \| 63,7 \| 10,9 \| 25,1 \| \| Francja \| France \| 323,1 \| 213,3 \| 139,7 \| 268,1 \| 125,6 \| 74,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| 33,4 \| 20,9 \| 22,9 \| 24,2 \| 102,5 \| 77,1 \| \| Irlandia \| Ireland \| 17,6 \| 5,7 \| 0,1 \| 25,0 \| 19,6 \| 32,7 \| \| Holandia \| Netherlands \| 17,9 \| 13,8 \| 6,5 \| 489,0 \| 412,8 \| 315,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 452,4 \| 149,4 \| 101,5 \| 146,5 \| 173,9 \| 22,2 \| \| Węgry \| Hungary \| 7,1 \| 1,0 \| 0,1 \| 75,4 \| 49,3 \| 57,9 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 384,4 \| 457,2 \| 209,2 \| 75,6 \| 49,4 \| 46,3 \| \| Włochy \| Italy \| 52,6 \| 68,3 \| 68,6 \| 210,9 \| 124,3 \| 115,4 \| \(^a\) W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. \(^a\) In 1930–1938 including Luxembourg. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511, 530–532. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (305i.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) H. W LATACH 1961–2010 – import pszenicy IN 1961–2010 – imports of wheat \| Kraje \| Countries \| 1961–1970 \| 1971–1975 \| 1976–1980 \| 1981–1985 \| 1986–1990 \| 1991–2000 \| 2001–2010 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 1 478,8 \| 1 607,8 \| 2 723,1 \| 2 633,6 \| 1 909,3 \| 698,6 \| 532,1 \| \| Belgia \| Belgium \| 632,1 \| 1 249,1 \| 1 056,7 \| 1 388,1 \| 1 353,6 \| 2 596,4 \| 3 424,6 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 1 173,2 \| 890,5 \| 518,6 \| 201,8 \| 168,0 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| 113,7 \| . \| \| Francja \| France \| 584,9 \| 288,7 \| 515,7 \| 596,7 \| 300,2 \| 411,3 \| . \| \| Hiszpania \| Spain \| 398,1 \| . \| 205,9 \| 170,5 \| 637,7 \| 2 412,9 \| 5 021,6 \| \| Holandia \| Netherlands \| 922,8 \| 1 719,7 \| 1 434,6 \| 1 423,4 \| 1 947,2 \| 2 310,8 \| 3 993,1 \| \| Niemcy \| Germany \| 3 344,9 \| 3 639,7 \| 2 313,1 \| 2 950,8 \| 2 273,6 \| 1 176,1 \| 2 067,2 \| \| Rumunia \| Romania \| 189,4 \| 273,2 \| 534,5 \| 302,1 \| 108,4 \| 609,3 \| 559,6 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 4 193,9 \| 3 811,6 \| 3 117,3 \| 1 469,5 \| 1 357,9 \| 1 101,7 \| 1 153,0 \| \| Włochy \| Italy \| 1 064,4 \| 1 816,0 \| 3 015,4 \| 3 561,2 \| 5 015,1 \| 6 080,1 \| 6 828,3 \| a W latach 1961–1999 łącznie z Luksemburgiem. b Bez 1990 r. c Lata 1993, 1994, 1997–1999. d Bez 1979 r. e–g, i–m W latach: e – 1986 i 1989, f – 1993, 1994, 1996–1998 i 2000, g – 1961–1966, i – 1963, 1964 i 1970, k – 1981, 1983 i 1984, l – 1986, 1989 i 1990, m – 1991–1993, 1998 i 2000. h W latach 1961–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Średnia wielkość importu została obliczona na podstawie danych rocznych, w których nie uwzględnia się importu pszenicy, w przypadku gdy był on niewielki na tle innych importowanych towarów (nie był wówczas uwzględniany w wykazach FAOSTAT). a In 1961–1999 including Luxembourg. b Excluding 1990. c 1993, 1994, 1997–1999. d Excluding 1979. e 1986 and 1989. f 1993, 1994, 1996–1998 and 2000. g 1961–1966. h In 1961–1990 West Germany (FRG). i 1963, 1964 and 1970. k 1981, 1983 and 1984. l 1986, 1989 and 1990. m 1991–1993, 1998 and 2000. Note. The average value of imports, was calculated on the basis of annual data, in which wheat imports are not included if their value is low in comparison to other imported goods (in such cases it was not included in FAOSTAT records). Polska była importerem pszenicy; dopiero po 1990 r. miał miejsce rosnący eksport. W latach 2001–2010 wyniósł on średnio 670 tys. t. Polska eksportowała głównie żyto i jęczmień (od kilkudziesięciu do kilkuset tys. t). Poland was generally an importer of wheat; only after 1990 exports began to grow. In the years 2001–2010 it amounted on average to 670 thous. t. Poland exported primarily rye and barley in the amount (from several dozen to several hundred thous. t). Na podstawie: Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010), FAOSTAT. On the basis: http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx; obliczenia własne. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (dok.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) I. W LATACH 1961–2010 — eksport ziemniaków IN 1961–2010 — exports of potatoes \| Kraje \| Countries \| 1961–1970 \| 1971–1980 \| 1981–1990 \| 1991–2000 \| 2001–2010 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| w tys. t — przeciętne roczne \| in thous. t — annual averages \| \| Polska \| Poland \| 466,3k \| 408,0 \| 320,3 \| 209,0 \| 80,0a \| \| Belgia \| Belgium \| 142,8 \| 169,1 \| 458,3 \| 804,0 \| 842,9 \| \| Dania \| Denmark \| 57,1c \| 37,5 \| 46,2d \| 79,4e \| 143,2 \| \| Francja \| France \| 386,0 \| 420,4 \| 566,5 \| 835,9 \| 1 648,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| 114,8 \| 113,9 \| 95,5 \| 189,1 \| 244,6 \| \| Holandia \| Netherlands \| 709,3 \| 1 197,8 \| 1 808,4 \| 1 627,5 \| 1 656,6 \| \| Niemcy \| Germanyf \| 84,1g \| 127,3 \| 466,3 \| 645,9 \| 1 438,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 94,1 \| 134,2 \| 166,1 \| 185,9 \| 241,1 \| \| Włochy \| Italy \| 227,7 \| 287,4 \| 321,1 \| 294,9 \| 209,4 \| a Lata 2001–2004. b W latach 1961–1999 łącznie z Luksemburgiem. c—e Bez lat: c — 1966 i 1967, d — 1981, 1984 i 1985, e — 1992 i 1993. f W latach 1961–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). g Lata 1961–1963, 1967 i 1968. a 2001–2004. b In 1961–1999 including Luxembourg. c—e Excluding: c — 1966 and 1967, d — 1981, 1984 and 1985, e — 1992 and 1993. f In 1961–1990 West Germany (FRG). g 1961–1963, 1967 and 1968. Do lat 80. XX w. Polska była jednym z największych eksporterów ziemniaków w Europie. Od końca lat 90. XX w. eksport zaczął spadać, od tego czasu Polska zaczęła stawać się importerem ziemniaków. Until 1980s Poland was one of the largest exporters of potatoes in Europe. From the late 1990s the exports began to drop, and since that time Poland grew as a potato importer. Na podstawie: Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010), FAOSTAT. On the basis: http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx; obliczenia własne. ### Tabl. 19 (63). IMPORT I EKSPORT ZWIERZĄT I PRODUKTÓW ZWIERZĘCYCH IMPORTS AND EXPORTS OF ANIMALS AND ANIMAL PRODUCTS A. W LATACH 1925–1938 – bydło i trzoda chlewna IN 1925–1938 – cattle and pigs \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| import \| imports \| \| eksport \| exports \| \| \| \| \| w tys. szt. – przeciętne roczne \| in thous. heads – annual averages \| #### Bydło \(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 0,3 \| 0,0 \| 0,0 \| 40,6 \| 15,3 \| 13,3 \| \| Austria \| Austria \| 148,5 \| 50,2 \| 22,3 \| 28,1 \| 14,6 \| 7,6 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 61,7 \| 20,9 \| 0,7 \| 12,6 \| 2,5 \| 0,2 \| \| Dania \| Denmark \| 0,1 \| 0,0 \| 0,0 \| 200,2 \| 104,0 \| 128,0 \| \| Francja \| France \| 10,6 \| 56,1 \| 7,1 \| 63,4 \| 9,9 \| 6,1 \| \| Holandia \| Netherlands \| 0,2 \| 0,2 \| 0,0 \| 13,5 \| 15,3 \| 3,1 \| \| Irlandia \| Ireland \| 12,5 \| 5,2 \| 0,4 \| 699,8 \| 615,2 \| 646,5 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 0,2 \| 0,1 \| 0,0 \| 116,6 \| 74,8 \| 51,0 \| \| Niemcy \| Germany \| 254,4 \| 100,6 \| 155,9 \| 8,3 \| 18,2 \| 0,4 \| \| Rumunia \| Romania \| 0,1 \| 0,1 \| 0,1 \| 78,5 \| 63,8 \| 47,8 \| \| Węgry \| Hungary \| 1,3 \| 0,1 \| 0,2 \| 82,2 \| 89,6 \| 74,4 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 714,7 \| 647,0 \| 671,2 \| 13,2 \| 7,3 \| 0,9 \| \| Włochy \| Italy \| 75,6 \| 115,6 \| 79,0 \| 4,2 \| 12,8 \| 2,6 \| #### Trzoda chlewna \(^b\) \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 8,3 \| 17,6 \| 2,0 \| 894,9 \| 309,8 \| 199,5 \| \| Austria \| Austria \| 847,6 \| 577,6 \| 475,9 \| 2,2 \| 0,7 \| 0,1 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 633,6 \| 227,4 \| 210,5 \| 0,2 \| 0,0 \| 1,9 \| \| Dania \| Denmark \| 35,5 \| 28,2 \| 2,1 \| 32,8 \| 50,0 \| 115,1 \| \| Francja \| France \| 85,4 \| 261,0 \| 35,6 \| 32,0 \| 1,4 \| 3,0 \| \| Holandia \| Netherlands \| 0,1 \| 0,1 \| 0,0 \| 48,0 \| 19,1 \| 9,4 \| \| Irlandia \| Ireland \| 3,9 \| 3,4 \| 4,0 \| 266,8 \| 293,1 \| 93,2 \| \| Niemcy \| Germany \| 131,0 \| 67,9 \| 316,2 \| 33,7 \| 120,9 \| 2,3 \| \| Rumunia \| Romania \| 0,1 \| 0,3 \| 0,1 \| 22,5 \| 126,7 \| 192,3 \| \| Węgry \| Hungary \| 0,2 \| 0,0 \| 0,0 \| 151,6 \| 151,3 \| 175,7 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 271,8 \| 295,0 \| 94,9 \| 4,0 \| 3,2 \| 4,8 \| \| Włochy \| Italy \| 32,5 \| 20,3 \| 11,7 \| 20,7 \| 74,4 \| 0,6 \| \(a, b\) Dotyczy: \(a\) – sztuk dużych, bez cieląt, \(b\) – zasadniczo zwierząt w wieku 6 miesięcy i więcej. \(a, b\) Concerns: \(a\) – large heads, excluding calves, \(b\) – in principle, animals aged 6 months and more. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511, 530–532. ### Tabl. 19 (63). IMPORT I EKSPORT ZWIERZĄT I PRODUKTÓW ZWIERZĘCYCH (dok.) IMPORTS AND EXPORTS OF ANIMALS AND ANIMAL PRODUCTS (cont.) B. W LATACH 1925–1938 – mięso wołowe i wieprzowe\(^a\) IN 1925–1938 – beef and pork meat\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| import \| imports \| \| eksport \| exports \| \| \| \| \| w tys. t \| przeciętne roczne \| in thous. t \| annual averages \| \| Polska \| Poland \| 0,0 \| 0,0 \| 0,0 \| 26,5 \| 10,4 \| 23,8 \| \| Austria \| Austria \| 35,9 \| 15,9 \| 5,4 \| 0,6 \| 0,6 \| 0,3 \| \| Belgia\(^b\) \| Belgium\(^b\) \| 59,7 \| 41,5 \| 14,8 \| 19,9 \| 5,1 \| 3,4 \| \| Dania \| Denmark \| 0,2 \| 0,0 \| 0,0 \| 12,7 \| 24,8 \| 19,9 \| \| Francja \| France \| 75,6 \| 53,9 \| 20,5 \| 6,1 \| 3,6 \| 3,5 \| \| Holandia \| Netherlands \| 17,0 \| 14,4 \| 9,6 \| 53,2 \| 32,0 \| 12,8 \| \| Niemcy \| Germany \| 158,0 \| 31,3 \| 60,4 \| 1,1 \| 6,1 \| 2,0 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 705,9 \| 653,3 \| 693,7 \| 199,0 \| 20,6 \| 19,7 \| \| Włochy \| Italy \| 71,2 \| 49,1 \| 29,7 \| 6,5 \| 0,8 \| 5,3 \| \(^a\) Mieso świeże, mrożone i przetworzone. \(^b\) W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. \(^a\) Fresh, frozen and processed meat. \(^b\) In 1930–1938 including Luxembourg. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511 i 530. C. W LATACH 1948–2006 – eksport mięsa\(^a\) IN 1948–2006 – exports of meat\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1948–1952 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2006\(^b\) \| \|-------\|-----------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------------\| \| \| \| w tys. t \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 56\(^c\) \| 110 \| 157 \| 158 \| 126 \| 668\(^d\) \| \| Belgia\(^e\) \| Belgium\(^e\) \| . \| . \| . \| 388 \| 540 \| 462 \| \| Dania \| Denmark \| 207 \| 532 \| 679 \| 851 \| 694 \| . \| \| Francja \| France \| 33 \| 115 \| 182 \| 634 \| 995 \| 1 306 \| \| Holandia \| Netherlands \| 72 \| 258 \| 677 \| 1 104 \| 1 485 \| 1 161 \| \| Irlandia \| Ireland \| 42 \| 103 \| 217 \| 455 \| 410 \| . \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 5,4 \| 74 \| 99 \| 81\(^f\) \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 918 \| 1 936 \| \| Węgry \| Hungary \| 21 \| 48 \| 121 \| 349 \| 436 \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| . \| . \| . \| 259 \| 321 \| 2 275 \| \| Włochy \| Italy \| . \| . \| 106 \| 110 \| 1 691 \| . \| \(^a\) W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. \(^b\) Łącznie z mięsem mrożonym. \(^c\) Lata 1949–1952. \(^d\) Mięso surowe, tłuszcze i podroby oraz przetwory w przeliczeniu na mięso, w wadze schłodzonej, bez eksportu żywych zwierząt. \(^e\) Łącznie z Luksemburgiem. \(^f\) 1979 r. \(^a\) In long-term — annual averages. \(^b\) Including frozen meat. \(^c\) 1949–1952. \(^d\) Raw meat and pluck as well as products in terms of meat, in cooled weight, excluding exports of live animals. \(^e\) Including Luxembourg. \(^f\) 1979. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979, s. 71; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 303; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 290; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 427 i 428; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 437; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 500; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 418. Przemysł INDUSTRY \| Kraje \| Miasta \| Lata \| Ogółem \| Rzemiosła \| Crafts \| \|-------\|--------\|------\|--------\|-----------\|--------\| \| \| \| \| Total \| włościenicze \| spożywcze \| skórzane \| drzewne \| metalowe \| budowlane i ceramiczne \| inne \| \| \| \| \| \| textiles \| food \| leather \| timber \| processing \| construction and ceramic \| and unspecified \| \| Polska \| Gdańsk \| ok. \| 1650 \| 44 \| 14 \| 13 \| 11 \| 8 \| 1 \| 9 \| \| \| Kalisz \| 1781 \| 100 \| 8 \| 29 \| 16 \| 9 \| 13 \| 14 \| 11 \| \| \| Kraków \| ok. \| around \| 1650 \| 16 \| 13 \| 32 \| 6 \| 22 \| 5 \| \| \| \| \| 1787–1792 \| 19 \| 23 \| 22 \| 6 \| 11 \| 16 \| 3 \| \| \| Toruń \| ok. \| around \| 1650 \| 27 \| 19 \| 20 \| 10 \| 13 \| 3 \| \| \| Warszawa \| 1792 \| 100 \| 21 \| 11 \| 19 \| 8 \| 9 \| 28 \| 4 \| Ludność Population \| Czynni zawodowo \| Economically active persons \| \|-----------------\|-----------------------------\| \| Francja \| Bordeaux \| 1781 \| 100 \| 15 \| 6 \| – \| 17 \| 3 \| 4 \| 55bc \| \| Szwajcaria \| Genewa \| ok. \| around \| 1650 \| 100 \| 29 \| 13 \| 9 \| 1 \| 9 \| 6 \| 33b \| \| Włochy \| Monza \| 1541 \| 100 \| 25 \| 39 \| – \| 2 \| 10 \| 1 \| 23ef \| \| \| Wenecja \| 1660 \| 100 \| 43 \| 17 \| 7 \| 8 \| 5 \| 4 \| 16fg \| a W przypadku czynnych zawodowo łącznie z utrzymującymi się ze źródeł innych niż rzemiosło. b, d, e W tym wolne zawody: b – 6%, d – 5%, e – 0,5%. c, f, g W tym w transporcie: c – 17%, f – 1%, g – 9%. a In case of economically active persons including those not earning their living as craftsmen. b, d, e Of which freelancers: b – 6%, d – 5%, e – 0,5%. c, f, g Of which in transport: c – 17%, f – 1%, g – 9%. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, La population française à l’époque moderne (XVIe–XVIIIe siècle). Démographie et comportements, Paris 2008, s. 60; J. Bieniarzówna, Stulecie upadku, w: J. Bieniarzówna, J. M. Malecki, Dzieje Krakowa, t. II: Kraków w wiekach XVI–XVIII, Kraków 1984, s. 474; M. Bogucka, Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku, Warszawa 1962, s. 163 i 164; S. Cackowski, Życie gospodarcze, w: Historia Torunia, red. M. Biskup, t. II, cz. 2: W czasach renesansu, reformacji i wcześniego baroku (1548–1660), Toruń 1994, s. 78 i 79; M. Frančić, Kraków produkujący i konsumujący, w: M. Kulczykowski, M. Frančić, Kraków jako ośrodek towarowy Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa 1963, s. 173 i 174; S. Herbst, Toruńskie cechy rzemieślnicze. Zarys przeszłości, Toruń 1933; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 2008–2011. Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE EMPLOYMENT IN INDUSTRY A. OKOŁO 1793 I 1800 R. AROUND 1793 AND 1800 \| Gałęzie rzemiosła/przemysłu \| Ogółem Total \| Miasta Urban areas \| Wies Rural areas \| \|-----------------------------\|---------------\|--------------------\|------------------\| \| Branches of craft/industry \| \| \| \| Wielkopolska około 1793 r. — mistrzowie w rzemiośle Wielkopolska around 1793 – masters of craft W liczbach bezwzględnych In absolute numbers \| Ogółem Total \| 23 230 \| 20 630 \| 2 600 \| \|---------------\|--------\|--------\|-------\| \| rzemiosła: crafts: \| \| \| \| \| Spożywcze Food \| 4 663 \| 4 573 \| 90 \| \| Włókiennicze Textiles \| 6 761 \| 6 501 \| 260 \| \| Skórzane Leather \| 4 132 \| 3 912 \| 220 \| \| Drzewne Timber \| 2 098 \| 1 448 \| 650 \| \| Mydlarskie, szczotkarskie, papiernicze Soap, brush, paper \| 305 \| 305 \| — \| \| Metalowe Metal-processing \| 2 050 \| 850 \| 1 200 \| \| Budowlane i ceramiczne Building and ceramic \| 1 108 \| 968 \| 140 \| \| Usługi Services \| 1 502 \| 1 502 \| — \| \| Ogrodnicy i rybacy Gardeners and fisherman \| 279 \| 279 \| — \| \| Inni Other \| 332 \| 292 \| 40 \| W odsetkach In percent \| Ogółem Total \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \|---------------\|-------\|-------\|-------\| \| rzemiosła: crafts: \| \| \| \| \| Spożywcze Food \| 20,1 \| 22,2 \| 3,5 \| \| Włókiennicze Textiles \| 29,1 \| 31,5 \| 10,0 \| \| Skórzane Leather \| 17,8 \| 18,9 \| 8,5 \| \| Drzewne Timber \| 9,0 \| 7,0 \| 25,0 \| \| Mydlarskie, szczotkarskie, papiernicze Soap, brush, paper \| 1,3 \| 1,5 \| — \| \| Metalowe Metal-processing \| 8,8 \| 4,2 \| 46,1 \| \| Budowlane i ceramiczne Building and ceramic \| 4,8 \| 4,7 \| 5,4 \| \| Usługi Services \| 6,5 \| 7,3 \| — \| \| Ogrodnicy i rybacy Gardeners and fisherman \| 1,2 \| 1,3 \| — \| \| Inni Other \| 1,4 \| 1,4 \| 1,5 \| a, b W przypadku Wielkopolski dane opracowano na podstawie zbadanych: a – 126 miast wraz z Poznaniem, b – 550 inwentarzy. a, b For Wielkopolska, data were compiled on the basis of examined: a – of 126 towns including Poznań, b – of 550 items of living stock and equipment. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.) A. OKOŁO 1793 I 1800 R. (dok.) AROUND 1793 AND 1800 (cont.) \| Gałęzie rzemiosła/przemysłu \| Ogółem Total \| Miasta Urban areas \| Wies Rural areas \| \|-----------------------------\|---------------\|--------------------\|------------------\| \| Prusy około 1800 r. \| \| \| \| \| Samodzielni producenci – rzemieślnicy w odsetkach \| \| \| \| \| Independent producers – craftsmen in percent \| \| \| \| \| Ogółem Total \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \|--------------\|-------\|-------\|-------\| \| Górnicstwo Mining \| 2,0 \| 1,8 \| 2,5 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| \| spożywczy food \| 11,0 \| 10,3 \| 12,3 \| \| włókienniczy textile \| 35,9 \| 36,0 \| 35,7 \| \| w tym produkcja: of which manufacture of: \| \| \| \| \| wełny wool \| 8,7 \| 12,8 \| 0,1 \| \| lnu linen \| 10,3 \| 6,1 \| 18,9 \| \| bawełny cotton \| 0,7 \| 0,6 \| 0,9 \| \| odzieży clothes \| 13,9 \| 13,2 \| 15,3 \| \| skórzany leather \| 16,7 \| 21,4 \| 7,3 \| \| drzewny timber \| 8,7 \| 10,2 \| 5,6 \| \| papierniczy paper \| 0,5 \| 0,6 \| 0,1 \| \| chemiczny chemical \| 2,3 \| 2,8 \| 1,3 \| \| metalowy metal-processing \| 15,2 \| 11,0 \| 23,6 \| \| budownictwo construction \| 7,6 \| 5,6 \| 11,5 \| \| sztuka art \| 0,1 \| 0,2 \| — \| \| Ogółem Total \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \|--------------\|-------\|-------\|-------\| \| Górnicstwo Mining \| 1,9 \| 1,6 \| 2,1 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| \| spożywczy food \| 4,2 \| 5,4 \| 1,7 \| \| włókienniczy textile \| 81,9 \| 80,4 \| 85,9 \| \| w tym produkcja: of which manufacture of: \| \| \| \| \| wełny wool \| 21,4 \| 31,7 \| 0,6 \| \| lnu linen \| 36,8 \| 15,2 \| 81,4 \| \| bawełny cotton \| 10,8 \| 14,4 \| 3,6 \| \| odzieży clothes \| 5,4 \| 8,0 \| 0,3 \| \| skórzany leather \| 3,7 \| 5,4 \| 0,2 \| \| drzewny timber \| 0,9 \| 0,6 \| 1,0 \| \| papierniczy paper \| 1,1 \| 0,5 \| 2,4 \| \| chemiczny chemical \| 0,4 \| 0,5 \| 0,2 \| \| metalowy metal-processing \| 5,9 \| 5,5 \| 6,4 \| a, b Notki patrz na str. 311. c Łącznie ze środkami czystości. Uwaga. Patrz na str. 313. a, b See footnotes on page 311. c Including cleaning supplies. Note. See on page 313. Uwaga. W 1785 r. w Prusach najwięcej zatrudnionych było w rzemiośle/przemysle włókienniczym — stanowili 91,5% (151 tys.) ogółu zatrudnionych w rzemiośle/przemysle (165 tys.), z tego przy produkcji: płótna — 48,5%, sukna — 35,2%, bawełny — 4,2%, a jedwabiu — 3,6%. Na przełomie XVIII i XIX w. w całym państwie pruskim znajdowało się ok. 300–350 tys. warsztatów rzemieślniczych, w których pracowało 450–500 tys. osób łącznie z czeladnikami (ok. 100–120 tys. osób). W tym samym czasie zatrudnienie w manufakturach było mniejsze niż w rzemiośle — w systemie manufakturowym pracowało niespełna 200 tys. robotników. Note. In 1785, the most employed persons in Prussia were in craft/textile industry — they made up 91,5% (151 thous.) of the total employed persons in craft/industry (165 thous.), including manufacture of: linen — 48,5%, broadcloth — 35,2%, cotton — 4,2%, and silk — 3,6%. At the turn of the 18th and 19th century, in the whole Prussian country, there existed ca. 300–350 thous. craft workshops, in which 450–500 thous. persons including apprentices (ca. 100–120 thous. persons). At the same time, the employment in manufactories was smaller than in craft — in manufacturing system, nearly 200 thous. workers were working. Ok. 1800 r. w Marchii Brandenburskiej struktura zatrudnionych w rzemiośle/przemysle — w odsetkach: Around 1800 in the March of Brandenburg the structure of employment in craft or industry — in percent: \| Ogółem Total \| 100 \| \|--------------\|-----\| \| przemysł: industry: \| \| Tekstylny Textile \| 36 \| \| Odzieżowy Clothing \| 21 \| \| Artykułów spożywczych Food products \| 14 \| \| Drzewny Timber \| 6 \| \| Metalowy Metal-processing \| 6 \| \| Budowlany Building \| 6 \| \| Maszynowy Machine-building \| 5 \| \| Inny Other \| 6 \| Marchia Brandenburska była centralną prowincją monarchii Hohenzollernów i już od XVII w. przodująca w rozwoju gospodarczym. Na przełomie XVIII i XIX w. w rzemiośle i przemyśle prowincji zatrudnionych było 27% ogółu pracujących, z czego aż 65% w miastach. Berlin — stolica marchii — był centrum przemysłowym kraju i skupiał na swoim obszarze największe manufaktury, przede wszystkim tekstylne. Największym odbiorcą wyrobów tekstylno-odzieżowych była armia pruska. The March of Brandenburg was the central province of the Hohenzollern monarchy and a leader in the industrial development since the 17th century. At the turn of the 18th and 19th century, 27% of the total employed persons were employed in craft and industry of the province, 65% of whom in towns. Berlin – capital city of the March – was the state industrial centre with the biggest manufactories, especially textile ones. The greatest consumer of textile and clothing products was the Prussian Army. Na podstawie: Z. Szultka, Polityka gospodarcza państwa i rozwój ekonomiczny Prus, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 487 i 506; J. Topolski, Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku, w: Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969, s. 836 i 838. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.) B. W LATACH 1879–1913 IN 1879–1913 \| Specification \| Total \| Total \| \|---------------\|-------\|-------\| \| Królestwo Polskie<sup>a</sup> \| 1879 \| 1893 \| 1913 \| \| Kingdom of Poland<sup>a</sup> \| In thousands \| In thousands \| In thousands \| \| Ogółem \| 91,6 \| 158,4 \| 412,4 \| \| Mining \| 11,9 \| 21,7 \| 33,9 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| \| spożywczy \| 22,8 \| 27,0 \| 40,9 \| \| food \| \| \| \| \| włókienniczy \| 29,5 \| 65,5 \| 175,3 \| \| textile \| \| \| \| \| drzewny \| 1,6 \| 4,9 \| 16,4 \| \| timber \| \| \| \| \| mineralny \| 4,6 \| 7,2 \| 28,6 \| \| mineral \| \| \| \| \| metalowy<sup>b</sup> \| 7,6 \| 11,6 \| 61,9 \| \| metal-processing<sup>b</sup> \| \| \| \| \| inny \| 13,6<sup>c</sup> \| 20,5<sup>c</sup> \| 55,4<sup>c</sup> \| \| other \| \| \| \| \| Specification \| Total \| Total \| \|---------------\|-------\|-------\| \| Zabór pruski<sup>a</sup> \| 1882 \| 1895 \| 1907 \| \| Prussian Partition<sup>a</sup> \| In thousands \| In thousands \| In thousands \| \| Ogółem \| 42,6 \| 83,1 \| 121,4 \| \| Mining \| 1,6 \| 1,3 \| 2,4 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| \| spożywczy \| 12,6 \| 28,9 \| 28,7 \| \| food \| \| \| \| \| włókienniczy<sup>d</sup> \| 2,8 \| 7,6 \| 8,5 \| \| textile<sup>d</sup> \| \| \| \| \| drzewny \| 3,7 \| 10,1 \| 19,4 \| \| timber \| \| \| \| \| mineralny \| 8,1 \| 14,2 \| 23,7 \| \| mineral \| \| \| \| \| metalowy<sup>b</sup> \| 10,2 \| 14,9 \| 29,1 \| \| metal-processing<sup>b</sup> \| \| \| \| \| inny \| 3,6 \| 6,1 \| 9,6 \| \| other \| \| \| \| \| Specification \| Total \| Total \| \|---------------\|-------\|-------\| \| Ogółem \| 100,0 \| 100,0 \| \| Total \| 100,0 \| 100,0 \| \| Górnicwo \| 13,0 \| 8,2 \| \| Mining \| \| \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| spożywczy \| 24,9 \| 9,9 \| \| food \| \| \| \| włókienniczy \| 32,2 \| 42,5 \| \| textile \| \| \| \| drzewny \| 1,8 \| 4,0 \| \| timber \| \| \| \| mineralny \| 5,0 \| 6,9 \| \| mineral \| \| \| \| metalowy<sup>b</sup> \| 8,3 \| 15,0 \| \| metal-processing<sup>b</sup> \| \| \| \| inny \| 14,8<sup>c</sup> \| 13,5<sup>c</sup> \| \| other \| \| \| \| Specification \| Total \| Total \| \|---------------\|-------\|-------\| \| Ogółem \| 100,0 \| 100,0 \| \| Total \| 100,0 \| 100,0 \| \| Górnicwo \| 3,8 \| 2,0 \| \| Mining \| \| \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| \| spożywczy \| 29,6 \| 23,7 \| \| food \| \| \| \| włókienniczy<sup>d</sup> \| 6,6 \| 7,0 \| \| textile<sup>d</sup> \| \| \| \| drzewny \| 8,7 \| 15,9 \| \| timber \| \| \| \| mineralny \| 19,0 \| 19,5 \| \| mineral \| \| \| \| metalowy<sup>b</sup> \| 23,9 \| 24,0 \| \| metal-processing<sup>b</sup> \| \| \| \| inny \| 8,4 \| 7,9 \| \| other \| \| \| <sup>a</sup> Dane dotyczą zatrudnionych robotników, a w przypadku zaboru pruskiego – w zakładach zatrudniających 6 i więcej robotników. <sup>b</sup>, <sup>d</sup> Łącznie: <sup>b</sup> – z produkcją maszyn, <sup>d</sup> – z przemysłem odzieżowym. <sup>c</sup> W tym przemysł hutniczy odpowiednio: w 1879 r. — 8,1 tys. i 8,8%, w 1893 r. — 11,2 tys., w 1913 r. — 18,9 tys. i 4,6%. <sup>a</sup> Data concern the employed workers, and in case of Prussian Partition – in factory units (works) employing 6 and more workers. <sup>b</sup>, <sup>d</sup> Including: <sup>b</sup> – manufacture of machinery, <sup>d</sup> – clothing industry. <sup>c</sup> Of which iron and steel industry respectively: in 1879 — 8,1 thous. and 8,8%, in 1893 — 11,2 thous., in 1913 — 18,9 thous. and 4,6%. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.) B. W LATACH 1879—1913 (dok.) IN 1879—1913 (cont.) \| Specification \| Total \| \|---------------\|-------\| \| England and Wales \| \| \| In thousands \| \| \| Ogółem \| 1881 \| 7 884,1 \| \| Total \| 1911 \| 8 898,9 \| \| Górnicwo \| 1881 \| 792,0 \| \| Mining \| 1911 \| 1 325,8 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| spożywczy \| 1881 \| 486,0 \| \| food \| 1911 \| 539,3 \| \| włókienniczy \| 1881 \| 2 844,0 \| \| textile \| 1911 \| 2 606,7 \| \| metalowy \| 1881 \| 1 260,0 \| \| metal-processing \| 1911 \| 1 617,9 \| \| inny \| 1881 \| 2 502,0 \| \| other \| 1911 \| 2 809,0 \| \| Specification \| Total \| \|---------------\|-------\| \| Hungary \| \| \| In thousands \| \| \| Ogółem \| 1884 \| 104,3 \| \| Total \| 1913 \| 448,0 \| \| przemysł: industry: \| \| \| Spożywczy \| 1884 \| 36,1 \| \| Food \| 1913 \| 77,2 \| \| Włókienniczy \| 1884 \| 4,8 \| \| Textile \| 1913 \| 46,4 \| \| Materialów budowlanych \| 1884 \| 6,4 \| \| Building materials \| 1913 \| 65,8 \| \| Metalowy \| 1884 \| 32,3 \| \| Metal-processing \| 1913 \| 117,6 \| \| Inny \| 1884 \| 24,7f \| \| Other \| 1913 \| 141,0f \| \| Specification \| Total \| \|---------------\|-------\| \| In percent \| \| \| Ogółem \| 1881 \| 100,0 \| \| Total \| 1911 \| 100,0 \| \| Górnicwo \| 1881 \| 10,0 \| \| Mining \| 1911 \| 14,9 \| \| Przemysł: Industry: \| \| \| spożywczy \| 1881 \| 6,2 \| \| food \| 1911 \| 6,1 \| \| włókienniczy \| 1881 \| 36,1 \| \| textile \| 1911 \| 29,3 \| \| metalowy \| 1881 \| 16,0 \| \| metal-processing \| 1911 \| 18,2 \| \| inny \| 1881 \| 31,7 \| \| other \| 1911 \| 31,5 \| \| Specification \| Total \| \|---------------\|-------\| \| In percent \| \| \| Ogółem \| 1884 \| 100,0 \| \| Total \| 1913 \| 100,0 \| \| przemysł: industry: \| \| \| Spożywczy \| 1884 \| 34,6 \| \| Food \| 1913 \| 17,2 \| \| Włókienniczy \| 1884 \| 4,6 \| \| Textile \| 1913 \| 10,4 \| \| Materialów budowlanych \| 1884 \| 6,1 \| \| Building materials \| 1913 \| 14,7 \| \| Metalowy \| 1884 \| 31,0 \| \| Metal-processing \| 1913 \| 26,2 \| \| Inny \| 1884 \| 23,7f \| \| Other \| 1913 \| 31,5f \| --- b, d Notki patrz na str. 314. e Bez górnicwta. f W tym przemysł drzewny: w 1884 r. — 13,1 tys. (12,6%), w 1913 r. — 69,7 tys. (15,6%). b, d See footnotes on page 314. e Excluding mining. f Of which timber industry: in 1884 — 13,1 thous. (12,6%), in 1913 — 69,7 thous. (15,6%). --- W Galicji w 1910 r. w zakładach przemysłowych (zatrudniających 6 i więcej robotników) zatrudnionych było 97,2 tys. robotników, z tego w górnictwie — 12,7%, w przemyśle: spożywczym — 19,6%, włókienniczym (łącznie z przemysłem odzieżowym) — 6,2%, drzewnym — 12,7%, mineralnym — 20,1%, metalowym (z produkcją maszyn) i hutniczym — 12,7% oraz innym — 16,0%. In Galicia, in 1910, in manufacture works (employing 6 and more workers) 97,2 thous. of workers were employed, of which in mining — 12,7%, in food industry — 19,6%, in textile industry (including clothing industry) — 6,2%, timber industry — 12,7%, mineral industry — 20,1%, metal-processing industry (including manufacture of machinery), iron and steel industry — 12,7% and other — 16,0%. --- Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 180, 181, 195–205; On the basis: W. Puś, Przemysł Królestwa Polskiego w latach 1870—1914, Łódź 1984, s. 87–89; L. Shaw-Taylor, The occupational structure of England and Wales, c. 1750 to 1911, s 181; Social-Economic Researches on the History of the East-Central Europe, Budapest 1970, s. 103. \| Kraje \| Countries \| 1930 \| 1933 \| 1936 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| 1929=100 \| \| \| Polska \(^a\) \| Poland \(^a\) \| 84,5 \| 65,0 \| 83,4 \| 101,6 \| \| Austria \(^b\) \| Austria \(^b\) \| 95,1 \| 70,6 \| 64,6 \| . \| \| Czechosłowacja \(^b\) \| Czechoslovakia \(^b\) \| 97,6 \| 75,4 \| 82,4 \| 91,0 \| \| Dania \(^a\) \| Denmark \(^a\) \| . \| 91,7 \| 125,8 \| 138,1 \| \| Estonia \(^a\) \| Estonia \(^a\) \| 95,9 \| 82,9 \| 125,8 \| 146,8 \| \| Finlandia \(^a\) \| Finland \(^a\) \| 87,4 \| 84,7 \| 111,7 \| 129,7 \| \| Francja \(^a\) \| France \(^a\) \| 100,0 \| 79,4 \| 74,1 \| 81,2 \| \| Holandia \(^{bc}\) \| Netherlands \(^{bc}\) \| 101,6 \| 80,9 \| 80,6 \| 92,7 \| \| Jugosławia \(^b\) \| Yugoslavia \(^b\) \| 104,3 \| 86,1 \| 101,8 \| 118,2 \| \| Łotwa \(^b\) \| Latvia \(^b\) \| 107,5 \| 93,4 \| 123,7 \| 144,0 \| \| Niemcy \(^d\) \| Germany \(^d\) \| 87,0 \| 65,9 \| 100,5 \| 117,4 \| \| Norwegia \(^{ad}\) \| Norway \(^{ad}\) \| 100,4 \| 93,2 \| 115,7 \| 121,5 \| \| Szwajcaria \(^d\) \| Switzerland \(^d\) \| 96,5 \| 73,3 \| 70,2 \| 77,9 \| \| Szwecja \(^d\) \| Sweden \(^d\) \| 99,8 \| 85,0 \| 102,1 \| 110,0 \| \| Rumunia \(^a\) \| Romania \(^a\) \| 86,6 \| 92,0 \| 129,9 \| 143,9 \| \| Węgry \(^b\) \| Hungary \(^b\) \| 91,3 \| 73,6 \| 94,7 \| 112,3 \| \| Wielka Brytania \(^c\) \| United Kingdom \(^c\) \| 92,5 \| 89,8 \| 102,2 \| 104,1 \| \| Włochy \(^{ad}\) \| Italy \(^{ad}\) \| 97,3 \| 79,2 \| 94,9 \| 110,7 \| \(a, b, d\) Wskaźniki oparte na: \(a\) – statystyce zatrudnionych w zakładach spełniających określone kryteria (np. zatrudniające więcej niż 3, 5 lub 10 robotników, o określonej wartości produkcji, posiadające silniki), \(b\) – statystyce ubezpieczonych, \(d\) – reprezentatywnej statystyce zatrudnionych. \(c\) Wskaźnik wprowadzony na podstawie statystyki bezrobotnych posiadających ubezpieczenie na wypadek bezrobocia (otrzymujących zasilkę jako bezrobotni). Uwaga. W przypadku Holandii, Norwegii i Włoch wskaźniki oparte na dwóch wskazanych metodach. \(a, b, d\) Indices based on: \(a\) – statistics of persons employed in plants fulfilling specific criteria (e.g. with more than 3, 5 or 10 workers, with a given production value, having engines), \(b\) – statistics of insured persons, \(d\) – representative statistics of the employed. \(c\) Index introduced on the basis of the statistics of unemployed persons insured against unemployment (receiving unemployment benefits). Note. For Netherlands, Norway and Italy the indices are based on two advisable methods. Dynamika przepracowanych godzin w przemyśle w latach 1930–1938 – 1929=100: Indices of working hours in the industry in 1930–1938 – 1929=100: \| \| 1930 \| 1933 \| 1936 \| 1938 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \(^a\) \| 82,9 \| 58,3 \| 77,9 \| 97,8 \| \| Dania \(^a\) \| . \| 102,4\| 128,9\| 133,8\| \| Estonia \(^a\) \| 94,7 \| 77,9 \| 120,0\| 141,4\| \| Finlandia \(^a\) \| 85,3 \| 84,5 \| 111,9\| 129,7\| \| Francja \(^a\) \| 100,0\| 74,3 \| 70,7 \| 65,9 \| \| Niemcy \(^b\) \| 83,5 \| 61,5 \| 99,4 \| 118,8\| \| Norwegia \(^{ab}\) \| 99,6 \| 90,3 \| 115,1\| 117,3\| \| Szwecja \(^b\) \| 98,6 \| 78,4 \| 102,2\| 107,7\| \| Węgry \(^c\) \| 89,7 \| 70,5 \| 91,2 \| 105,1\| \| Włochy \(^{ab}\) \| 94,2 \| 75,5 \| 81,0 \| 95,5 \| \(a-c\) Patrz notki do tablicy: \(a\) – notka \(a\), \(b\) – notka \(d\), \(c\) – notka \(b\). \(a-c\) See footnotes to the table: \(a\) – footnote \(a\), \(b\) – footnote \(d\), \(c\) – footnote \(b\). Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, On the basis: s. 73 i 74. Tabl. 3 (66). ZAKŁADY PRZEMYSŁOWE INDUSTRIAL PLANTS A. W XVI–XVIII w. IN THE 16th–18th CENTURY \| Kraje \| Lata \| Liczba wiatraków \| \|-------\|------\|-----------------\| \| \| \| Number of windmills \| \| Polska \| 1569 koniec XVIII w. \| 1 000 \| \| Poland \| end of the 18th century \| 6 000 \| \| Anglia \| 1800 \| 10 000 \| \| England \| \| \| \| Finlandia \| 1600 \| 1 000 \| \| Finland \| \| \| \| Holandia \| 1820 \| 7 500 \| \| Netherlands \| \| \| a W granicach Polski po 1945 r. a Within the borders of Poland after 1945. Podstawowym urządzeniem mechanicznym w Europie średniowiecznej i wczesnonowożytniej były koła wodne najszerzej stosowane w młynach mącznych i innych wyspecjalizowanych zakładach, jak np.: stępy do wyrobu kasz, młyny do wyciskania oleju, tartaki czy folusze do wykończenia niektórych tkanin wełnianych. Szacuje się, że w 1200 r. w Europie pracowało 300 tys. różnorodnych młynów wodnych, zaś w 1800 r. było ich nawet 500 tys. W Polsce młyny na szerszą skalę pojawiły się w XIII–XIV w., a ich liczba systematycznie wzrastała od ok. 500 (dane zanijone) w XIII w. do 12,7 tys. w początkach drugiej połowy XVI stulecia. Drugim źródłem dostarczającym energię były wiatraki, które w Polsce w przeciwieństwie do Europy Zachodniej nie miały aż tak szerokiego zastosowania. The basic mechanical device in mediaeval and early modern Europe was a water wheel, used mainly in flour mills and other specialised plants, including groats mortars, oil mills, sawmills or fulling mills. It is estimated that ca. 300 thous. various water mills were operating in Europe in 1200, and even 500 thous. in 1800. In Poland mills were broadly used in the 13th–14th century, and their number was consistently growing, starting from ca. 500 [understated data] in the 13th century to 12,7 thous. at the beginning of the second half of the 16th century. Windmills were the second energy source. However, they were not used as broadly in Poland as in Western Europe. Na podstawie: B. Baranowski, Rozmiary i rejonizacja przemysłu młynarskiego w Polsce XVI–XVIII w., „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, seria I, z. 75, Łódź 1971, s. 15–37; K. Boroda, Geografia gospodarcza Królestwa Polskiego w XVI w., komputerowa baza danych; K. Davids, Innovations in Windmill Technology in Europe, c. 1500–1800, w: Economia e energia secc. XIII–XVIII, red. S. Cavaciocchi, Firenze 2003, s. 286. \| Wyszczególnienie \| Zakłady ogółem total \| miejskie in urban areas \| wiejskie in rural areas \| \|------------------\|----------------------\|-------------------------\|------------------------\| \| Wiatraki \| 39 \| 5 \| 34 \| \| Młyny wodne \| 386 \| 20 \| 366 \| \| Tartaki \| 53 \| 6 \| 47 \| \| Folusze \| 30 \| 12 \| 18 \| \| Papiernie \| 3 \| 2 \| 1 \| \| Młyny prochowe \| 3 \| 1 \| 2 \| \| Młyny końskie \| 4 \| 3 \| 1 \| \| Młyny rudne \| 3 \| – \| 3 \| \| Kuźnice żelaza \| 27 \| 1 \| 26 \| \| Kuźnice miedzi \| 7 \| 4 \| 3 \| \| Cegielnie \| 13 \| 6 \| 7 \| \| Wapienniki \| 3 \| 2 \| 1 \| \| Huty szkła \| 2 \| – \| 2 \| \| Kopalnie ołowiu \| 1 \| – \| 1 \| \| Browary \| 29 \| – \| 29 \| a Bez browarów miejskich oraz małych browarów produkujących na potrzeby własne gospodarstwa wiejskiego, niepodlegające rejestracji podatkowej. b Zakłady z urządzeniami do spilśniania sukna. c Zakłady rozdrabniania rudy. a Excluding town breweries and small breweries producing for personal use of the household, not subject to tax registration. b Plants with devices for fulling broadcloth. c Ore crushing factories. Tabl. 3 (66). ZAKŁADY PRZEMYSŁOWE (dok.) INDUSTRIAL PLANTS (cont.) B. W LATACH 1564–1793 (dok.) IN 1564–1793 (cont.) \| Wyszczególnienie \| Zakłady \| Plants \| \|------------------\|---------\|--------\| \| \| ogółem total \| miejskie in urban areas \| wiejskie in rural areas \| \| W przemyśle rolno-spożywczym w Wielkopolsce \(^d\) około 1793 r. \| \| In agricultural and food industry plants in Wielkopolska \(^d\) around 1793 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 4 230 \| 1 590 \| 2 640 \| \|--------------\|-------\|-------\|-------\| \| Wiatraki \| 1 550 \| 1 050 \| 500 \| \| Młyny wodne i konne \| 720 \| 90 \| 630 \| \| Browary \| 1 390 \| 250 \| 1 140 \| \| Gorzelnie \| 570 \| 200 \| 370 \| \(^d\) Bez małych browarów i gorzelni typu domowego; w przypadku zakładów wiejskich dane szacunkowe przyjęte przez J. Topolskiego w oparciu o wskaźniki zaczerpnięte z 550 zbadanych inwentarzy. Uwaga. Ok. 1793 r. w Wielkopolsce na 1 000 ludności przypadalo ogółem ok. 6 zakładów przemysłu rolno-spożywczego (z tego: wiatraków – 2,2, młynów wodnych i konnych – 1,0, browarów – 1,8 i gorzelni – 0,8). \(^d\) Excluding small breweries and home alcohol distilleries; in case of rural plants data estimated by J. Topolski were based on indices taken from 550 examined items of living stock and equipment. Note. Around 1793, there were ca. 6 agricultural and food industry plants per 1 000 persons in Wielkopolska (including: windmills – 2,2, watermills and horsemills – 1,0, breweries – 1,8, and alcohol distilleries – 0,8). Na podstawie: Atlas historyczny Polski, seria B, nr 1: Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku, oprac. M. Biskup przy współudziale L. Koca, Warszawa 1961, s. 103; J. Topolski, Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku, w: Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969, s. 835. ### Tabl. 4 (67). DYNAMIKA PRODUKCJI PRZEMYSŁOWEJ INDICES OF INDUSTRIAL PRODUCTION A. W LATACH 1871—1913 — produkcja brutto (ceny stałe) IN 1871—1913 — gross production (constant prices) \| Lata \| Ziemia polska<sup>a</sup> \| Austria \| Francja \| Hiszpania \| Niemcy \| Rosja \| Włochy \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> \| \|------\|--------------------------\|---------\|---------\|-----------\|--------\|-------\|--------\|-------------------------------\| \| \| ogółem total \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w tym Królestwo Polskie \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| of which Kingdom of Poland \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1871 \| 39 \| . \| 79 \| 65 \| 68 \| 50 \| 76 \| 83 \| \| 1875 \| 48 \| 33 \| 91 \| 76 \| 87 \| 58 \| 90 \| 90 \| \| 1880 \| 74 \| 69 \| 79 \| 95 \| 82 \| 84 \| 75 \| 82 \| \| 1889 \| 124 \| 124 \| 118 \| 112 \| 100 \| 126 \| 121 \| 100 \| \| 1894 \| 158 \| 167 \| 153 \| 121 \| 119 \| 145 \| 167 \| 100 \| \| 1898 \| 194 \| 203 \| 175 \| 132 \| 123 \| 181 \| 225 \| 104 \| \| 1900 \| 189 \| 190 \| 178 \| 131 \| 134 \| 197 \| 263 \| 120 \| \| 1901 \| 213 \| 202 \| 187 \| 130 \| 135 \| 190 \| 271 \| 120 \| \| 1904 \| 220 \| 235 \| 191 \| 129 \| 135 \| 219 \| 288 \| 137 \| \| 1905 \| 228 \| 201 \| 201 \| 143 \| 136 \| 236 \| 254 \| 145 \| \| 1907 \| 264 \| 243 \| 241 \| 153 \| 153 \| 255 \| 304 \| 176 \| \| 1910 \| 290 \| 279 \| 232 \| 156 \| 155 \| 277 \| 358 \| 186 \| \| 1913 \| 316 \| 311 \| 275 \| 192 \| 166 \| 323 \| 417 \| 196 \| <sup>a</sup> Galicja, Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Poznańskie, Pomorze Gdańskie i Prusy Wschodnie oraz Śląsk; dane orientacyjne. <sup>b</sup> Wielka Brytania i Irlandia. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Dynamika rozwoju przemysłu na ziemiach polskich, w: Gospodarka przemysłowa i początki cywilizacji technicznej w rolniczych krajach Europy, Wrocław 1977, s. 111; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 420–422. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 1995 \| 1999 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| 1963=100 \| \| \| 1990=100 \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 23 \| 79 \| 175 \| 345 \| 279 \| 124 \| 165 \| 130 \| 133 \| \| Austria \| Austria \| 43 \| 90 \| 154 \| 227 \| 300 \| 112 \| 138 \| 117 \| 110 \| \| Belgia \| Belgium \| 61 \| 83 \| 135 \| 168 \| 205 \| 101 \| 111 \| 104 \| 116 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 18 \| 73 \| 213 \| 439 \| 509 \| 100 \| . \| 152 \| 98 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 31 \| 87 \| 154 \| 268 \| 322 \| 76 \| 81 \| 134 \| 112 \| \| Dania \| Denmark \| 56 \| 86 \| 152 \| 175 \| 229 \| 116 \| 129 \| 104 \| 87 \| \| Finlandia \| Finland \| 44 \| 82 \| 169 \| 262 \| 346 \| 115 \| 148 \| 106 \| 100 \| \| Francja \| France \| 45 \| 85 \| 145 \| 197 \| 225 \| 101 \| 114 \| 102 \| 91 \| \| Grecja \| Greece \| 38 \| 84 \| 196 \| 382 \| 420 \| 98 \| 110 \| 99 \| 84 \| \| Hiszpania \| Spain \| 37 \| 72 \| 207 \| 331 \| 397 \| 103 \| 118 \| 102 \| 83 \| \| Holandia \| Netherlands \| 47 \| 87 \| 170 \| 182 \| 213 \| 108 \| 116 \| 101 \| 104 \| \| Irlandia \| Ireland \| 63 \| 81 \| 159 \| 252 \| 464 \| 161 \| 253 \| 128 \| 109 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 226 \| 96 \| 106 \| 106 \| 104 \| \| NRD \| GDR \| 29 \| 85 \| 155 \| 268 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| RFN \| FRG \| 35 \| 88 \| 150 \| 184 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Norwegia \| Norway \| 56 \| 87 \| 145 \| 181 \| 219 \| 127 \| 137 \| 97 \| 88 \| \| Rumunia \| Romania \| 16 \| 68 \| 227 \| 656 \| 544 \| 65 \| 49 \| 127 \| 123 \| \| Szwecja \| Sweden \| 57 \| 83 \| 149 \| 164 \| 198 \| 112 \| 129 \| 108 \| 93 \| \| Węgry \| Hungary \| 30 \| 81 \| 152 \| 244 \| 249 \| 88 \| 125 \| 130 \| 108 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 70 \| 95 \| 124 \| 139 \| 171 \| 106 \| 110 \| 95 \| 91 \| \| Włochy \| Italy \| 33 \| 77 \| 155 \| 219 \| 250 \| 107 \| 112 \| 95 \| 89 \| a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dane nie w pełni porównywalne z powodu zmian zakresowych i klasyfikacyjnych na przestrzeni lat. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b Respectively: East Germany and West Germany. Note. Data are not strictly comparable because of range and classification changes over the years. Na podstawie: Industry production index – annual data. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 461 i 462; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 390. Tabl. 5 (68). WYDOBYCIE WĘGLA KAMIENNIEGO MINING OF HARD COAL A. W LATACH 1769–1795 IN THE 1769–1795 \| Lata Years \| Polska – Okręg Dąbrowski Poland – Dąbrowski Region \| Prusy Zagłębie Dolnośląskie Lower Silesia Coalfield \| Prussia Okręg Górnośląski Upper Silesia Region \| \|------------\|-----------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| \| \| w t \| in t \| \| 1769 \| . \| 3 200 \| 367 \| \| 1775 \| . \| 12 180 \| 426 \| \| 1780 \| . \| 25 317 \| 821 \| \| 1785 \| . \| 36 492 \| 2 750 \| \| 1792 \| 150 \| 79 400 \| 14 202 \| \| 1795 \| 500 \| 84 000 \| 17 453 \| Uwaga. W Polsce dopiero w końcu XVIII w. nastąpił szybszy rozwój górnictwa węglowego pod wpływem rosnącego zapotrzebowania na węgiel kamienny ze strony ówczesnych zakładów przemysłowych (kuźnic, cegielni, wapienników) oraz na opal domowy. W czasach stanisławowskich działały m.in. dwie kopalnie w Okręgu Krakowskim – pod Szczakową, jedna czynna w latach 1766–1768 i druga – kierowana przez Carosiego – w latach 1789–1791. W 1792 r. A. Moszyński założył kopalnię w Jaworznie w dobrach narodowych, będących wcześniej własnością biskupów krakowskich. ONote. Influenced by a growing demand for hard coal from the then industrial plants (forges, brick factories, limestone quarries) and used for home heating, faster development of coal mining took place in Poland not earlier than by the end of the 18th century. During the reign of Stanisław August Poniatowski, two mines operated in the Kraków District – near Szczakowa. One of them was open in the years 1766–1768 and the second one, managed by Carosi, in the years 1789–1791. In 1792, A. Moszyński founded a mine in Jaworzno, as a state property, earlier belonging to the Kraków bishops. Na podstawie: J. Jaros, Górnictwo węgla kamiennego, w: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich, t. II, Katowice 1961, s. 66; J. Jaros, Historia górnictwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim do 1914 roku, Wrocław 1965, s. 23. \| Lata / Years \| Ziemie polskie<sup>a</sup> / Polish territory<sup>a</sup> \| Austria / Austria \| Belgia / Belgium \| Francja / France \| Niemcy / Germany \| Rosja / Russia \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> / United Kingdom \| \|--------------\|-------------------------------------------------\|------------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|---------------\|-----------------------------------------------\| \| \| ogółem total \| w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia \| \| \| \| \| \| \| 1840 \| 0,7 \| 0,5 \| 0,5 \| 3,9 \| 3,0 \| 3,2 \| . \| \| 1850 \| 1,1 \| 1,0 \| 0,9 \| 5,8 \| 4,4 \| 5,3 \| . \| \| 1860 \| 2,7 \| 2,4 \| 1,7 \| 9,6 \| 8,3 \| 13,6 \| 0,3 \| \| 1870 \| 6,4 \| 5,8 \| 3,8 \| 13,7 \| 13,6 \| 26,4 \| 0,7 \| \| 1875 \| 9,0 \| 8,3 \| 4,6 \| 15,0 \| 17,0 \| 37,4 \| 1,7 \| \| 1880 \| 11,6 \| 10,0 \| 5,0 \| 16,9 \| 19,4 \| 47,0 \| 3,3 \| \| 1885 \| 14,9 \| 12,7 \| 7,4 \| 17,4 \| 19,5 \| 58,3 \| 4,3 \| \| 1890 \| 19,9 \| 16,9 \| 8,9 \| 20,4 \| 26,1 \| 70,2 \| 6,0 \| \| 1895 \| 22,5 \| 18,1 \| 9,7 \| 20,5 \| 28,0 \| 79,2 \| 9,1 \| \| 1900 \| 30,0 \| 24,8 \| 11,0 \| 23,5 \| 33,4 \| 109 \| 16,2 \| \| 1905 \| 33,6 \| 29,0 \| 12,6 \| 23,3 \| 35,9 \| 121 \| 18,7 \| \| 1910 \| 41,3 \| 34,5 \| 13,8 \| 25,5 \| 38,4 \| 153 \| 25,4 \| \| 1913 \| 52,2 \| 43,4 \| 16,5 \| 24,4 \| 40,8 \| 190 \| 36,0 \| Ogółem / Total W milionach ton / In million tonnes \| Lata / Years \| Ziemie polskie<sup>a</sup> / Polish territory<sup>a</sup> \| Austria / Austria \| Belgia / Belgium \| Francja / France \| Niemcy / Germany \| Rosja / Russia \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> / United Kingdom \| \|--------------\|-------------------------------------------------\|------------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|---------------\|-----------------------------------------------\| \| \| ogółem total \| w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia \| \| \| \| \| \| \| 1840 \| 0,7 \| 0,5 \| 0,5 \| 3,9 \| 3,0 \| 3,2 \| . \| \| 1850 \| 1,1 \| 1,0 \| 0,9 \| 5,8 \| 4,4 \| 5,3 \| . \| \| 1860 \| 2,7 \| 2,4 \| 1,7 \| 9,6 \| 8,3 \| 13,6 \| 0,3 \| \| 1870 \| 6,4 \| 5,8 \| 3,8 \| 13,7 \| 13,6 \| 26,4 \| 0,7 \| \| 1875 \| 9,0 \| 8,3 \| 4,6 \| 15,0 \| 17,0 \| 37,4 \| 1,7 \| \| 1880 \| 11,6 \| 10,0 \| 5,0 \| 16,9 \| 19,4 \| 47,0 \| 3,3 \| \| 1885 \| 14,9 \| 12,7 \| 7,4 \| 17,4 \| 19,5 \| 58,3 \| 4,3 \| \| 1890 \| 19,9 \| 16,9 \| 8,9 \| 20,4 \| 26,1 \| 70,2 \| 6,0 \| \| 1895 \| 22,5 \| 18,1 \| 9,7 \| 20,5 \| 28,0 \| 79,2 \| 9,1 \| \| 1900 \| 30,0 \| 24,8 \| 11,0 \| 23,5 \| 33,4 \| 109 \| 16,2 \| \| 1905 \| 33,6 \| 29,0 \| 12,6 \| 23,3 \| 35,9 \| 121 \| 18,7 \| \| 1910 \| 41,3 \| 34,5 \| 13,8 \| 25,5 \| 38,4 \| 153 \| 25,4 \| \| 1913 \| 52,2 \| 43,4 \| 16,5 \| 24,4 \| 40,8 \| 190 \| 36,0 \| 1885=100 \| Lata / Years \| Ziemie polskie<sup>a</sup> / Polish territory<sup>a</sup> \| Austria / Austria \| Belgia / Belgium \| Francja / France \| Niemcy / Germany \| Rosja / Russia \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> / United Kingdom \| \|--------------\|-------------------------------------------------\|------------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|---------------\|-----------------------------------------------\| \| \| ogółem total \| w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia \| \| \| \| \| \| \| 1860 \| 18,3 \| 19,2 \| 23,0 \| 55,2 \| 42,6 \| 23,3 \| 7,0 \| \| 1870 \| 42,6 \| 46,0 \| 51,3 \| 78,7 \| 69,7 \| 45,3 \| 16,3 \| \| 1900 \| 200,9 \| 195,0 \| 148,6 \| 135,1 \| 171,3 \| 187,0 \| 376,7 \| \| 1913 \| 349,3 \| 341,1 \| 223,0 \| 140,2 \| 209,2 \| 325,9 \| 837,2 \| Na 1 mieszkańca w kg / Per capita in kg \| Lata / Years \| Ziemie polskie<sup>a</sup> / Polish territory<sup>a</sup> \| Austria / Austria \| Belgia / Belgium \| Francja / France \| Niemcy / Germany \| Rosja / Russia \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> / United Kingdom \| \|--------------\|-------------------------------------------------\|------------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|---------------\|-----------------------------------------------\| \| \| ogółem total \| w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia \| \| \| \| \| \| \| 1860 \| 250 \| 2 180 \| 90 \| 2 050 \| 220 \| 380 \| . \| \| 1870 \| 495 \| 5 005 \| 185 \| 2 685 \| 375 \| 645 \| . \| \| 1900 \| 1 565 \| 13 292 \| 425 \| 3 510 \| 870 \| 1 935 \| . \| \| 1913 \| 2 310 \| 18 143 \| 560 \| 3 195 \| 1 035 \| 2 815 \| . \| a Galicja, Górnny Śląsk i Królestwo Polskie. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największym wydobyciu węgla kamiennego w Europie. Note. Except Polish territory, the table includes countries with largest mining of hard coal in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 68 i 234; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 426–431. Tabl. 5 (68). WYDobyCIE WęGŁA KAMIENNEGO (dok.) MINING OF HARD COAL (cont.) D. W LATACH 1946–2010 IN 1946–2010 \| Kraje \| Countries \| 1946 \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010a \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Polska \| Poland \| 47,3 \| 78,0 \| 140,0 \| 148,0 \| 76,7 \| \| Belgia \| Belgium \| 22,9 \| 27,3 \| 11,4 \| 1,0 \| . \| \| Czechyb \| Czech Republicb \| 14,2 \| 17,4 \| 28,1 \| 22,6 \| 11,4 \| \| Francja \| France \| 49,3 \| 52,5 \| 40,1 \| 10,5 \| . \| \| Hiszpania \| Spain \| 10,7 \| 11,0 \| 10,8 \| 14,7 \| 8,4 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 76,6 \| 12,9 \| \| NRDc \| GDRc \| 2,5 \| 2,8 \| 1,0 \| x \| x \| \| RFNc \| FRGc \| 53,9 \| 111,0 \| 111,0 \| x \| x \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 193,0 \| 220,0 \| 147,0 \| 91,0 \| 17,8 \| 1970=100 \| Kraje \| Countries \| 1946 \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010a \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Polska \| Poland \| 33,8 \| 55,7 \| 100,0 \| 105,7 \| 54,8 \| \| Belgia \| Belgium \| 200,9 \| 239,5 \| 100,0 \| 9,8 \| x \| \| Czechyb \| Czech Republicb \| 50,5 \| 61,9 \| 100,0 \| 80,4 \| 40,6 \| \| Francja \| France \| 122,9 \| 130,9 \| 100,0 \| 26,2 \| x \| \| Hiszpania \| Spain \| 99,1 \| 101,9 \| 100,0 \| 136,1 \| 77,8 \| \| Niemcyd \| Germanyd \| 50,4 \| 101,6 \| 100,0 \| 68,4 \| 11,5 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 131,3 \| 149,7 \| 100,0 \| 61,9 \| 12,1 \| a Pierwotna produkcja. b, d W latach 1946–1970: b – Czechosłowacja, d – NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Primary production. b, d In 1946–1970: b – Czechoslovakia, d – GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Wydobycie węgla kamiennego na 1 mieszkańca w kg: Mining of hard coal per capita in kg: \| \| 1950 \| 2010 \| 1950 \| 2010 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 3 142 \| 1 992 \| \| \| \| Belgia \| 3 160 \| . \| \| \| \| Czechya \| 1 950 \| 1 084 \| \| \| \| Francja \| 1 255 \| . \| \| \| \| Hiszpania \| 423 \| 182 \| \| \| \| Niemcy \| x \| 158 \| \| \| \| NRDb \| 152 \| x \| \| \| \| RFNb \| 2 221 \| x \| \| \| \| Wielka Brytania \| 4 367 \| 290 \| \| \| a W 1950 r. Czechosłowacja. b Patrz notka c do tablicy. a In 1950 Czechoslovakia. b See footnote c to the table. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 467–472; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 52, 53, 62 i 63; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 400; Supply, transformation, consumption. Hard coal, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui. Tabl. 6 (69). WYDOBYCIE ROPY NAFTOWEJ MINING OF CRUDE PETROLEUM \| Kraje \| Countries \| 1922 \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1922=100 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| EUROPA \(^a\) \| EUROPE \(^a\) \| 2 220 \| 3 304 \| 5 710 \| 8 294 \| 7 980 \| 359 \| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 705 \| 812 \| 675 \| 551 \| 507 \| 72 \| \| Albania \| Albania \| — \| — \| — \| 2 \| 117 \| x \| \| Austria \| Austria \| — \| — \| — \| 1 \| 63 \| x \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 14 \| 23 \| 14 \| 18 \| 19 \| 136 \| \| Francja \| France \| 56 \| 65 \| 75 \| 79 \| 72 \| 129 \| \| Niemcy \| Germany \| 38 \| 79 \| 103 \| 239 \| 552 \| 1 453 \| \| Rumunia \| Romania \| 1 168 \| 2 317 \| 4 837 \| 7 377 \| 6 594 \| 565 \| \| Włochy \| Italy \| 4 \| 8 \| 6 \| 27 \| 13 \| 325 \| \(^a\) Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – ZSRR (w 1922 r. – 4 001 tys. t, w 1925 r. – 7 060 tys. t, w 1929 r. – 14 477 tys. t, w 1933 r. – 21 489 tys. t, w 1938 r. – 28 859 tys. t). \(^a\) Excluding Soviet Union (in 1922 – 4 001 thous. t, in 1925 – 7 060 thous. t, in 1929 – 14 477 thous. t, in 1933 – 21 489 thous. t, in 1938 – 28 859 thous. t). Polska w okresie międzywojennym była w Europie – obok Rumunii – znaczącym producentem ropy naftowej i jednym z największych producentów gazu ziemnego. Interwar Poland was – apart from Romania – a significant producer of crude petroleum in Europe and one of the biggest suppliers of natural gas. Produkcja gazu ziemnego w mln m\(^3\): Production of natural gas in mln m\(^3\): \| \| 1922 \| 1925 \| 1929 \| \|-------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 402 \| 535 \| 467 \| \| Rumunia \| 180 \| 370 \| 807 \| \| ZSRR \| . \| 128 \| . \| Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 126; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 135; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 135. Tabl. 7 (70). PRODUKCJA ŻELAZA PRODUCTION OF IRON \| Kraje \| Rejony \| Lata \| Liczba kuźnic \| Produkcja w tys. t\(^a\) \| \|-------\|--------\|------\|---------------\|--------------------------\| \| Poland \| x \| 1551–1600 \| 321 \| 9,8 \| \| Niderlandy Pld. \| Liège\(^b\) \| 1500 \| 90\(^c\) \| . \| \| Southern Netherlands \| 1565 \| 220\(^c\) \| 90,0 \| \| \| Niemcy \| Górnym Palatynatem \| 1609 \| 182 \| 9,5 \| \| Germany \| Upper Palatinate \| 1665 \| 29 \| ok. ca. 1,0 \| \| Anglia \| x \| 1550 \| . \| 5,0 \| \| England \| 1650 \| . \| 24,0 \| \| \(^a\) W okresie wieloletnim – przeciętne roczne. \(^b\) Góry Ardeny. \(^c\) Piece. \(^a\) In long-term period – annual averages. \(^b\) Ardennes Mountain. \(^c\) Furnaces. Podstawą górnictwa żelaznego w Europie średniowiecznej było wybieranie zalegającej pod powierzchnią ziemi rudy darniowej. W tym czasie przetop rudy odbywał się w pobliżu kopalni, a każda huta (kuźnica) miała własne tereny rudne. W drugiej połowie XV i w pierwszej połowie XVI w. pojawiły się najpierw na zachodzie Europy (Liège, Namur, Styria, Niemcy) wielkie piecze opalane drewnem, które stanowiły przełom w technice produkcji żelaza. Liczba czynnych kuźnic w Polsce jest trudna do dokładnego określenia; były one rozmieszczone na terenie całego kraju. Szacuje się, że w trzech dzielnicach, tj. w Wielkopolsce z Kujawami, Małopolsce i na Mazowszu w pierwszej połowie XVI stulecia funkcjonowało co najmniej 105 zakładów, w drugiej połowie ich liczba w Koronie wzrosła do ponad 320. Największe skupiska kuźnic istniały w XVI i pierwszej połowie XVII w. w Małopolsce, zwłaszcza w województwie sandomierskim. Stanowiły one ok. połowy ogólnej liczby kuźnic w kraju. W pierwszej połowie XVII w. liczba kuźnic zmniejszyła się (nie przekraczała 200) i rozpoczynał się proces spadku produkcji żelaza. In mediaeval Europe, iron mining was based on extraction of bog iron lying under the soil surface. At that time the ore was smelted near mines, and each smelter plant (forge) had its own deposits of ore. In the second half of the 15th and in the first half of the 16th century, great wood-fired furnaces came into use in Western Europe (Liège, Namur, Styria, Germany) that made a breakthrough in iron-making techniques. It is hard to precisely estimate a number of working forges in Poland; they were located on the grounds of the whole country. It can be estimated that in three regions — Wielkopolska with Kujawy, Małopolska, and Mazowsze at least 105 plants operated in the first half of the 16th century, and in the second half its number increased to over 320 in the Crown of the Kingdom of Poland. In the 16th century and in the first half of the 17th century, the largest centres of forges were situated in Małopolska, mainly in the Sandomierz district. They constituted ca. a half of all forges in the country. In the first half of the 17th century, the number of forges decreased (it did not exceed 200) and a drop in iron production started. Na podstawie: R. S. Duplesis, Transitions to Capitalism in Early Modern Europe, Cambridge 1997, s. 104, 108 On the basis: i 111; A. Keckowa, D. Molenda, Zdobywanie surowców mineralnych, w: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. III: Od XVI do połowy XVII w., red. A. Keckowa, D. Molenda, Wrocław 1978, s. 112; A. Wyrobisz, Warunki rozwoju przemysłu w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., w: M. Kwapień, J. Maroszek, A. Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.), Wrocław 1976, s. 202. \| Lata/Years \| Ziemia polska \(^a\) Polish territory \(^a\) \| Austria \| Francja France \| Hiszpania Spain \| Luksemburg Luxembourg \| Niemcy Germany \| Rosja Russia \| Szwecja Sweden \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) United Kingdom \| \|------------\|---------------------------------------------\|---------\|----------------\|-----------------\|----------------------\|----------------\|--------------\|---------------\|----------------\| \| 1870 \| 527 \| 835 \| 2 782\(c\) \| 436 \| 912 \| 4 720\(c\) \| . \| 616 \| 14 602 \| \| 1875 \| 644 \| 705 \| 2 506 \| 520 \| 1 091 \| 3 690 \| . \| 822 \| 16 075 \| \| 1880 \| 654 \| 697 \| 2 874 \| 3 565 \| 2 173 \| 5 065 \| . \| 775 \| 18 315 \| \| 1885 \| 920 \| 931 \| 2 318 \| 3 933 \| 2 648 \| 6 509 \| . \| 873 \| 15 665 \| \| 1890 \| 999 \| 1 362 \| 3 472 \| 6 055 \| 3 359 \| 8 047 \| 1 736 \| 941 \| 14 002 \| \| 1895 \| 834 \| 1 385 \| 3 680 \| 5 514 \| 3 913 \| 8 437 \| 2 851 \| 1 904 \| 12 817 \| \| 1900 \| 889 \| 1 894 \| 5 448 \| 8 676 \| 6 171 \| 12 793 \| 6 001 \| 2 610 \| 14 253 \| \| 1905 \| 588 \| 1 914 \| 7 395 \| 9 077 \| 6 596 \| 16 848 \| 4 976 \| 4 366 \| 14 825 \| \| 1910 \| 405 \| 2 678 \| 14 606 \| 8 667 \| 6 263 \| 22 446 \| 5 742 \| 5 549 \| 15 470 \| \| 1913 \| 467 \| 3 039 \| 21 918 \| 9 862 \| 7 333 \| 28 608 \| 9 537 \| 7 476 \| 16 254 \| Ogółem Total W tysiącach ton In thousand tonnes 1890=100 \| Lata/Years \| Ziemia polska \(^a\) Polish territory \(^a\) \| Austria \| Francja France \| Hiszpania Spain \| Luksemburg Luxembourg \| Niemcy Germany \| Rosja Russia \| Szwecja Sweden \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) United Kingdom \| \|------------\|---------------------------------------------\|---------\|----------------\|-----------------\|----------------------\|----------------\|--------------\|---------------\|----------------\| \| 1875 \| 64,2 \| 51,8 \| 72,2 \| 8,6 \| 32,5 \| 45,9 \| x \| 87,4 \| 114,8 \| \| 1900 \| 89,0 \| 139,1 \| 156,9 \| 143,3 \| 183,7 \| 159,0 \| 345,7 \| 277,4 \| 101,8 \| \| 1913 \| 46,7 \| 223,1 \| 631,3 \| 162,9 \| 218,3 \| 355,5 \| 549,4 \| 794,5 \| 116,1 \| Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg \| Lata/Years \| Ziemia polska \(^a\) Polish territory \(^a\) \| Austria \| Francja France \| Hiszpania Spain \| Luksemburg Luxembourg \| Niemcy Germany \| Rosja Russia \| Szwecja Sweden \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) United Kingdom \| \|------------\|---------------------------------------------\|---------\|----------------\|-----------------\|----------------------\|----------------\|--------------\|---------------\|----------------\| \| 1870 \| 41 \| 41 \| 77\(c\) \| 27 \| 4 560 \| 115\(c\) \| . \| 148 \| 464 \| \| 1890 \| 61 \| 57 \| 91 \| 339 \| 15 920 \| 163 \| . \| 206 \| 371 \| \| 1900 \| 46 \| 73 \| 142 \| 466 \| 26 150 \| 227 \| . \| 508 \| 344 \| \| 1913 \| 21 \| 103 \| 556 \| 485 \| 27 160 \| 424 \| . \| 1 331 \| 354 \| a Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. b Wielka Brytania i Irlandia. c 1872 r. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największym wydobyciu rudy żelaza w Europie. a Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. c 1872. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest mining of iron ore in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451 i 452. Tabl. 9 (72). PRODUKCJA SURÓWKI ŻELAZA PRODUCTION OF PIG IRON A. W LATACH 1725–1770\(^a\) IN 1725–1770\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1725–1750 \| 1770 \| na 1 mieszkańca \| per capita \| \|-------\|-----------\|-----------\|------\|-----------------\|------------\| \| \| \| w tys. t \| in thou. t \| w kg \| in kg \| \| Polska \| Poland \| . \| 5,1 \(^b\) \| 1,3 \(^b\) \| \| Anglia \| England \| 17,3 \| 32,0 \| 3,7 \| \| Austria, Węgry \| Austria, Hungary \| 18,6 \| 60,0 \| 2,9 \| \| Francja \| France \| 57,8 \| 65,0 \| 2,5 \| \| Niderlandy Pld. \| Southern Netherlands \| . \| 20,0 \| 6,7 \| \| Niemcy \| Germany \| 18,6 \| 20,0–25,0 \| 1,2 \| \| Rosja \| Russia \| 13,3 \| 83,0 \| 2,8 \| \| Szwecja \| Sweden \| 54,4 \| 70,0 \| 35 \| \(^a\) W okresie wieloletnim — przeciętne roczne. \(^b\) 1780 r.; ok. 1790 r. produkcja mogła wynosić już 7,3 tys. t, tj. 1,8 kg na 1 mieszkańca. \(^a\) In long-term period — annual averages. \(^b\) 1780; around 1790 production could have reached even 7,3 thous., i.e. 1,8 kg per capita. Ok. 1525 r. Europa produkowała według szacunków amerykańskiego historyka Johna Nefa 100 tys. t surówki żelaza, ok. 1700 r. – 180 tys. t, zaś pod koniec XVIII w. – 600 tys. t. W Polsce szczytowy okres rozwoju produkcji żelaza przypada na drugą połowę XVI w., kiedy to całą produkcję szacuje się nawet na ok. 9,8 tys. t rocznie. Zastosowanie w połowie XVIII w. przez Abrahama Darby do wytopu surówki żelaza koksu było doniosłym wynalazkiem całej angielskiej rewolucji przemysłowej. Od tej pory w całej Europie następuje powolne przemieszczanie przemysłu żelaznego z rejonów bogatych w lasy do rejonów posiadających węgiel. W samej Anglii w drugiej połowie XVIII w. nastąpił blisko 6-krotny wzrost liczby koksoowych pieców hutniczych (z 14 do 81) i ponad 3-krotny udziału produkcji surówki żelaza z zastosowaniem koksu (z 28% w 1760 r. do 86% w 1790 r.). According to the estimate by American historian John Nef, 100 thous. t of pig iron were produced in Europe around 1525, 180 thous. t around 1700, and 600 thous. t by the end of the 18th century. In Poland, iron production reached its peak in the second half of the 16th century, when even ca. 9,8 thous. t annually were produced. A significant invention during the English industrial revolution was introduction of coke in the process of pig iron smelting by Abraham Darby in the mid-18th century. From that period on Europe, iron industry had been gradually transferred from rich regions to woods located in coal-rich regions. Only in England in the second half of the 18th century, a sixfold increase was observed in the number of coke smelting furnaces (from 14 to 81) and over threefold increase in pig iron production based on coke (from 28% in 1760 to 86% in 1790). Na podstawie: S. Broadberry, R. Fremdling, P. Solar, Industry, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 181; S. Kurowski, Historyczny proces wzrostu gospodarczego. Analiza trendów sekularnych na podstawie produkcji żelaza i stali, Warszawa 1963, s. 53, 54 i 92. \| Lata Years \| Ziemia polska \(^a\) \| Austria \| Belgia \| Francja \| Luksemburg \| Niemcy \| Rosja \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) \| \|------------\|----------------------\|---------\|--------\|---------\|------------\|--------\|-------\|-----------------------------\| \| 1840 \| 68 \| 113 \| 95 \| 348 \| . \| 190 \| 189 \| 1 400 \| \| 1850 \| 90 \| 155 \| 145 \| 406 \| 13 \| 210 \| 228 \| 2 250 \| \| 1860 \| 116 \| 225 \| 320 \| 898 \| 7 \| 529 \| 298 \| 3 888 \| \| 1870 \| 263 \| 279 \| 565 \| 1 218 \| 130 \| 1 261 \| 359 \| 6 059 \| \| 1875 \| 302 \| 303 \| 542 \| 1 448 \| 270 \| 1 759 \| 428 \| 6 467 \| \| 1880 \| 384 \| 320 \| 608 \| 1 725 \| 261 \| 2 446 \| 449 \| 7 878 \| \| 1885 \| 463 \| 499 \| 713 \| 1 631 \| 420 \| 3 268 \| 528 \| 7 534 \| \| 1890 \| 639 \| 666 \| 788 \| 1 962 \| 560 \| 4 100 \| 928 \| 8 031 \| \| 1895 \| 725 \| 779 \| 829 \| 2 014 \| 695 \| 4 770 \| 1 455 \| 7 827 \| \| 1900 \| 1 048 \| 1 000 \| 1 019 \| 2 714 \| 971 \| 7 550 \| 2 937 \| 9 104 \| \| 1905 \| 1 107 \| 1 120 \| 1 311 \| 3 007 \| 1 368 \| 9 507 \| 2 735 \| 9 762 \| \| 1910 \| 1 151 \| 1 505 \| 1 852 \| 4 038 \| 1 683 \| 13 111 \| 3 047 \| 10 173 \| \| 1913 \| 1 413 \| 1 758 \| 2 485 \| 5 207 \| 2 252 \| 16 761 \| 4 641 \| 10 425 \| Ogółem Total W tysiącach ton In thousand tonnes 1885=100 \| Lata Years \| Ziemia polska \(^a\) \| Austria \| Belgia \| Francja \| Luksemburg \| Niemcy \| Rosja \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) \| \|------------\|----------------------\|---------\|--------\|---------\|------------\|--------\|-------\|-----------------------------\| \| 1850 \| 19,4 \| 31,1 \| 20,3 \| 43,3 \| 3,1 \| 6,4 \| 43,3 \| 29,9 \| \| 1860 \| 25,1 \| 45,1 \| 44,9 \| 55,1 \| 1,7 \| 16,2 \| 56,4 \| 51,6 \| \| 1870 \| 56,8 \| 55,9 \| 79,2 \| 74,7 \| 31,0 \| 38,6 \| 68,0 \| 80,4 \| \| 1900 \| 226,3 \| 200,4 \| 142,9 \| 166,4 \| 231,2 \| 231,0 \| 556,2 \| 120,8 \| \| 1913 \| 305,2 \| 352,3 \| 348,5 \| 319,3 \| 536,2 \| 512,9 \| 879,0 \| 138,4 \| Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg \| Lata Years \| Ziemia polska \(^a\) \| Austria \| Belgia \| Francja \| Luksemburg \| Niemcy \| Rosja \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) \| \|------------\|----------------------\|---------\|--------\|---------\|------------\|--------\|-------\|-----------------------------\| \| 1870 \| 20 \| 14 \| 111 \| 34 \| 657 \| 31 \| . \| 192 \| \| 1890 \| 39 \| 28 \| 130 \| 51 \| 2 655 \| 83 \| . \| 213 \| \| 1900 \| 55 \| 39 \| 152 \| 71 \| 4 115 \| 134 \| . \| 220 \| \| 1913 \| 62 \| 60 \| 325 \| 132 \| 8 340 \| 245 \| . \| 227 \| \( ^a \) Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. \( ^b \) Wielka Brytania i Irlandia. \( c \) 1872 r. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji surówki żelaza w Europie. \( ^a \) Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. \( c \) 1872. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of pig iron in Europe. Udział koksu — w % — przy wytopie surówki żelaza: The share of coke — in % — in pig iron smelting: \| \| 1847 \| 1866 \| 1885 \| 1900 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\| \| Królestwo Polskie \| 4,8 \| 12,1 \| 37,3 \| 92,8 \| \| Górný Šlask \| 36,8 \| 91,5 \| 99,7 \| 100,0\| \| Francja \| 42,6 \| 82,1 \| 97,7 \| 100,0\| \| Niemcy \| 21,8 \| 85,9 \| 98,9 \| 100,0\| Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451–452, 457–480. Tabl. 9 (72). PRODUKCJA SURÓWKI ŽELAZA (cd.) PRODUCTION OF PIG IRON (cont.) C. W LATACH 1922–1938 IN 1922–1938 \| Kraje \| 1922 \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1922= =100 \| 1925 \| 1938 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| EUROPA \(^a\) \| 25 863 \| 35 073 \| 46 073 \| 24 652 \| 40 816 \| 158 \| 71 \| 102 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \(^b\) \| 480 \| 315 \| 706 \| 306 \| 968 \| 202 \| 16 \| 28 \| \| Austria \(^c\) \| 321 \| 380 \| 459 \| 88 \| 388 \| 121 \| 48 \| 58 \| \| Belgia \(^d\) \| 1 613 \| 2 543 \| 4 041 \| 2 710 \| 2 426 \| 150 \| 207 \| 289 \| \| Czechosłowacja \(^e\) \| 335 \| 1 166 \| 1 645 \| 499 \| 1 234 \| 368 \| 24 \| 81 \| \| Francja \(^f\) \| 5 277 \| 8 505 \| 10 362 \| 6 359 \| 6 073 \| 115 \| 130 \| 151 \| \| Hiszpania \(^g\) \| 210 \| 530 \| 753 \| 339 \| 443 \| 211 \| 9 \| 17 \| \| Holandia \(^h\) \| – \| 109 \| 260 \| 258 \| 276 \| x \| 15 \| 32 \| \| Luksemburg \(^i\) \| 1 679 \| 2 363 \| 2 906 \| 1 888 \| 1 551 \| 92 \| 5 597\| 5 170\| \| Niemcy \(^j\) \| 10 352 \| 11 542 \| 13 239 \| 5 247 \| 15 960 \| 154 \| 147 \| 230 \| \| Szwecja \(^k\) \| 275 \| 463 \| 524 \| 346 \| 714 \| 260 \| 45 \| 44 \| \| Węgry \(^l\) \| 98 \| 93 \| 368 \| 93 \| 335 \| 342 \| 12 \| 37 \| \| Wielka Brytania \(^m\) \| 4 981 \| 6 362 \| 7 711 \| 4 202 \| 6 870 \| 138 \| 110 \| 144 \| \| Włochy \(^n\) \| 178 \| 536 \| 727 \| 567 \| 930 \| 522 \| 4 \| 21 \| \(a\), \(e\) Bez: \(a\) — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (w 1922 r. — 188 tys. t, w 1925 r. — 1 289 tys. t, w 1929 r. — 4 320 tys. t, w 1933 r. — 7 110 tys. t i w 1938 r. — 14 711 tys. t; na 1 mieszkańca w 1925 r. — 1 kg, w 1938 r. — 86 kg), \(e\) — okręgu Saary. \(b\) 1937 r. \(c\) W tym okręg Saary: w 1922 r. — 1 157 tys. t, w 1925 r. — 1 453 tys. t. \(d\) W 1938 r. produkcja Niemiec łącznie z Austrią — 18 595 tys. t. \(a\), \(e\) Excluding: \(a\) — Soviet Union (in 1922 — 188 thous. t, in 1925 — 1 289 thous. t, in 1929 — 4 320 thous. t, in 1933 — 7 110 thous. t and in 1938 — 14 711 thous. t; per capita in 1925 — 1 kg, in 1938 — 86 kg), \(e\) — Saara region. \(b\) 1937. \(c\) Of which Saara region: in 1922 — 1 157 thous. t, in 1925 — 1 453 thous. t. \(d\) In 1938 production of Germany and Austria — 18 595 thous. t. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 128; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 146; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 146; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1970=100 \| na 1 mieszkańca w kg per capita in kg \| \|-------\|-----------------\|--------\|----------\|----------\|----------\|----------\|--------------------------------------\| \| \| \| w tys. t \| in thous. t \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 1 533 \| 7 111 \| 8 352 \| 3 638 \| 51 \| 62 \| \| Austria \| Austria \| 883 \| 2 970 \| 3 452 \| 5 621 \| 189 \| 127 \| \| Belgia \| Belgium \| 3 695 \| 10 821 \| 9 416 \| 4 688 \| 43 \| 428 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 1 951 \| 7 653 \| 9 667 \| 3 987 \| x \| 219 \| \| Francja \| France \| 7 761 \| 19 575 \| 14 096 \| 10 137 \| 52 \| 186 \| \| Hiszpania \| Spain \| 664 \| 4 278 \| 5 441 \| 3 572 \| 83 \| 26 \| \| Luksemburg \| Luxembourg \| 2 499 \| 4 814 \| 2 645 \| . \| x \| 8 443 \| \| Holandia \| Netherlands \| 454 \| 3 594 \| 4 960 \| 5 799 \| 161 \| 45 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 29 585 \| 28 560 \| 80b \| x \| \| NRD \| GDR \| 337 \| 1 988 \| x \| x \| x \| 18 \| \| RFN \| FRG \| 11 157d \| 33 897 \| x \| x \| x \| 223e \| \| Rumunia \| Romania \| 320 \| 4 211 \| 6 355 \| 1 726 \| 41 \| 20 \| \| Szwecja \| Sweden \| 837 \| 2 842 \| 2 845 \| 3 447 \| 121 \| 119 \| \| Węgry \| Hungary \| 465 \| 1 837 \| 1 712 \| 1 325 \| 72 \| 50 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 9 788 \| 17 386 \| 12 319 \| 7 233 \| 42 \| 194 \| \| Włochy \| Italy \| 504 \| 8 529 \| 11 852 \| 8 555 \| 100 \| 11 \| a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d W tym okręg Saary – 1 684 tys. t. e Bez okręgu Saary. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. d Of which Saara region – 1 684 thous. t. e Excluding Saara region. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 500–503; Steel Statistical Yearbook 1980, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980, s. 36; Steel Statistical Yearbook 1999, International Iron and Steel Institute, Committee on Economic Studies, Brussels 2000, s. 3; Steel Statistical Yearbook 2011, wyd. Worldsteel Committee on Economic Studies, Brussels 2011, s. 100. ### Tabl. 10 (73). PRODUKCJA STALI SUROWEJ PRODUCTION OF CRUDE STEEL A. W LATACH 1890–1913 IN 1890–1913 \| Kraje \| Countries \| 1890 \| 1895 \| 1900 \| 1909 \| 1913 \| 1900 \| 1909 \| 1913 \| na 1 mieszkańca w kg \| per capita in kg \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|---------------------\|-----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ziemie polskie \(^a\) \| Polish territory \(^a\) \| 240 \| 450 \| 965 \| 1 294 \| 1 982 \| 402 \| 539 \| 826 \| 15 \| 50 \| 88 \| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| 516 \| 753 \| 1 170 \| 1 963 \| 2 613 \| 227 \| 380 \| 506 \| 13 \| 26 \| 51 \| \| Belgia \| Belgium \| 221 \| 408 \| 655 \| 1 580 \| 2 403 \| 296 \| 715 \| 1 087 \| 36 \| 98 \| 314 \| \| Francja \| France \| 683 \| 876 \| 1 565 \| 3 039 \| 4 687 \| 229 \| 445 \| 686 \| 18 \| 41 \| 119 \| \| Hiszpania \| Spain \| 137 \| 105 \| 199 \| 254 \| 242 \| 145 \| 185 \| 177 \| 8 \| 11 \| 12 \| \| Luksemburg \| Luxembourg \| 97 \| 135 \| 185 \| 535 \| 1 326 \| 191 \| 552 \| 1 367 \| 460 \| 785 \| 4 910 \| \| Niemcy \| Germany \| 2 135 \| 3 891 \| 6 461 \| 11 515 \| 17 609 \| 303 \| 539 \| 825 \| 43 \| 115 \| 261 \| \| Rosja \| Russia \| 378 \| 879 \| 2 216 \| 2 940 \| 4 918 \| 586 \| 778 \| 1 301 \| . \| . \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| 168 \| 197 \| 300 \| 313 \| 591 \| 179 \| 186 \| 352 \| 37 \| 58 \| 105 \| \| Włochy \| Italy \| 108 \| 50 \| 116 \| 662 \| 934 \| 107 \| 625 \| 865 \| 3 \| 4 \| 26 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^b\) \| United Kingdom \| 3 636 \| 3 312 \| 4 980 \| 5 918 \| 7 787 \| 137 \| 163 \| 214 \| 115 \| 132 \| 169 \| \(^a\) Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. \(^b\) Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji stali w Europie. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of steel in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451, 452, 466 i 467. \| Kraje \| Countries \| 1922 \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1922=100 \| na 1 mieszkańca w kg per capita in kg \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|----------\|-------------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| EUROPA \| EUROPE \| 30 211 \| 39 370 \| 53 387 \| 32 617 \| 52 007 \| 172 \| 83 \| 130 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 1 004 \| 782 \| 1 377 \| 833 \| 1 542 \| 154 \| 34 \| 44 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Austria \| Austria \| 481 \| 464 \| 644 \| 229 \| 657b \| 137b \| 72 \| 98b \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Belgia \| Belgium \| 1 565 \| 2 549 \| 4 110 \| 2 731 \| 2 279 \| 146 \| 201 \| 271 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 720 \| 1 476 \| 2 193 \| 734 \| 1 761 \| 245 \| 61 \| 116 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Francja \| France \| 4 538 \| 7 464 \| 9 716 \| 6 577 \| 6 137 \| 135 \| 111 \| 146 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Hiszpania \| Spain \| 231 \| 630 \| 1 003 \| 507 \| 574 \| 248 \| 10 \| 22 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Luksemburg \| Luxembourg \| 1 394 \| 2 086 \| 2 702 \| 1 845 \| 1 437 \| 103 \| 4 647 \| 4 790 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Niemcy \| Germany \| 12 576c \| 13 694c \| 16 023 \| 7 453 \| 19 356kd \| 154b \| 180e \| 279b \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Szwecja \| Sweden \| 351 \| 518 \| 694 \| 630 \| 972 \| 277 \| 58 \| 154 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Węgry \| Hungary \| 257 \| 231 \| 514 \| 228 \| 648 \| 252 \| 31 \| 71 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 5 975 \| 7 504 \| 9 791 \| 7 137 \| 10 565 \| 177 \| 132 \| 222 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Włochy \| Italy \| 983 \| 1 786 \| 2 122 \| 1 771 \| 2 307 \| 235 \| 24 \| 53 \| a, e Bez: a — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (w 1922 r. — 317 tys. t, w 1925 r. — 1 868 tys. t, w 1929 r. — 5 003 tys. t, w 1933 r. — 6 889 tys. t i w 1938 r. — 18 088 tys. t; na 1 mieszkańca w 1925 r. — 2 kg, w 1938 r. — 106 kg), e — okręgu Saary. b 1937 r. c W tym okręg Saary: w 1922 r. — 1 302 tys. t, w 1925 r. — 1 575 tys. t. d W 1938 r. produkcja Niemiec łącznie z Austrią — 23 208 tys. t. a, e Excluding: a — Soviet Union (in 1922 — 317 thous. t, in 1925 — 1 868 thous. t, in 1929 — 5 003 thous. t, in 1933 — 6 889 thous. t and in 1938 — 18 088 thous. t; per capita in 1925 — 2 kg, in 1938 — 106 kg), e — Saara region. b 1937. c Of which Saara region: in 1922 — 1 302 thous. t, in 1925 — 1 575 thous. t. d In 1938 production of Germany and Austria — 23 208 thous. t. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 129; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 147; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 147. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1970=100 \| na 1 mieszkańca w kg \| per capita in kg \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\|---------------------\|-----------------\| \| Polska \| Poland \| 2,5 \| 11,8 \| 13,6 \| 8,0 \| 68 \| 101 \| 208 \| \| Austria \| Austria \| 0,9 \| 4,1 \| 4,3 \| 7,2 \| 176 \| 137 \| 858 \| \| Belgia \| Belgium \| 3,8 \| 12,6 \| 11,5 \| 8,0 \| 63 \| 437 \| 738 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 3,1 \| 11,5 \| 7,3 \| 5,2 \| x \| 252 \| 493 \| \| Francja \| France \| 8,7 \| 23,8 \| 19,0 \| 15,4 \| 65 \| 207 \| 246 \| \| Hiszpania \| Spain \| 0,8 \| 7,4 \| 12,9 \| 16,3 \| 220 \| 29 \| 355 \| \| Holandia \| Netherlands \| 0,5 \| 5,0 \| 5,4 \| 6,7 \| 134 \| 49 \| 403 \| \| Luksemburg \| Luxembourg \| 2,5 \| 5,5 \| 3,7 \| 2,5 \| 45 \| 8 333 \| 6 250 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 44,0 \| 43,8 \| 87 \| x \| 535 \| \| NRD \| GDR \| 1,3 \| 5,4 \| x \| x \| x \| 69 \| x \| \| RFN \| FRG \| 14,0 \| 45,0 \| x \| x \| x \| 253 \| x \| \| Szwecja \| Sweden \| 1,5 \| 5,5 \| 4,5 \| 4,8 \| 87 \| 208 \| 521 \| \| Węgry \| Hungary \| 1,0 \| 3,1 \| 3,3 \| 1,7 \| 55 \| 112 \| 168 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 16,6 \| 28,3 \| 17,8 \| 9,7 \| 34 \| 327 \| 157 \| \| Włochy \| Italy \| 2,4 \| 17,3 \| 25,5 \| 25,8 \| 149 \| 51 \| 427 \| \| Rosja \| Russia \| 27,3 \| 115,9 \| 67,0 \| 66,9 \| x \| 152 \| 468 \| a W latach 1950 i 1970 Czechosłowacja. b 1992 r. c 1989 r. d Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f W latach 1950 i 1970 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). a In 1950 and 1970 Czechoslovakia. b 1992. c 1989. d Data for 1970 concern GDR and FRG. e Respectively: East Germany and West Germany. f In 1950 and 1970 Soviet Union. Na podstawie: Annual crude steel production, 2010. http://www.rodsteel.org/dms; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 769; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 62 i 63; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 102, 363; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 356; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 341; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 427; Steel Statistical Yearbook 1980, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980, s. 2. ### Tabl. 11 (74). PRODUKCJA MIEDZI I SREBRA PRODUCTION OF COPPER AND SILVER A. W LATACH 1470–1800 IN 1470–1800 \| Kraje \| Rejony \| Lata \| W t\(^a\) \| \|-------\|--------\|------\|------------\| \| \| \| \| \| #### Miedź Copper \| Polska \| kielecko-chęciński \| XVI w. \| 120–180 \| \|--------\|---------------------\|--------\|---------\| \| \| \| XVI/XVII w. \| 105 \| \| Austria \| Tyrol \| 1500–1549 \| 357 \| \| Austria \| Tyrol \| 1550–1600 \| 300 \| \| Saksonia \| Mansfeld \| 1500–1549 \| 248 \| \| Saxony \| Mansfeld \| 1550–1600 \| 162 \| \| \| \| 1701–1800 \| 300 \| \| Węgry \| Bańska Bystrzyca \| 1494–1546 \| 1 402 \| \| Hungary \| Banská Bystrica \| 1546–1626 \| 750 \| \| \| \| 1730–1733 \| 170 \| \| \| górnosłowacki \| 1502–1549 \| 294 \| \| \| Upper Slovakia \| 1550–1600 \| 222 \| \| \| \| 1780–1800 \| 1 000 \| #### Srebro Silver \| Polska \| olkuski \| 1558–1559 \| 0,5 \| \|--------\|---------\|-----------\|-----\| \| \| \| 1569–1570 \| 0,1 \| \| \| \| 1574–1577 \| 0,3 \| \| \| \| 1606–1609 \| 1,0 \| \| \| \| 1635–1636 \| 0,6 \| \| \| \| 1658–1676 \| 0,2 \| \| \| \| 1683–1684 \| 0,1 \| \| Austria \| Tyrol \| 1470–1623 \| 7,5 \| \| \| Dolny Ślask \| 1540–1645 \| 0,1 \| \| \| Lower Silesia \| \| \| \| Saksonia \| Góra Saksonia \| 1500–1600 \| 9,1 \| \| Saxony \| Upper Saxony \| 1600–1700 \| 3,5 \| \| \| \| 1700–1780 \| 6,3 \| \| \| \| 1780–1800 \| 12,0 \| \| \| Mansfeld \| 1700–1800 \| 5,5 \| \| Węgry \| Bańska Bystrzyca \| 1494–1546 \| 2,2 \| \| Hungary \| Banská Bystrica \| \| \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(^a\) Annual averages. Na podstawie: T. Dziekoński, Metalurgia miedzi, ołowiu i srebra w Europie Środkowej od XV do końca XVIII w., Wrocław 1963, s. 85, 93, 96, 104, 105, 111, 113 i 114; M. Malowist, Wschód a Zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 337 i 338; D. Molenda, Kopalnie rud ołowiu na terenie złoże śląsko-krakowskich w XVI–XVIII wieku. Z dziejów postępu technicznego w eksploatacji kruszców, Wrocław 1972, s. 267–270; O. Pickl, Technische fortschritte im Tiroler Bergbau des 16 Jahrhunderts, w: Produttività e tecnologia nei secoli XII–XVII, red. S. Mariotti, Firenze 1981, s. 410. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1970=100 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| Polska \| Poland \| 21,7 \| 72,2 \| 346 \| 568 \| 787 \| \| Austria \| Austria \| 14,7 \| 22,0 \| 49,7 \| 114 \| 518 \| \| Belgia \| Belgium \| 212 \| 353 \| 332 \| 381 \| 108 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 10,2 \| 16,7 \| 27,1 \| x \| x \| \| Finlandia \| Finland \| 31,0 \| 34,0 \| 65,1 \| 122 \| 359 \| \| Francja \| France \| 40,2 \| 33,6 \| 51,6 \| . \| x \| \| Hiszpania \| Spain \| 41,8 \| 111 \| 171 \| 347 \| 313 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 35,1 \| 89,3 \| 78,5 \| x \| x \| \| Niemcy \| Germany \| 309 \| 406 \| 533 \| 694 \| 171 \| \| Szwecja \| Sweden \| 37,5 \| 51,2 \| 97,3 \| 190 \| 371 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 219 \| 206 \| 119 \| . \| x \| a, b Dane dotyczą: a – miedzi rafinowanej nieobrobionej plastycznie, b – tylko produkcji wtórnej. c 1988 r. d 1989 r. e 1995 r. f W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b Data concern: a – unurought, unalloyed refined copper, b – only secondary production. c 1988. d 1989. e 1995. f In 1960–1990 West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 843; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 107; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 359; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 343. Tabl. 12 (75). WYDOBYCIE RUD CYNKU I PRODUKCJA HUTNICZA CYNKU MINING OF ZINC ORES AND SMELTING PRODUCTION OF ZINC A. W LATACH 1870–1913 – wydobycie rud cynku IN 1870–1913 – mining of zinc ores \| Kraje \| 1870 \| 1880 \| 1890 \| 1900 \| 1905 \| 1913 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogółem \| \| \| \| \| \| \| \| Total \| \| \| \| \| \| \| \| W tysiącach ton \| In thousand tonnes \| \| Ziemie polskie \(^a\) \| Polish territory \(^a\) \| 363 \| 641 \| 675 \| 574 \| 714 \| 577 \| \|------------------------\|-------------------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| Niemcy \| Germany \| 367 \| 633 \| 759 \| 639 \| 731 \| 773 \| \| Włochy \| Italy \| 93 \| 85 \| 111 \| 140 \| 148 \| 158 \| 1880=100 \| Ziemie polskie \(^a\) \| Polish territory \(^a\) \| 57 \| 100 \| 105 \| 90 \| 111 \| 90 \| \|------------------------\|-------------------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| Niemcy \| Germany \| 58 \| 100 \| 120 \| 101 \| 116 \| 122 \| \| Włochy \| Italy \| 108 \| 100 \| 130 \| 164 \| 173 \| 186 \| Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg \| Ziemie polskie \(^a\) \| Polish territory \(^a\) \| 28 \| 44 \| 41 \| 30 \| 35 \| 26 \| \|------------------------\|-------------------------\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| Niemcy \| Germany \| 10 \| 14 \| 15 \| 11 \| 12 \| 12 \| \| Włochy \| Italy \| 4 \| 3 \| 4 \| 4 \| 4 \| 5 \| \(^a\) Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. \(^a\) Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 443 i 444. \| Countries \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1925=100 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| Wydobycie rud cynku \| \| \| \| \| \| \| EUROPA \| 335,0 \| 452,7 \| 334,1 \| 540,0 \| 161 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 140,0 \| 105,0 \| 42,0 \| 72,0 \| 51 \| \| Austria \| 1,9 \| 4,6 \| 2,1 \| 3,0 \| 158 \| \| Grecja \| 1,5 \| 5,9 \| 12,4 \| 7,8 \| 520 \| \| Hiszpania \| 48,8 \| 53,0 \| 35,4 \| 31,0 \| 64 \| \| Jugosławia \| . \| 0,5 \| 59,3 \| 41,7 \| x \| \| Niemcy \| 49,1 \| 142,5 \| 104,4 \| 165,6 \| 337 \| \| Szwecja \| 18,6 \| 29,9 \| 24,7 \| 34,6 \| 186 \| \| Wielka Brytania \| 0,7 \| 0,9 \| – \| 11,7 \| 1 671 \| \| Włochy \| 69,3 \| 87,0 \| 29,1 \| 90,0 \| 130 \| \| Produkcja hutnicza cynku \| \| \| \| \| \| \| EUROPA \| 510,2 \| 695,9 \| 473,8 \| 749,4 \| 147 \| \| of which: \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 114,3 \| 169,0 \| 82,7 \| 108,1 \| 95 \| \| Belgia \| 170,9 \| 197,9 \| 137,3 \| 201,7 \| 118 \| \| Francja \| 64,3 \| 87,3 \| 51,9 \| 62,2 \| 97 \| \| Hiszpania \| 15,1 \| 11,8 \| 8,5 \| 7,7 \| 51 \| \| Holandia \| 21,1 \| 25,7 \| 18,5 \| 25,3 \| 120 \| \| Niemcy \| 58,6 \| 102,0 \| 50,9 \| 194,4 \| 332 \| \| Norwegia \| 6,8 \| 5,5 \| 44,9 \| 46,5 \| 684 \| \| Wielka Brytania \| 42,7 \| 59,2 \| 45,7 \| 56,0 \| 131 \| \| Włochy \| 6,5 \| 15,8 \| 23,3 \| 33,6 \| 517 \| a Dane przybliżone; bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (wydobycie rud cynku: w 1925 r. — 1,7 tys. t, w 1929 r. — 10,7 tys. t, w 1933 r. — 16,6 tys. t, w 1938 r. — 80,0 tys. t). b 1937 r. c, d W 1938 r. Niemcy łącznie z Austrią: c — 220,0 tys. t, d — 185,2 tys. t. a Approximate data; excluding Soviet Union (mining of zinc ores in 1925 — 1,7 thous. t, in 1929 — 10,7 thous. t, in 1933 — 16,6 thous. t, in 1938 — 80,0 thous. t). b 1937. c, d In 1938 Germany and Austria: c — 220,0 thous. t, d — 185,2 thous. t. Polska była w latach 30. XX w. znaczącym producentem kadmu — w 1938 r. produkcja w t: In the 30s of the 20th century, Poland was the significant producer of cadmium — in 1938 the production in t: \| Europa \(^a\) \| Europe \(^a\) \| ..... \| 1 487 \| \|---------------\|--------------\|-------\|-------\| \| w tym: \| of which: \| \| \| \| Polska \| Poland \| .......\| 244 \| \| Belgia \| Belgium \| .......\| 180 \| \| Francja \| France \| .......\| 116 \| Niemcy Germany ........... 432 Norwegia Norway .......... 208 Wielka Brytania United Kingdom .................. 125 Włochy Italy.................. 182 \(^a\) Bez ZSRR. \(^a\) Excluding Soviet Union. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, On the basis: s. 132–135; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 150–153; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 152 i 153. Tabl. 13 (76). PRODUKCJA CUKRU PRODUCTION OF SUGAR A. W LATACH 1883–1914 IN 1883–1914 \| Kraje \| Countries \| 1883/84—1886/87 \| 1888/89—1891/92 \| 1893/94—1896/97 \| 1898/99—1901/02 \| 1903/04—1906/07 \| 1907/08—1910/11 \| 1910/11—1913/14 \| \|-------\|-----------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\|-----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ziemie polskie \| Polish territory \| 177,0 \| 215,6 \| 359,1 \| 436,5 \| 480,2 \| 556,5 \| 670,1 \| \| Galicja \| Galicia \| 1,4 \| 2,4 \| 7,4 \| 11,0 \| 10,1 \| 12,8 \| 20,0 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 73,4 \| 72,8 \| 86,3 \| 123,8 \| 150,1 \| 184,0 \| 229,2 \| \| Pomorze Gdańskie \| Gdańsk Pomerania \| 52,2 \| 62,7 \| 105,6 \| 119,6 \| 105,0 \| 110,3 \| 136,7 \| \| Wielkie Księstwo Poznańskie \| Grand Duchy of Posen \| 50,0 \| 77,7 \| 159,8 \| 182,1 \| 215,0 \| 249,4 \| 284,2 \| \| Francja \| France \| 658,2 \| 636,6 \| 726,2 \| 754,2 \| 579,8 \| 547,0 \| 539,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 918,5 \| 1 050,3 \| 1 416,6 \| 1 435,8 \| 1 458,4 \| 1 388,7 \| 1 639,3 \| W tysiącach ton In thousand tonnes 1883/84—1886/87=100 \| Ziemie polskie \| Polish territory \| 100,0 \| 121,8 \| 202,9 \| 246,6 \| 271,3 \| 314,4 \| 378,6 \| \| Francja \| France \| 100,0 \| 96,7 \| 110,3 \| 114,6 \| 88,1 \| 83,1 \| 82,0 \| \| Niemcy \| Germany \| 100,0 \| 114,4 \| 154,2 \| 156,3 \| 158,8 \| 151,2 \| 178,5 \| Ok. 1911 r. produkcja cukru na 1 mieszkańca w kg: Around 1911 production of sugar per capita in kg: Ziemie polskie ok. ca 28 Polish territory w tym: Królestwo Polskie 20 of which: Kingdom of Poland zabór pruski 110 Prussian Partition Francja 14 France Niemcy 25 Germany Na podstawie: Materiały Zespołu Statystycznego Komisji Koordynacji Badań nad Historią Przemysłu Komitetu Nauk Historycznych PAN (maszynopis); Statistique Générale de la France, Annuaire statistique, t. 48, Paris 1932, s. 59. On the basis: \| Kraje \| Countries \| 1924/25 \| 1929/30 \| 1933/34 \| 1937/38 \| na 1 mieszkańca w kg \| per capita in kg \| \|-------\|-----------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------------------\|-----------------\| \| Polska \| Poland \| 491 \| 920 \| 309 \| 505 \| 16 \| 15 \| \| Belgia \| Belgium \| 395 \| 248 \| 221 \| 216 \| 52 \| 27 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 1 428 \| 1 035 \| 455 \| 680 \| 104 \| 46 \| \| Dania \| Denmark \| 136 \| 128 \| 229 \| 215 \| 40 \| 58 \| \| Francja \| France \| 834 \| 898 \| 852 \| 872 \| 20 \| 21 \| \| Hiszpania \| Spain \| 257 \| 221 \| 216 \| 151c \| 12 \| 6c \| \| Holandia \| Netherlands \| 320 \| 260 \| 261 \| 221 \| 46 \| 28 \| \| Niemcy \| Germany \| 1 564 \| 1 985 \| 1 286 \| 1 990 \| 25 \| 30 \| \| Szwecja \| Sweden \| 135 \| 122 \| 275 \| 312 \| 23 \| 48 \| \| Węgry \| Hungary \| 202 \| 247 \| 122 \| 100 \| 25 \| 11 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 26 \| 319 \| 463 \| 383 \| 1 \| 10 \| \| Włochy \| Italy \| 425 \| 435 \| 274 \| 321 \| 11 \| 7 \| a W przeliczeniu na cukier surowy. b Dane przybliżone z powodu braku dokładnych danych dotyczących liczby ludności. c Dane szacunkowe. a In terms of raw sugar. b Approximate data because of the lack of accurate data on the number of population. c Estimated data. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 92; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 104; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1951 \| 1970 \| 1990b \| 2010 \| na 1 mieszkańca w kg \| per capita in kg \| \|-------\|-----------\|------\|------\|-------\|------\|---------------------\|-----------------\| \| Polska \| Poland \| 953 \| 1418 \| 1969 \| 1391 \| 38 \| 36 \| \| Belgia \| Belgium \| 272 \| 592 \| 1078 \| 747 \| 30 \| 69 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 857 \| 630 \| 756 \| x \| 68 \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 432 \| x \| 41 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| 135 \| x \| 25 \| \| Francja \| France \| 1344 \| 2549 \| 4451 \| 3867 \| 32 \| 61 \| \| Holandia \| Netherlands \| 373 \| 714 \| 1227 \| 949 \| 36 \| 57 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 4293 \| 3640 \| 45 \| \| \| NRDc \| GDRc \| 672 \| 600 \| x \| x \| 37 \| x \| \| RFNc \| FRGc \| 1052 \| 2100 \| x \| x \| 22 \| x \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 709 \| 925 \| 1351 \| 995 \| 14 \| 16 \| \| Włochy \| Italy \| 712 \| 1199 \| 1702 \| 509 \| 15 \| 8 \| a Produkcja cukru surowego. b Dane roczne dostępne z przedziału lat 1989–1991. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Production of raw sugar. b Annual data available for the years 1989–1991. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: CEFS Sugar Statistics 2010, Brussels 2011. http://comitesucre.org; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 155 i 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 172; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 323; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 316; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 412; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 413. ### Tabl. 14 (77). PRODUKCJA PIWA PRODUCTION OF BEER A. W LATACH 1876–1913 IN 1876–1913 \| Countries \| 1876 \| 1884 \| 1893 \| 1900 \| 1907 \| 1913 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Ogółem \| \| \| \| \| \| \| \| W tysiącach hektolitrów \| \| \| \| \| \| \| \| Polish territory \| 2 125 \| 2 318 \| 2 908 \| 3 698 \| 4 231 \| 3 959 \| \| Austria \| 11 671 \| 12 392 \| 16 248 \| 20 023 \| 20 915 \| 21 082 \| \| Belgium \| 9 688 \| 9 703 \| 11 389 \| 14 617 \| 16 283 \| 16 727 \| \| France \| 7 604 \| 8 493 \| 8 938 \| 10 712 \| 11 349 \| 12 844 \| \| Germany \| 38 936 \| 42 374 \| 55 623 \| 70 857 \| 69 535 \| 69 200 \| \| United Kingdom \| . \| 46 036 \| 52 520 \| 60 010 \| 59 885 \| 58 800 \| 1884=100 \| Polish territory \| 92 \| 100 \| 126 \| 160 \| 183 \| 171 \| \| Austria \| 94 \| 100 \| 131 \| 162 \| 169 \| 170 \| \| Belgium \| 100 \| 100 \| 117 \| 151 \| 168 \| 172 \| \| France \| 90 \| 100 \| 105 \| 126 \| 134 \| 151 \| \| Germany \| 92 \| 100 \| 131 \| 167 \| 164 \| 163 \| \| United Kingdom \| x \| 100 \| 114 \| 130 \| 130 \| 128 \| Na 1 mieszkańca w 1 \| Per capita in l \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 14 \| 14 \| 15 \| 18 \| 19 \| 16 \| \| Austria \| 55 \| 53 \| 65 \| 77 \| 75 \| 72 \| \| Belgium \| 181 \| 169 \| 181 \| 218 \| 228 \| 219 \| \| France \| 21 \| 23 \| 24 \| 28 \| 29 \| 33 \| \| Germany \| 90 \| 90 \| 108 \| 126 \| 115 \| 103 \| \| United Kingdom \| . \| 127 \| 135 \| 145 \| 137 \| 128 \| --- a Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji piwa w Europie. a Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of beer in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 241; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 555. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2009 \| na 1 mieszkańca w l \| per capita in l \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------------------\|-----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 346 \| 1 037\| 1 129\| 3 599\| 13,8 \| 94,2 \| \| Austria \| Austria \| 288 \| 739 \| 980 \| 873 \| 41,7 \| 104 \| \| Belgia \| Belgium \| 1 014\| 1 301\| 1 414\| 1 801\| 118 \| 165 \| \| Dania \| Denmark \| 284 \| 712 \| 875a \| 605 \| 67,6 \| 110 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 1 078\| 2 118\| x \| x \| 86,9 \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| 1 898b\| 1 819\| x \| 173 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| . \| 326 \| x \| 60,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 1 231\| 2 794\| 3 383\| . \| 72,7 \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| 877 \| 2 006c\| 2 538\| . \| 153 \| \| Irlandia \| Ireland \| 304 \| 389 \| 524 \| 804 \| 101 \| 181 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 11 504\| 9 808\| x \| 120 \| \| NRDd \| GDRd \| 380 \| 1 664\| x \| x \| 20,7 \| x \| \| RFNd \| FRGd \| 1 880\| 8 161\| x \| x \| 39,3 \| x \| \| Rumunia \| Romania \| . \| 438 \| 1 053\| 1 760\| . \| 82,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 4 118\| 5 517\| 5 990b\| 4 514\| 81,9 \| 72,6 \| a 1987 r. b 1992 r. c Sprzedaż. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Na podstawie: Beer statistics 2012 edition. http://www.brewersofeurope.org/docs/On the basis: /publications/2012; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 787; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 173; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 325; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 317; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 413. \| Kraje \| Sukno Woollen cloth \| Płótno Linen \| Tkaniny bawełniane Cotton cloth \| \|-------\|---------------------\|--------------\|-------------------------------\| \| \| w mln m \| in mln m \| \| \| Polska \| 3–4 \| 38 \| 0,1–0,5 \| \| Anglia i Irlandia \| 100 \| 120 \| 25 \| \| Czechy i Morawy \| 4 \| 72 \| 2–3 \| \| Flandria \| . \| 40 \| . \| \| Francja \| 31 \| 72 \| 16 \| \| Hiszpania \| 2,5 \| 12 \| . \| \| Katalonia \| . \| . \| 1,8 \| \| Nadrenia i Saksonia \| 5,5–6,5 \| . \| 4 \| \| Niderlandy \| 3–4,5 \| 36 \| . \| \| Niderlandy Pld. \| 6–9 \| . \| 1,6 \| \| Niemcy \| . \| 4 \| . \| \| Portugalia \| . \| . \| 1 \| \| Prusy \| 6,2–7,4 \| . \| 1,5 \| \| Rosja \| 3 \| 11,6 \| 2 \| \| Szkocja \| . \| 37 \| . \| \| Szwajcaria \| . \| 2 \| 8 \| \| Włochy \| 2,5–3 \| . \| 2 \| a Przeciętne roczne. b Łącznie z półbawełnianymi. c, d W przypadku tkanin bawełnianych: c – łącznie ze Szkocją, d – dane dotyczą Saksonii i Kolonii. e W latach 1766–1769 – 5,6 mln m. Uwaga. W końcu XVIII w. produkcja płótna (przeciętnie rocznie) na Śląsku wynosiła 36–40 mln m. a Annual averages. b Including half-cotton. c, d For cotton cloth: c – including Scotland, d – data concern Saxony and Cologne. e In 1766–1769 – 5,6 mln m. Note. At the end of 18th century production of linen (annual averages) in Silesia amounted to 36–40 mln m. Polska w XVI–XVIII w. była krajem eksportującym część wyprodukowanej wełny i importującym znaczną ilość tkanin. Produkcja sukiennicza koncentrowała się głównie w Wielkopolsce. Rozmiary produkcji tkanin wełnianych w Polsce miały znaczenie w Europie Środkowej. W Europie w XVI–XVIII w. Polska była poważnym ośrodkiem płóciennictwa, którego produkcja koncentrowała się przede wszystkim w Małopolsce (okolice Andrychowa i Przeworska), na Pomorzu Gdańskim i w Wielkopolsce. W końcu XVIII w. płóciennictwo europejskie osiągnęło szczyty swych możliwości wytwórczych. Produkcja tkanin półbawełnianych występowała w Europie już w XII–XV w., ale stanowiła jedynie małą cząstkę ogólnej produkcji tkanin w stuleciach następnych. Dopiero rewolucja przemysłowa w Anglii w XVIII w., która była największym w historii włókiennictwa przewrotem surowcowo-technicznym, przyczyniła się do rozpowszechnienia na starym kontynencie u schyłku stulecia produkcji tkanin bawełnianych. W Polsce w końcu XVIII w. produkcja tkanin bawełnianych była jeszcze mało rozpowszechniona, choć funkcjonowało wówczas nawet po kilkanaście większych manufaktur i mniejszych zakładów rozrzuconych po całym kraju. Ważniejszymi ośrodkami były Wielkopolska, a z miast: Gdańsk, Elblag, Warszawa i Grodno. From the 16th to the 18th century, Poland exported a part of produced wool and imported a significant amount of cloth. Production of woolen cloth was concentrated mainly in Wielkopolska. The scale of woolen cloth production in Poland was of importance in Central Europe. From the 16th to the 18th century, Poland was an important centre of linen industry in Europe, concentrated mainly in Małopolska (near Andrychów and Przeworsk), Gdańsk Pomerania, and Wielkopolska. By the end of the 18th century, the European linen industry reached peak of its production capabilities. Production of half-cotton was known in Europe already in the 12th–15th century, but it constituted just a few per cent of the total cloth production in the following centuries. It was not earlier than during the English industrial revolution of the 18th century, referred to as the greatest raw material and technological revolution in the history of linen production, when production of cotton cloth became widespread on the Old Continent. At the end of the 18th century, cotton cloth production was not popular in Poland, although there were a dozen or so factories and smaller plants scattered among the whole country. Important centres were: Wielkopolska, and the cities of Gdańsk, Elblag, Warszawa, and Grodno. Na podstawie: I. Turnau, Moda i technika włókiennicza w Europie od XVI do XVIII wieku, Wrocław 1984, s. 100–103, 122–146, 181–200. \| Lata \| Królestwo Polskie \| Austro-Węgry \| Francja \| Hiszpania \| Niemcy \| Rosja \| Włochy \| Zjednoczone Królestwo \| \|------\|------------------\|--------------\|---------\|-----------\|--------\|-------\|--------\|---------------------\| \| 1876 \| 7 \| 56 \| 103 \| 39 \| 135 \| 77 \| 20 \| 581 \| \| 1886 \| 34 \| 83 \| 111 \| 46 \| 161 \| 137 \| 68 \| 658 \| \| 1896 \| 45 \| 117 \| 134 \| 59 \| 242 \| 224 \| 113 \| 743 \| \| 1903 \| 59 \| 152 \| 219 \| 80 \| 370 \| 295 \| 154 \| 733 \| \| 1910 \| 78 \| 193 \| 260 \| 90 \| 448 \| 362 \| 191 \| 827 \| Ogółem Total W tysiącach ton In thousand tonnes 1886=100 \| Lata \| Królestwo Polskie \| Austro-Węgry \| Francja \| Hiszpania \| Niemcy \| Rosja \| Włochy \| Zjednoczone Królestwo \| \|------\|------------------\|--------------\|---------\|-----------\|--------\|-------\|--------\|---------------------\| \| 1876 \| 21 \| 67 \| 93 \| 85 \| 84 \| 56 \| 29 \| 88 \| \| 1896 \| 135 \| 141 \| 121 \| 128 \| 150 \| 164 \| 166 \| 113 \| \| 1903 \| 176 \| 183 \| 197 \| 174 \| 230 \| 215 \| 226 \| 111 \| \| 1910 \| 232 \| 233 \| 234 \| 196 \| 278 \| 264 \| 281 \| 126 \| Na 1 000 mieszkańców w kg Per 1 000 population in kg \| Lata \| Królestwo Polskie \| Austro-Węgry \| Francja \| Hiszpania \| Niemcy \| Rosja \| Włochy \| Zjednoczone Królestwo \| \|------\|------------------\|--------------\|---------\|-----------\|--------\|-------\|--------\|---------------------\| \| 1876 \| 1,0 \| 1,5 \| 2,8 \| 2,3 \| 3,1 \| . \| 0,7 \| 17,5 \| \| 1886 \| 4,2 \| 2,0 \| 2,9 \| 2,6 \| 3,4 \| . \| 2,3 \| 18,0 \| \| 1896 \| 4,8 \| 2,7 \| 3,5 \| 3,3 \| 4,5 \| . \| 3,6 \| 18,5 \| \| 1903 \| 5,7 \| 3,3 \| 5,7 \| 4,2 \| 6,3 \| . \| 4,7 \| 17,2 \| \| 1910 \| 6,7 \| 3,9 \| 6,6 \| 4,5 \| 6,9 \| . \| 5,5 \| 18,3 \| a Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza Królestwem Polskim dane dotyczą krajów o największym zużyciu bawełny w przemyśle. Note. Apart from the Kingdom of Poland, the data include countries with the largest consumption of cotton in industry. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 241; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 565. \| Kraje \| Countries \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1937 \| 1925=100 \| na 1 mieszkańca w kg \| per capita in kg \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\|---------------------\|------------------\| \| EUROPA \| Europe \| 6850 \| 8820 \| 8570 \| 11490 \| 161 \| 19 \| 67 \| \| Polska \| Poland \| 90 \| 165 \| 143 \| 235 \| 261 \| 3 \| 7 \| \| Austria \| Austria \| 241 \| 285 \| 230 \| 296 \| 123 \| 36 \| 44 \| \| Belgia \| Belgium \| 150 \| 189 \| 165 \| 235 \| 157 \| 19 \| 28 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 206 \| 283 \| 219 \| 317 \| 154 \| 15 \| 21 \| \| Finlandia \| Finland \| 314 \| 377 \| 455 \| 762 \| 243 \| 90 \| 206 \| \| Francja \| France \| . \| 654c \| 742c \| 875c \| x \| . \| 21c \| \| Holandia \| Netherlands \| 339 \| 430 \| 397 \| 535 \| 158 \| 46 \| 61 \| \| Niemcy \| Germany \| 2058 \| 2941 \| 2364 \| 3569 \| 173 \| 33 \| 51 \| \| Norwegia \| Norway \| 336 \| 413 \| 352 \| 465 \| 138 \| 120 \| 160 \| \| Szwecja \| Sweden \| 557 \| 720 \| 721 \| 979 \| 176 \| 92 \| 155 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1307d \| 1630e \| 1943 \| 2296 \| 176f \| 29d \| 50 \| \| Włochy \| Italy \| 400 \| 343 \| 366 \| 511 \| 128 \| 10 \| 12 \| a Łącznie z tektura. b, c Bez: b — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), c — tektury. d 1924 r. e 1930 r. f 1924=100. a Including paperboard. b, c Excluding: b — Soviet Union, c — paperboard. d 1924. e 1930. f 1924=100. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 116; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 101; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 130. \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1970=100 \| per capita in kg \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\|-----------------\| \| Poland \| 86 \| 961 \| 1065 \| 3700 \| 384 \| 3,4 \| \| Austria \| 239 \| 1017 \| 2932 \| 5009 \| 493 \| 34,6 \| \| Belgium \| 258 \| 772 \| 848 \| 1974 \| 256 \| 30,0 \| \| Czechoslovakia \| 291 \| 844 \| 1266 \| x \| x \| 23,5 \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 932 \| x \| 88,8 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| 921 \| x \| 171 \| \| Finland \| 619 \| 4195 \| 8967 \| 11759\| 280 \| 155 \| \| France \| 1058 \| 4134 \| 7049 \| 8830 \| 214 \| 25,4 \| \| Spain \| 143 \| 1281 \| 3446 \| 6193 \| 483 \| 1,5 \| \| Netherlands \| 292 \| 1596 \| 2770 \| 3105 \| 195 \| 28,9 \| \| Germany \| x \| x \| 13224\| 23202\| 353 \| 284 \| \| GDR \| 321 \| 1063 \| x \| x \| x \| 17,4 \| \| FRG \| 965 \| 5516 \| x \| x \| x \| 20,2 \| \| Romania \| 86 \| 538 \| 819 \| 346 \| 64 \| 5,2 \| \| Sweden \| 989 \| 4359 \| 8419 \| 11410\| 262 \| 142 \| \| United Kingdom \| 1903 \| 4903 \| 4824 \| 4300 \| 88 \| 37,8 \| \| Italy \| 466 \| 3549 \| 5587 \| 8988 \| 253 \| 9,6 \| a W latach 1990 i 2010 łącznie z tekturą. b 1988 r. c 1989 r. d 2009 r. e Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In 1990 and 2010 including paperboard. b 1988. c 1989. d 2009. e Data for 1970 concern GDR and FRG. f Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Faostat. Paper production. http://faostat.fao.org; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 781; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 500; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 161; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 335; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 322; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 417. \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2009 \| 1970= \| \|-------------------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| \| w mln t \| in mln t \| \| \| \| \| Polska \| 0,4 \| 5,9 \| 9,2 \| 16,3 \| 276 \| \| Austria \| 1,7 \| 5,1 \| 4,9 \| 6,2 \| 122 \| \| Belgia \| 5,4 \| 22,4 \| 21,1 \| 20,6 \| 92 \| \| Czechosłowacja \| 0,9 \| 7,8 \| 12,1 \| x \| x \| \| Czechy \| x \| x \| x \| 4,8 \| x \| \| Słowacja \| x \| x \| x \| 4,8 \| x \| \| Francja \| 24,8 \| 78,7 \| 58,0 \| 56,6 \| 72 \| \| Hiszpania \| 5,3 \| 22,4 \| 39,1 \| 40,5 \| 181 \| \| Holandia \| 15,9 \| 47,4 \| 41,0 \| 35,9 \| 76 \| \| Jugosławia \| 1,0 \| 5,8 \| 12,8 \| x \| x \| \| Norwegia \| 0,1 \| 4,9 \| . \| 11,6 \| 237 \| \| Niemcy \| x \| x \| 79,7 \| 79,0 \| 82 \| \| NRD \| 2,8 \| 10,5 \| x \| x \| x \| \| RFN \| 23,9 \| 86,1 \| x \| x \| x \| \| Rumunia \| 9,0 \| 12,0 \| 20,8 \| 8,6 \| 72 \| \| Wielka Brytania \| 36,9 \| 76,8 \| 54,8 \| 54,4 \| 71 \| \| Włochy \| 25,7 \| 92,3 \| 71,3 \| 65,9 \| 71 \| a Benzyna, oleje opałowe i oleje napędowe. b 1988 r. c Bez oleju opałowego. d Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Gasoline, fuel oils and diesel oils. b 1988. c Excluding fuel oils. d Data for 1970 concern GDR and FRG. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York 2012, On the basis: s. 279–282, 327–331, 344–347; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 95; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 349–351; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 334–336; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 422–424. \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2009 \| 1970=100 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| Poland \| 77,8 \| 1 030 \| 1 303 \| 1 545 \| 150 \| \| Belgium \| 173 \| 596 \| 725 \| . \| x \| \| Bulgaria \| — \| 287 \| 911 \| 282 \| 98 \| \| Czechoslovakia \| 35,0 \| 296 \| 585a \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 333 \| x \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| 222 \| x \| \| France \| 259 \| 1 351 \| 1 524 \| 540 \| 40 \| \| Spain \| 6,6 \| 592 \| 955a \| 620 \| 105 \| \| Netherlands \| 189 \| 957 \| 1 875 \| 1 455 \| 152 \| \| Germany \| x \| x \| 1 165 \| 1 184 \| 62b \| \| GDRc \| 231 \| 395 \| x \| x \| x \| \| FRGc \| 465 \| 1 505 \| x \| x \| x \| \| Romania \| . \| 647 \| 1 249 \| 618 \| 96 \| \| United Kingdom \| 275 \| 748 \| 980 \| 373 \| 50 \| \| Italy \| 177 \| 956 \| 862 \| 350 \| 37 \| a W roku gospodarczym 1988/89 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In the farming year 1988/89. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Faostat. Nitrogen Fertilizers (production quantity in nutrients). On the basis: http://faostat.fao.org/site; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 776; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 52 i 53; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 146; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 342; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 327; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 418. \| Kraje \| 1923 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1923=100 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| \| w mln t \| in mln t \| \| \| \| \| EUROPA \(^a\) \| 18,2 \| 32,4 \| 26,3 \| 45,5 \| 250 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 0,9 \| 1,0 \| 0,7\(b\) \| 1,7 \| 186 \| \| Austria \| 0,4 \| 0,6 \| 0,3 \| 0,7 \| 173 \| \| Belgia \| 2,0 \| 3,2 \| 2,0 \| 2,9 \| 146 \| \| Czechosłowacja \| . \| 1,3 \| 0,9 \| 1,4\(c\) \| x \| \| Dania \| 0,7 \| 0,8 \| 0,6 \| 0,6 \| 98 \| \| Finlandia \| 0,1 \| 0,3 \| 0,2 \| 0,5 \| 410 \| \| Francja \| 2,5 \| 5,8 \| 5,2 \| 4,1 \| 164 \| \| Hiszpania \| 0,9 \| 1,8 \| 1,4 \| 1,2\(d\) \| 138\(d\) \| \| Jugosławia \| 0,5 \| 0,9 \| 0,7 \| 0,6 \| 131 \| \| Niemcy \| 3,6 \| 7,2 \| 3,9 \| 15,6 \| 428 \| \| Rumunia \| 0,02 \| 0,3 \| 0,2 \| 0,5 \| 2 660 \| \| Szwecja \| 0,4 \| 0,6 \| 0,4 \| 1,0 \| 253 \| \| Węgry \| 0,3 \| 0,4 \| 0,2 \| 0,4 \| 158 \| \| Wielka Brytania \| 2,7 \| 4,8 \| 4,5 \| 7,9 \| 288 \| \| Włochy \| 2,3 \| 3,5 \| 3,6 \| 4,6 \| 199 \| \(^a\) Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). \(^b\) 1934 r. \(^c\) 1937 r. \(^d\) 1939 r. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 139; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 117; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 133. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2009 \| 1970= \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| \| \| w mln t \| in mln t \| \| \| =100 \| \| Polska \| Poland \| 2,5 \| 12,2 \| 12,5 \| 15,4 \| 126 \| \| Austria \| Austria \| 1,3 \| 4,8 \| 4,8a \| 4,6 \| 96 \| \| Belgia \| Belgium \| 3,6 \| 6,7 \| 6,9 \| 8,2 \| 122 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 2,0 \| 7,4 \| 10,9a \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 3,6 \| x \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| 3,0 \| x \| \| Francja \| France \| 7,4 \| 29,0 \| 26,5 \| 18,3 \| 63 \| \| Grecja \| Greece \| 0,6 \| 4,8 \| 13,1 \| 16,0 \| 333 \| \| Hiszpania \| Spain \| 2,1 \| 16,7 \| 28,1 \| 29,5 \| 177 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 37,8 \| 30,4 \| 66b \| \| NRDc \| GDRc \| 1,4 \| 7,9 \| x \| x \| x \| \| RFNc \| FRGc \| 10,9 \| 38,3 \| x \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 1,0 \| 8,1 \| 9,5 \| 7,8 \| 96 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 9,9 \| 17,2 \| 14,7 \| 7,6 \| 44 \| \| Włochy \| Italy \| 5,2 \| 33,1 \| 40,5 \| 36,3 \| 110 \| a 1989 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1989. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Hydraulic Cement: World Production by Country. On the basis: http://www.indexmundi.com/en; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 779; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 367; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 156; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 354; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 339; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 426. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w tys. szt. \| in thous. units \| \| Samochody osobowe \| Passenger cars \| \| Polska \| Poland \| — \| 64 \| 266 \| 785 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 25 \| 143 \| 188<sup>a</sup> \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 1 070 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| 557 \| \| Francja \| France \| 257 \| 2 458 \| 3 293 \| 1 924 \| \| Hiszpania \| Spain \| — \| 455 \| 1 696 \| 1 913 \| \| Holandia \| Netherlands \| — \| 67 \| 134<sup>b</sup> \| 48 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 4 779 \| 5 552 \| \| NRD<sup>c</sup> \| GDR<sup>c</sup> \| 7,2 \| 127 \| x \| x \| \| RFN<sup>c</sup> \| FRG<sup>c</sup> \| 216<sup>d</sup> \| 3 528 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| — \| 24 \| 218<sup>a</sup> \| 324 \| \| Szwecja \| Sweden \| 8,9 \| 272 \| 216 \| 177 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 523 \| 1 641 \| 1 302 \| 1 270 \| \| Włochy \| Italy \| 100 \| 1 720 \| 1 873 \| 873 \| \| Samochody ciężarowe<sup>e</sup> \| Lorries<sup>e</sup> \| \|---------------------------------\|---------------------\| \| Polska \| Poland \| 0,8 \| 41 \| 43 \| 85 \| \| Austria \| Austria \| 2,6 \| 3,0 \| . \| 19 \| \| Czechy<sup>f</sup> \| Czech Republic<sup>f</sup> \| 17 \| 27 \| 55<sup>g</sup> \| 6,9 \| \| Francja \| France \| 100 \| 292 \| 554 \| 305 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 77 \| 302 \| 474 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 349 \| 354 \| \| NRD<sup>c</sup> \| GDR<sup>c</sup> \| 1,1 \| 27 \| x \| x \| \| RFN<sup>c</sup> \| FRG<sup>c</sup> \| 89 \| 318 \| x \| x \| \| Szwecja \| Sweden \| 7,8 \| . \| 74 \| 40 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 261 \| 458 \| 274 \| 123 \| \| Włochy \| Italy \| 29 \| 135 \| 248 \| 265 \| <sup>a</sup> 1989 r. <sup>b</sup> Łącznie z montażem. <sup>c</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>d</sup> Łącznie z samochodami ciężarowymi. <sup>e</sup> W latach 1990 i 2010 łącznie z autobusami i ciągnikami drogowymi. <sup>f</sup> W latach 1950–1987 Czechosłowacja. <sup>g</sup> 1987 r. <sup>a</sup> 1989. <sup>b</sup> Including car assembly. <sup>c</sup> Respectively: East Germany and West Germany. <sup>d</sup> Including lorries. <sup>e</sup> In 1990 and 2010 including buses and road tractors. <sup>f</sup> In 1950–1987 Czechoslovakia. <sup>g</sup> 1987. Na podstawie: Car production by country, International Organization by Motor Vehicle Manufactures. On the basis: http://www.oica.net/category/production-statistics; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 364; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 131; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 373; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 350; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 438. Tabl. 21 (84). PRODUKCJA STATKÓW PRODUCTION OF SHIPS \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1992 \| 1996 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w tys. BRT \| \| \| \| \| \| \| \| in thous. BRT \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 14<sup>a</sup> \| 464<sup>a</sup> \| 337 \| 636 \| 167 \| \| Belgia \| Belgium \| 66 \| 155 \| 66 \| . \| . \| \| Dania \| Denmark \| 125 \| 514 \| 641 \| 497 \| 432 \| \| Finlandia \| Finland \| 10 \| 222 \| 228 \| 455 \| 226 \| \| Francja \| France \| 181 \| 960 \| 83 \| 215 \| 258 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 926 \| 579 \| 619 \| 288 \| \| Holandia \| Netherlands \| 228 \| 461 \| 181 \| 238 \| 138 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 978 \| 1 207 \| 932 \| \| NRD<sup>b</sup> \| GDR<sup>b</sup> \| . \| 334 \| x \| x \| x \| \| RFN<sup>b</sup> \| FRG<sup>b</sup> \| 155 \| 1 687 \| x \| x \| x \| \| Norwegia \| Norway \| 51 \| 639 \| 168 \| 175 \| 21 \| \| Szwecja \| Sweden \| 348 \| 1 711 \| 2 \| . \| 13 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1 325 \| 1 237 \| 250 \| 188 \| 1 \| \| Włochy \| Italy \| 107 \| 598 \| 490 \| 664 \| 634 \| <sup>a</sup> O nośności powyżej 100 DWT. <sup>b</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. W latach 1950–1992 dane dotyczą statków wodowanych wszystkich typów, a w latach 1996 i 2010 — produkcji statków handlowych o pojemności brutto (GT) 100 i więcej. Od 2000 r. nie stosuje się pojęcia „statki wodowane” w jednostce miary BRT. Zgodnie z zaleceniem EUROSTAT-u produkcja statków mierzona jest jednostką GT wprowadzoną na podstawie Międzynarodowej Konwencji o Pomierzaniu Statków z 1969 r., obowiązującej w Polsce od 1982 r. <sup>a</sup> Over 100 DWT. <sup>b</sup> Respectively: East Germany and West Germany. Note. In the years 1950–1992, data refer to all types of launched ships, and in the years 1996 and 2010 to merchant vessels of gross tonnage (GT) 100 and more. Since 2000, the term "launched ships" has not been used in the BRT unit. According to the EUROSTAT recommendation, ship production is measured in GT units, introduced on the basis of the International Convention on Tonnage Measurement of Ships of 1969 that entered into force in Poland in 1982. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2000, Warszawa-Szczecin 2000, s. 263 i 264; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 105; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 118 i 365; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1994, Warszawa 1994, s. 417; Shipbuilding statistics, The Shipbuilders Association of Japan, March 2013, s. 3; World Fleet Statistics, wyd. 2007–2010, Lloyd’s Register 2011. \| Kraje \| Countries \| 1925 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| 1925=100 \| na 1 mieszkańca w kWh per capita in kWh \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\|----------------------------------------\| \| \| \| w mld kWh \| in bn kWh \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 1,3 \| 3,0 \| 2,4 \| 3,7 \| 285 \| 44 \| \| Austria \| Austria \| 2,3 \| 2,6 \| 2,4 \| 3,0a \| 130a \| 343 \| \| Belgia \| Belgium \| 2,3 \| 3,7b \| 3,9 \| 5,3 \| 230 \| 295 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 2,0 \| 3,0 \| 2,6 \| 5,4 \| 270 \| 141 \| \| Finlandia \| Finland \| 0,5 \| 1,0 \| 1,7 \| 2,8a \| 560a \| 143 \| \| Francja \| France \| 10,2 \| 14,4 \| 14,9 \| 19,3 \| 189 \| 251 \| \| Hiszpania c \| Spain c \| 1,6 \| 2,4 \| 3,1 \| 3,3d \| 206d \| 72 \| \| Holandia c \| Netherlands c \| 1,0 \| 1,5 \| 1,8 \| 2,4 \| 240 \| 135 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| . \| 0,5c \| 0,7e \| 0,9g \| x \| 58a \| \| Niemcy \| Germany \| 20,3 \| 30,7 \| 25,6 \| 55,2 \| 272 \| 324 \| \| Norwegia \| Norway \| 7,8 \| 7,6f \| 7,3 \| 9,9 \| 127 \| 2 826 \| \| Rumunia \| Romania \| 0,2 \| 0,5 \| 0,7 \| 1,1 \| 550 \| 12 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 3,7 \| 5,3 \| 4,9 \| 7,0 \| 189 \| 949 \| \| Szwecja \| Sweden \| 3,7 \| 5,0 \| 5,3 \| 8,2 \| 222 \| 611 \| \| Węgry c \| Hungary c \| 0,4 \| 0,7 \| 0,7 \| 1,0a \| 250a \| 46 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 11,3 \| 15,8 \| 18,6 \| 30,7 \| 272 \| 250 \| \| Włochy \| Italy \| 6,5 \| 9,8 \| 11,2 \| 15,1 \| 232 \| 160 \| a 1937 r. b 1928 r. c Tylko sektor publiczny. d 1935 r. e 1934 r. f 1930 r. On the basis: International Statistical Yearbook 1926, Geneva 1927, s. 14; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 128; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 124 i 125; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 132; Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 17 i 18. \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1970=100 \| per capita in kWh \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|----------\|------------------\| \| Poland \| 9,4 \| 64,5 \| 136 \| 158 \| 244 \| 380 \| \| Austria \| 6,4 \| 30,0 \| 50,2 \| 71,1 \| 237 \| 916 \| \| Belgium \| 8,5 \| 30,5 \| 70,8 \| 95,1 \| 312 \| 982 \| \| Czechoslovakia \| 9,3 \| 45,2 \| 86,1 \| x \| x \| 749 \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 85,9 \| x \| 8 181 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| 27,9 \| x \| 5 148 \| \| Finland \| 4,2 \| 21,9 \| 54,4 \| 80,7 \| 368 \| 1 042 \| \| France \| 33,0 \| 145 \| 420 \| 569 \| 392 \| 791 \| \| Spain \| 6,9 \| 56,5 \| 152 \| 302 \| 536 \| 247 \| \| Netherlands \| 7,4 \| 40,9 \| 71,9 \| 118 \| 289 \| 733 \| \| Germany \| x \| x \| 570 \| 629 \| 206 \| 7 695 \| \| GDR \| 19,5 \| 67,7 \| x \| x \| x \| 1 059 \| \| FRG \| 44,5 \| 237 \| x \| x \| x \| 929 \| \| Norway \| 17,8 \| 57,6 \| 122 \| 124 \| 216 \| 5 440 \| \| Romania \| 2,1 \| 35,1 \| 64,3 \| 61,0 \| 173 \| 130 \| \| Switzerland \| 3,0 \| 33,6 \| 51,7 \| 67,8 \| 202 \| 638 \| \| Sweden \| 18,2 \| 60,6 \| 146 \| 149 \| 245 \| 2 592 \| \| Hungary \| 3,0 \| 14,5 \| 29,6 \| 37,4 \| 258 \| 321 \| \| United Kingdom \| 63,3 \| 249 \| 319 \| 382 \| 153 \| 1 251 \| \| Italy \| 24,7 \| 117 \| 217 \| 302 \| 258 \| 528 \| a 1989 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1989. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 763; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 64 i 65; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 99 i 362; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 379; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 354; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 401; Total gross electricity generation, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table. \| Kraje \| Countries \| 1990 \| 1995 \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| . \| 700,8\| 483,6\| 430,6\| 373,9\| \| Austria \| Austria \| 157,0\| 152,5\| 140,6\| 153,2\| 143,3\| \| Belgia \| Belgium \| 288,9\| 247,1\| 234,8\| 216,3\| 212,6\| \| Bułgaria \| Bulgaria \| . \| 1 638,8\| 1 332,8\| 1 095,6\| 853,8\| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| 729,9\| 671,1\| 621,8\| 531,9\| \| Finlandia \| Finland \| 268,1\| 282,9\| 249,2\| 233,1\| 234,0\| \| Francja \| France \| 192,0\| 191,6\| 179,1\| 177,4\| 166,7\| \| Hiszpania \| Spain \| 193,8\| 198,2\| 196,7\| 195,0\| 168,4\| \| Holandia \| Netherlands \| 218,9\| 213,7\| 183,2\| 184,9\| 192,0\| \| Niemcy \| Germany \| 198,1<sup>b</sup> \| 183,2\| 166,6\| 162,9\| 149,5\| \| Norwegia \| Norway \| 170,3\| 154,8\| 144,0\| 134,0\| 157,6\| \| Rumunia \| Romania \| . \| 1 128,9<sup>c</sup>\| 906,1\| 733,0\| 588,9\| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| 962,4\| 915,4\| 681,6\| 509,0\| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 103,6\| 102,7\| 97,6\| 93,5\| 86,5\| \| Szwecja \| Sweden \| 217,0\| 223,0\| 177,7\| 168,9\| 156,7\| \| Węgry \| Hungary \| . \| 611,5\| 492,1\| 444,7\| 419,5\| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 168,8\| 164,0\| 144,6\| 128,8\| 115,5\| \| Włochy \| Italy \| 151,2\| 150,3\| 147,6\| 151,5\| 143,7\| <sup>a</sup> Wskaźniki obliczono jako relacje całkowitego zużycia energii (w postaci węgla, energii, ropy, gazu i odnawialnych źródeł energii), do produktu krajowego brutto (PKB – w cenach bieżących). <sup>b</sup> 1991 r. <sup>c</sup> 1996 r. <sup>a</sup> Indices were calculated as a ratio of total energy consumption (coal, energy, crude oil, natural gas, and renewable energy sources) to gross domestic product (GDP – in current prices). <sup>b</sup> 1991. <sup>c</sup> 1996. Na podstawie: Energy intensity of the economy, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table. On the basis: \| Countries \| 1960 \| 1990 \| 2009 \| \|-----------------\|--------\|----------\|---------\| \| Poland \| 3 107 \| 3 596 \| 3 313 \| \| Austria \| 2 129 \| 3 961<sup>a</sup> \| 4 463 \| \| Belgium \| 3 851 \| 6 660 \| 5 159 \| \| Czechoslovakia \| 4 741 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| 5 317<sup>a</sup> \| 4 627 \| \| Slovakia \| x \| . \| 3 582 \| \| France \| 2 474 \| 5 203 \| 3 968 \| \| Spain \| 756 \| 2 956 \| 3 624 \| \| Netherlands \| 2 504 \| 7 267 \| 5 319 \| \| Germany \| x \| 6 310 \| 4 630 \| \| GDR<sup>b</sup> \| 4 950 \| x \| x \| \| FRG<sup>b</sup> \| 3 695 \| x \| x \| \| Romania \| 1 342 \| 3 444 \| 1 977 \| \| Sweden \| 3 096 \| 6 686 \| 3 870 \| \| Hungary \| 2 072 \| 3 801<sup>c</sup> \| 3 004 \| \| United Kingdom \| 4 861 \| 5 330 \| 4 337 \| \| Italy \| 1 086 \| 3 930 \| 3 768 \| <sup>a</sup> 1992 r. <sup>b</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>c</sup> 1988 r. On the basis: Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York, 2012, s. 26–33; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 98; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 298. \| Kraje \| Countries \| 1880 \| 1888 \| 1896 \| 1880 \| 1888=100 \| \|-------\|-----------------\|--------\|--------\|--------\|------\|----------\| \| \| \| w tys. KM \| in thous. HP \| \| \| \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 23 \| 66 \| 200\(^a\) \| 35 \| 303\(^a\) \| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| 1 560 \| 2 150 \| 2 520 \| 73 \| 117 \| \| Belgia \| Belgium \| 610 \| 810 \| 1 180 \| 75 \| 146 \| \| Francja \| France \| 3 070 \| 4 520 \| 5 920 \| 68 \| 131 \| \| Hiszpania \| Spain \| 470 \| 740 \| 1 180 \| 64 \| 159 \| \| Holandia \| Netherlands \| 250 \| 340 \| 600 \| 74 \| 176 \| \| Niemcy \| Germany \| 5 120 \| 6 200 \| 8 080 \| 83 \| 130 \| \| Rosja \| Russia \| 1 740 \| 2 240 \| 3 100 \| 78 \| 138 \| \| Szwecja \| Sweden \| 470 \| 300 \| 510 \| 157 \| 170 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 7 600 \| 9 200 \| 13 700 \| 83 \| 149 \| \| Włochy \| Italy \| 500 \| 830 \| 1 520 \| 60 \| 183 \| \(^a\) 1900 r. Na podstawie: G. L. Fontana, The economic development of Europe in the nineteenth century (III). The process of industrialization, w: An Economic History of Europe. From expansion to development, red. A. Di Vittorio, London 2005, s. 182; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 247. Transport. Łączność Transport. Communications Tabl. 1 (89). CZAS TRWANIA PODRÓŻY Z GDAŃSKA DO WYBRANYCH MIAST TRIP DURATION FROM GDAŃSK TO SELECTED TOWNS A. W DRUGIEJ POŁOWIE XV W. IN THE SECOND HALF OF THE 15th CENTURY \| Miasta docelowe \| Czas trwania podróży w dniach \| \|-----------------\|-------------------------------\| \| Transport lądowy \| \| \| Grudziądz \| 1 \| \| Chełmno \| 2 \| \| Płock \| 4 \| \| Poznań \| 5 \| \| Kowno, Rostok, Wrocław \| Kaunas, Rostock, Wrocław \| 8 \| \| Kraków, Lubeka \| Kraków, Lübeck \| 9 \| \| Wilno \| Vilnius \| 10 \| \| Praga \| Prague \| 13 \| \| Antwerpii \| Antwerp \| 17 \| \| Brugia, Norymberga \| Bruges, Nuremberg \| 20 \| \| Augsburg, Frankfurt nad Menem, Ulm \| Augsburg, Frankfurt am Main, Ulm \| 23 \| \| Wenecja \| Venice \| 40 \| \| Mediolan \| Milan \| 42 \| \| Genua \| Genoa \| 57 \| \| Rzym \| Rome \| 59 \| \| Neapol \| Naples \| 85 \| \| Miasta docelowe \| Czas trwania podróży w dniach \| \|-----------------\|-------------------------------\| \| Transport morski \| \| \| Królewiec \| Königsberg \| 1 \| \| Wisby \| Visby \| 2 \| \| Rewel (Tallin), Rostock \| Tallinn, Rostock \| 4 \| \| Abo, Falsterbo, Lubeka \| Abo, Falsterbo, Lübeck \| 5 \| \| Kopenhaga \| Copenhagen \| 6 \| \| Hamburg \| Hamburg \| 9 \| \| Bergen, Edynburg, Hull \| Bergen, Edinburgh, Hull \| 10 \| \| Antwerpii \| Antwerp \| 11 \| \| Brugia, Londyn \| Bruges, London \| 12 \| \| Baie de Bourgneuf \| Baye de Bourgneuf \| 14 \| \| Lizbona \| Lisbon \| 21 \| \| Genua \| Genoa \| 27 \| \| Wenecja \| Venice \| 36 \| a Tablica orientuje, w jakim czasie można było przewieźć towar z Gdańska do poszczególnych miast; należy pamiętać, że od powyższych danych, powstałych na pojedynczych i niekiedy przypadkowych wzmiankach, musiała się zdarzać odchylenia, zwłaszcza w dystansach morskich, zależnie od warunków atmosferycznych; generalnie kupcy gdańscy i innych miast hanzeatyckich mieli w tym czasie dobre i stosunkowo szybkie rozeznanie w sytuacji rynkowej. a The table provides information about the time needed to transport commodities from Gdańsk to selected towns. It should be borne in mind that there were surely some deviations from the above mentioned data, based on some isolated and sometimes accidental notes, especially with reference to sea routes dependent on weather conditions; in general, merchants from Gdańsk and other Hansa towns of that time had deep and quick insight in the market situation. Na podstawie: H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968, s. 220. \| Miasta docelowe \| Liczba informacji o czasie rejsu \| Czas trwania rejsu w dniach \| \|-----------------\|---------------------------------\|----------------------------\| \| \| \| przeciętny \| minimalny \| maksymalny \| \| Lizbona \| 7 \| 57 \| 44 \| 80 \| \| Bordeaux \| 30 \| 51 \| 30 \| 116 \| \| Baie de Bourgneuf \| 8 \| 48 \| 29 \| 102 \| \| Londyn \| 4 \| 34 \| 15 \| 54 \| \| Amsterdam \| 15 \| 25 \| 12 \| 35 \| \| Hamburg \| 4 \| 25 \| 20 \| 28 \| \| Kopenhaga \| 6 \| 6 \| 4 \| 9 \| a Liczony od momentu wypłynięcia statku z portu; rozpiętość czasowa pomiedzy rejsami na tej samej trasie wynika zarówno z różnych warunków atmosferycznych, jak i możliwych postojów. a Calculated from the time of ship departure; time range concerning cruises on the same route results from various weather conditions and possible stopovers. Na podstawie: J. Trzoska, Handel i żeglugi Gdańska w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, On the basis: t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 389. ### Tabl. 2 (90). LINIE KOLEJOWE RAILWAY LINES A. W LATACH 1848–1911 IN 1848–1911 \| Kraje \| Countries \| 1848 \| 1861/62<sup>a</sup> \| 1870/71<sup>b</sup> \| 1880/81<sup>c</sup> \| 1890/91<sup>d</sup> \| 1900/01<sup>e</sup> \| 1910/11<sup>f</sup> \| \|-------\|-----------\|------\|-------------------\|-------------------\|-------------------\|-------------------\|-------------------\|-------------------\| \| W kilometrach \| In kilometres \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ziemie polskie \| Polish territory \| 484 \| 1 786 \| 2 571 \| 4 610 \| 6 929 \| 9 454 \| 12 632 \| \| Galicja \| Galicia \| 67 \| 456 \| 744 \| 1 461 \| 2 460 \| 3 130 \| 4 120 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 329 \| 635 \| 985 \| 1 480 \| 2 084 \| 3 096 \| 3 596 \| \| zabór pruski \| Prussian Partition \| 88 \| 695 \| 842 \| 1 669 \| 2 385 \| 3 228 \| 4 916 \| \| Austro-Węgry<sup>g</sup> \| Austria-Hungary<sup>g</sup> \| 1 071 \| 3 351 \| 6 112 \| 11 429 \| 15 273 \| 19 531 \| 22 642 \| \| Francja \| France \| 2 047<sup>h</sup> \| 10 522<sup>h</sup> \| 16 465<sup>h</sup> \| 23 089 \| 33 280 \| 38 109 \| 40 484 \| \| Hiszpania \| Spain \| 28 \| 2 735 \| 5 454 \| 7 491 \| 10 163 \| 13 205 \| 14 694 \| \| Niemcy \| Germany \| 4 989<sup>i</sup> \| 12 048<sup>i</sup> \| 18 876<sup>i</sup> \| 33 839 \| 42 869 \| 51 678 \| 61 209 \| \| Rosja<sup>l</sup> \| Russia<sup>l</sup> \| 382 \| 3 516 \| 10 731 \| 22 865 \| 30 596 \| 53 234 \| 66 581 \| \| Rumunia \| Romania \| — \| — \| 248 \| 921 \| 2 424 \| 3 100 \| 3 437 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 8 022 \| 16 027 \| 21 558 \| 25 060 \| 27 827 \| 30 079 \| 32 184 \| \| Włochy \| Italy \| . \| 2 773<sup>h</sup> \| 6 711 \| 9 506 \| 13 964 \| 16 451 \| 18 394 \| 1870=100 \| Ziemie polskie \| Polish territory \| 18,8 \| 69,5 \| 100,0 \| 179,3 \| 269,5 \| 367,7 \| 491,3 \| \| Galicja \| Galicia \| 9,0 \| 61,3 \| 100,0 \| 196,4 \| 330,6 \| 420,7 \| 553,8 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 33,4 \| 64,5 \| 100,0 \| 150,3 \| 211,6 \| 314,3 \| 365,1 \| \| zabór pruski \| Prussian Partition \| 10,5 \| 82,5 \| 100,0 \| 198,2 \| 283,3 \| 383,4 \| 583,8 \| \| Austro-Węgry<sup>g</sup> \| Austria-Hungary<sup>g</sup> \| 17,5 \| 54,8 \| 100,0 \| 187,0 \| 249,9 \| 319,6 \| 370,5 \| \| Francja \| France \| 12,0<sup>h</sup> \| 63,9<sup>h</sup> \| 100,0 \| 147,7 \| 212,9 \| 243,8 \| 259,0 \| \| Hiszpania \| Spain \| 0,5 \| 50,1 \| 100,0 \| 137,3 \| 186,3 \| 242,1 \| 269,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 26,4<sup>i</sup> \| 69,8<sup>i</sup> \| 100,0 \| 157,6 \| 199,7 \| 240,7 \| 285,1 \| \| Rosja<sup>l</sup> \| Russia<sup>l</sup> \| 3,6 \| 32,8 \| 100,0 \| 213,1 \| 285,1 \| 496,1 \| 620,5 \| \| Rumunia \| Romania \| — \| — \| 100,0 \| 371,4 \| 917,4 \| 1250 \| 1386 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 37,2 \| 74,3 \| 100,0 \| 116,2 \| 129,1 \| 139,5 \| 149,3 \| \| Włochy \| Italy \| x \| x \| 100,0 \| 141,7 \| 208,1 \| 245,2 \| 274,1 \| <sup>a–f</sup> W przypadku ziem polskich dane za lata: <sup>a</sup> – 1862, <sup>b</sup> – 1870, <sup>c</sup> – 1877, <sup>d</sup> – 1887, <sup>e</sup> – 1900, <sup>f</sup> – 1912. <sup>g</sup> Bez prowincji włoskich. <sup>h</sup> W ówczesnych granicach. <sup>i</sup> W granicach do 1871 r. <sup>k</sup> 1871 r. <sup>l</sup> Bez Finlandii i Królestwa Polskiego. <sup>a–f</sup> For Polish territory: <sup>a</sup> – 1862, <sup>b</sup> – 1870, <sup>c</sup> – 1877, <sup>d</sup> – 1887, <sup>e</sup> – 1900, <sup>f</sup> – 1912. <sup>g</sup> Excluding Italian provinces. <sup>h</sup> Within the contemporary borders. <sup>i</sup> Within the borders before 1871. <sup>k</sup> 1871. <sup>l</sup> Excluding Finland and Kingdom of Poland. \| Countries \| 1848 \| 1861/62 \| 1870/71 \| 1880/81 \| 1890/91 \| 1900/01 \| 1910/11 \| \|---------------------------\|------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\| \| Ziemie polskie \| \| \| \| \| \| \| \| \| Galicia \| 0,9 \| 5,8 \| 9,5 \| 18,6 \| 31,3 \| 39,9 \| 52,5 \| \| Królestwo Polskie \| 2,7 \| 5,1 \| 8,0 \| 12,0 \| 16,9 \| 25,1 \| 29,2 \| \| zabór pruski \| 1,6 \| 12,7 \| 15,4 \| 30,6 \| 43,7 \| 59,2 \| 90,1 \| \| Austro-Węgry \| 1,7 \| 5,4 \| 9,8 \| 18,3 \| 24,4 \| 31,2 \| 36,2 \| \| Francja \| . \| . \| 29,1 \| 43,0 \| 62,0 \| 71,0 \| 75,5 \| \| Hiszpania \| 0,5 \| 5,3 \| 10,6 \| 14,6 \| 19,8 \| 25,7 \| 28,6 \| \| Niemcy \| . \| . \| 39,7 \| 62,5 \| 79,2 \| 95,5 \| 113,1 \| \| Rumunia \| — \| — \| 1,9 \| 7,1 \| 18,6 \| 23,8 \| 26,4 \| \| Wielka Brytania \| 34,9 \| 69,7 \| 93,7 \| 109,0 \| 121,0 \| 130,8 \| 139,9 \| \| Włochy \| . \| . \| 23,4 \| 33,2 \| 48,7 \| 57,4 \| 64,3 \| \| Countries \| 1848 \| 1861/62 \| 1870/71 \| 1880/81 \| 1890/91 \| 1900/01 \| 1910/11 \| \|---------------------------\|------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\| \| Ziemie polskie \| \| \| \| \| \| \| \| \| Galicia \| 1,4 \| 9,1 \| 13,5 \| 24,0 \| 38,4 \| 42,8 \| 51,0 \| \| Królestwo Polskie \| 6,8 \| 12,7 \| 16,2 \| 21,9 \| 26,1 \| 31,0 \| 28,9 \| \| zabór pruski \| 3,7 \| 26,0 \| 29,0 \| 55,5 \| 75,8 \| 93,6 \| 128,5 \| \| Austro-Węgry \| 3,5 \| 9,8 \| 17,0 \| 30,2 \| 36,9 \| 3,1 \| 45,9 \| \| Francja \| 6,1 \| 28,1 \| 43,2 \| 61,7 \| 87,3 \| 99,1 \| 103,8 \| \| Hiszpania \| . \| 17,2 \| . \| 44,3 \| 57,4 \| 71,0 \| 73,7 \| \| Niemcy \| 15,4 \| 33,2 \| 47,9 \| 74,8 \| 86,7 \| 91,7 \| 94,3 \| \| Rumunia \| — \| — \| . \| . \| . \| 52,0 \| 49,0 \| \| Wielka Brytania \| 40,1 \| 69,3 \| 82,7 \| 84,3 \| 84,2 \| 81,3 \| 78,8 \| \| Włochy \| . \| 12,7 \| 25,0 \| 33,4 \| 45,8 \| 50,7 \| 53,0 \| a–f W przypadku ziem polskich dane za lata: a – 1862, b – 1870, c – 1877, d – 1887, e – 1900, f – 1912. g Bez prowincji włoskich. h W ówczesnych granicach. i W granicach do 1871 r. k 1871 r. a–f For Polish territory: a – 1862, b – 1870, c – 1877, d – 1887, e – 1900, f – 1912. g Excluding Italian provinces. h Within the contemporary borders. i Within the borders before 1871. k 1871. W 1911 r. linie kolejowe w km: In 1911 railway lines in km: \| \| ogółem total \| na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area \| na 100 tys. ludności per 100 thous. population \| \|----------------\|--------------\|-----------------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| Litwa i Białoruś \| 6 323 \| 20,8 \| 49,7 \| \| Rosja – część europejskaa \| 53 220 \| 11,0 \| 47,9 \| \| Rusb \| 3 878 \| 23,5 \| 31,4 \| \| Górny Śląskc \| 975 \| 73,7 \| 55,2 \| a 1910 r.; bez Finlandii, Królestwa Polskiego i Kaukazu. b 3 gubernie. c 1900 r. a 1910; excluding Finland, Kingdom of Poland and Caucasus. b 3 governorates (provinces), c 1900. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 2–7, 253–257; On the basis: T. Lijewski, Rozwój sieci kolejowej Polski, „Dokumentacja Geograficzna”, z. 5, Warszawa 1959, s. 23–52; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–7, 10, 737–741; Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich. Rok 1915, Warszawa 1916, s. 311–315; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 2, 71 i 72; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 6. \| Kraje \| Countries \| 1922 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| total \| na 100 km² powierzchni \| na 10 tys. ludności \| z liczby ogółem — zelektryfikowane \| \| \| \| in km \| per 100 km² of area \| per 10 thous. population \| of total number — electrified lines \| \| Polska \| Poland \| 16 152 \| 20 438 \| 5,2 \| 5,8 \| 85 \| \| Austria \| Austria \| 6 629 \| 5 858 \| 7,0 \| 8,6 \| . \| \| Belgia \| Belgium \| 5 026 \| 5 009 \| 16,4 \| 6,0 \| 44 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 13 026 \| 12 434 \| 9,5 \| 8,8 \| 55 \| \| Finlandia \| Finland \| 4 391 \| 5 679 \| 1,5 \| 15,8 \| . \| \| Francja \| France \| 41 489 \| 42 612 \| 7,7 \| 10,1 \| 3 351 \| \| Hiszpania \| Spain \| 11 575 \| . \| . \| . \| . \| \| Niemcy \| Germany \| 55 590 \| 61 328 \| 13,0 \| 9,0 \| 3 223 \| \| Rumunia \| Romania \| 10 578 \| 11 310 \| 3,8 \| 5,7 \| . \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 3 674 \| 2 991 \| 7,2 \| 7,2 \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| 11 696 \| 7 960 \| 1,8 \| 12,6 \| 3 355 \| \| Węgry \| Hungary \| 8 771 \| 7 823 \| 8,4 \| 8,7 \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 32 666 \| 30 643 \| 9,8 \| 6,5 \| 1 231 \| \| Włochy \| Italy \| 17 491 \| 16 176 \| 5,2 \| 3,8 \| 4 067 \| a Linie kolejowe eksploatowane; w 1922 r. normalnotorowe. b Łącznie z wąskotorowymi. a Railway lines operated; in 1922 standard gauge. b Including narrow gauge. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Genève 1928, s. 143–146; On the basis: S. KoziarSKI, Transport w Europie, Instytut Ślaski, Opole 2005, s. 20, 25 i 27; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16. \| Lata \| Ogółem \| Na 100 km² powierzchni \| Na 10 tys. ludności \| Z liczby ogółem — zelektryfikowane \| \|------\|--------\|------------------------\|---------------------\|-----------------------------------\| \| \| \| Per 100 km² of area \| Per 10 thous. population \| Of total number — electrified lines \| \| \| w km \| in km \| \| \| \| Polska \| 26 312 \| 8,4 \| 10,5 \| 156 \| \|--------\|--------\|-----\|------\|-----\| \| Poland \| 20 360 \| 6,5 \| 5,3 \| 12 035b \| \| Austria \| 6 798 \| 7,2 \| 8,0 \| 1 392 \| \|---------\|-------\|-----\|------\|-------\| \| Austria \| 5 784 \| 6,9 \| 6,9 \| 3 360b \| \| Belgia \| 5 030 \| 16,5 \| 5,8 \| 182 \| \|--------\|-------\|------\|-----\|-----\| \| Belgium \| 3 578 \| 11,7 \| 3,3 \| 2 927b \| \| Czechosłowacja \| 13 124 \| 10,3 \| 10,6 \| 104 \| \|----------------\|---------\|------\|------\|-----\| \| Czech Republic \| 9 539 \| 12,1 \| 9,1 \| 2 943b \| \| Słowacja \| 3 623 \| 7,4 \| 6,7 \| 1 556b \| \|----------\|-------\|-----\|-----\|-------\| \| Finlandia \| 4 799 \| 1,4 \| 12,0 \| . \| \|-----------\|-------\|-----\|------\|---\| \| Finland \| 5 919 \| 1,7 \| 11,1 \| 2 400b \| \| Francja \| 41 379 \| 7,6 \| 9,9 \| 4 104 \| \|---------\|--------\|-----\|-----\|-------\| \| France \| 33 778 \| 6,2 \| 5,4 \| 14 505b \| \| Hiszpania \| 17 255 \| 3,4 \| 6,2 \| 1 486 \| \|------------\|--------\|-----\|-----\|-------\| \| Spain \| 15 043 \| 3,0 \| 3,3 \| 8 145b \| \| Niemcy \| 33 706 \| 9,4 \| 4,1 \| 19 829b \| \|---------\|--------\|-----\|-----\|-------\| \| NRDc \| 15 945 \| 13,7 \| 8,0 \| . \| \|------\|--------\|------\|-----\|---\| \| GDRc \| \| \| \| \| \| RFNc \| 31 021 \| 12,5 \| 6,5 \| 1 732 \| \|------\|--------\|------\|-----\|-------\| \| FRGc \| \| \| \| \| \| Rumunia \| 10 853 \| 4,6 \| 6,7 \| 58 \| \|---------\|--------\|-----\|-----\|----\| \| Romania \| 10 776 \| 4,5 \| 5,0 \| 3 929b \| \| Szwajcaria \| 2 927 \| 7,1 \| 6,1 \| 2 767 \| \|-------------\|-------\|-----\|-----\|-------\| \| Switzerland \| 3 544 \| 8,6 \| 4,6 \| 3 231b \| a Linie kolejowe eksploatowane; w 1950 r. dane, z wyjątkiem Austrii i Hiszpanii, dotyczą kolei państwowych. b 2008 r. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Railway lines operated; in 1950 data, except Austria and Spain, concern state railways. b 2008. c Respectively: East Germany and West Germany. \| Lata \| Ogółem \| Na 100 km² powierzchni \| Na 10 tys. ludności \| Z liczby ogółem — zelektryfikowane \| \|------\|--------\|------------------------\|---------------------\|-----------------------------------\| \| \| w km \| in km \| \| \| \| Szwecja \| 1950 \| 16 528 \| 3,7 \| 17,7 \| 6 303 \| \| \| 2009 \| 9 946 \| 2,2 \| 10,7 \| 7 638b \| \| Węgry \| 1950 \| 9 937 \| 10,7 \| 10,6 \| 319 \| \| \| 2009 \| 7 793 \| 8,4 \| 7,8 \| 2 848b \| \| Wielka Brytania \| 1950 \| 31 656 \| 13,0 \| 6,3 \| 1 487 \| \| \| 2009 \| 16 173 \| 6,7 \| 2,6 \| 5 142b \| \| Włochy \| 1950 \| 16 405 \| 5,4 \| 3,5 \| 5 731 \| \| \| 2009 \| 16 959 \| 5,6 \| 2,8 \| 11 166b \| a Linie kolejowe eksploatowane; w 1950 r. dane, z wyjątkiem Austrii i Hiszpanii, dotyczą kolei państwowych. b 2008 r. a Railway lines operated; in 1950 data, except Austria and Spain, concern state railways. b 2008. Długość sieci kolei dużych prędkości (250 i więcej km/h) w Europie w 1981 r. (kiedy linie te po raz pierwszy oddano do użytku) wynosiła 407 km, w 1990 r. – 904 km, a w 2000 r. – 2 366 km. Ok. połowy tych linii znajduje się na terytorium Francji. In 1981 (when the lines were put into operation for the first time), total length of high-speed railway lines (over 250 km/h) amounted to 407 km in Europe, in 1990 to 904 km, in 2000 to 2 366 km. Ca. half of the lines are located in France. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 43 i 255; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 360; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 449. Tabl. 3 (91). PRZEWozy ŁADUNKÓW I PASAŻERÓW TRANSPORTEM KOLEJOWYM RAILWAY TRANSPORT OF GOODS AND PASSENGERS A. W LATACH 1900–1912 — przewozy ładunków IN 1900–1912 — transport of goods \| Kraje \| Countries \| 1900 \| 1909 \| 1912 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| 1884=100<sup>a</sup> \| \| Królestwo Polskie<sup>b</sup> \| Kingdom of Poland<sup>d</sup> \| . \| 421 \| 551 \| \| Wielkie Księstwo Poznańskie \| Grand Duchy of Posen \| 246<sup>c</sup> \| 455<sup>d</sup> \| 584<sup>e</sup> \| \| Austria \| Austria \| 194 \| 248 \| 261 \| \| Francja \| France \| 148 \| 190 \| 233 \| \| Hiszpania \| Spain \| 202 \| 243 \| 286 \| \| Niemcy \| Germany \| 180 \| 261 \| 334 \| \| Węgry \| Hungary \| 188 \| 296 \| 370 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 164 \| 193 \| 201 \| \| Włochy \| Italy \| 178 \| 266 \| 305 \| <sup>a</sup> W przypadku Francji — 1881=100 oraz Niemiec i Węgier — 1888=100. <sup>b</sup> Bez linii warszawsko-petersburskiej. <sup>c</sup> 1885 r. <sup>d</sup> 1910 r. <sup>e</sup> 1913 r. Uwaga. W Królestwie Polskim w latach 1863–1884 przewozy ładunków wzrosły 10-krotnie; w latach 1867–1884 w: Austrii wzrosły prawie 5-krotnie, Hiszpanii — ponad 3-krotnie, Rosji — 8-krotnie. <sup>a</sup> For France — 1881=100 as well as for Germany and Hungary — 1888=100. <sup>b</sup> Excluding the St. Petersburg-Warszawa Railway. <sup>c</sup> 1885. <sup>d</sup> 1910. <sup>e</sup> 1913. Note. In Kingdom of Poland in the years 1863–1884 transport of goods increased tenfold; in the years 1867–1884 in Austria almost fivefold, in Spain over threefold, in Russia eightfold. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 259; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 4, 10, 748–763. \| Countries \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of goods \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 58 \| 68 \| 73 \| 12,6 \| 19,5 \| 19,9 \| \| Austria \| 25 \| 31 \| . \| 3,8 \| 3,9 \| 4,2 \| \| Belgium \| 97 \| 105 \| 95 \| 7,0 \| 7,1 \| 6,2 \| \| Bulgaria \| 4 \| 5 \| . \| 0,7 \| 0,8 \| 0,7 \| \| Czechoslovakia \| 89 \| 107 \| 72 \| 9,9 \| 10,4 \| 10,9 \| \| Finland \| 10 \| 10 \| . \| 1,5 \| 1,6 \| 2,6 \| \| France \| 296 \| 331 \| 247 \| 40,3 \| 45,0 \| 33,7 \| \| Spain \| 41 \| 48 \| . \| 0,1 \| . \| . \| \| Germany \| 405 \| 395 \| 499 \| 59,0 \| 60,5 \| 72,2 \| \| Romania \| 20 \| 23 \| 27 \| 3,8 \| 4,6 \| 4,9 \| \| Switzerland \| 22 \| 26 \| 16 \| 1,9 \| 2,2 \| 2,1 \| \| Sweden \| 39 \| 43 \| . \| 3,5 \| 4,4 \| 5,6 \| \| Hungary \| 35 \| 38 \| 23 \| 3,0 \| 3,3 \| 2,6 \| \| United Kingdom \| 345 \| 331 \| 392 \| 30,0 \| 29,1 \| 28,4 \| \| Italy \| 63 \| 65 \| 58a \| 12,2 \| 12,8 \| 12,4ab \| \| Countries \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of passengers \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 163 \| 154 \| 211 \| 6,4 \| 6,7 \| 6,9 \| \| Austria \| 118 \| 104 \| . \| 4,0 \| 3,5 \| . \| \| Belgium \| 223 \| 243 \| 218 \| 6,0 \| 6,5 \| 6,4 \| \| Bulgaria \| 9 \| 9 \| . \| 0,6 \| 0,6 \| . \| \| Czechoslovakia \| 325 \| 334 \| 269 \| 9,3 \| 8,8 \| 9,2 \| \| Finland \| 23 \| 23 \| . \| 0,9 \| 1,0 \| . \| \| France \| 809 \| 795 \| 626 \| 29,7 \| 29,1 \| 27,0 \| \| Germany \| 2 106\| 1 829\| 1 808\| 48,9 \| 43,3 \| 50,1 \| \| Romania \| 51 \| 35 \| 43 \| 3,4 \| 2,6 \| 3,4 \| a 1936 r. b W 1937 r. – 11,1 mld t·km. a 1936. b In 1937 – 11,1 bn tkm. \| Countries \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| 1925 \| 1930 \| 1937 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Switzerland \| 148 \| 178 \| 112 \| 2,8 \| 3,5 \| 2,9 \| \| Sweden \| 66 \| 70 \| . \| 2,0 \| 2,4 \| . \| \| Hungary \| 93 \| 121 \| 71 \| 2,8 \| 3,1 \| 2,2 \| \| United Kingdom \| 1 743\| 1 318\| 1 303\| 31,7 \| 29,5 \| 34,3 \| \| Italy \| 109 \| 105 \| 146a \| 8,3 \| 7,4 \| 10,5a\| a 1936 r. Uwaga. Dane o przewozach ładunków nie są w pełni porównywalne z uwagi na różnice w metodach obliczeń. Zasadniczo uwzględniają przewozy handlowe (komercyjne) i usługowe kolejami państwowymi i prywatnymi na liniach normalnotorowych i wąskotorowych. Note. Data on railway transport of goods are not fully comparable, as there are differences in estimation methods. In principle, the data include commercial and service transport by means of state and private railway on normal-gauge and narrow-gauge lines. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 154, 155, 160–163; On the basis: Malý Roczník Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 196; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 190–193, 195–199; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 201. \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of goods in bn t·km \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 35,0 \| 66,3 \| 99,0 \| 134,5\| 83,5 \| 54,4 \| 48,8 \| \| Austria \| 5,7 \| 7,9 \| 10,0 \| 11,0 \| 12,7 \| 17,1 \| 19,8 \| \| Belgium \| 5,5 \| 6,3 \| 7,8 \| 8,0 \| 8,4 \| 7,7 \| 6,3 \| \| Bulgaria \| 2,6 \| 7,0 \| 13,9 \| 17,7 \| 14,1 \| 5,5 \| 3,1 \| \| Czechoslovakia \| 16,2 \| 43,9 \| 55,9 \| 72,6 \| 72,0b\| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 41,2 \| 17,5 \| 13,8 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 13,7c\| 11,2 \| 8,1 \| \| Finland \| 3,5 \| 4,9 \| 6,3 \| 8,3 \| 8,4 \| 10,1 \| 9,8 \| \| France \| 38,9 \| 56,9 \| 70,4 \| 69,5 \| 51,5 \| 55,5 \| 30,0 \| \| Spain \| 6,4 \| 6,1d \| 9,3 \| 10,0 \| 11,2 \| 12,1 \| 9,2 \| \| Yugoslavia \| 9,9 \| 13,9 \| 19,3 \| 25,0 \| 25,8b\| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| x \| 76,0 \| 107,3\| \| GDR \| 15,1 \| 32,9 \| 41,5 \| 56,4 \| 59,0b\| x \| x \| \| FRG \| 48,1f\| 52,3 \| 71,3 \| 65,3 \| 57,0b\| x \| x \| \| Romania \| 7,6 \| 18,8 \| 43,7 \| 65,0 \| 57,3 \| 16,4 \| 12,4 \| \| Switzerland \| 2,2g \| 4,3g \| 7,0 \| 7,8 \| 8,3 \| 9,9 \| 11,1 \| \| Sweden \| 8,6 \| 10,9 \| 17,3 \| 15,9 \| 19,1 \| 20,1 \| 23,5 \| \| Hungary \| 5,4 \| 13,3 \| 19,8 \| 23,9 \| 16,8 \| 8,1 \| 8,8 \| \| United Kingdom \| 36,2h\| 30,5h\| 26,8 \| 17,6 \| 16,0 \| 18,1 \| 18,6 \| \| Italy \| 10,3 \| 15,9 \| 18,1 \| 18,4 \| 21,3 \| 25,8 \| 18,6 \| \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of passengers in bn pass·km \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 27,1 \| 30,9 \| 36,9 \| 46,3 \| 50,4 \| 24,1 \| 17,9 \| \| Austria \| 4,3 \| 6,6 \| 6,5 \| 7,6 \| 8,5 \| 8,2 \| 9,7 \| \| Belgium \| 7,0 \| 8,6 \| 8,3 \| 7,0 \| 6,5 \| 7,8 \| 9,8 \| \| Bulgaria \| 2,3 \| 3,6 \| 7,3 \| 7,1 \| 7,8 \| 3,4 \| 2,1 \| \| Czechoslovakia \| 16,8 \| 20,6 \| 18,9 \| 18,0 \| 19,6b\| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| 7,3 \| 6,6 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| x \| 2,9 \| 2,3 \| a Normal-gauge railway transport and, in the case of transport of goods, also broad-gauge railway transport. b 1989. c 1995. d Including post. e Respectively: East Germany and West Germany. f 1951. g Including post and baggage of passengers. h Excluding Northern Ireland. \| Kraje \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Finlandia \| 2,2 \| 2,3 \| 2,2 \| 3,2 \| 2,7 \| 3,4 \| 4,0 \| \| Francja \| 26,4 \| 32,0 \| 41,1 \| 54,3 \| 63,6 \| 69,9 \| 88,6 \| \| Hiszpania \| 7,1 \| 7,3 \| 13,3 \| 14,8 \| 15,5 \| 20,0 \| 22,0 \| \| Jugosławia \| 8,3 \| 10,3 \| 10,9 \| 10,4 \| 11,7<sup>b</sup> \| x \| x \| \| Niemcy \| x \| x \| x \| x \| x \| 75,1 \| 82,8 \| \| NRD<sup>e</sup> GDR<sup>e</sup> \| 18,6 \| 21,3 \| 17,7 \| 23,1 \| 23,8<sup>b</sup> \| x \| x \| \| RFN<sup>e</sup> FRG<sup>e</sup> \| 30,3 \| 38,4 \| 38,1 \| 41,4 \| 57,4<sup>b</sup> \| x \| x \| \| Rumunia \| 8,2 \| 10,7 \| 17,8 \| 23,2 \| 30,6 \| 11,6 \| 5,2 \| \| Szwajcaria \| 6,4 \| 8,0 \| 9,3 \| 9,2 \| 11,3 \| 12,6 \| 17,8 \| \| Szwecja \| 6,6 \| 5,2 \| 4,7 \| 7,0 \| 6,2 \| 8,2 \| 11,2 \| \| Węgry \| 7,1 \| 14,3 \| 16,3 \| 13,7 \| 11,4 \| 9,7 \| 7,6 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 32,1<sup>h</sup> \| 34,7<sup>h</sup> \| 35,6 \| 30,4 \| 34,2 \| 38,2 \| 55,8 \| \| Włochy \| 20,3 \| 30,7 \| 32,5 \| 39,6 \| 44,7 \| 47,1 \| 43,3 \| <sup>b</sup> 1989 r. <sup>e</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>h</sup> Bez Irlandii Płn. <sup>b</sup> 1989. c 1995. e Respectively: East Germany and West Germany. h Excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 54 i 55; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 256 i 257; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 227 i 228; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 384 i 386; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 361 i 362; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 453 i 454; Transport. Railway transport – total annual passenger transport and goods transported by type of transport. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 4 (92). TABOR KOLEJOWY ROLLING STOCK A. W 1913 R. IN 1913 \| Kraje \| Parowozy \| Wagony \| Wagons \| \|-------\|----------\|--------\|--------\| \| \| Steam locomotives \| osobowe \| towarowe \| \| \| \| passenger rail coaches \| freight \| \| \| na 100 km sieci kolejowej \| per 100 km railway lines \| \| Kingdom of Poland \| 37 \| 57 \| 978 \| \| Austria \| 32 \| 61 \| 642 \| \| France \| 33 \| 76 \| 886 \| \| Germany \| 47 \| 100 \| 1 049 \| \| Russia \| 31 \| 35 \| 701 \| \| Hungary \| 26 \| 42 \| 476 \| \| United Kingdom \| 61 \| 141 \| 2 091 \| \| Italy \| 35 \| 70 \| 640 \| Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, On the basis: Kraków 1917, s. 72. B. W 1937 R. IN 1937 \| Kraje \| Parowozy \| Wagony \| Wagons \| \|-------\|----------\|--------\|--------\| \| \| Steam locomotives \| osobowe \| towarowe \| \| \| \| passenger rail coaches \| freight \| \| \| w tys. \| in thous. \| \| Poland \| 5,3 \| 10,5 \| 153,4 \| \| England \| 19,7 \| 42,8 \| 639,8 \| \| Belgium \| 3,7 \| 7,5 \| 107,4 \| \| Czechoslovakia \| 4,1 \| 9,6 \| 90,6 \| \| France \| 18,7 \| 31,9 \| 484,6 \| \| Yugoslavia \| 2,4 \| 3,6 \| 54,3 \| \| Germany \| 20,7 \| 64,5 \| 575,4 \| \| Romania \| 3,5 \| 3,6 \| 54,8 \| \| Switzerland \| 1,0 \| 3,6 \| 15,7 \| \| Hungary \| 1,8 \| 3,8 \| 40,1 \| \| Italy \| 5,7 \| 7,5 \| 125,7 \| Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 196. On the basis: Tabl. 5 (93). DROGI ROADS A. OKOŁO 1912 R. – drogi bite AROUND 1912 – paved roads \| Kraje \| Na 1 000 km² powierzchni \| Na 100 tys. ludności \| \|-------\|--------------------------\|----------------------\| \| \| Per 1 000 km² of area \| Per 100 thous. population \| \| \| w km \| in km \| Ziemie polskie Polish territory - Galicja Galicia - Królestwo Polskie Kingdom of Poland - zabór pruski Prussian Partition - Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus - Ruś Rus - Austria Austria - Prusy Prussia - Rosja Russia \| \| 151 \| 159 \| \|-------\|-----\|-----\| \| \| 194 \| 188 \| \| \| 74 \| 73 \| \| \| 261 \| 372 \| \| \| 14 \| 33 \| \| \| 14 \| 19 \| \| \| 415 \| 435 \| \| \| 392 \| . \| \| \| 5 \| . \| W 1912 r. na całym Śląsku (pruskim) na 1 000 km² przypadały 363 km dróg, a na 100 tys. ludności — 280 km, na Górnym Śląsku odpowiednio: 347 km i 203 km. In 1912, there were 363 km of roads per 1 000 km² and 280 km per 100 thous. population in total (Prussia) Silesia, in Upper Silesia respectively: 347 km and 203 km. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, On the basis: Warszawa 2006, s. 252 i 256; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 71 i 72. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1988 \| Publiczne w 2008 r. \| \|-------\|-----------\|------\|------\|---------------------\| \| \| \| zamiejskiea \| non-urbanb \| Public in 2008 \| \| \| \| na 100 km² powierzchni w km \| per 100 km² of area in km \| \| Polska \| Poland \| 11,9 \| 45,2 \| 83,6 \| \| Austria \| Austria \| 9,7 \| 12,2c \| 132,0 \| \| Belgia \| Belgium \| 7,7 \| 46,6 \| 503,6 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 40,6d \| 57,2c \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| 165,5 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| 89,5 \| \| Finlandia \| Finland \| 1,7 \| 10,6e \| 23,3 \| \| Francja \| France \| 14,1f \| 141,8g \| 174,9 \| \| Hiszpania \| Spain \| 7,6h \| 29,5 \| 131,8i \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 180,4 \| \| NRD \| GDR \| 42,1c \| 41,9c \| x \| \| RFN \| FRG \| 51,3c \| 103,1c \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 2,2 \| . \| 83,3l \| \| Szwecja \| Sweden \| 5,0 \| 15,5 \| 127,6 \| \| Węgry \| Hungary \| 8,8 \| 28,7 \| 212,4 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 62,8e \| 89,7c \| 172,6 \| \| Włochy \| Italy \| 26,0 \| 98,8c \| 161,9m \| a O ulepszonej nawierzchni. b Drogi publiczne o twardej nawierzchni (w 1960 r. – 39,7 km, a w 1988 r. – 68,6 km na 100 km²). c Łącznie z drogami o nieulepszonej nawierzchni. d 1965 r. e Łącznie z drogami miejskimi. f 1970 r. g Drogi państwowe i prowincjonalne o ulepszonej nawierzchni. h Drogi kołowe ogółem. i 2007 r. k Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. l 2000 r. m 2005. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne z uwagi na odmienne zasady ujmowania i klasyfikacji dróg. a With improved surface. b Hard surface public roads (in 1960 – 39,7 km and in 1988 – 68,6 km per 100 km²). c Including roads with unimproved surface. d 1965. e Including urban roads. f 1970. g State and provincial roads with improved surface. h Wheeled roads in total. i 2007. k Respectively: East Germany and West Germany. l 2000. m 2005. Note. Data are not fully comparable due to various methods for grouping and classification of roads. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990, s. 585; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 58 i 59; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 388; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 452. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 139 \| 139 \| 136 \| 257 \| 358 \| 857 \| \| Austria \| Austria \| 150 \| 488 \| 926 \| 1 445 \| 1 633 \| 1 719 \| \| Belgia \| Belgium \| . \| 488 \| 1 251 \| 1 666 \| 1 702 \| 1 763a \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 357 \| 499 \| 729a \| \| Finlandia \| Finland \| . \| 108 \| 204 \| 225 \| 549 \| 779 \| \| Francja \| France \| . \| 1 542 \| 4 514b \| 6 824 \| 9 766 \| 11 163 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 185 \| 2 008 \| 5 126 \| 9 049 \| 14 262 \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| 1 209 \| 1 767 \| 2 092 \| 2 265 \| 2 631a \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 10 854 \| 11 712 \| 12 819 \| \| NRDc \| GDRc \| 1 378 \| 1 464d \| 1 687 \| x \| x \| x \| \| RFNc \| FRGc \| 2 659 \| 4 828d \| 7 538 \| x \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| . \| 100 \| . \| 113 \| 113 \| 332 \| \| Slowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| 192 \| 296 \| 416 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| . \| 377 \| . \| 1 495 \| 1 270 \| 1 406a \| \| Szwecja \| Sweden \| 52 \| 556 \| 1 060 \| 939 \| 1 499 \| 1 891a \| \| Węgry \| Hungary \| . \| 134 \| 209 \| 267 \| 448 \| 1 273a \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| . \| 1 133 \| 2 573 \| 3 181 \| 3 600 \| 3 673 \| \| Włochy \| Italy \| . \| 3 913 \| 5 900 \| 6 185 \| 6 478 \| 6 661a \| a 2009 r. b 1979 r. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d 1971 r. a 2009, b 1979. c Respectively: East Germany and West Germany. d 1971. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 229–233; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 363; Transport. Total length of motorways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2000 \| 2010a \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Transport of goods in bn tkm \| \| Poland \| 5,7 \| 15,8 \| 40,3 \| 75,0 \| 214,2 \| \| Austria \| . \| 1,8 \| 16,0 \| 17,2 \| 28,7 \| \| Belgium \| 8,2 \| 13,5 \| 32,0 \| 51,0 \| 35,0 \| \| Bulgaria \| 0,9 \| 3,4 \| 9,8 \| 3,1 \| 19,4 \| \| Czechoslovakia \| 2,4 \| 4,8 \| x \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| 31,3b \| 39,0 \| 51,8 \| \| Slovakia \| x \| x \| 26,5b \| 14,3 \| 27,6 \| \| Finland \| . \| 13,4 \| 25,4 \| 27,7 \| 29,5 \| \| France \| 30,6 \| 66,9 \| 137,0\| 184,2\| 182,2 \| \| Spain \| . \| 51,7 \| 109,5\| 148,7\| 210,1 \| \| Netherlands \| 4,2 \| 12,4 \| 31,8 \| 31,6 \| 75,8 \| \| Yugoslavia \| 2,1 \| 17,8 \| 29,7c \| x \| x \| \| Germany \| x \| x \| 221,8\| 280,7\| 313,1 \| \| GDRd \| 2,6 \| 6,2 \| x \| x \| x \| \| FRGd \| 35,0 \| 78,7 \| x \| x \| x \| \| Norway \| 1,5 \| 3,5 \| 7,5 \| 13,0 \| 19,8 \| \| Romania \| 0,9 \| 5,2 \| 29,0 \| 9,9 \| 25,9 \| \| Sweden \| 6,8 \| 20,9 \| 26,5 \| 31,4 \| 36,3 \| \| Hungary \| 0,9 \| 2,9 \| 15,2 \| 12,1 \| 33,7 \| \| United Kingdom \| 49,2 \| 81,6 \| 138,5\| 153,7\| 146,7 \| \| Italy \| 37,2 \| 58,7 \| 177,9\| 158,6\| 175,8 \| \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2000 \| 2010a \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Transport of passengers in bn pass·km \| \| Polande \| 7,6 \| 29,1 \| 46,6 \| 31,7 \| 24,4 \| \| Austria \| . \| 10,1 \| 13,9 \| 15,0 \| 15,0f \| \| Belgium \| 3,4 \| 9,3 \| 9,1 \| 13,3 \| 20,4g \| \| Bulgaria \| 3,1 \| 12,2 \| 26,0 \| 13,9 \| 9,3 \| \| Czechoslovakia \| 12,6 \| 21,4 \| x \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| 11,0b \| 9,4 \| 9,5 \| \| Slovakia \| x \| x \| 14,0b \| 8,4 \| 4,7 \| \| Finland \| 4,3 \| 6,1 \| 8,5 \| 7,7 \| 7,5 \| \| France \| . \| 25,2 \| 41,3 \| 43,0 \| 48,9 \| \| Spain \| . \| 20,9 \| 30,8b \| 50,3 \| 57,2 \| \| Netherlands \| 2,8 \| 3,7 \| 4,3 \| 6,3 \| 6,2 \| a W przypadku przewozów pasażerów dane za 2009 r. b 1995 r. c 1988 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Bez przewozów taborem komunikacji miejskiej. f 2005 r. g 2008 r. a For transport of passengers data for 2009. b 1995. c 1988. d Respectively: East Germany and West Germany. e Excluding transports by urban road transport fleet. f 2005. g 2008. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1990 \| 2000 \| 2010a \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 69,0 \| 63,5gh \| \| NRDd \| GDRd \| 10,5 \| 17,8 \| 22,3i \| x \| x \| \| RFNd \| FRGd \| 31,3 \| 42,9 \| . \| x \| x \| \| Norwegia \| Norway \| 2,8 \| 3,7 \| 4,3 \| 6,3 \| 6,2 \| \| Rumunia \| Romania \| 1,4 \| 7,9 \| 33,4b \| 7,7 \| 12,8 \| \| Węgry \| Hungary \| 6,5 \| 12,7 \| 22,9i \| 18,4 \| 17,4g \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 70,6 \| 54,9 \| 46,0 \| 46,5 \| 50,1g \| \| Włochy \| Italy \| 23,6 \| 32,0 \| 144,2i \| 93,6 \| 108,1g \| a W przypadku przewozów pasażerów dane za 2009 r. b 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g 2008 r. h Łącznie z tramwajami. i 1985 r. For transport of passengers data for 2009, b 1995, d Respectively: East Germany and West Germany. g 2008. h Including trams. i 1985. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 54 i 55; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 237 i 238; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 247 i 248; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 394; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 470; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 462 i 463; Transport. Goods transport by road. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. \| Kraje \| Countries \| 1926 \| 1938 \| 1926 \| 1938 \| 1926 \| 1938 \| 1926 \| 1938 \| 1926 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| samochody osobowe \| samochody ciężarowe \| motocykle \| samochody cars \| motocykle motorcycles \| \| \| \| passenger cars \| lorries \| motorcycles \| cars \| motorcycles \| \| Polska \| Poland \| 13,6 \| 29,8 \| 4,0 \| 8,6 \| 3 \| 10 \| 10 \| 3 \| \| Austria \| Austria \| 12,4 \| 32,4 \| 7,8 \| 18,0 \| 21 \| . \| . \| . \| \| Belgia \| Belgium \| 53,3 \| 146,0 \| 43,0 \| 78,0 \| 30 \| 67 \| 268 \| 80 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 1,7 \| . \| 0,8 \| . \| 0,4 \| . \| . \| . \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 20,0 \| 90,9 \| 6,5 \| 31,5 \| 18 \| 59 \| 69 \| 57 \| \| Finlandia \| Finland \| 12,1 \| 25,9 \| 4,2 \| 20,0 \| 5 \| 6 \| 110 \| 17 \| \| Francja \| France \| 585,0 \| 1818,0 \| 280,0 \| 448,0 \| 155 \| 576 \| 523 \| 138 \| \| Hiszpania \| Spain \| 121,5 \| . \| 13,5 \| . \| 9 \| . \| . \| . \| \| Niemcy \| Germany \| 218,0 \| 715,0 \| 95,0 \| 365,0 \| 287 \| 1583 \| . \| 212 \| \| Rumunia \| Romania \| 11,9 \| . \| 3,1 \| 4,0 \| 0,8 \| 18 \| 13 \| 9 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 41,8 \| . \| 9,3 \| 20,0 \| 21 \| 28 \| 222 \| 67 \| \| Szwecja \| Sweden \| 77,0 \| 157,0 \| 18,2 \| 62,6 \| 28 \| 44 \| 305 \| 70 \| \| Węgry \| Hungary \| 6,7 \| 25,9 \| 2,3 \| 4,1 \| 3 \| . \| . \| . \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 754,3 \| 1979,0 \| 248,4 \| 544,0 \| 630 \| 492 \| 511 \| 104 \| \| Włochy \| Italy \| 104,9 \| 289,0 \| 30,0 \| 108,0 \| 65 \| 177 \| 100 \| 41 \| a Osobowe i ciężarowe. b 1937 r. c Łącznie z Austrią. d Tylko Anglia. a Passenger cars and lorries. b 1937. c Including Austria. d England only. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 167 i 168; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16 i 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267. \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1990 \| 2010 \| 1950 \| 1990 \| 2010 \| \|-----------------\|--------\|--------\|----------\|----------\|--------\|--------\|--------\| \| Poland \| 40,1 \| 117 \| 5 261 \| 17 240 \| 1,6 \| 138 \| 447 \| \| Austria \| 51,3 \| 404 \| 2 991 \| 4 462 \| 7,4 \| 366 \| 532 \| \| Belgium \| 274 \| 753 \| 3 864 \| 5 276 \| 31,8 \| 366 \| 485 \| \| Czechoslovakia \| . \| 274 \| x \| x \| . \| 174 \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| 2 411 \| 4 496 \| . \| . \| 427 \| \| Slovakia \| x \| x \| . \| 1 669 \| . \| . \| 307 \| \| Denmark \| 118 \| 408 \| 1 596 \| 2 120 \| 27,6 \| 311 \| 384 \| \| Finland \| 26,8 \| 183 \| 1 796 \| 2 877 \| 6,7 \| 363 \| 537 \| \| France \| 1 674 \| 5 546 \| 23 550 \| 31 394 \| 40,1 \| 395 \| 487 \| \| Spain \| 90,4 \| 281 \| 11 996 \| 22 148 \| 3,2 \| 278 \| 481 \| \| Netherlands \| 139 \| 522 \| 5 509 \| 7 736 \| 13,7 \| 356 \| 466 \| \| Yugoslavia \| 6,5 \| 54,3 \| 3 090 \| x \| 0,4 \| 131 \| x \| \| Germany \| x \| x \| x \| 42 302 \| x \| x \| 517 \| \| GDR \| 75,7 \| 299 \| 3 744 \| x \| 4,1 \| 225 \| x \| \| FRG \| 598 \| 4 337 \| 28 878 \| x \| 12,5 \| 420 \| x \| \| Norway \| 64,8 \| 225 \| 1 622 \| 2 308 \| 19,9 \| 385 \| 472 \| \| Romania \| . \| . \| 1 292 \| 4 320 \| . \| 56 \| 201 \| \| Switzerland \| 147 \| 509 \| 2 985 \| 4 076 \| 36,1 \| 419 \| 523 \| \| Sweden \| 253 \| 1 194 \| 3 601 \| 4 335 \| 41,2 \| 413 \| 462 \| \| Hungary \| 13,0 \| 33,3 \| 1 945 \| 2 984 \| 1,4 \| 169 \| 298 \| \| United Kingdom \| 2 317 \| 5 667 \| 22 528 \| 28 421 \| 46,0 \| 349 \| 456 \| \| Italy \| 342 \| 1 995 \| 27 416 \| 36 751 \| 7,3 \| 398 \| 608 \| a Dane dotyczą pojazdów zarejestrowanych. b 1985 r. c 1988 r. d 2009 r. e 1987 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1950 i 1960 bez Irlandii Pn. Data concern registered vehicles only. b 1985. c 1988. d 2009. e 1987. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1950 and 1960 excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 64 i 65; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 234; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 453 i 454. Tabl. 7 (95). POJAZDY SAMOCHODOWE (dok.) Stan w końcu roku ROAD VEHICLES (cont.) End of the year C. W LATACH 1950–2010 — samochody ciężarowe w użytkowaniu IN 1950–2010 — lorries in use \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1990 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w tys. szt. \| in thous. units \| \| Polska \(^a\) \| Poland \(^a\) \| 43,6 \| 141 \| 1 138 \| 3 079 \| \| Austria \| Austria \| 51,0 \| 205 \| 648 \| 406 \| \| Belgia \| Belgium \| 145 \| 177 \| 396 \| 754 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| . \| 123 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| 385 \| 622\(^b\) \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| 160 \| 306 \| \| Finlandia \| Finland \| 33,4 \| 71,4 \| 274 \| 488 \| \| Francja \| France \| 829 \| 1 634 \| 3 810 \| 5 708\(^b\) \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 149 \| 2 447 \| 5 366 \| \| Holandia \| Netherlands \| 80,7 \| 157 \| 554 \| 1 015 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| 2 696 \| \| NRD \(^c\) \| GDR \(^c\) \| 107 \| 213 \| 546 \| x \| \| RFN \(^c\) \| FRG \(^c\) \| 552 \| 729 \| 1 753 \| x \| \| Norwegia \| Norway \| 51,9 \| 113 \| 326 \| 547 \| \| Szwecja \| Sweden \| 92,3 \| 130 \| 328 \| 528\(^b\) \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| 273 \| 468 \| \| Wielka Brytania \(^d\) \| United Kingdom \(^d\) \| 967 \| 1 519 \| 2 517\(^e\) \| 3 849 \| \| Włochy \| Italy \| 229 \| 459 \| 2 429 \| 4 201\(^b\) \| \(^a\) Dane dotyczą pojazdów zarejestrowanych. \(^b\) 2009 r. \(^c\) Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. \(^d\) W latach 1950 i 1960 bez Irlandii Pln. \(^e\) 1987 r. Uwaga. Dane obejmują samochody ciężarowe, autokary, autobusy, trolejbusy, ciągniki siodłowe i balastowe; bez przyczep i ciągników użytkowanych w rolnictwie. \(^a\) Data concern registered vehicles only. \(^b\) 2009. \(^c\) Respectively: East Germany and West Germany. \(^d\) In 1950 and 1960 excluding Northern Ireland. \(^e\) 1987. Note. Data include lorries, motor coaches, buses, trolleybuses, road and ballast tractors; data do not include trailers and tractors used in agriculture. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 234; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 453 i 454. \| Kraje \| Countries \| Przelepy w tys. km \| Przewozy ładunków w tys. t-km \| Nadane przesyłki listowe w tys. t-km \| Przewozy pasażerów w tys. pas-km \| \|-------\|-----------------\|--------------------\|-------------------------------\|--------------------------------------\|----------------------------------\| \| Polska \| Poland \| 2 189 \| 219 \| 67 \| 10 654 \| \| Austria \| Austria \| 793 \| . \| . \| 5 093 \| \| Belgia \| Belgium \| 2 414 \| 2 195 \| 115 \| 13 525 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 1 885 \| 229 \| . \| 9 235 \| \| Dania \| Denmark \| 554 \| 89 \| 53 \| 2 381 \| \| Finlandia \| Finland \| 312 \| 42 \| 12 \| 2 237 \| \| Francja \| France \| 12 925 \| 846 \| 987 \| 50 892 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1 187 \| 85 \| . \| 7 071 \| \| Holandia \| Netherlands \| 8 472 \| 824 \| 1 449 \| 46 135 \| \| Niemcy \| Germany \| 18 835 \| 2 345 \| 1 828 \| 120 579 \| \| Rumunia \| Romania \| 1 185 \| 4,2 \| . \| 2 102 \| \| Szwecja \| Sweden \| 2 352 \| 346 \| 255 \| 11 816 \| \| Węgry \| Hungary \| 150 \| 7,5 \| 2,9 \| 1 113 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 17 338 \| 1 316 \| 6 334 \| 80 031 \| \| Włochy \| Italy \| 10 244 \| 1 891 \| 1 433 \| 69 452 \| a 1935 r. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 205 On the basis: i 206. \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of goods in mln tkm \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 0,6 \| 1,8 \| 10,5 \| 30,1 \| 57,2 \| 87,5 \| 114 \| \| Austria \| . \| 0,7 \| 8,6 \| 14,6 \| 60,1 \| 489 \| 358 \| \| Belgium \| 8,5 \| 39,6 \| 192 \| 406 \| 689 \| . \| . \| \| Czech Republic \| 2,7 \| 13,8 \| 34,4 \| 21,2 \| 21,0 \| 38,7 \| 18,0 \| \| Denmark \| 4,4 \| 15,7 \| 70,6 \| 128 \| 140 \| 196 \| . \| \| Finland \| 0,2 \| 4,1 \| 23,7 \| 52,8 \| 143 \| 337 \| 729 \| \| France \| 46,9 \| 152 \| 543 \| 2 093\| 4 125\| 4 973\| 4 755\| \| Spain \| 1,6 \| 8,4 \| 107 \| 418 \| 786 \| 1 055\| 1 253\| \| Netherlands \| 31,5 \| 117 \| 393 \| 996 \| 2 208\| 4 998\| 3 698\| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| x \| 8 553\| 7 426\| \| GDR \| . \| 4,7 \| 26,6 \| 67,3 \| 92,2 \| x \| x \| \| FRG \| . \| 40,7 \| 523 \| 1 585\| 3 617\| x \| x \| \| Romania \| 1,2 \| 2,0 \| 34,6 \| 74,7 \| 12,8 \| 11,8 \| 4,0 \| \| Switzerland \| 3,9 \| 35,6 \| 188 \| 453 \| 978 \| 2 360\| 1 283\| \| Sweden \| 6,7 \| 26,9 \| 111 \| 191 \| 203 \| 289 \| . \| \| Hungary \| 0,2 \| 1,5 \| 10,5 \| 28,3 \| 7,9 \| 21,4 \| 4,0 \| \| United Kingdom \| 55,7 \| 181 \| 617 \| 1 370\| 2 692\| 6 193\| 6 072\| \| Italy \| . \| 27,8 \| 295 \| 547 \| 1 199\| . \| . \| \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Transport of passengers in mln pass·km \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 30,5 \| 109 \| 610 \| 2 714\| 4 430\| 6 034\| 8 273\| \| Austria \| . \| 65,7 \| 452 \| 1 116\| 3 756\| 15 864\| 15 936\| \| Belgium \| 235 \| 1 264\| 2 447\| 4 848\| 7 572\| . \| . \| \| Czechoslovakia \| 46,1 \| 390 \| 1 236\| 1 814\| 2 196\| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| 3 972\| 6 000\| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| x \| 132 \| 2 208\| \| Denmark \| 148 \| 602 \| 1 552\| 3 296\| 4 260\| 5 436\| 2 016\| \| Finland \| 26,8 \| 228 \| 773 \| 2 136\| 4 740\| 7 428\| 17 412\| \| France \| 1 118\| 5 229\| 13 587\| 34 130\| 43 368\| 91 800\| 129 156\| --- a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b 1985 r. c 1989 r. d Tylko linie Air France i Corsair. e 1955 r. f Tylko transport międzynarodowy. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. h 1988 r. i 2009 r. k Tylko linie SAS. l 2005 r. m 2008. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b 1985. c 1989. d Air France and Corsair only. e 1955. f International transport only. g Respectively: East Germany and West Germany. h 1988. i 2009. k SAS only. l 2005. m 2008. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Hiszpania \| Spain \| 182 \| 782 \| 5 874 \| 15 516 \| 22 116 \| 52 344 \| 77 196 \| \| Holandia \| Netherlands \| 772 \| 2 672 \| 5 769 \| 14 196 \| 28 356 \| 72 864 \| 76 068f \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| x \| 95 208 \| 200 640 \| \| NRDg \| GDRg \| . \| 165 \| 947 \| 2 053 \| 3 229h \| x \| x \| \| RFNg \| FRGg \| . \| 1 284 \| 8 255 \| 21 048 \| 34 092h \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 14,1 \| 85,7 \| 994 \| 1 209 \| 1 836 \| 2 508 \| 4 440 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 147 \| 1 138 \| 4 420 \| 10 836 \| 15 840 \| 41 460 \| 42 552 \| \| Szwecja \| Sweden \| 223 \| 1 012 \| 2 449 \| 4 488 \| 7 260k \| 10 548 \| 4 368k \| \| Węgry \| Hungary \| 10,5 \| 75,2 \| 424 \| 1 076 \| 1 380c \| 3 804f \| 3 852f \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1 278 \| 7 279 \| 18 954 \| 50 160 \| 81 732 \| 204 456 \| 225 672 \| \| Włochy \| Italy \| 185 \| 1 339 \| 8 400 \| 14 076 \| 22 752 \| . \| . \| c 1989 r. f Tylko transport międzynarodowy. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. h 1988 r. i 2009 r. k Tylko linie SAS. l 2005 r. c 1989. f International transport only. g Respectively: East Germany and West Germany. h 1988. i 2009. k SAS only. l 2005. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 264 i 265; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 242 i 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 403 i 404; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 381 i 382; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 468 i 469; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 461 i 462. Tabl. 9 (97). DROGI WODNE ŚRÓDLĄDOWE ŻEGLOWNE I PRZEWOZY ŁADUNKÓW ŚRÓDLĄDOWYM TRANSPORTEM WODNYM INLAND WATERWAYS AND INLAND WATERWAY TRANSPORT OF GOODS A. OKOŁO 1912 R. AROUND 1912 \| Kraje \| Countries \| Długość dróg na 1 000 km² powierzchni w km \| Przewozy ładunków \| w % przewozów ładunków transportem kolejowym \| \|-------\|-----------\|---------------------------------------------\|-------------------\|---------------------------------------------\| \| \| \| \| na 1 km dróg w t per 1 km of waterways in t \| \| \| Galicja \| Galicia \| 28 \| 187 \| 2 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 36 \| 260 \| 7 \| \| Litwa i Białoruś \| Lithuania and Belarus \| 43 \| 997 \| 63 \| \| Prusy Wschodnie \| East Prussia \| 23 \| 2 590 \| 8 \| \| Rus \| Rus \| 18 \| 1 165 \| 40 \| \| Austria \| Austria \| 22 \| 688 \| 3 \| \| Prusy \| Prussia \| 35 \| 7 160 \| 19 \| \| Rosja – część europejska \| Russia – the European part \| 19 \| 516 \| 26 \| a 4 rejencje (bydgoska, poznańska, gdańska i kwidzyńska), łącznie ze Śląskiem. a 4 districts (of Bydgoszcz, Poznań, Gdańsk, and Kwidzyn), including Silesia. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków On the basis: 1917, s. 71. \| Kraje \| Countries \| Długość dróg \| 1928 \| 1932 \| 1936 \| \|-------\|-----------\|---------------\|------\|------\|------\| \| \| \| rzeki żeglowne \| \| \| \| \| \| \| navigable rivers \| \| \| \| \| \| \| kanały \| \| \| \| \| \| \| canals \| \| \| \| \| \| \| w tys. km \| \| \| \| \| \| \| in thous. km \| \| \| \| \| \| \| na 1 000 km² powierzchni \| \| \| \| \| \| \| per 1 000 km² of area \| \| \| \| \| \| \| w km \| \| \| \| \| \| \| in km \| \| \| \| \| \| \| przewozy ładunków w mln t \| \| \| \| \| \| \| transport of goods in mln t \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 5,4 \| 0,9 \| 16,2 \| 0,5 \| 0,5 \| 0,7 \| \| Austria \| Austria \| 0,8 \| 0,0 \| 9,5 \| 2,4 \| 1,6 \| 1,8 \| \| Finlandia \| Finland \| . \| . \| . \| 4,2 \| 2,4 \| 4,3 \| \| Francja \| France \| 6,8 \| 5,3 \| 22,0 \| 48,4 \| 50,9 \| 47,7 \| \| Holandia \| Netherlands \| 1,6 \| 3,6 \| 152,9 \| 47,3 \| 30,1 \| 42,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 10,0 \| 2,3 \| 26,2 \| 107,7 \| 73,5 \| 116,1 \| a Łącznie z innymi drogami wodnymi. b Bez zwierząt żywych i drewna. c 1931 r. a Including other waterways. b Excluding living stock and wood. c 1931. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 202. On the basis: \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1988 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\| \| \| \| długość dróg w km \| length of waterways in km \| przewozy ładunków w mln t \| transport of goods in mln t \| \| \| \| ogółem total \| na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area \| z liczby ogółem – kanały of total number – canals \| ogółem total \| na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area \| z liczby ogółem – kanały of total number – canals \| ogółem total \| przewozy ładunków w mln t \| transport of goods in mln t \| \| Polska \| Poland \| 3 708 \| 11,9 \| 338 \| 3 805 \| 12,2 \| 361 \| 3 659 \| 2,8 \| \| Austria \| Austria \| 358 \| 4,3 \| 7 \| 358 \| 4,3 \| 7 \| 351 \| 11,1 \| \| Belgia \| Belgium \| 2 048 \| 67,1 \| 947 \| 1 951 \| 64,0 \| 887 \| 1 516 \| 161,6 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 470 \| 4,2 \| – \| 470 \| 4,2 \| – \| 470 \| 18,4 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 473 \| 3,7 \| . \| 483 \| 3,8 \| 10 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| 676 \| 0,8 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| 172 \| 10,1 \| \| Finlandia \| Finland \| 6 645 \| 19,7 \| 55 \| 6 239 \| 18,5 \| 77 \| 8 006 \| . \| \| Francja \| France \| 10 350 \| 18,9 \| 4 744 \| 8 500 \| 15,5 \| 4 575 \| 5 132 \| 72,6 \| \| Holandia \| Netherlands \| 6 424 \| 157,5 \| 4 884 \| 5 016 \| 120 \| 3 715 \| 6 102 \| 304,3 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| 7 728 \| 229,6 \| \| NRD \| GDR \| 2 644 \| 24,4 \| 580 \| 2 319 \| 21,4 \| 566 \| x \| x \| \| RFN \| FRG \| 5 885 \| 23,7 \| 1 660 \| 4 398 \| 17,7 \| 1 522 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 1 643 \| 6,9 \| – \| . \| . \| . \| 1 779 \| 32,1 \| \| Węgry \| Hungary \| 1 556 \| 16,7 \| – \| 1 373 \| 14,8 \| 80 \| 1 587 \| 10,0 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1 829 \| 7,4 \| 738 \| . \| . \| . \| 1 050 \| . \| \| Włochy \| Italy \| 2 416 \| 8,0 \| 911 \| 1 366 \| 4,5 \| 332 \| 1 562 \| . \| a 2009 r. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 250; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 409; Transport. Goods transport by inland waterways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu; Transport. Navigable inland waterways by carrying capacity of vessels. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. \| Kraje \| 1955 \| 1970 \| 1984–1988 \| 2009–2010 \| \|-------\|------\|------\|-----------\|-----------\| \| \| ogółem \| w tym transport \| ogółem \| w tym transport \| ogółem \| w tym transport \| ogółem \| w tym transport \| \| \| total \| kolejowy railway \| samochodowy road \| total \| kolejowy railway \| samochodowy road \| total \| kolejowy railway \| samochodowy road \| \| Polska \| 100 \| 92 \| 7 \| 100 \| 80 \| 13 \| 100 \| 67 \| 22 \| \| Belgia \| 100 \| 38 \| 36 \| . \| . \| . \| 100 \| 22 \| 61 \| \| Bułgaria \| 100 \| 80 \| 14 \| 100 \| 59 \| 35 \| 100 \| 57 \| 33 \| \| Czechosłowacja \| 100 \| 90 \| 8 \| 100 \| 76 \| 13 \| 100 \| 67 \| 21 \| \| Czechy \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Słowacja \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Finlandia \| . \| . \| . \| 100 \| 29 \| 71 \| 100 \| 24 \| 74 \| \| Francja \| 100 \| 61 \| 27 \| 100 \| 40 \| 37 \| 100 \| 28 \| 54 \| \| Holandia \| 100 \| 10 \| 23 \| 100 \| 7 \| 24 \| 100 \| 4 \| 43 \| \| Niemcy \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| x \| \| NRD \| 100 \| 83 \| 11 \| 100 \| 71 \| 21 \| 100 \| 72 \| 20 \| \| RFN \| 100 \| 50 \| 23 \| 100 \| 33 \| 36 \| 100 \| 26 \| 53 \| \| Rumunia \| 100 \| 91 \| 2 \| 100 \| 85 \| 10 \| 100 \| 83 \| 8 \| \| Węgry \| 100 \| 87 \| 6 \| 100 \| 71 \| 21 \| 100 \| 55 \| 32 \| \| Wielka Brytania \| 100 \| 51 \| 49 \| 100 \| 22 \| 75 \| 100 \| 13 \| 80 \| a Strukturę obliczono na podstawie danych wyrażonych w tonokilometrach; w latach 1955–1988 przewozy ogółem obejmują transport kolejowy, samochodowy, rurociągowy i żeglugę śródlądową, w latach 2009 i 2010 – transport kolejowy, samochodowy i lotniczy. b Dane roczne dostępne z przedziału lat odpowiednio: 1984–1988 oraz 2009–2010; w latach 2009 i 2010 dane przybliżone. c 1971 r. d 1965 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a The structure was calculated on the basis of data expressed in tonne-kilometres; in 1955–1988 total transport of goods include railway, road, pipeline and inland waterway transport, in 2009 and 2010 – rail, road and air transport. b Annual data available respectively from the period: 1984–1988 and 2009–2010; in 2009 and 2010 approximate data. c 1971. d 1965. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 53; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 225 i 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 234 i 235; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 383; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 450, 461 i 463. \| Kraje \| Countries \| Statki \| Ships \| \|-------\|-----------\|--------\|-------\| \| \| \| liczba \| tonaż w tys. t \| \| \| \| number \| tonnage in thous. t \| \| Polska \| Poland \| 110–115 \| 17–18 \| \| Anglia \| England \| 2 000 \| 100 \| \| Dubrownik$^a$ \| Dubrownik$^a$ \| 300 \| 55$^b$ \| \| Francja \| France \| 4 000 \| 160 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| 175 \| \| Niderlandy Pln. \| Northern Netherlands \| . \| 225 \| \| Turcja \| Turkey \| . \| 80 \| \| Wenecja$^c$ \| Venice$^c$ \| . \| 30–40 \| $a$ Wolna republika kupiecka pod władzą Turcji od 1526 r. $b$ Dane dotyczą tonażu znanego tylko dla 180 statków. $c$ Republika wenecka – w XIII–XVI w. jedna z morskich i handlowych potęg Morza Śródziemnego. $a$ Free merchant republic under the reign of Turkey since 1526. $b$ Data refer to tonnage of only 180 ships. $c$ The Republic of Venice – in the 13th–16th century one of the maritime and merchant powers of the Mediterranean Sea. Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródlziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, s. 481–483; A. Groth, Port, w: Historia Elbląga, t. II, cz. 1: 1466–1626, red. A. Groth, Elbląg 1996, s. 81; M. Malowist, Wschód a zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 361; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 173; obliczenia własne. Tabl. 11 (99). MORSKA FLOTA HANDLOWA (cd.) MARITIME MERCHANT FLEET (cont.) B. W LATACH 1756–1793 – liczba statków IN 1756–1793 – number of ships \| Wyszczególnienie \| 1757 \| 1793 \| 1756 \| 1786 \| \|------------------\|------\|------\|------\|------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| \| \| \| \| \| według nośności statków w tʰ: by capacity of ships in tʰ: \| \| Poniżej 65 \| 1 \| 1 \| 3 \| 7 \| \| Below \| \| \| \| \| \| 65–200 \| 30 \| 16 \| 60 \| 74 \| \| 201–335 \| 23 \| 12 \| 1 \| 38 \| \| 336–470 \| 17 \| 11 \| – \| 18 \| \| 471–605 \| 2 \| 13 \| – \| 4 \| \| 606–740 \| – \| 8 \| – \| 3 \| \| 741 i więcej \| – \| 10 \| – \| 1 \| a Przeliczono na tony z lasztów okrętowych jako miary masy – 1 łaszt dla Gdańska=2 215 kg, a dla Szczecina=1 852 kg. Uwaga. Ponad dwukrotny wzrost liczby szczecińskich statków w 1786 r. w stosunku do 1756 r. i ponad trzykrotny ich tonażu związany był z koniunkturą handlową powstałą w okresie wojny amerykańskiej. a Ship laszts converted into tonnes as weight measures – 1 łaszt in Gdańsk=2 215 kg and in Szczecin=1 852 kg. Note. Over twofold increase in the number of Szczecin ships and over three-fold increase in their tonnage in 1786 in comparison with 1756 was related with the trade boom during the American War of Independence. Na podstawie: E. Cieślak, Handel i żeglugę w drugiej połowie XVIII w., On the basis: w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 432 i 433; R. Gaziński, Handel morski Szczecina w latach 1720–1805, Szczecin 2000, s. 199. \| Kraje \| W tys. t \| W odsetkach \| \|---------------\|----------\|-------------\| \| \| In thous. t \| In percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 3 873,0 \| 100,0 \| \| Polska Poland \| 30,5 \| 0,8 \| \| Dania i Norwegia Denmark and Norway \| 386,0 \| 10,0 \| \| Francja France \| 729,3 \| 18,8 \| \| Hiszpania Spain \| 149,5 \| 3,9 \| \| Holandia Holland \| 397,7 \| 10,2 \| \| Niemcy Germany \| 150,8 \| 3,9 \| \| Portugalia Portugal \| 84,8 \| 2,2 \| \| Rosja Russia \| 39,4 \| 1,0 \| \| Szwecja Sweden \| 169,3 \| 4,4 \| \| Wielka Brytania United Kingdom \| 1 383,0 \| 35,7 \| \| Włochy Italy \| 352,7 \| 9,1 \| a Floty Bremy, Hamburga, Lubeki, Rostocku i Prus. b Łącznie z flotą Triestu i Dubrownika. a Fleet of Brema, Hamburg, Lübeck, Rostock and Prussia. b Including fleet of Triest and Dubrovnik. Na podstawie: E. Łączyńska, Gdańska flota handlowa w 1793 r., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. LVII, nr 2, Warszawa 2009, s. 224; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 782–786; K. H. O’Rourke, L. Prados de la Escosura, G. Daudin, Trade and empire, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 104. \| Kraje \| Countries \| 1831 \| 1855 \| 1861 \| 1870 \| 1831 \| 1855 \| 1861 \| 1870 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Gdańsk i Elbląg<sup>a</sup> \| Gdańsk and Elbląg<sup>a</sup> \| 96 \| 108 \| 139 \| 164 \| 29 \| 42 \| 47 \| 60 \| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| 3 239 \| 9 980 \| 9 803 \| 7 833 \| 200 \| 334 \| 342 \| 353 \| \| Dania \| Denmark \| 1 466 \| 2 522 \| 2 753 \| 2 735 \| 63 \| 123 \| 138 \| 182 \| \| Finlandia \| Finland \| . \| . \| . \| 1 616 \| . \| . \| . \| 240 \| \| Francja \| France \| . \| 14 248 \| 15 065 \| 15 386 \| . \| 872 \| 984 \| 1072 \| \| Grecja \| Greece \| . \| 4 230<sup>b</sup> \| 4 152 \| 5 422<sup>c</sup> \| . \| 250<sup>b</sup> \| 256 \| 335<sup>c</sup> \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| . \| 4 840 \| . \| . \| . \| 368 \| . \| \| Niderlandy \| Netherlands \| . \| 2 230 \| 2 332 \| 1 985 \| . \| 465 \| 485 \| 447 \| \| Niemcy \| Germany \| . \| 3 986 \| 4 745 \| 4 721 \| . \| 631 \| 789 \| 939 \| \| Norwegia \| Norway \| . \| 4 464 \| 5 493 \| 6 993 \| . \| 405 \| 552 \| 974 \| \| Szwecja \| Sweden \| . \| 2 874 \| 3 313 \| 3 376 \| . \| 229 \| 289 \| 347 \| \| Zjednoczone Królestwo<sup>d</sup> \| United Kingdom<sup>d</sup> \| 19 450 \| 25 948 \| 28 038 \| 26 367 \| 2 225 \| 4 350 \| 5 807 \| 5 691 \| <sup>a</sup> Porty morskie (w 1805 r. zarejestrowanych było 125 statków o łącznym tonażu 41 tys. t, w 1825 r. odpowiednio: 79 i 21 tys. t); po 1870 r. flota Gdańska i Elbląga zmniejszyła się i w 1900 r. były 143 statki o tonażu 22 tys. t. <sup>b</sup> 1854 r. <sup>c</sup> 1868 r. <sup>d</sup> Wielka Brytania i Irlandia (w 1805 r. było 19 027 statków o łącznym tonażu 2 093 tys. t, w 1825 r. odpowiednio: 20 442 i 2 436 tys. t). <sup>a</sup> Seaports (in 1805 there were registered 125 ships with the total tonnage of 41 thous. t, in 1825 respectively: 79 and 21 thous. t); after 1870 the fleet of Gdańsk and Elbląg shrank and in 1900 there were 143 ships with a tonnage of 22 thous. t. <sup>b</sup> 1854. <sup>c</sup> 1868. <sup>d</sup> In 1805: ships – 19 027, tonnage 2 093 thous. t, in 1825 respectively: 20 442 and 2 436 thous. t. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, str. 268 i 269; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 782–786. \| Kraje \| Countries \| 1929 \| 1939 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| total \| in thous. BRT \| w tym motorowe \| of which motor ships \| \| Polska \| Poland \| 38 \| 122 \| 64 \| \| Wolne Miasto Gdańsk \| Free City of Gdańsk \| 132 \| 10 \| . \| \| Belgia \| Belgium \| 529 \| 408 \| 158 \| \| Dania \| Denmark \| 1 056 \| 1 176 \| 614 \| \| Finlandia \| Finland \| 298 \| 626 \| 53 \| \| Francja \| France \| 3 379 \| 2 953 \| 436 \| \| Grecja \| Greece \| 1 267 \| 1 781 \| 19 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1 162 \| 914 \| 179 \| \| Holandia \| Netherlands \| 2 939 \| 2 973 \| 1 350 \| \| Niemcy \| Germany \| 4 093 \| 4 493 \| 1 176 \| \| Norwegia \| Norway \| 3 224 \| 4 835 \| 3 010 \| \| Szwecja \| Sweden \| 1 510 \| 1 582 \| 737 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 20 166 \| 17 984 \| 4 597 \| \| Włochy \| Italy \| 3 285 \| 3 448 \| 716 \| a Motorowych i żaglowych o pojemności 100 BRT i więcej. b Port morski. c W 1929 r. łącznie z Irlandią. Uwaga. Większość floty handlowej stanowiły statki o napędzie parowym. Zrezygnowano z zamieszczania danych o nich z uwagi na nieporównywalność (statystyka statków o napędzie parowym obejmowała wszystkie statki, także te o pojemności poniżej 100 BRT). Note. Merchant fleet consisted mainly of steamships. It was abandoned to publish data on them due to their incomparability (statistics of steamships included all ships, even those with a capacity below 100 BRT). Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 181. \| Kraje (bandery) \| 1950 \| 1970 \| 1980 \| 1980 \| 1990 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 171 \| 1 580\| 3 639\| 5 101\| 4 442\| \| Belgia \| 482 \| 1 062\| 1 810\| 2 732\| 3 116\| \| Dania \| 1 269\| 3 314\| 5 390\| 8 703\| 7 173\| \| Finlandia \| 503 \| 1 397\| 2 530\| \| \| \| Francja \| 3 207\| 6 458\| 11 925\| 20 861\| 5 574\| \| Grecja \| 1 349\| 10 952\| 39 472\| 67 047\| 37 205\| \| Hiszpania \| 1 190\| 3 441\| 8 112\| 13 522\| 6 185\| \| Holandia \| 3 109\| 5 207\| 5 724\| 8 999\| 4 725\| \| NRD \| . \| 989 \| 1 532\| 1 963\| 1 731\| \| RFN \| 460 \| 7 881\| 8 356\| 13 332\| 5 369\| \| Norwegia \| 5 456\| 19 347\| 22 007\| 38 885\| 41 207\| \| Szwecja \| 2 048\| 4 921\| 4 234\| 6 626\| 2 942\| \| Wielka Brytania \| 18 219\| 25 825\| 27 135\| 43 814\| 8 594\| \| Włochy \| 2 580\| 7 448\| 11 096\| 17 951\| 11 841\| a Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Zrezygnowano z zamieszczania danych za 2010 r., gdyż dotyczą wyłącznie floty według bander, zarejestrowanej w większości przypadków poza krajami europejskimi i są nieporównywalne z danymi za lata poprzednie. a Respectively: East Germany and West Germany. Note. It was abandoned to publish data of 2010, as they refer solely to fleet in accordance with its ensigns, registered mainly outside Europe and incomparable with the data for the previous years. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 269; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 257; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 405. \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| 1950 \| 1970 \| 1990 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 12,1 \| 24,6 \| 30,7 \| 30,9 \| 3,2 \| 11,2 \| 12,5 \| 28,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 11,6 \| 29,3 \| 245,9<sup>a</sup> \| 459,6<sup>b</sup> \| 11,9 \| 71,1 \| 245,1<sup>a</sup> \| 487,3<sup>b</sup> \| \| Dania \| Denmark \| 2,2 \| 6,8 \| 14,7 \| . \| 12,4 \| 31,5 \| 29,5 \| . \| \| Finlandia \| Finland \| 6,0 \| 12,4 \| 24,0 \| 41,8 \| 4,0 \| 20,2 \| 34,8 \| 51,5 \| \| Francja \| France \| 19,2 \| 25,2 \| 61,8 \| 100,7<sup>c</sup> \| 31,5 \| 168,4 \| 177,0 \| 227,1<sup>c</sup> \| \| Grecja \| Greece \| . \| 4,2 \| 22,3 \| 23,4<sup>d</sup> \| 3,1 \| 13,4 \| 35,1 \| 46,8<sup>d</sup> \| \| Hiszpania \| Spain \| 4,1 \| 14,5 \| 40,3 \| 89,6<sup>b</sup> \| 5,0 \| 52,9 \| 121,9 \| 252,1<sup>b</sup> \| \| Holandia \| Netherlands \| 15,0 \| 63,9 \| 91,8 \| 153,3<sup>d</sup> \| 23,9 \| 22,4 \| 281,3 \| 356,2<sup>d</sup> \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 44,3 \| 102,3 \| x \| x \| 97,5 \| 171,0 \| \| NRD<sup>e</sup> \| GDR<sup>e</sup> \| . \| 2,4 \| x \| x \| . \| 10,3 \| x \| x \| \| RFN<sup>e</sup> \| FRG<sup>e</sup> \| 9,9 \| 22,5 \| x \| x \| 13,5 \| 106,3 \| x \| x \| \| Norwegia \| Norway \| . \| 35,5 \| 89,1 \| 120,3 \| . \| 20,8 \| 18,9 \| 24,0 \| \| Szwecja \| Sweden \| 13,9 \| 27,0 \| 44,6 \| 73,3 \| 16,4 \| 46,7 \| 55,0 \| 81,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 32,2 \| 50,3 \| 124,4 \| 63,9<sup>b</sup> \| 63,9 \| 200,0 \| 170,1 \| . \| \| Włochy \| Italy \| 4,1 \| 34,8 \| 41,8 \| . \| 22,0 \| 200,9 \| 226,7 \| . \| <sup>a</sup> Łącznie z bunkrem i zaopatrzeniem statków. <sup>b</sup> 2006 r. <sup>c</sup> 2005 r. <sup>d</sup> 2009 r. <sup>e</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>a</sup> Including bunker and supplies for ships. <sup>b</sup> 2006. <sup>c</sup> 2005. <sup>d</sup> 2009. <sup>e</sup> Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996, Warszawa 1996, s. 354 i 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 244 i 245; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 373–377; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 466 i 467; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 460. Tabl. 12 (100). ŁADUNKI ZAŁADOWANE I WYŁADOWANE W PORTACH MORSKICH (dok.) GOODS LOADED AND UNLOADED IN SEAPORTS (cont.) B. W LATACH 1960–2010 – w niektórych portach morskich IN 1960–2010 – in selected seaports \| Porty morskie \| 1960 \| 1987 \| 1998 \| Załadunek i wyładunek w 2010 r. \| \|---------------\|------\|------\|------\|---------------------------------\| \| \| zaladunek loading \| wyładunek unloading \| zaladunek loading \| wyładunek unloading \| zaladunek loading \| wyładunek unloading \| Loading and unloading in 2010 \| \| Gdańsk \| 3,3 \| 2,5 \| 15,4 \| 3,6 \| 20,6 \| 26,4 \| \| Gdynia \| 3,4 \| 3,4 \| 5,0 \| 4,9 \| 7,6 \| 12,3 \| \| Szczecin i Świnoujście \| 4,3 \| 4,1 \| 10,2 \| 8,3 \| 19,0 \| 20,5 \| \| Amsterdam \| 3,0 \| 7,8 \| 9,0 \| 26,0 \| 9,5 \| 46,3 \| 72,7 \| \| Antwerpia \| 15,5 \| 21,8 \| 38,1 \| 53,0 \| 48,0 \| 71,8 \| 160,0 \| \| Bergen \| . \| . \| . \| . \| 67,8 \| 27,6 \| 49,8 \| \| Brema/Bremerhaven \| . \| . \| 12,0 \| 18,0 \| 13,5 \| 21,0 \| 45,9 \| \| Genua \| 1,8 \| 14,5 \| . \| . \| 11,6 \| 33,3 \| 41,4 \| \| Hamburg \| 7,8 \| 23,0 \| 19,2 \| 37,5 \| 28,8 \| 47,0 \| 104,5 \| \| Hawr \| 2,5 \| 14,1 \| 12,0 \| 39,2 \| 14,7 \| 51,7 \| 65,8 \| \| Liverpool \| 6,3 \| 15,1 \| 3,5 \| 6,7 \| 7,1 \| 23,2 \| . \| \| Londyn \| 12,8 \| 46,0 \| 8,5 \| 35,7 \| 15,2 \| 41,2 \| 48,1 \| \| Lubeka \| 0,8 \| 2,3 \| 7,5 \| 8,4 \| 10,7 \| 14,2 \| . \| \| Marsylija \| 8,8 \| 16,2 \| 15,8 \| 75,4 \| 17,8 \| 75,6 \| 82,4 \| \| Rotterdam \| 22,7 \| 67,6 \| 59,5 \| 195,5\| 65,3 \| 249,5\| 395,8\| \| Southampton \| 12,1 \| 15,5 \| . \| . \| 13,3 \| 21,0 \| 39,4 \| a W latach 1987–2010 łącznie z Policami. b Z tego: Szczecin – 8,0 mln t, Świnoujście – 10,7 mln t i Police – 1,8 mln t. Uwaga. W 2010 r. przeladunki powyżej 50 mln t, oprócz portów wymienionych w tablicy, miały Algeciras (58,6 mln t) i Walencja (53,1 mln t) w Hiszpanii oraz Grimsby i Immingham (54,0 mln t) w Wielkiej Brytanii. a In 1987–2010 including Police. b Of which: Szczecin – 8,0 mln t, Świnoujście – 10,7 mln t and Police – 1,8 mln t. Note. In 2010, goods of over 50 mln t, except the seaports mentioned in the table, were transshipped also in Algeciras (58,6 mln t) and Valencia (53,1 mln t) in Spain as well as Grimsby and Immingham (54,0 mln t) in The United Kingdom. Na podstawie: M. Matczak, B. Oldakowski, Polskie porty w 2010 roku. Podsumowanie i perspektywy na przyszłość, Raport Actia Consulting, Gdynia 2011, s. 1; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 530; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 408; Transport. Top 20 ports. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS A. W LATACH 1585–1800 IN 1585–1800 \| Lata \| Statki wpływające do portu \| Statki wypływające z portu \| \|------\|----------------------------\|-----------------------------\| \| \| ogółem \| w tym z balastem \| ogółem \| w tym z balastem \| \| \| total \| of which with ballast \| total \| of which with ballast \| \| \| in absolute numbers \| in % of total \| in absolute numbers \| in % of total \| #### Elbląg \| Lata \| ogółem \| w tym z balastem \| ogółem \| w tym z balastem \| \|------\|--------\|------------------\|--------\|------------------\| \| 1585–1600 \| 157 \| . \| 161 \| . \| \| 1601–1610 \| 123 \| . \| 128 \| . \| \| 1611–1620 \| 140 \| . \| 141 \| . \| \| 1621–1630 \| 101 \| . \| 101 \| . \| \| 1651–1660 \| 46 \| . \| 47 \| . \| \| 1681–1690 \| 50 \| . \| 50 \| . \| \| 1691–1700 \| 30 \| . \| 29 \| . \| #### Gdańsk \| Lata \| ogółem \| w tym z balastem \| ogółem \| w tym z balastem \| \|------\|--------\|------------------\|--------\|------------------\| \| 1634 \| 1 266 \| 456 \| 36,0 \| 1 290 \| 87 \| 6,7 \| \| 1640 \| 1 729 \| 524 \| 30,3 \| 1 757 \| 86 \| 4,9 \| \| 1641 \| 1 729 \| 488 \| 28,2 \| 1 741 \| 100 \| 5,7 \| \| 1642 \| 2 028 \| 450 \| 22,2 \| 1 998 \| 162 \| 8,1 \| \| 1643 \| 1 982 \| 579 \| 29,2 \| 1 981 \| 192 \| 9,7 \| \| 1645 \| 904 \| 186 \| 20,6 \| 936 \| 180 \| 19,2 \| \| 1646 \| 1 130 \| 267 \| 23,6 \| 1 127 \| 141 \| 12,5 \| \| 1647 \| 1 044 \| 159 \| 15,2 \| 1 050 \| 141 \| 13,4 \| \| 1648 \| 990 \| 132 \| 13,3 \| 1 005 \| 207 \| 20,6 \| \| 1649 \| 1 595 \| 456 \| 28,6 \| 1 596 \| 132 \| 8,3 \| --- a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b Źródłem danych są elbląskie księgi cła palowego z lat 1585–1700 oraz księga cła pilawskiego z 1642 r.; Elbląg był drugim — obok Gdańska — największym portem Polski. c Dla lat 1642–1649 dane szacunkowe w związku z niekompletnymi księgami cła palowego. --- a In long-term period — annual averages. b Data are based on Elbląg funtcoll records of 1585–1700 and Pilawa customs records of 1642; Elbląg was the second biggest seaport in Poland (the biggest one was Gdańsk). c For the years 1642–1649, the data are estimated, due to incomplete funtcoll records. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) A. W LATACH 1585–1800\(^a\) (dok.) IN 1585–1800\(^a\) (cont.) \| Lata Years \| Statki wpływające do portu Ships arriving at ports \| Statki wypływające z portu Ships leaving ports \| \|------------\|--------------------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| \| ogółem total in absolute numbers \| w tym z balastem of which with ballast \| w % ogółem in % of total \| ogółem total in absolute numbers \| w tym z balastem of which with ballast \| w % ogółem in % of total \| \| 1721–1730 \| 89 \| 14 \| 15,7 \| 90 \| 31 \| 34,4 \| \| 1731–1740 \| 68 \| 4 \| 5,9 \| 69 \| 24 \| 34,8 \| \| 1741–1750 \| 64 \| 3 \| 4,7 \| 65 \| 14 \| 21,5 \| \| 1751–1760 \| 67 \| 2 \| 3,0 \| 67 \| 11 \| 16,4 \| \| 1761–1770 \| 87 \| 3 \| 3,4 \| 88 \| 38 \| 43,2 \| \| 1771–1780 \| 61 \| 1 \| 1,6 \| 58 \| 21 \| 36,2 \| \| 1781–1790 \| 53 \| 4 \| 7,5 \| 52 \| 10 \| 19,2 \| \| 1791–1800 \| 54 \| 7 \| 13,0 \| 44 \| 11 \| 25,0 \| \| Szczecin \(^e\) \| Szczecin \(^e\) \| \|-----------------\|-----------------\| \| 1756–1760 \| 876 \| 566 \| 64,6 \| 954 \| 32 \| 3,4 \| \| 1761–1765 \| 1 340 \| 495 \| 36,9 \| 1 247 \| 169 \| 13,6 \| \| 1766–1770 \| 1 404 \| 787 \| 56,1 \| 1 456 \| 76 \| 5,2 \| \| 1771–1775 \| 1 453 \| 665 \| 45,8 \| 1 393 \| 128 \| 9,2 \| \| 1776–1780 \| 1 491 \| 792 \| 53,1 \| 1 632 \| 104 \| 6,4 \| \| 1781–1785 \| 1 547 \| 808 \| 52,2 \| 1 631 \| 89 \| 5,5 \| \| 1786–1790 \| 1 221 \| 611 \| 50,0 \| 1 442 \| 90 \| 6,2 \| \| 1791–1795 \| 1 480 \| 582 \| 39,3 \| 1 439 \| 141 \| 9,8 \| \| 1796–1800 \| 1 248 \| 349 \| 28,0 \| 1 273 \| 73 \| 5,7 \| \(a\) W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. \(d\) Znaczny udział statków z balastem opuszczających port w Kołobrzegu w XVIII w. wynikał przede wszystkim ze zmiany struktury tamtejszego eksportu; upadł prawie całkowicie wywóz zbóż i towarów leśnych, a najważniejszym artykułem eksportowym stały się wyroby tekstylne, głównie płótno, wyrabiane przez tkaczy miejskich, jak i ludność wiejską Pomorza Zachodniego. \(e\) Do Szczecina w drugiej połowie XVIII w. przywożono przede wszystkim niewielkie objętościowo drogie towary zachodnie, stąd znaczny odsetek statków przypływających pod balastem, wywożono natomiast tanie i masowe surowce – głównie drewno i zbóż; ok. 20–30% statków stanowiły niewielkie jednostki przybrzeżne obsługujące krótkie trasy. \(a\) In long-term period – annual averages. \(d\) A significant amount of ships with ballast leaving the seaport in Kołobrzeg in the 18th century resulted mainly from the change in that export structure; exportation of cereals and forest products almost disappeared and the most important export goods were textile products, mainly linen made by town weavers and rural population of Western Pomerania. \(e\) In the second half of the 18th century, mainly expensive western commodities of a small capacity were brought to Szczecin; therefore a large proportion of ships with ballast arriving at the ports; on the other hand, cheap and mass raw materials – mainly wood and cereals – were exported; small inshore vessels operating on short routes constituted ca. 20–30% of all ships. W latach 1608–1720 (przeciętnie rocznie) ruch statków w porcie Kołobrzeg: In 1608–1720 (annual averages) ships traffic in Kołobrzeg seaport: \| \| statki \| ships \| \|-------\|--------\|-------\| \| \| wpływające \| wypływające \| \| \| arriving \| leaving \| \| 1608–1620 \| 198 \| 192 \| \| 1621–1640 \| 163 \| 170 \| \| 1641–1660 \| 102 \| 112 \| \| 1661–1680 \| 104 \| 112 \| \| 1681–1690 \| 107 \| 101 \| \| 1701–1720 \| 95 \| 96 \| Na podstawie: M. Bogucka, Gdańsk – największy port Bałtyku, w: Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 469; R. Gaziński, Handel morski Szczecina w latach 1720–1805, Szczecin 2000, s. 261 i 262; A. Groth, Ruch statków w porcie elbląskim w latach 1585–1700, „Rocznik Gdański”, t. XXXVII, Gdańsk 1977, s. 40–43; H. Lesiński, Handel morski Kołobrzegu w XVII i XVIII wieku, Szczecin 1982, s. 160, 181 i 202. On the basis: \| Lata \| Ogółem \| W tym statki \| Of which ships of \| \|------\|--------\|--------------\|-------------------\| \| \| \| gdańskie \| brytyjskie \| holenderskie \| \| \| \| Gdańsk \| in absolute numbers \| in % of total \| in absolute numbers \| in % of total \| in absolute numbers \| in % of total \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| przeciętne roczne \| annual averages \| \| \| \| \| \| \| 1661–1665 \| 277,8 \| 7,4 \| 2,7 \| 13,2 \| 4,7 \| 194,8 \| 70,1 \| \| 1666–1670 \| 419,0 \| 17,2 \| 4,1 \| 17,2 \| 4,1 \| 279,8 \| 66,8 \| \| 1671–1675 \| 259,6 \| 16,2 \| 6,2 \| 30,4 \| 11,7 \| 158,2 \| 60,9 \| \| 1676–1680 \| 306,6 \| 21,4 \| 7,0 \| 68,8 \| 22,4 \| 200,6 \| 65,4 \| \| 1681–1685 \| 500,4 \| 26,8 \| 5,3 \| 68,4 \| 13,7 \| 330,4 \| 66,0 \| \| 1686–1690 \| 381,2 \| 24,2 \| 6,3 \| 42,8 \| 11,2 \| 240,8 \| 63,2 \| \| 1691–1695 \| 337,0 \| 66,2 \| 19,6 \| 16,8 \| 5,0 \| 92,8 \| 27,5 \| \| 1696–1700 \| 269,4 \| 34,4 \| 12,8 \| 39,0 \| 14,5 \| 134,2 \| 49,8 \| \| 1701–1705 \| 182,4 \| 22,8 \| 12,5 \| 28,4 \| 15,6 \| 94,0 \| 51,5 \| \| 1706–1710 \| 188,2 \| 25,0 \| 13,3 \| 25,6 \| 13,6 \| 99,4 \| 52,8 \| \| 1711–1715 \| 242,0 \| 41,0 \| 16,9 \| 55,2 \| 22,8 \| 127,4 \| 52,6 \| \| 1716–1720 \| 171,8 \| 26,4 \| 15,4 \| 49,2 \| 28,6 \| 77,2 \| 44,9 \| \| 1721–1725 \| 398,8 \| 34,9 \| 8,8 \| 69,4 \| 17,4 \| 197,1 \| 49,4 \| \| 1726–1730 \| 458,2 \| 50,4 \| 11,0 \| 107,2 \| 23,4 \| 234,8 \| 51,2 \| \| 1731–1735 \| 335,0 \| 34,6 \| 10,3 \| 74,4 \| 22,2 \| 192,4 \| 57,4 \| \| 1736–1740 \| 326,0 \| 42,0 \| 12,9 \| 68,4 \| 21,0 \| 164,6 \| 50,5 \| \| 1741–1745 \| 335,2 \| 48,6 \| 14,5 \| 67,6 \| 20,2 \| 157,4 \| 47,0 \| \| 1746–1750 \| 378,2 \| 74,4 \| 19,7 \| 47,6 \| 12,6 \| 154,8 \| 40,9 \| a Statki angielskie i szkockie. Uwaga. Patrz na str. 407. a English and Scottish ships. Note. See on page 407. Uwaga. Zmiany zachodzące w gospodarce europejskiej i handlu zagranicznym od końca XVI w. osłabły pozycję portów bałtyckich, w tym Gdańska, których podstawę obrotów stanowiło zboże. Należy jednak pamiętać, że choć pozycja portu ujścia Wisły uległa zmniejszeniu, to jednak, ze względu na ogólne zmniejszenie obrotów towarowych i ruchu żeglugowego całej strefy bałtyckiej, Gdańsk pozostał nadal głównym ośrodkiem handlu na Bałtyku. Po wojnie lat 1655–1660 można mówić o zarysowujących się niepomyślnych tendencjach w żegludze gdańskiej. Zasadniczo w drugiej połowie XVII i pierwszej połowie XVIII w. nie uległa zmianie pierwszoplanowa pozycja Holendrów jako głównych przewoźników towarów gdańskich na zachód, choć udział ich maleł na rzecz przewozów brytyjskich. Note. Starting from the end of the 16th century, changes in the European economy and foreign trade weakened the position of Baltic seaports where mainly cereals were traded, including Gdańsk. Nevertheless, it should be stressed that Gdańsk, although its position weakened, remained the main trade centre on the Baltic Sea, due to general decrease in sales and ship traffic in the whole Baltic region. Following the war of 1655–1660, unfavourable tendencies occurred in Gdańsk sailing. In the second half of the 17th century and in the first half of the 18th century, the leading position of the Dutch as main carriers of Gdańsk goods to the west did not change in general, but they were giving way to British transports. \| Sund \| Øresund \| \|------\|---------\| \| \| liczba statków \| w tym z Gdańska w % \| liczba statków \| w tym z Gdańska w % \| \| 1562–1566 \| 1 863 \| 54,3 \| 1 250 \| 20,8 \| \| 1581–1585 \| 2 335 \| 48,8 \| 1 323 \| 23,2 \| \| 1616–1620 \| 3 055 \| 44,0 \| 2 056 \| 24,3 \| \| 1646–1650 \| 1 977 \| 30,9 \| 1 946 \| 19,6 \| \| 1661–1665 \| 1 102 \| 25,2 \| 2 011 \| 16,8 \| \| 1666–1670 \| 1 527 \| 27,4 \| 1 667 \| 16,2 \| Na podstawie: M. Bogucka, Gdańsk – największy port Bałtyku, w: Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 466; J. Trzoska, Europejskie uwarunkowania rozwoju miasta, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 63; J. Trzoska, Handel i żegluga Gdańska w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, oprac. E. Cieślak, Z. Nowak, J. Stankiewicz, J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 382; J. Trzoska, Zmiennie koniunktury w handlu i żegludze gdańskiej, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, oprac. E. Cieślak, Z. Nowak, J. Stankiewicz, J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 63 i 90. \| Specification \| 1751–1755 \| 1756–1760 \| 1761–1765 \| 1766–1770 \| 1771–1775 \| 1776–1780 \| 1781–1785 \| 1786–1790 \| 1791–1793 \| \|---------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Statki wpływające W liczbach bezwzględnych Ships arriving In absolute numbers \| 936 \| 777 \| 998 \| 1 137 \| 794 \| 555 \| 658 \| 620 \| 678 \| \| OGÓŁEM TOTAL w tym z: of which from: \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Anglii England \| 104 \| 92 \| 86 \| 154 \| 120 \| 126 \| 198 \| 172 \| 252 \| \| Danii Denmark \| 37 \| 53 \| 131 \| 111 \| 72 \| 29 \| 132 \| 126 \| 119 \| \| Francji France \| 90 \| 74 \| 74 \| 88 \| 54 \| 25 \| 18 \| 26 \| 15 \| \| Holandii Holland \| 357 \| 152 \| 188 \| 280 \| 170 \| 133 \| 72 \| 100 \| 110 \| \| Szwecji Sweden \| 165 \| 213 \| 293 \| 307 \| 206 \| 122 \| 128 \| 126 \| 91 \| \| OGÓŁEM TOTAL w tym z: of which from: \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Anglii England \| 11,1 \| 11,8 \| 8,6 \| 13,5 \| 15,1 \| 22,7 \| 30,1 \| 27,7 \| 37,1 \| \| Danii Denmark \| 4,0 \| 6,8 \| 13,1 \| 9,8 \| 9,0 \| 5,3 \| 20,0 \| 20,3 \| 17,5 \| \| Francji France \| 9,6 \| 9,6 \| 7,4 \| 7,7 \| 6,9 \| 4,5 \| 2,8 \| 4,2 \| 2,3 \| \| Holandii Holland \| 38,1 \| 19,5 \| 18,9 \| 24,6 \| 21,5 \| 23,9 \| 11,0 \| 16,2 \| 16,3 \| \| Szwecji Sweden \| 17,6 \| 27,5 \| 29,3 \| 27,0 \| 26,0 \| 22,0 \| 19,4 \| 20,2 \| 13,5 \| \| Statki wypływające W liczbach bezwzględnych Ships leaving In absolute numbers \| 937 \| 787 \| 998 \| 1 142 \| 796 \| 556 \| 663 \| 621 \| 679 \| \| OGÓŁEM TOTAL w tym do: of which for: \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Anglii England \| 109 \| 137 \| 125 \| 166 \| 120 \| 131 \| 206 \| 167 \| 255 \| \| Danii Denmark \| 24 \| 44 \| 122 \| 120 \| 96 \| 38 \| 119 \| 137 \| 124 \| \| Francji France \| 120 \| 33 \| 25 \| 98 \| 48 \| 28 \| 51 \| 74 \| 32 \| \| Holandii Holland \| 354 \| 192 \| 242 \| 285 \| 190 \| 107 \| 51 \| 53 \| 115 \| \| Szwecji Sweden \| 155 \| 208 \| 279 \| 298 \| 181 \| 101 \| 120 \| 124 \| 79 \| \| OGÓŁEM TOTAL w tym do: of which for: \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Anglii England \| 11,6 \| 17,4 \| 12,5 \| 14,6 \| 15,0 \| 23,5 \| 31,0 \| 26,9 \| 37,5 \| \| Danii Denmark \| 2,6 \| 5,6 \| 12,3 \| 10,5 \| 12,1 \| 6,9 \| 17,9 \| 22,0 \| 18,3 \| \| Francji France \| 12,8 \| 4,2 \| 2,5 \| 8,6 \| 6,0 \| 5,1 \| 7,7 \| 11,9 \| 4,7 \| \| Holandii Holland \| 37,8 \| 24,4 \| 24,3 \| 25,0 \| 23,9 \| 19,3 \| 7,7 \| 8,5 \| 17,0 \| \| Szwecji Sweden \| 16,6 \| 26,4 \| 28,0 \| 26,1 \| 22,7 \| 18,2 \| 18,1 \| 20,0 \| 11,6 \| a Bez statków zimujących w porcie. a Excluding ships spending winter in seaports. Na podstawie: E. Cieślak, Handel i żeglugę w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 429–431. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) D. W LATACH 1578–1585 – statki wpływające do portu Livorno\(^a\) IN 1578–1585 – ships arriving at Livorno port\(^a\) \| Lata \| W liczbach bezwzględnych \| Lata \| W liczbach bezwzględnych \| \|------\|--------------------------\|------\|--------------------------\| \| \| In absolute numbers \| \| In absolute numbers \| \| 1578 \| 297 \| 1583 \| 342 \| \| 1581 \| 191 \| 1584 \| 468 \| \| 1582 \| 376 \| 1585 \| 307 \| \(^a\) Miasto w środkowych Włoszech nad Morzem Liguryjskim, na południe od ujścia rzeki Arno, w XVI w. w Księstwie Toskanii jeden z głównych punktów przeładunkowych towarów w drodze na Bliski Wschód, skąd statki odpływały do Konstantynopola i Smyrny (obecnie Izmir w Turcji). \(^a\) A city in central Italy, on the Liguria Sea, south of the mouth of the Arno River, in the 16th century one of the main transshipment points of the Duchy of Tuscany on the route to the Near East, from where ships departed to Constantinopole and Smyrna (the former name of Izmir, Turkey). Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, s. 288. E. W 1601/02 R.\(^a\) – statki wpływające do portu Londyn IN 1601/02\(^a\) – ships arriving at London port \| Wyszczególnienie \| W liczbach bezwzględnych \| Tonaż \| Tonnage \| \|------------------\|--------------------------\|-------\|---------\| \| \| In absolute numbers \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 714 \| 33,0 \| 45 \| \| statki: \| \| \| \| \| Angielskie \| 207 \| 15,6 \| 75 \| \| Francuskie \| 42 \| 1,7 \| 41 \| \| Hanzy\(^b\) \| 40 \| 2,7 \| 66 \| \| Holenderskie \| 360 \| 9,3 \| 26 \| \| Szkockie \| 32 \| 1,1 \| 34 \| \| Inne \| 25 \| 1,9 \| 77 \| \(^a\) Dane za okres od października 1601 r. do czerwca 1602 r. \(^b\) Związek miast handlowych Europy Północno-Zachodniej. \(^a\) Data for period from October 1601 to June 1602. \(^b\) Union of commercial towns of Northern and Western Europe. Na podstawie: H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 155. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) F. W LATACH 1663–1686 – kierunki tras statków angielskich i londyńskich IN 1663–1686 – line directions of England and London ships \| Kierunki tras \| 1663 \| 1686 \| 1664 \| 1686 \| \|---------------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| \| w tys. t in thou. t \| w odsetkach in percent \| w tys. t in thou. t \| w odsetkach in percent \| w liczbach bezwzględnych in absolute numbers \| w odsetkach in percent \| w liczbach bezwzględnych in absolute numbers \| w odsetkach in percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 87 \| 100,0 \| 149 \| 100,0 \| 190 \| 100,0 \| 512 \| 100,0 \| \| Ameryka Północna i Środkowa \| 36 \| 41,4 \| 70 \| 47,0 \| 88 \| 46,3 \| 247 \| 48,2 \| \| Europa Południowa i Morze Śródziemne \| 30 \| 34,5 \| 39 \| 26,2 \| – \| – \| – \| – \| \| Europa Północna \| 13 \| 14,9 \| 28 \| 18,8 \| 48 \| 25,3 \| 176 \| 34,4 \| \| Indie Wschodnie \| 8 \| 9,2 \| 12 \| 8,0 \| 54 \| 28,4 \| 89 \| 17,4 \| a W przypadku statków londyńskich kierunek: Morze Bałtyckie (w 1664 r. – 22 statki, w 1686 r. – 65) i Norwegia (w 1664 r. – 26 statków, w 1686 r. – 111). b Półwysep Indyjski, Cejlon, Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski. a Line directions of London ships: Baltic Sea (in 1664 – 22 ships, in 1686 – 65) and Norway (in 1664 – 26 ships, in 1686 – 111). b Indian Peninsula, Ceylon, Indochina Peninsula, and Malay Archipelago. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego, Łódź 1988, s. 38 i 41. On the basis: Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) G. W LATACH 1730–1789 — statki wpływające do portu Marsylia\(^a\) IN 1730–1789 — ships arriving at Marseilles port\(^a\) \| Lata \| Ogółem \| Statki \| Ships of \| \|------\|--------\|--------\|----------\| \| \| \| angielskie \| duńskie i szwedzkie \| holenderskie \| \| \| \| English \| Danish and Swedish \| Dutch \| \| \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| \| \| in absolute numbers \| in % of total \| in absolute numbers \| in % of total \| in absolute numbers \| in % of total \| \| \| przeciętne roczne \| annual averages \| \| 1730–1739 \| 1 029 \| 748 \| 72,7 \| 37 \| 3,6 \| 244 \| 23,7 \| \| 1740–1749 \| 1 178 \| 298 \| 25,3 \| 195 \| 16,6 \| 685 \| 58,1 \| \| 1750–1759 \| 1 584 \| 588 \| 37,1 \| 390 \| 24,6 \| 606 \| 38,3 \| \| 1760–1769 \| 1 541 \| 331 \| 21,5 \| 424 \| 27,5 \| 786 \| 51,0 \| \| 1770–1779 \| 1 677 \| 482 \| 28,7 \| 513 \| 30,6 \| 682 \| 40,7 \| \| 1780–1789 \| 1 627 \| 260 \| 16,0 \| 1 106 \| 68,0 \| 261 \| 16,0 \| \(^a\) W tablicy nie ujęto całego ruchu statków śródziemnomorskich uczestniczących w handlu lewantyńskim, którego główny szlak prowadził z Marsylii do Smyrny. \(^a\) The table does not include all Mediterranean ships participating in the Levant trade with the main route leading from Marseilles to Smyrna. Na podstawie: Ch. Carriere, Image du capitalisme hollandaisé au XVIIIe siècle. Le miroir marseillais, w: Dutch capitalism and world capitalism, red. M. Aymard, Cambridge-Paris 1982, s. 177. \| Porty morskie \| 1913 \| 1929 \| 1933 \| 1938 \| \|---------------\|------\|------\|------\|------\| \| Gdynia \| — \| 1,4 \| 3,7 \| 6,5 \| \| Gdańsk \| 0,9 \| 3,9 \| 2,8 \| 4,8 \| \| Szczecin \| 2,3 \| 2,4 \| 2,2 \| 3,4 \| \| Antwerpii \| 12,0 \| 20,7 \| 17,7 \| 20,5 \| \| Genua \| 7,2 \| 10,2 \| 11,0 \| 11,7 \| \| Hamburg \| 15,3 \| 22,4 \| 17,8 \| 20,8 \| \| Havre \| 3,9 \| 6,8 \| 8,6 \| 8,8 \| \| Helsinki \| 1,5 \| 1,8 \| 1,7 \| 2,6 \| \| Kopenhaga \| 7,3 \| 4,3 \| 4,7 \| 5,7a \| \| Królewiec \| 0,6 \| 0,7 \| 0,9 \| 1,4 \| \| Liverpool \| 12,1 \| 14,7 \| 13,7 \| 14,6 \| \| Londyn \| 13,7 \| 21,9 \| 21,1 \| 22,5 \| \| Lubeka \| 1,0 \| 0,8 \| 0,6 \| 1,1 \| \| Marsylia \| 8,6 \| 12,5 \| 13,6 \| 13,0 \| \| Neapol \| 9,3 \| 9,9 \| 10,9 \| 12,9 \| \| Rostock \| 1,6 \| 1,8 \| 1,4 \| 2,2 \| \| Rotterdam \| 13,0 \| 21,5 \| 15,3 \| 24,7 \| \| Southampton \| 6,7 \| 11,0 \| 10,4 \| 11,5 \| \| Sztokholm \| 1,7 \| 2,7 \| 2,5 \| 3,9 \| \| Tallin \| 0,9 \| 0,8 \| 0,9 \| 1,1 \| a 1937 r. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 134 i 135; On the basis: International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 135 i 136; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 203; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 186 i 187. \| Countries \| Arrivals at ports in mln NRT \| Departures from ports in mln NRT \| \|-----------\|-----------------------------\|---------------------------------\| \| Poland \| 6,1 \| 6,1 \| \| Belgium \| 29,1 \| 29,0 \| \| Denmark \| 13,3 \| 13,5 \| \| Finland \| 4,4 \| 4,4 \| \| France \| 62,1 \| 62,0 \| \| Spain \| 33,9 \| 33,5 \| \| Netherlands \| 31,5 \| 31,2 \| \| Germany \| 33,7 \| 33,2 \| \| Sweden \| 17,8 \| 18,0 \| \| United Kingdom \| 97,5 \| 97,6 \| \| Italy \| 21,8 \| 21,3 \| \| Countries \| Arrivals at ports in mln NRT \| Departures from ports in mln NRT \| \|-----------\|-----------------------------\|---------------------------------\| \| Poland \| 6,7 \| 11,9 \| \| Belgium \| 65,0 \| 48,3 \| \| Denmark \| 9,7 \| 4,8 \| \| Finland \| 18,4 \| 14,6 \| \| France \| 96,6 \| 47,7 \| \| Spain \| 76,4 \| 35,0 \| \| Netherlands \| 124,0 \| 80,3 \| \| FRG \| 93,4 \| 60,7 \| \| Norway \| 16,5 \| 20,5 \| \| Sweden \| 23,7 \| 14,5 \| \| United Kingdom \| 138 \| 74,2 \| \| Italy \| 121 \| 51,8 \| a In 1925 and 1930 including ballast. b Including Free City of Gdańsk (ships arriving at port: in 1925 – 1,9 mln NRT, in 1930 – 4,1 mln NRT; ships leaving port: in 1925 – 1,8 mln NRT, in 1930 – 4,1 mln NRT). c West Germany. On the basis: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 134 i 135; International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 135 i 136; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 203; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 244 i 245; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 186 i 187. Tabl. 14 (102). SZYBKOŚĆ DOCIERANIA KORESPONDENCJI CORRESPONDENCE DELIVERY TIME A. W XV I XVI W. \(^a\) IN THE 15th AND 16th CENTURY \(^a\) \| Wyszczególnienie \| Przybliżony czas trwania przesyłek \| \|------------------\|-----------------------------------\| \| \| Specification \| Estimated mail arrival time \| Do Polski w XVI w. \(^b\) – w tygodniach To Poland in the 16th century \(^b\) – in weeks Kraje nadania Countries of consignment \| Czechy, Węgry \| Czechia, Hungary \| 2–4 \| \|---------------\|-----------------\|-----\| \| Niemcy Płn. \| Northern German \| 3–4 \| \| Austria \| Austria \| 3–6 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 6–8 \| \| Włochy \| Italy \| 8–10\| \| Hiszpania \| Spain \| 12–20\| Z Florencji w XV w. \(^c\) – w dniach From Florence in the 15th century \(^c\) – in days Miasta docelowe Destination of towns \| Piza \| 3 \| \|---------------\|---\| \| Wenecja \| 5 \| \| Bolonia \| 6 \| \| Genua \| 8 \| \| Neapol, Rzym \| 10\| \| Awinion, Palermo \| 30\| \| Barcelona, Brugia, Walencja \| 60\| \| Londyn \| 90\| \(^a\) Dane dotyczą w przypadku: Polski – przesyłek listowych, Florencji – rachunków bankowych. \(^b\) W pierwszej połowie XVI w.; dane sporządzono w oparciu o korespondencję nadchodzącą do Jana Dantyszka na Warmię w latach 1533 i 1534; ilustruje ona tempo docierania listów i informacji; wiadomości o szczególnie ważnych wydarzeniach przekazywano szybciej. \(^c\) W drugiej połowie XV w. Data concern: for Poland – letters, for Florence – bank accounts In the first half of the 16th century; data were compiled based on mails reaching Jan Dantyszek in Warmia in 1533 and 1534; they present letters and information delivery time; news about particularly important events were transmitted faster. In second half of the 15th century. Na podstawie: R. de Rroover, The Rise and Decline of the Medici Bank 1397–1497, New York 1966, On the basis: s. 126; A. Wycząński, Polska służba dyplomatyczna w latach 1506–1530, w: Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII w., red. Z. Wójcik, Warszawa 1966, s. 32. Tabl. 14 (102). SZYBKOŚĆ DOCIERANIA KORESPONDENCJI (cd.) CORRESPONDENCE DELIVERY TIME (cont.) B. W LATACH 1496–1534 — do Wenecji IN 1496–1534 — to Venice \| Miasta nadania \(^a\) \| Czas trwania przesyłek listowych w dniach \| Miasta nadania \(^a\) \| Czas trwania przesyłek listowych w dniach \| \|------------------------\|------------------------------------------\|------------------------\|------------------------------------------\| \| \| przeciętny average \| minimalny minimum \| maksymalny maximum \| \| przeciętny average \| minimalny minimum \| maksymalny maximum \| \| Udine \(^b\) \| 2 \| 1,5 \| 6 \| Raguza (Dubrownik) \| 14 \| 5 \| 26 \| \| Florencja Florence \| 3 \| 1 \| 13 \| Korfu Corfu \| 15 \| 7 \| 45 \| \| Mediolan Milan \| 3 \| 1 \| 8 \| Antwerpia Antwerp \| 16 \| 8 \| 36 \| \| Trydent \(^c\) Trento \(^c\) \| 3 \| 1 \| 7 \| Barcelona Barcelona \| 19 \| 8 \| 77 \| \| Rzym Rome \| 4 \| 1,5 \| 9 \| Budapeszt Budapest \| 19 \| 7 \| 35 \| \| Genua Genoa \| 6 \| 2 \| 15 \| Norymberga Nuremberg \| 21 \| 8 \| 32 \| \| Innsbruck Innsbruck \| 6 \| 4 \| 16 \| Valladolid \(^g\) Valladolid \(^g\) \| 23 \| 12 \| 63 \| \| Zara (Zadar) \(^d\) Zadar \(^d\) \| 6 \| 1 \| 25 \| Londyn London \| 24 \| 9 \| 52 \| \| Kair Cairo \| 8 \| 3 \| 10 \| Palermo Palermo \| 25 \| 8 \| 48 \| \| Neapol Naples \| 8 \| 4 \| 20 \| Burgos \(^h\) Burgos \(^h\) \| 27 \| 11 \| 42 \| \| Blois \(^e\) Blois \(^e\) \| 10 \| 4,5 \| 27 \| Kandia Candida \(^i\) \| 33 \| 19 \| 81 \| \| Bruksela Brussels \| 10 \| 9 \| 35 \| Konstantynopol Constantinople \| 34 \| 15 \| 81 \| \| Augsburg Augsburg \| 12 \| 5 \| 21 \| Nauplion \(^k\) Nafplio \(^k\) \| 34 \| 18 \| 60 \| \| Marsylia Marseille \| 12 \| 8 \| 21 \| Lizbona Lisbon \| 43 \| 27 \| 69 \| \| Paryż Paris \| 12 \| 7 \| 34 \| Aleksandria Alexandria \| 55 \| 17 \| 89 \| \| Trani \(^f\) Trani \(^f\) \| 12 \| 4 \| 30 \| Damaszek Damascus \| 76 \| 28 \| 102 \| \| Lyon Lyon \| 13 \| 4 \| 25 \| \| \| \| \| \| Wiedeń Vienna \| 13 \| 8 \| 32 \| \| \| \| \| \| Calais Calais \| 14 \| 12 \| 32 \| \| \| \| \| \(a\) Dotyczy miast utrzymujących stany kontakt z Wenecją. \(b–k\) Miasto: \(b\) – we Włoszech na płn.-wsch. skraju Niziny Weneckiej, \(c\) – w pn. Włoszech, \(d\) – w Chorwacji (Dalmacja) nad Morzem Adriatyckim, \(e\) – w środkowej Francji nad Loarą, \(f\) – w pld.-wsch. Włoszech nad Morzem Adriatyckim, \(g\) – w środkowej Hiszpanii nad rzeką Pisuerga, \(h\) – w pn. Hiszpanii nad rzeką Arlanżoh, \(i\) – na Krecie, \(k\) – w Grecji na Peloponezie. Uwaga. Dane sporządzono w oparciu o ok. 10 tys. listów rządowych oraz listów ambasadorów, kupców i osób prywatnych, które nadeszły do władz Wenecji. \(a\) Concerns towns which maintained schedule communications with Venice. \(b–k\) Town: \(b\) – on the north-eastern edge of the Venetian Plain in Italy, \(c\) – in northern Italy, \(d\) – in Croatia (Dalmatia) at the Adriatic Sea, \(e\) – at the Loire in central France, \(f\) – in south-eastern Italy at the Adriatic Sea, \(g\) – at the Pisuerga in central Spain, \(h\) – at the Arlanžoh in northern Spain, \(i\) – on Crete, \(k\) – in the Peloponnese in Greece. Note. Data were compiled based on ca. 10 thous. government letters and mail by ambassadors, merchants and private persons which reached the Venetian authorities. Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródlziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, On the basis: s. 401. \| Kraje \| Countries \| Czas trwania przesyłek listowych D+1\(^a\) w % ogółu przesyłek listowych \| \|-------\|------------\|--------------------------------------------------------------------------\| \| Polska \| Poland \| 53,4 \| \| Belgia \| Belgium \| 93,3 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 83,6 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 93,2 \| \| Słowacja \| Slovakia \| 96,8 \| \| Finlandia \| Finland \| 91,1 \| \| Francja \| France \| 83,4 \| \| Hiszpania \| Spain \| 91,2 \| \| Holandia \| Netherlands \| 95,2 \| \| Niemcy \| Germany \| 94,0 \| \| Rumunia \| Romania \| 52,6 \| \| Szwecja \| Sweden \| 93,7 \| \| Węgry \| Hungary \| 93,7 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 87,9 \| \| Włochy \| Italy \| 88,6\(^b\) \| \(^a\) D+1 oznacza dzień nadania plus 1 dzień. \(^b\) 2007 r. \(^a\) \(D+1=\) day of mailing plus 1 day. \(^b\) 2007. Na podstawie: Postal services. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table On the basis: W 1558 r. Zygmunt II August Król Rzeczypospolitej Obojga Narodów zorganizował „pocztę, czyli konie rozstawne” pomiędzy Krakowem a Wenecją, przez Wiedeń. Korzystając z założonych wzdłuż traktu własnych stacji konnych, jazda docelowa zajmowała łącznie 15 dni. Początkowo połączenia pocztowe odbywały się co tydzień, później dwa razy w miesiącu. W 1562 r. król powierzył Krzysztofowi Taxisowi (nadwornemu poczmistrzowi cesarskiemu) organizację i kierownictwo całej poczty w Polsce na zasadzie urzędu królewskiego (na rysunku zachowano nazwy miejscowości używane ówcześnie). In 1558 Zygmunt II August King of Poland and Grand Duke of Lithuania mail-coach services between Kraków and Venice, via Vienna. With the use of specially-arranged stables located along the track, the journey took 15 days altogether. Initially mail coaches ran every week; later twice a month. In 1562 the King awarded the royal appointment to Krzysztof Taxis (postmaster imperial court) and entrusted to him the organisation and management of mail services in Poland (the picture contains the names of the localities used at that time). Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, s. 82. On the basis: Ożywienie kontaktów dyplomatycznych doprowadziło m. in. do uruchomienia w 1792 r. specjalnego połączenia pocztowego na trasie Warszawa–Kamieniec Podolski i stąd przez Bukareszt do Konstantynopola. Dzięki szybkiemu połączeniu linia ta stała się znana w całej Europie, a z jej usług korzystały również dwory obce. The intensification of diplomatic contacts led to, among other things, the launching of a special postal service in 1792 on the route from Warsaw to Kamieniec Podolski, and from there through Bucharest to Constantinople. Due to this fast connection, the line became known throughout Europe, and foreign courts also took advantage of its services. Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, On the basis: s. 112 i 113. SCHEMAT REGULARNYCH POŁĄCZEŃ POCZTOWYCH W POLSCE W DRUGIEJ POŁOWIE XVIII W. A CHART OF THE REGULAR POSTAL LINKS IN POLAND IN THE SECOND HALF OF THE 18th CENTURY Regularne linie poczty polskiej Regular lines of the Polish post Crossy poczty pruskiej Crossings of the Prussian postal service Linie poczty rosyjskiej Lines of the Russian postal service Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, s. 73. On the basis: GŁÓWNE TRAKTY POCZTOWE W POLSCE W DRUGIEJ POŁOWIE XVIII W. MAJOR POSTAL ROUTES IN POLAND IN THE SECOND HALF OF THE 18th CENTURY Granica Rzeczypospolitej do 1772 r. The border of the Republic of Poland to 1772 Granica między Koroną a Litwą The border between the Crown and Lithuania Główne trakty pocztowe The main postal routes Na podstawie: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., red. A. Mączak, t. II, Warszawa 1981, s. 83. On the basis: \| Kraje \| Countries \| 1928 \| 1937 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| total \| \| \| \| \| w mln szt. \| in mln units \| of which foreign \| of total number — per capita in units \| \| Polska \| Poland \| 934 \| 908 \| 99 \| 26 \| \| Anglia \| England \| 6 565 \| 8 292 \| 503 \| 175 \| \| Belgia \| Belgium \| 1 207 \| 1 430 \| 163 \| 171 \| \| Francja \| France \| 6 288 \| 6 060 \| 461 \| 144 \| \| Holandia \| Netherlands \| 971 \| 1 170 \| 118 \| 136 \| \| Niemcy \| Germany \| 7 770 \| 6 815 \| 377 \| 100 \| \| Rumunia \| Romania \| 423 \| 455 \| 39 \| 23 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 645 \| 731 \| 141 \| 175 \| \| Szwecja \| Sweden \| 455 \| 623 \| 55 \| 99 \| \| Węgry \| Hungary \| 333 \| 496 \| 47 \| 55 \| \| Włochy \| Italy \| 2 220 \| 2 668 \| 181 \| 62 \| \| ZSRRc \| Soviet Union \| 804 \| 1 648 \| 17 \| 9 \| a Bez listów tranzytowych. b Łącznie z listami tranzytowymi. c Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. a Excluding transit letters. b Including transit letters. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 207. On the basis: Tabl. 16 (104). TELEGRAMY TELEGRAMS A. W 1913 R. IN 1913 \| Kraje \| Countries \| W mln szt. \| Na 100 ludności w szt. \| \|-------\|-----------\|-------------\|------------------------\| \| \| \| In mln units \| Per 100 population in units \| \| Galicja \| Galicia \| 2,4 \| 30 \| \| Górny Śląsk \| Upper Silesia \| 0,7 \| 78 \| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 4,5 \| 37 \| \| Zabór pruski \| Prussian Partition \| 1,2 \| 44 \| \| Austria \| Austria \| 23,3 \| 79 \| \| Francja \| France \| 52,0 \| 133 \| \| Hiszpania \| Spain \| 7,4 \| 36 \| \| Niemcy \| Germany \| 52,3 \| 77 \| \| Węgry \| Hungary \| 26,5 \| 124 \| \| Włochy \| Italy \| 20,0 \| 57 \| \| Zjednoczone Królestwo \| United Kingdom \| 87,1 \| 189 \| a Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. W Galicji liczba nadanych telegramów wzrosła z 456 tys. w 1880 r. do 2 434 tys. w 1911 r., tj. z 76 do 302 telegramów na 1 000 ludności; w tych samych latach w całej Austrii liczba telegramów wzrosła z 6,2 mln do 21,0 mln, tj. z 280 do 735 na 1 000 ludności. W Wielkim Księstwie Poznańskim liczba nadanych telegramów wzrosła z 499 tys. w 1890 r. do 986 tys. w 1910 r., tj. z 256 do 470 na 1 000 ludności; w tych samych latach w całych Niemczech liczba telegramów wzrosła z 22,2 mln do 48,2 mln, tj. z 449 do 742 na 1 000 ludności. Note. The number of telegrams sent from Galicia increased from 456 thous. in 1880 to 2 434 thous. in 1911, i.e. from 76 to 302 telegrams per 1 000 population; in the same years in the whole Austria, the number of telegrams increased from 6,2 mln to 21,0 mln, i.e. from 280 to 735 per 1 000 population. In the Grand Duchy of Posen the number of sent telegrams increased from 499 thous. in 1890 to 986 thous. in 1910, i.e. from 256 to 470 per 1 000 population; in the same years in the whole Germany, the number of telegrams increased from 22,2 mln to 48,2 mln, i.e. from 449 to 742 per 1 000 population. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 273 i 274; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 833, 849–852. \| Kraje \| Countries \| 1924 \| 1928 \| 1937 \| 1960 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w mln szt. \| in mln units \| ogółem total \| w tym zagraniczne of which foreign \| ogółem total \| krajowe domestic \| zagraniczne foreign \| \| Polska \| Poland \| 7,0 \| 7,4 \| 3,3 \| 0,4 \| 95 \| 318 \| 20 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| . \| . \| . \| 326 \| 155 \| \| Belgia \| Belgium \| 15,2 \| 10,5 \| 5,9 \| 2,6 \| 707 \| 356 \| 136 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 4,7 \| 7,9 \| 4,7 \| 1,3 \| 310 \| 853 \| 50a \| \| Dania \| Denmark \| . \| 3,4 \| 2,5 \| 1,6 \| 666 \| . \| . \| \| Francja \| France \| 48,0 \| 47,2 \| 34,7 \| 7,6 \| 706 \| 268 \| 96 \| \| Grecja \| Greece \| . \| 4,7 \| 4,9 \| 0,6 \| 697 \| . \| . \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| 8,1 \| 5,3 \| 3,9 \| 617 \| 200 \| 166 \| \| Niemcy \| Germany \| 36,6 \| 41,2 \| 20,3 \| 6,4 \| 299 \| x \| x \| \| NRD \| GDR \| x \| x \| x \| x \| x \| 571 \| 23 \| \| RFN \| FRG \| x \| x \| x \| x \| x \| 367 \| 104 \| \| Norwegia \| Norway \| . \| 5,7 \| 4,2 \| 1,6 \| 1 448 \| . \| . \| \| Rumunia \| Romania \| 8,6 \| 8,0 \| 3,9d \| 0,6d \| 204d \| 252 \| . \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 3,3 \| 5,0 \| 2,8 \| 2,3 \| 674 \| . \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| 4,1 \| 5,5 \| 4,7 \| 1,9 \| 753 \| 470 \| 189 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 63,2 \| 67,1 \| 67,1 \| 17,8 \| 1 418 \| 259 \| 179 \| \| Włochy \| Italy \| 26,0 \| 35,2 \| 27,0 \| 3,2 \| 622 \| 708 \| 79 \| a 1965 r. b W latach 1924–1937 łącznie z Algierem. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d 1936 r. e W latach 1924–1937 Anglia. a 1965. b In 1924–1937 including Algier. c Respectively: East Germany and West Germany. d 1936. e In 1924–1937 England. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1926, Geneva 1927, s. 129–131; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 266. \| Kraje \| W tys. szt. \| Na 1 000 ludności w szt. \| \|---------------\|-------------\|--------------------------\| \| Galicja \| 7,4 \| 0,9 \| \| Górny Śląsk \| 9,0 \| 10,0 \| \| Królestwo Polskie \| 47 \| 3,8 \| \| Zabór pruski \| 25 \| 9,3 \| \| Austria \| 162 \| 5,5 \| \| Francja \| 310 \| 7,9 \| \| Hiszpania \| 32 \| 1,6 \| \| Niemcy \| 1 428 \| 21,1 \| \| Węgry \| 76 \| 3,6 \| \| Włochy \| 90 \| 2,6 \| \| Zjednoczone Królestwo \| 787 \| 17,1 \| a Wielka Brytania i Irlandia. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 277; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 833, 849–852. ### Tabl. 17 (105). APARATY TELEFONICZNE I ABONENCI TELEFONICZNI (cd.) TELEPHONE SETS AND TELEPHONE SUBSCRIBERS (cont.) #### B. W LATACH 1928–1970 — aparaty telefoniczne IN 1928–1970 — telephone sets \| Countries \| 1928 in thous. \| 1937 in thous. \| 1950 per 1,000 population in units \| 1970 per 1,000 population in units \| \|-----------\|----------------\|----------------\|-----------------------------------\|-----------------------------------\| \| Poland \| 162 \| 272 \| 7 \| 1 \| 57 \| \| Belgium \| 224 \| 394 \| 47 \| 80 \| 211 \| \| Czechoslovakia \| 147 \| 221 \| 15 \| 36 \| 138 \| \| Denmark \| 331 \| 426 \| 113 \| 169 \| 339 \| \| France \| 966 \| 1,553 \| 37 \| 58 \| 172 \| \| Spain \| . \| 329<sup>a</sup> \| 13<sup>a</sup> \| 23 \| 135 \| \| Netherlands \| 258 \| 404 \| 47 \| 77 \| 260 \| \| Germany \| 2,950 \| 3,624 \| 53 \| x \| x \| \| GDR<sup>b</sup> \| x \| x \| x \| . \| 123 \| \| FRG<sup>b</sup> \| x \| x \| x \| 49 \| 225 \| \| Switzerland \| 247 \| 431 \| 103 \| 191 \| 482 \| \| Sweden \| 466 \| 725 \| 116 \| 230 \| 537 \| \| United Kingdom<sup>c</sup> \| 1,755 \| 3,019 \| 64 \| 107 \| 267 \| <sup>a</sup> 1935 r. <sup>b</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>c</sup> W latach 1928 i 1937 Anglia. Aparaty telefoniczne na 1 000 ludności w szt.: Telephone sets per 1 000 population in units: \| Countries \| 1950 \| 1970 \| \|-----------\|------\|------\| \| Austria \| 60 \| 193 \| \| Bulgaria \| 11 \| 55 \| \| Finland \| 82 \| 252 \| \| Hungary \| . \| 80 \| \| Italy \| 27 \| 171 \| Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 274; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 253. \| Countries \| 1987 \| 2000 \| 2010 \| 1995 \| 2000 \| 2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Poland \| 122<sup>b</sup> \| 281 \| 183 \| 2,0<sup>c</sup> \| 176<sup>c</sup> \| 1 232<sup>c</sup> \| \| Austria \| 525 \| 499 \| 405 \| 48 \| 764 \| 1 458 \| \| Belgium \| 476 \| 495 \| 433 \| 23 \| 553 \| 1 135 \| \| Bulgaria \| 248 \| 360 \| 297 \| 2,5 \| 92 \| 1 361 \| \| Czechoslovakia \| 246 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| 378 \| 229 \| 4,7 \| 424 \| 1 218 \| \| Slovakia \| x \| 314 \| 201 \| 0,2 \| 230 \| 1 085 \| \| Denmark \| 641 \| 718 \| 471 \| 157 \| 630 \| 1 258 \| \| Finland \| 496 \| 551 \| 233 \| 203 \| 721 \| 1 564 \| \| France \| 459 \| 576 \| 562 \| 23 \| 492 \| 1 007 \| \| Spain \| 315 \| 425 \| 439 \| 24 \| 602 \| 1 120 \| \| Netherlands \| 518 \| 623 \| 435 \| 35 \| 678 \| 1 155 \| \| Germany \| x \| 610 \| 642 \| 46 \| 585 \| 1 270 \| \| GDR<sup>d</sup> \| 233 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| FRG<sup>d</sup> \| 659 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Romania \| . \| 176 \| 209 \| 0,4 \| 113 \| 1 136 \| \| Switzerland \| 856 \| 730 \| 640 \| 64 \| 647 \| 1 258 \| \| Sweden \| 890 \| 649 \| 525 \| 227 \| 719 \| 1 161 \| \| Hungary \| 152 \| 372 \| 298 \| 26 \| 301 \| 1 203 \| \| United Kingdom \| 524 \| 598 \| 539 \| 99 \| 738 \| 1 308 \| \| Italy \| 489 \| 477 \| 355 \| 69 \| 741 \| 1 496 \| <sup>a</sup> Standardowe łącza główne. <sup>b</sup> Dane dotyczą aparatów telefonicznych przylaczałnych do sieci na 1 000 ludności. <sup>c</sup> Łącznie z użytkownikami (usługi z przedpłatą). <sup>d</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>a</sup> Standard main lines. <sup>b</sup> Data concern telephone sets connected to phone lines per 1 000 population. <sup>c</sup> Including users (services with pre-paid). <sup>d</sup> Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 854 i 855; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 253; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 410; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 471 i 472. \| Kraje \| Countries \| 2005 \| 2010 \| 2004 \| 2008 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| gospodarstwa domowe posiadające dostęp do Internetu w % ogółu gospodarstw<sup>a</sup> \| szerokopasmowy dostęp – łącza na 1 000 ludności \| \| Polska \| Poland \| 30 \| 63 \| 0,5 \| 9,6 \| \| Austria \| Austria \| 47 \| 73 \| 8,7 \| 20,8 \| \| Belgia \| Belgium \| 50 \| 73 \| 14,0 \| 26,6 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 10<sup>b</sup> \| 33 \| . \| 9,5 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 19 \| 61 \| 0,7 \| 15,8 \| \| Dania \| Denmark \| 75 \| 86 \| 15,6 \| 37,4 \| \| Finlandia \| Finland \| 54 \| 81 \| 11,0 \| 30,7 \| \| Francja \| France \| 34<sup>b</sup> \| 74 \| 8,2 \| 26,2 \| \| Hiszpania \| Spain \| 36 \| 59 \| 6,7 \| 19,8 \| \| Holandia \| Netherlands \| 78 \| 91 \| 14,7 \| 35,8 \| \| Niemcy \| Germany \| 62 \| 82 \| 6,7 \| 26,3 \| \| Rumunia \| Romania \| 6<sup>b</sup> \| 42 \| . \| 10,7 \| \| Słowacja \| Slovakia \| 23 \| 67 \| 0,4 \| 9,6 \| \| Szwecja \| Sweden \| 73 \| 88 \| 12,1 \| 32,5 \| \| Węgry \| Hungary \| 22 \| 60 \| 2,2 \| 15,7 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 60 \| 80 \| 7,4 \| 27,5 \| \| Włochy \| Italy \| 39 \| 59 \| 6,1 \| 18,1 \| <sup>a</sup> Dane dotyczą gospodarstw domowych z co najmniej 1 osobą w wieku 16–74 lata. <sup>b</sup> 2004 r. Data concern households with at least one person aged 16–74. b 2004. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 578 On the basis: i 581; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 288; Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2011 r. Raport, Warszawa 2012. HANDEL ZAGRANICZNY FOREIGN TRADE Tabl. 1 (107). OBROTY HANDLU ZAGRANICZNEGO (ceny bieżące) FOREIGN TRADE TURNOVER (current prices) A. W LATACH 1460–1800\(^a\) IN 1460–1800\(^a\) \| Lata Years \| Obroty Turnover \| Saldo Balance \| \|------------\|-----------------\|---------------\| \| \| ogółem total \| import imports \| eksport exports \| \| 1460 \| 243 \| 183 \| 60 \| −123 \| \| 1470 \| 159 \| 96 \| 63 \| −33 \| \| 1475 \| 231 \| 135 \| 96 \| −39 \| \| 1492 \| 567 \| 245 \| 322 \| +77 \| \| 1583 \| 6 419 \| 2 140 \| 4 279 \| +2 139 \| \| 1634 \| 27 969 \| 9 090 \| 18 879 \| +9 789 \| \| 1640–1643 \| 40 120 \| 14 945 \| 25 175 \| +10 230 \| \| 1645–1646 \| 24 455 \| 11 123 \| 13 332 \| +2 209 \| \| 1647–1649 \| 34 822 \| 11 837 \| 22 985 \| +11 148 \| Gdańsk\(^b\) In thousand Prussian grzywna W tysiącach riksdalarów\(^c\) In thousand riksdalers\(^c\) \| Lata Years \| Obroty Turnover \| Saldo Balance \| \|------------\|-----------------\|---------------\| \| \| ogółem total \| import imports \| eksport exports \| \| 1665 \| 440 \| 90 \| 350 \| +260 \| \| 1675 \| 1 130 \| 430 \| 700 \| +270 \| \| 1685 \| 2 280 \| 880 \| 1 400 \| +520 \| \| 1695 \| 850 \| 210 \| 640 \| +430 \| \| 1748\(^d\) \| 4 070 \| 1 143 \| 2 927 \| +1 784 \| \| 1775–1777 \| 20 247 \| 9 913 \| 10 334 \| +421 \| \| 1778–1780 \| 14 125 \| 6 213 \| 7 912 \| +1 699 \| \| 1781–1783 \| 13 272 \| 5 608 \| 7 664 \| +2 056 \| \| 1784–1786\(^e\) \| 19 552 \| 5 821 \| 13 731 \| +7 910 \| \| 1789–1791\(^f\) \| 14 682 \| 5 788 \| 8 894 \| +3 106 \| Wielkie Księstwo Litewskie – w tys. złp Grand Duchy of Lithuania – in thous. złp \| Lata Years \| Obroty Turnover \| Saldo Balance \| \|------------\|-----------------\|---------------\| \| \| ogółem total \| import imports \| eksport exports \| \| 1786–1788 \| 28 459 \| 16 691 \| 11 768 \| −4 923 \| \| 1789–1791\(^f\) \| 47 893 \| 23 306 \| 24 587 \| +1 281 \| \(^a\) W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. \(b\) Dane dotyczą morskiego handlu zagranicznego. \(c\) W latach 1665–1748 dane sporządzono w oparciu o rejestry cła sundzkiego. \(d\) Dane przeliczono z florenów na riksdalery według kursu 3:1. \(e\) W tysiącach liwrów francuskich. \(f\) Znaczny wzrost obrotów handlowych od 1789 r. może być pozorny i bardziej wynikać z wprowadzenia rok wcześniej nowych instruktaży celnych; przyczyniły się one do poprawy pracy komór celnych, pełniejszej rejestracji i oceny przewożonych towarów. \(a\) In long-term period — annual averages. \(b\) Data concern maritime foreign trade. \(c\) In 1665–1748 data calculated based on Øresund customs records. \(d\) Data converted from florins to riksdalers using the exchange rate 3:1. \(e\) In thousand French livres. \(f\) A significant increase in the trade turnover since 1789 may be only apparent and result from new instructions for customs introduced a year earlier; they contributed to an improvement in the functioning of customs houses, better registration and assessment of shipped goods. \| Lata / Years \| Obroty / Turnover \| Saldo / Balance \| \|--------------\|------------------\|----------------\| \| \| ogółem / total \| import / imports \| eksport / exports \| \| Anglia / England \| \| \| \| \| 1565 \| 248 \| 145 \| 103 \| −43 \| \| 1575 \| 421 \| 229 \| 192 \| −37 \| \| 1585 \| 716 \| 290 \| 426 \| +136 \| \| 1595 \| 954 \| 482 \| 472 \| −10 \| \| 1605 \| 902 \| 321 \| 581 \| +260 \| \| 1615 \| 900 \| 338 \| 562 \| +224 \| \| 1625 \| 834 \| 263 \| 571 \| +309 \| \| 1635 \| 1 088 \| 526 \| 562 \| +36 \| \| 1646 \| 1 051 \| 501 \| 549 \| +48 \| \| Szwecja / Sweden \| \| \| \| \| 1741–1750 \| 4 263 \| 2 161 \| 2 102 \| −59 \| \| 1751–1760 \| 4 150 \| 2 014 \| 2 136 \| +122 \| \| 1761–1770 \| 5 179 \| 2 475 \| 2 704 \| +229 \| \| 1771–1780 \| 5 176 \| 2 227 \| 2 949 \| +722 \| \| 1781–1790 \| 5 950 \| 2 804 \| 3 146 \| +342 \| \| 1791–1800 \| 4 924 \| 1 754 \| 3 170 \| +1 416 \| a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. g Dane dotyczą handlu bałtyckiego prowadzonego przez kupców angielskich na statkach angielskich i obcych, ale nie uwzględniają trudnego do uchwycenia obcego pośrednictwa; w świetle rejestrów dla sundzkiego okazuje się, że dopiero z chwilą założenia Kompanii Wschodniej w 1579 r. bilans handlu bałtyckiego kupców angielskich stał się wyraźnie dodatni. h W danych nie uwzględniono przemytu. a In long-term period — annual averages. g Data refer to the Baltic trade carried out by English merchants on English and foreign ships, but do not include foreign intermediaries that are difficult to measure; according to Øresund customs records it turns out that no earlier than the foundation of the Eastland Company in 1579, the balance of the Baltic trade carried out by English merchants became evidently positive. h Data do not include smuggling. Od 1466 r., tj. od końca wojny trzynastoletniej bilans handlowy Gdańska, który ponownie znalazł się w granicach Polski, ulegał systematycznej aktywizacji. W ostatniej ćwierci XV w. doszło do zasadniczych przemian w jego handlu morskim, w którym zaczął dominować wywoż zboża i drewna (wańczos – najlepszy gatunek deszczułek do naczyń bednarskich, klepka i inne), co skutkowało dodatnim bilansem. Ten dodatni bilans utrzymywał się do końca przynależności Gdańska do Polski (do 1793 r.) i dobrze charakteryzuje jego miejsce w ówczesnej wielkiej wymianie towarowej północnej Europy. Starting from 1466, i.e. from the end of the Thirteen Years’ War, the balance of trade of Gdańsk (again incorporated to Poland) was systematically getting active. In the last quarter of the 15th century, major differences occurred in maritime trade — cereals and wood exports were prevalent (boustaves — the best kind of staves used for cooperry, staves and others) and resulted in a positive balance. Such a balance dominated until Gdańsk ceased being part of Poland (until 1793) and is typical for the town’s position in the trade carried out in Northern Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 147 i 148; G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 164; E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, Piotrków Trybunalski 2001, s. 160; H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elźbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 283; L. Żytkowicz, Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej, „Zapiski Historyczne”, t. XLI, z. 2, Toruń 1976, s. 92 i 99; obliczenia własne. TARGI W POLSCE W XII W. MARKETPLACES IN POLAND IN THE 12th CENTURY - Targi istniejące w XII w. Marketplaces existing in the 12th century - Targi w grodach istniejących do końca XII w. Marketplaces in towns existing until the end of the 12th century - Targi w grodach istniejących od końca XII w. Marketplaces in towns existing from the end of the 12th century - Siedziby biskupstw Headquarters of bishoprics Na podstawie: Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, Warszawa 1962, Ergon. t. III. On the basis: Granice Pomorza Zachodniego Western Pomerania border Kierunki wymiany handlowej Trade exchange directions DROGI HANDLOWE POLSKI PIASTOWSKIEJ (X–XIV W.) TRADE ROUTES IN POLAND DURING THE PIAST DYNASTY (10th–14th CENTURY) Znaczne ośrodki handlowe Major shopping centres Mniejsze ośrodki handlowe Minor shopping centres Komory celne i targi oraz miejscowości orientacyjne The customs chambers, fair and villages of indirect Drogi handlowe Trade routes Drogi handlowe bliżej nieokreślone Other trade routes Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, str. 63. On the basis: \| Lata/Years \| Królestwo Polskie/Kingdom of Poland \| Austro-Węgry/Austria-Hungary \| Francja/France \| \|------------\|-----------------------------------\|-----------------------------\|---------------\| \| \| ogółem/total \| import/imports \| eksport/exports \| Relacja eksportu do importu w%/Relation of exports to imports in % \| \| 1817–1820 \| 98 \| 123 \| 52 \| 23 \| \| 1821–1825 \| 100 \| 100 \| 100 \| 56 \| \| 1826–1830 \| 109 \| 95 \| 135 \| 79 \| \| 1833–1835 \| 107 \| 111 \| 101 \| 50 \| \| 1836–1840 \| 127 \| 116 \| 148 \| 71 \| \| 1841–1845 \| 141 \| 107 \| 202 \| 105 \| \| 1846–1850 \| 133 \| 113 \| 168 \| 82 \| \| 1831–1835 \| 100 \| 100 \| 100 \| 108 \| \| 1836–1840 \| 122 \| 128 \| 116 \| 98 \| \| 1841–1844 \| 135 \| 142 \| 128 \| 99 \| \| 1845–1847 \| 145 \| 161 \| 129 \| 87 \| \| 1848–1849 \| 87 \| 112 \| 64 \| 61 \| \| 1850–1851 \| 171 \| 202 \| 142 \| 76 \| \| 1817–1820 \| 97 \| 80 \| 114 \| 152 \| \| 1821–1825 \| 100 \| 100 \| 100 \| 106 \| \| 1826–1830 \| 112 \| 118 \| 112 \| 107 \| \| 1831–1835 \| 119 \| 117 \| 126 \| 109 \| \| 1836–1840 \| 151 \| 156 \| 147 \| 99 \| \| 1841–1845 \| 189 \| 107 \| 172 \| 88 \| \| 1846–1850 \| 193 \| 190 \| 196 \| 110 \| a W przypadku Austro-Wegier – 1831–1835=100, Hiszpanii – 1822–1825=100, Szwecji – 1832–1835=100. a For Austria-Hungary – 1831–1835=100, Spain – 1822–1825=100, Sweden – 1832–1835=100. \| Lata Years \| Obroty Turnover \| Relacja eksportu do importu w % \| \|------------\|-----------------\|--------------------------------\| \| \| ogółem total \| import imports \| eksport exports \| Relation of exports to imports in % \| \| 1822–1825 \| 100 \| 100 \| 100 \| 94 \| \| 1826–1830 \| 101 \| 110 \| 91 \| 78 \| \| 1831–1835 \| 102 \| 99 \| 105 \| 100 \| \| 1836–1840 \| 124 \| 124 \| 123 \| 93 \| \| 1841–1845 \| 124 \| 124 \| 124 \| 94 \| \| 1846–1850 \| 143 \| 142 \| 143 \| 95 \| Hiszpania Spain \| Lata Years \| Obroty Turnover \| Relacja eksportu do importu w % \| \|------------\|-----------------\|--------------------------------\| \| 1832–1835 \| 100 \| 100 \| 100 \| 114 \| \| 1836–1840 \| 123 \| 125 \| 121 \| 110 \| \| 1841–1845 \| 126 \| 127 \| 125 \| 112 \| \| 1846–1850 \| 153 \| 154 \| 151 \| 111 \| Szwecja Sweden a W przypadku Austro-Węgier – 1831–1835=100, Hiszpanii – 1822–1825=100, Szwecji – 1832–1835=100. Uwaga. Wskaźniki dynamiki i relacji obliczono na podstawie przeciętnych rocznych obrotów handlu zagranicznego. Note. Indices and relations are calculated on the basis of annual averages foreign trade turnover. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 289; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 619–622; obliczenia własne. \| Countries \| Turnover in bn krones \| Relation of exports to imports in %a \| Turnover per capita in krones \| \|--------------------\|-----------------------\|-------------------------------------\|-------------------------------\| \| Kingdom of Poland \| 3,0 \| 89 \| 248 \| \| Austria-Hungary \| 5,6 \| 87 \| 109 \| \| Belgium \| 11,8 \| 87 \| 1 590 \| \| Denmark \| 1,6 \| 78 \| 557 \| \| France \| 16,6 \| 87 \| 418 \| \| Spain \| 1,9 \| 100 \| 97 \| \| Netherlands \| 12,0 \| 80 \| 2 030 \| \| Germany \| 21,1 \| 84 \| 325 \| \| Russia \| 6,6 \| 135 \| 50 \| \| Romania \| 1,0 \| 150 \| 136 \| \| Switzerland \| 2,9 \| 71 \| 763 \| \| Sweden \| 1,7 \| 89 \| 309 \| \| Italy \| 5,4 \| 64 \| 159 \| \| United Kingdom \| 29,6 \| 79 \| 656 \| a Dane przybliżone. b Wielka Brytania i Irlandia. a Approximate data. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice statystyczne, Kraków 1917, On the basis: s. 76. \| Kraje \| Countries \| 1928 \| 1938 \| 1928 \| 1938 \| 1928 \| 1938 \| 1928 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| import \| eksport \| import \| eksport \| na 1 mieszkańca w USD \| eksport \| \| \| \| w mln USD \| in mln USD \| w mln USD \| in mln USD \| per capita in USD \| exports \| \| Polska \| Poland \| 377 \| 146 \| 281 \| 133 \| 12,6 \| 4,2 \| 9,4 \| 3,8 \| \| Austria \| Austria \| 456 \| 144 \| 311 \| 86 \| 69,1 \| 21,2 \| 47,1 \| 12,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 839 \| 453 \| 858 \| 429 \| 104,9 \| 55,2 \| 107,3 \| 52,3 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 567 \| 172 \| 627 \| 209 \| 43,6 \| 12,2 \| 48,2 \| 14,9 \| \| Finlandia \| Finland \| 202 \| 108 \| 157 \| 107 \| 59,4 \| 30,9 \| 46,2 \| 30,6 \| \| Francja \| France \| 2 095 \| 785 \| 2 014 \| 517 \| 51,1 \| 18,7 \| 49,1 \| 12,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| 580 \| . \| 409 \| . \| 25,2 \| . \| 17,8 \| . \| \| Holandia \| Netherlands \| 1 079 \| 460 \| 798 \| 337 \| 138,3 \| 57,5 \| 102,3 \| 42,1 \| \| Niemcy \| Germany \| 3 335 \| 1 296 \| 2 766 \| 1 250 \| 52,1 \| 19,1 \| 43,2 \| 18,4 \| \| Rumunia \| Romania \| 196 \| 80 \| 164 \| 93 \| 13,7 \| 5,3 \| 11,5 \| 6,2 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 512 \| 215 \| 408 \| 178 \| 128,0 \| 52,4 \| 102,0 \| 43,4 \| \| Szwecja \| Sweden \| 458 \| 309 \| 422 \| 274 \| 75,1 \| 49,0 \| 69,2 \| 43,5 \| \| Węgry \| Hungary \| 212 \| 72 \| 144 \| 91 \| 24,7 \| 8,1 \| 16,7 \| 10,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 5 233 \| 2 478 \| 3 521 \| 1 359 \| 118,9 \| 53,6 \| 80,0 \| 29,4 \| \| Włochy \| Italy \| 1 153 \| 346 \| 766 \| 323 \| 28,1 \| 8,0 \| 18,7 \| 7,5 \| a Doly w zlocie według parytetu 1 USD=1,50463 g złota (tj. sprzed dewaluacji w 1933 r.). b Dane przybliżone z uwagi na szacunkową liczbę ludności dla lat 1928 i 1938. c Łącznie z Luksemburgiem. Uwaga. Spadek wartości importu i eksportu w latach 30. XX w. wynikał ze spadku obrotów w ujęciu ilościowym oraz silnego zalamania cen; np. wskaźniki wartości obrotów dla świata przy podstawie 1929=100 wynosiły: w 1931 r. – 57,9; w 1934 r. – 34,0; w 1938 r. – 40,2; w tych samych latach wskaźniki ilości obrotów wynosiły odpowiednio: 85,4; 78,6; 88,9, a wskaźniki cen (liczone w zlocie) – 68,0; 43,0; 45,4. Note. Decrease in imports and exports value in the 1930s resulted from the quantitative drop in turnover and price slump; e.g. indices of the turnover value for the world with the base 1929=100 amounted: in 1931 – 57,9, in 1934 – 34,0, in 1938 – 40,2; in the same years indices of the number of turnover amounted respectively: 85,4; 78,6; 88,9, and price indices (in gold) – 68,0; 43,0; 45,4. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 162; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 172; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 179; obliczenia własne. \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| 1950 \| 2010 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Import – cif \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poland \| 0,7 \| 1,5 \| 3,6 \| 19,1 \| 9,5 \| 48,9 \| 178,1\| 27 \| 4 623\| \| Austria \| 0,5 \| 1,4 \| 3,5 \| 24,5 \| 49,1 \| 69,0 \| 150,3\| 69 \| 17 934\| \| Belgium \| 1,9 \| 4,0 \| 11,4 \| 71,2 \| 120,0\| 177,0\| 390,6\| 217 \| 35 938\| \| Czechoslovakia \| 0,6 \| 1,8 \| 3,7 \| 14,8 \| x \| x \| x \| 52 \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 12,7c\| 33,9 \| 126,6\| x \| 12 027\| \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 8,8d \| 13,4 \| 67,7 \| x \| 12 469\| \| Finland \| 0,4 \| 1,1 \| 2,6 \| 15,6 \| 27,0 \| 33,9 \| 68,7 \| 97 \| 12 806\| \| France \| 3,0 \| 6,3 \| 19,1 \| 134,9\| 232,6\| 310,8\| 603,7\| 73 \| 9 588 \| \| Spain \| 0,4 \| 0,7 \| 4,7 \| 34,1 \| 125,9\| 152,9\| 315,5\| 14 \| 6 785 \| \| Netherlands \| 2,1 \| 4,5 \| 13,4 \| 76,9 \| 125,9\| 198,9\| 440,6\| 203 \| 26 540\| \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 358,1\| 495,4\| 1 068,1\| x \| 13 082\| \| GDR \| 0,5 \| 2,2 \| 4,8 \| 19,6 \| x \| x \| x \| 26 \| x \| \| FRG \| 2,7 \| 9,9 \| 30,0 \| 192,9\| x \| x \| x \| 55 \| x \| \| Romania \| 0,2 \| 0,6 \| 2,0 \| 12,9 \| 9,8 \| 13,1 \| 61,9 \| 15 \| 2 886\| \| Switzerland \| 1,0 \| 2,2 \| 6,5 \| 36,4 \| 69,5 \| 76,1 \| 166,9\| 223 \| 21 380\| \| Sweden \| 1,2 \| 2,9 \| 7,0 \| 33,4 \| 54,8 \| 73,3 \| 148,5\| 169 \| 15 827\| \| Hungary \| 0,3 \| 1,0 \| 2,5 \| 9,2 \| 11,1f\| 32,0 \| 87,6 \| 34 \| 8 757\| \| United Kingdom \| 7,0 \| 12,6 \| 21,7 \| 120,1\| 224,0\| 334,6\| 561,5\| 140 \| 9 024\| \| Italy \| 1,5 \| 4,7 \| 15,0 \| 99,5 \| 193,5\| 238,1\| 486,6\| 31 \| 8 045\| a Obroty w USD w latach 1950–1980 przeliczono ze złotych dewizowych; w latach 1950–1990 import – fob. b W latach 1950–1990 łącznie z Luksemburgiem. c 1993 r. d 1995 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f 1992 r. a Turnover in USD in 1950–1980 are converted from foreign exchange zlotys; in 1950–1990 imports – fob. b In 1950–1990 including Luxembourg. c 1993. d 1995. e Respectively: East Germany and West Germany. f 1992. \| Kraje \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| na 1 mieszkańca \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|----------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w USD per capita in USD \| \| Polska \(^a\) \| 0,6 \| 1,3 \| 3,5 \| 17,0 \| 14,3 \| 31,7 \| 159,8\| 26 \| 4 148 \| \| Austria \| 0,3 \| 1,1 \| 2,9 \| 17,5 \| 41,1 \| 64,2 \| 144,5\| 47 \| 17 257 \| \| Belgia \(^b\) \| 1,7 \| 3,8 \| 11,6 \| 64,1 \| 118,0\| 187,9\| 410,4\| 185 \| 37 761 \| \| Czechosłowacja \| 0,8 \| 1,9 \| 3,8 \| 14,6 \| x \| x \| x \| 63 \| x \| \| Czechy \| x \| x \| x \| x \| 12,9\(^c\) \| 29,1 \| 133,0\| x \| 12 637 \| \| Słowacja \| x \| x \| x \| x \| 8,6\(^d\) \| 11,9 \| 64,7 \| x \| 11 912 \| \| Finlandia \| 0,4 \| 1,0 \| 2,3 \| 14,2 \| 26,6 \| 45,5 \| 70,0 \| 88 \| 13 054 \| \| Francja \| 3,0 \| 6,9 \| 17,9 \| 111,3\| 209,6\| 298,8\| 514,1\| 73 \| 8 166 \| \| Hiszpania \| 0,4 \| 0,7 \| 2,4 \| 20,7 \| 55,4 \| 113,3\| 246,3\| 14 \| 5 296 \| \| Holandia \| 1,4 \| 4,0 \| 11,8 \| 73,9 \| 131,4\| 213,4\| 492,3\| 140 \| 29 651 \| \| Niemcy \| x \| x \| x \| x \| 408,7\| 550,2\| 1 271,4\| x \| 15 572 \| \| NRD \(^e\) \| 0,4 \| 2,2 \| 4,6 \| 17,8 \| x \| x \| x \| 22 \| x \| \| RFN \(^e\) \| 2,0 \| 11,1 \| 34,2 \| 197,8\| x \| x \| x \| 40 \| x \| \| Rumunia \| 0,2 \| 0,7 \| 1,9 \| 11,9 \| 5,8 \| 10,4 \| 49,4 \| 13 \| 2 302 \| \| Szwajcaria \| 0,9 \| 1,9 \| 5,2 \| 29,6 \| 63,5 \| 74,9 \| 185,8\| 192 \| 23 796 \| \| Szwecja \| 1,1 \| 2,6 \| 6,8 \| 30,9 \| 57,5 \| 87,8 \| 158,1\| 157 \| 16 855 \| \| Węgry \| 0,3 \| 0,9 \| 2,3 \| 8,7 \| 10,7\(^f\) \| 28,0 \| 94,8 \| 35 \| 9 471 \| \| Wielka Brytania \(^c\) \| 6,0 \| 10,2 \| 19,3 \| 115,3\| 184,5\| 281,8\| 410,2\| 121 \| 6 592 \| \| Włochy \| 1,2 \| 3,6 \| 12,8 \| 72,1 \| 180,9\| 239,9\| 447,5\| 24 \| 7 398 \| \(^a\) Obroty w USD w latach 1950–1980 przeliczono ze złotych dewizowych; w latach 1950–1990 import — fob. \(^b\) W latach 1950–1990 łącznie z Luksemburgiem. \(^c\) 1993 r. \(^d\) 1995 r. \(^e\) Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. \(^f\) 1992 r. \(^a\) Turnover in USD in 1950–1980 are converted from foreign exchange zlotys; in 1950–1990 imports — fob. \(^b\) In 1950–1990 including Luxembourg. \(^c\) 1993. \(^d\) 1995. \(^e\) Respectively: East Germany and West Germany. \(^f\) 1992. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979, s. 54 i 55; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 454 i 455; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 719 i 720; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 66 i 67; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 257 i 258; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 272; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 417 i 418; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 417 i 418; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 469–472; STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org. ### Tabl. 2 (108). DYNAMIKA IMPORTU I EKSPORTU Indices of Imports and Exports A. W LATACH 1925–1938 (ceny bieżące) In 1925–1938 (current prices) \| Kraje \| Countries \| 1925 \| 1927 \| 1930 \| 1933 \| 1935 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Import \| Imports \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 81,9 \| 86,0 \| 66,8 \| 24,6 \| 25,6 \| 38,7 \| \| Austria \| Austria \| 87,6 \| 96,2 \| 83,6 \| 35,5 \| 37,3 \| 45,0<sup>a</sup> \| \| Belgia<sup>b</sup> \| Belgium<sup>b</sup> \| 55,8 \| 90,9 \| 97,0 \| 47,5 \| 54,4 \| 70,5 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 91,7 \| 93,5 \| 81,8 \| 31,9 \| 35,1 \| 43,7 \| \| Finlandia \| Finland \| 68,9 \| 79,7 \| 65,2 \| 49,0 \| 66,5 \| 105,7 \| \| Francja \| France \| 83,7 \| 99,3 \| 98,3 \| 53,2 \| 39,3 \| 86,2 \| \| Holandia \| Netherlands \| 93,0 \| 94,5 \| 90,3 \| 46,7 \| 36,4 \| 52,6 \| \| Niemcy \| Germany \| 87,4 \| 96,6 \| 74,3 \| 30,1 \| 29,8 \| 39,1 \| \| Węgry \| Hungary \| 70,7 \| 97,8 \| 68,0 \| 25,8 \| 33,2 \| 33,9 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 107,6 \| 100,2 \| 87,3 \| 56,4 \| 63,2 \| 77,5 \| \| Włochy \| Italy \| 119,6 \| 93,4 \| 79,1 \| 33,9 \| 35,5 \| 51,4 \| \| Eksport \| Exports \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 87,2 \| 100,3 \| 97,1 \| 38,3 \| 36,9 \| 47,2 \| \| Austria \| Austria \| 88,3 \| 93,3 \| 84,1 \| 35,2 \| 40,7 \| 55,3<sup>a</sup> \| \| Belgia<sup>b</sup> \| Belgium<sup>b</sup> \| 47,8 \| 86,2 \| 84,5 \| 46,2 \| 52,1 \| 69,3 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 88,7 \| 94,9 \| 82,3 \| 27,9 \| 37,4 \| 48,0 \| \| Finlandia \| Finland \| 89,3 \| 101,3 \| 86,5 \| 84,8 \| 99,9 \| 134,5 \| \| Francja \| France \| 89,0 \| 107,0 \| 83,4 \| 36,0 \| 30,2 \| 59,5 \| \| Holandia \| Netherlands \| 96,0 \| 97,3 \| 86,8 \| 37,9 \| 35,7 \| 52,2 \| \| Niemcy \| Germany \| 76,0 \| 87,9 \| 99,8 \| 40,4 \| 35,4 \| 43,5 \| \| Węgry \| Hungary \| 102,9 \| 99,8 \| 110,4 \| 47,3 \| 54,7 \| 63,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 105,2 \| 93,9 \| 78,9 \| 50,8 \| 58,8 \| 65,0 \| \| Włochy \| Italy \| 125,5 \| 107,4 \| 83,9 \| 41,5 \| 36,3 \| 72,5 \| <sup>a</sup> 1937 r. <sup>b</sup> Łacznice z Luksemburgiem. <sup>a</sup> 1937. <sup>b</sup> Including Luxembourg. Zalamanie importu i eksportu w latach wielkiego kryzysu 1929–1933 było konsekwencją silnego spadku poziomu cen oraz wolumenu obrotów. W niektórych państwach wystąpiło ponowne załamanie obrotów w okresie recesji w 1937 r. (np. w Wielkiej Brytanii), z kolei w innych (np. we Francji i Włoszech) obserwowany w tym samym czasie wzrost wartości wskaźnika był skutkiem inflacji. Wpływ zjawisk inflacyjnych eliminuje wskaźnik w złocie, z drugiej jednak strony na jego wartość oddziaływały zmiany parytetów walut w złocie. Slump in imports and exports during the Great Depression of the years 1929–1933 was a result of a significant decrease in price levels and turnover volume. In some countries, turnover slumped again during the recession of 1937 (e.g. in The United Kingdom), whereas in other states (e.g. in France and Italy) an increase in the index value resulted from inflation. Influence of the inflation phenomena eliminates the gold index; on the other hand, however, its value was influenced by changes in parity of currencies in gold. Import i eksport (w złocie) w latach 1927–1938: Imports and exports (in gold) in 1927–1938: \| \| 1927 \| 1930 \| 1933 \| 1935 \| 1938 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 86 \| 67 \| 25 \| 26 \| 39 \| \| Finlandia \| 80 \| 65 \| 28 \| 34 \| 53 \| \| Francja \| 99 \| 98 \| 53 \| 39 \| 37 \| \| Niemcy \| 102 \| 74 \| 30 \| 30 \| 39 \| \| Węgry \| 98 \| 68 \| 26 \| 33 \| 35 \| \| Wielka Brytania \| 102 \| 89 \| 40 \| 39 \| 47 \| \| Włochy \| 90 \| 78 \| 33 \| 32 \| 29 \| \| \| 1927 \| 1930 \| 1933 \| 1935 \| 1938 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 100 \| 97 \| 38 \| 37 \| 47 \| \| Finlandia \| 101 \| 87 \| 49 \| 51 \| 68 \| \| Francja \| 106 \| 82 \| 35 \| 30 \| 25 \| \| Niemcy \| 83 \| 98 \| 40 \| 35 \| 43 \| \| Węgry \| 98 \| 111 \| 47 \| 54 \| 63 \| \| Wielka Brytania \| 98 \| 79 \| 35 \| 35 \| 39 \| \| Włochy \| 102 \| 81 \| 40 \| 32 \| 41 \| Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 5; B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–1993, London 1998, s. 576 i 577; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 164 i 165; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 175–177. Tabl. 2 (108). DYNAMIKA IMPORTU I EKSPORTU (dok.) INDICES OF IMPORTS AND EXPORTS (cont.) B. W LATACH 1950–2010 (ceny stałe) IN 1950–2010 (constant prices) \| Kraje \| Countries \| Import – cif \| Imports – cif \| \|-------\|-----------\|--------------\|---------------\| \| \| \| 1970=100 \| 1980=100 \| 1990=100 \| 2000=100 \| \| Polska \| Poland \| 19 \| 41 \| 225 \| 108 \| 526 \| 148 \| 210 \| \| Austria \| Austria \| 13 \| 39 \| 207 \| 152 \| 157 \| 121 \| 124 \| \| Belgia \| Belgium \| 17 \| 38 \| 176 \| 124 \| 156 \| 124 \| 128 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 17 \| 45 \| 158 \| 117 \| 246 \| 167 \| 223 \| \| Finlandia \| Finland \| 15 \| 46 \| 140 \| 143 \| 134 \| 121 \| 116 \| \| Francja \| France \| 16 \| 35 \| 203 \| 134 \| 168 \| 101 \| 97 \| \| Hiszpania \| Spain \| 8 \| 16 \| \| 148 \| 130 \| 123 \| 113 \| \| Holandia \| Netherlands \| 15 \| 39 \| 148 \| 137 \| 190 \| 121 \| 137 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 183 \| 111 \| 125 \| \| NRD \| GDR \| 10 \| 43 \| \| 108 \| x \| x \| x \| \| RFN \| FRG \| 9 \| 37 \| 169 \| 140 \| x \| x \| x \| \| Szwecja \| Sweden \| 17 \| 50 \| 123 \| 143 \| 112 \| 111 \| 124 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 32 \| 64 \| \| 177 \| 175 \| 107 \| 102 \| \| Włochy \| Italy \| 10 \| 35 \| 149 \| 148 \| 158 \| 111 \| 108 \| \| Eksport – fob \| Exports – fob \| \|---------------\|---------------\| \| Polska \| Poland \| 18 \| 38 \| 203 \| 130 \| 227 \| 188 \| 266 \| \| Austria \| Austria \| 11 \| 39 \| 201 \| 174 \| 190 \| 133 \| 138 \| \| Belgia \| Belgium \| 14 \| 36 \| \| 134 \| 173 \| 124 \| 129 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 21 \| 46 \| 184 \| 127 \| 215 \| 175 \| 249 \| \| Finlandia \| Finland \| 17 \| 51 \| 162 \| 121 \| 207 \| 107 \| 94 \| \| Francja \| France \| 17 \| 44 \| 199 \| 136 \| 185 \| 99 \| 93 \| \| Hiszpania \| Spain \| 16 \| 36 \| \| 147 \| 164 \| 115 \| 125 \| \| Holandia \| Netherlands \| 12 \| 38 \| 176 \| 144 \| 196 \| 131 \| 151 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 214 \| 128 \| 140 \| \| NRD \| GDR \| 9 \| 46 \| \| 130 \| x \| x \| x \| \| RFN \| FRG \| 6 \| 40 \| 170 \| 152 \| x \| x \| x \| \| Szwecja \| Sweden \| 16 \| 47 \| 129 \| 147 \| 110 \| 112 \| 114 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 31 \| 63 \| \| 141 \| 172 \| 94 \| 84 \| \| Włochy \| Italy \| 9 \| 29 \| 179 \| 149 \| 167 \| 104 \| 100 \| a Wskaźniki dynamiki obliczono na podstawie danych wyrażonych w USD według cen bieżących. b Do 1996 r. łącznie z Luksemburgiem. c 1987 r. d W latach 1950–1989 Czechosłowacja. e 2001 r. f 1994 r. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Indices are calculated on the basis of data expressed in USD at current prices. b Until 1996 including Luxembourg. c 1987. d In 1950–1989 Czechoslovakia. e 2001. f 1994. g Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 704 i 705; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, Warszawa 2002, s. 720 i 721; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2006, Warszawa 2006, s. 547; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2011, Warszawa 2011, s. 546; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 260; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 276; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 411 i 412; Trade volume indices. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. Tabl. 3 (109). IMPORT I EKSPORT POLSKI WEDŁUG KRAJÓW (ceny bieżące) IMPORTS AND EXPORTS OF POLAND BY COUNTRIES (current prices) A. OKOŁO 1500 R. – zagraniczne kontakty handlowe mieszkańców Gdańska AROUND 1500 – foreign commercial relations of Gdańsk townspeople \| Wyszczególnienie \| Obroty zagraniczne w odsetkach \| \|------------------\|-------------------------------\| \| Specification \| Foreign trade turnover in percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| \|---------------\|-------\| \| Niderlandy \| 18,4 \| \| Lubeka \| 9,8 \| \| Anglia i Szkocja \| 8,9 \| \| Francja \| 8,0 \| \| Dania i Norwegia \| 7,0 \| \| Inflanty \| 6,5 \| \| Brandenburgia \| 5,9 \| \| Szwecja i Finlandia \| 5,9 \| \| Wielkie Księstwo Litewskie \| 5,6 \| \| Pomorze Szczecińskie \| 5,2 \| \| Meklemburgia \| 4,4 \| \| Dolna Saksonia \| 3,0 \| \| Westfalia \| 3,0 \| \| Wielkie Księstwo Moskiewskie \| 3,0 \| \| Miśnia, Łużyce i Turyngia \| 1,3 \| \| Bawaria i Szwabia \| 1,2 \| \| Czechy ze Śląskiem \| 1,0 \| \| Hamburg i Brema \| 0,7 \| \| Nadrenia \| 0,4 \| \| Hiszpania i Portugalia \| 0,1 \| \| Inne \| 0,7 \| Uwaga. Kontakty oznaczają najczęściej transakcje. Note. Commercial relations mean generally transactions. Schyłek średniowiecza przyniósł Polsce duże zmiany w zakresie wymiany handlowej. Obok dominującej do XV w. formy wymiany lokalnej pojawiły się w Polsce regionalne i ogólnokrajowe związki gospodarcze, zaś zasadniczym przemianom uległ handel daleki. Pod koniec XV w. istniał już w Gdańsku wielki handel, oparty na systemie spółek mieszczan z różnych miast, rozwiniętych formach kredytowych i uzależnienia produkcji krajowej od potrzeb wymiany. W zagranicznych kontaktach handlowych dominował handel z Europą Zachodnią. At the close of the Middle Ages, big changes concerning trade occurred in Poland. Next to local forms of trade which were prevalent until the 15th century, regional and national economic unions appeared in Poland, and international trade was completely transformed. By the end of the 15th century, the trade in Gdańsk was widely developed and based on a system of companies consisting of burghers from various towns, developed borrowing forms, and domestic production became dependent on trade needs. Foreign trade contacts were dominated by the trade with Western Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 140; obliczenia własne. On the basis: \| Lata/Years \| Obroty/Total \| Import/Imports \| Eksport/Exports \| Saldo/Balance \| \|------------\|-------------\|---------------\|----------------\|--------------\| \| 1704 \| 361 829 \| 166 740 \| 195 089 \| +28 349 \| \| 1708 \| 291 535 \| 134 241 \| 157 294 \| +23 053 \| \| 1710 \| 144 633 \| 29 634 \| 114 999 \| +85 365 \| \| 1720 \| 208 525 \| 98 968 \| 109 557 \| +10 589 \| \| 1729 \| 531 316 \| 138 434 \| 392 882 \| +254 448 \| \| 1740 \| 335 103 \| 135 480 \| 199 623 \| +64 143 \| \| 1750 \| 491 316 \| 157 000 \| 334 316 \| +177 316 \| Wielka Brytania — w funtach szterlingach United Kingdom — in pound sterling \| Lata/Years \| Obroty/Total \| Import/Imports \| Eksport/Exports \| Saldo/Balance \| \|------------\|-------------\|---------------\|----------------\|--------------\| \| 1731 \| 428 513 \| 164 042 \| 264 471 \| +100 429 \| \| 1734 \| 494 405 \| 161 698 \| 332 707 \| +171 009 \| \| 1735 \| 665 346 \| 255 680 \| 409 666 \| +153 986 \| \| 1736 \| 656 486 \| 223 831 \| 432 655 \| +208 824 \| \| 1740 \| 565 180 \| 189 122 \| 376 058 \| +186 936 \| \| 1742 \| 779 547 \| 286 168 \| 493 379 \| +207 211 \| \| 1744 \| 777 953 \| 217 625 \| 560 328 \| +342 703 \| Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 149. On the basis: Tabl. 3 (109). IMPORT I EKSPORT POLSKI WEDŁUG KRAJÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF POLAND BY COUNTRIES (cont.) C. W LATACH 1786 I 1791 – Wielkie Księstwo Litewskie\(^a\) IN 1786 AND 1791 – Grand Duchy of Lithuania\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1786 import \| 1791 imports \| 1786 eksport \| 1791 exports \| \|-------\|-----------\|-------------\|--------------\|-------------\|--------------\| \| \| \| w odsetkach \| in percent \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| ... \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Korona\(^b\) Crown of the Kingdom of Poland\(^b\) \| ... \| 12,5 \| 3,5 \| 17,4 \| 6,6 \| \| Kurlandia\(^c\) Courland\(^c\) \| ... \| 16,8 \| 9,5 \| 11,2 \| 6,5 \| \| Prusy Prussia \| ... \| 42,9 \| 75,0 \| 47,1 \| 75,7 \| \| Rosja Russia \| ... \| 27,8 \| 12,0 \| 24,3 \| 11,2 \| \(^a\) Strukturę obliczono na podstawie danych wyrażonych w złotych polskich (złp). \(^b\) Powstała w wyniku unii lubelskiej (1569 r.); Rzeczpospolita Obojga Narodów utrzymywała wewnątrz podział na Koronę (objmującą również ziemie ukraińskie) oraz Wielkie Księstwo Litewskie; uchwalone w dniu 20 X 1791 r. Zarządzenie Wzajemne Obojga Narodów (szczegółowe przepisy wykonawcze do Konstytucji 3 Maja 1791 r.) utrzymywało nadal federalny charakter państwa polsko-litewskiego. \(^c\) Patrz notka \(f\) do tabl. 18 cz. D na str. 300. Uwaga. W tablicy uwzględniono jedynie towary rejestrowane na komorach celnych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Największy uczestnicy handlu zagranicznego Litwy — magnateria i zamożna szlachta jakąś część dochodów z dóbr „litewskich” wydawali na utrzymanie swoich rezydencji w Koronie. Podobnie i towary zagraniczne, sprowadzane na potrzeby koronnych rezydencji „litewskiej” magnaterii kupowane bezpośrednio w Gdańsku i Warszawie, nie były rejestrowane na komorach celnych Wielkiego Księstwa Litewskiego. \(a\) Structure is calculated on the basis of data expressed in Polish zlotys (złp). \(b\) Was founded as a result of the Union of Lublin (1569); the Polish-Lithuanian Commonwealth was divided into the Crown of the Kingdom of Poland (including also Ukrainian lands) and Grand Duchy of Lithuania; adopted on 20 October 1791, the Reciprocal Guarantee of Two Nations (detailed executory provisions to the Polish Constitution of 3 May 1791) caused that the federal nature of the Polish-Lithuanian state remained in force. \(c\) See footnote to the table 18 part D on page 300. Note. The table includes only the goods registered in customs houses of the Grand Duchy of Lithuania. The greatest participants in the foreign trade of Lithuania — magnates and well-off noblemen spent a part of their income from Lithuanian estates on the maintenance of their residences in the Crown of the Kingdom of Poland. Similarly, foreign goods imported to meet the needs of the Lithuanian magnates’ residences in the Crown and bought indirectly in Gdańsk and Warszawa were not registered in customs houses of the Grand Duchy of Lithuania. Na podstawie: L. Żytkowicz, Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej, “Zapiski Historyczne”, t. XLI, z. 2, Toruń 1976, s. 92, 99 (87–101); obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1928 \| 1938 \| 1950 \| 1970 \| 1992 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Import – cif \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Austria \| Austria \| 6,6 \| 4,6<sup>a</sup> \| 2,2 \| 1,7 \| 4,3 \| 1,7 \| \| Belgia<sup>b</sup> \| Belgium<sup>b</sup> \| 2,0 \| 4,1 \| 1,3 \| 0,8 \| 2,4 \| 2,5 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 6,3 \| 3,1 \| 13,2 \| 8,6 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 1,7<sup>c</sup> \| 3,7 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 0,8<sup>c</sup> \| 2,1 \| \| Finlandia \| Finland \| 0,1 \| 0,2 \| 1,6 \| 0,9 \| 2,3 \| 1,0 \| \| Francja \| France \| 7,4 \| 3,6 \| 3,0 \| 2,4 \| 4,2 \| 4,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| 0,1 \| 0,1 \| — \| 0,4 \| 1,1 \| 2,0 \| \| Holandia \| Netherlands \| 4,1 \| 2,8 \| 2,0 \| 1,1 \| 4,5 \| 3,7 \| \| Niemcy \| Germany \| 26,9 \| 14,5<sup>a</sup> \| x \| x \| 23,6 \| 21,7 \| \| NRD<sup>d</sup> \| GDR<sup>d</sup> \| x \| x \| 11,5 \| 11,1 \| x \| x \| \| RFN<sup>d</sup> \| FRG<sup>d</sup> \| x \| x \| 2,5 \| 4,0 \| x \| x \| \| Rumunia \| Romania \| 11,4 \| 0,8 \| 1,7 \| 2,0 \| 0,2 \| 0,7 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 2,7 \| 2,1 \| 1,8 \| 1,0 \| 1,8 \| 0,9 \| \| Szwecja \| Sweden \| 2,1 \| 3,5 \| 5,1 \| 1,0 \| 1,7 \| 1,9 \| \| Węgry \| Hungary \| 1,3 \| 0,6 \| 3,7 \| 3,8 \| 0,8 \| 1,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 9,3 \| 11,4 \| 9,5 \| 5,3 \| 6,5 \| 2,7 \| \| Włochy \| Italy \| 2,5 \| 2,6 \| 3,0 \| 2,0 \| 6,7 \| 5,6 \| \| ZSRR<sup>e</sup> \| Soviet Union<sup>e</sup> \| 1,2 \| 0,8 \| 28,8 \| 37,7 \| 8,4 \| 10,4 \| \| Eksport – fob \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| w tym: \| \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Austria \| Austria \| 12,4 \| 4,9<sup>a</sup> \| 3,7 \| 1,6 \| 3,1 \| 1,9 \| \| Belgia<sup>b</sup> \| Belgium<sup>b</sup> \| 2,3 \| 4,8 \| 1,1 \| 0,6 \| 2,6 \| 2,5 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 11,8 \| 3,6 \| 9,2 \| 7,5 \| x \| x \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| x \| 2,3<sup>c</sup> \| 5,9 \| \| Słowacja \| Slovakia \| x \| x \| x \| x \| 1,1<sup>c</sup> \| 2,6 \| \| Finlandia \| Finland \| 1,0 \| 1,8 \| 3,2 \| 1,0 \| 1,9 \| 8,6 \| <sup>a</sup> 1937 r. <sup>b</sup> Łącznie z Luksemburgiem. <sup>c</sup> Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. <sup>d</sup> Związki Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1992 i 2010 Rosja. <sup>a</sup> 1937. <sup>b</sup> Including Luxembourg. <sup>c</sup> 1993. <sup>d</sup> Respectively: East Germany and West Germany. <sup>e</sup> In 1992 and 2010 Russia. \| Kraje \| Countries \| 1928 \| 1938 \| 1950 \| 1970 \| 1992 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| in percent \| \| \| \| \| \| Eksport – fob (dok.) - Francja / France: 1,7, 3,8, 1,9, 1,7, 3,5, 6,8 - Hiszpania / Spain: 0,2, 0,6, —, 0,4, 0,9, 2,7 - Holandia / Netherlands: 3,1, 4,5, 1,2, 0,9, 5,9, 4,4 - Niemcy / Germany: 34,3, 14,5a, x, x, 31,1, 26,0 - NRD / GDR: x, x, 13,9, 9,3, x, x - RFN / FRG: x, x, 2,2, 5,3, x, x - Rumunia / Romania: 2,2, 0,7, 2,0, 2,2, 0,5, 1,4 - Szwajcaria / Switzerland: 0,7, 2,0, 1,5, 0,8, 1,4, 0,9 - Szwecja / Sweden: 4,4, 6,0, 5,7, 1,5, 2,4, 3,0 - Węgry / Hungary: 1,7, 0,7, 4,2, 4,0, 1,2, 2,8 - Wielka Brytania / United Kingdom: 9,0, 18,2, 8,4, 4,3, 4,2, 6,3 - Włochy / Italy: 1,9, 6,5, 2,6, 3,2, 5,4, 6,0 - ZSRR / Soviet Union: 1,5, 0,1, 24,3, 35,3, 5,0, 4,2 a 1937 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1992 i 2010 Rosja. a 1937. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1992 and 2010 Russia. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 166 i 167; Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska 1928, Warszawa 1929, s. 2; Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, cz. I, 1937, Warszawa 1937, s. 10, 13 i 14; Rocznik Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979, s. 20–25 i 56; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 416 i 417; STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org. \| Countries \| 1928 \| 1938 \| 1960 \| 1990 \| 2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Austria \| 9,3 \| 4,6a \| 2,2 \| 0,9b \| 1,7 \| \| Belgium \| 0,8 \| 1,2 \| 0,2 \| 0,3 \| 1,0 \| \| Czechoslovakia \| 6,6 \| 2,5a \| 6,1 \| x \| x \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 2,0d \| 6,3 \| \| Slovakia \| x \| x \| x \| 2,5e \| 4,0 \| \| Finland \| 1,2 \| 2,7 \| 2,7 \| 1,1 \| 1,7 \| \| France \| 0,4 \| 1,0 \| 0,2 \| 0,3 \| 1,5 \| \| Spain \| . \| . \| 0,2 \| 0,2 \| 1,3 \| \| Netherlands \| 1,0 \| 1,5 \| 0,2 \| 0,5 \| 1,2 \| \| Germany \| 2,6 \| 1,4a \| x \| 0,9 \| 3,5 \| \| GDR \| x \| x \| 5,0 \| x \| x \| \| FRG \| x \| x \| 0,7 \| x \| x \| \| Switzerland \| 0,8 \| 1,6 \| 0,4 \| 0,1 \| 0,7 \| \| Sweden \| 1,7 \| 3,5 \| 0,8 \| 0,7 \| 2,9 \| \| Hungary \| 4,1 \| 1,5 \| 4,9 \| 1,8g \| 5,2 \| \| United Kingdom \| 0,5 \| 1,0 \| 0,8 \| 0,3 \| 1,7 \| \| Italy \| 0,6 \| 2,8 \| 0,8 \| 0,4 \| 2,0 \| \| Soviet Union \| 1,0 \| 0,3a \| 6,9 \| 1,5i \| 2,3 \| a 1937 r. b 1995 r. c Łącznie z Luksemburgiem. d 1993 r. e 1997 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g 1992 r. h Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1996 i 2010 Rosja. i 1996. a 1937. b 1995. c Including Luxembourg. d 1993. e 1997. f Respectively: East Germany and West Germany. g 1992. h In 1996 and 2010 Russia. i 1996. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (ceny bieżące) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (current prices) A. W XIII–XVI w. – handel bałtycki IN THE 13th–THE 16th CENTURY – Baltic Sea trade \| Okres \| Ważniejsze masowe produkty \| Główni organizatorzy przewozu \| \|-------\|---------------------------\|-------------------------------\| \| \| wywożone na wschód \| \| \| \| exported on East \| \| \| \| wywożone na zachód \| \| \| \| exported on West \| \| \| \| zboże \| kupcy \| \| \| cereal \| hanzeatyccy \| \| \| futra \| Hanza \| \| \| forest products, furs \| traders \| \| \| cereal, forest products, \| \| \| \| furs \| \| \| \| zboże, len, konopie, \| kupcy z Europy \| \| \| produkty leśne, futra \| Zachodniej \| \| \| cereal, flax, hemp, forest \| traders from \| \| \| products, furs \| Western Europe \| W późnym średniowieczu obok handlu lokalnego i regionalnego nastąpił szybki rozwój handlu międzynarodowego, a zmiany jakie zaszły w X–XIV w. w gospodarce i cywilizacji europejskiej określane są rewolucją handlową. Ówczesna wymiana handlowa odbywała się na szlakach lądowych oraz w dwóch strefach handlu morskiego, przy czym każda z nich miała własną specyfikę i znaczenie. Najstarszą była strefa handlu śródziemnomorskiego (lewantyńskiego), w którym główną rolę odgrywały miasta i państwa włoskie pośrednicząc w przywozie z Bliskiego i Dalekiego Wschodu artykułów luksusowych i przypraw korzennych. Druga była strefa Morza Bałtyckiego, w której organizatorami wymiany byli kupcy miast hanzeatyckich (związek miast handlowych Europy Północno-Zachodniej). W jej ramach mieszczanie Gdańska prowadzili handel z Danii, Meklemburgią, Norwegią, Szwecją i Rusią. In the late Middle Ages, next to the local and regional trade, a rapid increase in international trade occurred; changes in European economy and civilization of the 10th–14th century are known as trade revolution. The then trade was carried out on land trade routes and within two zones of maritime trade, both of which had their own specificity and meaning. The oldest zone was the zone of Mediterranean trade (Levantine), where Italian towns and countries played the main role as intermediaries in exports of luxuries and spices from the Near and Far East. The second zone was the Baltic Sea zone, where the Hansa traders (a union of trade towns of North-Eastern Europe) managed the trade. Within the latter zone, burghers from Gdańsk traded with Denmark, Mecklenburg, Norway, Sweden, and Rus. Na podstawie: H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968, s. 123. \| Wyszczególnienie \| 1565 \| 1575 \| 1585 \| 1595 \| 1605 \| 1615 \| 1625 \| 1635 \| 1646 \| \|------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Import \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| W tysiącach reichstalarów \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 263 \| 295 \| 143 \| 390 \| 654 \| 432 \| 934 \| 1 088\| 1 301\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100 \| 112 \| 54 \| 148 \| 248 \| 164 \| 355 \| 413 \| 496 \| \| W odsetkach \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| \| Sól Salt \| 22,6 \| 24,1 \| 30,4 \| 23,1 \| 18,2 \| 15,4 \| 9,8 \| 8,0 \| 4,5 \| \| Śledzie Herrings \| 20,2 \| 2,4 \| 22,5 \| 31,5 \| 26,8 \| 36,3 \| 30,6 \| 13,2 \| 21,8 \| \| Wino Wine \| 18,9 \| 17,5 \| 35,0 \| 34,6 \| 35,0 \| 21,0 \| 19,9 \| 7,7 \| 9,7 \| \| Towary kolonialne \| 1,3 \| 2,8 \| 1,5 \| 2,4 \| 1,7 \| 1,2 \| 0,9 \| 17,2 \| 7,7 \| \| Colonial goods \| 28,2 \| 45,0 \| 7,8 \| 8,3 \| 17,3 \| 24,8 \| 38,0 \| 51,6 \| 55,7 \| \| Tkaniny Clothes \| 8,8 \| 8,2 \| 2,8 \| 0,1 \| 1,0 \| 1,3 \| 0,8 \| 2,3 \| 0,6 \| \| Eksport \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| W tysiącach talarów gdańskich \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 1 647\| 835 \| 648 \| 1 467\| 1 234\| 1 314\| 1 643\| 2 341\| 2 072\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100 \| 51 \| 39 \| 89 \| 75 \| 80 \| 99 \| 142 \| 126 \| \| W odsetkach \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| \| Zboża Cereals \| 75,1 \| 65,7 \| 65,1 \| 78,3 \| 73,3 \| 73,6 \| 83,6 \| 81,1 \| 71,4 \| \| Drewno Timber \| 5,4 \| 4,9 \| 8,4 \| 7,2 \| 4,6 \| 9,1 \| 1,0 \| 0,6 \| 0,6 \| \| Produkty drzewne Wood products \| 10,7 \| 14,1 \| 20,8 \| 5,8 \| 16,3 \| 16,8 \| 8,1 \| 10,7 \| 7,3 \| \| Włókna i tekstylia Fibres and textiles \| 7,1 \| 13,2 \| 1,7 \| 7,1 \| 1,8 \| 0,1 \| 5,7 \| 4,2 \| 16,1 \| \| Metale Metals \| 1,4 \| 2,0 \| 3,8 \| 1,6 \| 0,9 \| 0,4 \| 1,5 \| 0,0 \| 2,2 \| \| Skóry i futra Leathers and furs \| 0,3 \| 0,1 \| 0,2 \| — \| 3,1 \| — \| 0,1 \| 3,4 \| 2,4 \| a Dane dotyczą importu z zachodu przez Sund i eksportu na zachód przez Sund. b, d Według wartości: b – loco porty załadowania, d – loco Gdańsk. c Głównie rodzynki, pieprz, cukier, anyżek i owoce. a Data concern imports from the West via Øresund and exports to the West via Øresund. b, d According to values: b – loco port of loading, d – loco Gdańsk. c Mainly raisins, pepper, sugar, anise and fruit. Holandia była przodującym krajem Europy Zachodniej utrzymującym ożywione kontakty z Gdańskiem. W ogólnym importie Gdańska udział towarów przywożonych z Holandii na przestrzeni drugiej połowy XV i XVI w. wzrastał systematycznie – od ok. 2% w 1460 r. do 50% w 1506 r., aż do ok. 80% w 1583 r. W ogólnej wartości importu z Holandii do Gdańska największe znaczenie miały sukno i sól: w 1460 r. stanowiły 85% w imporcie (w tym sól – 75%), w 1486 r. – 100% (w tym sól – 68%), w 1510 r. – 65% (w tym sól – 35% – doszacowanie własne, w źródle podaje się 15%), a w 1583 r. – 75% (w tym sól – 15%). Szybko także wzrastał eksport z Gdańska do Holandii, który pod koniec XV w. zajmował już pierwsze miejsce w bilansie gdańskim. W eksportie gdańskim do Holandii do lat 70. XV w. dominowały produkty leśne, zaś od końca stulecia i w następnym zdecydowanie przeważało zboże. Holland was a leading country of Western Europe having active relations with Gdańsk. In total imports of Gdańsk, the amount of goods from Holland was gradually increasing in the second half of the 15th and in the 16th century – from ca. 2% in 1460 to 50% in 1506 and up to ca. 80% in 1583. In the total value of imports from Holland to Gdańsk, the most important role was played by woolen cloth and salt: in 1460 they constituted 85% of imports (including salt – 75%), in 1486 – 100% (including salt – 68%), in 1510 – 65% (including salt – 35% – author’s estimations, the sources provide 15%), and in 1583 – 75% (including salt – 15%). Exports from Gdańsk to Holland were also rapidly increasing to rank first in the Gdańsk balance by the end of the 15th century. Until 1470s, in exports from Gdańsk to Holland forest products dominated, and starting from the end of the 15th century by cereals. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 144 i 146; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 138; obliczenia własne. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) C. W LATACH 1786–1791\(^a\) — Wielkie Księstwo Litewskie IN 1786–1791\(^a\) — Grand Duchy of Lithuania \| Wyszczególnienie \| Ogółem \| \|------------------\|--------\| \| Import Imports \| \| \| W tysiącach złotych polskich \| 19 998,6 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| \| Sól Salt \| 25,0 \| \| Korzenie Spices \| 11,6 \| \| Wina francuskie French wine \| 9,8 \| \| Sukno ordynaryjne Woollen cloth \| 8,5 \| \| Włókno Textile \| 6,2 \| \| Ryby Fish \| 5,1 \| \| Welna Wool \| 3,9 \| \| Futra Furs \| 3,8 \| \| Bawełna Cotton \| 3,1 \| \| Pozostałe Other \| 23,0 \| \| Wyszczególnienie \| Ogółem \| \|------------------\|--------\| \| Eksport Exports \| \| \| W tysiącach złotych polskich \| 18 177,4 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| \| Włókno Fibres \| 30,9 \| \| Zboże Cereals \| 30,6 \| \| Towary leśne Forest goods \| 18,6 \| \| Bydło Cattle \| 4,5 \| \| Potaż (węglan sodu) Sodium carbonate \| 3,3 \| \| Łoj Suet \| 1,8 \| \| Skóry Leathers \| 1,1 \| \| Pozostałe Other \| 9,2 \| \(^a\) Przeciętne roczne. \(b\) Tkanina z wełny zgrzebnej o średniej jakości (kiry, baje, flanele). \(c\) Len i konopie pod postacią włókna oraz wyroby lniane. \(d\) Przędza oraz wyroby welniane, z wyjątkiem sukna. \(e\) Zarówno sama bawełna, jak i wyroby z niej produkowane. Uwaga. Struktura handlu Wielkiego Księstwa Litewskiego wskazuje na niski poziom rozwoju gospodarczego: sprowadzono obok soli gotowe wyroby, a eksportowano prawie wyłącznie produkty gospodarki rolnej, artykuły hodowli i towary leśne. \(^a\) Annual averages. \(b\) Textile made of coarse wool of medium quality (palls, baizes, flannels). \(c\) Flax and hemp in the form of fibre and flax products. \(d\) Yarn and woollen products, excluding woollen cloth. \(e\) Both cotton and its products. Note. Trade structure in the Grand Duchy of Lithuania indicates a low level of economic development: apart from salt, ready-made goods were imported, and almost solely agricultural, husbandry and forest goods were exported. Na podstawie: W. J. Mieszkzo, Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi On the basis: w końcu XVII i w XVIII wieku, „Zapiski Historyczne”, t. XXXIII, z. 4, Toruń 1968, tabl. 16 po s. 88 (53–91). \| Specification \| 1565 \| 1575 \| 1585 \| 1595 \| 1641–1680 \| \|-----------------------\|------\|------\|------\|------\|-----------\| \| Import \| \| \| \| \| \| \| In thousand Danish rigsdalers \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 48,4 \| 122,8\| 221,5\| 235,9\| 4 669,7 \| \| Len i konopie \| 22,9 \| 41,1 \| 131,5\| 91,1 \| 658,4 \| \| Smola, dzegieć \| 4,2 \| 8,1 \| 4,9 \| 9,4 \| 579,0 \| \| Zboże \| – \| 21,3 \| 2,7 \| 83,1 \| 1 895,9 \| \| Wosk \| 1,6 \| 15,9 \| 26,0 \| 1,1 \| 93,4 \| \| Miedź \| 0,8 \| 0,3 \| 3,5 \| 0,2 \| 130,8 \| \| Proch, saletra \| – \| 1,3 \| 0,6 \| – \| 200,8 \| \| Żelazo \| 7,6 \| 4,2 \| 14,5 \| 13,5 \| 336,2 \| \| Artykuły spożywcze \| 1,1 \| 0,9 \| 1,2 \| 0,5 \| 126,1 \| \| Skóry, futra \| 3,4 \| 1,4 \| 0,1 \| – \| 116,7 \| \| Łoj \| 5,1 \| 0,9 \| – \| – \| – \| \| Welna \| – \| – \| – \| 6,4 \| 224,1 \| \| Liny, przędza \| 0,4 \| 13,1 \| 17,9 \| 7,8 \| – \| \| Inne \| 1,3 \| 14,3 \| 18,6 \| 22,8 \| 308,3 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0 \| \| Len i konopie \| 47,3 \| 33,5 \| 59,4 \| 38,6 \| 14,1 \| \| Smola, dzegieć \| 8,7 \| 6,6 \| 2,2 \| 4,0 \| 12,4 \| \| Zboże \| – \| 17,4 \| 1,2 \| 35,3 \| 40,6 \| \| Wosk \| 3,3 \| 13,0 \| 11,7 \| 0,5 \| 2,0 \| \| Miedź \| 1,7 \| 0,2 \| 1,6 \| 0,1 \| 2,8 \| \| Proch, saletra \| – \| 1,0 \| 0,2 \| – \| 4,3 \| \| Żelazo \| 15,7 \| 3,4 \| 6,6 \| 5,7 \| 7,2 \| \| Artykuły spożywcze \| 2,2 \| 0,7 \| 0,5 \| 0,2 \| 2,7 \| \| Skóry, futra \| 7,1 \| 1,1 \| 0,1 \| – \| 2,5 \| \| Łoj \| 10,5 \| 0,7 \| – \| – \| – \| \| Welna \| – \| – \| – \| 2,7 \| 4,8 \| \| Liny, przędza \| 0,9 \| 10,7 \| 8,1 \| 3,3 \| – \| \| Inne \| 2,6 \| 11,7 \| 8,4 \| 9,6 \| 6,6 \| a Dane dotyczą importu i eksportu towarów przewiezionych na statkach angielskich i nie uwzględniają obcego pośrednictwa w handlu angielskim z Gdańskiem i innymi portami pruskimi. b Bez lat 1658–1660; przeciętne roczne. c W przypadku lat 1641–1680 – w tysiącach reichstalarów. d W latach 1565–1595 głównie: płótno, klepka, wańczos, osmund (surowka żelaza otrzymywana w procesie prymitywnego wytopu dymarkowego pod postacią gabczastych, nieregularnych brył), potaż (węglan sodu) i popiół, a w latach 1641–1680 głównie drewno budulcowe, klepka i płótno. a Data concern imports and exports of commodities imported on English ships and do not include foreign intermediaries between Gdańsk and other Prussia seaports. b Excluding 1658–1660; annual average. c For 1641–1680 – in thousand reichstalers. d In the years 1565–1595 mainly: linen, staves, boustaves, osmund (pig iron produced in the process of primitive smelting in bloomeries, it had a form of spongy and irregular lumps), sodium carbonate, and ash, in the years 1641–1680 mainly building wood, staves, and linen. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) D. W LATACH 1565–1680 – Anglia\(^a\) – handel ze strefą bałtycką (dok.) IN 1565–1680 – England\(^a\) – trade with the Baltic region (cont.) \| Wyszczególnienie \| 1565 \| 1575 \| 1585 \| 1595 \| 1641–1680\(^b\) \| \|------------------\|------\|------\|------\|------\|-----------------\| \| Eksport \| \| \| \| \| \| \| Exports \| \| \| \| \| \| \| W tysiącach talarów duńskich\(^c\) \| \| \| \| \| \| \| In thousand Danish rigsdalers\(^c\) \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,6\| 187,9\| 408,0\| 461,2\| 897,5 \| \| Sukno \| 78,4 \| 141,4\| 373,1\| 424,9\| 664,2 \| \| Skórki i skóry \| 11,6 \| 13,9 \| 24,3 \| 19,4 \| 76,3 \| \| Ołów \| 4,2 \| 4,4 \| 5,8 \| 2,7 \| – \| \| Towary kolonialne\| 2,6 \| 11,1 \| 1,4 \| 7,3 \| 109,5 \| \| Inne \| 3,8 \| 17,1 \| 3,4 \| 6,9 \| 47,5 \| \| W odsetkach \| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0\| 100,0 \| \| Sukno \| 77,9 \| 75,3 \| 91,4 \| 92,1 \| 74,0\(^e\) \| \| Skórki i skóry \| 11,5 \| 7,4 \| 5,9 \| 4,2 \| 8,5 \| \| Ołów \| 4,1 \| 2,3 \| 1,4 \| 0,6 \| – \| \| Towary kolonialne\| 2,6 \| 5,9 \| 0,4 \| 1,5 \| 12,2 \| \| Inne \| 3,9 \| 9,1 \| 0,9 \| 1,6 \| 5,3\(^g\) \| \(^a–c\) Notki patrz na str. 449. \(e\) W tym towary bawełniane – 0,4% i jedwab – 0,3%. \(f, g\) W tym: \(f\) – głównie minerały – 1,6%, \(g\) – wino – 2,2%. Uwaga. Import towarów dostarczonych na Wyspy Brytyjskie na statkach angielskich z Bałtyku przez Sund stanowił ok. połowy wszystkich importowanych do Anglii towarów, reszta transportowały statki obce. Pomimo tych ograniczeń tablica oddaje ogólny charakter struktury angielskiego importu bałtyckiego, choć dane dotyczące zbóż są bardzo zanione. Dynamiczny rozwój bałtyckiego eksportu Anglii nastąpił w drugiej połowie XVI w. (w latach 1565–1585 – wzrost czterokrotny), by zwolnić pod koniec XVI i na początku XVII w., tj. w okresie rozpoczynającego się kryzysu w całym handlu zagranicznym wyspy. \(^a–c\) See footnotes on page 449. \(e\) Of which cotton goods – 0,4% and silk – 0,3%. \(f, g\) Of which: \(f\) – mainly minerals – 1,6%, \(g\) – wine – 2,2%. Note. Imports of goods shipped on English ships from the Baltic Sea via Øresund to the British Islands constituted ca. a half of all goods imported to England, the remaining goods were shipped on foreign vessels. In spite of such limitations, the table presents a general overview of English structure of Baltic imports, although data concerning cereals are considerably understated. The dynamic development of Baltic exports of England occurred in the second half of the 16th century (in the years 1565–1585 it quadrupled), and slowed down by the end of the 16th century and at the beginning of the 17th century, i.e. in the period of the crisis in the foreign trade of the whole island. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, On the basis: Piotrków Trybunalski 2001, s. 157 i 158; H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 214 i 277; obliczenia własne. \| Specification \| 1741–1750 \| 1751–1760 \| 1761–1770 \| 1771–1780 \| 1781–1790 \| 1791–1800 \| \|---------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Import \| \| \| \| \| \| \| \| TOTAL \| 6 485 \| 6 041 \| 7 414 \| 6 680 \| 8 393 \| 5 251 \| \| TOTAL \| 100 \| 93 \| 114 \| 103 \| 129 \| 81 \| \| Exports \| \| \| \| \| \| \| \| TOTAL \| 6 306 \| 6 410 \| 8 102 \| 8 842 \| 9 430 \| 9 463 \| \| TOTAL \| 100 \| 102 \| 129 \| 140 \| 150 \| 150 \| Notes: - \(a\) Silk, flax and cotton textiles, woollen cloth, and haberdashery. - \(b\) Before 1766 included in items "materials for textile industry". Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) E. W LATACH 1741–1800 – Szwecja (dok.) IN 1741–1800 – Sweden (cont.) \| Wyszczególnienie \| 1741–1750 \| 1751–1760 \| 1761–1770 \| 1771–1780 \| 1781–1790 \| 1791–1800 \| \|------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Eksport (dok.) \| \| \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Żelazo i stal Iron and steel \| 74,6 \| 74,0 \| 68,9 \| 63,3 \| 57,6 \| 55,7 \| \| Miedź i mosiądz Copper and brass \| 7,7 \| 8,7 \| 7,9 \| 9,0 \| 8,5 \| 5,1 \| \| Towary drzewne Articles of wood \| 5,1 \| 4,2 \| 5,1 \| 6,2 \| 6,2 \| 5,3 \| \| Smola i dziegiec Tar and pitch tar \| . \| . \| 2,7 \| 9,1 \| 6,8 \| 8,7 \| \| Solone i suszone ryby Salted and dried fish \| 0,0 \| 1,0 \| 8,6 \| 6,7 \| 8,4 \| 9,9 \| \| Towary z miejsc składu Reexports goods \| 0,5 \| 1,0 \| 0,4 \| 1,3 \| 3,9 \| 2,6 \| \| Pozostałe Other \| 12,1 \| 11,1 \| 6,4 \| 4,4 \| 8,6 \| 12,7 \| c Do 1766 r. ujęte w pozycji „pozostałe”. d Głównie sól, wina, wódki oraz towary z Indii Wschodnich i Ameryki Środkowej. Uwaga. Mały udział zagranicznych tekstyliów w importie Szwecji wynikał z protekcjonizmu przemysłowego i prohibicyjnego kierunku w polityce handlowej tego kraju. W latach 30. XVIII w. szwedzki parlament (Riksdag) zakazał importu i używania zagranicznych tekstyliów, w tym przede wszystkim jedwabiu, aksamitów i brokatów, a także materiałów wełnianych i płótna lnianego. W rzeczywistości ich napływ do Szwecji był dużo większy, gdyż szacuje się, że przemyt w tej grupie towarów sięgał od jednej czwartej do połowy wartości legalnego przywozu. c Before 1766 included in items "other". d Mainly salt, wine, vodka, and goods from Eastern India and Middle America. Note. A small percentage of foreign textiles in Swedish imports resulted from economic protectionism and prohibitive commercial policy of this country. In the 1730s, the Swedish parliament (Riksdag) prohibited imports and usage of foreign textiles, including mainly silk, velvet, and brocade, but also woollen textiles and linen. In reality, the inflow from abroad was much higher, as it is estimated that in this group of goods smuggling amounted from a forth to a half of legally imported goods. W strukturze eksportu Szwecji i Finlandii w latach 1637 i 1685 przeważały: żelazo łącznie z miedzią i mosiądzem (odpowiednio w tych latach: 62,7%, w tym żelazo 35,4% i 80,5%, w tym żelazo 57,0%); znaczący udział w eksportie miały również smola i dziegiec: w 1637 r. — 7,9% i w 1685 r. — 8,1% oraz w 1637 r. także zboże — 16,0% (w 1685 r. — 0,1%). In the years 1637 and 1685, in the exports structure of Sweden and Finland iron dominated along with copper and brass (respectively in these years: 62,7%, including iron 35,4%, and 80,5%, including iron 57,0%); a significant part of exports constituted also tar and pitch tar: in 1637 — 7,9%, in 1685 — 8,1%, and in 1637 also cereal — 16,0% (in 1685 — 0,1%). Na podstawie: S. E. Åström, Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Maćzak, Warszawa 1992, s. 283; G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 147, 148, 157 i 158; obliczenia własne. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) F. W LATACH 1619–1780 – import do Europy przez kompanie wschodnioindyjskie IN 1619–1780 – imports to Europe of East India companies \| Lata Years \| Ogółem Total \| Pieprz Pepper \(^a\) \| Tekstylia Textiles \(^b\) \| Herbata i kawa Tea and coffee \| Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments \| Saletra Saltpetre \| Inne Other \| \|------------\|--------------\|----------------------\|--------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|-----------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Angielska Kompania Wschodnioindyjska \| Lata Years \| Ogółem Total \| Pieprz Pepper \(^a\) \| Tekstylia Textiles \(^b\) \| Herbata i kawa Tea and coffee \| Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments \| Saletra Saltpetre \| Inne Other \| \|------------\|--------------\|----------------------\|--------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|-----------\| \| 1668–1670 \| 100,0 \| 25,3 \| 57,2 \| 0,4 \| 4,3 \| 7,7 \| 5,1 \| \| 1698–1700 \| 100,0 \| 7,0 \| 81,1 \| 3,0 \| 2,8 \| 1,5 \| 4,6 \| \| 1738–1740 \| 100,0 \| 3,4 \| 80,5 \| 12,9 \| – \| 1,8 \| 1,4 \| \| 1758–1760 \| 100,0 \| 4,4 \| 65,8 \| 25,2 \(^d\) \| – \| 3,0 \| 1,6 \| British East India Company \| Lata Years \| Ogółem Total \| Pieprz Pepper \(^a\) \| Tekstylia Textiles \(^b\) \| Herbata i kawa Tea and coffee \| Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments \| Saletra Saltpetre \| Inne Other \| \|------------\|--------------\|----------------------\|--------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|-----------\| \| 1668–1670 \| 100,0 \| 25,3 \| 57,2 \| 0,4 \| 4,3 \| 7,7 \| 5,1 \| \| 1698–1700 \| 100,0 \| 7,0 \| 81,1 \| 3,0 \| 2,8 \| 1,5 \| 4,6 \| \| 1738–1740 \| 100,0 \| 3,4 \| 80,5 \| 12,9 \| – \| 1,8 \| 1,4 \| \| 1758–1760 \| 100,0 \| 4,4 \| 65,8 \| 25,2 \(^d\) \| – \| 3,0 \| 1,6 \| Holenderska Kompania Wschodnioindyjska \| Lata Years \| Ogółem Total \| Pieprz Pepper \(^a\) \| Tekstylia Textiles \(^b\) \| Herbata i kawa Tea and coffee \| Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments \| Saletra Saltpetre \| Inne Other \| \|------------\|--------------\|----------------------\|--------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|-----------\| \| 1619–1621 \| 100,0 \| 74,0 \| 16,1 \| – \| 9,8 \| – \| 0,1 \| \| 1648–1650 \| 100,0 \| 68,1 \| 14,2 \| – \| 8,5 \| 2,1 \| 7,1 \| \| 1688–1670 \| 100,0 \| 42,6 \| 36,5 \| – \| 5,8 \| 5,1 \| 10,0 \| \| 1698–1700 \| 100,0 \| 22,9 \| 54,8 \| 4,2 \| 8,3 \| 3,9 \| 5,9 \| \| 1738–1740 \| 100,0 \| 14,2 \| 41,1 \| 32,2 \| 2,8 \| 2,6 \| 7,1 \| \| 1778–1780 \| 100,0 \| 12,1 \| 49,5 \| 27,2 \| 1,8 \| 4,4 \| 5,0 \| Dutch East India Company \| Lata Years \| Ogółem Total \| Pieprz Pepper \(^a\) \| Tekstylia Textiles \(^b\) \| Herbata i kawa Tea and coffee \| Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments \| Saletra Saltpetre \| Inne Other \| \|------------\|--------------\|----------------------\|--------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|-----------\| \| 1619–1621 \| 100,0 \| 74,0 \| 16,1 \| – \| 9,8 \| – \| 0,1 \| \| 1648–1650 \| 100,0 \| 68,1 \| 14,2 \| – \| 8,5 \| 2,1 \| 7,1 \| \| 1688–1670 \| 100,0 \| 42,6 \| 36,5 \| – \| 5,8 \| 5,1 \| 10,0 \| \| 1698–1700 \| 100,0 \| 22,9 \| 54,8 \| 4,2 \| 8,3 \| 3,9 \| 5,9 \| \| 1738–1740 \| 100,0 \| 14,2 \| 41,1 \| 32,2 \| 2,8 \| 2,6 \| 7,1 \| \| 1778–1780 \| 100,0 \| 12,1 \| 49,5 \| 27,2 \| 1,8 \| 4,4 \| 5,0 \| \(a, b\) W przypadku Kompanii: \(a\) – Holenderskiej – łącznie z innymi przyprawami (stanowiącymi od 17,6% w latach 1619–1621 do 3,1% w latach 1778–1780), \(b\) – Angielskiej – łącznie z jedwabiem surowym (stanowiącym od 0,6% w latach 1668–1670 do 12,3% w latach 1758–1760). \(c, d\) Tylko: \(c\) – indygo (niebieski barwnik otrzymywany z liści indygowca i stosowany dawniej do farbowania wełny i jedwabiu), \(d\) – kawa. \(a, b\) For Company: \(a\) – Dutch – including other spices (constituting from 17,6% in 1619–1621 to 3,1% in 1778–1780), \(b\) – British – including raw silk (constituting from 0,6% in 1668–1670 to 12,3% in 1758–1760). \(c, d\) Only: \(c\) – indigo (a blue dye produced from leaves of indigo plant and used to dye wool and silk), \(d\) – coffee. Odkrycie przez Hiszpanów i Portugalczyków w końcu XV w. Ameryki i drogi morskiej do Indii doprowadziło szybko do ukształtowania się w Europie trzeciej strefy handlu morskiego obejmującej handel z oboma kontynentami amerykańskimi oraz z rynkami państw azjatyckich. Aż do połowy XVII stulecia w przywozie z terenu Oceanu Indyjskiego do Europy dominowały pieprz i inne przyprawy, dzięki czemu stawały się z wolna stałym składnikiem potraw spożywanych przez Europejczyków. Angielska Kompania Wschodnioindyjska powołana w 1600 r. patentem Elżbiety I otrzymała monopol na handel w południowej, południowo-wschodniej i wschodniej Azji. Rywalizowała z kupcami portugalskimi i holenderskimi (także zbrojnie), a w XVIII w. także z francuskimi. Holenderska Kompania Wschodnioindyjska została założona w 1602 r. Prowadzona przez najbogatsze kupiectwo Holandii została wyposażona przez rząd w monopol handlu wschodniego, który dodatkowo udzielał jej wszelkiego wsparcia. Kompania stopniowo wyparła Portugalczyków z handlu towarami wschodnimi i prowadziła bezwzględną eksploatację zagarniętych terenów. The discovery of America and the sea route to India by the Spanish and Portuguese in the late 15th century rapidly results in the creation of the third zone of maritime trade in Europe, covering trade between both American continents and markets in Asia. Not earlier than by the middle of the 17th century, imports from the area of the Indian Ocean was dominated by pepper and other spices, which is why they were gradually becoming a permanent ingredient of European cuisine. British East India Company was chartered by Elizabeth I in 1600 and had monopoly on trade in Southern, East-southern, and Eastern Asia. It competed (also in arms) with Portuguese and Dutch merchants, and in the 18th century also with French ones. Dutch East India Company was founded in 1602. Managed by the most affluent Dutch merchants, it was fully supported and provided by the government with monopoly on east trade. The Company drove out the Portuguese and ruthlessly exploited the seized areas. Na podstawie: K. H. O'Rourke, L. Prados de la Escosura, G. Daudin, Trade and empire, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010, s. 108. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) G. OKOŁO 1910 R. AROUND 1910 \| Kraje \| Countries \| Ogółem Total \| Surowce Raw materials \| Żywność Food \| Wyroby przemysłowe Manufactured goods \| \|-------\|-----------\|---------------\|-----------------------\|--------------\|--------------------------------------\| \| \| \| \| in percent \| \| \| Import Imports \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 100,0 \| 27,5 \| 7,9 \| 64,6 \| \|-------------------\|-------------------\|-------\|------\|-----\|------\| \| Niemcy \| Germany \| 100,0 \| 42,5 \| 34,0\| 23,5 \| \| Włochy \| Italy \| 100,0 \| 37,2 \| 19,7\| 43,1 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^a\) \| United Kingdom \| 100,0 \| 42,4 \| 37,7\| 19,9 \| Eksport Exports \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 100,0 \| 2,1 \| 5,4 \| 92,5 \| \|-------------------\|-------------------\|-------\|-----\|-----\|------\| \| Francja \| France \| 100,0 \| 14,6\| 27,4\| 58,0 \| \| Niemcy \| Germany \| 100,0 \| 15,4\| 10,1\| 74,5 \| \| Włochy \| Italy \| 100,0 \| 14,3\| 29,3\| 56,4 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^a\) \| United Kingdom \| 100,0 \| 17,6\| 6,4 \| 76,0 \| \( ^a \) Wielka Brytania i Irlandia. Struktura importu i eksportu Królestwa Polskiego — w odsetkach: Structure of imports and exports of Kingdom of Poland — in percent: \| \| towary commodities \| \|-------\|--------------------\| \| \| rolnicze agricultural \| przemysłowe industrial \| rolnicze agricultural \| przemysłowe industrial \| \| \| import \| imports \| eksport \| exports \| \| 1817–1820 \| 40,1 \| 59,9 \| 85,8 \| 14,2 \| \| 1821–1825 \| 40,5 \| 59,5 \| 55,3 \| 44,7 \| \| 1826–1830 \| 40,4 \| 59,6 \| 57,0 \| 43,0 \| \| 1850 \| 37,2 \| 62,8 \| 80,5 \| 19,5 \| Na podstawie: G. L. Fontana, The economic development of Europe in the nineteenth century: international exchanges and monetary systems, w: An Economic History of Europe. From expansion to development, red. A. Di Vittorio, Oxon 2006, s. 231; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 291–293; Zarys historii Polski w liczbach, Społeczeństwo. Gospodarka, Warszawa 2012, s. 469. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| Zwierzęta Animals \| Żywność Food \| Surowce Raw materials \| Produkty przemysłowe Manufactured goods \| Zloto i srebro Gold and silver \| \|------------\|----------------\|--------------\|------------------\|--------------\|-----------------------\|----------------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 1925 \| 100,0 \| 0,1 \| 24,9 \| 30,9 \| 44,0 \| 0,1 \| \| Poland \| 1929 \| 100,0 \| 0,2 \| 12,1 \| 41,5 \| 45,5 \| 0,7 \| \| Austria \| 1925 \| 100,0 \| 9,1 \| 26,7 \| 29,5 \| 32,2 \| 2,5 \| \| Austria \| 1929 \| 100,0 \| 7,8 \| 21,4 \| 30,1 \| 39,0 \| 1,7 \| \| Belgia \| 1925 \| 100,0 \| 0,3 \| 27,3 \| 50,3 \| 22,0 \| 0,1 \| \| Belgium \| 1929 \| 100,0 \| 0,2 \| 20,4 \| 52,1 \| 27,0 \| 0,3 \| \| Czechosłowacja \| 1925 \| 100,0 \| 4,4 \| 23,1 \| 49,4 \| 23,0 \| 0,1 \| \| Czechoslovakia \| 1929 \| 100,0 \| 4,8 \| 14,6 \| 49,1 \| 31,3 \| 0,2 \| \| Francja \| 1925 \| 100,0 \| 0,8 \| 20,3 \| 65,8 \| 12,8 \| 0,3 \| \| France \| 1929 \| 100,0 \| 0,4 \| 19,6 \| 49,4 \| 17,6 \| 13,0 \| \| Hiszpania \| 1925 \| 100,0 \| 1,1 \| 19,0 \| 36,6 \| 43,1 \| 0,2 \| \| Spain \| 1929 \| 100,0 \| 0,5 \| 20,2 \| 31,0 \| 48,3 \| — \| \| Holandia \| 1925 \| 100,0 \| 0,3 \| 26,6 \| 36,7 \| 33,2 \| 3,2 \| \| Netherlands \| 1929 \| 100,0 \| 0,2 \| 21,2 \| 35,8 \| 41,7 \| 1,1 \| \| Niemcy \| 1925 \| 100,0 \| 0,9 \| 30,8 \| 47,5 \| 15,2 \| 5,5 \| \| Germany \| 1929 \| 100,0 \| 1,1 \| 27,3 \| 51,5 \| 16,2 \| 3,9 \| \| Szwajcaria \| 1925 \| 100,0 \| 1,9 \| 27,1 \| 28,3 \| 36,3 \| 6,4 \| \| Switzerland \| 1929 \| 100,0 \| 0,5 \| 25,3 \| 28,1 \| 41,9 \| 4,2 \| \| Szwecja \| 1925 \| 100,0 \| 0,2 \| 25,9 \| 33,3 \| 39,8 \| 0,8 \| \| Sweden \| 1929 \| 100,0 \| 0,6 \| 22,5 \| 32,8 \| 43,1 \| 1,0 \| \| Węgry \| 1925 \| 100,0 \| 0,1 \| 8,1 \| 33,9 \| 57,8 \| 0,1 \| \| Hungary \| 1929 \| 100,0 \| 0,1 \| 7,4 \| 42,9 \| 47,2 \| 2,4 \| \| Wielka Brytania \| 1925 \| 100,0 \| 1,6 \| 41,2 \| 35,3 \| 17,6 \| 4,3 \| \| United Kingdom \| 1929 \| 100,0 \| 1,6 \| 40,1 \| 32,4 \| 19,9 \| 6,0 \| \| Włochy \| 1926 \| 100,0 \| 0,7 \| 25,0 \| 51,6 \| 22,4 \| 0,3 \| \| Italy \| 1929 \| 100,0 \| 2,3 \| 20,5 \| 49,8 \| 26,2 \| 1,2 \| a Łącznie z Luksemburgiem. a Including Luxembourg. \| Lata \| Ogółem Total \| Zwierzęta Animals \| Żywność Food \| Surowce Raw materials \| Produkty przemysłowe Manufactured goods \| Zloto i srebro Gold and silver \| \|------\|--------------\|------------------\|--------------\|-----------------------\|----------------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| 1925 \| 100,0 \| 8,0 \| 24,5 \| 45,2 \| 22,3 \| \| Poland \| 1929 \| 100,0 \| 8,0 \| 25,4 \| 47,0 \| 19,6 \| \| Austria \| 1925 \| 100,0 \| 1,5 \| 1,8 \| 20,3 \| 73,2 \| \| Austria \| 1929 \| 100,0 \| 0,9 \| 2,0 \| 21,9 \| 73,7 \| \| Belgia \| 1925 \| 100,0 \| 0,7 \| 9,9 \| 33,4 \| 55,6 \| \| Belgium \| 1929 \| 100,0 \| 0,4 \| 7,8 \| 33,0 \| 58,6 \| \| Czechosłowacja \| 1925 \| 100,0 \| 0,5 \| 18,3 \| 18,9 \| 62,1 \| \| Czechoslovakia \| 1929 \| 100,0 \| 0,2 \| 11,5 \| 16,8 \| 71,5 \| \| Francja \| 1925 \| 100,0 \| 0,2 \| 8,6 \| 21,0 \| 69,9 \| \| France \| 1929 \| 100,0 \| 0,7 \| 11,9 \| 19,4 \| 67,6 \| \| Hiszpania \| 1925 \| 100,0 \| 0,2 \| 49,5 \| 21,5 \| 28,8 \| \| Spain \| 1929 \| 100,0 \| 0,3 \| 56,5 \| 20,6 \| 22,4 \| \| Holandia \| 1925 \| 100,0 \| 0,7 \| 43,0 \| 18,0 \| 32,7 \| \| Netherlands \| 1929 \| 100,0 \| 0,8 \| 35,8 \| 18,2 \| 42,4 \| \| Niemcy \| 1925 \| 100,0 \| 0,2 \| 5,8 \| 18,6 \| 75,0 \| \| Germany \| 1929 \| 100,0 \| 0,2 \| 5,0 \| 18,5 \| 69,2 \| \| Szwajcaria \| 1925 \| 100,0 \| 0,3 \| 8,7 \| 8,4 \| 73,1 \| \| Switzerland \| 1929 \| 100,0 \| 0,4 \| 9,9 \| 9,0 \| 77,6 \| \| Szwecja \| 1925 \| 100,0 \| 0,3 \| 6,2 \| 53,4 \| 39,5 \| \| Sweden \| 1929 \| 100,0 \| 0,3 \| 9,2 \| 49,7 \| 40,6 \| \| Węgry \| 1925 \| 100,0 \| 12,6 \| 57,5 \| 12,7 \| 16,4 \| \| Hungary \| 1929 \| 100,0 \| 15,3 \| 51,0 \| 13,1 \| 20,2 \| \| Wielka Brytania \| 1925 \| 100,0 \| 0,3 \| 5,9 \| 14,4 \| 72,0 \| \| United Kingdom \| 1929 \| 100,0 \| 0,3 \| 5,7 \| 14,4 \| 69,0 \| \| Włochy \| 1926 \| 100,0 \| 0,5 \| 25,8 \| 12,1 \| 61,6 \| \| Italy \| 1929 \| 100,0 \| 0,1 \| 24,7 \| 12,5 \| 62,7 \| a Łącznie z Luksemburgiem. a Including Luxembourg. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1928, Geneva 1929, s. 126 i 127; Statistical On the basis: Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 169 i 170. \| Wyszczególnienie \| Polska \| Belgia \| Czechosłowacja \| Francja \| Szwecja \| Węgry \| Wielka Brytania \| \|------------------\|--------\|--------\|----------------\|---------\|---------\|-------\|----------------\| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Według grup towarów \| \| \| \| \| \| \| \| \| Produkty dla rolnictwa i do produkcji żywności \| 7,5 \| 17,8 \| 8,3 \| 11,7 \| 9,6 \| 5,6 \| 15,6 \| \| Produkty do produkcji przemysłowej \| 54,5 \| 48,8 \| 58,7 \| 35,7 \| 35,8 \| 64,1 \| 41,8 \| \| Oleje i tłuszcze \| 2,6 \| 2,9 \| 6,4 \| 6,2 \| 3,9 \| 1,4 \| 3,3 \| \| Paliwa i energia elektryczna \| 0,7 \| 8,9 \| 5,4 \| 20,8 \| 15,4 \| 9,8 \| 4,9 \| \| Maszyny i urządzenia inwestycyjne \| 18,2 \| 8,4 \| 10,0 \| 5,9 \| 11,2 \| 8,6 \| 3,4 \| \| Produkty do bezpośredniej konsumpcji \| 16,5 \| 13,2 \| 11,2 \| 19,7 \| 24,1 \| 10,5 \| 31,0 \| \| Surowe \| 44,1 \| 51,7 \| 49,0 \| 57,8 \| 29,7 \| 35,8 \| 42,2 \| \| Po prostej obróbce \| 19,7 \| 25,6 \| 26,0 \| 20,9 \| 28,1 \| 37,7 \| 41,0 \| \| Przetworzone \| 36,2 \| 22,7 \| 25,0 \| 21,3 \| 42,2 \| 26,5 \| 16,8 \| 1 Łącznie z Luksemburgiem. 2 1937 r. Uwaga. W 1928 r. została wprowadzona nowa klasyfikacja produktów w handlu międzynarodowym, nieporównywalna z klasyfikacją obowiązującą w latach 20. Nowe grupowanie towarów było wprowadzane do statystyk narodowych w drugiej połowie lat 30. XX w.; szczegółowe dane zawiera International Trade Statistics 1938, Geneva 1939. 1 Including Luxembourg. 2 1937. Note. In 1928, a new classification of products was introduced in international trade, which was incomparable with classification in force in the 1920s. New groups of commodities were introduced to national statistics in the second half of the 1930s; detailed data are included in “International Trade Statistics 1938”, Geneva 1939. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 190 i 191. On the basis: \| Lata \| Kraje \| Ogółem \| Paliwa, surowce mineralne, metale \| Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy \| Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego \| Pozostałe towary przemysłowe \| Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze \| \|------\|-------\|--------\|----------------------------------\|------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1956 \| Polska \| 100,0 \| 19,6 \| 33,2 \| 6,1 \| 10,0 \| 31,1 \| \| 1980 \| Poland \| 100,0 \| 31,1 \| 32,7 \| 6,4 \| 8,9 \| 20,9 \| \| 1955 \| Czechosłowacja \| 100,0 \| 24,2 \| 13,3 \| 4,1 \| 9,4 \| 49,0 \| \| 1980 \| Czechoslovakia \| 100,0 \| 31,7 \| 36,6 \| 5,9 \| 9,6 \| 16,2 \| \| 1960 \| NRD<sup>b</sup> \| 100,0 \| 38,5 \| 12,7 \| 5,3 \| 4,3 \| 39,2 \| \| 1980 \| GDR<sup>b</sup> \| 100,0 \| 36,7 \| 30,8 \| 5,0 \| 8,6 \| 18,9 \| \| 1955 \| Rumunia \| 100,0 \| 21,3 \| 37,2 \| 4,2 \| 5,8 \| 31,5 \| \| 1980 \| Romania \| 100,0 \| 50,3 \| 24,5 \| 3,0 \| 7,5 \| 14,7 \| \| 1955 \| Węgry \| 100,0 \| 25,6 \| 12,3 \| 3,0 \| 8,2 \| 50,9 \| \| 1980 \| Hungary \| 100,0 \| 27,0 \| 30,7 \| 7,7 \| 16,0 \| 18,6 \| Import \| Lata \| Kraje \| Ogółem \| Paliwa, surowce mineralne, metale \| Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy \| Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego \| Pozostałe towary przemysłowe \| Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze \| \|------\|-------\|--------\|----------------------------------\|------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1956 \| Polska \| 100,0 \| 19,6 \| 33,2 \| 6,1 \| 10,0 \| 31,1 \| \| 1980 \| Poland \| 100,0 \| 31,1 \| 32,7 \| 6,4 \| 8,9 \| 20,9 \| \| 1955 \| Czechosłowacja \| 100,0 \| 24,2 \| 13,3 \| 4,1 \| 9,4 \| 49,0 \| \| 1980 \| Czechoslovakia \| 100,0 \| 31,7 \| 36,6 \| 5,9 \| 9,6 \| 16,2 \| \| 1960 \| NRD<sup>b</sup> \| 100,0 \| 38,5 \| 12,7 \| 5,3 \| 4,3 \| 39,2 \| \| 1980 \| GDR<sup>b</sup> \| 100,0 \| 36,7 \| 30,8 \| 5,0 \| 8,6 \| 18,9 \| \| 1955 \| Rumunia \| 100,0 \| 21,3 \| 37,2 \| 4,2 \| 5,8 \| 31,5 \| \| 1980 \| Romania \| 100,0 \| 50,3 \| 24,5 \| 3,0 \| 7,5 \| 14,7 \| \| 1955 \| Węgry \| 100,0 \| 25,6 \| 12,3 \| 3,0 \| 8,2 \| 50,9 \| \| 1980 \| Hungary \| 100,0 \| 27,0 \| 30,7 \| 7,7 \| 16,0 \| 18,6 \| Eksport \| Lata \| Kraje \| Ogółem \| Paliwa, surowce mineralne, metale \| Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy \| Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego \| Pozostałe towary przemysłowe \| Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze \| \|------\|-------\|--------\|----------------------------------\|------------------------------------------\|---------------------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1956 \| Polska \| 100,0 \| 19,6 \| 33,2 \| 6,1 \| 10,0 \| 31,1 \| \| 1980 \| Poland \| 100,0 \| 31,1 \| 32,7 \| 6,4 \| 8,9 \| 20,9 \| \| 1955 \| Czechosłowacja \| 100,0 \| 24,2 \| 13,3 \| 4,1 \| 9,4 \| 49,0 \| \| 1980 \| Czechoslovakia \| 100,0 \| 31,7 \| 36,6 \| 5,9 \| 9,6 \| 16,2 \| \| 1960 \| NRD<sup>b</sup> \| 100,0 \| 38,5 \| 12,7 \| 5,3 \| 4,3 \| 39,2 \| \| 1980 \| GDR<sup>b</sup> \| 100,0 \| 36,7 \| 30,8 \| 5,0 \| 8,6 \| 18,9 \| \| 1955 \| Rumunia \| 100,0 \| 21,3 \| 37,2 \| 4,2 \| 5,8 \| 31,5 \| \| 1980 \| Romania \| 100,0 \| 50,3 \| 24,5 \| 3,0 \| 7,5 \| 14,7 \| \| 1955 \| Węgry \| 100,0 \| 25,6 \| 12,3 \| 3,0 \| 8,2 \| 50,9 \| \| 1980 \| Hungary \| 100,0 \| 27,0 \| 30,7 \| 7,7 \| 16,0 \| 18,6 \| --- <sup>a</sup> Nomenklatura stosowana w krajach należących do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). <sup>b</sup> Niemiecka Republika Demokratyczna. <sup>a</sup> The nomenclature applied in the countries of the Council for Mutual Economic Assistance (CMEA). <sup>b</sup> East Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 721 i 722; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 262 i 263; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 282. \| Lata \| Ogółem \| Surowce \| Paliwa mineralne \| Maszyny i urządzenia \| Materiały i produkty chemiczne \| Pozostałe artykuły przemysłowe \| Towary rolno-spożywcze \| \|------\|--------\|---------\|------------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------------\| \| \| Total \| Raw materials \| Mineral fuels \| Machinery and mechanical appliances \| Materials and chemical products \| Others industry products \| Agricultural and food products \| \| Polska \| 1980 \| 100,0 \| 10,6 \| 18,2 \| 32,4 \| 7,9 \| 17,8 \| 13,1 \| \| Poland \| 2010 \| 100,0 \| 3,4 \| 10,7 \| 34,3 \| 14,3 \| 30,2 \| 7,1 \| \| Austria \| 1980 \| 100,0 \| 7,0 \| 15,5 \| 28,6 \| 9,3 \| 33,6 \| 6,0 \| \| Austria \| 2009 \| 100,0 \| 4,2 \| 10,4 \| 32,9 \| 12,5 \| 32,8 \| 7,2 \| \| Belgia \| 1980 \| 100,0 \| 7,7 \| 17,4 \| 22,5 \| 8,4 \| 33,8 \| 10,2 \| \| Belgium \| 2010 \| 100,0 \| 4,7 \| 13,9 \| 23,2 \| 25,4 \| 25,1 \| 7,5 \| \| Czechosłowacja \| 1980 \| 100,0 \| 11,2 \| 19,0 \| 35,9 \| 8,3 \| 15,7 \| 9,9 \| \| Czechy \| 2010 \| 100,0 \| 2,7 \| 9,5 \| 42,4 \| 10,1 \| 30,2 \| 5,1 \| \| Słowacja \| 2010 \| 100,0 \| 4,1 \| 12,5 \| 42,7 \| 8,4 \| 26,4 \| 5,9 \| \| Finlandia \| 1980 \| 100,0 \| 5,6 \| 29,0 \| 26,6 \| 9,0 \| 23,1 \| 6,7 \| \| Finland \| 2010 \| 100,0 \| 9,5 \| 18,4 \| 28,7 \| 11,5 \| 25,4 \| 6,5 \| \| Francja \| 1980 \| 100,0 \| 6,5 \| 26,7 \| 21,5 \| 9,1 \| 26,8 \| 9,4 \| \| France \| 2010 \| 100,0 \| 2,9 \| 13,8 \| 34,1 \| 14,1 \| 27,0 \| 8,0 \| \| Hiszpania \| 1980 \| 100,0 \| 13,1 \| 38,8 \| 17,9 \| 7,5 \| 13,4 \| 9,3 \| \| Spain \| 2010 \| 100,0 \| 4,2 \| 16,5 \| 29,8 \| 14,9 \| 24,5 \| 10,2 \| \| Holandia \| 1980 \| 100,0 \| 7,2 \| 24,2 \| 19,9 \| 8,4 \| 27,6 \| 12,7 \| \| Netherlands \| 2009 \| 100,0 \| 4,1 \| 13,2 \| 28,2 \| 11,1 \| 34,0 \| 9,4 \| \| Niemcy \| 1980 \| 100,0 \| 8,3 \| 22,6 \| 18,8 \| 7,2 \| 32,2 \| 10,9 \| \| Germany \| 2010 \| 100,0 \| 4,2 \| 11,4 \| 34,0 \| 12,6 \| 31,4 \| 6,4 \| \| Rumunia \| 1990 \| 100,0 \| 10,2 \| 38,2 \| 22,0 \| 19,1 \| \| 10,5 \| \| Romania \| 2010 \| 100,0 \| 3,4 \| 10,0 \| 34,4 \| 12,9 \| 32,5 \| 6,8 \| \| Szwajcaria \| 1980 \| 100,0 \| 3,6 \| 11,2 \| 24,0 \| 10,1 \| 43,4 \| 7,7 \| \| Switzerland \| 2010 \| 100,0 \| 1,8 \| 7,4 \| 26,9 \| 21,6 \| 36,7 \| 5,6 \| \| Szwecja \| 1980 \| 100,0 \| 4,6 \| 24,2 \| 26,8 \| 8,1 \| 29,6 \| 6,7 \| \| Sweden \| 2010 \| 100,0 \| 3,6 \| 13,4 \| 35,8 \| 10,8 \| 28,2 \| 8,2 \| \| Węgry \| 1980 \| 100,0 \| 9,3 \| 16,4 \| 29,2 \| 13,6 \| 23,5 \| 8,1 \| \| Hungary \| 2010 \| 100,0 \| 2,0 \| 10,6 \| 45,9 \| 9,9 \| 27,2 \| 4,4 \| \| Wielka Brytania \| 1980 \| 100,0 \| 7,6 \| 13,6 \| 25,7 \| 6,2 \| 34,7 \| 12,2 \| \| United Kingdom \| 2010 \| 100,0 \| 3,0 \| 11,3 \| 31,3 \| 12,1 \| 33,2 \| 9,1 \| \| Włochy \| 1980 \| 100,0 \| 11,0 \| 27,9 \| 20,4 \| 8,1 \| 20,7 \| 11,9 \| \| Italy \| 2010 \| 100,0 \| 4,9 \| 18,9 \| 27,2 \| 13,5 \| 27,4 \| 8,1 \| a Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Handlu. b Bez surowców do produkcji żywności. c, d Łącznie z: c — artykułami pochodnymi, d — sprzętem transportowym. e Łącznie z Luksemburgiem. f W 1980 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a The Standard International Trade Classification. b Excluding food raw materials. c, d Including: c — related materials, d — transport equipment. e Including Luxembourg. f In 1980 West Germany (FRG). \| Lata \| Ogółem \| Surowce \| Paliwa mineralne \| Maszyny i urządzenia \| Materiały i produkty chemiczne \| Pozostałe artykuły przemysłowe \| Towary rolno-spożywcze \| \|------\|--------\|---------\|------------------\|----------------------\|-------------------------------\|---------------------------------\|------------------------\| \| \| Total \| Raw materials \| Mineral fuels \| Machinery and mechanical appliances \| Materials and chemical products \| Others industry products \| Agricultural and food products \| \| Polska \| 1980 \| 100,0 \| 5,1 \| 14,2 \| 43,2 \| 5,5 \| 25,3 \| 6,7 \| \| Poland \| 2010 \| 100,0 \| 2,5 \| 4,1 \| 41,1 \| 8,6 \| 33,2 \| 10,5 \| \| Austria \| 1980 \| 100,0 \| 8,7 \| 1,6 \| 27,7 \| 8,8 \| 49,1 \| 4,1 \| \| Austria \| 2009 \| 100,0 \| 2,7 \| 3,4 \| 37,5 \| 11,6 \| 37,6 \| 7,2 \| \| Belgia \| 1980 \| 100,0 \| 7,7 \| 17,4 \| 22,5 \| 8,4 \| 33,8 \| 10,2 \| \| Belgium \| 2010 \| 100,0 \| 3,0 \| 8,8 \| 20,3 \| 30,5 \| 28,9 \| 8,5 \| \| Czechosłowacja \| 1980 \| 100,0 \| 5,2 \| 6,0 \| 49,9 \| 6,3 \| 28,3 \| 4,3 \| \| Czechy \| 2010 \| 100,0 \| 3,1 \| 3,7 \| 53,4 \| 6,2 \| 30,0 \| 3,6 \| \| Słowacja \| 2010 \| 100,0 \| 3,0 \| 4,9 \| 54,6 \| 4,7 \| 29,1 \| 3,8 \| \| Finlandia \| 1980 \| 100,0 \| 19,7 \| 4,4 \| 17,7 \| 5,3 \| 49,9 \| 3,0 \| \| Finland \| 2010 \| 100,0 \| 7,0 \| 8,0 \| 32,4 \| 11,1 \| 39,1 \| 2,4 \| \| Francja \| 1980 \| 100,0 \| 4,2 \| 4,2 \| 33,2 \| 10,0 \| 30,9 \| 15,5 \| \| France \| 2010 \| 100,0 \| 2,6 \| 3,7 \| 39,0 \| 17,8 \| 25,4 \| 11,5 \| \| Hiszpania \| 1980 \| 100,0 \| 5,5 \| 4,0 \| 26,2 \| 7,3 \| 41,3 \| 15,7 \| \| Spain \| 2010 \| 100,0 \| 3,4 \| 4,5 \| 35,2 \| 13,5 \| 28,8 \| 14,7 \| \| Holandia \| 1980 \| 100,0 \| 6,2 \| 22,3 \| 17,1 \| 15,4 \| 20,1 \| 18,9 \| \| Netherlands \| 2009 \| 100,0 \| 5,2 \| 8,2 \| 26,8 \| 14,0 \| 32,2 \| 13,5 \| \| Niemcy \| 1980 \| 100,0 \| 2,5 \| 3,8 \| 44,6 \| 12,7 \| 31,6 \| 4,8 \| \| Germany \| 2010 \| 100,0 \| 2,0 \| 1,9 \| 46,0 \| 14,7 \| 30,3 \| 5,0 \| \| Rumunia \| 1990 \| 100,0 \| 3,0 \| 17,9 \| 29,2 \| 48,8 \| 1,1 \| \| \| Romania \| 2010 \| 100,0 \| 6,8 \| 5,3 \| 41,9 \| 5,7 \| 34,1 \| 6,2 \| \| Szwajcaria \| 1980 \| 100,0 \| 1,8 \| 0,1 \| 32,1 \| 19,3 \| 43,5 \| 3,2 \| \| Switzerland \| 2010 \| 100,0 \| 1,1 \| 2,8 \| 20,9 \| 38,2 \| 33,3 \| 3,7 \| \| Szwecja \| 1980 \| 100,0 \| 12,2 \| 4,5 \| 39,9 \| 5,4 \| 35,9 \| 2,1 \| \| Sweden \| 2010 \| 100,0 \| 6,9 \| 7,0 \| 36,8 \| 11,4 \| 33,5 \| 4,5 \| \| Węgry \| 1980 \| 100,0 \| 5,8 \| 4,8 \| 32,1 \| 9,5 \| 26,8 \| 21,0 \| \| Hungary \| 2010 \| 100,0 \| 2,3 \| 2,8 \| 57,0 \| 8,8 \| 22,5 \| 6,6 \| \| Wielka Brytania \| 1980 \| 100,0 \| 2,9 \| 13,0 \| 34,6 \| 10,8 \| 32,1 \| 6,6 \| \| United Kingdom \| 2010 \| 100,0 \| 2,6 \| 12,7 \| 31,6 \| 17,9 \| 29,1 \| 6,1 \| \| Włochy \| 1980 \| 100,0 \| 1,8 \| 5,6 \| 32,2 \| 7,0 \| 46,7 \| 6,7 \| \| Italy \| 2010 \| 100,0 \| 1,8 \| 4,9 \| 35,5 \| 11,5 \| 39,0 \| 7,3 \| --- a—f Notki patrz na str. 460. On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 420–423; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 420–423; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 477–482. Tabl. 6 (112). IMPORT I EKSPORT NIEKTÓRYCH TOWARÓW IMPORTS AND EXPORTS OF SELECTED COMMODITIES A. W LATACH 1600–1700 – import strefy bałtyckiej z Europy Zachodniej IN 1600–1700 – imports of the Baltic region from Western Europe \| Lata Years \| ogółem total \| Tekstylia Textiles \| Artykuły kolonialne w t Colonial goods in t \| \|------------\|--------------\|--------------------\|------------------------------------------\| \| \| \| Anglia England \| Holandia Holland \| \| \| \| w tys. szt. in thous. units \| w % ogółem in % of total \| w tys. szt. in thous. units \| w % ogółem in % of total \| \| \| 1600–1609c \| 403,2 \| 332,8 \| 82,5 \| 60,6 \| 15,0 \| 24,1 \| \| 1610–1619d \| 446,8 \| 308,9 \| 69,1 \| 125,8 \| 28,1 \| 35,5 \| \| 1620–1629e \| 641,0 \| 314,9 \| 49,1 \| 295,9 \| 46,2 \| 97,0 \| \| 1630–1639f \| 627,8 \| 259,1 \| 41,3 \| 314,3 \| 50,1 \| 526,8 \| \| 1640–1649g \| 604,2 \| 187,9 \| 31,1 \| 318,0 \| 52,6 \| 822,7 \| \| 1671–1680 \| 407,2 \| 163,2 \| 40,1 \| 227,7 \| 55,9 \| 1 402,5 \| \| 1681–1690 \| 636,4 \| 209,2 \| 32,9 \| 423,9 \| 66,6 \| 1 823,9 \| \| 1691–1700 \| 428,5 \| 180,1 \| 42,1 \| 243,2 \| 56,7 \| 1 843,5 \| a Przede wszystkim sukno oraz produkcja jedwabnicza, bawełniana i pasmanteryjna; w Anglii do początków trzeciej kwietni XVII w. udział sukna w ujęciu wartościowym w całym eksporcie angielskim był dominujący i wynosił 90%. b Przeciętne roczne; import (przeciętnie roczne) w latach 1651–1657 wynosił 494,8 t, a w latach 1661–1670 – 914,9 t. c–g Dla artykułów kolonialnych lata: c – 1601–1610, d – 1611–1620, e – 1621–1630, f – 1631–1640, g – 1641–1650. Uwaga. Trzecim eksporterem produktów tekstylnych na Bałtyk była Szkocja. a Mainly woolen cloth, as well as silk, cotton and haberdashery production; starting from the beginning of third quarter of the 17th century, a percentage of woolen cloth in the whole English exports was prevalent and constituted 90%. b Annual averages; imports (annual averages) in 1651–1657 – 494,8 t and in 1661–1670 – 914,9 t. c–g For colonial goods: c – 1601–1610, d – 1611–1620, e – 1621–1630, f – 1631–1640, g – 1641–1650. Note. The third exporter of textile products in the Baltic Sea region was Scotland. W pierwszej połowie XVII w. odbiorcą całej angielskiej produkcji włókienniczej były porty polskie — Gdańsk i Elbląg. W drugiej połowie tego stulecia zmieniła się rola poszczególnych portów bałtyckich w rejonizacji wymiany handlowej tymi produktami. Od lat 70. XVII w. Gdańsk, wskutek wzrostu konkurencji portów Szwecji oraz portów na wschodnim wybrzeżu, głównie Narwy, stał się odbiorcą co najwyżej jednej trzeciej eksportu angielskiej produkcji włókienniczej. In the first half of the 17th century, the whole English textile production was imported to Polish seaports — Gdańsk and Elblag. In the second half of this century, roles of specific Baltic seaports changed respective of the regionalisation of commercial exchange of these products. Since 1670s, when Swedish seaports and those located on the Eastern coast, mainly Narva, constituted greater competition, Gdańsk imported one third of English textile production at most. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego, Łódź 1988, s. 68; E. A. Mierzwa, On the basis: Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 73. \| Towary / Commodities \| Sund \| Øresund \| \|----------------------\|------\|---------\| \| Artykuły kolonialne w tys. funtów \(^a\) \| 2 800 \| 3 630 \| \| Colonial goods in thousands pounds \(^a\) \| 3 670 \| 3 054 \| \| Tkaniny w tys. szt. \| 40,1 \| 64,0 \| \| Clothes in thousands units \| 42,2 \| 27,2 \| W tym Gdańsk w % \| Artykuły kolonialne \| 56,4 \| 63,8 \| \|---------------------\|------\|------\| \| Colonial goods \| 44,6 \| 40,8 \| \| Tkaniny \| 53,6 \| 69,5 \| Of which Gdańsk in % \| Artykuły kolonialne \| 35,7 \| 24,2 \| \|---------------------\|------\|------\| \| Colonial goods \| 21,5 \| 22,7 \| \| Tkaniny \| 26,5 \| 18,9 \| \(^a\) Głównie rodzynki, pieprz, cukier, anyżek i owoce; funt — miara ciężaru=0,454 kg. \(^a\) Mainly raisins, pepper, sugar, anise and fruit; pounds — weight measure=0,454 kg. Na podstawie: A. Manikowski, Zmiany czy stagnacja? Z problematyki handlu polskiego w drugiej połowie XVII wieku, „Przegląd Historyczny”, t. LXIV, Warszawa 1973, z. 4, s. 778 i 779; J. Trzoska, Handel i żeglugą w pierwszej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 376; obliczenia własne. \| Towary / Commodities \| Import \| Imports \| Export \| Exports \| \|----------------------\|--------\|---------\|--------\|---------\| \| \| 1751–1755 \| 1756–1760 \| 1761–1765 \| 1766–1770 \| 1771–1775 \| 1776–1780 \| 1781–1785 \| 1786–1789 \| \| Cukier w tys. kamieni \(^a\) \| 55,6 \| 66,1 \| 90,5 \| 99,8 \| 100,7 \| 42,8 \| 31,5 \| 31,9 \| \| Sugar in thous. stones \(^a\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Cytryny w tys. szt. \(^c\) \| 92,5 \| 91,1 \| 354,2 \| 424,0 \| 855,2 \| 280,6 \| 138,6 \| 617,1 \| \| Lemons in thous. units \(^c\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Herbata w tys. funtów \(^c\) \| 57,8 \| 62,7 \| 82,1 \| 107,2 \| 88,6 \| 66,4 \| 50,7 \| 40,8 \| \| Tea in thous. pounds \(^c\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kawa w tys. funtów \(^c\) \| 247,5 \| 443,2 \| 807,6 \| 1 314,6 \| 1 555,7 \| 1 117,6 \| 1 026,7 \| 1 166,7 \| \| Coffee in thous. pounds \(^c\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Pieprz w tys. kamieni \(^b\) \| 6,6 \| 6,9 \| 7,6 \| 6,4 \| 6,0 \| 1,6 \| 0,6 \| 0,3 \| \| Pepper in thous. stones \(^b\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sól w tys. lasztów \(^d\) \| 3,6 \| 5,1 \| 4,4 \| 3,9 \| 4,7 \| 0,8 \| 1,9 \| 1,8 \| \| Salt in thous. laszts \(^d\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sukno w tys. łokci \(^e\) \| 53,9 \| 18,0 \| 49,9 \| 40,0 \| 146,8 \| 86,7 \| 89,7 \| 67,3 \| \| Woollen cloth in thous. ells \(^e\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Śledzie w tys. beczek \(^f\) \| 31,7 \| 17,8 \| 47,4 \| 42,0 \| 33,6 \| 21,1 \| 11,8 \| 10,7 \| \| Herrings in thous. barrels \(^f\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Tytoń w tys. kamieni \(^b\) \| 34,0 \| 35,4 \| 41,4 \| 46,7 \| 29,0 \| 15,4 \| 15,3 \| 30,0 \| \| Tobacco in thous. stones \(^b\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wino w tys. pip \(^g\) \| 25,3 \| 30,6 \| 41,3 \| 34,3 \| 21,2 \| 8,5 \| 7,9 \| 9,1 \| \| Wine in thous. pipas \(^g\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Żelazo w tys. sztab \(^h\) \| 8,2 \| 11,7 \| 1,1 \| 9,2 \| 7,0 \| 3,7 \| 2,4 \| 2,2 \| \| Iron in thous. bars \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Len w tys. kamiemi \(^i\) \| 11,0 \| 12,1 \| 5,6 \| 1,9 \| 0,9 \| 0,4 \| 0,6 \| 1,3 \| \| Linum in thous. stones \(^i\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Płótno w tys. szt. \(^k\) \| 158,1 \| 165,6 \| 117,1 \| 124,1 \| 109,3 \| 9,4 \| 90,7 \| 83,8 \| \| Linen in thous. units \(^k\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Potaż (weglan sodu) w tys. łasz- tów gdańskich \(^l\) \| 1,2 \| 1,0 \| 1,0 \| 1,2 \| 1,3 \| 1,1 \| 0,8 \| 0,8 \| \| Sodium carbonate in thous. Gdańsk łaszts \(^l\) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Skóry surowe w tys. dziesiątek \(^m\) \| 2,3 \| 1,6 \| 1,0 \| 0,7 \| 0,7 \| 0,5 \| 0,01 \| 0,08 \| \| Raw leathers in thous. dozens \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Klepka \(^m\) w tys. kop \(^n\) \| 29,4 \| 22,2 \| 20,5 \| 14,4 \| 9,1 \| 6,7 \| 10,3 \| 13,8 \| \| Stave \(^m\) in thous. sixties \| \| \| \| \| \| \| \| \| \(^a–m\) Notki patrz na str. 465. \(^a–m\) See footnotes on page 465. Foreign trade a Cukier w 5 gatunkach. b 1 kamień (zapewne mały)=24 funtom gdańskim, tj. ok. 10,4 kg. c 1 funt gdański=0,434 kg. d Sól francuska, hiszpańska i szkocka (pominięto bardzo znikome ilości soli lüneburskiej); przewożona luzem — 1 laszt=18 beczek, przewożona w beczkach — 1 laszt=16 beczek. e Sukno akwizgrańskie i północne; 1 lokiec — miara długości=ok. 59 cm. f 1 beczka=ca. 1 040 sztuk śledzi. g 1 pipa — miara pojemności=275–330 shtofów (1 shtof=ok. 3 l), tj. ok. 825–990 l; wina przywożone drogą morską, głównie francuskie stanowiły pod względem wartości w 1776 r. blisko połowę wszystkich win trafiających do Polski i plasowały się na drugim miejscu po winach węgierskich, dostarczanych głównie drogami lądowymi. h Pominięto zboża oraz towary wywożone w ilościach mniejszych i nieregularnie. i Kamień — miara ciężaru=34 funtom gdańskim, tj. ok. 14,8 kg. k Przyjęto za miarę sztuke=30 lokciom (1 lokcie=ok. 0,59 m), tj. ok. 17,7 m. l Przeliczone z funtów okrętowych na laszty — 1 laszt gdański=12 funtom okrętowym. m Klepka francuska, holenderska i tzw. pipówka (do produkcji beczek). Uwaga. Profil wymiany w zagranicznym handlu morskim Gdańska w XVI—XVIII w., którego import miał charakter wybitnie luksusowo-konsumpcyjny, zaś w eksportcie dominowało zboże i produkty drzewne, nie wpływał zasadniczo na pobudzenie wszechstronnego rozwoju gospodarki Polski. a 5 types of sugar. b 1 stone (supposedly small)=24 Gdańsk pounds, i.e. ca. 10,4 kg. c 1 Gdańsk pound=0,434 kg. d French, Spanish, and Scottish salt (scanty amounts of Lüneburg salt were passed over); shipped loose — 1 laszt=18 barrels, shipped in barrels — 1 laszt=16 barrels. e Northern and Aachen woollen cloth; 1 ell — length measure — ca. 59 cm. f 1 barrel=ca. 1 040 herrings. g 1 pipa — capacity measure=275–330 shtofs (1 shtof=ca. 3 l), i.e. ca. 825–990 l; the value of shipped wine, mainly from France, constituted in 1776 nearly a half of whole wine imported to Poland and ranked second, after Hungarian wine delivered via land routes. h Cereal and goods exported irregularly and in smaller amounts were passed over. i Stone — weight measure=34 Gdańsk pounds, i.e. ca. 14,8 kg. k Unit was used as a measure=30 ells (1 ell=ca. 0,59 m) i.e. ca. 17,7 m. l Was converted from ship pounds into laszts — 1 Gdańsk łaszt=12 ship pounds. m French and Dutch stave, and bowstave (used for barrels). Note. In the 16th—18th century, profile of foreign maritime trade of Gdańsk, importing mainly luxury and consumer goods and exporting especially cereal and timber, did not significantly stimulate development of Polish economy. Eksport z Gdańska drogą morską w latach 1701—1750 (przeciętne roczne): Exports of Gdańsk by maritime in 1701—1750 (annual averages): \| \| 1701—1710 \| 1711—1720 \| 1721—1730 \| 1731—1740 \| 1741—1750 \| \|-------------------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Tkaniny w tys. szt. Clothes in thous. units ..... \| 43,5 \| 46,3 \| 69,0 \| 111,9 \| 117,6 \| \| Potaż (węglan sodu) i popiół w lasztach a Sodium carbonate and ash in laszts a.................. \| 1 102 \| 1 326 \| 1 362 \| 1 478 \| 1 852 \| \| Drewno b Timber b: \| \| \| \| \| \| \| w kopach in sixties ................. \| 338 \| 1 223 \| 1 538 \| 9 133 \| 20 470 \| \| w tysiącach sztuk in thousand units ...... \| 16 829 \| 34 122 \| 57 952 \| 88 037 \| 100 407 \| a Potaż i popiół uzyskiwane w trakcie spalania drewna lub jego suchej destylacji, stosowane przy wyrobie szkła, mydła i barwników; patrz notka l do tabelicy. b W kopach i małych setkach (2 kopy) eksportowano głównie boazerię, klepkę okrętową i bednarską, w sztukach — maszty, dyle i inne grube drewno. a Sodium carbonate and ash produced in the process of timber combustion or wood distillation, used to produce glass, soap, and dyes; see footnote l to the table. b In sixties and small hundreds (2 sixties) were exported mainly paneling, ship staves and barrel staves, and in units — masts, planks, and thick timber. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 145 i 147; J. Trzoska, Handel i żeglugę w pierwszej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655—1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 372 i 374; obliczenia własne. \| Wyszczególnienie \| W liczbach bezwzględnych \| Wielkie Księstwo Litewskie \| \|------------------\|--------------------------\|---------------------------\| \| Zwierzęta w szt.: \| \| \| \| Animals in heads: \| \| \| \| woły \| 202 989 \| \| \| oxen \| \| \| \| byki \| 4 013 \| \| \| bulls \| \| \| \| krowy i jalowice \| 50 856 \| \| \| cows and heifers \| \| \| \| wieprze i świnie \| 485 782 \| \| \| hogs and pigs \| \| \| \| barany \| 55 476 \| \| \| rams \| \| \| \| owce i skopy \| 247 449 \| \| \| sheeps and bille goats \| \| \| \| Produkty zwierzęce w t: \| \| \| \| Animals products in t: \| \| \| \| łoj topiony i nietopiony \| 2 507,6 \| \| \| melt and non-melt suet \| \| \| \| masło \| 83,5 \| \| \| butter \| \| \| \| Konopie czesane i nieczesane w t \| 426,5 \| \| \| Combed and uncombed hemp in t \| \| \| \| Len czesany i nieczesany w t \| 1 631,5 \| \| \| Combed and uncombed flax in t \| \| \| \| Welna surowa w t \| 2 266,7 \| \| \| Raw wool in t \| \| \| \| Buty i trzewiki w parach \| 17 813 \| \| \| Shoes in pairs \| \| \| \| Wyszczególnienie \| W liczbach bezwzględnych \| Wielkie Księstwo Litewskie \| \|------------------\|--------------------------\|---------------------------\| \| Zboże w tys. łasztów \| 1699 \| 5,8 \| \| Cereal in thous. łasztys \| 1776–1780 \| 5,0 \| \| 1781–1784 \| 8,6 \| \| \| 1786–1790 \| 4,0 \| \| \| 1791–1795 \| 6,2 \| \| \| Siemie lniane w tys. beczek \| 1699 \| 32,9 \| \| Linseed in thous. barrels \| 1776–1780 \| 61,7 \| \| 1781–1784 \| 58,5 \| \| \| 1786–1790 \| 72,5 \| \| \| 1791–1795 \| 81,5 \| \| \| Siemie konopne w tys. beczek \| 1699 \| 133,4 \| \| Hempen seed in thous. barrels \| 1776–1780 \| 31,7 \| \| 1781–1784 \| 25,1 \| \| \| 1786–1790 \| 28,0 \| \| \| 1791–1795 \| 16,5 \| \| \| Włókno lniane w tys. berkowców \| 1699 \| 8,0 \| \| Linseed fibre in thous. berkowiec \| 1776–1780 \| 33,7 \| \| 1781–1784 \| 32,0 \| \| \| 1786–1790 \| 34,8 \| \| \| 1791–1795 \| 46,5 \| \| \| Włókno konopne w tys. berkowców \| 1699 \| 65,7 \| \| Hempen fibre in thous. berkowiec \| 1776–1780 \| 23,6 \| \| 1781–1784 \| 28,0 \| \| \| 1786–1790 \| 21,4 \| \| \| 1791–1795 \| 26,2 \| \| a—g Patrz notki na str. 467. a—g See footnotes on page 467. Foreign trade a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b—d Ponadto wyeksportowano: b — 29,5 tys. fasek masła, c — wełny surowej o wartości 2,7 tys. złp, d — obuwia o wartości 5,8 tys. złp. e Łaszt — miara pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna) na Litwie=ok. 3 400—4 000 l ziarna. f Beczka litewska — miara pojemności ciał sypkich=ok. 203 l ziarna. g Berkowiec — stosowana w Rosji jednostka wagi=ok. 170 kg. a In long-term period — annual averages. b—d Apart from that were exported: b — 29,5 thous. butter buckets, c — raw wool with a worth of 2,7 thous. złp, d — shoes with a worth of 5,8 thous. złp. e A laszt — capacity measure of dry goods in Lithuania=ca. 3 400—4 000 l of grain. f Lithuanian barrel — capacity measure of dry goods=ca. 203 l of grain, g Berkowiec — weight measure used in Russia=ca. 170 kg. W XVI—XVIII w. produkty rolne i leśne Wielkiego Księstwa Litewskiego masowo spławiano Dźwiną do Rygi, która — obok Królewca — stanowiła główne miejsce litewskich kontaktów handlowych z portami Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. In the 16th to 18th century, agricultural and forest products of the Grand Duchy of Lithuania were floated down the Daugava to Riga that — next to Königsberg — was a centre of contacts between Lithuanian merchants and seaports of the Baltic Sea and the North Sea. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 152; Sz. Kazusek, Handel zagraniczny Korony w końcu XVIII wieku, t. I: Eksport 1786—1790, Kielce 2012, s. 185–284; obliczenia własne. \| Towary \| Strefa bałtycka ogółem \(^b\) \| W tym Anglia \| Of which England \| \|--------\|-------------------------------\|--------------\|-----------------\| \| \| \| w tym z \| of which from \| \| \| \| Gdańską \| Elblaga \| Królewca \| Rygi i Kurlandii \| \| Zboże w tys. lasztów \(^c\) \| 5 668,3 \| 131,6 \| 2,3 \| 72,1 \| 12,7 \| 23,1 \| 6,0 \| \| Siemię lnu i konopii w tys. lasztów \(^c\) \| 251,9 \| 2,8 \| 1,1 \| 0,2 \| 0,0 \| 0,4 \| 2,1 \| \| Len i konopie: Flax and hemp: \| 473,6 \| 217,1 \| 45,8 \| 10,0 \| 30,1 \| 99,2 \| 41,6 \| \| w tysiącach lasztów \(^c\) \| 2 578,6 \| 501,2 \| 19,4 \| 7,5 \| 0,1 \| 15,4 \| 353,3 \| \| Płótno i sukno w tys. postawów \(^e\) \| 2 471,4 \| 1 566,9 \| 63,4 \| 1 264,8 \| 50,1 \| 210,1 \| 28,2 \| \| Wańczos i klepka w tys. szt. \| 41 720,1 \| 1 961,3 \| 4,7 \| 647,4 \| 66,8 \| 451,1 \| 642,8 \| \| Drewno budulcowe w tys. szt. \| 17 823,8 \| 3 084,0 \| 17,3 \| 286,6 \| 277,1 \| 114,5 \| 91,6 \| \| Popiół w tys. lasztów \(^c\) \| 277,3 \| 8,6 \| 3,1 \| 1,5 \| 2,8 \| 4,0 \| 0,3 \| \| Potaż (węglan sodu): Sodium carbonate: \| 15,1 \| 3,1 \| 20,7 \| 2,5 \| – \| 0,7 \| 0,2 \| \| w tysiącach lasztów \(^c\) \| 983,8 \| 217,8 \| 22,1 \| 133,0 \| 7,8 \| 70,5 \| 6,4 \| \| Smola i dziegieć w tys. lasztów \(^c\) \| 500,7 \| 60,7 \| 12,1 \| 7,0 \| 4,4 \| 2,9 \| 3,5 \| \| Wosk w tys. szyfuntów \(^d\) \| 145,7 \| 10,9 \| 7,5 \| 9,9 \| 0,8 \| 0,9 \| 0,1 \| \(a\) Bez lat 1658–1660. \(b\) Dotyczy eksportu na Zachód przez Sund. \(c\) Laszt — miara pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=3 060 l. \(d\) Szyfurt — miara ciężaru=159,49 kg. \(e\) Postaw — miara długości=66 łokci, 1 łokieć=0,62753 m. \(a\) Excluding 1658–1660. \(b\) Refers to exports to the West via Øresund. \(c\) A laszt — capacity measure of dry goods=ca. 3 060 l. \(d\) A szyfurt — weight measure=159,49 kg. \(e\) A postaw — length measure=66 ells, 1 ell=0,62753 m. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 95, 96, 100, 111, 126, 128, On the basis: 130–132. \| Towary \| Strefa bałtycka ogółem \| W tym Francja<sup>a</sup> \| \|--------\|------------------------\|--------------------------\| \| \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| \| \| in absolute numbers \| in % of total \| \| Import \| \| \| \| Sól w tys. łasztów<sup>b</sup> \| 1 255,8 \| 4,4 \| 0,4 \| \| Śledzie w tys. łasztów<sup>b</sup> \| 422,9 \| 0,2 \| 0,1 \| \| Ryby w tys. szt. \| 4 511,5 \| 44,5 \| 1,0 \| \| Wina reńskie w tys. okseftów<sup>c</sup> \| 294,1 \| 0,3 \| 0,1 \| \| Wina francuskie w tys. pip<sup>d</sup> \| 300,3 \| 10,2 \| 3,4 \| \| Tkaniny: Clothes: \| \| \| \| \| w pakach<sup>e</sup> \| 2 513,5 \| 5,0 \| 0,2 \| \| w tysiącach sztuk \| 2 656,7 \| 21,6 \| 0,8 \| \| Jedwab w tys. funtów<sup>f</sup> \| 337,5 \| 2,0 \| 0,6 \| \| Kapelusze w fadach<sup>g</sup> \| 10,0 \| 1,0 \| 10,0 \| \| Minerały w szyfuntach<sup>h</sup> \| 834,5 \| 6,0 \| 0,7 \| \| Artykuły kolonialne: Colonial goods: \| \| \| \| \| w balach<sup>i</sup> \| 69 052,8 \| 97,5 \| 0,1 \| \| w fadach<sup>g</sup> \| 19 759,0 \| 148,0 \| 0,8 \| \| w okseftach<sup>c</sup> \| 956,8 \| 4,0 \| 0,4 \| \| w tysiącach funtów<sup>f</sup> \| 30 921,3 \| 167,8 \| 0,5 \| \| Olej w pipach<sup>d</sup> \| 1 380,0 \| 69,5 \| 5,0 \| \| Kalafonia w szyfuntach<sup>h</sup> \| 2 284,0 \| 2 000,0 \| 87,6 \| \| Korek w wiązkach \| 5 261,0 \| 1 600,0 \| 30,4 \| \| Mydło i tłuszcze w okseftach<sup>c</sup> \| 10 299,8 \| 10,0 \| 0,1 \| <sup>a</sup> Dane dotyczą towarów przewożonych na statkach francuskich. <sup>b</sup> Łaszt — miara objętości ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=3 060 l. <sup>c</sup> Okseft — miara produktów płynnych, najczęściej spotykany przelicznik=206,11 l. <sup>d</sup> Pipa — miara produktów płynnych, we Francji=393,81 l. <sup>e</sup> Paka — miara objętościowa sukna=16–25 postawów; 1 postaw=66 łokci. <sup>f</sup> Funt — miara ciężaru=0,453 kg. <sup>g</sup> Fad — miara objętości=944,3 l (duński=897,7 l). <sup>h</sup> Szyfurt — miara ciężaru=159,49 kg. <sup>i</sup> Bal — miara ciężaru=100 funtom. <sup>a</sup> Data refer to goods shipped on French vessels. <sup>b</sup> A łaszt — capacity measure of dry goods=ca. 3 060 l. <sup>c</sup> A hogshead — capacity measure of liquid, the most common conversion factor=206,11 l. <sup>d</sup> A pipa — capacity measure of liquid, in France=393,81 l. <sup>e</sup> A paka — capacity measure of woolen cloth=16–25 postaws; 1 postaw=66 ells. <sup>f</sup> A pound=weight measure=0,453 kg. <sup>g</sup> A fad — capacity measure=944,3 l (Danish=897,7 l). <sup>h</sup> A szyfurt — weight measure=159,49 kg. <sup>i</sup> A bal — weight measure=100 pounds. \| Towary \| Strefa bałtycka ogółem \| W tym Francja<sup>a</sup> \| \|--------\|------------------------\|--------------------------\| \| \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| \| \| in absolute numbers \| in % of total \| Import (dok.) Imports (cont.) - Mydło i pachnidła w funtach<sup>b</sup> Soap and perfume in pounds<sup>b</sup> - 16 203,5 - 700,0 - 4,3 - Cyna w szyfuntach<sup>c</sup> Tin in szyfunts<sup>c</sup> - 1 875,8 - 4,0 - 0,2 - Węgiel w łasztach<sup>d</sup> Coal in łaszt<sup>d</sup> - 18 018,5 - 56,0 - 0,3 - Szkło w skrzyniach Glass in chests - 1 633,0 - 646,0 - 39,6 - Papier: Paper: - w belach<sup>e</sup> in bales<sup>e</sup> - 195,5 - 42,0 - 21,5 - w tysiącach ryz in thousand reams - 11,3 - 1,9 - 16,9 Eksport Exports - 4 zboża w tys. łasztów<sup>d</sup> 4 cereals in thous. łaszt<sup>d</sup> - 3 080,7 - 18,8 - 0,6 - Len: Flax: - w tysiącach łasztów<sup>d</sup> in thousand łaszt<sup>d</sup> - 89,8 - 1,6 - 1,8 - w tysiącach szyfuntów<sup>c</sup> in thousand szyfunts<sup>c</sup> - 355,6 - 2,3 - 0,6 - Konopie: Hemp: - w tysiącach łasztów<sup>d</sup> in thousand łaszt<sup>d</sup> - 94,1 - 2,4 - 2,5 - w tysiącach szyfuntów<sup>c</sup> in thousand szyfunts<sup>c</sup> - 322,7 - 0,8 - 0,3 - Płótno: Linen: - w pakach<sup>f</sup> in pakas<sup>f</sup> - 1 529,5 - 1 000,0 - 65,4 - w tysiącach sztuk in thousand units - 430,4 - 6,8 - 1,6 - Przędza w szyfuntach<sup>c</sup> Yarn in szyfunts<sup>c</sup> - 642,3 - 106,5 - 16,6 - Smola w tys. łasztów<sup>d</sup> Tar in thous. łaszt<sup>d</sup> - 77,1 - 2,5 - 3,3 - Dziegieć w tys. łasztów<sup>d</sup> Pitch tar in thous. łaszt<sup>d</sup> - 203,8 - 2,1 - 1,0 --- <sup>a, b, c, d, f</sup>, Patrz notki odpowiednio: <sup>a, f, h, b, e</sup> na str. 469. <sup>e</sup> Bela=10 ryz po 1 000 szt. papieru. <sup>a, b, c, d, f</sup>, See footnotes respectively: <sup>a, f, h, b, e</sup> on page 469. <sup>e</sup> A bale=10 reams of 1 000 sheets of paper. \| Towary \| Strefa bałtycka ogółem \| W tym Francja \| \|--------\|-----------------------\|--------------\| \| \| w liczbach bezwzględnych \| w % ogółem \| \| \| in absolute numbers \| in % of total\| Eksport (dok.) - Potaż (weglan sodu) w tys. szyfuntów Sodium carbonate in thous. szyfunts 685,0 13,7 2,0 - Wosk w tys. łasztów Wax in thous. łasztys in thou. lashts 96,8 3,7 3,9 - Łój w beczkach Suet in barrels in barrels 637,0 587,5 92,2 - Masło w tonderach Butter in tonderes in tonderes 1 967,0 540,5 27,5 - Pierze w szyfuntach Feathers in szyfunts in thousand szyfunts 1 173,5 128,5 11,0 - Osmund w łasztach Osmund in łasztys in thou. lashts 3 614,3 187,5 5,2 - Żelazo w tys. łasztów Iron in thou. łasztys in thou. lashts 888,2 0,9 0,1 - Stal w cetnarach Steel in hundredweights in hundredweights 2 799,0 161,0 5,8 - Miedź: Copper: in thousand szyfunts 102,0 0,3 0,3 - Ołów: Lead: in thousand hundredweights 3 320,5 437,5 13,2 - Kule w szyfuntach Balls in szyfunts in thousand szyfunts 7 342,0 18,0 0,2 - Minerały w szyfuntach Minerals in szyfunts in thousand szyfunts 1 842,5 50,0 2,7 - Proch i saletra w tys. cetnarów Gunpowder and saltpeter in thou. hundredweights 105,9 1,1 1,0 --- a, b, c Patrz notki odpowiednio: a, h, b na str. 469. d Beczka — miara objętości=1 123,1 l. e Tonder — miara objętości=144,4 l. f Osmund — łupki żelaza pochodzenia szwedzkiego. g Cetnar — miara ciężaru=100 funtom=49,84 kg. a, b, c See footnotes respectively: a, h, b on page 469. d A barrel — capacity measure=1 123,1 l. e A tondere — capacity measure=144,4 l. f Osmund — iron slates from Sweden. g A hundredweight — weight measure=100 pounds=49,84 kg. W pierwszej połowie XVII w. Francja w handlu bałtyckim, a głównie w handlu z Polską, towarów wywożonych wyłącznie na statkach francuskich, zajmowała dalekie miejsce. Znaczniejszą pozycję kupcy francuscy zajmowali jedynie w przywozie kalafonii, szkła, korka i papieru, choć towary te nie miały większego znaczenia gospodarczego. Należy jednak pamiętać, że nie znamy wielkości posrednictwa obcego w eksportie Francji, które np. w zakresie przywozu na Bałtyk francuskiej soli i wina przez Holendrów i Anglików, mogło być znaczone. In the first half of the 17th century, France came low down in the rankings of Baltic trade, mainly with Poland, concerning goods exported on French vessels. French merchants ranked higher in imports of kolophony, glass, cork, and paper, although these products had no economic value. It should be borne in mind that the number of foreign intermediaries in French exports is unknown. Their number could be significant in e.g. imports of French salt and wine to the Baltic region by the Dutch and English. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, Piotrków Trybunalski 2001, s. 55–62; E. A. Mierzwa, Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 101; E. A. Mierzwa, Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku, w: Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski, M. Pukianiec, Poznań 2012, s. 714 i 718. \| Lata Years \| Import Imports \| Eksport Exports \| \|------------\|----------------\|-----------------\| \| \| sól salt \| zboże cereal \| żelazo w sztabach iron bars \| miedź i mosiądz copper and bras \| deski w tys. tużinów boards in thous. dozen \| smola i dziegieć tar and pitch tar \| ryby fish \| \| \| w tys. beczek in thous. barrels \| w t b \| in t b \| przeciętne roczne annual averages \| \| 1738–1740 \| 138,4 \| 264,8 \| 41 888 \| 420 \| 140,0 \| 54,8 \| 0,0 \| \| 1741–1745 \| 146,1 \| 436,1 \| 44 390 \| 428 \| 112,0 \| 68,6 \| 0,0 \| \| 1746–1750 \| 180,1 \| 362,5 \| 42 310 \| 300 \| 105,1 \| 85,7 \| 0,0 \| \| 1751–1755 \| 183,1 \| 377,4 \| 42 459 \| 375 \| 104,5 \| 89,0 \| 0,4 \| \| 1756–1760 \| 195,8 \| 248,3 \| 41 752 \| 445 \| 120,4 \| 111,0 \| 23,2 \| \| 1761–1765 \| 292,1 \| 419,7 \| 45 383 \| 356 \| 136,9 \| 113,5 \| 161,6 \| \| 1766–1770 \| 202,4 \| 464,7 \| 39 862 \| 536 \| 140,3 \| 95,6 \| 139,8 \| \| 1771–1775 \| 271,0 \| 300,6 \| 45 125 \| 759 \| 145,4 \| 104,8 \| 156,7 \| \| 1776–1780 \| 242,3 \| 390,6 \| 43 683 \| 755 \| 168,9 \| 136,6 \| 133,4 \| \| 1781–1785 \| 331,2 \| 840,0 \| 46 866 \| 1 027 \| 186,9 \| 147,2 \| 180,2 \| \| 1786–1790 \| 284,2 \| 594,8 \| 51 734 \| 983 \| 172,1 \| 149,6 \| 216,3 \| \| 1791–1795 \| 309,7 \| 255,1 \| 50 959 \| 616 \| 161,2 \| 153,6 \| 275,2 \| \| 1796–1800 \| 308,1 \| 400,7 \| 42 690 \| 514 \| 179,7 \| 160,3 \| 211,0 \| W liczbach bezwzględnych In absolute numbers 1738–1740=100 c \| Lata Years \| 1738–1740=100 c \| \|------------\|-----------------\| \| 1741–1745 \| 106 \| \| 1746–1750 \| 130 \| \| 1751–1755 \| 132 \| \| 1756–1760 \| 141 \| \| 1761–1765 \| 211 \| \| 1766–1770 \| 146 \| \| 1771–1775 \| 196 \| \| 1776–1780 \| 175 \| \| 1781–1785 \| 239 \| \| 1786–1790 \| 205 \| \| 1791–1795 \| 224 \| \| 1796–1800 \| 223 \| a W przypadku eksportu łącznie z Finlandią. b Przeliczono z funtów okrętowych na tony — 1 funt okrętowy = 136 kg. c W przypadku ryb — 1761–1765=100. a Exports including Finland. b Converted from ship pounds into tonnes — 1 ship pound=136 kg. c For fish — 1761–1765=100. Na podstawie: G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 150 i 159; On the basis: obliczenia własne. \| Kraje \| Cukier Import \| Sugar Imports \| \|-------\|---------------\|---------------\| \| \| 1925–1929 \| 1930–1934 \| 1934–1938 \| \| EUROPA \| 3 722,0 \| 3 444,7 \| 3 456,4 \| \| Polska \| 2,1 \| 5,2 \| 0,0 \| \| Austria \| 104,3 \| 30,2 \| 2,3 \| \| Belgia \| 70,8 \| 84,2 \| 132,0 \| \| Czechosłowacja \| 0,6 \| 0,7 \| 0,0 \| \| Francja \| 418,0 \| 395,3 \| 362,7 \| \| Holandia \| 288,0 \| 129,8 \| 136,4 \| \| Niemcy \| 84,2 \| 17,4 \| 13,7 \| \| Norwegia \| 72,1 \| 80,0 \| 88,2 \| \| Portugalia \| 78,3 \| 65,3 \| 67,3 \| \| Szwecja \| 100,3 \| 55,4 \| 8,0 \| \| Szwajcaria \| 134,9 \| 161,2 \| 152,0 \| \| Węgry \| 0,4 \| 0,2 \| 0,0 \| \| Wielka Brytania \| 1 942,5 \| 2 058,5 \| 2 202,7 \| \| Włochy \| 64,2 \| 13,4 \| 16,6 \| \| Kraje \| Eksport \| \|-------\|---------\| \| EUROPA \| 1 939,8 \| 1 503,0 \| 1 107,8 \| \| Polska \| 229,7 \| 228,0 \| 81,4 \| \| Austria \| 0,6 \| 0,3 \| 0,0 \| \| Belgia \| 138,3 \| 87,0 \| 104,3 \| \| Czechosłowacja \| 719,0 \| 346,2 \| 212,7 \| \| Francja \| 228,3 \| 281,0 \| 233,5 \| \| Holandia \| 258,9 \| 57,7 \| 63,1 \| \| Niemcy \| 158,2 \| 150,3 \| 8,3 \| \| Norwegia \| 0,2 \| 0,3 \| 0,0 \| \| Portugalia \| 0,1 \| 0,0 \| 0,0 \| \| Szwecja \| 0,0 \| 0,1 \| 0,2 \| \| Szwajcaria \| 0,1 \| 0,8 \| 1,0 \| \| Węgry \| 82,1 \| 47,6 \| 19,6 \| \| Wielka Brytania \| 95,4 \| 280,4 \| 350,4 \| \| Włochy \| 7,7 \| 10,0 \| 13,2 \| a—f Notki patrz na str. 475. a—f See footnotes on page 475. \| Countries \| 1925–1929<sup>a</sup> \| 1930–1934<sup>b</sup> \| 1934–1938<sup>c</sup> \| \|-----------\|---------------------\|---------------------\|---------------------\| \| \| w tys. t \| in thous. t \| \| Węgiel – eksport - Polska Poland: 12 863, 9 098, 11 003 - Belgia Belgium: 4 213, 3 588, 4 316 - Holandia Netherlands: 6 068, 3 491, 4 114 - Niemcy Germany: 23 895, 18 444, 38 629 - Wielka Brytania United Kingdom: 67 849, 53 365, 52 888 <sup>a</sup>–<sup>c</sup> W przypadku węgla dane za: <sup>a</sup> – 1928 r., <sup>b</sup> – 1933 r., <sup>c</sup> – 1937 r. d Przeciętne roczne. <sup>e</sup> Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). f Łącznie z Luksemburgiem. <sup>a</sup>–<sup>c</sup> For coal data: <sup>a</sup> – 1928, <sup>b</sup> – 1933, <sup>c</sup> – 1937. d Annual averages. e Excluding Soviet Union. f Including Luxembourg. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 392 i 393; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–1941, Rome 1941, s. 302 i 303; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947, s. 180 i 181; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 187. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2009a \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Cukier<sup>b</sup> w tys. t \| Sugar<sup>b</sup> in thous. t \| \| \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 337 \| 321 \| 27 \| 373 \| 428 \| 188 \| \| Francja \| France \| 607 \| 1 034 \| 2 742 \| 2 822 \| 3 209 \| 2 438 \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| . \| 198 \| 1 172 \| 342 \| 296 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 1 538 \| 1 150 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 532 \| 206 \| 100 \| 352 \| 758 \| 582 \| \| Tarcica w mln m<sup>3</sup> \| Sawnwood in mln m<sup>3</sup> \| \| \| \| \| \| \| \|-----------------------------\|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Polska \| Poland \| 0,4 \| 0,8 \| 0,7 \| 0,3 \| 0,8 \| 0,3 \| \| Austria \| Austria \| 3,4 \| 3,4 \| 4,4 \| 4,2 \| 6,4 \| 5,8 \| \| Czechy<sup>c</sup> \| Czech Republic<sup>c</sup> \| 0,6 \| 0,7 \| 1,1 \| 1,5 \| 1,8 \| 3,0 \| \| Finlandia \| Finland \| 5,3 \| 4,7 \| 6,9 \| 4,2 \| 8,4 \| 5,1 \| \| Francja \| France \| 1,0 \| 0,8 \| 0,6 \| 1,2 \| 1,4 \| 1,0 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| x \| x \| 3,9 \| 6,8 \| \| Rumunia \| Romania \| 1,3 \| 2,0 \| 1,0 \| 0,3 \| 2,3 \| 2,3 \| \| Szwecja \| Sweden \| 5,1 \| 6,9 \| . \| 6,3 \| 11,0 \| 12,3 \| \| Węgiel kamienny<sup>d</sup> w mln t \| Hard coal<sup>d</sup> in mln t \| \| \| \| \| \| \| \|-------------------------------------\|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|-------\| \| Polska \| Poland \| 23,0 \| 32,8 \| 44,4 \| 28,1 \| 23,2 \| 8,5 \| \| Belgia<sup>e</sup> \| Belgium<sup>e</sup> \| 2,2 \| 0,5 \| 0,3<sup>f</sup> \| . \| 1,3 \| 1,1<sup>g</sup> \| \| Czechy<sup>c</sup> \| Czech Republic<sup>c</sup> \| 3,6 \| 4,1 \| 5,6 \| . \| 3,4 \| 6,1 \| \| Francja \| France \| 1,6 \| 1,2 \| 0,5 \| . \| . \| . \| \| Holandia \| Netherlands \| 2,2 \| 1,6 \| 1,0 \| 2,3 \| 9,1 \| 7,5 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 5,2 \| 3,2 \| 2,2 \| . \| 0,7 \| 0,4<sup>g</sup> \| <sup>a</sup> Dla węgla kamiennego – 2008 r. <sup>b</sup> W latach 1990–2009 w przeliczeniu na cukier biały. <sup>c</sup> W latach 1960–1990 Czechosłowacja. <sup>d</sup> W latach 1960–1990 łącznie z węglem brunatnym, z wyjątkiem Belgii w 1970 r. i Francji w 1980 r. oraz łącznie z koksem i brykietami w latach 1960 i 1970 w przypadku Francji i w 1970 r. w przypadku Wielkiej Brytanii. <sup>e</sup> Łącznie z Luksemburgiem. <sup>f</sup> 1979 r. <sup>g</sup> 2006 r. <sup>a</sup> For hard coal – 2008. <sup>b</sup> In 1990–2009 in terms of white sugar. <sup>c</sup> In 1960–1990 Czechoslovakia. <sup>d</sup> In 1960–1990 including lignite coal, excluding Belgium in 1970 and France in 1980 as well as including coke and coal briquettes in 1960 and 1970 in case of France and in 1970 in case of United Kingdom. <sup>e</sup> Including Luxembourg. <sup>f</sup> 1979. <sup>g</sup> 2006. Na podstawie: FAO. Statistical Database. http://faostat.fao.org; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 421; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 437; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 271–275; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 287–291; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 438–444; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 502–505; Handel zagraniczny, „Rynek cukru – stan i perspektywy”, nr 39, czerwiec 2012, s. 24. FINANSE FINANCE Tabl. 1 (113). JEDNOSTKI PIENIĘŻNE CURRENCY UNITS A. W LATACH 1300–1800 IN 1300–1800 \| Kraje \| Countries \| Jednostki pieniężne \| Currency units \| \|-------\|-----------\|---------------------\|----------------\| \| \| \| 1300–1325 \| 1450–1460 \| 1490–1500 \| 1600 \| 1700 \| 1800 \| \| Polska – grosz \| Poland – grosz \| 3,60 \| 1,20 \| 0,77 \| 0,57 \| 0,20 \| 0,09 \| \| Anglia – funt szterlinga \| England – pound sterlinga \| 319 \| 216 \| 173 \| 111 \| 105 \| 104 \| \| Dania – guldena \| Denmark – guildera \| — \| 22,0 \| 22,0 \| 11,0 \| 9,6 \| 9,6 \| \| Florencja – lira \| Florence – liraa \| 16,2 \| 7,7 \| 6,6 \| 4,5 \| 4,5 \| 3,8 \| \| Turcja – akce \| Turkey – akce \| — \| 0,85 \| 0,68 \| 0,29 \| 0,13 \| 0,05 \| Zawartość srebra w g Silver content in g 1450–1460=100 \| Kraje \| Countries \| Jednostki pieniężne \| Currency units \| \|-------\|-----------\|---------------------\|----------------\| \| \| \| 1300–1325 \| 1450–1460 \| 1490–1500 \| 1600 \| 1700 \| 1800 \| \| Polska – grosz \| Poland – grosz \| 300 \| 100 \| 64 \| 48 \| 17 \| 8 \| \| Anglia – funt szterlinga \| England – pound sterlinga \| 146 \| 100 \| 80 \| 51 \| 49 \| 48 \| \| Dania – guldena \| Denmark – guildera \| x \| 100 \| 100 \| 50 \| 44 \| 44 \| \| Florencja – lira \| Florence – liraa \| 210 \| 100 \| 86 \| 58 \| 58 \| 49 \| \| Turcja – akce \| Turkey – akce \| x \| 100 \| 80 \| 34 \| 15 \| 6 \| a Jednostka obrachunkowa. a Unit of account. Zjawiskiem charakterystycznym obserwowanym w całej Europie od połowy XV do połowy XVIII w. była dewaluacja pieniędzy obrachunkowych, choć poszczególne jednostki dewaluowały się w nieco innym tempie. W opinii znawców zagadnienia złoty polski równał się 30 groszom i był – obok Turcji i Francji – najmniej stabilną jednostką pieniężną w całej nowożytnej Europie. From the mid-15th century to the mid-18th century, devaluation of accounting currency was typical in Europe, although individual units devaluated at their own pace. According to the experts, Polish zloty equaled 30 grosz and was, next to Turkey and France, the most volatile currency unit in modern Europe. Na podstawie: E. Korczyńska, B. Paszkiewicz, Mennictwo XIX i XX wieku, Kraków 1989, s. 6; P. Malanima, Pre-Modern European Economy. One Thousand Years (10th–19th Centuries), Leiden-Boston 2009, s. 198; A. Mikołajczyk, Geneza i rozwój nowożytnej monety polskiej na tle europejskim (XVI–poł. XVIII w.), Kraków 1983, s. 175; Z. Żabiński, Systemy pieniężne na ziemiach polskich, Wrocław 1981, s. 51, 112 i 113; obliczenia własne. \| Countries \| Silver currency units \| Weight in g \| Silver content in g \| \|-----------\|-----------------------\|-------------\|---------------------\| \| Poland \| talar (=8 złotych=32 grosze srebrne) \| 28,1 \| 23,4 \| \| \| thaler (=8 złotys=32 silver grosz) \| \| \| \| \| talar (=8 złotych) \| 27,6 \| 22,4 \| \| \| thaler (=8 złotys) \| \| \| \| \| talar (=6 złotych) \| 24,1 \| 16,6 \| \| \| thaler (=6 złotys) \| \| \| \| Austria \| talar (=2 guldeny) \| 28,1 \| 23,4 \| \| \| thaler (=2 guldens) \| \| \| \| \| gulden (=60 krajcarów) \| 14,05 \| 11,7 \| \| \| gulden (=60 kreuzers) \| \| \| \| Denmark \| talar/daler (=6 marek) \| 29,0 \| 25,4 \| \| \| thaler (=6 marks) \| \| \| \| \| korona (=4 marki) \| 19,3 \| 16,9 \| \| \| krone (=4 marks) \| \| \| \| France \| ècu (=6 liwrów) \| 29,5 \| 27,0 \| \| \| ècu (=6 livres) \| \| \| \| \| frank (=100 centymów) \| 5,0 \| 4,5 \| \| \| franc (=100 centimes) \| \| \| \| Holland \| dukaton (=3 guldeny=20 stuivers) \| 32,5 \| 30,2 \| \| \| ducaton (=3 guilders=20 stuivers) \| \| \| \| \| rijksdaalder (=50 stuivers) \| 27,7 \| 24,3 \| \| \| rijksdaalder (=50 stuivers) \| \| \| \| Prussia \| talar (=24 grosze) \| 22,3 \| 16,7 \| \| \| thaler (=24 grosz) \| \| \| \| Russia \| rubel (=100 kopiejk) \| 20,7 \| 18,0 \| \| \| ruble (=100 kopecks) \| \| \| \| Sweden \| talar (=48 szylingów) \| 29,3 \| 25,7 \| \| \| thaler (=48 shillings) \| \| \| \| United Kingdom \| szylling \| 6,0 \| 5,6 \| a 1766 r. b 1787 r. c 1794 r. d Do 1795 r. e Od 1795 r. a 1766. b 1787. c 1794. d Until 1795. e Since 1795. Na podstawie: E. Korczyńska, B. Paszkiewicz, Mennictwo XIX i XX wieku, Kraków 1989, s. 6. On the basis: \| Kraje \| Lata \| Jednostki pieniężne \| Zawartość srebra w g \| \|-------\|------\|---------------------\|---------------------\| \| \| \| \| Silver content in g \| \| Królestwo Polskie \| do 1841 \| zloty polski (=30 groszy) \| 2,69 \| \| Kingdom of Poland \| \| Polish zloty (=30 grosz) \| \| \| Austro-Węgry \| do 1858 \| gulden/złoty reński (=60 krajcarów) \| 11,69 \| \| Austria-Hungary \| \| gulden/rhenish zloty (=60 kreuzers) \| \| \| \| 1858–1892 \| gulden (=2 korony=100 krajcarów) \| 11,1 \| \| \| od 1892 \| korona (=100 halerzy) \| 0,305a \| \| \| \| krone (=100 hellers) \| \| \| Prusy \| do 1826 \| talar (=24 grosze srebrne=288 fenigów) \| 16,704 \| \| Prussia \| \| thaler (=24 silver grosz=288 pfennigs) \| \| \| \| 1826–1873 \| talar (=30 groszy srebrnych=360 fenigów) \| 16,666 \| \| \| od 1873 \| marka niemiecka (=100 fenigów)b \| 0,358a \| \| \| \| Deutsche mark (=100 pfennigs)b \| \| \| Rosja \| do 1897 \| rubel srebrny (=100 kopiejek srebrnych) \| 17,99 \| \| Russia \| \| silver ruble (=100 silver kopecks) \| \| \| \| od 1897 \| rubel (=100 kopiejek) \| 0,774a \| \| \| \| ruble (=100 kopecks) \| \| a Zawartość złota w g. b 1 talar=3 marki niemieckie. Według parytetów: - w 1838 r. 1 rubel srebrny=6,67 złotego polskiego=1,54 guldena (austriackiego)=1,08 talara (pruskiego), - w 1870 r. 1 rubel srebrny=1,62 guldena (austriackiego)=1,08 talara (pruskiego), - w 1914 r. 1 rubel=2,54 korony (austriackiej)=2,16 marki niemieckiej. By parities: - in 1838, 1 silver ruble=6,67 Polish zlotys=1,54 Austrian gulden=1,08 Prussian thaler, - in 1870, 1 silver ruble=1,62 Austrian gulden=1,08 Prussian thaler, - in 1914, 1 ruble=2,54 Austrian krone=2,16 Deutsche mark. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 185. On the basis: \| Countries \| Currency \| Year of putting into circulation of the national currency \| Swiss franc value in the national currency \| \|-----------\|----------\|--------------------------------------------------------\|------------------------------------------\| \| Austria-Hungary \| korona \| 1898 \| 1,05 \| \| Denmark \| korone \| 1872 \| 1,39 \| \| France \| franc \| 1803 \| 1 \| \| Spain \| peseta \| 1868 \| 1 \| \| Netherlands \| gulden \| 1875 \| 2,08 \| \| Germany \| mark \| 1873 \| 1,23 \| \| Norway \| korona \| 1875 \| 1,39 \| \| Russia \| ruble \| 1897 \| 2,67 \| \| Sweden \| krona \| 1872 \| 1,39 \| \| Italy \| lira \| 1862 \| 1 \| \| United Kingdom \| pound sterling \| 1816 \| 25,22 \| Wielka Brytania i Irlandia. On the basis: W. Morawski, Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002, s. 103. \| Kraje \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1937 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| \| w centach USA in US cents \| value of the national currency \| \| \| w złotą in g of gold \| \| Polska – złoty \| 19,295 \| 11,218 \| 0,16879 \| 0,16879 \| 0,16879 \| \| Austria – szyling \| 14,071 \| 14,071 \| 0,21099 \| 0,21099 \| – \| \| Belgia – belga \| 19,295<sup>a</sup> \| 13,905 \| 0,20921 \| 0,20921 \| 0,15063<sup>b</sup> \| \| Bułgaria – lev \| 19,295 \| 0,7224 \| 0,01087 \| 0,01087 \| 0,01087 \| \| Czechosłowacja – korona \| 20,263<sup>c</sup> \| 2,963 \| 0,04458 \| 0,04458 \| 0,03221–0,03021<sup>b</sup> \| \| Dania – korona \| 26,799 \| 26,799 \| 0,40323 \| – \| – \| \| Finlandia – marka \| 19,295 \| 2,5185 \| 0,03789 \| – \| – \| \| Francja – frank \| 19,295 \| 3,918 \| 0,05895 \| 0,05895 \| 0,0387 \| \| Hiszpania – peseta \| 19,295 \| 14,68 \| 0,29032 \| 0,29032 \| 0,29032 \| \| Holandia – gulden \| 40,196 \| 40,196 \| 0,6048 \| 0,6048 \| – \| \| Niemcy – marka \| 23,821 \| 23,821 \| 0,35842<sup>d</sup> \| 0,35842<sup>d</sup> \| 0,35842<sup>d</sup> \| \| Rumunia – lej \| 19,295 \| 0,5982 \| 0,009 \| 0,009 \| 0,00652 \| \| Szwajcaria – frank \| 19,295 \| 19,295 \| 0,29032 \| 0,29032 \| 0,215–0,190<sup>b</sup> \| <sup>a, c</sup> Kurs: <sup>a</sup> – franka (belga wprowadzona została w 1926 r. jako jednostka walutowa w złoce stosowana w transakcjach międzynarodowych i równała się 5 frankom papierowym), <sup>c</sup> – korony austro-węgierskiej. <sup>b</sup> Parytet przejściowy możliwy do zmiany w określonych warunkach. <sup>d</sup> Dane dotyczą reichsmarki opartej na oficjalnym parytacie złota; w latach 1934–1939 Niemcy stosowały w rozliczeniach kilka rodzajów marek o parytacie niższym od oficjalnego o 40–50% (registermark, reisemark, kreditsperrmark, effektensperrmark), co oznaczało faktyczną dewaluację marki. <sup>a, c</sup> Exchange rates: <sup>a</sup> – franc (belga was introduced in 1926 as a currency unit in gold used in international transactions and equaled 5 francs in notes), <sup>c</sup> – Austro-Hungarian krone. <sup>b</sup> Provisional parity subject to change under certain conditions. <sup>d</sup> Data refer to the Reichsmark based on official gold par; in the years 1934–1939, Germans used a few kinds of the Reichmark in their payments (registermark, reisemark, kreditsperrmark, effektensperrmark) with rates 40–50% lower than official ones; it resulted in devaluation of the mark. \| Kraje \| Waluta \| 1924 \| 1928 \| 1933 \| 1936 \| 1938 \| 1933 \| 1938 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska – złoty \| \| 19,204 \| 11,2 \| 17,57 \| 18,85 \| 18,86 \| 99,9 \| 99,3 \| \| Austria – szyling \| \| 14,06 \| 14,1 \| 17,49 \| 18,69 \| 18,92a \| 79,2 \| 79,4a \| \| Belgia – belga \| \| 4,97b \| 13,9 \| 21,73 \| 16,90 \| 16,84 \| 100,2 \| 71,8 \| \| Bułgaria – lew \| \| 0,73 \| 0,72 \| 1,09 \| 1,21 \| 1,20 \| 97,1 \| 99,1 \| \| Czechosłowacja – korona \| \| 3,02c \| 2,96 \| 4,65 \| 3,52 \| 3,42 \| 100,4 \| 69,1 \| \| Dania – korona \| \| 17,64 \| 26,7 \| 22,85 \| 21,91 \| 20,84 \| 55,8 \| 48,1 \| \| Finlandia – marka \| \| 2,53 \| 2,52 \| 2,27 \| 2,16 \| 2,06 \| 58,1 \| 50,6 \| \| Francja – frank \| \| 5,39 \| 3,91 \| 6,12 \| 4,67 \| 2,63 \| 100,0 \| 43,4 \| \| Hiszpania – peseta \| \| 13,96 \| 16,2 \| 12,79 \| 7,73d \| 5,0d \| 56,8 \| 22,5d \| \| Holandia – gulden \| \| 40,4 \| 40,2 \| 62,85 \| 54,57 \| 54,36 \| 100,1 \| 80,8 \| \| Niemcy – marka \| \| 23,80 \| 23,8 \| 37,32 \| 40,23 \| 40,08 \| 99,6 \| 99,6 \| \| Rumunia – lej \| \| 0,51 \| 0,60 \| 0,92 \| 0,73 \| 0,73 \| 98,6 \| 72,3 \| a Stan w marcu. b–e Kursy: b – franka; patrz notka a do cz. B na str. 482. c – korony austro-węgierskiej, d – według notowań w Madrycie, e – według notowań w Burgos. a As of March. b–e Exchange rates of: b – franc, see footnote a to the part B on page 482. c – Austro-Hungarian krone, d – according to quotations in Madrid, e – according to quotations in Burgos. \| Kraje \| Waluta \| 1924 \| 1928 \| 1933 \| 1936 \| 1938 \| 1933 \| 1938 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Szwajcaria – frank \| Switzerland – franc \| 19,4 \| 19,3 \| 30,25 \| 22,98 \| 22,61 \| 100,2 \| 70,0 \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 27,0 \| 26,8 \| 26,39 \| 25,30 \| 24,05 \| 64,5 \| 55,5 \| \| Węgry – pengő \| Hungary – pengo \| 0,0013c \| 17,4 \| 27,04 \| 29,42 \| 29,15 \| 99,1 \| 99,3 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 469,6 \| 485,2 \| 511,59 \| 490,78 \| 467,03 \| 68,1 \| 59,3 \| \| Włochy – lir \| Italy – lira \| 4,30 \| 5,24 \| 8,22 \| 5,26 \| 5,26 \| 99,0 \| 59,0 \| c Notka patrz na str. 484. Uwaga. Zmiana kursów walut w stosunku do dolara USA po 1934 r. wynikała z dewaluacji danej waluty bądź dewaluacji USD. c See footnote on page 484. Note. After 1934, change in currency exchange rates in the USA resulted from devaluation of a given currency or devaluation of USD. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1927, Geneva 1928, s. 166–168; Statistical Yearbook of the League of Nations 1934/35, Geneva 1935, s. 224–226; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 226; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 185–189. \| Kraje \| Waluta \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 1995 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska – złoty \| \| 4,00 \| 4,00 \| 4,00 \| 3,05 \| 9 500 \| 2,468 \| \| Austria – szylling \| \| 21,42–26,00 \| 25,98 \| 25,83 \| 13,81 \| 10,677 \| 10,088 \| \| Belgia – frank \| \| 50,02 \| 49,70 \| 49,68 \| 31,52 \| 30,982 \| 29,415 \| \| Czechy – korona \| \| x \| x \| x \| x \| 29,474 \| 26,602 \| \| Finlandia – marka \| \| 2,31 \| 3,20 \| 4,17 \| 3,84 \| 3,634 \| 0,071 \| \| Francja – frank \| \| 3,499 \| 4,903 \| 5,520 \| 4,516 \| 5,129 \| 4,900 \| \| Hiszpania – peseta \| \| 17,5–25,2 \| 60,04 \| 69,59 \| 79,25 \| 96,909 \| 121,410 \| \| Holandia – gulden \| \| 3,800 \| 3,770 \| 3,597 \| 2,130 \| 1,690 \| 1,604 \| \| Niemcy – marka \| \| 4,200 \| 4,171 \| 3,648 \| 1,959 \| 1,494 \| 1,434 \| \| Szwajcaria – frank \| \| 4,289 \| 4,305 \| 4,316 \| 1,761 \| 1,295 \| 1,151 \| \| Szwecja – korona \| \| 5,175 \| 5,173 \| 5,163 \| 4,372 \| 5,698 \| 6,658 \| a Kurs – jeśli nie zaznaczono inaczej – podano jako przeciętną cenę zakupu i sprzedaży walut. b Kurs urzędowy; dla Polski po denominacji złotego. c Kurs sprzedaży. d 1991 r. e W latach 1950–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). f Kurs kupna. a Exchange rate – unless otherwise indicated – has been presented as average price of the purchase and the sale of the currency. b Official rate of exchange; for Poland after denomination of the złoty. c Selling rate of exchange. d 1991. e In 1950–1990 West Germany (FRG). f Purchasing rate of currency. Tabl. 2 (114). KURSY WALUT (cd.) CURRENCY EXCHANGE RATES (cont.) D. W LATACH 1950–1995 (dok.) IN 1950–1995 (cont.) \| Kraje \| Waluta \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 1995 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 0,3571c \| 0,3567c \| 0,4178 \| 0,4193 \| 0,519 \| 0,645 \| \| Włochy – lir \| Italy – lira \| 624,82c \| 620,60 \| 623,00 \| 930,50 \| 1 130,100 \| 1 584,700 \| \| Europejska jednostka walutowa – ECUg \| European Currency Unit – ECUg \| x \| 0,947 \| 0,978 \| 0,718 \| 0,784 \| 0,785 \| a, c Notki patrz na str. 486. g ECU – waluta rozrachunkowa w Europejskiej Wspólnotie Gospodarczej – EWG (w 1999 r. zastąpiona przez pieniądz gotówkowy euro); 1 USD w 1995 r.=0,785 ECU, a w 1998 r.=0,892 ECU. Uwaga. Wartość 1 USD w 1995 r. według kursu urzędowego (stan w końcu roku) w Bułgarii=0,071 lewa, w Rumunii=2 578,00 nowych lej, a na Węgrzech=139,470 forinta. a, c See footnotes on page 486. g ECU (the European Currency Unit) – accounting currency in the European Economic Community – EEC (in 1999 replaced with euro); 1 USD in 1995=0,785 ECU and in 1998=0,892 ECU. Note. USD value in 1995 according to official rate (end of the year) in Bulgaria=0,071 lev, in Romania=2 578,00 new leu and in Hungary=139,470 forint. Dla Polski w latach 1950–1980 podano tzw. kurs podstawowy zwanym złotym dewizowym (1 USD=4 złd). Był on stosowany w celach sprawozdawczo-statystycznych do obliczania obrotów z zagranicą. Od 1958 r. w rozliczaniu płatności handlowych i niehandlowych z krajami zachodnimi stosowano kurs specjalny (24 zł za 1 USD), z kolei przy wymianie walut przez osoby fizyczne w bankach obowiązywał kurs 72 zł za 1 USD. Od 1971 r. wprowadzono kurs handlowy – 60 zł za 1 USD, w latach następnych, w związku z dewalucją dolara, ulegał on aprecjacji (w 1976 r. wynosił 43,16 zł). W 1982 r. uchycono tzw. złotego dewizowego, poziom kursu wyznaczano stosownie do postępującej inflacji. Przez cały ten okres kurs czarnorynkowy był kilkakrotnie wyższy od oficjalnego. Od 1 I 1990 r. wprowadzono jeden oficjalny kurs dla wszelkich płatności. W latach następnych złotego płatniowo dewaluowano stosownie do stopy inflacji. Od kwietnia 2000 r. wprowadzono płynny kurs złotego. In the years 1950–1958, a so called basic rate referred to as “foreign exchange zloty” (1 USD=4 złd) was provided for Poland. It was used for reporting and accounting purposes to calculate foreign turnover. After 1958, a special rate was used to settle trade and non-trade payments with western countries (24 zł for 1 USD), and when the currencies were exchanged in banks by natural persons the rate 72 zł for 1 USD was applied. After 1971, trade rate was introduced – 60 zł for 1 USD. Next it was subject to appreciation (in 1976 it amounted 43,16 zł) due to devaluation of the dollar. In 1982, the so called foreign exchange zloty was rescinded, and the rate was determined in accordance with progressing inflation. During this whole period, its black-market rate was a few times higher than the official one. On January 1, 1990, one official rate for all payments was introduced. Then zloty was devaluated in accordance with inflation. Since April 2000 floating rate of the zloty has been in force. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 696; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 510; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 482. \| Kraje \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w walucie krajowej \| in the national currency \| \| \| wartość USD \| euro value \| \| Polska – złoty \| 4,346 \| 3,235 \| 3,016 \| 4,0082 \| 4,0230 \| 3,9947 \| \| Bulgaria – lew \| 2,123 \| 1,574 \| 1,477 \| 1,9521 \| 1,9558 \| 1,9558 \| \| Czechy – korona \| 38,598 \| 23,957 \| 19,098 \| 35,599 \| 29,782 \| 25,284 \| \| Rumunia – nowy lej \| 2,171 \| 2,914 \| 3,178 \| 1,9922 \| 3,6209 \| 4,2122 \| \| Szwajcaria – frank \| 1,689 \| 1,245 \| 1,043 \| 1,5579 \| 1,5483 \| 1,3803 \| \| Szwecja – korona \| 9,162 \| 7,473 \| 7,208 \| 8,4452 \| 9,2822 \| 9,5373 \| \| Węgry – forint \| 282,180 \| 199,580 \| 207,940 \| 260,04 \| 248,05 \| 275,48 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| 0,660 \| 0,549 \| 0,647 \| 0,6095 \| 0,6838 \| 0,8578 \| \| Strefa euro – euro \| 1,085 \| 0,804 \| 0,755 \| x \| x \| x \| a Średnie. b W przypadku USD kurs podano jako przeciętną cenę zakupu i sprzedaży walut, w przypadku euro – średnie kursy referencyjne Europejskiego Banku Centralnego. c Nowy lej wprowadzony od 2005 r. d Euro – jednostka walutowa Unii Europejskiej obowiązująca od 1999 r. w krajach członkowskich strefy euro. Uwaga. Wartość euro w USD: w 2000 r. – 0,9236, w 2005 r. – 1,2441 i w 2010 r. – 1,3257. Note. Euro value in USD: in 2000 – 0,9236, in 2005 – 1,2441 and in 2010 – 1,3257. Na podstawie: European Central Bank. Statistical Data Warehouse. http://sdw.ecb.europa.eu/ /browseSelection; On the basis: Exchange rates (USD monthly averages). Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 534. ### Tabl. 3 (115). REZERWY ZŁOTA I DEWIZ Stan w końcu roku RESERVES OF GOLD AND FOREIGN CURRENCY End of the year A. W LATACH 1924–1938\(^a\) IN 1924–1938\(^a\) \| Kraje \| Waluta \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1938 \| 1929=100 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Rezerwy złota \| Reserves of gold \| \| \| \| \| Polska – zloty \| Poland – zloty \| 178 \| 701 \| 503 \| 445 \| 250 \| \| Austria – szyling \| Austria – shilling \| 11 \| 169 \| 242 \| 243\(^b\) \| 144\(^b\) \| \| Belgia – belga \| Belgium – belga \| 1 889 \| 5 876 \| 12 524 \| 21 478 \| 366 \| \| Bułgaria – lew \| Bulgaria – lev \| 1 078 \| 1 389 \| 1 547 \| 2 006 \| 144 \| \| Czechosłowacja – korona \| Czechoslovakia – koruna \| 913 \| 1 261 \| 3 191 \| 2 695 \| 214 \| \| Dania – korona \| Denmark – krone \| 209 \| 172 \| 133 \| 118 \| 69 \| \| Finlandia – marka \| Finland – markka \| 332 \| 302 \| 323 \| 1 128 \| 374 \| \| Francja – frank \| France – franc \| 20 407 \| 41 622 \| 82 123 \| 102 815 \| 247 \| \| Hiszpania – peseta \| Spain – peseta \| 2 535 \| 2 566 \| 2 268 \| 1 606\(^c\) \| 63\(^c\) \| \| Holandia – gulden \| Netherlands – guilder \| 505 \| 447 \| 842 \| 1 461 \| 327 \| \| Niemcy – marka \| Germany – mark \| 819 \| 2 349 \| 152 \| 71 \| 3,0 \| \| Rumunia – lej \| Romania – leu \| 7 993 \| 9 185 \| 10 285 \| 27 286 \| 297 \| \| Szwajcaria – frank \| Switzerland – franc \| 506 \| 595 \| 1 910 \| 3 034 \| 510 \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 237 \| 245 \| 351 \| 707 \| 289 \| \| Węgry – pengő \| Hungary – pengo \| 39 \| 163 \| 79 \| 124 \| 76 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 156 \| 146 \| 192 \| 326 \| 223 \| \| Włochy\(^d\) – lir \| Italy\(^d\) – lira \| 4 198 \| 5 190 \| 5 811 \| 3 674 \| 71 \| \(^a\) W bankach centralnych. \(^b\) 1937 r. \(^c\) Stan w kwietniu 1938 r. \(^d\) Ponadto prawa do złota banku Włoch zdeponowanego za granicą przez włoski skarb państwa w latach 1915–1918 — wynosiły one: w 1924 r. — 2 117 mln lirów, w 1929 r. — 1 813 mln lirów, w latach 1934 i 1938 — po 1 773 mln lirów. \(^a\) In central banks. \(^b\) 1937. \(^c\) As of April 1938. \(^d\) Apart from that rights to gold of the Bank of Italy deposited abroad by the Italian Treasury in the years 1915–1918 — they amounted: in 1924 — 2 117 mln liras, in 1929 — 1 813 mln liras, in 1934 — 1 773 mln liras and in 1938 — 1 773 mln liras. Uwaga. Wartość złota i dewiz w latach 1924 i 1929 według parytetów z końca lat 20., w latach 1934 i 1938 – z końca lat 30. Dane dla lat 1934 i 1938 w przypadku Belgii, Francji i Wielkiej Brytanii nie obejmują złota wchodzącego do funduszy stabilizacyjnych (w 1938 r.: Belgia – 26 mln USD, Francja – 195 mln USD i Wielka Brytania – 448 mln USD). Note. Value of gold and foreign currencies in the years 1924 and 1929 according to parities as of the end of the 1920’s, in the years 1934 and 1938 – as of the end of the 1930’s. Data of the years 1934 and 1938 for Belgium, France, and The United Kingdom do not cover gold included in the stabilization funds (in 1938: Belgium – 26 mln USD, France – 195 mln USD and United Kingdom – 448 mln USD). Rezerwy złota – w mln USD – w końcu lat 1929 i 1938 (według parytetu – 1 USD=1,50463 g złota): Reserves of gold – in mln USD – in the end of the years 1929 and 1938 (according to parity – 1 USD=1,50463 g of gold): \| Country \| 1929 \| 1938 \| \|------------------\|------\|------\| \| Poland \| 79 \| 50 \| \| Austria \| 24 \| 27a \| \| Belgium \| 163 \| 430 \| \| Bulgaria \| 10 \| 14 \| \| Czechoslovakia \| 37 \| 56 \| \| Denmark \| 46 \| 32 \| \| Finland \| 8 \| 16 \| \| France \| 1 631\| 1 435\| \| Spain \| 495 \| 310b \| \| Country \| 1929 \| 1938 \| \|------------------\|------\|------\| \| Netherlands \| 180 \| 587 \| \| Germany \| 560 \| 27 \| \| Romania \| 55 \| 79 \| \| Switzerland \| 115 \| 413 \| \| Sweden \| 66 \| 189 \| \| Hungary \| 29 \| 14 \| \| United Kingdom \| 710 \| 1 588\| \| Italy \| 273 \| 114 \| a 1937 r. b Stan w kwietniu 1938 r. On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 199–201. \| Kraje \| Countries \| 1970a \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|-------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| . \| . \| 0,5 \| 3,3 \| 3,3 \| \| Austria \| Austria \| 20,9 \| 21,1 \| 20,4 \| 12,1 \| 9,0 \| \| Belgia \| Belgium \| 42,2 \| 34,2 \| 30,2 \| 8,3 \| 7,3 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| . \| . \| . \| 1,3 \| 1,3 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 0,5 \| 0,4 \| \| Finlandia \| Finland \| 0,8 \| 1,0 \| 2,0 \| 1,6 \| 1,6 \| \| Francja \| France \| 100,9 \| 81,9 \| 81,9 \| 97,3 \| 78,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| 14,3 \| 14,6 \| 15,6 \| 16,8 \| 9,1 \| \| Holandia \| Netherlands \| 54,3 \| 43,9 \| 43,9 \| 29,3 \| 19,7 \| \| Niemcyc \| Germanyc \| 117,6 \| 95,2 \| 95,2 \| 111,5 \| 109,3 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| 2,2 \| 3,4 \| 3,3 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 83,2 \| 83,3 \| 83,3 \| 77,8 \| 33,4 \| \| Szwecja \| Sweden \| 5,8 \| 6,1 \| 6,1 \| 6,0 \| 4,0 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| 0,3 \| 0,1 \| 0,1 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 21,0 \| 18,8 \| 18,9 \| 15,7 \| 10,0 \| \| Włochy \| Italy \| 82,5 \| 66,7 \| 66,7 \| 78,8 \| 78,8 \| a W przypadku rezerw złota – 1975 r.; w 1970 r. rezerwy złota – w mld USD – wynosiły: w Polsce – 0,05 (rezerwy złota Rezerwowego Funduszu Dewizowego – 45,4 tys. kg), w Austrii – 0,7, w Belgii – 1,5, we Francji – 3,5, w Hiszpanii – 0,5, w Holandii – 1,8, w RFN – 4,0, w Szwajcarii – 2,7, w Szwecji – 0,2, w Wielkiej Brytanii – 1,3, a we Włoszech – 2,9. b Uncja złota (troy)=31,1035 g. c W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). a For reserves of gold – 1975; in 1970 reserves of gold – in bn USD – in: Poland – 0,05 (reserves of gold of the Foreign Currency Reserves Fund – 45,4 thou. kg), Austria – 0,7, Belgium – 1,5, France – 3,5, Spain – 0,5, Netherlands – 1,8, FRG – 4,0, Switzerland – 2,7, Sweden – 0,2, United Kingdom – 1,3 and Italy – 2,9. b Ounce of gold (troy)=31,1035 g. c In 1970–1990 West Germany (FRG). Tabl. 3 (115). REZERWY ZŁOTA I DEWIZ (dok.) Stan w końcu roku RESERVES OF GOLD AND FOREIGN CURRENCY (cont.) End of the year B. W LATACH 1970–2010 (dok.) IN 1970–2010 (cont.) \| Kraje \| Countries \| 1970a \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|-------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 0,02 \| . \| 4,5 \| 26,6 \| 88,8 \| \| Austria \| Austria \| 1,0 \| 5,3 \| 9,4 \| 14,3 \| 9,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 1,4 \| 7,7 \| 12,2 \| 10,0 \| 16,5 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| . \| . \| . \| 3,2 \| 15,4 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 13,0 \| 41,9 \| \| Finlandia \| Finland \| 0,4 \| 1,9 \| 9,6 \| 8,0 \| 7,3 \| \| Francja \| France \| 1,4 \| 27,3 \| 36,8 \| 37,0 \| 55,8 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1,3 \| 11,9 \| 51,2 \| 31,0 \| 19,1 \| \| Holandia \| Netherlands \| 1,5 \| 11,6 \| 17,5 \| 9,6 \| 18,5 \| \| Niemcyc \| Germanyc \| 9,6 \| 48,0 \| 67,9 \| 56,9 \| 62,3 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| 0,5 \| 2,5 \| 43,4 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 2,4 \| 15,7 \| 29,2 \| 32,3 \| 223,5 \| \| Szwecja \| Sweden \| 0,6 \| 3,4 \| 18,0 \| 14,9 \| 42,6 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| 1,0 \| 11,2 \| 44,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 1,5 \| 20,7 \| 35,9 \| 38,8 \| 68,3 \| \| Włochy \| Italy \| 2,5 \| 23,1 \| 63,0 \| 25,6 \| 47,7 \| a, c Notki patrz na str. 492. Uwaga. Cena za uncję złota do 1971 r. wynosiła 35 USD, w latach następnych była określana przez rynek, stąd odmienne były ceny oficjalne w USA oraz ceny giełdowe. Na przykład w 1980 r. oficjalna cena uncji złota w USA wynosiła 42,22 USD, cena giełdowa (giełda nowojorska i londyńska) — 612,56 USD, w 1990 r. cena oficjalna — 42,22 USD, giełda nowojorska — 384,93 USD, a giełda londyńska — 383,47 USD, w 2000 r. odpowiednio: 42,22 USD, 280,10 USD i 279,03 USD, w 2010 r. — 42,22 USD, 1 277,00 USD i 1 224,53 USD. a, c See footnotes on page 492. Note. Before 1971, price for gold ounce amounted 35 USD, then it was determined by the market, therefore official prices in the USA differed from stock market prices. For example official price of gold ounce amounted in the USA 42,22 USD, stock exchange price (New York and London) — 612,56 USD and in 1990 official price — 42,22 USD, the New York Stock Exchange — 384,93 USD, and the London Stock Exchange — 383,47 USD, in 2000 respectively: 42,22 USD, 280,10 USD and 279,03 USD, in 2010 — 42,22 USD, 1 277,00 USD and 1 224,53 USD. Rezerwy dewizowe obejmują oficjalne aktywa rezerwowe danego kraju. Składają się na nie rezerwy złota i rezerwy dewiz — fundusze rezerwowe w Międzynarodowym Funduszu Walutowym (MFW), środki walutowe oraz SDR-y (Special Drawing Rights), czyli tzw. specjalne prawa ciągnienia (międzynarodowa jednostka walutowa będąca pieniędzem bezgotówkowym emitowanym przez MFW od 1970 r.). Do 1971 r. 1 SDR=1 USD, w latach następnych 1 USD równał się: w 1980 r. – 0,768, w 1990 r. – 0,738, w 1995 r. – 0,659, w 2000 r. – 0,758, w 2005 r. – 0,677, a w 2010 r. – 0,671 SDR. Foreign currency reserves cover reserve assets of a given country. They consist of gold and reserves of foreign currency, such as reserve funds in the International Monetary Fund (IMF), currency resources and Special Drawing Rights (SDR), i.e. cashless, international currency issued by the IMF since 1970. Before 1971 1 SDR=1 USD, in the following years 1 USD equaled: in 1980 – 0,768, in 1990 – 0,738; in 1995 – 0,659, in 2000 – 0,758, in 2005 – 0,677, and in 2010 – 0,671 SDR. Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Narodowy Bank Polski, 1948–1970, Warszawa 2001, s. 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 349 i 350; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 469–471; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 517–519; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 526–529; The Price of Gold 1257–2011. http://www.measuringworth.com/datasets/gold. ### Tabl. 4 (116). OBIEG PIENIĘŻNY Stan w końcu roku CURRENCY IN CIRCULATION End of the year A. W LATACH 1924–1938 IN 1924–1938 \| Kraje \| Waluta \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1938 \| 1929=100 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|----------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Polska – złoty \| Poland – złoty \| 640<sup>a</sup> \| 1 404<sup>a</sup> \| 981<sup>b</sup> \| 1 406<sup>b</sup> \| 100,1 \| \| Austria<sup>b</sup> – szyling \| Austria<sup>b</sup> – shilling \| 839 \| 1 094 \| 964 \| 944<sup>c</sup> \| 86,3<sup>c</sup> \| \| Belgia<sup>a</sup> – frank \| Belgium<sup>a</sup> – franc \| 7 873 \| 14 683 \| 17 828 \| 22 587 \| 153,8 \| \| Bułgaria<sup>b</sup> – lew \| Bulgaria<sup>b</sup> – lev \| 4 530 \| 3 609 \| 2 449 \| 2 800 \| 77,6 \| \| Czechosłowacja<sup>b</sup> – korona \| Czechoslovakia<sup>b</sup> – koruna \| 8 810 \| 8 230 \| 5 640 \| 6 950 \| 84,4 \| \| Dania<sup>b</sup> – korona \| Denmark<sup>b</sup> – krone \| 478 \| 367 \| 386 \| 441 \| 120,2 \| \| Finlandia<sup>b</sup> – marka \| Finland<sup>b</sup> – markka \| 1 250 \| 1 361 \| 1 277 \| 2 086 \| 153,3 \| \| Francja<sup>b</sup> – frank \| France<sup>b</sup> – franc \| 40 604 \| 67 769 \| 81 855 \| 108 532 \| 160,1 \| \| Hiszpania<sup>b</sup> – peseta \| Spain<sup>b</sup> – peseta \| 4 547 \| 4 458 \| 4 711 \| 9 212<sup>d</sup> \| 206,6<sup>d</sup> \| \| Holandia<sup>a</sup> – gulden \| Netherlands<sup>a</sup> – guilder \| 958 \| 862 \| 913 \| 993 \| 115,2 \| \| Niemcy<sup>b</sup> – marka \| Germany<sup>b</sup> – mark \| 3 891 \| 5 619 \| 4 461 \| 8 604 \| 153,1 \| \| Rumunia<sup>b</sup> – lej \| Romania<sup>b</sup> – leu \| 19 356 \| 21 144 \| 22 307 \| 34 902 \| 165,1 \| \| Szwajcaria – frank \| Switzerland – franc \| 914<sup>a</sup> \| 999<sup>a</sup> \| 1 440<sup>b</sup> \| 1 751<sup>b</sup> \| 175,3 \| \| Szwecja<sup>b</sup> – korona \| Sweden<sup>b</sup> – krona \| 537 \| 569 \| 708 \| 1 061 \| 186,5 \| a, b Dotyczy biletów (banknotów) emitowanych przez: a – bank centralny i rząd (w przypadku Polski obieg biletów emitowanych przez skarb państwa w 1924 r. wyniósł 89 mln zł, a w 1929 r. – 64 mln zł; w 1931 r. bilety te zostały wycofane z obiegu), b – bank centralny, a w przypadku Niemiec łącznie z notami bankowymi. c 1937 r. d Stan w dniu 30 czerwca. a, b Refers to banknotes issued by: a – central bank and government (for Poland circulation of banknotes issued by the State Treasury amounted 89 mln zł in 1924 and 64 mln zł in 1929; in 1931 these banknotes were withdrawn from circulation), b – central bank, and for Germany along with notes of banks. c 1937. d As of 30 June. \| Kraje \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Poland – złoty \| 4,6 \| 39,7 \| 111 \| 910 \| 102b \| \| Austria – szylling \| 13,9 \| 34,1 \| 68,0 \| 145 \| 263 \| \| Belgium – franc \| 156 \| 221 \| 378 \| 806 \| 1 217 \| \| Czechoslovakia – koruna \| . \| 7,3 \| 17,8 \| 41,6 \| 56,2c \| \| Finland – markka \| 0,7 \| 1,5 \| 3,4 \| 15,0 \| 44,4 \| \| France – franc \| 31,3 \| 94,9 \| 235 \| 801 \| 1 685 \| \| Spain – peseta \| 66,3 \| 205 \| 741 \| 4 098 \| 15 682 \| \| Netherlands – gulden \| 6,9 \| 11,3 \| 25,9 \| 65,6 \| 124 \| \| GDRd – mark \| . \| 4,5 \| 7,4 \| 12,3 \| 14,3c \| \| RFNd – mark \| . \| 47,4 \| 103 \| 243 \| 551 \| \| Switzerland – franc \| 11,4 \| 19,3 \| 45,7 \| 68,3 \| 84,3 \| \| Sweden – krona \| . \| 9,9 \| 17,8 \| 33,6 \| 113 \| \| United Kingdom – pound sterling \| . \| 6,6 \| 9,6 \| 31,0 \| 215 \| \| Italy – lira \| . \| 7 414 \| 31 185 \| 168 498 \| 467 000 \| a W 1950 r. dane dotyczą obiegu pieniądza gotówkowego, w latach 1960–1990 – obiegu pieniądza gotówkowego, wkladów na rachunkach czekowych oraz wkladów płatnych na każde żądanie w instytucjach oszczędnościowo-pożyczkowych. b W bilionach złotych. c 1986 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Patrz na str. 498. a In 1950 data concern currency in circulation, in the years 1960–1990 – circulation of currency, cheque deposits, deposits in savings and loan institutions. b In trillion zlotys. c 1986. d Respectively: East Germany and West Germany. Note. See on page 498. Uwaga. Z powodu zmian zakresu kategorii „obieg pieniądza” dane nie są w pełni porównywalne na przestrzeni lat, jak i pomiędzy krajami w danym roku. Z tego też względu w literaturze spotkać można inne dane, zwłaszcza dla lat 1980 i 1990. Note. Due to changes in the scope of the category of “currency in circulation”, data are not fully comparable in annual terms and also between countries within a year. For this reason, in the literature it is possible to encounter various data, especially for the years 1980 and 1990. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 695; Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989, s. 608; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 508; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 363; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 466. Tabl. 5 (117). PODAŻ PIENIĄDZA $M_1^a$ Stan w końcu roku $M_1$ MONEY SUPPLY$^a$ End of the year \| Kraje \| Waluta \| 2002 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| Polska – złoty \| \| 140,8 \| 220,6 \| 449,2 \| \| Poland – złoty \| \| \| \| \| \| Austria – euro \| \| 11,0 \| 15,9 \| 22,8 \| \| Austria – euro \| \| \| \| \| \| Belgia – euro \| \| 12,7 \| 19,4 \| 28,2 \| \| Belgium – euro \| \| \| \| \| \| Bułgaria – lew \| \| 6,7 \| 12,4 \| 18,3 \| \| Bulgaria – lev \| \| \| \| \| \| Czechy – korona \| \| 841,7 \| 1 162,8 \| 2 021,1 \| \| Czech Republic – koruna \| \| \| \| \| \| Finlandia – euro \| \| 6,3 \| 9,7 \| 14,4 \| \| Finland – euro \| \| \| \| \| \| Francja – euro \| \| 74,2 \| 110,2 \| 160,1 \| \| France – euro \| \| \| \| \| \| Hiszpania – euro \| \| 40,5 \| 59,4 \| 95,5 \| \| Spain – euro \| \| \| \| \| $a$ Dane prezentowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy podano zgodnie z definicjami krajowymi poszczególnych państw; w Polsce agregat $M_1$ obejmuje zasoby pieniądza gotówkowego w obiegu poza kasami banków, depozyty bieżące i inne zobowiązania bieżące. $a$ Data presented by the International Monetary Fund were provided according to definitions of each country; in Poland agregat $M_1$ covers the supply of currency in circulation (excluding bank vault cash), current deposits, and other current obligations. \| Countries \| Currency \| 2002 \| 2005 \| 2010 \| \|-----------\|----------\|------\|------\|------\| \| Netherlands – euro \| \| 19,4 \| 29,7 \| 44,6 \| \| Germany – euro \| \| 112,2 \| 159,1 \| 217,2 \| \| Romania – new leu \| \| 8,8 \| 24,6 \| 81,6 \| \| Switzerland – franc \| \| 240,4 \| 290,3 \| 432,1 \| \| Sweden – krona \| \| 857,6 \| 1 086,7 \| 1 580,8 \| \| Hungary – forint \| \| 3 648,0 \| 5 188,8 \| 6 635,2 \| \| United Kingdom – pound sterling \| \| 522,8 \| 753,4 \| 851,7 \| \| Italy – euro \| \| 65,5 \| 97,9 \| 142,3 \| a Notka patrz na str. 498. a See footnote on page 498. Na podstawie: Former series for euro area countries on monetary aggregates and credit — annual data. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Monetary aggregates — Narrow Money (M₁), OECD, StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 524 i 525. \| Kraje \| Countries \| 1975 \| 1980 \| 1990 \| 1975 \| 1980 \| 1990 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| saldo obrotów bieżących \| balance of current turnover \| w mld USD \| in bn USD \| \| Polska \| Poland \| -2,8 \| -3,7 \| -1,3<sup>a</sup> \| . \| . \| +0,1<sup>a</sup> \| \| Austria \| Austria \| -0,3 \| -3,6 \| -0,3<sup>a</sup> \| +1,2 \| +3,0 \| +1,1<sup>a</sup> \| \| Belgia \| Belgium \| +0,3 \| -5,9 \| +4,5 \| -0,6 \| +5,2 \| -3,1 \| \| Finlandia \| Finland \| -2,2 \| -1,4 \| . \| +2,0 \| +1,5 \| . \| \| Francja \| France \| -0,0 \| -7,9 \| -13,8 \| -0,6 \| +8,2 \| +25,9 \| \| Hiszpania \| Spain \| -4,3 \| -4,6 \| -16,0<sup>a</sup> \| +2,6 \| +5,2 \| +29,2<sup>a</sup> \| \| Holandia \| Netherlands \| +2,0 \| -2,8 \| +9,7<sup>a</sup> \| -1,8 \| +5,3 \| -9,3<sup>a</sup> \| \| RFN<sup>b</sup> \| FRG<sup>b</sup> \| +4,2 \| -13,7 \| -20,7<sup>a</sup> \| -5,8 \| +2,7 \| +16,0<sup>a</sup> \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| +2,6 \| -0,6 \| +6,9 \| -7,4 \| -13,3<sup>c</sup> \| -3,0 \| \| Szwecja \| Sweden \| -0,4 \| -5,2 \| -5,5 \| +1,7 \| +0,6 \| +13,9 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| -0,8<sup>d</sup> \| +0,3 \| . \| +0,8<sup>d</sup> \| -0,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| -3,8 \| +6,0 \| -26,1 \| +1,5 \| -6,8 \| +27,2 \| \| Włochy \| Italy \| -0,6 \| -9,8 \| -12,7 \| -1,2 \| +11,5 \| +29,5 \| <sup>a</sup> 1991 r. <sup>b</sup> Republika Federalna Niemiec. <sup>c</sup> 1979 r. <sup>d</sup> 1985 r. Uwaga. Saldo obrotów bieżących obejmuje salda z tytułu obrotów towarowych i usługowych oraz przekazowych. Saldo obrotów kapitałowych obejmuje salda z tytułu inwestycji (bezpośrednich i portfelowych) oraz z tytułu pozostałych obrotów (nie obejmuje zmiany stanu rezerw walutowych). Note. Current turnover balance includes balances on goods and services turnovers and transferred ones. Capital turnover balance includes balances on investments (indirect and portfolio) and on other turnovers (it does not include change in turnover reserves). Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 508 i 509; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 296–305. \| Kraje \| Countries \| 2000 \| 2010 \| 2000 \| 2010 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| saldo rachunków \| balance of accounts \| bieżących w % PKB<sup>a</sup> (ceny bieżące) \| current in % of GDP<sup>a</sup> (current prices) \| \| \| \| current \| financial \| bieżących \| financial \| bieżących \| financial \| \| \| \| w mld USD \| in bn USD \| w mld USD \| in bn USD \| w mld USD \| in bn USD \| \| Polska \| Poland \| -10,3 \| -21,9 \| +10,2 \| +37,8 \| -6,0 \| -4,6 \| \| Austria \| Austria \| -1,3 \| +10,6 \| +3,4 \| -3,9 \| -0,7 \| +3,0 \| \| Belgia \| Belgium \| +11,6<sup>b</sup> \| +4,5 \| -6,5<sup>b</sup> \| -5,7 \| +4,0 \| +1,5 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| -0,7 \| -0,6 \| +0,8 \| -0,0 \| -5,4 \| -1,3 \| \| Czechy \| Czech Republic \| -2,7 \| -7,2 \| +3,8 \| +9,4 \| -4,6 \| -3,1 \| \| Finlandia \| Finland \| +10,5 \| +7,4 \| -8,8 \| -3,6 \| +7,8 \| +1,8 \| \| Francja \| France \| +19,7 \| -44,5 \| -32,0 \| +31,8 \| +1,5 \| -1,7 \| \| Hiszpania \| Spain \| -23,2 \| -64,3 \| +15,3 \| +60,3 \| -4,0 \| -4,6 \| \| Holandia \| Netherlands \| +7,3 \| +56,2 \| -7,6 \| -29,1 \| +2,0 \| +6,6 \| \| Niemcy \| Germany \| -32,3 \| +188,4 \| +29,0 \| -172,7 \| -1,7 \| +5,7 \| \| Rumunia \| Romania \| -1,4 \| -6,5 \| +2,1 \| +6,1 \| -3,6 \| -4,0 \| \| Szwecja \| Sweden \| +6,6 \| +28,7 \| -3,3 \| -43,4 \| +4,2 \| +6,7 \| \| Węgry \| Hungary \| -4,0 \| +3,0 \| +5,0 \| +2,1 \| -8,7 \| +1,1 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| -38,8 \| -71,6 \| +39,7 \| +63,6 \| -2,6 \| -2,5 \| \| Włochy \| Italy \| -5,8 \| -67,9 \| +7,5 \| +119,1 \| -0,2 \| -3,5 \| <sup>a</sup> Produkt krajowy brutto. <sup>b</sup> 2002 r. Uwaga. Saldo rachunków bieżących obejmuje salda z tytułu obrotów towarowych i usługowych oraz dochodów i transferów bieżących. Saldo rachunków finansowych obejmuje salda z tytułu inwestycji bezpośrednich i portfelowych (zakupu papierów wartościowych) oraz pozostałych inwestycji. <sup>a</sup> Gross domestic product. <sup>b</sup> 2002. Note. Current accounts balance includes balances on goods and services turnovers, and incomes and current transfers. Financial accounts balance includes balances on direct and portfolio investments (purchase of securities) and on other investments. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 512–518. On the basis: Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS A. W LATACH 1668–1800 IN 1668–1800 \| Kraje \| Rok założenia banku \| Nazwa banku \| \|-------\|---------------------\|-------------\| \| Anglia \| 1694 \| Bank Anglii \| \| England \| \| Bank of England \| \| Austria \| 1706 \| Państwowy Bank w Wiedniu \| \| Austria \| \| National Bank in Vienna \| \| Dania \| 1736 \| Courantbank w Kopenhadze \| \| Denmark \| \| Courantbank in Copenhagen \| \| Francja \| 1800 \| Bank Francji \| \| France \| \| Bank of France \| \| Hiszpania \| 1782 \| Bank św. Karola w Madrycie \| \| Spain \| \| Bank of Saint Charles in Madrid \| \| Prusy \| 1765 \| Królewski Bank w Berlinie \| \| Prussia \| \| Royal Bank in Berlin \| \| Rosja \| 1768 \| Bank Asygncacyjny \| \| Russia \| \| Certificate Bank \| \| Szwecja \| 1668 \| Bank Szwecji \| \| Sweden \| \| Sveriges Riksbank \| a Pod nazwą Königliche Giro-und Lehnbanko. b Przekształcony w bank państwowy z Banku Sztokholmskiego założonego w 1657 r. a Called Königliche Giro-und Lehnbanko. b Transferred from the Stockholm Bank established in 1657 into a state bank. W Polsce przedrozbiorowej nie doszło do powstania banku państwowego. W tym okresie funkcje banków spełniały zbliżone do nich domy bankowe (przedsiębiorstwa należące do osób fizycznych lub spółek), które m.in. udzielaly kredytu kupcom i szlachcie, dokonywały na zlecenie przekazów pieniędzy za granicę, finansowały przedsięwzięcia króla. W XVI i XVII w. głównymi ośrodkami domów bankowych na ziemiach polskich były Gdańsk, Kraków i Toruń. W drugiej połowie XVIII w. centrum bankierstwa stała się Warszawa, gdzie prowadzili działalność m.in. Piotr Fergusson Tepper, Karol Schultz, Piotr Blank i Andrzej Kapostas. In pre-partition Poland no state bank was established. In that period, role of banks played bank houses (enterprises belonging to natural persons or companies) that granted credits to merchants and noblemen, transferred money abroad on commission, subsided king’s undertakings. In the 16th and 17th century, Gdańsk, Kraków, and Toruń were centres of bank houses. In the second half of the 18th century, Warszawa became banking centre, where their activities conducted e.g. Piotr Fergusson Tepper, Karol Schultz, Piotr Blank and Andrzej Kapostas. Na podstawie: J. Kuliszer, Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. II, Warszawa 1961, s. 351–361; W. Rusiński, Zarys historii gospodarczej powszechnej. Czasy nowożytne i najnowsze, wyd. 2 uzup., Warszawa 1973, s. 132–135. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (cd.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) B. W LATACH 1874–1914 IN 1874–1914 \| Lata \| Członkowie \(^a\) Members \(^a\) \| Wklady \(^b\) Deposits \(^b\) \| \|------\|---------------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| Kasy oszczędnościowe w Królestwie Polskim — 1880/81=100 Savings unions in Kingdom of Poland — 1880/81=100 \| 1874/75 \| . \| 49 \| \| 1890/91 \| 217 \| 207 \| \| 1900/01 \| 469 \| 381 \| \| 1905 \| 674 \| 582 \| \| 1910/11 \| 1 151 \| 974 \| Polskie spółdzielnie kredytowe w zaborze pruskim — 1893=100 Polish co-operative credit unions in Prussian Partition — 1893=100 \| 1900 \| 170 \| 282 \| \| 1905 \| 253 \| 623 \| \| 1910 \| 383 \| 1 470 \| \| 1914 \| 461 \| 2 074 \| \(a, b\) W przypadku Królestwa Polskiego dane obejmują: \(a\) – łączną liczbę członków kas spółdzielczych (w 1874 r. — 13,5 tys., w 1880 r. — 55 tys. i w 1911 r. — 1 254 tys.) oraz liczbę „książeczek” w kasach państwowych (w 1881 r. — 83 tys. „książeczek” i w 1910 r. — 332 tys.), \(b\) – łączną kwotę wkładów w kasach spółdzielczych (w 1874 r. — 2,4 mln koron, w 1880 r. — 11 mln koron i w 1911 r. — 354 mln koron) oraz w kasach państwowych (w 1874 r. — 35 mln koron, w 1881 r. — 58 mln koron i w 1910 r. — 319 mln koron). \(a, b\) For Kingdom of Poland data concern: \(a\) – total number of members to co-operative savings unions (in 1874 – 13,5 thous., in 1880 – 55 thous. and in 1911 – 1 254 thous.) and number of “savings books” deposited in state savings unions (in 1881 – 83 thous. “books” and in 1910 – 332 thous.), \(b\) – total amount of deposits in co-operative savings unions (in 1874 – 2,4 mln krone, in 1880 – 11 mln krone and in 1911 – 354 mln krone) and in state savings unions (in 1874 – 35 mln krone, in 1881 – 58 mln krone and in 1910 – 319 mln krone). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, On the basis: s. 307–310. \| Kraje \| Countries \| 1880 \| 1900 \| 1910 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| kasy oszczędnościowe \| savings unions \| we frankach szwajcarskich \| in Swiss francs \| banki komercyjne \| commercial banks \| \| Austria \| Austria \| 70,7 \| 165,2 \| 245,0 \| 153,0 \| \| w tym Galicja \| of which Galicia \| 12,2 \| 37,7 \| 79,7 \| . \| \| Dania \| Denmark \| 238,1 \| 298,4 \| 425,5<sup>a</sup> \| 392,1 \| \| Francja \| France \| 37,7 \| 115,1 \| 143,3<sup>a</sup> \| 257,8 \| \| Hiszpania \| Spain \| 3,4 \| 9,6 \| 21,1 \| 18,7 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 19,2 \| 67,2 \| 97,6 \| 103,6 \| \| Niemcy \| Germany \| 71,1 \| 192,6 \| 261,1 \| 189,9 \| \| Norwegia \| Norway \| 106,2 \| 189,9 \| 265,4 \| 235,5 \| \| Szwecja \| Sweden \| 46,5 \| 133,4 \| 215,2 \| 368,7 \| \| Węgry \| Hungary \| 34,7 \| 74,5 \| 111,0 \| 238,0 \| \| Włochy \| Italy \| 27,5 \| 68,9 \| 135,7<sup>a</sup> \| . \| \| Zjednoczone Królestwo<sup>b</sup> \| United Kingdom \| 59,7 \| 119,5 \| 135,1<sup>a</sup> \| 533,1 \| <sup>a</sup> 1911 r. <sup>b</sup> Wielka Brytania i Irlandia. W Królestwie Polskim w 1910 r. wkłady w kasach oszczędnościowych państwowych, gminnych i spółdzielczych na 1 mieszkańca wynosiły 37,9 franków szwajcarskich (w 1905 r. – 19,8), a w bankach akcyjnych – 30,5 franka szwajcarskiego (w 1905 r. – 19,9, a w 1913 r. – 39,7). Najszybciej wkłady wzrastały w kasach spółdzielczych (np. w latach 1903–1912 zwiększyły się ponad 5,5 razy). In the Kingdom of Poland, deposits in state, local, and co-operative savings unions amounted 37,9 Swiss francs per capita in 1910 (in 1905 – 19,8), and in joint-stock banks – 30,5 Swiss francs (in 1905 – 19,9 and in 1913 – 39,7). The deposits grew most rapidly in co-operative unions (e.g. in the years 1903–1912 they rose five times and a half). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, On the basis: s. 302–308; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 894–896; W. Morawski, Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002, s. 203; obliczenia własne. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (cd.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) D. W LATACH 1880–1913 – wkłady ludności w kasach oszczędnościowych IN 1880–1913 – personal deposits in savings unions \| Kraje \| Countries \| 1880 \| 1890 \| 1900 \| 1910 \| 1913 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Królestwo Polskie \| Kingdom of Poland \| 203 \| 420 \| 773 \| 1 978 \| . \| \| Austria \| Austria \| 260 \| 449 \| 545 \| 1 120 \| 1 152 \| \| Francja \| France \| 238 \| 541 \| 607 \| 731 \| 746 \| \| Hiszpania \| Spain \| 248 \| 413 \| 780 \| 1 826 \| 2 174 \| \| Niemcy \| Germany \| 254 \| 498 \| 856 \| 1 628 \| 1 910 \| \| Norwegia \| Norway \| 170 \| 237 \| 373 \| 618 \| 740 \| \| Rosja \| Russia \| 60 \| 100 \| 476 \| 1 005 \| 1 212 \| \| Szwecja \| Sweden \| 256 \| 482 \| 767 \| 1 419 \| 1 672 \| \| Węgry \| Hungary \| 215 \| 379 \| 564 \| 912 \| . \| a W przypadku: Francji i Niemiec — 1871=100, Hiszpanii — 1875=100, Rosji — 1890=100. b Tylko kasy prywatne. c 1909 r. a For: France and Germany — 1871=100, Spain — 1875=100, Russia — 1890=100. b Only private unions. c 1909. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 307 On the basis: i 308; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 894–896. \| Kraje \| Waluta \| 1925 \| 1928 \| 1932 \| 1938 \| na 1 mieszkańca w USD \| \|-------\|--------\|------\|------\|------\|------\|---------------------\| \| \| \| \| \| \| \| per capita in USD \| \| Polska – złoty \| Poland – złoty \| 111 \| 743 \| 1 342 \| 1 879 \| 10 \| \| Austria – szyling \| Austria – shilling \| 531 \| 1 247 \| 1 433 \| 1 611 \| 45 \| \| Belgia – frank \| Belgium – franc \| 2 552 \| 4 170 \| 10 015 \| 13 435 \| 279 \| \| Czechosłowacja – korona \| Czechoslovakia – koruna \| 25 238 \| 33 700 \| 42 545 \| 41 543 \| 133 \| \| Dania – korona \| Denmark – krone \| 1 935 \| 2 041 \| 2 185 \| 2 285 \| 128 \| \| Finlandia – marka \| Finland – markka \| 2 432 \| 4 529 \| 5 247 \| 10 202 \| 60 \| \| Francja – frank \| France – franc \| 13 790 \| 27 047 \| 57 283 \| 62 265 \| 39 \| \| Hiszpania – peseta \| Spain – peseta \| 1 364 \| 1 847 \| 2 456 \| 3 083 \| 7 \| \| Holandia – gulden \| Netherlands – guilder \| 936 \| 1 118 \| 1 378 \| 1 721 \| 118 \| \| Niemcy – marka \| Germany – mark \| 2 190 \| 9 232 \| 11 368 \| 18 009 \| 104 \| \| Rumunia – lej \| Romania – leu \| 763 \| 1 437 \| 2 916 \| 5 429 \| 2 \| \| Szwajcaria – frank \| Switzerland – franc \| 2 299 \| 2 729 \| 1 328 \| 1 527 \| 88 \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 2 654 \| 3 016 \| 3 593 \| 4 303 \| 165 \| \| Węgry – pengő \| Hungary – pengo \| 23 \| 86 \| 107 \| 201 \| 6 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 396 \| 409 \| 465 \| 747 \| 76 \| \| Włochy – lira \| Italy – lira \| 21 942 \| 23 860 \| 32 627 \| 46 318 \| 57 \| a Przeliczone na USD według kursu rynkowego waluty krajowej w 1938 r. b 1936 r. c 1935 r. d Bez certyfikatów depozytowych (478 mln funtów w 1925 r. i 486 mln funtów w 1928 r.). a Calculated in USD according to the market exchange rate of the national currency in 1938. b 1936. c 1935. d Excluding certificates of deposit (478 mln pounds in 1925 and 486 mln pounds in 1928). Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 246 i 247; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 221–223. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (dok.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) F. W LATACH 1950–1995 – wkłady oszczędnościowe na 1 mieszkańca (stan w końcu roku) IN 1950–1995 – saving deposits per capita (end of the year) \| Kraje \| Countries \| 1950 \| 1960 \| 1970 \| 1995a \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|-------\| \| \| \| \| in USD \| \| \| \| Polska b \| Poland b \| 0,75 \| 136 \| 882 \| 49 \| 711 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| . \| 22 799 \| \| Belgia \| Belgium \| 76 \| 173c \| 338c \| 16 789 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 2 118 \| \| Francja \| France \| 42 \| 128 \| 394 \| 12 144 \| \| Holandia \| Netherlands \| 109 \| 229 \| 646 \| 17 060 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 459 \| 779 \| . \| 46 463 \| \| Szwecja \| Sweden \| 192 \| 394 \| . \| . \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| . \| 908 \| \| Włochy \| Italy \| . \| 243 \| 658 \| 5 762 \| a Depozyty terminowe. b W 1950 r. oraz w liczniku w latach 1960 i 1970 przeliczono na USD według kursu podstawowego (1 USD=4 zł), a w mianowniku w latach 1960 i 1970 – według kursu obowiązującego przy wymianie walut przez osoby fizyczne w bankach (1 USD=72 zł); patrz nota do tabl. 2, cz. D na str. 487. c Bez wkładów oszczędnościowych w bankach. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne (m.in. z powodu różnych kategorii rachunków bankowych), niemniej oddają różnice między krajami. Współcześnie istnieją możliwości lokowania oszczędności w innych formach niż lokaty bankowe, stad informacja o stanach tych ostatnich byłaby daleka od rzeczywistego obrazu zasobów oszczędnościowych i zrezygnowano z jej zamieszczania. a Term deposits. b In 1950 and in numerator in the years 1960 and 1970 converted into USD according to the basic rate (1 USD=4 zł), and in the denominator for the years 1960 and 1970 – according to the rate applied when currencies were exchanged in banks by natural persons (1 USD=72 zł); see note to the table 2, part D on the page 487. c Excluding savings deposits in banks. Note. Data are not fully comparable (mainly due to various categories of bank accounts), nevertheless they reflect differences between countries. In our times, it is possible to deposit money otherways than on deposit accounts, therefore, information on deposit accounts could be far from real savings and it was abandoned. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 696; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 467. \| Kraje \| Countries \| 1924 \| 1929 \| 1934 \| 1938 \| 1926a \| 1929a \| 1934 \| 1938 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|-------\|-------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 11,41 \| 8,64 \| 5,0 \| 4,5 \| . \| 12,49b \| 9,0b \| 8,49b \| \| Austria \| Austria \| 11,57 \| 7,37 \| . \| . \| 6,33 \| 7,84 \| . \| . \| \| Belgia \| Belgium \| 5,50 \| 4,35 \| 2,93 \| 2,61 \| 5,21 \| 4,63 \| 2,16 \| 2,39 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 9,42 \| 9,50 \| 7,0 \| 6,0 \| . \| 11,0–16,0 \| 8,0–10,0 \| 7,0–9,0 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 5,95 \| 5,0 \| 3,5 \| 3,0 \| 5,42 \| 5,45 \| 3,50 \| 3,0 \| \| Dania \| Denmark \| 7,0 \| 5,12 \| 2,5 \| 4,0 \| 5,0 \| 5,48 \| 2,50 \| 4,0 \| \| Finlandia \| Finland \| 9,18 \| 7,0 \| 4,46 \| 4,0 \| . \| . \| . \| . \| \| Francja \| France \| 6,02 \| 3,50 \| 2,66 \| 2,76 \| 4,7–7,4 \| 3,50 \| 2,12 \| 3,0 \| \| Hiszpania \| Spain \| 5,0 \| 5,50 \| 5,91 \| 5,0 \| . \| . \| . \| . \| \| Holandia \| Netherlands \| 4,94 \| 5,12 \| 2,5 \| 2,0 \| 3,15 \| 4,30 \| 0,87 \| 0,21 \| \| Niemcy \| Germany \| 10,0 \| 7,10 \| 4,0 \| 4,0 \| 4,65 \| 7,05 \| 3,77 \| 2,88 \| \| Rumunia \| Romania \| 6,0 \| 8,22 \| 5,93 \| 3,84 \| . \| 14,0–18,0 \| 5,5–12,0 \| 4,5–9,5 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 4,0 \| 3,50 \| 2,0 \| 1,5 \| 3,04 \| 3,28 \| 1,50 \| 1,0 \| \| Szwecja \| Sweden \| 5,50 \| 4,74 \| 2,5 \| 2,5 \| 4,50 \| 5,40 \| 2,50 \| 2,50 \| \| Węgry \| Hungary \| 14,06 \| 7,60 \| 4,5 \| 4,0 \| 7,0–8,50 \| 8,5–10,25 \| 4,38–7,5 \| 4,0–6,5 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 4,0 \| 5,50 \| 2,0 \| 2,0 \| 4,64 \| 5,41 \| 0,82 \| 0,63 \| \| Włochy \| Italy \| 5,50 \| 6,79 \| 3,10 \| 4,5 \| 6,0–7,0c \| 6,75–7,0 \| 3,75 \| 5,25 \| a Średnie stopy w IV kwartale. b Wartości uśrednione nie oddają różnic w poziomie stóp w ujęciu regionalnym — w 1929 r. mieściły się one w przedziale od 7,5 do 13,0%, a w latach 1934 i 1938 — od 4,25 do 9,5%. c 1927 r.; stopy w Mediolanie. a Average rates in the IV quarter. b Average data do not reflect regional differences in rates — in 1929 they were between 7,5% and 13,0%, and in the years 1934 and 1938 — between 4,25 and 9,5%. c 1927; rates in Mediolan. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 252–254; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 246–248; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 206. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w % – w stosunku rocznym \| in % – per annum \| \| Polska \| Poland \| . \| . \| . \| 48,0 \| 21,50 \| 3,75 \| \| Austria \| Austria \| 5,0 \| 5,0 \| 6,75 \| 6,5 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Belgia \| Belgium \| 5,0 \| 6,5 \| 12,0 \| 10,5 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| . \| . \| . \| 37,3 \| 4,63 \| 0,18 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 9,5 \| 5,25 \| 0,75 \| \| Finlandia \| Finland \| 6,75 \| 7,0 \| 9,25 \| 8,5 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Francja \| France \| 3,5 \| 7,0 \| 9,5 \| 6,2 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Hiszpania \| Spain \| 4,6 \| 6,5 \| 8,0 \| 14,7 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Holandia \| Netherlands \| 3,5 \| 6,0 \| 8,0 \| 7,3 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Niemcy \| Germany \| 4,0 \| 6,0 \| 7,5 \| 6,0 \| 5,75 \| 1,75 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| . \| 41,3 \| 35,00 \| 6,67 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 2,0 \| 3,75 \| 3,0 \| 6,0 \| 3,20 \| 0,75 \| \| Szwecja \| Sweden \| 5,0 \| 7,0 \| 10,0 \| 11,5 \| 2,00 \| 0,50 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| . \| 22,0 \| 11,00 \| 5,75 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 5,0 \| 7,0 \| 14,0 \| 13,9 \| 6,00 \| 0,50 \| \| Włochy \| Italy \| 3,5 \| 5,5 \| 16,5 \| 12,5 \| 5,75 \| 1,75 \| Stopa krótkoterminowa banków \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| . \| . \| . \| 27,69 \| 18,77 \| 3,92 \| \| Austria \| Austria \| . \| . \| 10,38 \| 8,96 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Belgia \| Belgium \| 3,92 \| 7,81 \| 14,03 \| 9,63 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| . \| . \| . \| 4,63 \| 4,12 \| \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 13,15 \| 5,37 \| 1,31 \| \| Finlandia \| Finland \| . \| 12,35 \| 13,99 \| 4,39 \| 0,81 \| --- a Dane dotyczą stóp dyskontowych lub innych stóp banków emisyjnych (m.in. refinansowych), stąd nie są w pełni porównywalne; w latach 2000 i 2010 w przypadku państw strefy euro dane dotyczą oficjalnej stopy Europejskiego Banku Centralnego (ECB). b W latach 2000 i 2010 stopa dla strefy euro. c 1995 r. d 1993 r. e W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). f W latach 1960–1990 dane dotyczą średnich stóp kredytu krótkoterminowego (do 3 miesięcy), w latach 2000 i 2010 – średnich stóp pożyczek 3-miesięcznych; w przypadku państw strefy euro podano jednolitą stope. a Data refer to discount rates and other rates of issuing banks (e.g. refinancial ones), therefore they are not fully comparable; in 2000 and 2010, data for euro area member states refer to official rate of the European Central Bank (ECB). b In 2000–2010 rate for euro area. c 1995. d 1993. e In 1960–1990 West Germany (FRG). f In 1960–1990 data refer to average rates of short-term credits (up to 3 months), in 2000 and 2010 – to average rates of 3-month-long loans; in case of euro area member states a uniform rate was provided. \| Kraje \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w % – w stosunku rocznym \| in % – per annum \| \| Francja \(^b\) \| France \(^b\) \| 4,08 \| 8,93 \| 12,21 \| 10,32 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Hiszpania \(^b\) \| Spain \(^b\) \| . \| . \| 16,52 \| 15,15 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Holandia \(^b\) \| Netherlands \(^b\) \| 2,58 \| 7,96 \| 10,13 \| 8,68 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Niemcy \(^be\) \| Germany \(^be\) \| 5,10 \| 9,41 \| 9,54 \| 8,49 \| 4,39 \| 0,81 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| . \| 43,0\(^c\) \| 50,71 \| 6,51 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| . \| . \| 5,77 \| 8,92 \| 3,50 \| 0,04 \| \| Szwecja \| Sweden \| . \| . \| 12,17 \| 13,67 \| 4,06 \| 0,93 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| . \| 22,73 \| 11,39 \| 6,18 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 4,88 \| 7,01 \| 16,62 \| 14,77 \| 6,19 \| 0,70 \| \| Włochy \(^b\) \| Italy \(^b\) \| . \| . \| 16,79 \| 12,23 \| 4,39 \| 0,81 \| \(b, c, e, f\) Notki patrz na str. 509. Uwaga. Zrezygnowano z podawania stóp procentowych banków emisyjnych w państwach z gospodarkami centralnie planowanymi w latach 1960–1980 (w tablicy: Polska, Bułgaria, Rumunia i Węgry), ponieważ nie miały one cech instrumentu oddziaływania na rynek pieniężny i cenę kredytu, stąd nie są porównywalne ze stopami państw z gospodarką rynkową. \(b, c, e, f\) See footnotes on page 509. Note. It was abandoned to provide rates of issuing banks in the countries with centrally planned economies in the years 1960–1980 (in the table: Poland, Bulgaria, Romania, and Hungary), as they did not provide over tools stimulating money markets and loan prices. Therefore, they are not comparable with rates of capitalist countries. Na podstawie: Podstawowe stopy procentowe NBP w latach 1989–1997 i w latach 1998–2013. On the basis: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=dzienne/stopy; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 216; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 530 i 531; Short term interest rates. Money market interest rates — annual data; Central bank interest rates — annual data; historical data. http://appss.eurostat.ec.europa.eu; Short-term interest rates. Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode. \| Countries \| 1960 \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| 1975–1980 \| 1981–1990 \| 1991–2000 \| 2001–2010 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------------\|------------\|------------\|------------\| \| Poland \| . \| . \| . \| 13,7b \| 19,5 \| 17,5 \| . \| . \| 18,3 \| 18,4 \| \| Austria \| 27,1 \| 30,3 \| 23,6 \| 23,8 \| 23,6 \| 25,2 \| 19,7 \| 19,6 \| 21,6 \| 23,6 \| \| Belgium \| 19,4 \| 31,0 \| 20,3 \| 23,9 \| 26,7 \| 23,9 \| 24,4 \| 25,5 \| 26,6 \| 24,2 \| \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 29,7c \| 24,8 \| 20,0 \| x \| x \| 22,0d \| 20,4 \| \| Finland \| 27,1 \| 29,1 \| 27,4 \| 23,7 \| 28,5 \| 21,8 \| 16,6 \| 16,9 \| 19,2 \| 20,4 \| \| France \| 24,4 \| 27,6 \| 21,8 \| 20,8 \| 21,6 \| 15,3 \| 18,8e \| 17,2 \| 19,6 \| 19,0 \| \| Spain \| 22,7 \| 27,0 \| 21,7 \| 22,8 \| 22,3 \| 18,5 \| . \| . \| 21,4d \| 18,7 \| \| Netherlands \| 30,3 \| 29,4 \| 23,0 \| 26,0 \| 28,4 \| 24,9 \| 21,4 \| 24,6 \| 25,2 \| 24,3 \| \| Germany \| 28,9 \| 29,5 \| 21,9 \| 25,3 \| 20,2 \| 22,6 \| 20,8 \| 21,5 \| 20,3 \| 22,2 \| \| Romania \| . \| . \| . \| 21,7 \| 15,5 \| 22,3 \| . \| . \| 14,3d \| 16,4 \| \| Sweden \| 26,8 \| 26,7 \| 19,0 \| 20,0 \| 23,3 \| 24,6 \| . \| . \| 19,9g \| 21,1 \| \| Hungary \| . \| . \| . \| 11,9h \| 21,7 \| 20,1 \| . \| . \| 22,0 \| 19,2 \| \| United Kingdom \| 19,1 \| 22,1 \| 18,1 \| 16,4 \| 15,0 \| 12,1 \| 18,2 \| 16,5 \| 16,8 \| 16,0 \| \| Italy \| 25,5 \| 26,7 \| 24,5 \| 20,8 \| 20,6 \| 16,0 \| 27,2i \| 28,5 \| 24,1 \| 19,1 \| a Przeciętne roczne. b 1991 r. c 1992 r. d, e, g Przeciętne roczne z lat: d – 1995–2000, e – 1978–1980, g – 1993–2000. f W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). h 1993 r. i 1980 r. Uwaga. Oszczędności stanowią część dochodu nieprzeznaczoną na konsumpcję (nie należy ich utożsamiać z oszczędnościami rozumianymi jako depozyty bankowe). a Annual averages. b 1991. c 1992. d, e, g Annual averages for years: d – 1995–2000, e – 1978–1980, g – 1993–2000. f In 1960–1990 West Germany (FRG). h 1993. i 1980. Note. Savings constitute a part of income not allotted for consumption (they should be not equated with savings understood as bank deposits). Na podstawie: Statistical Annex of European Economy. European Commission, Spring 2012, s. 118–121. On the basis: Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI REVENUE AND EXPENDITURE A. W LATACH 1578–1585 — dochody „zwyczajne” skarbu królewskiego za Stefana Batorego\(^a\) IN 1578–1585 — “ordinary” revenue of treasury in Crown during the reign of Stefan Batory\(^a\) \| Źródła dochodów \| Ok. Around 1578–1579 \| Ok. Around 1584–1585 \| Ok. Around 1578–1579 \| Ok. Around 1584–1585 \| \|-----------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\|----------------------\| \| \| w tys. złp \| in thous. złp \| w odsetkach \| in percent \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 178,4 \| 282,5 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Królewszczyzny koronne \| 70,0 \| 74,0 \| 39,2 \| 26,2 \| \| Podatek „podwodne”\(^b\) \| 2,5 \| 2,5 \| 1,4 \| 0,9 \| \| Podatek „koronacyjne”\(^c\) \| 9,0 \| – \| 5,0 \| – \| \| Podatek „stacyjne”\(^d\) \| 3,0 \| 3,0 \| 1,7 \| 1,0 \| \| Żupy solne krakowskie \| 28,0 \| 66,0 \| 15,7 \| 23,4 \| \| Żupy solne ruskie \| 14,0 \| 20,0 \| 7,9 \| 7,1 \| \| Kopalnie ołowiu i srebra w Olkuszu \| 1,4 \| 4,0 \| 0,8 \| 1,4 \| \| Cła lądowe i rzeczne \| 50,5 \| 65,0 \| 28,3 \| 23,0 \| \| Cła morskie \| – \| 44,0 \| – \| 15,6 \| \| Mennica \| – \| 4,0 \| – \| 1,4 \| \(^a\) Tablica obejmuje kwoty wpływów rocznych, oszacowane dla początku i ostatnich lat panowania Stefana Batorego (w okresie wojennym, tj. po 1578 r., gdy sejm uchwalał podatki nadzwyczajne wpływy w Koronie wynosiły ok. 576 tys. złp, na Litwie — ok. 103 tys. złp; owymi podatkami nadzwyczajnymi były w tym czasie „pobór” — uchwalany jako wielokrotność podatku łanowego oraz „szos” — podatek od posiadanej przez mieszkańców miast majątku nieruchomego i ruchomego). \(^b–d\) Podatek: \(b\) — płacony przez chłopów, jako ekwiwalent powinności podwody, tj. dostarczenia transportu, \(c\) — płacony przez miasta królewskie i kościelne oraz przez Żydów w przypadku koronacji króla lub królowej, \(d\) — płacony przez ludność, jako ekwiwalent obowiązku utrzymania podróżującego po kraju władcy i jego świty. Uwaga. Patrz na str. 513. \(^a\) The table includes amounts of annual proceeds, estimated for the first and final years of Stefan Batory’s reign (during wars, after 1578, i.e. when the Sejm enacted taxes, extraordinary proceeds amounted in the Crown of the Kingdom of Poland to ca. 576 thou. złp, in Lithuania to 103 thou. złp; these taxes included “pobór” — multiple land taxes and “szos” — tax imposed on burghers having movables and fixed property). \(^b–d\) Tax: \(b\) — paid by peasants as an equivalent of supplying transport, \(c\) — paid by royal and church towns and by Jews, when a king or queen was crowned, \(d\) — paid by population, as an equivalent of duty to maintain a ruler and their entourage during their visits to the country. Note. See on page 513. Uwaga. W monarchii stanowej nie odróżniało się skarbu króla od skarbu państwowego, chociaż formalnie już w XV w. dokonał się podział skarbu na publiczny i prywatny. Istniały też dwa odrębne urzędy podskarbiego koronnego i podskarbiego nadwornego. Jeszcze w pierwszej połowie XVI w. ze skarbu królewskiego czerpano wydatki na osobiste wydatki władcy, utrzymanie dworu, jak i na wojsko dla obrony kraju, wyprawianie poselstw i inne. Założkiem stałego skarbu państwowego była ustawa o powołaniu wojska zaciężnego utrzymywanego z dochodów z majątków królewskich (1/4 – kwarta, ale faktycznie 1/5) z 1563 r. i utworzenie osobnego skarbu „kwarcianego” z siedzibą w Rawie Mazowieckiej. Ostateczny rozdział skarbu na państwowy (pospolity, publiczny) i nadworny (prywatny króla) dokonał się w 1590 r. Po tej dacie w Rzeczypospolitej funkcjonowały faktycznie 4 kasy: 2 państwowe (Korony i Litwy) i 2 prywatne króla (Korony i Litwy). Note. In the estate monarchy, king’s treasury was identical with state treasury, although already in the 15th century the treasury was divided into public and private. There were also two separate offices – treasurer of the Crown and treasurer of the court. In the first half of the 16th century, personal expenses of the ruler, maintenance of the court, army, diplomatic missions and other expenses were covered by king’s treasury. The beginnings of the fixed state treasury can be found in the act on enlisted army forces maintained with revenues from royal estates (1/4 – quarter, but in reality 1/5) of 1563 and foundation of separate quart treasury with a seat in Rawa Mazowiecka. The division of the treasury between state treasury (common, public) and court treasury (king’s private) was finally made in 1590. Following that date, there were 4 banks in the Polish-Lithuanian Commonwealth: 2 state-owned (Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania) and 2 king’s private (Crown and Lithuania). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 155. On the basis: Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) B. W LATACH 1588–1647 – dochody skarbów Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego IN 1588–1647 – revenue of treasury in Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania \| Lata Years \| Ogółem Total \| 1588–1597=100 \| Korona Crown of the Kingdom of Poland \| Wielkie Księstwo Litewskie Grand Duchy of Lithuania \| \|------------\|---------------\|---------------\|--------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| \| w złp \| in złp \| \| \| \| 1588–1597 \| 3 322 839 \| 100 \| 3 080 867 \| 241 972 \| \| 1598–1607 \| 4 672 168 \| 141 \| 3 519 072 \| 1 153 096 \| \| 1608–1617 \| 9 031 932 \| 272 \| 5 395 586 \| 3 636 346 \| \| 1618–1627 \| 16 658 194 \| 501 \| 12 388 118 \| 4 270 076 \| \| 1628–1637 \| 24 182 021 \| 728 \| 17 757 722 \| 6 424 299 \| \| 1638–1647 \| 12 530 291 \| 377 \| 11 722 004 \| 808 287 \| Uwaga. Patrz na str. 514. Note. See on page 514. Uwaga. Tablica ilustruje zasadniczo wzrost wpływów obu skarbów w latach 1608–1637, tj. do stłumienia powstania kozackiego na Ukrainie, choć w większym stopniu skarbu koronnego, co było równoznaczne ze wzrostem obciążenia podatkowego; wraz z końcem okresu aktywnej polityki Rzeczypospolitej w 1638 r. zmalało opodatkowanie, w większym stopniu na Litwie, w mniejszym w Koronie, która musiała nadal zapewniać bezpieczeństwo granicy południowo-wschodniej. Note. The table illustrates increase in revenues of both treasuries in the years 1608–1637, i.e. before the suppression of the Cossack uprising in Ukraine, but to a greater degree of the Crown of the Kingdom of Poland treasury that equaled with increase in tax burdens; in 1638, when active policy of Polish-Lithuanian Commonwealth finished, taxes were lowered – to a greater extent in Lithuania, to a smaller extent in the Crown that had to secure the south-eastern border. Spadek dochodów z niektórych podatków należnych skarbowi koronnemu wskutek I rozbioru Rzeczypospolitej: Decrease revenue by selected taxes of treasury in Crown of the Kingdom of Poland as result of the first partition: \| dochody w tys. złp \| straty \| losses \| \|--------------------\|--------\|--------\| \| przed I rozbiorzem \| po I rozbiorze \| w tys. złp \| w odsetkach \| w % dochodów przed I rozbiorzem \| \| before first partition \| after first partition \| in thous. złp \| in percent \| in % of revenue before first partition \| \| Ogółem ............... \| 8 334,4 \| 4 848,4 \| 3 486,0 \| 100,0 \| 41,8 Total taxes: \| \| podatki: \| \| \| \| \| \| \| Poglówne ............. \| 3 924,0 \| 2 668,0 \| 1 256,0 \| 36,0 \| 32,0 Per head \| \| Kwarta \(^a\) ......... \| 2 337,1 \| 1 113,7 \| 1 223,4 \| 35,1 \| 52,3 Quart \(^a\) \| \| Hiberna \(^b\) ....... \| 1 063,9 \| 455,5 \| 608,4 \| 17,5 \| 57,2 Hiberna \(^b\) \| \| Poglówne żydowskie \| 859,7 \| 531,2 \| 328,5 \| 9,4 \| 38,2 Jewish per head \| \| Łanowe ............... \| 149,7 \| 80,0 \| 69,7 \| 2,0 \| 46,6 Per land \| \(^a\) Patrz uwaga do tabl. 10, cz. A na str. 513. \(^b\) Stały podatek placony od połowy XVII w. z dóbr królewskich (z wyłączeniem dóbr stołowych, tj. przeznaczonych na uposażenie króla i dworu) i kościelnych, przeznaczony na wyżywienie wojska i koni. \(^a\) See note to the table 10, part A on page 513. \(^b\) Fix tax paid until the mid-17th century by royal estates (excluding estates, maintaining the king and court) and church estates maintaining the army and horses. W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej nastąpiło znaczące zmniejszenie się wpływów skarbu koronnego. Tylko dla 5 podatków dochody były mniejsze o blisko 42%. Faktyczne straty finansowe były jeszcze wyższe, np. zmalały wpływy z cel (z 2 473,2 tys. zł w 1767 r. do 495,3 tys. zł w 1770 r.), podobnie jak i czopowego. As a result of the first partition of Polish-Lithuanian Commonwealth, revenues in the Crown of the Kingdom of Poland substantially diminished. Revenue on 5 taxes decreased by nearly 42%. Financial losses were much higher in reality, e.g. revenue from duties decreased (from 2 473,2 thous. zł in 1767 to 495,3 thous. zł in 1770), similarly czopowe — tax on liquor. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 162; Zarys historii Polski On the basis: w liczbach, Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012, s. 479. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) C. W LATACH 1790–1792 — skarby Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego IN 1790–1792 — treasury in Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania \| Wyszczególnienie \| 1 IX 1790—1 III 1792 \| 1 III—31 VIII 1792a \| \|------------------\|----------------------\|---------------------\| \| \| w tys. złp \| in thous. złp \| Korona Crown of the Kingdom of Poland Dochody Revenue OGÓŁEM GRAND TOTAL ........................................... \| 52 622,5 \| 20 250,9 Stare podatki Old taxes RAZEM TOTAL ......................................................... \| 26 885,7 \| 10 123,3 Podymne i półpodymne Hearth tax and half-hearth tax \| 9 355,3 \| 3 215,0 Czopoweb Tax on the sale of liquorb ....................... \| 4 099,3 \| 1 548,9 Kwarta c podwójna Double quartc ............................. \| 4 526,3 \| 2 114,9 Cla Duties .......................................................... \| 2 754,7 \| 929,4 Poglówne żydowskie Jewish tax per head .................... \| 1 217,4 \| 403,3 Łanowe Tax per land .............................................. \| 89,9 \| 29,8 Składne winne Wine storing .................................... \| 155,9 \| 65,3 Papiery stemplowane Securities ............................... \| 1 640,5 \| 686,4 Dochód tabaczny Snuff revenue ................................. \| 2 176,2 \| 699,0 Loteria Lottery .................................................... \| 655,1 \| 290,4 Przewóz przez Warszawęd Transport through Warsawd ........ \| 133,7 \| 89,5 Podatki od Gdańska i Toruniae Taxes from Gdańsk and Toruńf ......................................................... \| 39,6 \| 39,6 Percepta potocznaf Small irregular inflowsf .................. \| 41,8 \| 11,8 Nowe podatki New taxesg RAZEM TOTAL ......................................................... \| 25 736,8 \| 10 127,6 Ofiara 20- i 30-groszowa z dóbr: Offering 20 and 30 grosz from: ziemskich land property ........................................... \| 7 624,5 \| 2 512,9 kościelnych church property ...................................... \| 2 025,9 \| 681,1 --- a Dla dochodów skarbu koronnego okres 1 III—1 IX 1792. b Podatek płacony przez mieszkańców od wyrobu i sprzedaży piwa, gorzalki, miodu i wina. c Coroczna wpłata z dóbr królewskich przeznaczona na utrzymanie wojska zaciężnego, zwanego kwarcianym. d Oplata od użytkowników mostu na Wiśle. e Od 1 III 1791 r. f Drobne wpływy nieregularne. g Podatki uchwalone dodatkowo w 1789 r. przez Sejm Wielki. a For revenues of the Crown of the Kingdom of Poland treasury in the period between 1 III to 1 IX 1792. b Tax paid by burghers on production and sale of beer, liquor, honey, and wine. c Annual payment made by royal estates to maintain the quart army. d Payment by users of the bridge over the Wisła river. e Since 1 III 1791. f Small, irregular payments. g Additional taxes enacted by the Great Sejm in 1789. \| Wyszczególnienie \| 1 IX 1790—1 III 1792 \| 1 III—31 VIII 1792 \| \|------------------\|----------------------\|-------------------\| \| w tys. złp \| in thous. złp \| Korona (dok.) Crown of the Kingdom of Poland (cont.) Nowe podatki New taxes \| Podatek od skór i rzezi bydła \| Tax on leathers and slaughter cattle \| 3 584,6 \| 1 173,6 \| \| Poglówne żydowskie \| Jewish tax per head \| 395,1 \| 257,3 \| \| Podatki niestale i pożyczka holenderska \| Irregular taxes and Dutch loan \| 10 450,5 \| 3 884,9 \| \| Inne dochody \| Other revenue \| 1 656,2 \| 1 617,8 \| Wydatki cywilne Civilian expenditure \| OGÓŁEM TOTAL \| 15 361,3 \| 4 778,2 \| \| Subsydium dla skarbu królewskiego \| Subsidy for Treasury \| 4 000,0 \| 1 333,3 \| \| Departament Marszałkowski \| Marshal Department \| 305,2 \| 608,4 \| \| Departament Kancelerski \| Chancellor Department \| 90,0 \| 133,1 \| \| Departament Skarbowy \| Fiscal Department \| 1 356,2 \| 375,4 \| \| Szkoła Rycerska \| Corps of Cadets \| 300,0 \| 100,0 \| \| Służba dyplomatyczna i gabinet królewski \| Diplomatic service and royal cabinet \| 1 486,5 \| 525,0 \| \| Inne wydatki konstytucyjne \| Other constitution expenditures \| 234,3 \| 77,2 \| \| Pensje \| Salaries \| 272,5 \| 268,8 \| \| Zwrot podatków \| Taxes return \| 54,9 \| — \| \| Spłata pożyczek wewnętrznych i zagranicznych \| Repayment of internal and foreign loans \| 5 089,9 \| 1 090,7 \| \| Pożyczka dla skarbu litewskiego \| Loan for treasury of Grand Duchy of Lithuania \| 1 857,6 \| — \| \| Wydatki nadzwyczajne \| Extraordinary expenditure \| 314,2 \| 266,3 \| a, b Patrz notki odpowiednio: a, g na str. 515. c Z wyłączeniem okresu od 1 III 1791 r. do 1 III 1792 r. d Od 1 III 1791 r. e W tym 178 tys. złp przypada na pensje subalterów (nizszych urzędników administracyjnych) Straży Praw. f Od 1 IX 1790 r. do 1 III 1791 r. g Od 1 III 1791 r. do 1 III 1792 r. a, b See footnotes respectively: a, g on page 515. c Excluding period from 1 III 1791 to 1 III 1792. d Since 1 III 1791. e Of which 178 thou. złp were allotted for low ranking clerks working for Guard of Laws. f From 1 IX 1790 to 1 III 1791. g From 1 III 1791 to 1 III 1792. \| Specification \| 1 IX 1790—1 III 1792 \| 1 III—31 VIII 1792 \| \|---------------------------------------------------\|----------------------\|--------------------\| \| Wielkie Księstwo Litewskie \| \| \| \| Dochody \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 20 320,7 \| 2 614,7 \| \| Pozostałość z poprzedniego okresu \| 2 695,4 \| 1 733,3 \| \| Pożyczka ze skarbu koronnego i wewnętrzna \| 1 941,7 \| 52,0 \| \| Podymne i półpodymne \| 4 202,6 \| — \| \| Czopowe \| 1 092,7 \| 30,7 \| \| Poglówne żydowskie \| 504,1 \| — \| \| Kwarta \| 3 352,4 \| — \| \| Cla \| 1 696,0 \| 334,7 \| \| Dochód z opłat stemplowych \| 15,5 \| 73,1 \| \| Dochód tabaczny \| 86,7 \| 12,4 \| \| Ofiara wieczysta \| 3 163,2 \| 76,9 \| \| Oplata od przywilejów \| 210,4 \| 165,2 \| \| Dochody z lasów w królewszczyznach \| 109,4 \| 16,6 \| \| Podatek od skór i rzezi bydła \| 749,7 \| 11,1 \| \| Inne dochody \| 500,9 \| 108,7 \| Patrz notka a na str. 515. b Podatek płacony przez mieszkańców od wyrobu i sprzedaży piwa, gorzalki, miodu i wina. c Coroczna wpłata z dóbr królewskich przeznaczona na utrzymanie wojska zaciężnego, zwanego kwarcianym. d, e W tym: d – 1,2 tys. złp ofiary dobrowolnej, e – 4,8 tys. złp składki na rekrutów. a See footnote a on page 515. b Tax paid by burghers on production and sale of beer, liquor, honey, and wine. c Annual payment made by royal estates to maintain the quart army. d, e Of which: d – 1,2 thous. złp voluntary payments, e – 4,8 thous. złp donations for recruits. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) C. W LATACH 1790–1792 — skarby Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego (dok.) IN 1790–1792 — treasury in Crowns of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania (cont.) \| Wyszczególnienie \| 1 IX 1790—1 III 1792 \| 1 III—31 VIII 1792 \| \|------------------\|----------------------\|-------------------\| \| \| w tys. złp \| in thous. złp \| Wielkie Księstwo Litewskie (dok.) Grand Duchy of Lithuania (cont.) Wydatki Expenditure \| Ogółem Total \| 17 418,2 \| 1 643,1 \| \|---------------\|----------\|---------\| - Wojsko i utrzymanie Komisji Wojskowej Obojga Narodów Army and expenditure of Military Commission of Two Nations 12 501,4 \| 1 157,2 - Subsydium dla skarbu królewskiego Subsidy for Treasury 2 000,0 \| 230,0 - Departament Marszałkowski Marshal Department 270,5 \| 64,0 - Departament Kancelerski Chancellor Department 234,4 \| 28,0 - Departament Skarbowy Fiscal Department 410,3 \| 69,9 - Stałe wydatki konstytucyjne: Regular constitutional expenditure: - Szkoła Rycerska Corps of Cadets 212,8 \| 50,0 - służba dyplomatyczna i gabinet królewski diplomatic service and royal cabinet 192,8 \| — - czyszczenie rzek river cleaning 195,8 \| — - Splata długów wewnętrznych i pożyczki ze skarbu koronnego Repayment of domestic debts and loan from Crown Treasury 992,4 \| — - Inne wydatki Other expenditure 407,8 \| 44,0 --- a Patrz notka a na str. 515. a See footnote a on page 515. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 165–167. On the basis: \| Kraje \| Waluta \| 1700 \| 1788 \| \|-------\|--------\|------\|------\| \| \| \| w mln waluty krajowej \| wyrażone w srebrze \| Francja=100 \| w mln waluty krajowej \| wyrażone w srebrze \| Francja=100 \| \| \| \| in mln of the national currency \| expressed in silver \| France=100 \| in mln of the national currency \| expressed in silver \| France=100 \| \| Polska \| złoty polski \| 8 \| 24 \| 3,2 \| 20 \| 60 \| 2,7 \| \| Poland \| Polish zloty \| \| \| \| \| \| \| \| Austria \| gulden \| 12 \| 200 \| 26,7 \| 80 \| 960 \| 42,7 \| \| Austria \| gulden \| \| \| \| \| \| \| \| Francja \| liwr \| 100 \| 750 \| 100,0 \| 500 \| 2 250 \| 100,0 \| \| France \| livre \| \| \| \| \| \| \| \| Prusy \| talar \| 2,5 \| 60 \| 8,0 \| 25 \| 425 \| 18,9 \| \| Prussia \| thaler \| \| \| \| \| \| \| \| Rosja \| rubel \| 2,5 \| 60 \| 8,0 \| 50 \| 900 \| 40,0 \| \| Russia \| ruble \| \| \| \| \| \| \| \| Wielka Brytania \| funt \| 4 \| 440 \| 58,7 \| 16 \| 1 760 \| 78,2 \| \| United Kingdom \| pound \| \| \| \| \| \| \| a Podane dane są bardzo uproszczone i zaokrąglone. b Korona i Wielkie Księstwo Litewskie. c W 1700 r. — w jefimkach. a Provided data are simplified and rounded. b Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania. c In 1700 — in jefimkis. Na podstawie: E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. 4, Warszawa 1994, On the basis: s. 100. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) E. W LATACH 1726 I 1788 — Francja IN 1726 AND 1788 — France \| Specification \| 1726 \| 1788 \| 1726 \| 1788 \| \|---------------\|------\|------\|------\|------\| \| \| w mln liwrów \(^a\) \| in mln livres \(^a\) \| w odsetkach \| in percent \| \| Dochody zwyczajne \| \| \| \| \| \| TOTAL \| 181,0 \| 471,6 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Podatki pośrednie \| Indirect taxes \| 88,6 \| 219,3 \| 49,0 \| 46,5 \| \| Podatki bezpośrednie \| Direct taxes \| 79,9 \| 163,0 \| 44,1 \| 34,6 \| \| Dary dobrowolne \| Voluntary gifts \| 5,7 \| 20,6 \| 3,1 \| 4,4 \| \| Wpłaty od duchowieństwa \| Payments from clergy \| 1,8 \| — \| 1,0 \| — \| \| Wpływy z domeny \| Revenue from domaine \| 1,5 \| 51,2 \| 0,8 \| 10,9 \| \| Inne \| Other \| 3,5 \| 17,5 \| 2,0 \| 3,6 \| \| Wydatki zwyczajne \(^b\) \| \| \| \| \| \| TOTAL \| 182,3 \| 633,1 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Marynarka \| Navy \| 8,0 \| 51,8 \| 4,4 \| 8,2 \| \| Wojsko \| Army \| 57,0 \| 107,1 \| 31,3 \| 16,9 \| \| Sprawy zagraniczne \| Foreign affairs \| 4,3 \| 14,4 \| 2,4 \| 2,3 \| \| Dwór królewski \| Royal court \| 31,0 \| 42,0 \| 17,0 \| 6,6 \| \| Pensje i renty \| Salaries and pensions \| 14,0 \| 47,8 \| 7,7 \| 7,6 \| \| Charges et frais \| Tax deductible costs \| — \| 65,4 \| — \| 10,3 \| \| Prace publiczne \| Public works \| 2,0 \| 14,9 \| 1,0 \| 2,4 \| \| Jalmużny i subwencje \| Charities and subsidies \| — \| 19,0 \| — \| 3,0 \| \| Obsługa długu \| Debt servicing \| 61,0 \| 261,0 \| 33,5 \| 41,2 \| \| Inne \| Other \| 5,0 \| 9,6 \| 2,7 \| 1,5 \| \(^a\) Francuska moneta obrachunkowa=20 sols (sous)=240 derniers. \(^b\) W latach pokojowych. \(^a\) French accounting coin=20 sols=240 derniers. \(^b\) In the years of peace. Na podstawie: P. Butel, L’économie française au XVIIIe siècle, Paris 1993, s. 246 i 250. On the basis: \| Specification \| 1637 \| 1677 \| 1673 \| 1677 \| \|---------------------------------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| \| w tys. talarów \| in thous. thalers \| w odsetkach \| in percent \| \| Dochody Revenue \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 3 263,4 \| 5 319,4 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Szwecja i Finlandia \| 2 285,2 \| 4 561,3 \| 70,0 \| 85,8 \| \| dochody zwyczajne \| 1 229,9 \| 925,8 \| 37,6 \| 17,4 \| \| dochody nadzwyczajne \| 573,9 \| 546,0 \| 17,6 \| 10,3 \| \| cla i akcyzy \| 22,0 \| 808,8 \| 0,7 \| 15,2 \| \| pożyczki \| 59,4 \| 770,4 \| 1,8 \| 14,5 \| \| subsydia francuskie \| 400,0 \| 750,0 \| 12,3 \| 14,1 \| \| inne \| — \| 760,3 \| — \| 14,3 \| \| Estonia, Inflanty, Ingria \| 364,2 \| 555,1 \| 11,2 \| 10,4 \| \| Pomorze \| — \| 203,0 \| — \| 3,8 \| \| Cla pruskie \| 614,0 \| — \| 18,8 \| — \| \| Wydatki Expenditure \| 1 383,1 \| 4 017,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 1 383,1 \| 4 017,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Szwecja i Finlandia \| 1 078,5 \| 3 812,7 \| 78,0 \| 94,9 \| \| pensja królowej Krystyny \| — \| 83,1 \| 2,1 \| \| \| wydatki na dwór \| 15,7 \| 240,2 \| 1,1 \| 6,0 \| \| pensje radców państwa \| 55,7 \| 18,1 \| 4,0 \| 0,5 \| \| pensje sędziów \| 3,1 \| 29,7 \| 0,2 \| 0,7 \| \| kancelaria i sprawy zagraniczne \| 5,2 \| 83,2 \| 0,4 \| 2,1 \| \| skarb i administracja finansowa \| 1,3 \| 5,0 \| 0,2 \| 0,1 \| \| wojsko i administracja wojskowa \| 358,5 \| 502,8 \| 25,9 \| 12,5 \| \| flota i administracja floty \| 84,2 \| 383,3 \| 6,1 \| 9,5 \| \| władze lokalne \| 96,8 \| 64,8 \| 7,0 \| 1,6 \| \| wydatki wojenne \| — \| 862,0 \| — \| 21,5 \| \| zapłacone długi \| 107,1 \| 1 117,8\| 7,7 \| 27,8 \| \| inne wydatki \| 350,9 \| 422,7 \| 25,4 \| 10,5 \| \| Estonia, Inflanty, Ingria \| 304,5 \| 204,3 \| 22,0 \| 5,1 \| \| Bremen-Verden \| — \| 0,1 \| — \| 0,0 \| a Dane w nieznaczonym zaokrągleniu. a Slightly simplified data. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) F. W LATACH 1637 I 1677 — Szwecja \(^a\) (dok.) IN 1637 AND 1677 — Sweden \(^a\) (cont.) \| Wyszczególnienie \| 1637 \| 1677 \| 1673 \| 1677 \| \|------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| \| w tys. talarów \| w odsetkach \| \| \| in thous. thalers \| in percent \| Wynik \| Dochody \| Revenue \| 3 263,4 \| 5 319,4 \| x \| x \| \|---------\|---------\|---------\|---------\|---\|---\| \| Kwota potrącona od dochodów \| Amount deducted from revenue \| 753,8 \| 1 158,9 \| x \| x \| \| Wydatki \| Expenditure \| 1 383,1 \| 4 017,0 \| x \| x \| \| Nadwyżka (+) \| Surplus (+) \| +1 126,5 \| + 143,5 \| x \| x \| \(^a\) Dane w nieznacznym zaostrzieniu. Uwaga. Tablica prezentuje dochody i wydatki skarbu Szwecji w latach budżetowych, które miały szczególne znaczenie dla jej międzynarodowej pozycji. Po śmierci w 1632 r. króla Gustawa Adolfa pozycja Szwecji w Europie Centralnej była zagrożona. Z kolei rok 1677 był okresem kryzysu, w którym wojna dotknęła dawne duńskie prowincje i przyniosła zagrożenie dla centralnej Szwecji, oddalone z wielką trudnością. \(^a\) Slightly simplified data. Note. The table presents revenue and expenditure of the treasury of Sweden in the budget years which were of great importance for its international position. In 1632, following the death of King Gustav Adolf its position in Central Europe was at risk. On the other hand, in 1677, a crisis approached Sweden when a war broke out in former Danish provinces and posed threat for central Sweden which was very difficult to obviate. Na podstawie: S. E. Åström, Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, On the basis: w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Mączak, Warszawa 1992, s. 295 i 296; obliczenia własne. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) G. W LATACH BUDŻETOWYCH 1739/40–1786/87 – Prusy IN BUDGET YEARS 1739/40–1786/87 – Prussia \| Lata budżetowe \| Dochody netto \| Wydatki na cele \| Expenditure on \| \|----------------\|---------------\|-----------------\|----------------\| \| \| w tys. talarów \| wojskowe \| cywilne \| w tys. talarów \| w % dochodów netto \| w tys. talarów \| w % dochodów netto \| \| \| in thous. thalers \| army \| civilian \| in thous. thalers \| in % of net revenue \| in thous. thalers \| in % of net revenue \| \| 1739/40 \| 6 917 \| 5 040 \| 1 037 \| 72,9 \| 15,0 \| \| 1749/50 \| 10 756 \| 8 270 \| 1 093 \| 76,9 \| 10,2 \| \| 1759/60 \| 15 179 \| 11 470 \| 1 060 \| 75,6 \| 7,0 \| \| 1764/65 \| 11 873 \| 9 051 \| 971 \| 76,2 \| 8,2 \| \| 1769/70 \| 13 923 \| 9 104 \| 983 \| 65,4 \| 7,1 \| \| 1774/75a \| 13 345 \| 10 537 \| 1 004 \| 79,0 \| 7,5 \| \| 1779/80a \| 13 424 \| 10 606 \| 1 063 \| 79,0 \| 7,9 \| \| 1786/87 \| 19 689 \| 12 264 \| 4 492 \| 62,3 \| 22,8 \| a Bez Kasy Dyspozycyjnej (w latach budżetowych: 1774/75 – 1,5 mln talarów i 1779/80 – 5,7 mln talarów); Kasa Dyspozycyjna była trzecią kasą centralną utworzoną w roku budżetowym 1765/66; podlegała i była bezpośrednio zarządzana przez króla Fryderyka II, który finansował z tej kasy przede wszystkim nadzwyczajne zadania wojskowe. Uwaga. Dane zawarte w tablicy dobrinnie świadczą o militarnym charakterze państwa pruskiego w okresie rządów Fryderyka II (1740–1786), który odprowadził do skarbuca ponad 6% środków budżetowych, ponad 80% przeznaczył na armię, ok. 0,1% na potrzeby dworu i tylko 13–14% na cele cywilne tj. meliorację, kolonizację, rozwój manufaktur, budownictwo publiczne. a Excluding Dispositionskasse (in the budget years: 1774/75 – 1,5 mln thalers and 1779/80 – 5,7 mln thalers); Dispositionskasse was the third central bank established in the budget year of 1765/66; it was directly in charge of King Frederick II, who subsided with it mainly some extraordinary military tasks. Note. Data included in the table distinctly prove the military character of Prussia under the reign of Frederick II (1740–1786) who contributed the treasury with 6% of budget resources, over 80% allotted for army, 0,1% for the maintenance of the court and only 13–14% for civilian purposes, such as drainage, colonization, development of factories, and public buildings. Na podstawie: Z. Szultka, Stosunki ustrojowe i społeczne w państwie Fryderyka II, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 596; obliczenia własne. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (dok.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) H. W LATACH 1765–1770 — dochody publiczne IN 1765–1770 — public revenue \| Wyszczególnienie \| Ogółem w funtach szterlingach \| W tym podatki bezpośrednie w % \| \|------------------\|-------------------------------\|--------------------------------\| \| \| Total in pound sterlings \| Of which direct taxes in % \| \| \| przeciętne roczne annual averages \| \| Polska \(^a\) \| 3 239 \(^b\) \| 18 \| \|----------------\|---------------\|----\| \| Bawaria \| 476 667 \| 46 \| \| Dania \| 1 029 918 \| 49 \| \| Francja \| 12 350 000 \| 49 \| \| Habsburska Monarchia \| 3 972 749 \| 51 \| \| Hamburg \| 184 223 \| 30 \| \| Hiszpania \| 3 944 000 \| 10 \| \| Holandia \(^c\) \| 117 700 \| 0 \| \| Niderlandy Austriackie \(^d\) \| 244 141 \| 0 \| \| Prusy \| 2 104 077 \| 32 \| \| Szwecja \| 1 734 108 \| . \| \| Wielka Brytania \| 9 702 172 \| 24 \| \(^a\) Dane dotyczą okresu od 1 IV 1768 r. do 31 III 1773 r. \(^b\) W tysiącach złp. \(^c\) Zdecydowanie wyższe były dochody najbogatszej prowincji Holandii, które przeciętnie rocznie wynosiły 1 417 807 funtów szterlingów, w tym 43% stanowiły podatki bezpośrednie. \(^d\) Dawna nazwa Belgii. Data concern period from 1 IV 1768 to 31 III 1773. b In thousand zlp. c Much higher revenues generated the most affluent province of Holland that annually amounted up to 1 417 807 pounds sterlings, of which 43% of direct taxes. d Former name of Belgium. W 1785 r. podatki na 1 mieszkańca — w szylingach angielskich: In 1785 taxes per capita — in English shilings: \| Polska \(^a\) \| 1 \| Prusy \| 6 \| \|---------------\|---\|-------\|---\| \| Austria \(^a\) \| 21 \| Rosja \| 6 \| \| Francja \| 21 \| Szwecja \| 9 \| \| Hiszpania \| 10 \| Wielka Brytania \| 34 \| \| Holandia \| 35 \| United Kingdom \| \(^a\) W całej monarchii habsburskiej na 1 mieszkańca — 12 szylingów angielskich. a In all regions under the reign of the Habsburg monarchy per capita — 12 English shilings. Na podstawie: D. Bogart, M. Drelichman, O. Gelderblom, J.-L. Rosenthal, State and private institutions, On the basis: w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. 1: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 78; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 161; E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. 4, Warszawa 1994, s. 103; obliczenia własne. ### Tabl. 11 (123). DOCHODY I WYDATKI BUDŻETOWE BUDGET REVENUE AND EXPENDITURE A. W LATACH 1821–1865 — Królestwo Polskie IN 1821–1865 — Kingdom of Poland \| Specification \| 1821–1829 \| 1832–1835 \| 1836–1850 \| 1851–1865 \| \|---------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Dochody Revenue \| \| \| \| \| \| In percent \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Dochody stałe \| 22,2 \| 14,1 \| 14,1 \| 18,3 \| \| Dochody pośrednie \| 52,7 \| 38,9 \| 42,2 \| 50,7 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| cla duties \| 10,3 \| 7,7 \| 7,7 \| 6,6 \| \| opłaty \| 35,3 \| 25,8 \| 28,8 \| 37,2 \| \| Inne \| 25,1 \| 47,0 \| 43,7 \| 31,0 \| 1821–1829=100 \| OGÓŁEM TOTAL \| 100 \| 157 \| 171 \| 181 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| Dochody stałe \| 100 \| 100 \| 108 \| 148 \| \| Dochody pośrednie \| 100 \| 116 \| 137 \| 174 \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| cla duties \| 100 \| 118 \| 128 \| 117 \| \| opłaty \| 100 \| 115 \| 139 \| 190 \| Wydatki Expenditure \| W % dochodów ogółem \| 95,7 \| 110,1 \| 100,0 \| 99,2 \| \| In % of total revenue \| \| \| \| \| \| OGÓŁEM TOTAL \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Najwyższe władze \| 4,5 \| 2,2 \| 20,0 \| 20,9 \| \| Wojsko \| 44,8 \| 35,7 \| 9,5 \| 8,0 \| \| Oświata \| 5,0 \| 2,2 \| 3,2 \| 4,5 \| \| Splata długów \| 14,2 \| 35,7 \| 38,2 \| 33,1 \| \| Inne \| 31,5 \| 24,2 \| 29,1 \| 33,5 \| 1821–1829=100 \| OGÓŁEM TOTAL \| 100 \| 181 \| 178 \| 187 \| \| Najwyższe władze \| 100 \| 87 \| 793 \| 872 \| \| Wojsko \| 100 \| 144 \| 38 \| 34 \| \| Oświata \| 100 \| 81 \| 115 \| 167 \| \| Splata długów \| 100 \| 455 \| 480 \| 437 \| \| Inne \| 100 \| 139 \| 164 \| 199 \| --- a Główne podatki. b Oplaty solne, od wódki i mięsa. c–f W tym dochody z lat ubiegłych: c – 10,3%, d – 11,2%, e – 21,0%, f – 13,1%. g, h W tym głównie wpłaty do skarbu cesarstwa: g – 16,3%, h – 15,5%. a Mainly taxes. b Taxes on salt, vodka, and meat. c–f Of which revenue from previous years: c – 10,3%, d – 11,2%, e – 21,0%, f – 13,1%. g, h Of which mainly payments to the Empire Treasury: g – 16,3%, h – 15,5%. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 319–322. On the basis: \| Wyszczególnienie \| Lata \| W odsetkach \| 1821–1830=100 \| \|------------------\|------\|-------------\|---------------\| \| Austro-Węgry \| \| \| \| \| OGÓŁEM \| 1821–1830 \| 100 \| 100 \| \| TOTAL \| 1831–1840 \| 100 \| 108 \| \| \| 1845–1850 \| 100c \| 114 \| \| \| 1851–1858 \| 100c \| 212 \| \| W tym dochody \| 1821–1830 \| 39 \| 100 \| \| staled \| 1831–1840 \| 34 \| 95 \| \| Of which regular revenued \| 1845–1850 \| 29 \| 85 \| \| \| 1851–1858 \| 33 \| 177 \| \| Belgia \| \| \| \| \| OGÓŁEM \| 1836–1845 \| 100 \| 100 \| \| TOTAL \| 1846–1855 \| 100 \| 105 \| \| \| 1856–1865 \| 100 \| 136 \| \| Dochody stałe \| 1836–1845 \| 26 \| 100 \| \| Regular revenue \| 1846–1855 \| 27 \| 107 \| \| \| 1856–1865 \| 22 \| 116 \| \| Akcyza \| 1836–1845 \| 16 \| 100 \| \| Excise \| 1846–1855 \| 17 \| 110 \| \| \| 1856–1865 \| 17 \| 144 \| \| Clo \| 1836–1845 \| 9 \| 100 \| \| Duties \| 1846–1855 \| 10 \| 116 \| \| \| 1856–1865 \| 9 \| 140 \| \| Inne \| 1836–1845 \| 49 \| 100 \| \| Other \| 1846–1855 \| 46 \| 100 \| \| \| 1856–1865 \| 51 \| 143 \| \| Francja \| \| \| \| \| OGÓŁEM \| 1836–1845 \| 100 \| 134 \| \| TOTAL \| 1846–1855 \| 100e \| 140 \| \| \| 1856–1865 \| 100e \| 188 \| \| W tym dochody \| 1836–1845 \| 23 \| . \| \| staled \| 1846–1855 \| 22 \| . \| \| Of which regular revenued \| 1856–1865 \| 17 \| . \| \| Niderlandy \| \| \| \| \| OGÓŁEM \| 1846–1855 \| 100 \| 100 \| \| TOTAL \| 1856–1865 \| 100 \| 107 \| \| Dochody stałe \| 1846–1855 \| 33 \| 100 \| \| Regular revenue \| 1856–1865 \| 33 \| 107 \| \| Akcyza \| 1846–1855 \| 34 \| 100 \| \| Excise \| 1856–1865 \| 30 \| 83 \| --- a—f Notki patrz na str. 527. a—e See footnotes on page 527. Wydatki budżetowe w latach 1836–1865 (przeciętne roczne): Budget expenditure in 1836–1865 (annual averages): \| Country \| 1836–1845 \| 1846–1855 \| 1856–1865 \| 1836–1845 \| 1846–1855 \| 1856–1865 \| \|------------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w % ogółu dochodów \| 1821–1830=100a \| \| \| in % of total revenue \| \| \| \| \| \| \| Austria-Hungary \| 111 \| 143 \| . \| 105 \| 185 \| . \| \| Belgium \| 114 \| 107 \| 106 \| 100 \| 98 \| 126 \| \| France \| 101 \| 126 \| 118 \| 130 \| 168 \| 212 \| \| Netherlands \| . \| 133 \| 156 \| . \| 100 \| 126 \| \| Russia \| 121b \| 151 \| 144 \| . \| 149 \| 202 \| \| United Kingdom \| 100 \| 112 \| 102 \| 97 \| 114 \| 127 \| a W przypadku: Belgii — 1836–1845=100, Niderlandów — 1846–1855=100 i Rosji — 1840–1845=100. b Lata 1840–1845. c Wielka Brytania i Irlandia. a For: Belgium — 1836–1845=100, Netherlands — 1846–1855=100 and Russia — 1840–1845=100. b 1840–1845. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, 911–913, 924–932. \| Lata Years Kraje Countries \| Ogółem Total \| Administracja Administration \| Edukacja Education \| Inwestycje publiczne Public investments \| Obsługa długu Debt servicing \| Ubezpieczenia Securities \| Wojsko Army \| Inne Other \| \|---------------------------\|--------------\|-------------------------------\|--------------------\|----------------------------------------\|-----------------------------\|--------------------------\|------------\|-----------\| \| \| w mln \(^b\) in mln \(^b\) \| w odsetkach in percent \| \| \| \| \| \| \| \| Niderlandy Netherlands \| 1850 \| 69 \| 100,0 \| 10,7 \| 0,7 \| 4,2 \| 58,9 \| 19,5 \| 6,0 \| \| \| 1890 \| 111 \| 100,0 \| 12,0 \| 5,5 \| 10,9 \| 37,2 \| 24,5 \| 9,9 \| \| \| 1913 \| 194 \| 100,0 \| 22,1 \| 12,2 \| 6,6 \| 31,0 \| 22,2 \| 5,9 \| \| Niemcy Germany \| 1872 \| 1 380 \| 100,0 \| 2,2 \| – \| 0,1 \| – \| 1,6 \| – \| \| \| 1893–1894 \| 1 269 \| 100,0 \| 6,7 \| – \| 1,9 \| 5,1 \| 5,7 \| 53,8 \| 26,7 \| \| \| 1912 \| 2 893 \| 100,0 \| 8,9 \| – \| 30,0 \| 8,0 \| 5,0 \| 44,8 \| 3,4 \| \| Portugalia Portugal \| 1851–1859 \| 13 575 \| 100,0 \| 34,1 \| 3,7 \| – \| 20,5 \| 1,1 \| 31,4 \| 9,2 \| \| \| 1890–1899 \| 49 503 \| 100,0 \| 17,8 \| 2,3 \| 4,9\(^c\) \| 40,2 \| 1,0 \| 17,8 \| 16,0 \| \| \| 1910–1911 \| 66 075 \| 100,0 \| 17,0 \| 4,4 \| 4,6\(^c\) \| 38,5 \| 1,5 \| 19,9 \| 14,1 \| \(a\) W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. \(b\) Waluty krajowe: Niderlandy — w guldenach, Niemcy — w markach, Portugalia — w realach. \(c\) Dane dotyczą wydatków na kolonie. Uwaga. W przypadku Niderlandów oraz Niemiec w strukturze wydatków państwa niezwykle istotną rolę pełniły budżety krajów i prowincji związkowych, które nie zostały uwzględnione w tej tablicy. \(a\) In long-term period — annual averages. \(b\) Of the national currency: Netherlands — in guilders, Germany — in marks, Portugal — in reals. \(c\) Data concern expenditure for colonies. Note. For the Netherlands and Germany, an extremely important role in the structure of expenditure was paid by budgets of member countries and provinces which are not included in the table. Wydatki budżetowe na wojsko w latach 1870–1913 (przeciętne roczne) — w %: Budget military expenditure in 1870–1913 (annual averages) — in %: \| \| ogółu wydatków \(^a\) \| PKB \(^b\) (ceny bieżące) \| \|------------------\|------------------------\|---------------------------\| \| \| of total expenditure \(^a\) \| GDP \(^b\) (current prices) \| \| Austro-Węgry \| 12,0 \| 3,5 \| \| Francja \| 25,9 \| 3,7 \| \| Niemcy \| 54,1 \| 2,6 \| \| Rosja \| 27,9 \| 3,9 \| \| Wielka Brytania \| 37,5 \| 2,6 \| \| Włochy \| 21,7 \| 2,8 \| \( ^a \) Budżetu centralnego. \( ^b \) Produkt krajowy brutto. \( ^a \) Central budget. \( ^b \) Gross domestic product. Na podstawie: J. L. Cardo, P. Lains, Public Finance in Portugal, 1796–1910, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 265; J. Eloranta, M. Harrison, War and disintegration 1914–1950, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. II, 1870 to the present, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010, s. 138; M. Spoorer, The evolution of public finances in nineteenth-century Germany, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 113; J. L. van Zanden, A. van Riel, The development of public finance in the Netherlands, 1815–1914, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 75. \| Lata Years \| Kraje Countries \| Ogółem Total \| W tym podatki bezpośrednie Of which direct taxes \| \|------------\|----------------\|--------------\|--------------------------------------------------\| \| \| \| we frankach szwajcarskich in Swiss franc \| w % ogólem in % of total \| \| Austria \| Austria \| 106 \| 14,1 \| 13,3 \| \| w tym Galicja \(^a\) of which Galicia \(^a\) \| 52 \| 4,5 \| 8,8 \| \| Belgia \| Belgium \| 92 \| 9,8 \| 10,7 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 40 \| 9,2 \| 23,2 \| \| Dania \| Denmark \| 51 \| . \| . \| \| Finlandia \| Finland \| 52 \| . \| . \| \| Francja \| France \| 109 \| 15,0 \| 13,7 \| \| Hiszpania \| Spain \| 53 \| 21,0 \| 39,4 \| \| Niderlandy \| Netherlands \| 51 \| 27,3 \| 53,5 \| \| Norwegia \| Norway \| 61 \| . \| . \| \| Rosja \(^a\) Russia \(^a\) \| 28 \| 4,0 \| 14,3 \| \| w tym: of which: \| \| \| \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 43 \| 6,6 \| 15,3 \| \| Białoruś i Litwa Belarus and Lithuania \| 13 \| 1,7 \| 13,1 \| \| Ruś Rus \| 34 \| 2,8 \| 8,2 \| \| Rosja – część europejska \(^b\) Russia – the European part \(^b\) \| 23 \| 3,1 \| 13,5 \| \| Rumunia \| Romania \| 86 \| . \| . \| \| Serbia \| Serbia \| 40 \| . \| . \| \| Szwecja \| Sweden \| 56 \| . \| . \| \| Węgry \| Hungary \| 78 \| 13,9 \| 17,9 \| \| Włochy \| Italy \| 69 \| 13,9 \| 20,0 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^c\) United Kingdom \| 114 \| . \| . \| \( ^a \) Dochody dzielone terytorialnie. \( ^b \) Pozostałe tereny Rosji europejskiej. \( ^c \) Wielka Brytania i Irlandia. \( ^a \) Revenue of divided up among territories. \( ^b \) The rest parts of the European Russia. Dochody i wydatki budżetowe Rosji\(^a\) w 1913 r.: Budget revenue and expenditure of Russia\(^a\) in 1913: \| \| ludność population \| dochody revenue \| wydatki expenditure \| \|------------------------\|--------------------\|-----------------\|---------------------\| \| \| \| \| ogółem total \| w % dochodów in % of revenue \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Ogółem Total \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 103,6\(^b\) \| \| Królestwo Polskie Kingdom of Poland \| 7,4 \| 10,0 \| 6,4 \| 65,8 \| \| Białoruś i Litwa Belarus and Lithuania \| 7,5 \| 4,0 \| 5,4 \| 138,8 \| \| Ruś Rus \| 7,3 \| 8,4 \| 6,2 \| 76,4 \| \| Rosja — część europejska \(c\) Russia — the European part \| 64,4 \| 61,7 \| 48,7 \| 81,7 \| \| Inne tereny Other parts \| 13,4 \| 15,8 \| 33,3 \| 218,1 \| \(^a\) Dane dotyczą dochodów i wydatków dzielonych terytorialnie (dochody te stanowiły 72,9% ogółu dochodów zwyczajnych, a wydatki – 84,8% ogółu wydatków). \(^b\) W całym budżecie Rosji wydatki te stanowiły 97,4% dochodów. \(^c\) Pozostałe tereny Rosji europejskiej. \(^a\) Data concern revenue and expenditure divided up among territories (revenue – 72,9% of total ordinary revenue and expenditure – 84,8% of total expenditure). \(^b\) In the whole budget of Russia, these expenditure constituted 97,4% of revenue. \(^c\) The rest parts of the European Russia. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 925–932; W. Morawski, Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002, s. 203; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice statystyczne, Kraków 1917, s. 84–88; obliczenia własne. \| Kraje \| Total \| od dochodu i własności \| od produkcji, obrotu i transakcji \| monopole skarbowe netto \| sektor państwowy netto \| \|-------\|-------\|------------------------\|----------------------------------\|-------------------------\|----------------------\| \| \| \| from income and property \| from production, trading and sale \| treasury monopoly net \| state sector net \| \| Polska \| 100,0 \| 28,5 \| 24,8 \| 31,4 \| 4,9 \| \| Austria \| 100,0 \| 20,9 \| 44,4 \| 13,4 \| 0,2 \| \| Belgia \| 100,0 \| 23,4 \| 55,8 \| — \| 1,7 \| \| Bułgaria \| 100,0 \| 16,9 \| 55,7 \| 3,0 \| 7,2 \| \| Czechosłowacja \| 100,0 \| 21,2 \| 59,6 \| 11,8 \| 0,5 \| \| Dania \| 100,0 \| 25,6 \| 49,3 \| 0,5 \| — \| \| Finlandia \| 100,0 \| 16,3 \| 56,4 \| 1,7 \| 13,0 \| \| Francja \| 100,0 \| 28,4 \| 64,0 \| 0,6 \| 0,8 \| \| Hiszpania \| 100,0 \| 32,4 \| 48,0 \| 13,4 \| 0,5 \| \| Holandia \| 100,0 \| 36,7 \| 42,5 \| 0,1 \| 1,8 \| \| Niemcy \| 100,0 \| 37,9 \| 45,7 \| 2,7 \| 1,1 \| \| Rumunia \| 100,0 \| 19,7 \| 55,5 \| 15,9 \| 3,2 \| \| Szwajcaria \| 100,0 \| 11,3 \| 73,1 \| — \| 0,3 \| \| Szwecja \| 100,0 \| 23,0 \| 56,9 \| — \| 0,1 \| \| Węgry \| 100,0 \| 22,8 \| 49,7 \| 12,7 \| 3,1 \| \| Wielka Brytania \| 100,0 \| 49,8 \| 38,5 \| — \| 0,9 \| \| Włochy \| 100,0 \| 29,3 \| 44,1 \| 15,8 \| 1,8 \| a Dane dotyczą roku budżetowego 1927/28. Uwaga. Strukturę obliczono na podstawie dochodów wykonanych lub preliminary. a Data concern of budget year 1927/28. Note. The structure was calculated based on actual revenue or preliminary estimates. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1928, Geneva 1928, s. 174–176. On the basis: \| Lata/Years \| Dochody/Revenue \| Wydatki/Expenditure \| \|------------\|-----------------\|---------------------\| \| \| ogółem w mln waluty krajowej/total in mln of the national currency \| na 1 mieszkańca/per capita \| w tym w %/of which in % \| \| \| w jednostce waluty krajowej/in unit of the national currency \| w USD/in USD \| oświata/education \| opieka społeczna/social assistance \| armia/army \| obsługa długów/debts servicing \| \| Polska (złoty)/Poland (zloty) \| 2 841 \| 15,2 \| 2,2 \| 30,0 \| 8,0 \| \| 1928/29a \| 3 008 \| 97 \| 11 \| 2 841 \| 15,2 \| 2,2 \| 30,0 \| 8,0 \| \| 1932/33a \| 2 000 \| 61 \| 7 \| 2 245 \| 14,3 \| 4,5 \| 33,9 \| 8,4 \| \| 1936/37a \| 2 217 \| 65 \| 12 \| 2 213 \| 15,6 \| 2,0 \| 34,3 \| 8,3 \| \| Belgia (frank)/Belgium (franc) \| 10 747 \| 8,8 \| 6,0 \| 7,9 \| 41,3 \| \| 1928 \| 12 448 \| 1 562 \| 219 \| 10 747 \| 8,8 \| 6,0 \| 7,9 \| 41,3 \| \| 1932 \| 10 457 \| 1 277 \| 179 \| 11 603 \| 8,8 \| 21,1 \| 8,9 \| 21,6 \| \| 1936 \| 11 194 \| 1 346 \| 229 \| 13 085 \| 9,7b \| 12,2b \| 10,8b \| 33,0b \| \| Bułgaria (lew)/Bulgaria (lev) \| 6 494 \| 14,1 \| 2,5 \| 16,0 \| 13,5 \| \| 1928/29a \| 7 174 \| 1 276 \| 9 \| 6 494 \| 14,1 \| 2,5 \| 16,0 \| 13,5 \| \| 1932/33a \| 4 751 \| 802 \| 6 \| 5 340 \| 17,1 \| 2,0 \| 15,5 \| 22,8 \| \| 1936 \| 6 020 \| 971 \| 12 \| 6 274 \| 14,6 \| 3,0 \| 21,3 \| 19,7 \| \| Francja (frank)/France (franc) \| 44 248 \| 6,9 \| 2,6 \| 21,1 \| 47,2 \| \| 1928 \| 48 177 \| 1 174 \| 46 \| 44 248 \| 6,9 \| 2,6 \| 21,1 \| 47,2 \| \| 1933 \| 43 436 \| 1 037 \| 41 \| 54 945 \| 7,3 \| 5,6 \| 24,6 \| 29,1 \| \| 1936 \| 36 139 \| 862 \| 40 \| 55 217 \| 6,8 \| 6,6 \| 28,2 \| 30,0 \| \| Holandia (gulden)/Netherlands (guilder) \| 838 \| 17,8 \| 7,8 \| 10,4 \| 32,7 \| \| 1928 \| 717 \| 93 \| 37 \| 838 \| 17,8 \| 7,8 \| 10,4 \| 32,7 \| \| 1932 \| 1 175 \| 145 \| 58 \| 1 079 \| 15,3 \| 14,7 \| 8,0 \| 9,8 \| \| 1936b \| 623 \| 73 \| 40 \| 799 \| 19,1 \| 16,1 \| 9,8 \| 15,3 \| \| Niemcyc (marka)/Germanyc (mark) \| 8 376 \| 0,5 \| 12,7 \| 9,0 \| 7,5 \| \| 1928/29a \| 6 568 \| 103 \| 24 \| 8 376 \| 0,5 \| 12,7 \| 9,0 \| 7,5 \| \| 1932/33a \| 5 042 \| 78 \| 18 \| 5 735 \| 0,4 \| 26,2 \| 11,0 \| 9,2 \| \| 1934/35ad \| 7 806 \| 112 \| 45 \| 8 221 \| . \| . \| . \| . \| a Lata budżetowe. b Preliminarz. c Dane dotyczą budżetu Rzeszy, bez budżetów krajów związkowych. d Szacuje się, że dochody budżetowe z tytułu podatków i pożyczek wewnętrznych w roku budżetowym 1937/38 wyniosły 16 669 mln marek, a w roku budżetowym 1938/39 – 28 550 mln marek, w tym dochody podatkowe stanowiły w tych latach odpowiednio: 84% i 62%. a Budget years. b Preliminary estimate. c Data refer to the budget of Russia, excluding budgets of countries belonging to the union. d It is estimated that budget revenue on taxes and internal loans in the budget year 1937/38 amounted to 16 669 mln marks, and in the budget year 1938/39 to 28 550 mln marks, of which revenue on taxes which made up in these years respectively: 84% and 62%. \| Lata / Years \| Dochody / Revenue \| Wydatki / Expenditure \| \|--------------\|------------------\|----------------------\| \| \| ogółem w mln waluty krajowej / total in mln of the national currency \| na 1 mieszkańca / per capita \| w tym w % / of which in % \| \| \| w jednostce waluty krajowej / in unit of the national currency \| w USD / in USD \| oświata / education \| opieka społeczna / social assistance \| armia / army \| obsługa długów / debts servicing \| \| Rumunia (lej) / Romania (leu) \| 32 768 \| 1 884 \| 11 \| 35 224 \| 17,8 \| 4,3 \| 21,5 \| 16,5 \| \| 1928 \| 17 848 \| 969 \| 6 \| 18 949 \| 18,6 \| 2,6 \| 17,0 \| 30,8 \| \| 1936/37a \| 24 505 \| 1 268 \| 9 \| 23 056 \| 18,3b \| 3,6b \| 34,8b \| 19,5b \| \| Szwajcaria (frank) / Switzerland (franc) \| 383 \| 96 \| 18 \| 359 \| 2,2 \| 14,2 \| 25,3 \| 35,7 \| \| 1928 \| 420 \| 102 \| 19 \| 444 \| 2,7 \| 18,7 \| 22,1 \| 23,4 \| \| 1936 \| 514 \| 123 \| 27 \| 540 \| 1,9 \| 11,1 \| 21,7 \| 23,1 \| \| Szwecja (korona) / Sweden (krona) \| 788 \| 129 \| 35 \| 792 \| 17,2 \| 12,0 \| 18,9 \| 11,0 \| \| 1928/29a \| 1 069 \| 173 \| 45 \| 1 067 \| 14,6 \| 13,6 \| 13,3 \| 8,6 \| \| 1936/37ab \| 1 238 \| 198 \| 48 \| 1 238 \| 12,9 \| 14,2 \| 15,3 \| 9,3 \| \| Wielka Brytania (funt szterling) / United Kingdom (pound sterling) \| 836 \| 21 \| 102 \| 818 \| 6,1 \| 9,4 \| 13,8 \| 45,1 \| \| 1928/29a \| 827 \| 21 \| 102 \| 859 \| 6,2 \| 16,3 \| 12,0 \| 36,0 \| \| 1936/37a \| 897 \| 22 \| 103 \| 902 \| 6,7 \| 18,0 \| 20,6 \| 24,8 \| \| Włochy (lir) / Italy (lira) \| 21 428 \| 531 \| 28 \| 20 990 \| 7,1 \| 2,2 \| 21,7 \| 25,4 \| \| 1928/29ab \| 18 901 \| 453 \| 24 \| 23 003 \| 7,7 \| 2,4 \| 23,0 \| 23,9 \| \| 1936/37ab \| 22 830 \| 529 \| 28 \| 23 703 \| 7,6 \| 1,8 \| 20,7 \| 25,5 \| a Lata budżetowe. b Preliminarz. Uwaga. Z powodu różnic w strukturze budżetów dane pomiędzy krajami nie są w pełni porównywalne. a Budget years. b Preliminary estimate. Note. Due to differences in budget structures, data for separate countries are not fully comparable. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 377 i 378; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 213–215; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 229–235. \| Kraje \| Waluta \| Dochody Revenue \| Wydatki Expenditure \| \|-------\|--------\|-----------------\|---------------------\| \| \| \| w mld waluty krajowej in bn of the national currency \| ogółem total \| w tym w % \| of which in % \| \| \| \| \| oświata \(^a\) education \(^a\) \| ochrona zdrowia \(^b\) health care \(^b\) \| obrona narodowa national defence \| inne \(^c\) other \(^c\) \| \| Europa Środkowo-Wschodnia \| Central and Eastern Europe \| \| Polska \(^d\) – złoty \| Poland \(^d\) – zloty \| 389,6 \| 379,3 \| 8,3 \| 12,1 \| 9,0 \| 54,9 \| \| Bułgaria – lew \| Bulgaria – lev \| 5,7 \| 5,7 \| 31,1 \| 16,2 \| 52,6 \| \| Czechosłowacja – korona \| Czechoslovakia – koruna \| 205,9 \| 194,3 \| 45,0 \| 7,7 \| 47,3 \| \| Rumunia – lej \| Romania – leu \| 133,3 \| 130,9 \| 7,8 \| 18,2 \| 5,4 \| 63,8 \| \| Węgry – forint \| Hungary – forint \| 171,9 \| 175,7 \| 7,9 \| 17,6 \| 5,6 \| 58,1 \| \| Europa Zachodnia \| Western Europe \| \| Austria – szylling \| Austria – shilling \| 101,7 \| 103,4 \| 11,4 \| 24,3 \| 4,0 \| 23,0 \| \| Belgia – frank \| Belgium – franc \| 308,5 \| 350,3 \| 20,8 \| 17,2 \| 9,5 \| 23,9 \| \| Finlandia – marka \| Finland – markka \| 10,5 \| 10,0 \| 18,3 \| 21,3 \| 6,0 \| 32,6 \| \| RFN \(^e\) – marka \| FRG \(^e\) – mark \| 262,9 \| 267,8 \| 34,1 \| 7,4 \| . \| . \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 40,4 \| 44,0 \| 16,0 \| 30,6 \| 13,5 \| 33,2 \| \| Wielka Brytania \(^f\) – funt szterling \| United Kingdom \(^f\) – pound sterling \| 22,3 \| 21,9 \| 12,1 \| 27,1 \| 11,3 \| 27,6 \| \| Włochy – lir \| Italy – lira \| 12 109,3 \| 12 678,8 \| 15,9 \| 0,7 \| 9,1 \| 36,7 \| \(^a\) W krajach Europy Środkowo-Wschodniej – wydatki na szkolnictwo, naukę i kulturę. \(^b\) Łącznie z opieką społeczną i ubezpieczeniami społecznymi. \(^c\) W krajach Europy Środkowo-Wschodniej – wydatki na gospodarkę narodową i inwestycje (w poszczególnych krajach stanowią – w % – odpowiednio: 50,6; 50,5; 45,1; 61,9; 53,2) oraz administrację państwową i wymiar sprawiedliwości; w krajach Europy Zachodniej – wydatki na transfery o charakterze socjalnym, subwencje i dopłaty. \(^d\), \(^f\) Dane dotyczą budżetu: \(d\) – centralnego i budżetów terenowych, \(f\) – sektora publicznego. \(^e\) Republika Federalna Niemiec; dane dotyczą budżetu federalnego i budżetów krajów związkowych. Uwaga. Z uwagi na odmienne metody klasyfikacji wydatków dane nie są w pełni porównywalne pomiędzy krajami. \(^a\) In countries of Central and Eastern Europe – expenditure on education, science and culture. \(^b\) Including social assistance and social security. \(^c\) In countries of Central and Eastern Europe – expenditure on national economy and investments (in separate countries they constitute respectively – in %: 50,6; 50,5; 45,1; 61,9; 53,2) as well as public administration and justice; in countries of Western Europe – expenditure on social transfer, subsidies and allocations. \(^d\), \(^f\) Data concern budget: \(d\) – central and local ones, \(f\) – public sector. \(^e\) West Germany; data concern federal budget and budgets of federated states. Note. Due to various methods of categorizing expenditures, data for separate countries are not fully comparable. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 339–348; Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo. Gospodarka, Warszawa 2012, s. 509. Tabl. 13 (125). DOCHODY I WYDATKI SKONSOLIDOWANEGO BUDŻETU CENTRALNEGO W 1990 R. REVENUE AND EXPENSE OF THE CONSOLIDATED CENTRAL BUDGET IN 1990 A. OGÓŁEM TOTAL \| Kraje \| Waluta \| Dochody \(^a\) \| Wydatki \(^b\) \| Wynik ogółem total \| Result in % of GDP \(^c\) \| \|-------\|--------\|----------------\|----------------\|---------------------\|--------------------------\| \| \| \| Revenue \(^a\) \| Expense \(^b\) \| w % PKB \(^c\) \| (ceny bieżące) \| \| \| \| w mld waluty krajowej \| in bn of the national currency \| (current prices) \| \| Polska \(^d\) – zloty \| Poland \(^d\) – zloty \| 117,9 \| 123,7 \| -5,8 \| -1,9 \| \| Austria – szylling \| Austria – schilling \| 629,4 \| 710,3 \| -80,9 \| -4,5 \| \| Belgia – frank \| Belgium – franc \| 2 820,9 \| 3 185,5 \| -364,6 \| -5,5 \| \| Bułgaria – lew \| Bulgaria – lev \| 22,8\(^e\) \| 26,5\(^e\) \| -3,7\(^e\) \| -8,2 \| \| Czechy \(^d\) – korona \| Czech Republic \(^d\) – koruna \| 440,4 \| 433,2 \| +7,2 \| +0,5 \| \| Finlandia – marka \| Finland – markka \| 164,1 \| 163,2 \| +0,9 \| +0,2 \| \| Francja – frank \| France – franc \| 2 673,3 \| 2 809,8 \| -136,5 \| -2,1 \| \| Hiszpania – peseta \| Spain – peseta \| 10 203,1 \| 11 477,0 \| -1 273,9 \| -2,5 \| \| Holandia – gulden \| Netherlands – guilder \| 166,0 \| 186,2 \| -20,2 \| -3,9 \| \| RFN \(^f\) – marka \| FRG \(^f\) – mark \| 701,6 \| 741,1 \| -39,5 \| -1,6 \| \| Rumunia – lej \| Romania – leu \| 297,9 \| 289,9 \| +8,0 \| +0,9 \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 601,7 \| 588,1 \| +13,6 \| +1,0 \| \| Węgry – forint \| Hungary – forint \| 1 105,9 \| 1 089,2 \| +16,8 \| +0,8 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 203,2 \| 199,6 \| +3,6 \| +0,6 \| \| Włochy – lir \| Italy – lira \| 406 460 \| 545 090 \| -138 630 \| -10,6 \| \(a, b\) Łącznie: \(a\) – z otrzymanymi dotacjami, \(b\) – z zaciągniętymi pożyczkami i ich splatami. \(c\) Produkt krajowy brutto. \(d\) 1995 r. \(e\) W milionach lewów. \(f\) Republika Federalna Niemiec. \(a, b\) Including: \(a\) – allocations, \(b\) – loans and repayment of loans. \(c\) Gross domestic product. \(d\) 1995. \(e\) In million leva. \(f\) West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 449–465. On the basis: \| Kraje \| W % ogółu dochodów — dochody \| W % ogółu wydatków — wydatki na \| \|-------\|-----------------------------\|---------------------------------\| \| \| bieżące \| kapitałowe \| opieka społeczna i ubezpieczenia społeczne \| ochronę zdrowia \| edukację \| obronę narodową i bezpieczeństwo publiczne \| działalność gospodarczą \| \| \| current \| capital \| social welfare and social security \| health care \| education \| national defence and public safety \| economic activity \| \| \| ogółem \| razem \| w tym podatkowe \| w tym podatek \| od osób fizycznych \| od towarów i usług (VAT) \| value added tax (VAT) \| \| \| grand total \| total \| of which \| of which \| personal income tax \| (VAT) \| \| Polska \| 99,7 \| 89,7 \| 20,0 \| 28,1 \| 0,3 \| 49,3 \| 10,1 \| 8,4 \| 8,1 \| 5,9 \| \| Austria \| 99,8 \| 91,0 \| 15,4 \| 25,3 \| 0,2 \| 45,4 \| 12,9 \| 9,3 \| 5,0 \| 9,8 \| \| Belgia \| 99,9 \| 96,4 \| 28,8 \| 23,7 \| 0,1 \| . \| . \| . \| . \| . \| \| Bułgaria \| 96,0 \| 70,4 \| — \| 17,5 \| 4,0 \| 22,0 \| 1,6 \| 2,4 \| 9,2 \| . \| \| Czechy \| 100,0 \| 91,8 \| 1,7 \| 32,0 \| — \| 28,8 \| 16,9 \| 11,6 \| 11,6 \| 13,8 \| \| Finlandia \| 100,0 \| 91,1 \| 27,5 \| 46,7 \| — \| 44,8 \| 3,2 \| 13,9 \| 7,0 \| 18,1 \| \| Francja \| 99,7 \| 92,8 \| 11,5 \| 28,3 \| 0,3 \| 43,8 \| 16,0 \| 7,0 \| 7,8 \| 5,0 \| \| Hiszpania \| 99,5 \| 94,1 \| 22,6 \| 22,0 \| 0,5 \| 38,5 \| 7,0 \| 5,3 \| 7,8 \| 9,9 \| \| Holandia \| 99,9 \| 91,0 \| 23,4 \| 22,2 \| 0,1 \| 37,8 \| 11,8 \| 10,9 \| 7,4 \| 7,4 \| \| RFN \| 99,9 \| 93,1 \| 12,7 \| 24,9 \| 0,1 \| 0,4 \| 46,9 \| 17,9 \| 0,9 \| 8,1 \| \| Rumunia \| 99,0 \| 88,9 \| — \| 32,2 \| 1,0 \| 31,4 \| 8,6 \| 2,8 \| 12,0 \| 38,3 \| \| Szwecja \| 98,9 \| 86,7 \| 3,8 \| 31,4 \| 1,1 \| 49,5 \| 0,3 \| 4,7 \| 7,8 \| 10,0 \| \| Węgry \| 100,0 \| 84,5 \| 5,5 \| 31,3 \| — \| 32,1 \| 5,3 \| 2,5 \| 4,7 \| 8,6 \| \| Wielka Brytania \| 99,7 \| 90,8 \| 28,6 \| 29,0 \| 0,3 \| 31,2 \| 13,8 \| 4,4 \| 12,8 \| 5,4 \| \| Włochy \| 99,8 \| 96,7 \| 29,9 \| 29,0 \| 0,2 \| . \| . \| . \| . \| . \| a, b Notki patrz na str. 536. c 1995 r. d 1991 r. e Republika Federalna Niemiec. f 1992 r. g 1993 r. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 449–465. On the basis: Tabl. 14 (126). DOCHODY, WYDATKI I SALDO OPERACYJNE NETTO SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH W 2010 R. REVENUE, EXPENSE AND NET OPERATING BALANCE OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR IN 2010 A. OGÓŁEM TOTAL \| Kraje \| Waluta \| Dochody Revenue \| Wydatki Expense \| Saldo Balance \| Dochody Revenue \| Wydatki Expense \| Saldo Balance \| \|-------\|--------\|-----------------\|-----------------\|---------------\|-----------------\|-----------------\|---------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w mld waluty krajowej in bn of the national currency \| w % PKB (ceny bieżące) in % of GDP (current prices) \| \| \| \| \| \| Polska – złoty \| Poland – zloty \| 532,2 \| 588,6 \| −56,4 \| 37,6 \| 41,6 \| −4,0 \| \| Austria – euro \| Austria – euro \| 137,3 \| 150,8 \| −13,5 \| 48,3 \| 53,0 \| −4,7 \| \| Belgia – euro \| Belgium – euro \| 172,2 \| 187,2 \| −15,0 \| 48,9 \| 53,1 \| −4,2 \| \| Bułgaria – lew \| Bulgaria – lev \| 24,3 \| 25,5 \| −1,2 \| 34,5 \| 36,2 \| −1,7 \| \| Czechy – korona \| Czech Republic – koruna \| 1 487,7 \| 1 686,9 \| −199,2 \| 40,6 \| 46,0 \| −5,4 \| \| Finlandia – euro \| Finland – euro \| 94,4 \| 98,3 \| −3,9 \| 52,2 \| 54,4 \| −2,2 \| \| Francja – euro \| France – euro \| 961,2 \| 1 083,6 \| −122,4 \| 49,8 \| 56,1 \| −6,3 \| \| Hiszpania – euro \| Spain – euro \| 379,5 \| 457,0 \| −77,5 \| 35,7 \| 43,0 \| −7,3 \| \| Holandia – euro \| Netherlands – euro \| 271,6 \| 297,9 \| −26,3 \| 46,2 \| 50,6 \| −4,4 \| \| Niemcy – euro \| Germany – euro \| 1 082,1 \| 1 170,8 \| −88,7 \| 43,4 \| 47,0 \| −3,6 \| \| Rumunia – lej \| Romania – leu \| 176,4 \| 195,0 \| −18,6 \| 34,3 \| 38,0 \| −3,7 \| \| Szwecja – korona \| Sweden – krona \| 1 739,4 \| 1 717,4 \| +22,0 \| 52,6 \| 51,9 \| +0,7 \| \| Węgry – forint \| Hungary – forint \| 12 095,2 \| 13 248,6 \| −1 153,4 \| 44,6 \| 48,9 \| −4,3 \| \| Wielka Brytania – funt szterling \| United Kingdom – pound sterling \| 590,9 \| 718,4 \| −127,5 \| 40,6 \| 49,4 \| −8,8 \| \| Włochy – euro \| Italy – euro \| 713,0 \| 781,6 \| −68,6 \| 46,1 \| 50,5 \| −4,4 \| a Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzączymi w skład szczębla centralnego i lokalnego. b Produkt krajowy brutto. Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. b Gross domestic product. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 535. On the basis: Tabl. 14 (126). DOCHODY, WYDATKI I SALDO OPERACYJNE NETTO SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH W 2010 R. \(^a\) (cd.) REVENUE, EXPENSE AND NET OPERATING BALANCE OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR IN 2010\(^a\) (cont.) B. STRUKTURA DOCHODÓW STRUCTURE OF REVENUE \| Kraje \| Countries \| Ogółem Grand total \| Podatki Taxes \| Składki na ubezpieczenia społeczne Contributions for social security \| Przychody ze sprzedaży Revenue from sale \| Dochody kapitałowe Capital revenue \| Inne Other \| \|-------\|-----------\|-------------------\|----------------\|-------------------------------------------------\|----------------------------------------\|----------------------------------\|------------\| \| \| \| \| razem total \| w tym of which \| pośrednie indirect \| bezpośrednie direct \| \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 100,0 \| 54,8 \| 36,2 \| 18,5 \| 29,5 \| 6,1 \| 3,4 \| 6,3 \| \| Austria \| Austria \| 100,0 \| 56,5 \| 30,1 \| 26,4 \| 33,9 \| 4,1 \| 0,1 \| 5,3 \| \| Belgia \| Belgium \| 100,0 \| 59,6 \| 26,3 \| 31,9 \| 33,8 \| 3,8 \| 0,1 \| 2,6 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| 100,0 \| 57,5 \| 42,7 \| 14,1 \| 20,2 \| 7,3 \| 0,0 \| 15,0 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 100,0 \| 46,4 \| 28,5 \| 17,9 \| 38,9 \| 6,6 \| 3,8 \| 4,3 \| \| Finlandia \| Finland \| 100,0 \| 56,0 \| 25,3 \| 30,3 \| 24,2 \| 11,9 \| 0,3 \| 7,6 \| \| Francja \| France \| 100,0 \| 52,1 \| 30,0 \| 21,3 \| 37,6 \| 7,0 \| −0,3 \| 3,5 \| \| Hiszpania \| Spain \| 100,0 \| 55,7 \| 28,5 \| 26,1 \| 36,7 \| 3,7 \| −1,0 \| 4,9 \| \| Holandia \| Netherlands \| 100,0 \| 52,6 \| 26,2 \| 25,8 \| 32,0 \| 8,0 \| 0,1 \| 7,2 \| \| Niemcy \| Germany \| 100,0 \| 51,2 \| 25,5 \| 25,3 \| 38,8 \| 6,2 \| 0,5 \| 3,3 \| \| Rumunia \| Romania \| 100,0 \| 53,8 \| 35,7 \| 18,1 \| 28,4 \| 7,6 \| 2,1 \| 8,0 \| \| Szwecja \| Sweden \| 100,0 \| 70,8 \| 34,1 \| 36,7 \| 16,6 \| 7,0 \| 0,1 \| 5,3 \| \| Węgry \| Hungary \| 100,0 \| 56,3 \| 37,4 \| 17,7 \| 26,9 \| 6,3 \| 4,6 \| 5,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 100,0 \| 71,0 \| 31,8 \| 38,8 \| 21,0 \| 6,5 \| 0,1 \| 1,4 \| \| Włochy \| Italy \| 100,0 \| 62,6 \| 30,4 \| 31,7 \| 29,9 \| 2,9 \| 0,5 \| 4,0 \| \(^a\) Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzącymi w skład szczebla centralnego i lokalnego. \(^a\) Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 536–538. On the basis: \| Kraje \| Countries \| Ogółem Total \| ochrona socjalna social protection \| ochrona zdrowia health protection \| edukacja education \| sprawy gospodarcze economy affairs \| obrona narodowa i bezpieczeństwo publiczne national defence and public safety \| \|-------\|-----------\|--------------\|----------------------------------\|---------------------------------\|-------------------\|---------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------\| \| Polska \| Poland \| 100,0 \| 37,2 \| 11,0 \| 12,5 \| 12,4 \| 7,3 \| \| Austria \| Austria \| 100,0 \| 41,4 \| 15,5 \| 10,8 \| 10,8 \| 4,3 \| \| Belgia \| Belgium \| 100,0 \| 36,4 \| 14,9 \| 11,8 \| 11,5 \| 5,4 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 100,0 \| 35,4 \| 12,6 \| 10,0 \| 13,5 \| 11,7 \| \| Czechy \| Czech Republic \| 100,0 \| 31,1 \| 17,8 \| 10,9 \| 15,1 \| 7,0 \| \| Finlandia \| Finland \| 100,0 \| 43,1 \| 14,2 \| 11,8 \| 8,8 \| 5,6 \| \| Francja \| France \| 100,0 \| 42,7 \| 14,1 \| 10,6 \| 6,1 \| 6,7 \| \| Hiszpania \| Spain \| 100,0 \| 37,2 \| 14,3 \| 10,7 \| 11,4 \| 6,9 \| \| Holandia \| Netherlands \| 100,0 \| 33,7 \| 16,3 \| 11,5 \| 11,7 \| 6,9 \| \| Niemcy \| Germany \| 100,0 \| 43,1 \| 15,0 \| 9,0 \| 10,0 \| 5,6 \| \| Rumunia \| Romania \| 100,0 \| 37,2 \| 9,0 \| 8,3 \| 17,0 \| 9,7 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 100,0 \| 40,8 \| 6,0 \| 17,6 \| 13,0 \| 7,4 \| \| Szwecja \| Sweden \| 100,0 \| 41,2 \| 13,5 \| 13,3 \| 8,7 \| 5,6 \| \| Węgry \| Hungary \| 100,0 \| 35,9 \| 10,4 \| 11,3 \| 11,8 \| 6,3 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 100,0 \| 35,7 \| 16,3 \| 13,8 \| 6,2 \| 10,6 \| \| Włochy \| Italy \| 100,0 \| 40,5 \| 15,1 \| 8,9 \| 7,6 \| 6,7 \| a Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzączymi w skład szczebla centralnego i lokalnego. b Zgodnie z klasyfikacją funkcji instytucji rządowych i samorządowych (COFOG). a Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. b According to Classification of the Functions of Government (COFOG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 542–544. On the basis: Tabl. 15 (127). RELACJA NADWYŻKI (+)/DEFICYTU (−) SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH DO PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO (ceny bieżące)\(^a\) RELATION OF SURPLUS (+)/DEFICIT (−) OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR TO GROSS DOMESTIC PRODUCT (current prices)\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1990\(^b\) \| 1995\(^b\) \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------------\|------------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| +1,7 \| −1,9 \| −3,0 \| −4,1 \| −7,8 \| \| Austria \| Austria \| −4,5 \| −5,1 \| −1,7 \| −1,7 \| −4,4 \| \| Belgia \| Belgium \| −5,5 \| −3,2 \| 0,0 \| −2,7 \| −4,1 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| −8,2 \| −5,3 \| −0,5 \| +1,0 \| −3,1 \| \| Czechy \| Czech Republic \| . \| +0,5 \| −3,6 \| −3,2 \| −4,8 \| \| Finlandia \| Finland \| +0,2 \| −9,5 \| +6,9 \| +2,8 \| −2,5 \| \| Francja \| France \| −2,1 \| −6,5 \| −1,5 \| −2,9 \| −7,1 \| \| Hiszpania \| Spain \| −2,5 \| −4,8 \| −0,9 \| +1,3 \| −9,3 \| \| Holandia \| Netherlands \| −3,9 \| −3,6 \| +2,0 \| −0,3 \| −5,1 \| \| Niemcy\(^c\) \| Germany\(^c\) \| −1,6 \| −1,8 \| +1,1 \| −3,3 \| −4,3 \| \| Rumunia \| Romania \| +0,9 \| −3,0 \| −4,7 \| −1,2 \| −6,9 \| \| Szwecja \| Sweden \| +1,0 \| −9,3 \| +3,6 \| +2,2 \| +0,2 \| \| Węgry \| Hungary \| +0,8 \| −6,4 \| −3,0 \| −7,9 \| −4,2 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| +0,7 \| −5,5 \| +3,6 \| −3,4 \| −10,3 \| \| Włochy \| Italy \| −10,6 \| −6,9 \| −0,8 \| −4,4 \| −4,6 \| \(^a\) Na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. \(^b\) Relacja wyniku (nadwyżki/deficytu) budżetu centralnego do produktu krajowego brutto. \(^c\) W 1990 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Nadwyżka/deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych jest różnicą między ich dochodami i wydatkami. \(^a\) According to the “European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)”. \(^b\) Relation of result (surplus/deficit) central budget to gross domestic product. \(^c\) In 1990 West Germany (FRG). Note. General government sector surplus/deficit is a difference between its revenue and expense. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 145; Rocznik Statystyczny 1995, Warszawa 1995, s. 526; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 453; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 545 i 546. Tabl. 16 (128). DŁUGI PAŃSTW (cd.) DEBTS OF STATES (cont.) B. W LATACH 1970–2010 — skonsolidowany dług brutto\(^a\) sektora instytucji rządowych i samorządowych IN 1970–2010 — consolidated gross debt\(^a\) of the general government sector \| Kraje \| Countries \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| na 1 mieszkańca w tys. euro \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|--------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| per capita in thous. euro\| \| \| \| w mld ECU\(^b\) \| in bn ECU\(^b\) \| \| \| \| \| \|-------\|-----------\|-----------------\|-----------------\|------\|------\|------\|--------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w mld euro \| in bn euro \| \| \| \| \| \|-------\|-----------\|------------\|------------\|------\|------\|------\|--------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| na 1 mieszkańca w tys. euro \| \| \|-------\|-----------\|-----------------------------\|--------------------------\| \| \| \| per capita in thous. euro \| \| \| Polska\(^c\) \| Poland\(^c\) \| . \| . \| 58,3\(^d\) \| 71,1 \| 195,4 \| 5,1 \| \| Austria \| Austria \| 2,8 \| 20,8 \| 72,9 \| 138,0 \| 205,7 \| 24,5 \| \| Belgia \| Belgium \| 15,8 \| 67,2 \| 200,6 \| 272,2 \| 340,3 \| 31,2 \| \| Bulgaria \| Bulgaria \| . \| . \| . \| 10,2 \| 5,9 \| 0,8 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 11,5 \| 57,3 \| 5,5 \| \| Finlandia \| Finland \| 1,2 \| 4,4 \| 15,3 \| 57,9 \| 87,0 \| 16,1 \| \| Francja \| France \| . \| 103,4 \| 346,7 \| 826,0 \| 1 595 \| 25,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| 5,8 \| 26,7 \| 174,9 \| 374,0 \| 643,1 \| 13,8 \| \| Holandia \| Netherlands \| . \| 59,0 \| 178,5 \| 224,8 \| 369,9 \| 22,3 \| \| Niemcy\(^e\) \| Germany\(^f\) \| 33,5 \| 185,3 \| 513,7 \| 1 232 \| 2 057 \| 25,2 \| \| Rumunia \| Romania \| . \| . \| . \| 7,5 \| 37,4 \| 1,7 \| \| Szwecja \| Sweden \| 9,3 \| 37,4 \| 79,3 \| 138,3 \| 146,9 \| 15,6 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| . \| 27,7 \| 78,3 \| 7,8 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 96,3 \| 205,7 \| 266,1 \| 641,9 \| 1 352,9 \| 21,8 \| \| Włochy \| Italy \| 39,4 \| 188,9 \| 844,8 \| 1 300 \| 1 842 \| 30,4 \| \(^a\) Krajowy i zagraniczny. \(b\) Patrz notka g do tabl. 2, cz. D na str. 487. \(c\) Dług zagraniczny w 1980 r. wynosił 24,1 mld USD, a w 1990 r. – 49,4 mld USD. \(d\) 1995 r.; dług krajowy i zagraniiczny Skarbu Państwa łącznie z długami poręczonymi przez rząd Polski – 185,8 mld zł, tj. 74,32 mld USD, co przy kursie 1 USD=0,785 ECU=58,3 mld ECU. \(e\) W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Długi sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 1995–2010 zostały obliczone na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. Metodę tę zastosowano także do oszacowania zadłużenia w latach 1970–1990. \(a\) Domestic and foreign. \(b\) See footnote g to the table 2, part D on page 487. \(c\) Foreign debt in 1980 – 24,1 bn USD and in 1990 – 49,4 bn USD. \(d\) 1995; domestic and foreign debt of State Treasury, including debt guaranteed by the government of Poland – 185,8 bn zł=74,32 bn USD=58,3 bn ECU (1 USD=0,785 ECU). \(e\) In 1970–1990 West Germany (FRG). Note. Debts of the general government sector in 1995–2010 calculated according to the "European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)". The method was also applied to estimate debt of the years 1970–1990. W 2010 r. dług sektora publicznego i prywatnego — w mld USD: In 2010 debt of public and private sector — in bn USD: \| Country \| Debt (bn USD) \| \|------------------\|---------------\| \| Polska \| 317,1 \| \| Austria \| 822,1 \| \| Belgia \| 1 356,7 \| \| Bułgaria \| 50,4 \| \| Czechy \| 95,4 \| \| Finlandia \| 467,3 \| \| Francja \| 5 119,3 \| \| Hiszpania \| 2 296,9 \| \| Holandia \| 2 413,5 \| \| Niemcy \| 5 221,2 \| \| Rumunia \| 125,1 \| \| Szwecja \| 936,1 \| \| Węgry \| 206,8 \| \| Wielka Brytania \| 9 483,0 \| \| Włochy \| 2 435,2 \| Na podstawie: Economic Survey of Europe in 1990–1991, ONZ, Geneva-New York 1991, s. 250; General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series, European Commission 2012, s. 164 i 165; Gross External Debt Position. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; Wójtowicz G., Historia monetarna Polski, Warszawa 2003, s. 182 i 189. Tabl. 16 (128). DŁUGI PAŃSTW (dok.) DEBTS OF STATES (cont.) C. W LATACH 1970–2010 – relacja skonsolidowanego długu brutto\(^a\) sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto (ceny bieżące) IN 1970–2010 – relation of consolidated gross debt\(^a\) of the general government sector to gross domestic product (current prices) \| Kraje \| Countries \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| \| \| w % \| in % \| \| \| \| \| Polska \| Poland \| 5,6\(^{bc}\) \| 42,4\(^b\) \| 49,6\(^{bd}\) \| 36,8 \| 54,8 \| \|--------\|-----------\|-------------\|------------\|--------------\|------\|------\| \| Austria\| Austria \| 18,4 \| 35,3 \| 56,2 \| 66,2 \| 71,9 \| \| Belgia \| Belgium \| 60,0 \| 74,0 \| 125,6 \| 107,8\| 96,0 \| \| Bulgaria\| Bulgaria \| . \| . \| 108,3\(^{be}\) \| 72,5 \| 16,3 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 17,8 \| 38,1 \| \| Finlandia\| Finland \| 11,5 \| 11,3 \| 14,0 \| 43,8 \| 48,4 \| \| Francja\| France \| . \| 20,7 \| 35,2 \| 57,4 \| 82,3 \| \| Hiszpania\| Spain \| 14,7 \| 16,5 \| 42,7 \| 59,4 \| 61,2 \| \| Holandia\| Netherlands \| . \| 45,3 \| 76,8 \| 53,8 \| 62,9 \| \| Niemcy\(^f\) \| Germany\(^f\) \| 17,8 \| 30,3 \| 41,3 \| 60,2 \| 83,0 \| \| Rumunia\| Romania \| . \| . \| . \| 22,5 \| 30,5 \| \| Szwecja\| Sweden \| 26,8 \| 39,4 \| 41,2 \| 53,9 \| 39,4 \| \| Węgry \| Hungary \| . \| . \| 85,6\(^e\) \| 56,1 \| 81,4 \| \| Wielka Brytania\| United Kingdom \| 78,4 \| 52,7 \| 33,3 \| 41,0 \| 79,6 \| \| Włochy \| Italy \| 37,2 \| 56,6 \| 94,3 \| 108,5\| 118,6 \| \(^a\) Krajowy i zagraniczny. \(b\) Zadłużenie zagraniczne Skarbu Państwa; dane szacunkowe. \(c\) 1971 r. \(d\) 1989 r. \(e\) 1995 r. \(f\) W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto w latach 1995–2010 została obliczona na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. Metodę tę zastosowano także do oszacowania zadłużenia w latach 1970–1990. \(^a\) Domestic and foreign. \(b\) State Treasury foreign debt; estimated data. \(c\) 1971. \(d\) 1989. \(e\) 1995. \(f\) In 1970–1990 West Germany (FRG). Note. Relation of debt of the general government sector to gross domestic product in 1995–2010 calculated according to the “European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)”. The method was also applied to estimate debt of the years 1970–1990. Na podstawie: General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series, European Commission, 2012, s. 164 i 165; Gross External Debt Position. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index. DOCHÓD NARODOWY NATIONAL INCOME Tabl. 1 (129). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO WYTWORZONEGO POLSKI\(^a\) OKOŁO 1580 R. \| Specification \| In thousands złp \| In percent \| \|---------------\|-----------------\|------------\| \| TOTAL \| 53,906 \| 100,0 \| \| Chleb żytni \| 12,205 \| 22,6 \| \| Rye bread \| \| \| \| Żyto eksportowane \| 575 \| 1,1 \| \| Exported rye \| \| \| \| Pieczywo pszenne \| 785 \| 1,5 \| \| Wheat bread \| \| \| \| Pszenica eksportowana \| 105 \| 0,2 \| \| Exported wheat\| \| \| \| Jęczmień (kasza) \| 688 \| 1,3 \| \| Barley (pearl)\| \| \| \| Groch \| 1,113 \| 2,1 \| \| Pea \| \| \| \| Jagły \| 674 \| 1,3 \| \| Millet \| \| \| \| Kasza tatarczana \| 533 \| 1,0 \| \| Buckwheat groats\| \| \| \| Piwo \| 14,938 \| 27,7 \| \| Beer \| \| \| \| Mięso \| 4,485 \| 8,3 \| \| Meat \| \| \| \| Specification \| In thousands złp \| In percent \| \|---------------\|-----------------\|------------\| \| Skóry wołowe eksportowane \| 187 \| 0,3 \| \| Exported cowhide \| \| \| \| Ryby \| 258 \| 0,5 \| \| Fish \| \| \| \| Polcie wieprzowe \| 2,437 \| 4,5 \| \| Flitches of pigs\| \| \| \| Sadło \| 406 \| 0,8 \| \| Fat \| \| \| \| Olej \| 980 \| 1,8 \| \| Oil \| \| \| \| Masło \| 942 \| 1,7 \| \| Butter \| \| \| \| Ser \| 1,095 \| 2,0 \| \| Cheese \| \| \| \| Nabiał \| 1,018 \| 1,9 \| \| Dairy products \| \| \| \| Sól i minerały \| 1,642 \| 3,0 \| \| Salt and minerals\| \| \| \| Produkcja rzemiosła i usług \| 8,840 \| 16,4 \| \| Manufacture of craft and services \| \| \| \(^a\) Dotyczy 4 prowincji Korony właściwej: Wielkopolski, Małopolski, Mazowsza i Prus Królewskich. Uwaga. Dochód narodowy wytworzony oszacowano na podstawie konsumpcji żywności, cen gdańskich i eksportu (bez uwzględnienia eksportu wołów hodowanych głównie na Podolu i Wołoszczyźnie, tj. poza Koroną) przy przyjęciu 3,4 mln ludności w 4 prowincjach Korony właściwej; średni dochód narodowy na 1 osobę wyniósł ok. 16 złp, czyli 333 g srebra. \(^a\) Concern 4 provinces of the Crown of the Kingdom of Poland: Wielkopolska, Małopolska, Mazowsze, and Royal Prussia. Note. Generated national income was estimated based on food consumption, Gdańsk prices, and exports (excluding exports of oxen bred mainly in Podolia and Wallachia, i.e. outside the Crown of the Kingdom of Poland) assuming that there were 3,4 mln population in 4 provinces of the Crown; average national income per capita amounted ca. 16 złp=333 g of silver. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 176. On the basis: SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO NA 1 MIESZKAŃCA W LATACH 1870–1913 (ceny stałe) ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME PER CAPITA IN 1870–1913 (constant prices) W dolarach amerykańskich\(^a\) In United States dollars\(^a\) 1870=100 Europa Zachodnia i Północna – 12 krajów (bez Hiszpanii, Portugalii, Irlandii i małych państw). Western and Northern Europe - 12 countries (excluding Spain, Portugal, Ireland and small countries) Europa Środkowa i Południowa - Albania, Bułgaria, Czechosłowacja, Jugosławia, Polska, Rumunia, Węgry. Central and Southern Europe - Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Poland, Romania, Hungary Polska Poland \(^a\) Według kursu USD w 1990 r. \(^b\) Uwaga: Kraje w granicach z 1922 r. According to exchange rate of the USD in 1990 Note: Countries within borders of 1922 Na podstawie: A. Maddison, The World Economy: Historical Statistics, Paris 2003, s. 61, 100; obliczenia własne. On the basis: B.R. Mitchel, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York, s. 3-8. Tabl. 2 (130). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME A. W LATACH 1872–1913 (ceny stałe) IN 1872–1913 (constant prices) \| Kraje\(^a\) \| 1872\(^b\) \| 1890 \| 1900 \| 1910 \| 1913 \| \|-------------\|------------\|------\|------\|------\|------\| \| Ogółem \| Total \| \| \| \| \| \| W milionach USD\(^c\) \| In million USD\(^d\) \| \| \| \| \| \| Polska Poland \| 15 954 \| 29 345 \| 38 016 \| 45 028 \| 46 449 \| \| Belgia Belgium \| 14 621 \| 20 896 \| 25 069 \| 30 471 \| 32 347 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 2 172 \| 3 896 \| 4 892 \| 6 581 \| 7 240 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 11 820 \| 16 936 \| 20 994 \| 25 851 \| 27 755 \| \| Dania Denmark \| 4 003 \| 5 788 \| 7 726 \| 10 678 \| 11 670 \| \| Francja France \| 78 313 \| 95 074 \| 116 747 \| 122 238 \| 144 489 \| \| Hiszpania Spain \| 24 034 \| 28 839 \| 33 104 \| 37 633 \| 41 653 \| \| Jugosławia Yugoslavia \| 4 943 \| 8 169 \| 10 079 \| 13 795 \| 14 364 \| \| Niderlandy Netherlands \| 10 146 \| 15 070 \| 17 604 \| 22 438 \| 24 955 \| \| Niemcy Germany \| 76 658 \| 115 581 \| 162 335 \| 210 513 \| 237 332 \| \| Portugalia Portugal \| 4 179 \| 5 671 \| 7 037 \| 7 225 \| 7 467 \| \| Rumunia Romania \| 8 546 \| 12 925 \| 15 565 \| 19 698 \| 21 810 \| \| Szwecja Sweden \| 7 379 \| 9 972 \| 13 104 \| 16 237 \| 17 403 \| \| Węgry Hungary \| 6 459 \| 9 751 \| 11 990 \| 15 291 \| 16 447 \| \| Włochy Italy \| 41 647 \| 52 863 \| 60 114 \| 85 285 \| 95 487 \| \| Zjednoczone Królestwo\(^d\) United Kingdom \| 105 795 \| 150 269 \| 184 861 \| 207 098 \| 224 618 \| 1872=100\(^e\) \| Kraje\(^a\) \| 184 \| 238 \| 282 \| 291 \| \|-------------\|-----\|-----\|-----\|-----\| \| Polska Poland \| 100 \| 184 \| 238 \| 282 \| 291 \| \| Belgia Belgium \| 100 \| 143 \| 171 \| 208 \| 221 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 100 \| 179 \| 225 \| 303 \| 333 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 100 \| 143 \| 178 \| 219 \| 235 \| \| Dania Denmark \| 100 \| 145 \| 193 \| 268 \| 292 \| \| Francja France \| 100 \| 121 \| 149 \| 156 \| 185 \| \| Hiszpania Spain \| 100 \| 120 \| 138 \| 157 \| 173 \| \| Jugosławia Yugoslavia \| 100 \| 165 \| 204 \| 279 \| 291 \| \| Niderlandy Netherlands \| 100 \| 149 \| 174 \| 221 \| 246 \| \| Niemcy Germany \| 100 \| 151 \| 212 \| 275 \| 310 \| \| Portugalia Portugal \| 100 \| 136 \| 168 \| 173 \| 179 \| \| Rumunia Romania \| 100 \| 151 \| 182 \| 230 \| 255 \| \| Szwecja Sweden \| 100 \| 135 \| 178 \| 220 \| 236 \| \| Węgry Hungary \| 100 \| 151 \| 186 \| 237 \| 255 \| \| Włochy Italy \| 100 \| 127 \| 144 \| 205 \| 229 \| \| Zjednoczone Królestwo\(^d\) United Kingdom \| 100 \| 142 \| 175 \| 196 \| 212 \| \(^a\) W granicach z 1922 r. \(b, e\) W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Rumunii i Węgier: \(b = 1870\) r., \(e = 1870=100\). \(c\) Według kursu USD w 1990 r. \(d\) Wielka Brytania i Irlandia. \(^a\) Within the borders of 1922. \(b, e\) For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Romania and Hungary: \(b = 1870, e = 1870=100\). \(c\) According to exchange rate of the USD in 1990. \| Kraje \(^a\) \| 1872 \(^b\) \| 1890 \| 1900 \| 1910 \| 1913 \| \|-------------\|-------------\|------\|------\|------\|------\| \| Na 1 mieszkańca \| \| \| \| \| \| \| W dolarach amerykańskich \(^c\) \| \| \| \| \| \| \| Polska Poland \| 946 \| 1 284 \| 1 536 \| 1 690 \| 1 739 \| \| Belgia Belgium \| 2 842 \| 3 428 \| 3 731 \| 4 064 \| 4 220 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 840 \| 1 131 \| 1 223 \| 1 456 \| 1 534 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 1 146 \| 1 505 \| 1 729 \| 1 991 \| 2 096 \| \| Dania Denmark \| 2 087 \| 2 523 \| 3 017 \| 3 705 \| 3 912 \| \| Francja France \| 2 078 \| 2 376 \| 2 876 \| 2 965 \| 3 485 \| \| Hiszpania Spain \| 1 473 \| 1 624 \| 1 786 \| 1 895 \| 2 056 \| \| Jugosławia Yugoslavia \| 599 \| 843 \| 902 \| 1 057 \| 1 057 \| \| Niderlandy Netherlands \| 2 771 \| 3 323 \| 3 424 \| 3 789 \| 4 049 \| \| Niemcy Germany \| 1 931 \| 2 428 \| 2 985 \| 3 348 \| 3 648 \| \| Portugalia Portugal \| 954 \| 1 128 \| 1 302 \| 1 228 \| 1 250 \| \| Rumunia Romania \| 931 \| 1 246 \| 1 415 \| 1 660 \| 1 741 \| \| Szwecja Sweden \| 1 746 \| 2 086 \| 2 561 \| 2 980 \| 3 096 \| \| Węgry Hungary \| 1 092 \| 1 473 \| 1 682 \| 2 000 \| 2 098 \| \| Włochy Italy \| 1 475 \| 1 667 \| 1 785 \| 2 332 \| 2 564 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^d\) United Kingdom \| 3 319 \| 4 009 \| 4 492 \| 4 611 \| 4 921 \| \(1872=100^e\) \| Kraje \(^a\) \| 1872 \(^b\) \| 1890 \| 1900 \| 1910 \| 1913 \| \|-------------\|-------------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska Poland \| 100 \| 136 \| 162 \| 179 \| 184 \| \| Belgia Belgium \| 100 \| 121 \| 131 \| 143 \| 148 \| \| Bułgaria Bulgaria \| 100 \| 135 \| 146 \| 173 \| 183 \| \| Czechosłowacja Czechoslovakia \| 100 \| 131 \| 151 \| 174 \| 183 \| \| Dania Denmark \| 100 \| 121 \| 145 \| 178 \| 187 \| \| Francja France \| 100 \| 114 \| 138 \| 143 \| 168 \| \| Hiszpania Spain \| 100 \| 110 \| 121 \| 129 \| 140 \| \| Jugosławia Yugoslavia \| 100 \| 141 \| 151 \| 176 \| 176 \| \| Niderlandy Netherlands \| 100 \| 120 \| 124 \| 137 \| 146 \| \| Niemcy Germany \| 100 \| 126 \| 155 \| 173 \| 189 \| \| Portugalia Portugal \| 100 \| 118 \| 136 \| 129 \| 131 \| \| Rumunia Romania \| 100 \| 134 \| 152 \| 178 \| 187 \| \| Szwecja Sweden \| 100 \| 119 \| 147 \| 171 \| 177 \| \| Węgry Hungary \| 100 \| 135 \| 154 \| 183 \| 192 \| \| Włochy Italy \| 100 \| 113 \| 121 \| 158 \| 174 \| \| Zjednoczone Królestwo \(^d\) United Kingdom \| 100 \| 121 \| 135 \| 139 \| 148 \| --- \(a\) W granicach z 1922 r. \(b, e\) W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Rumunii i Węgier: \(b = 1870\) r., \(e = 1870=100\). \(c\) Według kursu USD w 1990 r. \(d\) Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. W Austrii dochód narodowy brutto na 1 mieszkańca w 1870 r. wynosił 1 863 USD, a w 1913 r. – 3 290 USD. \(a\) Within the borders of 1922. \(b, e\) For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Romania and Hungary; \(b = 1870\), \(e = 1870=100\). \(c\) According to exchange rate of the USD in 1990. Note. In Austria gross national income per capita in: 1870 – 1 863 USD and 1913 – 3 290 USD. Na podstawie: A. Maddison, The World Economy: Historical Statistics, Paris 2003, s. 48 i 49, On the basis: 55, 60–61, 67, 94, 98, 100; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 1010–1017; obliczenia własne. Tabl. 2 (130). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO (dok.) ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME (cont.) B. W LATACH 1891 I 1911 – na 1 mieszkańca (ceny bieżące) IN 1891 AND 1911 – per capita (current prices) \| Kraje \| Countries \| 1891 \| 1911 \| \|-------\|-----------\|------\|------\| \| \| \| we frankach szwajcarskich in Swiss francs \| ziemie polskie=100 Polish territory=100 \| \| Ziemie polskie \| Polish territory \| . \| 398a \| 100 \| \| Austro-Węgry \| Austria-Hungary \| . \| 402 \| 101 \| \| Dania \| Denmark \| 618b \| 1 034 \| 260 \| \| Francja \| France \| 759 \| 1 150 \| 289 \| \| Szwecja \| Sweden \| 419b \| 830c \| 209 \| \| Włochy \| Italy \| 394 \| 568 \| 143 \| \| Zjednoczone Królestwo \| United Kingdom \| 935 \| 1 206 \| 303 \| a W Galicji – 242, w Królestwie Polskim – 400, a w zaborze pruskim i na Górnym Śląsku – 718 franków szwajcarskich na 1 mieszkańca. b 1890 r. c 1910 r. d Wielka Brytania i Irlandia. a In Galicia – 242, in Kingdom of Poland – 400 as well as in Prussian Partition and Upper Silesia – 718 Swiss francs per capita. b 1890. c 1910. W 1911 r. szacunek dochodu narodowego brutto na 1 mieszkańca (ceny bieżące) w Austro-Węgrzech: In 1911 estimate of gross national income per capita (current prices) in Austria-Hungary: \| \| we frankach szwajcarskich in Swiss francs \| ogółem=100 total=100 \| \|-------\|------------------------------------------\|-----------------------\| \| Ogółem \| 402 \| 100 \| \| Galicja \| 242 \| 60 \| \| Cislitawiaa \| 537 \| 133 \| \| w tym: Austria \| 595 \| 148 \| \| Czechy i Morawy \| 571 \| 142 \| \| Słowenia \| 350 \| 87 \| \| Translitawia \| 338 \| 84 \| \| w tym: Chorwacja \| 321 \| 80 \| \| Siedmiogród \| 273 \| 68 \| \| Słowacja \| 321 \| 80 \| \| Węgry \| 386 \| 96 \| a Bez Galicji. a Excluding Galicia. Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 1997, s. 212; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 1010–1017; W. Morawski, Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002, s. 103; Social-Economic Researches on the History of East-Central Europe, Budapest 1970, s. 108, 227; obliczenia własne. Tabl. 3 (131). SZACUNEK PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO NA 1 MIESZKAŃCA ESTIMATE OF GROSS DOMESTIC PRODUCT PER CAPITA A. W LATACH 1500–1820 IN 1500–1820 \| Lata Years \| Polska Poland \| Anglia England \| Hiszpania Spain \| Holandia Holland \| Niderlandy Pld. Southern Netherlands \| Szwecja Sweden \| Włochy Italy \| \|------------\|---------------\|----------------\|-----------------\|------------------\|-------------------------------------\|----------------\|-------------\| \| \| Anglia 1820=100 \| England 1820=100 \| Według szacunku J. Luiten van Zanden According to estimate of J. Luiten van Zanden \| 1500 \| 45–53 \| 43 \| 43–48 \| 58 \| 46 \| . \| 67 \| \|--------------\|-------\|----\|-------\|----\|----\|---\|----\| \| 1570 \| 42–48 \| 43–45 \| 43–48 \| 58 \| 55 \| 51 \| 65 \| \| 1650 \| 42–49 \| 54 \| 39–48 \| 95 \| 53 \| . \| 60 \| \| 1700 \| 35–40 \| 69 \| 39–44 \| 94 \| 55 \| . \| 57 \| \| 1750 \| 30–33 \| 84 \| 40–41 \| 94 \| 61 \| . \| 61 \| \| 1820 \| 41 \| 100 \| 48 \| 92 \| 62 \| 56 \| 53 \| Według szacunku S. Broadberry i K. H. O’Rourke According to estimate of S. Broadberry and K. H. O’Rourke \| 1500 \| 50–54 \| 57 \| 63 \| 67 \| 58 \| 64 \| 83 \| \|--------------\|-------\|----\|----\|----\|----\|----\|----\| \| 1700 \| 38–42 \| 73 \| 61 \| 109 \| 69 \| 66 \| 71 \| \| 1750 \| 34–37 \| 87 \| 58 \| 109 \| 76 \| 67 \| 76 \| \| 1820 \| 41 \| 100 \| 62 \| 107 \| 77 \| 70 \| 65 \| Na podstawie: S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Introduction to Volume 1, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 2; J. L. van Zanden, The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800, Leiden-Boston 2009, s. 241. \| Countries \| 1920 \| 1925 \| 1929 \| 1935 \| 1938 \| 1950 \| 1960 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Poland \| 678 \| . \| 2 117 \| 1 597 \| 2 182 \| 2 447 \| 3 215 \| \| Austria \| 2 412 \| 3 367 \| 3 699 \| 2 907 \| 3 559 \| 3 706 \| 6 519 \| \| Belgium \| 3 962 \| 4 666 \| 5 054 \| 4 894 \| 4 832 \| 5 462 \| 6 952 \| \| Bulgaria \| 589 \| 922 \| 1 180 \| 1 236 \| 1 595 \| 1 651 \| 2 912 \| \| Czechoslovakia \| 1 933 \| 2 606 \| 3 042 \| 2 410 \| 2 882 \| 3 501 \| 5 108 \| \| Finland \| 1 846 \| 2 328 \| 2 717 \| 3 093 \| 3 589 \| 4 253 \| 6 230 \| \| France \| 3 227 \| 4 166 \| 4 710 \| 4 086 \| 4 466 \| 5 271 \| 7 546 \| \| Spain \| 2 177 \| 2 451 \| 2 739 \| 2 583 \| 1 790 \| 2 189 \| 3 072 \| \| Yugoslavia \| 1 031 \| 1 198 \| 1 364 \| 1 140 \| 1 356 \| 1 551 \| 2 437 \| \| Netherlands \| 4 220 \| 5 031 \| 5 689 \| 4 929 \| 5 250 \| 5 996 \| 8 287 \| \| Germany \| 2 796 \| 3 532 \| 4 051 \| 4 120 \| 4 994 \| 3 881 \| 7 705 \| \| Romania \| 828 \| 1 258 \| 1 152 \| 1 196 \| 1 242 \| 1 182 \| 1 844 \| \| Switzerland \| 4 314 \| 5 388 \| 6 332 \| 5 907 \| 6 390 \| 9 064 \| 12 457 \| \| Sweden \| 2 802 \| 3 233 \| 3 869 \| 4 232 \| 4 725 \| 6 739 \| 8 688 \| \| Hungary \| 1 709 \| 2 279 \| 2 476 \| 2 471 \| 2 655 \| 2 480 \| 3 649 \| \| United Kingdom \| 4 548 \| 5 144 \| 5 503 \| 5 799 \| 6 266 \| 6 939 \| 8 645 \| \| Italy \| 2 587 \| 2 921 \| 3 093 \| 3 148 \| 3 316 \| 3 502 \| 5 916 \| a W tzw. international Geary-Khamis dollar 1990, który jest hipotetyczną jednostką o tej samej sile nabywczej co USD w 1990 r. b 1937 r. c W latach 1950–2000 szacunek dla Niemiec w granicach po zjednoczeniu w 1990 r. d 1926 r. a In so called 1990 International Geary-Khamis dollars, i.e. hypothetical unit of the same spending power as USD in 1990. b 1937. c In 1950–2000 estimate for Germany within the borders after the unification in 1990. d 1926. \| Kraje \| Countries \| 1970 \| 1980 \| 1990 \| 2000 \| 1929 \| 1938 \| 1950 \| 2000 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 4 428 \| 5 740 \| 5 113 \| 7 215 \| 38,5 \| 34,8 \| 35,3 \| 36,4 \| \| Austria \| Austria \| 9 747 \| 13 759 \| 16 905 \| 20 097 \| 67,2 \| 56,8 \| 53,4 \| 101,4 \| \| Belgia \| Belgium \| 10 611 \| 14 467 \| 17 197 \| 20 742 \| 91,8 \| 77,1 \| 78,7 \| 104,7 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 4 773 \| 6 044 \| 5 597 \| 5 365 \| 21,4 \| 25,4 \| 23,8 \| 27,1 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 6 466 \| 7 982 \| 8 513e \| 8 630e \| 55,3 \| 46,3b \| 50,5 \| 43,5 \| \| Finlandia \| Finland \| 9 577 \| 12 949 \| 16 866 \| 20 235 \| 49,4 \| 57,3 \| 61,3 \| 102,1 \| \| Francja \| France \| 11 664 \| 15 106 \| 18 093 \| 20 808 \| 85,6 \| 71,3 \| 76,0 \| 105,0 \| \| Hiszpania \| Spain \| 6 319 \| 9 203 \| 12 055 \| 15 269 \| 49,8 \| 28,6 \| 31,5 \| 77,1 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 3 755 \| 6 063 \| 5 779f \| 4 258f \| 24,8 \| 21,6 \| 22,4 \| 21,5 \| \| Holandia \| Netherlands \| 11 967 \| 14 705 \| 17 262 \| 21 591 \| 103,4 \| 83,8 \| 86,4 \| 109,0 \| \| Niemcyc \| Germanyc \| 10 839 \| 14 114 \| 15 929 \| 18 596 \| 73,6 \| 79,7 \| 55,9 \| 93,8 \| \| Rumunia \| Romania \| 2 583 \| 4 135 \| 3 511 \| 3 002 \| 20,9 \| 19,8 \| 17,0 \| 15,1 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 16 904 \| 18 799 \| 21 482 \| 22 025 \| 115,1 \| 102,0 \| 130,6 \| 111,1 \| \| Szwecja \| Sweden \| 12 716 \| 14 937 \| 17 695 \| 20 321 \| 70,3 \| 75,4 \| 97,1 \| 102,5 \| \| Węgry \| Hungary \| 5 028 \| 6 306 \| 6 459 \| 7 138 \| 45,0 \| 42,4 \| 35,8 \| 36,0 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 10 767 \| 12 931 \| 16 430 \| 19 817 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| 100,0 \| \| Włochy \| Italy \| 9 719 \| 13 149 \| 16 313 \| 18 740 \| 56,2 \| 52,9 \| 50,5 \| 94,6 \| a–c Notki patrz na str. 553. e W 1990 r. Czechy – 8 895 USD, a Słowacja – 7 762 USD, a w 2000 r. odpowiednio: 9 047 USD, 7 837 USD. f Dla krajów powstałych po rozpadzie Jugosławii: w 1990 r. Bośnia i Hercegowina – 3 737 USD, Chorwacja – 7 351 USD, Macedonia – 3 905 USD, Slovenia – 11 404 USD oraz Serbia i Czarnogóra – 5 249 USD, a w 2000 r. – odpowiednio w USD: 2 791, 6 632, 3 297, 13 458 oraz 2 497. a–c See footnotes on page 553. e In 1990 Czech Republic – 8 895 USD and Slovakia – 7 762 USD and in 2000 respectively: 9 047 USD and 7 837 USD. f For countries created after the division of Yugoslavia: in 1990. Bosnia and Herzegovina – 3 737 USD, Croatia – 7 351 USD, Macedonia – 3 905 USD, Slovenia – 11 404 USD as well as Serbia and Montenegro – 5 249 USD, and in 2000 – respectively in USD: 2 791, 6 632, 3 297, 13 458 as well as 2 497. Na podstawie: A. Maddison, The World Economy, t. II: Historical Statistics, OECD, Paris 2006, s. 440–443, On the basis: 446 i 447, 472, 476–479, 482 i 483. \| Countries \| 1980 \| 1990 \| 1995 \| 2000 \| 2005 \| 2010 \| Wielka Brytania=100 \| \|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|---------------------\| \| Poland \| 4208 \| 5844 \| 7260 \| 10310 \| 13571 \| 18981 \| 48,9 \| \| Austria \| 10494 \| 19018 \| 22979 \| 28714 \| 33879 \| 39761 \| 121,9 \| \| Belgium \| 9764 \| 17865 \| 21896 \| 27071 \| 32099 \| 36274 \| 113,5 \| \| Bulgaria \| 3799 \| 7174 \| 5828 \| 6269 \| 9941 \| 12934 \| 44,1 \| \| Czech Republic \| x \| 8895 \| 12722 \| 14968 \| 20281 \| 24850 \| x \| \| Finland \| 8609 \| 16855 \| 18024 \| 24468 \| 30459 \| 34918 \| 100,0 \| \| France \| 9989 \| 18184 \| 21320 \| 25978 \| 30413 \| 33909 \| 116,1 \| \| Spain \| 7284 \| 14200 \| 17192 \| 22360 \| 27509 \| 29830 \| 84,6 \| \| Netherlands \| 10608 \| 18896 \| 23117 \| 29766 \| 35039 \| 40973 \| 123,3 \| \| Germany \| 9928 \| 18340 \| 22037 \| 26126 \| 30265 \| 36081 \| 115,4 \| \| Romania \| 3617 \| 5578 \| 5788 \| 6103 \| 9403 \| 11895 \| 42,0 \| \| Slovakia \| x \| 8801 \| 11237 \| 16031 \| 22194 \| x \| 63,3 \| \| Switzerland \| 13755 \| 24391 \| 26391 \| 31110 \| 35816 \| 41950 \| 159,8 \| \| Sweden \| 9927 \| 18111 \| 20642 \| 26546 \| 33146 \| 38204 \| 115,3 \| \| Hungary \| 5181 \| 9055 \| 9201 \| 12106 \| 16931 \| 18841 \| 50,2 \| \| United Kingdom \| 8606 \| 16798 \| 20299 \| 25749 \| 32083 \| 35059 \| 100,0 \| \| Italy \| 8998 \| 17155 \| 20582 \| 24553 \| 27944 \| 29480 \| 104,6 \| a Na podstawie danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego. b W latach 1980 i 1990 – Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Dane podawane przez inne organizacje międzynarodowe (Bank Światowy, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – OECD, Unia Europejska) mogą się nieznacznie różnić od danych prezentowanych w tablicy z powodu odmiennych metod obliczeń. a On the basis of data of the International Monetary Fund. b In 1980 and 1990 – West Germany (FRG). Note. Due to various estimation methods, data provided by other international organizations (World Bank, Organization for Economic Cooperation and Development – OECD, European Union) may slightly differ from the data presented in the table. Parytety siły nabywczej (PPP) stanowią rodzaj kursów wymiany walut, które stosuje się w celu przeliczenia wskaźników ekonomicznych wyrażonych w walutach krajowych na wspólną umowną walutę. Eliminują one wpływ różnic w poziomach cen między państwami uczestniczącymi w badaniu, a tym samym umożliwiają bezpośrednie porównanie wolumenu PKB. PPP wlicza się w ramach programów porównań międzynarodowych, stosując koszyk porównywalnych towarów i usług. Purchasing power parities (PPP) are types of currency exchange rates that are used to convert economic indicators expressed in local currencies to a common conventional currency. Through the elimination of differences in price levels between all countries taking part in the survey, they enable direct comparison of GDP. PPP are computed in the frames of the international comparisons programmes, using a basket of comparable goods and services. Na podstawie: Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP) per capita GDP. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs. \| Kraje \| Countries \| 1980 \| 1985 \| 1990 \| 1995 \| 2005 \| 2010 \| \|-------\|-----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| Poland \| 70,1 \| 65,6 \| 69,1 \| 76,8 \| 116,4 \| 141,0 \| \| Austria \| Austria \| 63,9 \| 68,6 \| 77,9 \| 86,3 \| 108,2 \| 116,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 64,7 \| 67,6 \| 78,8 \| 86,9 \| 108,2 \| 114,4 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 122,3 \| 147,1 \| 150,4 \| 102,9 \| 130,7 \| 148,5 \| \| Czechy \| Czech Republic \| x \| x \| x \| 92,9 \| 120,1 \| 137,0 \| \| Finlandia \| Finland \| 60,4 \| 69,1 \| 81,6 \| 79,1 \| 113,8 \| 120,3 \| \| Francja \| France \| 64,9 \| 70,3 \| 82,5 \| 87,4 \| 108,1 \| 111,7 \| \| Hiszpania \| Spain \| 56,2 \| 59,9 \| 75,2 \| 81,8 \| 117,4 \| 122,7 \| \| Holandia \| Netherlands \| 58,8 \| 62,2 \| 73,2 \| 82,0 \| 106,8 \| 114,5 \| \| Niemcy \| Germany \| x \| x \| 82,8 \| 91,2 \| 102,8 \| 109,4 \| \| Rumunia \| Romania \| 110,4 \| 128,9 \| 117,8 \| 105,7 \| 132,0 \| 150,6 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 72,2 \| 77,8 \| 89,9 \| 90,4 \| 106,7 \| 117,9 \| \| Szwecja \| Sweden \| 65,0 \| 71,2 \| 80,8 \| 84,1 \| 114,2 \| 122,4 \| \| Węgry \| Hungary \| 83,2 \| 90,8 \| 93,2 \| 83,6 \| 121,2 \| 119,1 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 59,3 \| 66,1 \| 77,9 \| 84,4 \| 113,1 \| 115,0 \| \| Włochy \| Italy \| 67,4 \| 73,2 \| 85,4 \| 91,0 \| 104,5 \| 102,5 \| a Na podstawie danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Uwaga. Dane dotyczące produktu krajowego brutto podają także: OECD. National Accounts of OECD Countries, 1988–1998, Paris 2000 i Statistics Division of Economic Commission for Europe, Geneva 1999 oraz ich edycje z następnych lat. Mogą się one różnić od danych prezentowanych w tablicy. a On the basis of data of the International Monetary Fund. Note. Data referring to gross domestic product are also provided by: "OECD. National Accounts of OECD Countries, 1988–1998", Paris 2000 and "Statistics Division of Economic Commission for Europe", Geneva 1999 and their subsequent editions. They may slightly differ from the data presented in the table. Na podstawie: Gross domestic product, constant prices. World Economic Outlook Database. On the basis: World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs. Tabl. 5 (133). ŚREDNIOROCZNE ZMIANY PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO (ceny stałe) ANNUAL AVERAGE CHANGES OF GROSS DOMESTIC PRODUCT (constant prices) A. W LATACH 1951–1990\(^a\) IN 1951–1990\(^a\) \| Kraje \| Countries \| 1951—1955 \| 1956—1960 \| 1961—1965 \| 1966—1970 \| 1971—1975 \| 1976—1980 \| 1981—1985 \| 1986—1990 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 8,6 \| 6,5 \| 6,2 \| 6,0 \| 9,8 \| 1,2 \| -1,2 \| 1,1 \| \| Austria \| Austria \| 7,0 \| 5,2 \| 4,2 \| 5,2 \| 3,9 \| 3,9 \| 1,4 \| 2,6 \| \| Belgia \| Belgium \| 3,4 \| 2,6 \| 5,1 \| 4,9 \| 3,5 \| 2,5 \| 1,0 \| 3,1 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| 13,2 \| 9,8 \| 6,7 \| 8,8 \| 7,8 \| 6,2 \| 3,7 \| 0,6 \| \| Czechosłowacja \| Czechoslovakia \| 8,2 \| 6,8 \| 1,9 \| 6,9 \| 5,5 \| 3,7 \| 3,5 \| . \| \| Finlandia \| Finland \| . \| . \| 4,9 \| 4,9 \| 3,9 \| 3,0 \| 2,8 \| 3,4 \| \| Francja \| France \| 4,6 \| 4,8 \| 7,3 \| 5,4 \| 4,1 \| 3,2 \| 1,6 \| 3,3 \| \| Hiszpania \| Spain \| . \| . \| 8,5 \| 6,2 \| 5,6 \| 2,3 \| 1,6 \| 4,6 \| \| Jugosławia \| Yugoslavia \| 6,0 \| 9,2 \| 6,8 \| 5,7 \| 5,7 \| 5,7 \| 0,4 \| . \| \| Holandia \| Netherlands \| 5,2 \| 4,2 \| 4,9 \| 5,6 \| 3,2 \| 2,7 \| 1,2 \| 3,3 \| \| NRD\(^b\) \| GDR\(^b\) \| 13,4 \| 7,8 \| 3,4 \| 5,2 \| 5,4 \| 4,1 \| 4,6 \| . \| \| RFN\(^b\) \| FRG\(^b\) \| 9,4 \| 6,8 \| 4,9 \| 4,4 \| 2,1 \| 3,5 \| 1,2 \| 3,5 \| \| Rumunia \| Romania \| 14,4 \| 7,4 \| 9,1 \| 7,7 \| 11,4 \| 7,0 \| 3,2 \| -1,7 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| . \| . \| 5,2 \| 4,2 \| 0,8 \| 1,4 \| 1,4 \| 2,9 \| \| Szwecja \| Sweden \| 3,3 \| 3,2 \| 5,2 \| 3,9 \| 2,7 \| 1,2 \| 1,9 \| 2,6 \| \| Węgry \| Hungary \| 6,6 \| 7,2 \| 4,1 \| 6,8 \| 6,5 \| 3,4 \| 1,7 \| 0,5 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 3,2 \| 3,0 \| 3,2 \| 2,5 \| 2,1 \| 1,6 \| 2,3 \| 3,9 \| \| Włochy \| Italy \| 6,2 \| 5,8 \| 5,2 \| 6,2 \| 2,5 \| 3,9 \| 1,7 \| 3,1 \| \(^a\) W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, NRD, Rumunii i Węgier w latach 1951–1980 — dochód narodowy brutto, a w latach 1981–1985 — produkt materialny netto. \(b\) Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Z powodu różnych metod liczenia dane nie są w pełni porównywalne. \(^a\) For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, GDR, Romania and Hungary in 1951–1980 — gross national income as well as in 1981–1985 — net material product. \(b\) Respectively: East Germany and West Germany. Note. Due to various methods of calculating, data are not fully comparable. Na podstawie: GDP, volume — annual growth rates in percentage. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/ On the basis: /index; Rocznik Statystyczny 1965, Warszawa 1965, s. 563; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 68; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 181; obliczenia własne. \| Kraje \| Countries \| 1991–1995 \| 1996–2000 \| 2001–2005 \| 2006–2010 \| \|-------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| Polska \| Poland \| 2,3 \| 5,4 \| 3,1 \| 4,7 \| \| Austria \| Austria \| 2,2 \| 3,2 \| 1,7 \| 1,4 \| \| Belgia \| Belgium \| 1,6 \| 2,9 \| 1,6 \| 1,2 \| \| Bułgaria \| Bulgaria \| -7,2 \| -0,4 \| 5,5 \| 2,8 \| \| Czechy \| Czech Republic \| . \| 1,9 \| 4,1 \| 2,8 \| \| Finlandia \| Finland \| -0,5 \| 4,8 \| 2,6 \| 1,0 \| \| Francja \| France \| 1,2 \| 2,7 \| 1,6 \| 0,6 \| \| Hiszpania \| Spain \| 1,7 \| 4,1 \| 3,3 \| 0,9 \| \| Holandia \| Netherlands \| 2,3 \| 4,1 \| 1,3 \| 1,4 \| \| Niemcy \| Germany \| 2,0 \| 1,9 \| 0,6 \| 1,4 \| \| Rumunia \| Romania \| -1,8 \| -1,0 \| 5,7 \| 2,7 \| \| Szwajcaria \| Switzerland \| 0,1 \| 2,1 \| 1,3 \| 2,2 \| \| Szwecja \| Sweden \| 1,1 \| 3,5 \| 2,7 \| 1,6 \| \| Węgry \| Hungary \| -2,0 \| 3,0 \| 4,2 \| -0,1 \| \| Wielka Brytania \| United Kingdom \| 2,0 \| 3,6 \| 3,0 \| 0,6 \| \| Włochy \| Italy \| 1,3 \| 1,9 \| 1,0 \| -0,2 \| Na podstawie: Gross domestic product. Percent change. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs; GDP, volume – annual growth rates in percentage, OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; obliczenia własne. On the basis: Gross domestic product. Percent change. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs; GDP, volume – annual growth rates in percentage, OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; own calculations. POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ POLAND IN THE EUROPEAN UNION \| Lp. No. \| Wyszczególnienie \| Polska \| Austria \| Belgia \| Bułgaria \| \|--------\|------------------\|--------\|---------\|--------\|----------\| \| 1 \| Powierzchnia (stan w dniu 1 I) w tys. km² \| 2012 \| 312,7 \| 83,9 \| 30,5 \| 110,9 \| \| 2 \| Ludność (średnioroczna): w tysiącach \| 2004 \| 38 182 \| 8 172 \| 10 421 \| 7 781 \| \| 3 \| Average population: in thousands \| 2012 \| 38 536 \| 8 430 \| 11 128 \| 7 306 \| \| 4 \| na 1 km² \| 2012 \| 123 \| 101 \| 365 \| 65,9 \| \| 5 \| Kobiety na 100 mężczyzn (stan w dniu 1 I) \| 2004 \| 107 \| 106 \| 104 \| 106 \| \| 6 \| Females per 100 males (as of 1 I) \| 2012 \| 107 \| 105 \| 104 \| 105 \| \| 7 \| Współczynnik dzietności \| 2004 \| 1,23 \| 1,42 \| 1,72 \| 1,29 \| \| 8 \| Total fertility rates \| 2012 \| 1,30 \| 1,44 \| 1,79 \| 1,50 \| \| 9 \| Przyrost naturalny na 1 000 ludności \| 2004 \| −0,2 \| 0,6 \| 1,5 \| −5,2 \| \| 10 \| Natural increase per 1 000 of population \| 2012 \| 0,0 \| −0,1 \| 1,7 \| −5,5 \| \| 11 \| Przeciętne trwanie życia \| 2004 \| 74,9 \| 79,3 \| 79,0 \| 72,5 \| \| 12 \| Life expectancy \| 2012 \| 76,9 \| 81,1 \| 80,5 \| 74,4 \| \| 13 \| Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób \| 2004 \| 43,3 \| 46,7 \| 52,5 \| 45,5 \| \| 14 \| w wieku produkcyjnym (stan w dniu 1 I) \| 2012 \| 40,7 \| 47,6 \| 52,3 \| 47,5 \| \| 15 \| Współczynnik aktywności zawodowej w % \| 2004 \| 63,7 \| 70,2 \| 65,3 \| 62,8 \| \| 16 \| Activity rate in % \| 2012 \| 66,5 \| 75,9 \| 66,9 \| 67,1 \| \| 17 \| Wskaźnik zatrudnienia w % \| 2004 \| 51,4 \| 66,5 \| 60,5 \| 55,1 \| \| 18 \| Employment rate in % \| 2012 \| 59,7 \| 72,5 \| 61,8 \| 58,8 \| \| 19 \| Zharmonizowana stopa bezrobocia w % \| 2004 \| 19,1 \| 4,9 \| 8,4 \| 12,1 \| \| 20 \| Harmonized unemployment rate in % \| 2012 \| 10,1 \| 4,3 \| 7,6 \| 12,3 \| \| 21 \| Stopa bezrobocia długotrwałego w % \| 2004 \| 10,3 \| 1,4 \| 4,1 \| 7,2 \| \| 22 \| Long-term unemployment rate in % \| 2012 \| 4,1 \| 1,1 \| 3,4 \| 6,8 \| \| 23 \| Wskaźnik zagrożenia ubóstwem (po uwzględnieniu dochodów transferów społecznych) w % \| 2005 \| 20,5 \| 12,3 \| 14,8 \| 14,0 \| \| 24 \| At-risk-of-poverty rate (after social transfers) in % \| 2012 \| 17,1 \| 14,4 \| 14,8 \| 21,2 \| \| 25 \| Młodzież niekontynuująca nauki w % ludności \| 2004 \| 5,6 \| 9,5 \| 13,1 \| 21,4 \| \| 26 \| w tej samej grupie wieku \| 2012 \| 5,7 \| 7,6 \| 12,0 \| 12,5 \| --- a Patrz notka a do tabl. 8, cz. C na str. 82. b 2011 r. c Ludność w wieku: nieprodukcyjnym – 0–14 lat oraz 65 czy osób w wieku 15–64 lata; obliczono jako udział w liczbie ludności w tej samej grupie wieku; e – aktywnych w wieku 15–74 lata w liczbie ludności aktywnej zawodowo w tej samej grupie wieku. h Dotyczy bezrobotnych po -SILC); obliczono jako udział osób, których roczny ekwiwalentny dochód do dyspozycji jest niższy od granicy ubóstwa, kontynuujące nauki i niedokształcające się. a See footnote a to the table 8, part C on page 82. b 2011. c Non-working age – 0–14 and 65 and more, working calculated as the share of the population at the same age group of; e – the economically active persons (employed aged 15–74 in the economically active population at the same age group. h Concerns unemployed persons who were calculated as the share of persons with an equalised disposable income below the at-risk-of-poverty threshold of not participate in further education and training. \| Chorwacja Croatia \| Cypr Cyprus \| Czechy Czech Republic \| Dania Denmark \| Estonia Estonia \| Finlandia Finland \| Francja France \| Grecja Greece \| Hiszpania Spain \| Holandia Netherlands \| Lp. No. \| \|-------------------\|-------------\|-----------------------\|---------------\|----------------\|------------------\|---------------\|--------------\|------------------\|----------------------\|--------\| \| 87,7 \| 9,3 \| 78,9 \| 42,9 \| 45,2 \| 338,4 \| 632,8 \| 132,0 \| 506,0 \| 41,5 \| 1 \| \| 4 308 \| 728 \| 10 197 \| 5 405 \| 1 356 \| 5 228 \| 62 533 \| 11 062 \| 42 922 \| 16 282 \| 2 \| \| 4 269 \| 864 \| 10 511 \| 5 592 \| 1 329 \| 5 414 \| 65 480 \| 11 093 \| 46 761 \| 16 755 \| 3 \| \| 48,7 \| 93,4 \| 133 \| 130 \| 29,4 \| 16,0 \| 104 \| 84,1 \| 92,4 \| 403 \| 4 \| \| 108 \| 103 \| 105 \| 102 \| 117 \| 105 \| 107 \| 102 \| 104 \| 102 \| 5 \| \| 107 \| 106 \| 104 \| 102 \| 117 \| 104 \| 107 \| 102 \| 104 \| 102 \| 6 \| \| 1,43 \| 1,52 \| 1,23 \| 1,78 \| 1,47 \| 1,80 \| 1,92 \| 1,30 \| 1,31 \| 1,72 \| 7 \| \| 1,51 \| 1,39 \| 1,45 \| 1,73 \| 1,55 \| 1,80 \| 2,01<sup>b</sup> \| 1,34 \| 1,32 \| 1,72 \| 8 \| \| -2,2 \| 4,2 \| -0,9 \| 1,6 \| -2,7 \| 1,9 \| 4,5 \| 0,1 \| 1,9 \| 3,5 \| 9 \| \| -2,3 \| 5,2 \| 0,0 \| 1,0 \| -1,0 \| 1,4 \| 3,8 \| -1,5 \| 1,0 \| 2,1 \| 10 \| \| 75,4 \| 79,1 \| 75,9 \| 77,8 \| 72,3 \| 79,0 \| 80,3 \| 78,9 \| 80,4 \| 79,3 \| 11 \| \| 77,3 \| 81,1 \| 78,1 \| 80,2 \| 76,7 \| 80,7 \| 82,3<sup>b</sup> \| 80,7 \| 82,5 \| 81,2 \| 12 \| \| 48,7 \| 46,9 \| 41,2 \| 51,0 \| 47,4 \| 49,7 \| 53,8 \| 47,8 \| 45,8 \| 47,9 \| 13 \| \| 47,7 \| 41,5 \| 44,6 \| 53,9 \| 48,6 \| 52,9 \| 55,5 \| 51,7 \| 48,4 \| 50,5 \| 14 \| \| 63,9 \| 72,7 \| 69,9 \| 80,2 \| 70,2 \| 76,2 \| 69,8 \| 66,5 \| 68,5 \| 76,6 \| 15 \| \| 60,5 \| 73,5 \| 71,6 \| 78,6 \| 74,9 \| 75,2 \| 71,0 \| 67,9 \| 74,1 \| 79,3 \| 16 \| \| 54,9 \| 69,4 \| 64,1 \| 76,0 \| 62,9 \| 68,3 \| 63,3 \| 59,6 \| 60,9 \| 73,1 \| 17 \| \| 50,7 \| 64,6 \| 66,5 \| 72,6 \| 67,1 \| 69,4 \| 63,9 \| 51,3 \| 55,4 \| 75,1 \| 18 \| \| 13,8 \| 4,6 \| 8,3 \| 5,5 \| 9,7 \| 8,8 \| 9,3 \| 10,5 \| 10,9 \| 5,1 \| 19 \| \| 15,9 \| 11,9 \| 7,0 \| 7,5 \| 10,2 \| 7,7 \| 10,2 \| 24,3 \| 25,0 \| 5,3 \| 20 \| \| 7,5 \| 1,2 \| 4,2 \| 1,2 \| 5,1 \| 2,1 \| 3,8 \| 5,6 \| 3,5 \| 1,7 \| 21 \| \| 10,3 \| 3,6 \| 3,0 \| 2,1 \| 5,5 \| 1,6 \| 4,1 \| 14,4 \| 11,1 \| 1,8 \| 22 \| \| 18,0 \| 16,1 \| 10,4 \| 11,8 \| 18,3 \| 11,7 \| 13,0 \| 19,6 \| 20,1 \| 10,7 \| 23 \| \| 20,5 \| 14,7 \| 9,6 \| 13,1 \| 17,5 \| 13,2 \| 14,1 \| 23,1 \| 22,2 \| 10,1 \| 24 \| \| 5,4 \| 20,6 \| 6,3 \| 8,8 \| 13,1 \| 10,0 \| 12,1 \| 14,7 \| 32,0 \| 14,1 \| 25 \| \| 4,2 \| 11,4 \| 5,5 \| 9,1 \| 10,5 \| 8,9 \| 11,6 \| 11,4 \| 24,9 \| 8,8 \| 26 \| age — 15–64. d Data based on the Labour Force Survey (LFS). e, f Annual average; concerns persons aged 15–64; and unemployed persons), f — employed persons. g Annual average; calculated as the share of unemployed persons looking for a job for 12 months and more. i Based on the European Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC); total population. k Population aged 18–24 having completed primary and/or lower secondary school and which does \| Lp. No. \| Wyszczególnienie \| Ireland \| Lithuania \| Luxembourg \| Latvia \| \|--------\|------------------\|---------\|-----------\|------------\|--------\| \| 1 \| Powierzchnia (stan w dniu 1 I) w tys. km² \| 2012 \| 69,8 \| 65,3 \| 2,6 \| 64,6 \| \| 2 \| Ludność (średnioroczna): w tysiącach \| 2004 \| 4 070 \| 3 377 \| 458 \| 2 263 \| \| \| Average population: in thous. \| 2012 \| 4 587 \| 2 988 \| 531 \| 2 034 \| \| \| na 1 km² \| 2012 \| 65,7 \| 45,8 \| 205 \| 31,5 \| \| 5 \| Kobiety na 100 mężczyzn (stan w dniu 1 I) \| 2004 \| 101 \| 114 \| 103 \| 117 \| \| 6 \| Females per 100 males (as of 1 I) \| 2012 \| 102 \| 117 \| 101 \| 119 \| \| 7 \| Współczynnik dzietności \| 2004 \| 1,93 \| 1,27 \| 1,66 \| 1,29 \| \| 8 \| Total fertility rates<sup>a</sup> \| 2012 \| 2,01 \| 1,60 \| 1,57 \| 1,44 \| \| 9 \| Przyrost naturalny na 1 000 ludności \| 2004 \| 8,2 \| −3,4 \| 4,1 \| −5,1 \| \| 10 \| Natural increase per 1 000 of population \| 2012 \| 9,5 \| −3,5 \| 4,0 \| −4,5 \| \| 11 \| Przeciętne trwanie życia \| 2004 \| 78,6 \| 72,0 \| 79,2 \| 70,9 \| \| 12 \| Life expectancy \| 2012 \| 80,9 \| 74,1 \| 81,5 \| 74,1 \| \| 13 \| Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób \| 2004 \| 47,1 \| 48,6 \| 48,6 \| 46,1 \| \| 14 \| w wieku produkcyjnym<sup>c</sup> (stan w dniu 1 I) \| 2012 \| 50,4 \| 49,2 \| 45,1 \| 49,0 \| \| 15 \| Współczynnik aktywności zawodowej<sup>de</sup> w % \| 2004 \| 68,7 \| 69,3 \| 65,8 \| 69,2 \| \| 16 \| Activity rate<sup>de</sup> in % \| 2012 \| 69,2 \| 71,8 \| 69,4 \| 74,4 \| \| 17 \| Wskaźnik zatrudnienia<sup>df</sup> w % \| 2004 \| 65,5 \| 61,4 \| 62,5 \| 62,2 \| \| 18 \| Employment rate<sup>df</sup> in % \| 2012 \| 58,8 \| 62,0 \| 65,8 \| 63,0 \| \| 19 \| Zharmonizowana stopa bezrobocia<sup>g</sup> w % \| 2004 \| 4,5 \| 11,3 \| 5,0 \| 10,6 \| \| 20 \| Harmonized unemployment rate<sup>g</sup> in % \| 2012 \| 14,7 \| 13,4 \| 5,1 \| 15,0 \| \| 21 \| Stopa bezrobocia długotrwałego<sup>dgh</sup> w % \| 2004 \| 1,6 \| 5,8 \| 1,0 \| 4,9 \| \| 22 \| Long-term unemployment rate<sup>dgh</sup> in % \| 2012 \| 9,1 \| 6,6 \| 1,6 \| 7,8 \| \| 23 \| Wskaźnik zagrożenia ubóstwem (po uwzględnieniu w dochodach transferów społecznych)<sup>i</sup> w % \| 2005 \| 19,7 \| 20,5 \| 13,7 \| 19,2 \| \| 24 \| At-risk-of-poverty rate (after social transfers)<sup>i</sup> in % \| 2012 \| . \| 18,6 \| 15,1 \| 19,4 \| \| 25 \| Młodzież niekontynuująca nauki<sup>k</sup> w % ludności \| 2004 \| 13,1 \| 10,5 \| 12,7 \| 14,7 \| \| 26 \| Early leavers from school and education<sup>k</sup> in % of population at the same age group \| 2012 \| 9,7 \| 6,5 \| 8,1 \| 10,6 \| <sup>a</sup> Patrz notka <sup>a</sup> do tabl. 8, cz. C na str. 82. <sup>b</sup> 2011 r. <sup>c</sup> Ludność w wieku: nieprodukcyjnym – 0–14 lat oraz 65 czy osób w wieku 15–64 lata; obliczono jako udział w liczbie ludności w tej samej grupie wieku: <sup>e</sup> – aktywnych w wieku 15–74 lata w liczbie ludności aktywnej zawodowo w tej samej grupie wieku. <sup>h</sup> Dotyczy bezrobotnych po -SILC); obliczono jako udział osób, których roczny ekwiwalentny dochód do dyspozycji jest niższy od granicy ubóstwa, kontynuujące nauki i niedokształcające się. <sup>a</sup> See footnote <sup>a</sup> to the table 8, part C on page 82. <sup>b</sup> 2011. <sup>c</sup> Non-working age – 0–14 and 65 and more, working calculated as the share of the population at the same age group of: <sup>e</sup> – the economically active persons (employed aged 15–74 in the economically active population at the same age group. <sup>h</sup> Concerns unemployed persons who were calculated as the share of persons with an equivalised disposable income below the at-risk-of-poverty threshold of not participate in further education and training. \| Malta \| Niemcy \| Portugalia \| Rumunia \| Słowacja \| Słowenia \| Szwecja \| Węgry \| Wielka Brytania \| Włochy \| Lp. No. \| \|-------\|--------\|------------\|---------\|----------\|----------\|---------\|-------\|----------------\|--------\|--------\| \| 0,3 \| 357,1 \| 92,2 \| 238,4 \| 49,0 \| 20,3 \| 438,6 \| 93,0 \| 248,5 \| 301,3 \| 1 \| \| 401 \| 82 516 \| 10 484 \| 21 452 \| 5 372 \| 1 997 \| 8 994 \| 10 107\| 59 978 \| 58 175 \| 2 \| \| 419 \| 80 426 \| 10 515 \| 20 077 \| 5 408 \| 2 057 \| 9 519 \| 9 920 \| 63 692 \| 59 540 \| 3 \| \| 1327 \| 225 \| 114 \| 84,2 \| 110 \| 102 \| 21,7 \| 107 \| 256 \| 198 \| 4 \| \| 102 \| 105 \| 107 \| 105 \| 106 \| 104 \| 102 \| 111 \| 105 \| 106 \| 5 \| \| 101 \| 104 \| 110 \| 106 \| 105 \| 102 \| 101 \| 110 \| 103 \| 106 \| 6 \| \| 1,40 \| 1,36 \| 1,40 \| 1,35 \| 1,25 \| 1,25 \| 1,75 \| 1,28 \| 1,75 \| 1,33 \| 7 \| \| 1,43 \| 1,38 \| 1,28 \| 1,53 \| 1,34 \| 1,58 \| 1,91 \| 1,34 \| 1,91b \| 1,40b \| 8 \| \| 2,2 \| −1,4 \| 0,7 \| −2,0 \| 0,4 \| −0,3 \| 1,2 \| −3,7 \| 2,2 \| 0,3 \| 9 \| \| 1,7 \| −2,4 \| −1,7 \| −2,7 \| 0,6 \| 1,3 \| 2,2 \| −3,9 \| 3,8 \| −1,3 \| 10 \| \| 79,4 \| 79,3 \| 78,4 \| 71,9 \| 74,2 \| 77,2 \| 80,7 \| 73,0 \| 79,0 \| 81,0 \| 11 \| \| 80,9 \| 81,0 \| 80,6 \| 74,6 \| 76,3 \| 80,3 \| 81,8 \| 75,3 \| 81,0b \| 82,8b \| 12 \| \| 45,5 \| 48,7 \| 48,3 \| 44,6 \| 41,0 \| 42,1 \| 53,8 \| 45,7 \| 52,0 \| 50,1 \| 13 \| \| 45,4 \| 51,2 \| 52,1 \| 43,0 \| 39,2 \| 45,1 \| 55,1 \| 45,7 \| 52,4 \| 53,1 \| 14 \| \| 57,6 \| 72,1 \| 72,8 \| 63,9 \| 69,7 \| 69,9 \| 77,7 \| 60,2 \| 75,0 \| 62,7 \| 15 \| \| 63,1 \| 77,1 \| 73,9 \| 64,2 \| 69,4 \| 70,4 \| 80,3 \| 64,3 \| 76,3 \| 63,7 \| 16 \| \| 53,4 \| 64,3 \| 68,0 \| 58,7 \| 56,7 \| 65,6 \| 72,4 \| 56,6 \| 71,5 \| 57,7 \| 17 \| \| 59,0 \| 72,8 \| 61,8 \| 59,5 \| 59,7 \| 64,1 \| 73,8 \| 57,2 \| 70,1 \| 56,8 \| 18 \| \| 7,2 \| 10,5 \| 7,5 \| 8,0 \| 18,4 \| 6,3 \| 7,4 \| 6,1 \| 4,7 \| 8,0 \| 19 \| \| 6,4 \| 5,5 \| 15,9 \| 7,0 \| 14,0 \| 8,9 \| 8,0 \| 10,9 \| 7,9 \| 10,7 \| 20 \| \| 3,4 \| 5,9 \| 3,3 \| 4,7 \| 11,9 \| 3,2 \| 1,4 \| 2,7 \| 1,0 \| 4,0 \| 21 \| \| 3,0 \| 2,5 \| 7,7 \| 3,2 \| 9,4 \| 4,3 \| 1,5 \| 4,9 \| 2,7 \| 5,7 \| 22 \| \| 13,9 \| 12,2 \| 19,4 \| . \| 13,3 \| 12,2 \| 9,5 \| 13,5 \| 19,0 \| 18,9 \| 23 \| \| 15,0 \| 16,1 \| 17,9 \| 22,6 \| 13,2 \| 13,5 \| 14,2 \| 14,0 \| 16,2 \| 19,4 \| 24 \| \| 42,1 \| 12,1 \| 39,4 \| 22,4 \| 6,8 \| 4,3 \| 9,2 \| 12,6 \| 12,1 \| 22,9 \| 25 \| \| 22,6 \| 10,6 \| 20,8 \| 17,4 \| 5,3 \| 4,4 \| 7,5 \| 11,5 \| 13,6 \| 17,6 \| 26 \| lat i więcej, produkcyjnym — 15–64 lata. d Na podstawie badania siły roboczej (LFS). e, f Przeciętne w roku; dotyczawodowo (pracujący i bezrobotni), f — pracujących. g Przeciętne w roku; obliczono jako udział bezrobotnych szukających pracy 12 miesięcy i więcej. i Na podstawie Europejskiego Badania Dochodów i Warunków Życia (EU-SILC); total population. k Osoby w wieku 18–24 lata z wykształceniem podstawowym i/lub gimnazjalnym, nie- age — 15–64. d Data based on the Labour Force Survey (LFS). e, f Annual average; concerns persons aged 15–64; and unemployed persons), f — employed persons. g Annual average; calculated as the share of unemployed persons looking for a job for 12 months and more. i Based on the European Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC); total population. k Population aged 18–24 having completed primary and/or lower secondary school and which does \| Lp. No. \| Wyszczególnienie \| Polska \| Austria \| Belgia \| Bułgaria \| \|--------\|------------------\|--------\|---------\|--------\|----------\| \| 1 \| Studenci szkół wyższych na 10 tys. ludności \| 2004 \| 535 \| 293 \| 371 \| 293 \| \| \| Students of higher education institutions per 10 thous. population \| 2011 \| 540 \| 430 \| 420 \| 387 \| \| 3 \| Nakłady na działalność badawczą i rozwojową w relacji do PKB \| 2004 \| 0,56 \| 2,24 \| 1,86 \| 0,49 \| \| \| Gross domestic expenditure on research and development activity in % of GDP \| 2012 \| 0,90 \| 2,84 \| 2,24 \| 0,64 \| \| 5 \| Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych – 2003=100 \| 2004 \| 103,6 \| 102,0 \| 101,9 \| 106,1 \| \| \| Harmonized index of consumer prices – 2003=100 \| 2012 \| 132,0 \| 121,2 \| 123,4 \| 162,7 \| \| 7 \| Pozyskiwanie energii pierwotnej na 1 mieszkańca \| 2004 \| 2,1 \| 1,2 \| 1,3 \| 1,3 \| \| \| Total production of primary energy per capita in thous. kgoe \| 2011 \| 1,8 \| 1,4 \| 1,6 \| 1,7 \| \| 9 \| Zużycie finalne energii na 1 mieszkańca w tys. kgoe \| 2004 \| 1,5 \| 3,3 \| 3,6 \| 1,2 \| \| \| Final energy consumption per capita in thous. kgoe \| 2011 \| 1,7 \| 3,3 \| 3,5 \| 1,3 \| \| 11 \| Import (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro \| 2004 \| 1 889 \| 11 796 \| 22 034 \| 1 493 \| \| \| Imports (current prices) per capita in euro \| 2012 \| 3 959 \| 16 482 \| 30 733 \| 3 488 \| \| 13 \| Eksport (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro \| 2004 \| 1 580 \| 11 645 \| 23 673 \| 1 026 \| \| \| Exports (current prices) per capita in euro \| 2012 \| 3 705 \| 15 383 \| 31 238 \| 2 846 \| \| 15 \| Nadwyżka (+)/deficyt (–) sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w % \| 2004 \| −5,4 \| −4,4 \| −0,1 \| +1,9 \| \| \| Surplus (+)/deficit (−) of the general government sector in % of GDP \| 2012 \| −3,9 \| −2,5 \| −4,0 \| −0,8 \| \| 17 \| Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w % \| 2004 \| 45,7 \| 64,7 \| 94,0 \| 37,0 \| \| \| Debt of the general government sector in % of GDP \| 2012 \| 55,6 \| 74,0 \| 99,8 \| 18,5 \| \| 19 \| Dynamika produktu krajowego brutto (ceny stałe) – 2003=100 \| 2004 \| 105,3 \| 102,6 \| 103,3 \| 106,7 \| \| \| Indices of gross domestic product (constant prices) – 2003=100 \| 2012 \| 146,2 \| 116,4 \| 113,5 \| 133,0 \| \| 21 \| Produkt krajowy brutto (ceny bieżące) na 1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej: \| 2004 \| 11 000 \| 27 700 \| 26 300 \| 7 500 \| \| \| Gross domestic product (current prices) per capita at purchasing power parity: \| 2012 \| 16 800 \| 33 300 \| 30 400 \| 12 100 \| \| 23 \| Unia Europejska (28 krajów) = 100 \| 2004 \| 51 \| 128 \| 121 \| 35 \| \| \| European Union (28 countries) = 100 \| 2012 \| 66 \| 130 \| 119 \| 47 \| a Dotyczy 5. i 6. szczebla według Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED'97). b Produkt oleju ekwiwalentnego – konwencjonalnie ujednoliciona jednostka na bazie ropy naftowej. e Na podstawie czej (PPS) – wspólna umowna waluta przyjęta w Unii Europejskiej. a Concerns level 5 and 6 according to the International Standard Classification of Education (ISCED'97). b Gross d The kilogram of oil equivalent – a conventional standardized unit defined on the basis of crude oil. e Based a common conventional currency adopted by the European Union. \| Chorwacja \| Cypr \| Czechy \| Dania \| Estonia \| Finlandia \| Francja \| Grecja \| Hiszpania \| Holandia \| Lp. No. \| \|-----------\|------\|--------\|-------\|---------\|-----------\|---------\|---------\|-----------\|----------\|---------\| \| 293 \| 288 \| 313 \| 402 \| 483 \| 575 \| . \| 541 \| 432 \| 334 \| 1 \| \| 359 \| 382 \| 425 \| 466 \| 517 \| 574 \| 348 \| 593 \| 418 \| 468 \| 2 \| \| 1,05 \| 0,37 \| 1,20 \| 2,48 \| 0,85 \| 3,45 \| 2,16 \| 0,55 \| 1,06 \| 1,93 \| 3 \| \| 0,75 \| 0,47 \| 1,88 \| 2,99 \| 2,18 \| 3,55 \| 2,26 \| 0,69 \| 1,30 \| 2,16 \| 4 \| \| 102,1 \| 101,9\| 102,6 \| 100,9 \| 103,0 \| 100,1 \| 102,3 \| 103,0 \| 103,1 \| 101,4 \| 5 \| \| 128,9 \| 124,3\| 125,4 \| 119,7 \| 148,9 \| 118,9 \| 118,5 \| 130,5 \| 127,0 \| 116,7 \| 6 \| \| 0,9 \| 0,1 \| 3,3 \| 5,8 \| 2,7 \| 3,0 \| 2,2 \| 0,9 \| 0,8 \| 4,2 \| 7 \| \| 0,9 \| 0,1 \| 3,0 \| 3,8 \| 3,8 \| 3,2 \| 2,1 \| 0,9 \| 0,7 \| 3,9 \| 8 \| \| 1,4 \| 2,5 \| 2,6 \| 2,8 \| 2,1 \| 5,1 \| 2,6 \| 1,8 \| 2,2 \| 3,2 \| 9 \| \| 1,4 \| 2,2 \| 2,3 \| 2,6 \| 2,1 \| 4,7 \| 2,3 \| 1,7 \| 1,9 \| 3,0 \| 10 \| \| . \| 6 076\| 5 516 \| 10 138\| 4 943 \| 7 910 \| 6 055 \| 4 081 \| 4 839 \| 15 784 \| 11 \| \| . \| 6 571\| 10 422 \| 12 798\| 10 353 \| 10 981 \| 8 009 \| 4 435 \| 5 572 \| 27 463 \| 12 \| \| . \| 1 047\| 5 439 \| 11 466\| 3 517 \| 9 460 \| 5 812 \| 1 192 \| 3 421 \| 17 648 \| 13 \| \| . \| 1 565\| 11 594 \| 14 692\| 9 441 \| 10 502 \| 6 762 \| 2 490 \| 4 893 \| 30 460 \| 14 \| \| . \| -4,1 \| -2,8 \| +2,1 \| +1,6 \| +2,5 \| -3,6 \| -7,5 \| -0,1 \| -1,7 \| 15 \| \| -5,0 \| -6,4 \| -4,4 \| -4,1 \| -0,2 \| -1,8 \| -4,8 \| -9,0 \| -10,6 \| -4,1 \| 16 \| \| . \| 70,9 \| 28,9 \| 45,1 \| 5,0 \| 44,4 \| 64,9 \| 98,6 \| 46,3 \| 52,4 \| 17 \| \| 55,5 \| 86,6 \| 46,2 \| 45,4 \| 9,8 \| 53,6 \| 90,2 \| 156,9 \| 86,0 \| 71,3 \| 18 \| \| 104,1 \| 104,2\| 104,7 \| 102,3 \| 106,3 \| 104,1 \| 102,5 \| 104,4 \| 103,3 \| 102,2 \| 19 \| \| 108,9 \| 119,5\| 128,6 \| 105,1 \| 131,7 \| 113,8 \| 109,9 \| 93,3 \| 110,0 \| 111,1 \| 20 \| \| 12 200 \| 19 700\| 16 900 \| 27 200\| 12 400 \| 25 200 \| 23 700 \| 20 300 \| 21 900 \| 28 000 \| 21 \| \| 15 600 \| 23 500\| 20 300 \| 32 100\| 18 000 \| 29 100 \| 27 500 \| 19 200 \| 24 400 \| 32 800 \| 22 \| \| 56 \| 91 \| 78 \| 125 \| 57 \| 116 \| 109 \| 93 \| 101 \| 129 \| 23 \| \| 61 \| 92 \| 79 \| 125 \| 70 \| 114 \| 108 \| 75 \| 95 \| 128 \| 24 \| krajowy brutto w cenach bieżących. c Index is computed according to the unified methodology of the European Union. d Kilogram "Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)". f Standard siły nabywc\| Lp. No. \| Wyszczególnienie \| Ireland \| Lithuania \| Luxembourg \| Latvia \| \|--------\|------------------\|---------\|-----------\|------------\|--------\| \| 1 \| Studenci szkół wyższych na 10 tys. ludności \| 2004 \| 467 \| 537 \| . \| 561 \| \| 2 \| Students of higher education institutions per 10 thous. population \| 2011 \| 430 \| 613 \| 105 \| 501 \| \| 3 \| Nakłady na działalność badawczą i rozwojową w relacji do PKB \| 2004 \| 1,23 \| 0,75 \| 1,63 \| 0,42 \| \| 4 \| Gross domestic expenditure on research and development activity in % of GDP \| 2012 \| 1,72 \| 0,90 \| . \| 0,66 \| \| 5 \| Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych – 2003=100 \| 2004 \| 102,3 \| 101,2 \| 103,2 \| 106,2 \| \| 6 \| Harmonized index of consumer prices – 2003=100 \| 2012 \| 113,6 \| 143,7 \| 129,4 \| 167,1 \| \| 7 \| Pozyskiwanie energii pierwotnej na 1 mieszkańca w tys. kgoe \| 2004 \| 0,5 \| 1,5 \| 0,2 \| 0,8 \| \| 8 \| Total production of primary energy per capita in thous. kgoe \| 2011 \| 0,4 \| 0,4 \| 0,2 \| 1,0 \| \| 9 \| Zużycie finalne energii na 1 mieszkańca w tys. kgoe \| 2004 \| 2,9 \| 1,3 \| 9,5 \| 1,7 \| \| 10 \| Final energy consumption per capita in thous. kgoe \| 2011 \| 2,4 \| 1,6 \| 8,2 \| 1,9 \| \| 11 \| Import (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro \| 2004 \| 12 209 \| 2 949 \| 35 180 \| 2 520 \| \| 12 \| Imports (current prices) per capita in euro \| 2012 \| 10 654 \| 8 393 \| 40 386 \| 6 595 \| \| 13 \| Eksport (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro \| 2004 \| 20 697 \| 2 214 \| 28 518 \| 1 424 \| \| 14 \| Exports (current prices) per capita in euro \| 2012 \| 19 870 \| 7 721 \| 28 464 \| 5 400 \| \| 15 \| Nadwyżka (+)/deficyt (–) sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB \| 2004 \| +1,4 \| −1,5 \| −1,1 \| −1,0 \| \| 16 \| Surplus (+)/deficit (−) of the general government sector in % of GDP \| 2012 \| −8,2 \| −3,2 \| −0,6 \| −1,3 \| \| 17 \| Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB \| 2004 \| 29,4 \| 19,3 \| 6,3 \| 15,0 \| \| 18 \| Debt of the general government sector in % of GDP \| 2012 \| 117,4 \| 40,5 \| 21,7 \| 40,6 \| \| 19 \| Dynamika produktu krajowego brutto (ceny stałe) – 2003=100 \| 2004 \| 104,2 \| 107,4 \| 104,4 \| 108,8 \| \| 20 \| Indices of gross domestic product (constant prices) – 2003=100 \| 2012 \| 113,5 \| 134,2 \| 120,8 \| 127,9 \| \| 21 \| Produkt krajowy brutto (ceny bieżące) na 1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej: \| 2004 \| 30 900 \| 11 200 \| 54 600 \| 10 100 \| \| 22 \| in PPS \| 2012 \| 33 200 \| 17 900 \| 67 100 \| 15 900 \| \| 23 \| Unia Europejska (28 krajów) = 100 \| 2004 \| 142 \| 51 \| 252 \| 46 \| \| 24 \| European Union (28 countries) = 100 \| 2012 \| 130 \| 70 \| 262 \| 62 \| a Dotyczy 5. i 6. szczebla według Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED’97). b Produkt oleju ekwiwalentnego — konwencjonalnie ujednolicona jednostka na bazie ropy naftowej. e Na podstawie czej (PPS) — wspólna umowna waluta przyjęta w Unii Europejskiej. a Concerns level 5 and 6 according to the International Standard Classification of Education (ISCED’97). b Gross d The kilogram of oil equivalent — a conventional standardized unit defined on the basis of crude oil. e Based a common conventional currency adopted by the European Union. Na podstawie: Eurostat. http://ec.europa.eu/eurostat – dane pobrano z bazy 14 I 2014 r. \| Malta \| Niemcy \| Portugalia \| Rumunia \| Słowacja \| Słowenia \| Szwecja \| Węgry \| Wielka Brytania \| Włochy \| Lp. No. \| \|-------\|--------\|------------\|---------\|----------\|----------\|---------\|-------\|----------------\|--------\|---------\| \| 197 \| 282 \| 377 \| 319 \| 307 \| 523 \| 478 \| 417 \| 376 \| 343 \| 1 \| \| 276 \| 338 \| 375 \| 432 \| 420 \| 523 \| 492 \| 382 \| 395 \| 325 \| 2 \| \| 0,51 \| 2,50 \| 0,75 \| 0,39 \| 0,51 \| 1,39 \| 3,58 \| 0,88 \| 1,68 \| 1,09 \| 3 \| \| 0,84 \| 2,92 \| 1,50 \| 0,42 \| 0,82 \| 2,80 \| 3,41 \| 1,30 \| 1,72 \| 1,27 \| 4 \| \| 102,7 \| 101,8 \| 102,5 \| 111,9 \| 107,5 \| 103,7 \| 101,0 \| 106,8 \| 101,3 \| 102,3 \| 5 \| \| 125,1 \| 117,9 \| 121,3 \| 180,5 \| 133,9 \| 129,0 \| 115,3 \| 157,2 \| 127,2 \| 122,8 \| 6 \| \| 0,0 \| 1,7 \| 0,4 \| 1,3 \| 1,2 \| 1,7 \| 3,8 \| 1,0 \| 3,7 \| 0,5 \| 7 \| \| 0,0 \| 1,5 \| 0,5 \| 1,4 \| 1,1 \| 1,8 \| 3,4 \| 1,1 \| 2,0 \| 0,5 \| 8 \| \| 1,1 \| 2,8 \| 1,8 \| 1,2 \| 2,0 \| 2,4 \| 3,8 \| 1,7 \| 2,5 \| 2,3 \| 9 \| \| 1,1 \| 2,5 \| 1,6 \| 1,1 \| 2,0 \| 2,4 \| 3,4 \| 1,6 \| 2,1 \| 2,0 \| 10 \| \| 7 294 \| 6 973 \| 4 214 \| 1 225 \| 4 469 \| 7 149 \| 8 978 \| 4 815 \| 6 308 \| 4 910 \| 11 \| \| 12 242 \| 11 296 \| 5 348 \| 2 721 \| 11 256 \| 12 120 \| 13 293 \| 7 478 \| 8 434 \| 6 361 \| 12 \| \| 5 044 \| 8 865 \| 2 744 \| 883 \| 4 152 \| 6 586 \| 11 019 \| 4 420 \| 4 658 \| 4 889 \| 13 \| \| 7 886 \| 13 617 \| 4 310 \| 2 242 \| 11 730 \| 12 171 \| 14 108 \| 8 154 \| 5 769 \| 6 546 \| 14 \| \| -4,6 \| -3,8 \| -4,0 \| -1,2 \| -2,4 \| -2,3 \| +0,6 \| -6,5 \| -3,5 \| -3,5 \| 15 \| \| -3,3 \| +0,1 \| -6,4 \| -3,0 \| -4,5 \| -3,8 \| -0,2 \| -2,0 \| -6,1 \| -3,0 \| 16 \| \| 69,8 \| 66,2 \| 61,9 \| 18,7 \| 41,5 \| 27,3 \| 50,3 \| 59,5 \| 40,3 \| 103,7 \| 17 \| \| 71,3 \| 81,0 \| 124,1 \| 37,9 \| 52,4 \| 54,4 \| 38,2 \| 79,8 \| 88,7 \| 127,0 \| 18 \| \| 99,7 \| 101,2 \| 101,6 \| 108,5 \| 105,1 \| 104,4 \| 104,2 \| 104,8 \| 103,2 \| 101,7 \| 19 \| \| 118,1 \| 113,3 \| 100,5 \| 132,3 \| 147,8 \| 116,4 \| 121,1 \| 107,6 \| 109,8 \| 99,2 \| 20 \| \| 17 300 \| 25 000 \| 16 700 \| 7 400 \| 12 300 \| 18 800 \| 27 400 \| 13 600 \| 27 000 \| 23 200 \| 21 \| \| 22 100 \| 31 300 \| 19 200 \| 12 600 \| 19 100 \| 20 900 \| 32 700 \| 16 700 \| 28 300 \| 25 200 \| 22 \| \| 80 \| 115 \| 77 \| 34 \| 57 \| 86 \| 126 \| 63 \| 124 \| 107 \| 23 \| \| 86 \| 122 \| 75 \| 49 \| 75 \| 82 \| 128 \| 65 \| 110 \| 98 \| 24 \| krajowy brutto w cenach bieżących. c Obliczony według ujednoliconej metodologii Unii Europejskiej. d Kilogram "Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)". f Standard siły nabywczej. domestic product in current prices. c Index is computed according to the unified methodology of the European Union. d Kilogram on the "European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)". f Purchasing Power Standard (PPS) is ## Spis tablic ### Terytorium i ludność \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-----------\| \| Population of Europe (1000–2010) \| 1 \| 46 \| \| Total area and population (1000–2010) \| 2 \| 48 \| \| Urban rate (10th century–2010) \| 3 \| 55 \| \| 50 the largest towns of Europe (1700–2010) \| 4 \| 59 \| \| Structure of population by age (1459–2010) \| 5 \| 67 \| \| Marriages and divorces (1641–2010) \| 6 \| 70 \| \| Mean age of bridegrooms and brides (1427–2010) \| 7 \| 73 \| \| Female fertility and total fertility rate (1400–2010) \| 8 \| 77 \| \| Births and deaths per 1 000 population (1621–2010) \| 9 \| 83 \| \| Infant deaths per 1 000 live births (1557–2010) \| 10 \| 88 \| \| Life expectancy (1625–2010) \| 11 \| 93 \| \| International migration of population (1871–2009) \| 12 \| 97 \| ### Narodowość i wyznanie \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-----------\| \| Population by the nationality (18th century–2002) \| 1 (13) \| 102 \| \| Population by the language (1891–2002) \| 2 (14) \| 104 \| \| Christianity population in Europe around 1815 \| 3 (15) \| 109 \| \| Table \| Page \| \|-------\|------\| \| Population by religious denomination (1719–2002) \| 4 (16) \| 109 \| \| Population by religious denomination in selected towns (1585–1800) \| 5 (17) \| 119 \| Material living conditions of population \| Table \| Page \| \|-------\|------\| \| Structure of population by source of maintenance (1300–1910) \| 1 (18) \| 124 \| \| Economically active population (1895–1989) \| 2 (19) \| 127 \| \| Economic activity of the population (1990–2010) \| 3 (20) \| 132 \| \| Unemployed persons and unemployment rate (1924–2010) \| 4 (21) \| 135 \| \| Wages and salaries (1400–2008) \| 5 (22) \| 137 \| \| Structure of households by type in the 16th–18th century \| 6 (23) \| 145 \| \| Abandoned children in cities in the 17th and 18th century \| 7 (24) \| 148 \| \| Structure of expenditures in households (1500–1990) \| 8 (25) \| 150 \| \| Structure of individual consumption expenditure of the households sector (current prices; 2000 and 2010) \| 9 (26) \| 155 \| \| Consumption of foodstuffs and alcohol beverages (16th century–1988) \| 10 (27) \| 156 \| \| Residential buildings in urban areas and towns with municipal infrastructure in Kingdom of Poland and Russia in 1910 \| 11 (28) \| 164 \| \| Dwellings and population in dwellings (1869–2004) \| 12 (29) \| 165 \| \| Spis tablic \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-------------\|----------\| \| Mieszkania wyposażone w instalacje (1960–2002) \| 13 (30) \| 169 \| \| Budownictwo mieszkaniowe (1933–2004) \| 14 (31) \| 171 \| \| Pracownicy medyczni (1910–2007) \| 15 (32) \| 173 \| \| Stacjonarna opieka zdrowotna (1910–2009) \| 16 (33) \| 177 \| \| Zgony według przyczyn (1583–2008) \| 17 (34) \| 180 \| Edukacja. Kultura. Sport Edukacja - Analfabetyzm (1500–1990) - Struktura ludności według poziomu wykształcenia (1970–2001) - Edukacja według szczebli kształcenia (XVII w.–2007) - Liczba uniwersytetów w Europie (1300–1790) - Studenci wybranych szkół wyższych (1433–1914) - Studenci i absolwenci szkół wyższych (1936–2007) Kultura - Ruch wydawniczy (1454–2004) - Zbiory niektórych bibliotek europejskich (1890–1938) - Abonenci radiowi i telewizyjni (1938–1997) Sport - Medale zdobyte na igrzyskach olimpijskich (1896–2012) --- Education. Culture. Sport Education - Illiteracy (1500–1990) - Structure of population by educational level (1970–2001) - Education by level (17th century–2007) - Number of universities in Europe (1300–1790) - Students of selected higher education institutions (1433–1914) - Students and graduates of higher education institutions (1936–2007) Culture - Publishers’ activities (1454–2004) - Collections of selected European libraries (1890–1938) - Radio and television subscribers (1938–1997) Sport - Medals won in the Olympic Games (1896–2012) ## Rolnictwo \| Title \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|----------------------------------------------------------------------\|-------------\|-----------\| \| Struktura użytkowania gruntów (XVI w.–2008) \| 1 (45) \| 220 \| \| Reforma rolna w krajach Europy Środkowej (1919–1948) \| 2 (46) \| 226 \| \| Użytki rolne gospodarstw państwowych i spółdzielni produkcyjnych w rolnictwie w krajach Europy Środkowej (1960 i 1988) \| 3 (47) \| 228 \| \| Gospodarstwa rolne według grup obszarowych (XVI w.–2010) \| 4 (48) \| 229 \| \| Ludność rolnicza (1705–2010) \| 5 (49) \| 236 \| \| Dynamika przeciętnej rocznej wartości zbiorów zbóż i ziemniaków (ceny bieżące; 1875–1904) \| 6 (50) \| 238 \| \| Ceny produktów rolnych (1651–2010) \| 7 (51) \| 240 \| \| Ceny produktów rolnych w niektórych miastach (1526–1913) \| 8 (52) \| 244 \| \| Obciążenia gospodarstw chłopskich w XV i XVI w. \| 9 (53) \| 249 \| \| Powierzchnia zasiewów (1551–2010) \| 10 (54) \| 250 \| \| Przeciętne roczne zbiory zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych (1909–2010) \| 11 (55) \| 260 \| \| Zbiory zbóż i ziemniaków na 1 mieszkańca (1871–2010) \| 12 (56) \| 270 \| \| Przeciętne roczne plony zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych (1500–2010) \| 13 (57) \| 274 \| \| Pogłowie bydła, trzody chlewnej, owiec i koni (1862–2010) \| 14 (58) \| 283 \| ## Agriculture \| Title \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|----------------------------------------------------------------------\|-------------\|-----------\| \| Structure of land use (16th century–2008) \| 1 (45) \| 220 \| \| Agricultural reform in Central European countries (1919–1948) \| 2 (46) \| 226 \| \| Agricultural land of state and collective farms in agriculture in Central European countries (1960 and 1988) \| 3 (47) \| 228 \| \| Farms by area groups (16th century–2010) \| 4 (48) \| 229 \| \| Agricultural population (1705–2010) \| 5 (49) \| 236 \| \| Indices of annual average value of production of cereals and potatoes (current prices; 1875–1904) \| 6 (50) \| 238 \| \| Prices of agricultural products (1651–2010) \| 7 (51) \| 240 \| \| Prices of agricultural products in selected towns (1526–1913) \| 8 (52) \| 244 \| \| Encumbrances of peasant farms in the 15th and 16th century \| 9 (53) \| 249 \| \| Sown area (1551–2010) \| 10 (54) \| 250 \| \| Annual average production of cereals, potatoes and sugar beets (1909–2010) \| 11 (55) \| 260 \| \| Production of cereals and potatoes per capita (1871–2010) \| 12 (56) \| 270 \| \| Annual average yields of cereals, potatoes and sugar beets (1500–2010) \| 13 (57) \| 274 \| \| Cattle, pigs, sheep and horses stocks (1862–2010) \| 14 (58) \| 283 \| \| Spis tablic \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-------------\|----------\| \| Produkcja mięsa i produkcjność zwierząt gospodarskich (1929–2010) \| 15 (59) \| 290 \| \| Zużycie nawozów mineralnych i chemicznych na 1 ha użytków rolnych (1938–2010/11) \| 16 (60) \| 294 \| \| Maszyny rolnicze (1950–2007) \| 17 (61) \| 295 \| \| Import i eksport zbóż i ziemniaków (1470–2010) \| 18 (62) \| 297 \| \| Import i eksport zwierząt i produktów zwierzęcych (1925–2006) \| 19 (63) \| 307 \| Przemysł \| Osoby utrzymujące się z rzemiosła (1541–1792) \| 1 (64) \| 310 \| \| Zatrudnienie w przemyśle (1793–2010) \| 2 (65) \| 311 \| \| Zakłady przemysłowe (XVI w.–1793) \| 3 (66) \| 319 \| \| Dynamika produkcji przemysłowej (1871–2010) \| 4 (67) \| 322 \| \| Wydobycie węgla kamiennego (1769–2010) \| 5 (68) \| 325 \| \| Wydobycie ropy naftowej (1922–1938) \| 6 (69) \| 329 \| \| Produkcja żelaza (1500–1665) \| 7 (70) \| 330 \| \| Wydobycie rudy żelaza (1870–1913) \| 8 (71) \| 331 \| \| Produkcja surówki żelaza (1725–2010) \| 9 (72) \| 332 \| \| Produkcja stali surowej (1890–2010) \| 10 (73) \| 336 \| \| Produkcja miedzi i srebra (1470–2010) \| 11 (74) \| 339 \| \| Wydobycie rud cynku i produkcja hutnicza cynku (1870–1938) \| 12 (75) \| 341 \| \| Produkcja cukru (1883–2010) \| 13 (76) \| 344 \| Industry \| Persons earning their living as craftsmen (1541–1792) \| 1 (64) \| 310 \| \| Employment in industry (1793–2010) \| 2 (65) \| 311 \| \| Industrial plants (16th century–1793) \| 3 (66) \| 319 \| \| Indices of industrial production (1871–2010) \| 4 (67) \| 322 \| \| Mining of hard coal (1769–2010) \| 5 (68) \| 325 \| \| Mining of crude petroleum (1922–1938) \| 6 (69) \| 329 \| \| Production of iron (1500–1665) \| 7 (70) \| 330 \| \| Mining of iron ores (1870–1913) \| 8 (71) \| 331 \| \| Production of pig iron (1725–2010) \| 9 (72) \| 332 \| \| Production of crude steel (1890–2010) \| 10 (73) \| 336 \| \| Production of copper and silver (1470–2010) \| 11 (74) \| 339 \| \| Mining of zinc ores and smelting production of zinc (1870–1938) \| 12 (75) \| 341 \| \| Production of sugar (1883–2010) \| 13 (76) \| 344 \| \| Table \| Page \| \|-------\|------\| \| Production of beer (1876–2009) \| 14 (77) \| 347 \| \| Production of woolen cloth, linen and cotton cloth and consumption of raw cotton in industry (18th century–1910) \| 15 (78) \| 349 \| \| Production of paper (1925–2010) \| 16 (79) \| 352 \| \| Production of liquid fuels (1960–2009) \| 17 (80) \| 354 \| \| Production of nitrogenous fertilizers (in terms of pure ingredient; 1950–2009) \| 18 (81) \| 355 \| \| Production of cement (1923–2009) \| 19 (82) \| 356 \| \| Production of passenger cars and lorries (1950–2010) \| 20 (83) \| 358 \| \| Production of ships (1950–2010) \| 21 (84) \| 359 \| \| Production of electricity (1925–2010) \| 22 (85) \| 360 \| \| Energy intensity of economy (in crude oil equivalent; 1990–2010) \| 23 (86) \| 362 \| \| Consumption of power raw materials per capita (in hard coal equivalent; 1960–2009) \| 24 (87) \| 363 \| \| Capacity of driving machinery in industry (1880–1896) \| 26 25 (88) \| 364 \| Transport. Łączność Transport Czas trwania podróży z Gdańska do wybranych miast (XV w.–1750) Linie kolejowe (1848–2009) Przewozy ładunków i pasażerów transportem kolejowym (1900–2010) Tabor kolejowy (1913 i 1937) Transport. Communications Transport Trip duration from Gdańsk to selected towns (15th century–1750) Railway lines (1848–2009) Railway transport of goods and passengers (1900–2010) Rolling stock (1913 and 1937) \| Spis tablic \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-------------\|-----------\| \| Drogi (1912–2010) \| 5 (93) \| 380 \| \| Przewozy ładunków i pasażerów transportem samochodowym (1960–2010) \| 6 (94) \| 383 \| \| Pojazdy samochodowe (1926–2010) \| 7 (95) \| 385 \| \| Przewozy ładunków i pasażerów transportem lotniczym (1937–2010) \| 8 (96) \| 388 \| \| Drogi wodne śródlądowe żeglowne i przewozy ładunków śródlądowym transportem wodnym (1912–2010) \| 9 (97) \| 391 \| \| Struktura przewozów ładunków według wybranych rodzajów transportu (1955–2010) \| 10 (98) \| 394 \| \| Morska flota handlowa (XVI w.–1990) \| 11 (99) \| 395 \| \| Ładunki załadowane i wyładowane w portach morskich (1950–2010) \| 12 (100) \| 401 \| \| Ruch statków w portach morskich (1578–1970) \| 13 (101) \| 403 \| Łączność \| Szybkość docierania korespondencji (XV w.–2010) \| 14 (102) \| 414 \| \| Przesyłki listowe (1928–2010) \| 15 (103) \| 417 \| \| Telegramy (1913–1960) \| 16 (104) \| 419 \| \| Aparaty telefoniczne i abonenci telefoniczni (1913–2010) \| 17 (105) \| 421 \| \| Dostęp do Internetu (2004–2010) \| 18 (106) \| 424 \| Handel zagraniczny \| Obroty handlu zagranicznego (ceny bieżące; 1460–2010) \| 1 (107) \| 426 \| \| Dynamika importu i eksportu (1925–2010) \| 2 (108) \| 435 \| \| Title \| Table \| Page \| \|----------------------------------------------------------------------\|-------\|------\| \| Import i eksport Polski według krajów (ceny bieżące; 1500–2010) \| 3 \| 438 \| \| Share of Poland in foreign trade of selected countries (current prices; 1928–2010) \| 4 \| 443 \| \| Import i eksport według grup towarów (ceny bieżące; XIII w.–2010) \| 5 \| 445 \| \| Imports and exports of selected commodities (1600–2009) \| 6 \| 462 \| \| Jednostki pieniężne (1300–1914) \| 1 \| 478 \| \| Kursy walut (XIX w.–2010) \| 2 \| 481 \| \| Rezerwy złota i dewiz (1924–2010) \| 3 \| 489 \| \| Obieg pieniężny (1924–1990) \| 4 \| 495 \| \| Podaż pieniądza M₁ (2002–2010) \| 5 \| 498 \| \| Bilans płatniczy (1975–2010) \| 6 \| 500 \| \| Instytucje pieniężno-kredytowe (1668–1995) \| 7 \| 502 \| \| Stopy procentowe (1924–2010) \| 8 \| 508 \| \| Relacja oszczędności do produktu krajowego brutto (ceny bieżące; 1960–2010) \| 9 \| 511 \| \| Dochody i wydatki (1578–1792) \| 10 \| 512 \| \| Dochody i wydatki budżetowe (1821–1913) \| 11 \| 525 \| \| Dochody i wydatki budżetu państwa (1927–1970) \| 12 \| 532 \| \| Spis tablic \| Tabl. Table \| Str. Page \| \|-------------\|-------------\|-----------\| \| Dochody i wydatki skonsolidowanego budżetu centralnego w 1990 r. \| 13 (125) \| 536 \| \| Dochody, wydatki i saldo operacyjne netto sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r. \| 14 (126) \| 538 \| \| Relacja nadwyżki (+)/deficytu (-) sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto (ceny bieżące; 1990–2010) \| 15 (127) \| 541 \| \| Długi państw (1924–2010) \| 16 (128) \| 542 \| Dochód narodowy - Szacunek dochodu narodowego wytwórnego Polski około 1580 r. \| 1 (129) \| 548 \| - Szacunek dochodu narodowego brutto (1872–1913) \| 2 (130) \| 549 \| - Szacunek produktu krajowego brutto na 1 mieszkańca (1500–2010) \| 3 (131) \| 552 \| - Dynamika produktu krajowego brutto (1920–2010) \| 4 (132) \| 557 \| - Średnioroczne zmiany produktu krajowego brutto (ceny stałe; 1951–2010) \| 5 (133) \| 559 \| Polska w Unii Europejskiej (2004–2012) \| x \| 562 \| National income - Estimate of generated national income of Poland around 1580 \| 1 (129) \| 548 \| - Estimate of gross national income (1872–1913) \| 2 (130) \| 549 \| - Estimate of gross domestic product per capita (1500–2010) \| 3 (131) \| 552 \| - Indices of gross domestic product (1920–2010) \| 4 (132) \| 557 \| - Annual average changes of gross domestic product (constant prices; 1951–2010) \| 5 (133) \| 559 \| Poland in the European Union (2004–2012) \| x \| 562 \| \| Mapa/wykres \| Str. \| \|-------------\|------\| \| Europe at the end of the 12th century \| mapa \| 44 \| \| Europe at the end of the 15th century \| mapa \| 45 \| \| Europe in 1815 \| mapa \| 44 \| \| Europe in 1913 \| mapa \| 45 \| \| Europe at end of the 1920s \| mapa \| 44 \| \| Population by sex and age in Kraków and Geneva \| wykres \| 52 \| \| Population per 1 km² and by age \| wykres \| 53 \| \| Price indices of agricultural products in 1927–1938 \| wykres \| 240 \| \| Prices of wheat in 1990–2010 \| wykres \| 240 \| \| Prices of rye in 1990–2010 \| wykres \| 241 \| \| Postal route from Kraków to Venice in the 16th and 17th century \| mapa \| 416 \| \| Postal routes from Warszawa to Constantinople in 1792 \| mapa \| 417 \| \| A chart of the regular postal links in Poland in the second half of the 18th century \| mapa \| 416 \| \| Major postal routes in Poland in the second half of the 18th century \| mapa \| 417 \| \| Marketplaces in Poland in the 12th century \| mapa \| 428 \| \| Trade routes in Poland during the Piast Dynasty (10th–14th century) \| mapa \| 429 \| \| Estimate of gross national income per capita in 1870–1913 (constant prices) \| wykres \| 548 \| Wykaz wykorzystanej literatury Bibliography Dla okresu do 1795 r. For the period until 1795 A History of the University in Europe, red. W. Rüegg, t. I: Universities in the Middle Ages, red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1992, t. II: Universities in early modern Europe (1500–1800), red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1996 Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. V, wyd. K. Lewicki, Kraków-Wrocław 1946 Allen R. C., Agriculture during the industrial revolution, w: The Economic History of Britain since 1700, t. I: 1700–1860, red. R. Floud, D. McCloskey, wyd. 2, Cambridge 1994 Allen R. C., Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300–1800, „European Review of Economic History”, t. IV, nr 3, Cambridge 2000 Allen R. C., Progress and poverty in early modern Europe, „Economic History Review”, t. LVI, nr 3, Oxford 2003 Allen R. C., Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Allen R. C., Unger R. W., Allen-Unger Global Commodity Prices Database. http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm Andorka R., La population hongroise du XVIIIe siècle à 1914, w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998 Åström S. E., Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Mączak, Warszawa 1992 Atlas historyczny Polski, seria B, nr 1: Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku, oprac. M. Biskup przy współudziale L. Koca, Warszawa 1961 Bairoch P., Une nouvelle distribution des populations: villes et campagnes, w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998 Baranowski B., Przemiany środowiska geograficznego Polski, w: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. IV: Od połowy XVII do końca XVIII wieku, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978 Baranowski B., Rozmiary i rejonizacja przemysłu młynarskiego w Polsce XVI–XVIII w., „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, seria I, z. 75, Łódź 1971 Baranowski B., Zdobywanie surowców organicznych, w: Historia kultury materialnej w zarysie, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. IV: Od połowy XVII do końca XVIII wieku, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978 Bardet J.-P., Rouen aux XVIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social, t. I–II, Paris 1983 Baszanowski J., Konsumpcja zbóż, mięsa i masła w Gdańsku w połowie XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. XXXII, nr 4, Warszawa 1984 Baszanowski J., Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego, Gdańsk 1995 Baszanowski J., Statistics of Religious Denominations and Ethnic Problems in Gdańsk in XVII–XVIII centuries, „Studia Maritima”, t. VII, Szczecin 1988 Beauvalet-Boutouyrie S., La démographie de l’époque moderne, Paris 1999 Beauvalet-Boutouyrie S., La population française à l’époque moderne (XVIe–XVIIIe siècle). Démographie et comportements, Paris 2008 Beauvalet-Boutouyrie S., La limitation des naissances: l’exemple de Verdun dans la deuxième moitié du XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1990 Belfanti C. M., Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Beránková J., Demografický vývoj města Kouřimí v letech 1650-1850, „Historická demografie”, t. XVIII, Praha 1994 Bideau A., Dupâquier J., Gautierrez H., La mort quantifiée, w: Histoire de la population française, red. J. Dupâquier, t. II: De la Renaissance à 1789, Paris 1991 Bieniarżówna J., Stulecie upadku, w: J. Bieniarżówna, J. M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. II: Kraków w wiekach XVI–XVIII, Kraków 1984 Biernat Cz., Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815, Warszawa 1962 Bogart D., Drelichman M., Gelderblom O., Rosenthal J.-L., State and private institutions, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700-1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Bogucka M., Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku, Warszawa 1962 Bogucka M., Gdańsk – największy port Bałtyku, w: Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982 Bogucka M., Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław 1970 Bolognesi D., La démographie des villes de Romagne dans les temps modernes, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Bérélowitch W., La Russie, w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: Des origines aux prémices de la révolution démographique, Paris 1997 Boroda K., Geografia gospodarcza Królestwa Polskiego w XVI w., komputerowa baza danych Borowski S., Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VIII, Warszawa 1975 Braudel F., Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976 Broadberry S., O’Rourke K. H., Introduction to Volume 1, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Broadberry S., Fremdling R., Solar P., Industry, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700-1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Budzyński Z., Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku, t. I: Statystyka wyznaniowa i etniczna, Przemyśl-Rzeszów 2005, t. III: Studia z dziejów społecznych, Przemyśl-Rzeszów 2008 Buringh E., Zanden van J. L., Charting the “Rise of the West” Manuscripts and Printed Books in Europe. A long-term perspective from the sixth through eighteenth centuries, „The Journal of Economic History”, t. LXIX, nr 2, Cambridge 2009 Bussini O., Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo, „Populazione e storia”, nr 1, Udine 2006 Butel P., L’économie française au XVIIIe siècle, Paris 1993 Cackowski S., Życie gospodarcze, w: Historia Torunia, red. M. Biskup, t. II, cz. 2: W czasach renesansu, reformacji i wczesnego baroku (1548–1660), Toruń 1994 Carriere Ch., Image du capitalism hollandaisé au XVIIIe siècle. Le miroir marseillais, w: Dutch capitalism and world capitalism, red. M. Aymard, Cambridge-Paris 1982 Caubet I., Approche démographique et sociales des ménages toulousains en 1695, „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 1998 Cieślak E., Handel i żegluga w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Da Molin G., Les enfants abandonnés dans les villes italiennes aux XVIIIe et XIXe siècles, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1983 Daszkiewicz D., Zgony w parafii toszeckiej w latach 1789–1877, „Śląskie Studia Demograficzne”, t. III, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996 Davids K., Innovations in Windmill Technology in Europe, c. 1500–1800, w: Economia e energia secc. XIII–XVIII, red. S. Cavaciocchi, Firenze 2003 Del Panta L., Mortalité infantile et post infantile en Italie du XVIIIe au XXe siècle: tendances à long terme et différences régionales, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1994 Dennison T., Simpson J., Agriculture, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 De Roover R., The Rise and Decline of the Medici Bank 1397–1497, New York 1966 De Vries J., Population, w: Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation, t. I: Structures and Assertions, red. T. A. Brady Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997 Diederiks H. A., Le choix du conjoint à Amsterdam au début du XIXe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Dubert I., Geografia form rodzinnych w Hiszpanii w latach 1752–1860, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XXIV, Poznań-Wrocław 2003 Dubert I., La mortalité en Galice, 1600–1850, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1996 Duplesis R. S., Transitions to Capitalism in Early Modern Europe, Cambridge 1997 Dziekoński T., Metalurgia miedzi, ołowiu i srebra w Europie Środkowej od XV do końca XVIII w., Wrocław 1963 Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., red. A. Mączak, t. I–II, Warszawa 1981 Faber J. A., Van Leeuwen M. H. D., Les assistés catholiques d’Amsterdam, 1750–1850: un exemple d’application particulière de la méthode de reconstitution des familles, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1991 Fauve-Chamoux A., Marriage, Widowhood, and Divorce, w: The History of the European Family, red. D. I. Kertzer, M. Barbagli, t. I: Family Life in Early Modern Times 1500–1789, New Haven-London 2001 Fauve-Chamoux A., Starość w rodach pirenejskich w XVIII i XIX wieku, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVIII, Warszawa 1991 Fauve-Chamoux A., The importance of women in an urban environment: the example of the Reims household at the beginning of the industrial revolution, w: Family Forms in Historic Europe, red. R. Wall, J. Robin, P. Laslett, Cambridge 1983 Flandrin J.-L., Historia rodziny, Warszawa 1998 Frančić M., Kraków produkujący i konsumujący, w: M. Kulczykowski, M. Frančić, Kraków jako ośrodek towarowy Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa 1963 Frijhoff W., Julia D., L’alimentation des pensionnaires à la fin de l’Ancienne Régime (Auch, Beaumont-en-Auge, Molsheim et Toulouse), „Annales ESC”, t. XXX, nr 2–3, Paris 1975 Ganiage J., Beauvais au XVIIIe siècle. Population et cadre urbain, Paris 1999 Garnot B., La fécondité des classes populaires à Chartres au XVIIIe siècle, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Gautier E., Henry L., La population de Crulai, paroisse Normande. Étude historique, Paris 1958 Gaziński R., Handel morski Szczecina w latach 1720–1805, Szczecin 2000 Gieysztorowa I., Ludność, w: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, red. A. Mączak, t. I, Warszawa 1981 Górna K., Analiza demograficzna metryk dolnośląskiej parafii Rząśnik z lat 1794–1874, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVII, Warszawa 1987 Górna K., Ludność parafii krapkowickiej w latach 1682–1800. Zagadnienia demograficzne społeczności miejsko-wiejskiej na Górnym Śląsku, Poznań-Wrocław (w druku) Górna K., Narodziny, śluby i zgony na Górnym Śląsku w XVIII wieku, w: Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci, red. H. Suchojad, Warszawa 2001 Grange C., Les comportements de fécondité de la bourgeoisie juive à Paris (1790–1950), „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 2008 Groth A., Port, w: Historia Elbląga, t. II, cz. 1: 1466–1626, red. A. Groth, Elbląg 1996 Groth A., Ruch statków w porcie elbląskim w latach 1585–1700, „Rocznik Gdański”, t. XXXVII, Gdańsk 1977 Guzowski P., Sytuacja ekonomiczna chłopów polskich w XV i XVI w. na tle europejskim, w: Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Wijaczka, Toruń 2007 Head A.-L., Contrastes ruraux et urbains en Suisse de 1600 au début du XIXe siècle: la croissance démographique des villes et des campagnes et ses variables, w: Mélanges d’histoire économique offerts au professeur Anne-Marie Piuz, red. L. Mottu-Weber, D. Zumkeller, Genève 1989 Herbst S., Toruńskie cechy rzemieślnicze. Zarys przeszłości, Toruń 1933 Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006 Histoire de la population française, red. J. Dupâquier, t. II: De la Renaissance à 1789, Paris 1991 Histoire des populations de l’Europe, t. I: Des origines aux prémices de la révolution démographique, Paris 1997, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998 Hoffman Ph. T., Jacks D. S., Levin P. A., Lindert P. H., Sketching the Rise of Real Inequality in Early Modern Europe, w: Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Israel J., The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall 1477–1806, Oxford 1998 Jacquart J., La crise rurale en Île-de France 1550–1670, Paris 1974 Jaros J., Górnicztwo węgla kamiennego, w: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich, t. II, Katowice 1961 Jaros J., Historia górnicztwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim do 1914 roku, Wrocław 1965 Jirásková Š., Demografický vývoj farnosti Zdechovice v 18. století, „Historická demografie”, t. XXXIII, nr 1–2, Praha 2009 Jütte R., Daily Life in Late Medieval and Early Modern Germany, w: Germany. A New Social and Economic History, t. I: 1450–1630, red. B. Scribner, London 1996 Kabuzan V. M., Narody Rossii v XVIII veke. Czisłennost’ i etniczeskii sostav, Moskwa 1990 Kabuzan V. M., Rasprostrenie prawoslavia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w. (1719–1917 gg.), Moskwa 2008 Kačerová E., Šnatečnost v 17. a 18. století ve světle matrik pražské farnosti Panny Marie pod řetězem, „Historická demografie”, t. XXVIII, Praha 2004 Kaniewska I., Młodzież Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1510–1560, w: Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu, red. K. Lepszy, Kraków 1964 Karbowiak A., Studia statystyczne z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1433/4–1509/10, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce”, t. XII, Kraków 1910 Kazusek Sz., Handel zagraniczny Korony w końcu XVIII wieku, t. I: Eksport 1786–1790, Kielce 2012 Keckowa A., Molenda D., Zdobywanie surowców mineralnych, w: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. III: Od XVI do połowy XVII w., red. A. Keckowa, D. Molenda, Wrocław 1978 Kędelski M., Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku, Poznań 1992 Kopczyński M., Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa 1998 Korczyńska E., Paszkiewicz B., Mennictwo XIX i XX wieku, Kraków 1989 Korzon T., Wewnętrze dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794), t. I-II, wyd. 2, Kraków-Warszawa 1897 Kriedte P., Peasants, Landlords and Merchant Capitalists: Europe and the World Economy, 1500–1800, Spa 1983 Kuklo C., Demografia Rzeczpospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009 Kuklo C., Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-spoleczne, Białystok 1998 Kuklo C., Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie, Białystok 1991 Kuliszer J., Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. II, Warszawa 1961 Kurowski S., Historyczny proces wzrostu gospodarczego. Analiza trendów sekularnych na podstawie produkcji żelaza i stali, Warszawa 1963 Lalik T., Märkte des 12 Jahrhunderts in Polen, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. X, nr 1-2, Warszawa 1962 Le Bras H., La popolazione, w: Storia d’Europa, red. P. Anderson, M. Aymard, P. Bairoch, W. Barberis, C. Ginzburg, Torino 1993 Lesiński H., Handel morski Kołobrzegu w XVII i XVIII wieku, Szczecin 1982 Leverotti F., Alcune osservazioni sulle strutture delle famiglie contadine nell’Italia padana del Basso Medioevo a partire dal famulato, „Popolazione e Storia”, nr 2, Udine 2001 Litak S., Edukacja początkowa w polskich szkołach w XIII–XVIII wieku, Lublin 2010 Livi-Bacci M., Popolazione e alimentazione, Bologna 1993 Livi-Bacci M., La population dans l’histoire de l’Europe, Paris 1999 Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Ładogórski T., Ludność, w: Historia Śląska, t. II: 1763–1850, red. W. Dlugoborski, cz. 1: 1763–1806, Wrocław 1966 Łaczyńska E., Gdańska flota handlowa w 1793 r., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. LVII, nr 2, Warszawa 2009 Łukasiewicz D., Pod znakiem oświecenia: kultura umysłowa, materialna i obyczajowa w Prusach w XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Majewska G., Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991 Malanima P., Pre-Modern European Economy. One Thousand Years (10th–19th Centuries), Leiden-Boston 2009 Malanima P., Urbanization, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, t. I: 1700–1800, Cambridge 2008 Malanima P., The energy basis for early modern growth, 1650–1820, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. B. Prak, London-New York 2005 Małowist M., Wschód a Zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, wyd. 2, Warszawa 2006 Manikowski A., Zmiany czy stagnacja? Z problematyki handlu polskiego w drugiej połowie XVII wieku, „Przegląd Historyczny”, t. LXIV, z. 4, Warszawa 1973 Maur E., Populační vývoj českých komorních panství po válce třicetileté, w: Příspěvky k historické demografii Čech 17.–18. století, („Acta Universitatis Carolinae, Philosophica et Historica”, nr 3) Praha 1972 Mączak A., Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku, Warszawa 1962 Mieleszko W. J., Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku, „Zapiski Historyczne”, t. XXXIII, z. 4, Toruń 1968 Mierzwa E. A., Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego, Łódź 1988 Mierzwa E. A., Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, Piotrków Trybunalski 2001 Mierzwa E. A., Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku, w: Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski, M. Pukianiec, Poznań 2012 Mierzwa E. A., Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003 Mikolajczyk A., Geneza i rozwój nowożytnej monety polskiej na tle europejskim (XVI-poł. XVIII w.), Kraków 1983 Mitch D., Education and skill of the British labour force, w: The Cambridge Economic History of Modern Britain, t. I: Industrialisation, 1700-1860, red. R. Floud, P. Johnson, Cambridge 2008 Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007 Molenda D., Kopalnie rud ołowiu na terenie złóż śląsko-krakowskich w XVI-XVIII wieku. Z dziejów postępu technicznego w eksploatacji kruszców, Wrocław 1972 Morineau M., Croître sans savoir pourquoi: structures de production, démographie et rations alimentaires, w: Histoire de l'alimentation, red. J.-L. Flandrin, M. Montanari, Paris 1996 Němčeková M., Demografický vývoj obyvatelstva farnosti Panny Marie na Louži v Praze v 17. a 18. století, „Historická Demografie”, t. XXXIII, nr 1–2, Praha 2009 Nesládková L., Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu křesťanů a židů, Praha 2003 O'Rourke K. H., Prados de la Escosura L., Daudin G., Trade and empire, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010 Paping R., Colleenteur G., Population Growth and Social Structure in a Market-Oriented Agricultural Economy in the Netherlands 1750–1820, „Obradoiro de Historia Moderna”, t. XIII, Santiago de Compostela 2004 Pérez Moreda V., La population espagnole à l'époque modern (XVIe–XVIIIe siècle), w: Histoire des populations de l'Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: Des origines aux prémices de la révolution démographique, Paris 1997 Perrenoud A., Espacement et arrêt dans le contrôle des naissances, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1989 Perrenoud A., La mortalité des enfants en Europe francophone: état de la question, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1994 Perrenoud A., La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979 Pettegree A., The Reformation World, London-New York 2000 Piasecki E., Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990 Pickl O., Technische fortschritte im Tiroler Bergbau des 16 Jahrhunderts, w: Produttività e tecnologia nei secoli XII–XVII, red. S. Mariotti, Firenze 1981 Poulová M., Plodnost vdaných žen ve farnosti Rožmberk nad Vltavou v 19. století, „Historická Demografie”, t. XXXI, Praha 2007 Puczyński B., Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973 Rejman S., Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne, Rzeszów 2006 Rostworowski E., Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. 4, Warszawa 1994 Rusiński W., Zarys historii gospodarczej powszechnej. Czasy nowożytnie i najnowsze, wyd. 2 uzup., Warszawa 1973 Rychlikowa I., Produkcja zbożowa wielkiej własności w Małopolsce w latach 1764–1805, Warszawa 1967 Sala P., Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des „bourgs moyens”, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Samsonowicz H., Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982 Samsonowicz H., Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968 Schiavoni C. E., Sonnino E., Aspects généraux de l’évolution démographique à Rome: 1598–1824, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Schlumbohm J., Incertitude et régularité des parcours de vie. Enfance, jeunesse, mariage dans une paroisse rurale allemande, XVIIe–XIXe siècles, „Annales de Démographie Historique”, nr 2, Paris 1998 Sonnino E., In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century, w: Socio-economic consequences of sex-ratios in historical perspectives, 1500–1900, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994 Spychała J., Urodzenia w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870, w: Śląskie Studia Demograficzne, t. II: Urodzenia, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1995 Spychała J., Zgony w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870, w: Śląskie Studia Demograficzne, t. III: Zgony, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996 Szultka Z., Polityka gospodarcza państwa i rozwój ekonomiczny Prus, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., Stosunki ustrojowe i społeczne w państwie Fryderyka II, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., Stosunki wyznaniowe i kościelne w Prusach XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., Terytorium i ludność państwa pruskiego w dobie fryderyjańskiej, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szymkiewicz S., Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959 Terrise M., Reconstitution des familles en Scandinavie, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Topolski J., Narodziny kapitalizmu w Europie XIV–XVII wieku, wyd. 2, Warszawa 1987 Topolski J., Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku, w: Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969 Trzoska J., Europejskie uwarunkowania rozwoju miasta, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Trzoska J., Handel i żegluga w pierwszej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Trzoska J., Zmienne koniunktury w handlu i żeglugie gdańskiej, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Turnau I., Moda i technika włókiennicza w Europie od XVI do XVIII wieku, Wrocław 1984 Urban W., Sztuka pisania w województwie krakowskim w XVII i XVIII wieku, „Przegląd Historyczny”, t. LXXV, z. 1, Warszawa 1984 Vandenbroecke Chr., Agriculture flamande et démographie (XVe–XIXe siècles), w: Évolution agraire et croissance démographique, red. A. Fauve-Chamoux, Liège 1987 Van der Woude A. M., Population Developments in the Northern Netherlands (1500–1800) and the Validity of the ‘Urban Graveyard’ Effect, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Wawrzyńczyk A., Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII w., Warszawa 1962 Więclawski B., Zaopatrzenie i konsumpcja w Poznaniu w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa–Poznań 1989 Wójtowicz J., Ludność, terytorium, zabudowa, w: Historia Torunia, red. M. Biskup, t. II, cz. 3: Między barokiem a oświeceniem, Toruń 1996 Wrigley E. A., Davies R. S., Oeppen J. E., Scofield R. S., English Population History from Family Reconstruction 1580–1837, wyd. 2, Cambridge 2005 Wyczański A., Oświata a pozycja społeczna w Polsce XVI stulecia. Próba oceny umiejętności pisania szlachty województwa krakowskiego w drugiej połowie XVI w., w: „Spoleczeństwo staropolskie”, red. A. Wyczański, t. I, Warszawa 1976 Wyczański A., Polska służba dyplomatyczna w latach 1506–1530, w: Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII w., red. Z. Wójcik, Warszawa 1966 Wyczański A., Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580, Warszawa 1960 Wyczański A., Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., Warszawa 1969 Wyczański A., Szlachta polska XVI wieku, Warszawa 2003 Wyczański A., Wschód i Zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Warszawa 2003 Wyrobisz A., Warunki rozwoju przemysłu w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., w: M. Kwapien, J. Maroszek, A. Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.), Wrocław 1976 Zahorski A., Ludność, w: Warszawa w latach 1526–1795, red. A. Zahorski, Warszawa 1984 Zanden van J. L., Early modern economic growth. A survey of the European economy, 1500–1800, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. M. Prak, London-New York 2005 Zanden van J. L., The Development of Agricultural Productivity in Europe, 1500–1800, w: Land Productivity and Agro-systems in the North Sea Area (Middle Ages–20th Century), Turnhout 1999 Zanden van J. L., The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800, Leiden-Boston 2009 Zimowski L., Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972 Zins H., Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967 Żabiński Z., Systemy pieniężne na ziemiach polskich, Wrocław 1981 Żołądź-Strzelczyk D., Peregrinatio academica. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiacach i uniwersytetach niemieckich w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Poznań 1996 Żytkowicz L., Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej, „Zapiski Historyczne”, t. XL1, z. 2, Toruń 1976 Żytkowicz L., Studia nad gospodarstwem wiejskim w dobrach kościelnych w XVI w., Tablice, Warszawa 1962 Dla lat 1795–1918 r. For the years 1795–1918 Allen R. C., Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Allen R. C., Unger R. W., Allen-Unger Global Commodity Prices Database. http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECPdb/about.htm Cardo J. L., Lains P., Public Finance in Portugal, 1796–1910, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Cegielski J., Stosunki mieszkaniowe w Warszawie w latach 1864–1964, Warszawa 1968 Census of England and Wales 1901. General report with appendicets, London 1904 David Th., Nationalisme économique et industrialisation, L’expérience des pays de l’Est (1789–1939), Genève 2009 Dennison T., Simpson J., Agriculture, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, ed. by S. Broadbery, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Eloranta J., Harrison M., War and disintegration 1914–1950, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. II, 1870 to the present, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Farming Since the Famine – Irish Farming Statistics 1847–1996, Dublin 1997 Fontana G. L., The economic development of Europe in the nineteenth century: international exchanges and monetary systems, w: An Economic History of Europe. From expansion to development, red. A. Di Vittorio, Oxon 2006 Fontana G. L., The economic development of Europe in the nineteenth century (III). The process of industrialization, w: An Economic History of Europe. From expansion to development, red. A. Di Vittorio, London 2005 Garðarsdóttir Ó., National Archives of Iceland (NAI), 1901 Census of Iceland. Version 1.0; The Minnesota Population Center, North Atlantic Population Project: Complete Count Microdata. Version 2.0, Minneapolis 2008 Gerber R., Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808–1831, Wrocław 1977 Gerbod P., Resources and management, w: A History of the University in Europe, t. III, Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Century 1800–1945, red. W. Rüegg, Cambridge 2004 Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979 Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II, Paris 1998 Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006 Jezierski A., Leszczyńska C., Historia gospodarcza Polski, Warszawa 1997 Krzyżanowski A., Kumaniecki K., Statystyka Polski, Kraków 1915 Kumor B., Historia Kościoła. Czasy najnowsze, t. VII, Lublin 1991 Lijewski T., Rozwój sieci kolejowej Polski, „Dokumentacja Geograficzna”, z. 5, Warszawa 1959 Livi-Bacci M., La population dans l’histoire de l’Europe, Paris 1999 Łukasiewicz J., Dynamika rozwoju przemysłu na ziemiach polskich, w: Gospodarka przemysłowa i początki cywilizacji technicznej w rolniczych krajach Europy, Wrocław 1977 Łukasiewicz J., Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968 Łukasiewicz J., O strukturze agrarnej Królestwa Polskiego po uwłaszczeniu, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXII, z. 2, Warszawa 1971 Maddison A., The World Economy. t. II, Historical Statistics, Paris 2003 Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939 Materiały Zespołu Statystycznego Komisji Koordynacji Badań nad Historią Przemysłu Komitetu Nauk Historycznych PAN (maszynopis) Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007 Morawski W., Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002 Preussische Statistik, t. LXXVI, cz. 3, Berlin 1884 Puś W., Przemysł Królestwa Polskiego w latach 1870–1914, Łódź 1984 Reports of the Bureau of Statistics of the Department of Agriculture, z. 56, United States of America, 1889. Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich. Rok 1915, Warszawa 1916 Rocznik statystyki Galicji, t. IV, Lwów 1893 Romer E., Weinfeld I., Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917 Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995 Shaw-Taylor L., The occupational structure of England and Wales, c. 1750 to 1911 Sobczak T., Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968 Social-Economic Researches on the History of the East-Central Europe, Budapest 1970 Spoerer M., The evolution of public finances in nineteenth-century Germany, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Statistisches Handbuch für den Preussischen Staat, t. IV, Berlin 1903 Statistique Générale de la France. Annuaire Statistique, t. 48, Paris 1932. Students cabinet library of useful tracts, t. I, Edinburgh 1835 Sundhaussen H., Historische Statistik Serbiens 1834–1914 mit europäischen Vergleichsdaten, München 1989 Szule S., Wartość materiałów statystycznych dotyczących stanu ludności b. Królestwa Polskiego, Warszawa 1920 The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Norway. Version 2.0, Tromsø 2008 The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Sweden. Version 1.0, Minneapolis 2008 The Swedish National Archives, Umeå University Uitkomsten der zesde tienjarige volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op deneen en dertigsten December 1879, Gravenhage 1881 Uitkomsten der achtste tienjaarlijksche volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op deneen en dertigsten December 1899, Gravenhage 1901 Weinfeld I., Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922 Vögele J., Urban mortality change in England and Germany 1870–1913, Liverpool 1998 Zanden van J. L., van Riel A., The development of public finance in the Netherlands, 1815–1914, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012 Dla lat 1918–2010 r. Age-specific fertility rates, 1975 and 1996 or most recent year. United Nations. http://www.un.org/esa/population/pubsarchive Agriculture. Structure of agricultural holdings. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932 Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934 Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941 Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947 Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947 Annual crude steel production, 2010. http://www.rodsteel.org/dms Annual steel production 1980–2012. http://www.worldsteel.org/statistics Beer statistics 2012 edition. http://www.brewersofeurope.org/docs/publications/2012 Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org Blast furnace iron production, 1990–1999, 2010. http://www.rodsteel.org/dms Car production by country, International Organization by Motor Vehicle Manufactures. http://www.oica.net/category/production-statistics CEFS Sugar Statistics 2010, Brussels 2011. http://comitesucre.org Cereals production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974 Compendium of Housing Statistics 1975–1977, United Nations, New York 1980 Compendium of Human Settlements Statistics 1983, United Nations, New York 1985 Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995 Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001 Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011 David Th., Nationalisme économique et industrialisation. L’expérience des pays de l’Est (1789–1939), Genève 2009 Demografia 1992, Warszawa 1992 Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948 Demographic Yearbook 1949–50, United Nations, New York 1950 Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953 Demographic Yearbook 1952, United Nations, New York 1952 Demographic Yearbook 1955, United Nations, New York 1955 Demographic Yearbook 1956, Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, United Nations, New York 1956 Demographic Yearbook 1960, United Nations, New York 1960 Demographic Yearbook 1970, Special Topic. Population Trends, United Nations, New York 1971 Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973 Demographic Yearbook 1977, Special Topic. International Migration Statistics, United Nations, New York 1978 Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980 Demographic Yearbook 1983, United Nations, New York 1985 Demographic Yearbook 1989, United Nations, New York 1991 Demographic Yearbook 1996, United Nations, New York 1997 Demographic Yearbook 1999, United Nations, New York 2001 Demographic Yearbook 2011, United Nations, New York 2011 Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2000), United Nations, New York 2001. http://unstats.un.org Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005. http://unstats.un.org Economic Survey of Europe in 1990–1991, ONZ, Geneva-New York 1991 Encyclopaedia Britannica. Book of the year 1985 Encyclopaedia Britannica. Book of the year 2013. Energy intensity of the economy. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York 2012 Europe in figures – Eurostat Yearbook 2011, Eurostat 2011 European Central Bank. Statistical Data Warehous. http://sdw.ecb.europa.eu/browseSelection Eurostat Yearbook’96. A statistical view on Europe 1985–1995, Eurostat 1996 Eurostat Yearbook 2000. A statistical eye on Europe. Data 1988–1998, Eurostat 2000 Exchange rates (USD monthly averages). Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010). FAOSTAT. http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx FAO. Statistical Database. http://faostat.fao.org Faostat. Nitrogen Fertilizers (production quantity in nutrients). http://faostat.fao.org Faostat. Paper production. http://faostat.fao.org Finanse 1985–1990, Warszawa 1992 Forestry in the EU and the world. A statistical portrait, Eurostat 2011 Former series for euro area countries on monetary aggregates and credit-annual data. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Galenson W., Zellner A., International Comparison of Unemployment Rates, w: The Measurement and Behavior of Unemployment, Universities–National Bureau Economic Research 1957. http://www.nber.org/chapters/c2649 GDP, volume — annual growth rates in percentage. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series, European Commission 2012 General Government Gross Debt. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP) per capita GDP. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org.external/pubs Gross domestic product, constant prices. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs Gross domestic product. Percent change. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs Gross External Debt Position. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport Handel Zagraniczny, „Rynek cukru – stan i perspektywy”. nr 39, czerwiec 2012 Historia gospodarcza Czechosłowacji, red. V. Prucha, Warszawa 1979 Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006 Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999 Hydraulic Cement: World Production by Country. http://www.indexmundi.com/en. Infant mortality rates. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Industry production index — annual data. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table International Statistical Yearbook 1926, Geneva 1927 International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928 International Statistical Yearbook 1928, Geneva 1929 International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930 Jezierski A., Leszczyńska C., Narodowy Bank Polski, 1948–1970, Warszawa 2001 Koziarski S., Transport w Europie, Instytut Śląski, Opole 2005 Kozłowski J., Langner J., Zagajewski T., Atlas wyznań w Polsce, Kraków 1989 Landau Z., Tomaszewski J., Polska w Europie i świecie 1918–1939, Warszawa 2005 Maddison A., The World Economy, t. I: Millennial Perspective, t. II: Historical Statistics, OECD, Paris 2006 Mały Rocznik Statystyczny 1937, Warszawa 1937 Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938 Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939 Mały Rocznik Statystyczny 2013, Warszawa 2013 Matczak M., Oldakowski B., Polskie porty w 2010 roku. Podsumowanie i perspektywy na przyszłość, Raport Actia Consulting, Gdynia 2011 Mean age at first marriage by sex. United Nations Economic Commission for Europe. Statistical Database. http://w3.unece.org Migrations. Eurostat. http://www.epp.eurostat.ec.europa.eu Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007 Monetary aggregates – Narrow Money (M1). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index Morawski W., Dylematy konserwatywnej modernizacji. Polityka gospodarcza Polski międzywojennej, „Acta Oeconomica Pragensia”, nr 7, 2007 Number of cattle, number of pigs, number of sheep. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Nutrition. Final report of the Mixed Committee of the League of Nations on the Relation of Nutrition to Health, Agriculture and Economic Policy, Geneva 1937. http://www.archive.org/details/finalreportofmix Podstawowe stopy procentowe NBP w latach 1989–1997 i w latach 1998–2013. NBP. http://www.nbp.pl/home.aspx?f=dzienne/stopy Population Statistics. European Communities, 2006, Luxembourg 2006 Postal services. Eurostat. http://epp.eurostat.eu.europa.eu Potatoes area and sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Reformy agrarne w socjalistycznych państwach Europy (1944–1948). Zbiór dokumentów i materiałów, red. W. Góra, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1987 Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010 Rocznik Demograficzny 2011, Warszawa 2011 Rocznik Demograficzny 2012, Warszawa 2012 Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska 1928, Warszawa 1929, Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, cz. 1, 1937, Warszawa 1937 Rocznik Statystyczny 1956, Warszawa 1956 Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959 Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961 Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962 Rocznik Statystyczny 1965, Warszawa 1965 Rocznik Statystyczny 1968, Warszawa 1968 Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969 Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971 Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973 Rocznik Statystyczny 1979, Warszawa 1979 Rocznik Statystyczny 1981, Warszawa 1981 Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987 Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989 Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990 Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991 Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992 Rocznik Statystyczny 1993, Warszawa 1993 Rocznik Statystyczny 1995, Warszawa 1995 Rocznik Statystyczny 2002, Warszawa 2002 Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996, Warszawa 1996 Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2000, Warszawa-Szczecin 2000 Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979 Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967 Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2001, Warszawa 2001 Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2000, Warszawa 2000 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, Warszawa 2002 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2006, Warszawa 2006 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, Warszawa 2007 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2011, Warszawa 2011 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1973, Warszawa 1973 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1994, Warszawa 1994 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012 Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966 Roszkowski W., Land reforms in East Central Europe after World War I, w: Eastern Europe and Latin America in the 20th century. International Conference organized by the East European Research Group and Estudios Latinoamericanos, Pultusk 1990 Reasumpcja, „Rynek cukru – stan i perspektywy”, nr 39, czerwiec 2012 Selling prices of crop products (absolute prices) — annual — old codes — data from 1969–2005; Selling prices of crop products (absolute prices) — annual — from 2000. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Shipbuilding statistics, The Shipbuilders Association of Japan, March 2013 Short term interest rates. Money market interest rates — annual data; Central bank interest rates — annual data; historical data. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Short term interest rates. Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx?DatasetCode Smoleniński Z., Ewolucja uspółecznionego rolnictwa krajów socjalistycznych, Warszawa 1976 STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org Statistical Annex of European Economy. European Commission, Spring 2012 Statistical Yearbook of the League of Nations 1927, Geneva 1928 Statistical Yearbook of the League of Nations 1928, Geneva 1928 Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932 Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933 Statistical Yearbook of the League of Nations 1934/35, Geneva 1935 Statistical Yearbook of the League of Nations 1935/36, Geneva 1936 Statistical Yearbook of the League of Nations 1937/38, Geneva 1938 Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939 Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940 Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942 Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943 Statistical Yearbook of the League of Nations 1942/44, Geneva 1945 Statisticzeskij Ježegodnik Stran-Czlenow SEW, Moskwa 1989 Steel Statistical Yearbook 1980, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980 Steel Statistical Yearbook 1999, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 2000 Steel Statistical Yearbook 2011, wyd. Worldsteel Committee on Economic Studies, Brussels 2011 Sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Supply, transformation, consumption. Hard coal. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui The Price of Gold 1257–2011. http://www.measuringworth.com/datasets/gold Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index Total gross electricity generation. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Total population in Urban Audit cities. Standard living conditions in Urban Audit cities, core city. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Trade volume indices. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Goods transport by inland waterways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Goods transport by road. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Navigable inland waterways by carrying capacity of vessels. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Transport. Railway transport – total annual passenger transport and goods transported by type of transport. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Transport. Top 20 ports. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Total length of motorways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Wójtowicz G., Historia monetarna Polski, Warszawa 2003 World Economic Outlook. Databases. World Economic and Financial Surveys, September 2001, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs World Fleet Statistics, wyd. 2007–2010, Lloyd’s Register 2011 Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2011 r. Raport, Warszawa 2012 Yugoslavia 1945–1985. Statistical Review, Beograd 1986 Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012 Noty biograficzne Prof. dr Franciszek Kubiczek (ur. 1940). Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego "Historia Polski w Liczbach" od 1989 r. — inicjator i współautor koncepcji serii wydawniczej i poszczególnych tomów. Prof. ALMAMER Szkoły Wyższej, dziekan Wydziału Ekonomicznego w tejże Szkole, doktor nauk ekonomicznych, absolwent Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1989–1991 prezes Głównego Urzędu Statystycznego, w tym okresie inicjator stałej współpracy z EUROSTAT-em (podpisał z nim pierwszą umowę o współpracę) i wprowadzenia już wtedy europejskich standardów i metodologii do polskiej statystyki publicznej. Zainicjował, trwającą do dzisiaj, współpracę GUS z Instytutem Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. W latach 1996–2007 i od 2012 r. przewodniczący Rady Statystyki przy prezesie Rady Ministrów. Od 2010 r. członek Naukowej Rady Statystycznej przy prezesie GUS. Autor licznych publikacji statystyczno-analitycznych. Od 1991 r. do 2009 r. pracuje w biznesie: był prezesem zarządu Polish Farm Meat Holding sp. z o.o., w ubezpieczeniach (był wiceprezesem zarządu TUiR Warty SA i TU Compensy SA), bankowości i innych instytucjach finansowych (był wiceprezesem zarządu Europejskiego Funduszu Hipotecznego SA). Prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz (ur. 1923). Badacz historii gospodarczej i społecznej XIX i XX wieku. Prorektor Uniwersytetu Warszawskiego (1975–1981), dziekan Wydziału Historycznego UW (1973–1975, 1981–1987), dyrektor Instytutu Historycznego UW (1987–1993), członek Komitetu Nauk Historycznych PAN (1993–1996), członek Polskiego Towarzystwa Historycznego. Autor ok. 200 publikacji. Najważniejsze z nich: Przewrót techniczny w przemyśle Królestwa Polskiego 1852–1886 (1963), Przewrót przemysłowy w przetwórstwie płodów rolnych Królestwa Polskiego (1966), Krach na giełdzie, Zarys historii kryzysów ekonomicznych (1967), Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX wieku (1968), Cztery wieki historii Mazowsza. Szkice z dziejów 1526–1914 (współautor –1968), Białystok w XIX wieku (1972), Studia nad ośrodkami miejskimi w dorzeczu środkowej Wisły (współautor — 1996), Encyklopedia historii gospodarczej Polski (współredaktor i współautor — 1981), Początki cywilizacji przemysłowej na ziemiach polskich (1988), Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) — współredaktor i współautor, Zarys historii Polski w liczbach (redaktor główny i współautor — 2012). Prof. dr hab. Cezary Kuklo (ur. 1954). Profesor zwyczajny Uniwersytetu w Białymstoku, kierownik Katedry Historii Społeczno-Gospodarczej, Demografii i Statystyki w Instytucie Historii i Nauk Politycznych tej uczelni. Dyrektor Centrum Badań Struktur Demograficznych i Gospodarczych Przednowoczesnej Europy Środkowo-Wschodniej utworzonym w Wydziale Historyczno-Socjologicznym. Członek prezydiów Komitetu Nauk Demograficznych i Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz Sekretarz Generalny Polskiego Towarzystwa Historycznego. Opublikował w kraju i zagranicą ponad 300 prac z zakresu historii społeczno-gospodarczej poświęconych m.in.: rodzinie, gospodarstwu domowemu, służbie domowej, kobiecie samotnej i starości w XVI-XVIII w., w tym nowoczesny podręcznik Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej (2009). Zasiada w redakcjach takich czasopism naukowych jak: „Przeszłość Demograficzna Polski” (z-ca red. nacz.), „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, „Społeczeństwo staropolskie. Seria nowa”, „Czasy nowożytnne”, „Studia Podlaskie”, „Biuletyn Historii Pogranicza”, Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) - współautor, Zarys historii Polski w liczbach (współautor — 2012). Dr Cecylia Leszczyńska. Pracownik Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się historią gospodarczą XIX i XX wieku, statystyką historyczną i analizami statystycznego obrazu polskiej gospodarki i społeczeństwa w XX w., historią polskiej bankowości centralnej oraz systemów monetarnych. Autor (współautor) wielu publikacji z tych dziedzin, w ostatnich latach ukazały się m. in.: Historia gospodarcza Polski, Key Text, (2001) [współautor A. Jezierski]; Narodowy Bank Polski 1948–1970, (2001) [współautor A. Jezierski]; Useful or harmful? Money Usury Law in the 2nd Republic of Poland, “Studia Historiae Oeconomicae” vol. 26, (2006), [współautor Ł. Lisiecka]; Zróżnicowanie dochodów w Polsce międzywojennej, [w:] Oblicza nierówności społecznych. Studia interdyscyplinarne, red. J. Klebaniuik, ENETEIA (2007) [współautor Ł. Lisiecka]; Nowe formy agresywnego mercantylizmu? Polityka dewizowo-kursowa w Polsce (1945–1947), „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” t. LXVIII, 2008, s. 65–91; Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) — współautor; Zarys historii polskiej bankowości centralnej 1828–2008 (2010) (An Outline History of Polish Central Banking. http://www.nbp.pl/en/publikacje/); Zarys historii Polski w liczbach. (współautor — 2012); Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924–1936; W systemie Gold Exchange Standard, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego (2013). Andrzej Jezierski (1930–2002). Historyk, w latach 70. pracownik Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Rektor Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Od 1988 do 2002 kierował zespołem powołanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego d.s. opracowania statystyki historycznej Polski. Współautor tabel statystycznych dotyczących XX w. oraz redaktor pierwszych publikacji wydanych w ramach serii Historia Polski w liczbach. Badacz rozwoju przemysłu na ziemiach polskich w XIX w., handlu zagranicznego, demografii, historii gospodarczej i statystyki. nicznego Królestwa Polskiego oraz gospodarki Polski Ludowej. Autor wielu opracowań, monografii i syntez oraz podręczników historii gospodarczej. Do wcześniejszych jego prac należą Ekonomika górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim 1831–1864 (1958) [współautorzy S. Kowalska, J. Jedlicki]; Cenniejsze od złota: z dziejów polskiego hutnictwa żelaza (1961), [współautor S. M. Zawadzki]; Dwa wieki przemysłu w Polsce: zarys dziejów (1966) [współautor S. M. Zawadzki]; Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815–1914 (1967). W latach późniejszych opublikował m. in.: Problemy rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX i XX wieku (1984) oraz kilka wydań podręczników z zakresu historii gospodarczej, w tym: Historia gospodarcza Polski, KeyText, (2001) [współautor C. Leszczyńska]. Autor monografii poświęconych polskim bankom centralnym: Bank Polski SA 1924–1951, (1994) [współautor Cecylia Leszczyńska]; Pierwsze lata działalności Narodowego Banku Polskiego: narodziny systemu finansowego PRL, (1996) [współautor C. Leszczyńska]; Narodowy Bank Polski 1948–1970, NBP, (2001) [współautor C. Leszczyńska]. Andrzej Wyczański (1924–2008). Historyk, profesor Instytutu Historii PAN i Uniwersytetu w Białymstoku, członek PAN. Studiował na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie pod kierunkiem Romana Grodeckiego uzyskał magisterium w 1946 r., a następnie rozpoczął pracę w Instytucie Historycznym UW. Od 1953 r. zatrudniony w Instytucie Historii PAN, gdzie w 1958 r. uzyskał habilitację. Założyciel i kierownik (1949–1959) Stacji Mikrofilmowej Biblioteki Narodowej. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1971 r. W 1983 r. został członkiem PAN. W latach 1993–1996 Wiceprezes i Sekretarz Naukowy PAN. Doktor honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku (1999). W badaniach koncentrował się na historii gospodarczej i społecznej Polski w XVI w. Najważniejsze prace dotyczyły funkcjonowania gospodarki folwarcznej, konsumpcji żywności oraz struktury społeczeństwa staropolskiego. Nawiązywał w nich do osiągnięć francuskiej szkoły Annales, z którą był związany od lat 50. Autor ok. 400 publikacji, w tym 18 książek. Najważniejsze publikacje: Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580, Studia nad konsumpcją żywności w Polsce, Polska w Europie XVI stulecia, Wschód i zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006), (redaktor główny i współautor). Biographical notes Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. (born in 1940). The president of the Editorial Board of "The History of Poland in Numbers" since 1989 — the founder and co-author of the concept of the publication series and individual volumes. A professor of ALMAMER University and the dean of the Faculty of Economics there. A holder of a Ph.D. degree in economic sciences, and a graduate of the Faculty of Economics at the University of Warsaw. The President of the Central Statistical Office in 1989–1991, who initiated a constant cooperation with EUROSTAT (signatory to the first cooperation agreement), introducing the European standards and methodologies to the Polish official statistics. The initiator of the CSO’s cooperation with the Institute of Catholic Church Statistics SAC, which continues until nowadays. The President of the Statistical Council at the Council of Ministers in 1996-2007 and again since 2012. A member of the Scientific Statistical Council at the CSO since 2010. The author of numerous statistical and analytical publications. An active business figure (President of the Board of Polish Farm Meat Holding sp. z o.o.), insurance (Deputy President of the Board of TUiR Warta SA and TU Compensa SA insurance companies), banking and other financial institutions (Deputy President of the Board of the European Mortgage Fund SA) in 1991–2009. Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. (born in 1923). An investigator of the economic and social history of the 19th and 20th century. The Pro-Rector of the University of Warsaw (1975–1981), the Dean of the Faculty of History at the University of Warsaw (1973–1975, 1981–1987), the Head of the History Institute at the University of Warsaw (1987–1993), a member of the Committee on Historical Sciences at the Polish Academy of Sciences (1993–1996), a member of the Polish Historical Society. The author of approximately 200 publications, including: "Przewrót techniczny w przemyśle Królestwa Polskiego 1852–1886" (Technical revolution in the industry of the Kingdom of Poland in 1852–1886) (1963), "Przewrót przemysłowy w przetwórstwie płodów rolnych Królestwa Polskiego" (Industrial revolution in the processing of agricultural crops in the Kingdom of Poland) (1966), "Krach na giełdzie, Zarys historii kryzysów ekonomicznych" (Stock market crash. An outline of the economic crises history) (1967), "Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX wieku" (The agrarian crisis in the Polish territory at the end of the 19th century) (1968), "Cztery wieki historii Mazowsza. Szkice z dziejów 1526–1914" (Four centuries of the Masovian history. An outline of 1526–1914) (co-author — 1968), "Biały stok w XIX wieku” (Białystok in the 19th century) (1972), “Studia nad ośrodkami miejskimi w dorzeczu środkowej Wisły” (A study of urban centres in the central Vistula basin) (co-author — 1996), “Encyklopedia historii gospodarczej Polski” (Encyclopaedia of the economic history of Poland) (co-editor and co-author — 1981), “Początki cywilizacji przemysłowej na ziemiach polskich” (The beginnings of industrial civilisation in the Polish territory) (1988), Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) — współredaktor i współautor, (The History of Poland in Numbers, v. 1 The State. The Society — 2003, v. 2 The Economy — 2006) — a co-editor and co-author, “Zarys historii Polski w liczbach” (An Outline History of Poland in Numbers) — the editor-in-chief and co-author (2012). Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. (born in 1954). An ordinary professor of the University of Białystok, the Head of the Faculty of Socio-Economic History, Demography and Statistics in the Institute of History and Political Sciences at the said University. The Head of the Centre of the Demographic and Economic Structure Studies in the Pre-Modern Central and Eastern Europe, established within the Faculty of History and Sociology. A member of the Presiding Boards of the Committee of Demographic Studies and Committee on Historical Sciences at the Polish Academy of Sciences. The Secretary General of the Polish Historical Society. The author of over 300 works on the socio-economic history, published both in the country and abroad, dealing with such topics as family, households, household service, single women and senility in the 16th–18th century, including a modern handbook “Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej” (Demography of the Pre-Partition Republic of Poland) (2009). A member of the Editorial Boards of the following scientific magazines: “Przeszłość Demograficzna Polski” (The demographic past of Poland) (Deputy Editor-In-Chief), “Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” (Yearbooks of the Social and Economic History), “Społeczeństwo staropolskie”. “Seria nowa” (The Old Polish society. The new series), “Czasy nowożytne” (The modern times), “Studia Podlaskie” (The Podlasie studies), “Biuletyn Historii Pogranicza” (The bulletin on the borderline history), “Historia Polski w liczbach” t. I. “Państwo. Społeczeństwo”, t. II. “Gospodarka” (The History of Poland in Numbers, v. 1. The State. The Society — 2003, v. 2. The Economy (2006) — co-author, “Zarys historii Polski w liczbach” (An Outline History of Poland in Numbers” — co-author 2012). Cecylia Leszczyńska, Ph.D. An employee of the Faculty of Economic Sciences at the University of Warsaw. An investigator of the economic history of the 19th and 20th centuries, dealing with historical statistics and analyses of the statistical outline of the Polish economy and society in the 20th century, the history of Polish central banking and monetary systems. The author (or co-author) of several publications in the reference fields, recently including "Historia gospodarcza Polski" (The economic history of Poland, Key Text, (2001) [co-author A. Jezierski]; "Narodowy Bank Polski 1948-1970" (The National Bank of Poland in 1948–1970), (2001) [co-author A. Jezierski]; Useful or harmful? Money Usury Law in the 2nd Republic of Poland, "Studia Historiae Oeconomicae" vol. 26, (2006), [co-author L. Lisiecka]; Zróżnicowanie dochodów w Polsce międzywojennej (Diversification of income in the inter-war Poland) [in:] Oblicza nierówności społecznych. Studia interdyscyplinarne (Various aspects of social inequalities. Interdisciplinary studies), ed. J. Klebaniuk, ENETEIA (2007) [co-author L. Lisiecka]; Nowe formy agresyjnego merkantylizmu? Polityka dewizowo-kursowa w Polsce (1945–1947) (New forms of aggressive mercantilism? The foreign currency exchange policy of Poland in 1945–1947), "Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych" (Yearbooks of the Social and Economic History) v. LXVIII, 2008, pp. 65–91; "Historia Polski w liczbach" t. I. "Państwo. Społeczeństwo", t. II. "Gospodarka" (The History of Poland in Numbers, v. 1. The State. The Society — 2003, v. 2. The Economy — 2006) — co-author; "Zarys historii polskiej bankowości centralnej 1828–2008" (An Outline History of Polish Central Banking. http://www.nbp.pl/en/publikacje/) (2010); "Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo. Gospodarka" (An Outline History of Poland in Numbers. The Society. The Economy — co-author (2012); "Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924–1936. W systemie Gold Exchange Standard" (The Polish monetary and currency policy in 1924–1936. The Gold Exchange Standard), "The University of Warsaw Publishing Press" (2013). Andrzej Jezierski (1930–2002). A historian and employee of the Faculty of Economic Sciences at the University of Warsaw in the 1970s. The Rector of the University of Warsaw Branch in Białystok. The leader of the team for developing the historical statistics of Poland, established by the President of the Central Statistical Office, in 1988–2002. A co-author of the statistical tabulations on the 20th century and the editor of the first publications released as part of The History of Poland in Numbers. An investigator into the industrial development in the Polish territory in the 19th century, foreign trade of the Kingdom of Poland, and the economy in the People’s Republic of Poland. The author of numerous compilations, monographs and syntheses, as well as economic history handbooks. His earlier publications include "Ekonomika górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim 1831–1864" (The economics of mining and steel industry in the Kingdom of Poland in 1831–1864) (1958) [co-authors S. Kowalska and J. Jedlicki]; "Cenniejsze od złota: z dziejów polskiego hutnictwa żelaza" (More precious than gold: from the history of the Polish steel industry) (1961), [co-author S. M. Zawadzki]; "Dwa wieki przemysłu w Polsce: zarys dziejów" (Two centuries of the Polish industry: an outline) (1966) [co-author S. M. Zawadzki]; "Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815–1914" (Foreign trade in the Kingdom of Poland in 1815–1914) (1967). His more recent publications include "Problemy rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX i XX wieku" (The economic development problems in the Polish territory in the 19th and 20th century) (1984) and several handbooks on economic history, including "Historia gospodarcza Polski" (The economic history of Poland), KeyText (2001) [co-author C. Leszczyńska]. The author of monographs devoted to the Polish central banks, including "Bank Polski SA 1924–1951" (The Polish Bank SA in 1924–1951) (1994) [co-author Cecylia Leszczyńska]; "Pierwsze lata działalności Narodowego Banku Polskiego: narodziny systemu finansowego PRL" (The first years of activity of the National Bank of Poland: the emergence of the financial system of the People’s Republic of Andrzej Wyczajski (1924–2008). A historian, a professor of the Institute of History at the Polish Academy of Sciences and the University of Białystok, and a member of the Polish Academy of Sciences. A former student of the Secret University of Warsaw and the Jagiellonian University, where he earned his Master’s Degree in 1946 under the supervision of Roman Grodecki, and then started work in the History Institute at the University of Warsaw. An employee of the Institute of History at the Polish Academy of Sciences from 1953, where in 1958 he was habilitated. The founder and manager (1949–1959) of the Microfilm Station of the National Library. In 1971 he became an ordinary professor and in 1983 a member of the Polish Academy of Sciences. Deputy President and Scientific Secretary at the Polish Academy of Sciences in 1993–1996. An honorary degree of the University of Białystok (1999). His studies focused on the economic and social history of Poland in the 16th century. His major works concerned the functioning of the grange economy, food consumption and the Old Polish society structure. He referred to the achievements of the French school of Annales, with which he was associated from the 1950s. The author of approximately 400 publications, including 18 books. The major ones are "Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580" (Studies on granges in Poland in 1500–1580), "Studia nad konsumpcją żywności w Polsce" (Studies on food consumption in Poland), "Polska w Europie XVI stulecia" (Poland in the 16th century Europe), "Wschód i zachód Europy w początkach doby nowożytniej" (The east and west of Europe at the outset of the modern era), "Historia Polski w liczbach", t. I "Państwo. Społeczeństwo", t. II "Gospodarka" (The History of Poland in Numbers, v. 1 The State. The Society (2003), v. 2 The Economy (2006) — editor-in-chief and co-author.	49d73781-b51d-4251-95f6-e06413f35805	finepdfs	1.328125	CC-MAIN-2022-27	https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5501/34/1/1/historia_polski_w_liczbach_tom_trzeci_polska_w_europie.pdf	2022-06-26T17:30:10+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103271763.15/warc/CC-MAIN-20220626161834-20220626191834-00689.warc.gz	598,349,705	0.861511	0.998565	0.998565	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 130, 329, 2014, 3804, 5680, 8367, 12195, 16013, 19837, 23673, 26891, 29677, 33655, 37567, 41531, 45646, 48235, 50971, 54726, 58643, 62503, 66278, 69558, 72770, 75797, 79561, 83430, 87232, 89786, 92603, 96557, 100587, 104778, 108899, 112445, 11578...	1	0
Zarządzenie Nr RAG.0050.76.2012 Burmistrza Łomianek z dnia 06 lipca 2012 roku w sprawie zmian skonsolidowanego planu finansowego budżetu Gminy Łomianki na 2012 rok Na podstawie art. 247 ust. 1 oraz art. 257 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zmianami) oraz art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity z 2001 r., Dz. U. Nr 142, poz. 1591 ze zmianami) zarządza się, co następuje: § 1. W skonsolidowanym planie finansowym budżetu Gminy Łomianki na rok 2012, przyjętym Zarządzeniem Nr RAG.0050.16.2012 Burmistrza Łomianek z dnia 17 lutego 2012 roku z późniejszymi zmianami, wprowadza się zmiany, zgodnie z Załącznikiem Nr 1 – Skonsolidowany plan wydatków budżetu Gminy Łomianki na 2012 rok. § 2. Zobowiązuje się kierowników referatów oraz kierowników jednostek organizacyjnych do ścisłego przestrzegania planu finansowego, zgodnie z załącznikiem. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Tomasz Dąbrowski \| Lp. \| Dział \| Rozdział \| Wyszczególnienie \| § \| Plan budżetu \| Zwiększenie \| Zmniejszenie \| Plan po zmianach \| \|-----\|-------\|----------\|------------------\|---\|--------------\|-------------\|--------------\|-----------------\| \| 1 \| 750 \| \| Administracja publiczna \| \| 8 543 999,19 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 8 543 999,19 \| \| \| \| 75023 \| Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) \| \| 7 439 163,00 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 7 439 163,00 \| \| \| \| \| Podróże służbowe krajowe \| 4410 \| 7 792,00 \| 1 000,00 \| \| 8 792,00 \| \| \| \| \| Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej \| 4700 \| 12 000,00 \| \| 1 000,00 \| 11 000,00 \| \| 2 \| 801 \| \| Oświata i wychowanie \| \| 27 110 317,31 \| 3 759,00 \| 3 759,00 \| 27 110 317,31 \| \| \| \| 80195 \| Pozostała działalność \| \| 1 387 903,31 \| 3 759,00 \| 3 759,00 \| 1 387 903,31 \| \| \| \| \| Zwrot dotacji oraz płatności, w tym wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości \| 2910 \| 0,00 \| 3 476,00 \| \| 3 476,00 \| \| \| \| \| Zakup usług pozostałych \| 4300 \| 27 100,00 \| \| 3 759,00 \| 23 341,00 \| \| \| \| \| Odsetki od dotacji oraz płatności: wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości \| 4560 \| 0,00 \| 283,00 \| \| 283,00 \| \| 3 \| 851 \| \| Ochrona zdrowia \| \| 890 000,00 \| 1 400,00 \| 1 400,00 \| 890 000,00 \| \| \| \| 85154 \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi \| \| 347 000,00 \| 1 400,00 \| 1 400,00 \| 347 000,00 \| \| \| \| \| Podróże służbowe krajowe \| 4410 \| 3 000,00 \| \| 1 400,00 \| 1 600,00 \| \| \| \| \| Podróże służbowe zagraniczne \| 4420 \| 0,00 \| 1 400,00 \| \| 1 400,00 \| Ogółem \| \| \| \| \| 85 750 175,17 \| 6 159,00 \| 6 159,00 \| 85 750 175,17 \| per saldo 0,00 SKARBNIK mgr Ewa Rusak BORMISTRZ Tomasz Dąbrowski	<urn:uuid:7c1033e2-7784-4dbc-9594-060f1c89053a>	finepdfs	1.138672	CC-MAIN-2024-10	https://bip.lomianki.pl/download.php?s=2&id=12437	2024-02-21T02:53:25+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473360.9/warc/CC-MAIN-20240221002544-20240221032544-00108.warc.gz	145,385,783	0.93804	0.999906	0.999906	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1027, 3425 ]	1	0
Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Bułgaria Bułgaria 1 Do jakiego sądu należy się zwrócić: do sądu powszechnego orzekającego w sprawach cywilnych czy do sądu szczególnego (na przykład sądu orzekającego w sprawach z zakresu prawa pracy)? W postępowaniu cywilnym odpowiedzialność za rozpoznawanie i rozstrzyganie sporów i innych kwestii prawnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych spoczywa na sądach powszechnych (art. 14 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego (Grazhdanski protsesualen kodeks, GPK). W niektórych dużych sądach okręgowych funkcjonują odrębne wydziały gospodarcze działające niezależnie od wydziałów karnych i cywilnych. Powództwa odszkodowawcze z tytułu szkód wyrządzonych osobom fizycznym lub prawnym w rezultacie niezgodnych z prawem działań, czynności lub zaniechań ze strony organów wykonawczych i urzędników w toku czynności administracyjnoprawnych lub w związku z takimi czynnościami stanowią wyjątek od tej zasady. Sądami właściwymi do rozpoznawania tego rodzaju spraw w pierwszej instancji są sądy administracyjne, które rozpoznają wszystkie sprawy administracyjne dotyczące wydania, zmiany, uchylenia lub unieważnienia aktów administracyjnych i porozumień administracyjnych oraz ochrony przed bezprawnymi czynnościami i zaniechaniami organów administracji, z wyjątkiem spraw, w których sądem właściwym jest Najwyższy Sąd Administracyjny (Varhoven administrativen sad). W obszarze prawa cywilnego nie funkcjonują żadne inne sądy szczególne. Zgodnie z prawem bułgarskim ofiara przestępstwa może wytoczyć powództwo o odszkodowanie z tytułu poniesionej szkody zarówno w toku postępowania cywilnego, jak i w toku postępowania karnego wszczętego przeciwko oskarżonemu. Pozew adhezyjny w toku postępowania karnego można wnieść zarówno przeciwko oskarżonemu, jak i przeciwko dowolnej innej osobie, która ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone przestępstwem. Należy pamiętać o tym, że sąd może odmówić rozpoznania powództwa cywilnego w toku postępowania karnego. W takim przypadku ofiara może wytoczyć powództwo i dochodzić swoich praw w toku standardowego postępowania cywilnego. 2 W przypadku gdy właściwość mają sądy powszechne orzekające w sprawach cywilnych (tj. sądy, które odpowiadają za rozpoznawanie takich spraw), w jaki sposób mogę się dowiedzieć, do którego z nich należy się zwrócić? 2.1 Czy istnieje rozróżnienie w hierarchii sądów powszechnych orzekających w sprawach cywilnych (na przykład sądy rejonowe są sądami niższej instancji, a sądy okręgowe są sądami wyższej instancji), a jeżeli tak, który z nich jest właściwy w mojej sprawie? Sąd rejonowy ( ) jest sądem pierwszej instancji we wszystkich sprawach cywilnych, które nie należą w pierwszej instancji do właściwości sądu rayonen sad okręgowego ( ) (art. 103 GPK). okrazhen sad Zgodnie z art. 104 GPK sądy okręgowe pełnią funkcję sądów pierwszej instancji w następujących sprawach: w sprawach dotyczących ustalenia lub zaprzeczenia pochodzenia dziecka, rozwiązania stosunku przysposobienia, orzeczenia ubezwłasnowolnienia lub jego uchylenia; w sprawach o własność nieruchomości lub inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50 000 lewów; w sprawach cywilnych lub gospodarczych, w których wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 25 000 lewów (chyba że sprawa dotyczy świadczeń alimentacyjnych, jest to sprawa z zakresu prawa pracy lub roszczeń o zwrot nieautoryzowanych wydatków); w sprawach dotyczących niedopuszczalnej, nieważnej lub nieprawidłowej rejestracji spółki, w przypadku której zgodnie z przepisami sądy okręgowe są właściwe w pierwszej instancji; w przypadku przedmiotowej kumulacji roszczeń w jednym pozwie, gdy te roszczenia mają być rozpatrywane w jednym postępowaniu, niezależnie od ich wysokości, jeżeli sprawa należy do właściwości sądu okręgowego; w sporach rozpatrywanych przez sąd okręgowy na mocy innych przepisów. Zgodnie z ustawą o handlu (Targovski Zakon) wytoczone zgodnie z przepisami tej ustawy powództwa dotyczące ochrony praw przysługujących wspólnikowi spółki, zaskarżenia uchwały podjętej przez wspólników spółki, stwierdzenia nieważności umowy spółki, rozwiązania spółki przez sąd lub wszczęcia postępowania upadłościowego rozpoznaje sąd okręgowy właściwy ze względu na siedzibę statutową spółki. W sprawach upadłościowych sądem właściwym jest sąd okręgowy właściwy dla miejsca, w którym przedsiębiorca ma siedzibę w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Sądy administracyjne są sądami właściwymi do rozpoznawania w pierwszej instancji spraw o odszkodowanie z tytułu bezprawnych czynności, działań lub zaniechań ze strony organów administracji i urzędników. Powództwo cywilne wytoczone w toku postępowania karnego rozpoznaje sąd właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie popełnionego przestępstwa. 2.2 Właściwość miejscowa (który sąd jest właściwy do rozpoznania mojej sprawy: sąd w mieście A czy w mieście B?). 2.2.1 Podstawowa zasada ustalania właściwości miejscowej Powództwo należy wytoczyć przed sąd właściwy dla okręgu ( ), w którym znajduje się miejsce zamieszkania, siedziba statutowa lub siedziba zarządu rayonen pozwanego. Powództwo przeciwko osobie prawnej należy wytoczyć przed sąd właściwy miejscowo dla jej siedziby statutowej. W przypadku sporów wynikających z bezpośrednich kontaktów z filiami lub oddziałami osób prawnych powództwa można alternatywnie wytoczyć przed sąd właściwy miejscowo dla siedziby tych filii lub oddziałów. Powództwa przeciwko organom państwa i instytucjom rządowym, uwzględniając ich filie i oddziały, należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca powstania stosunku prawnego leżącego u podstaw sporu. Jeżeli taki stosunek prawny powstał za granicą, powództwo należy wytoczyć przed właściwy sąd w Sofii. Powództwo przeciwko osobie o nieznanym adresie zamieszkania należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania jej pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego, a jeżeli okaże się to niemożliwe – przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania powoda. Zasada ta ma również zastosowanie, jeżeli pozwany zamieszkuje poza granicami Bułgarii. Jeżeli powód również zamieszkuje poza granicami Bułgarii, powództwo należy wytoczyć przed właściwy sąd w Sofii. Powództwo przeciwko małoletniemu lub osobie ubezwłasnowolnionej należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania ich przedstawiciela ustawowego. PL PL Powództwa dotyczące dziedziczenia, odwołania testamentu w całości lub w części, działu spadku lub unieważnienia umowy o dział spadku należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca otwarcia spadku. Jeżeli spadkodawca jest obywatelem bułgarskim, lecz spadek otwarto poza granicami Bułgarii, powództwo należy wytoczyć przed sąd właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Bułgarii albo dla miejsca położenia składników majątku. 2.2.2 Wyjątki od podstawowej zasady 126.96.36.199 W jakim przypadku mam możliwość wyboru pomiędzy sądem w miejscu zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady) a innym sądem? Powództwo o zaspokojenie umownych roszczeń pieniężnych można wytoczyć przed sąd właściwy dla aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego. Roszczenia alimentacyjne można również zgłosić do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania powoda. Pracownicy mogą wytoczyć powództwo przeciwko pracodawcy również przed sąd właściwy ze względu na miejsce, w którym zazwyczaj świadczona jest praca. Spory z zakresu prawa pracy między osobami zagranicznymi, zagranicznymi przedsiębiorstwami lub spółkami joint venture posiadającymi siedzibę statutową w Bułgarii a zagranicznymi pracownikami pracującymi dla tych podmiotów na terenie Bułgarii są rozstrzygane przez sądy właściwe ze względu na siedzibę statutową pracodawcy, chyba że strony uzgodniły inaczej. Spory z zakresu prawa pracy między pracownikami posiadającymi obywatelstwo bułgarskie pracującymi za granicą dla pracodawców bułgarskich są rozpatrywane przez właściwy sąd w Sofii (jeżeli powództwo wytoczono przeciwko pracodawcy) lub przez sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pracownika w Bułgarii (jeżeli powództwo wytoczono przeciwko pracownikowi). Powództwo o zaspokojenie roszczenia z czynu niedozwolonego można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca, w którym wyrządzono szkodę. Jeżeli pozwani mają miejsca zamieszkania lub siedziby w różnych okręgach sądowych lub jeżeli przedmiotem roszczenia jest majątek położony w więcej niż jednym okręgu sądowym, powództwo należy wytoczyć przed wybrany przez powoda sąd w jednym z tych okręgów. 188.8.131.52 W jakim przypadku muszę wybrać sąd inny niż ten właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady)? Sprawy dotyczące praw rzeczowych na nieruchomości, zniesienia współwłasności nieruchomości, ustalenia przebiegu granic nieruchomości lub przywrócenia naruszonego posiadania rozpatruje sąd właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Powództwa dotyczące zawarcia umowy o ustanowienie lub przeniesienie praw rzeczowych na nieruchomości lub rozwiązania, unieważnienia lub stwierdzenia nieważności umowy dotyczącej praw rzeczowych na nieruchomości należy również wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca położenia nieruchomości. Powództwa wytaczane przez konsumentów i powództwa przeciwko konsumentom należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca pobytu konsumenta, a w jego braku – przed sąd właściwy dla jego miejsca zamieszkania. Powództwa o wypłatę odszkodowania zgodnie z przepisami kodeksu ubezpieczeń (Kodeks za zastrahovaneto) wytaczane przez osobę poszkodowaną przeciwko ubezpieczycielowi, Funduszowi Gwarancyjnemu (Garantsionen fond) i Krajowemu Biuru Bułgarskich Ubezpieczycieli Pojazdów (Natsionalno byuro na balgarskite avtomobilni zastrahovateli) należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby statutowej powoda w chwili wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego lub dla miejsca wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego. Powództwo o odszkodowanie z tytułu szkód wyrządzonych przestępstwem należy wytoczyć przed sąd, który wszczął odpowiednie postępowanie karne, w celu jednoczesnego rozpoznania tego powództwa w toku postępowania karnego. 184.108.40.206 Czy strony mogą samodzielnie określić jako właściwy sąd, który w innym wypadku nie byłby właściwy? Co do zasady strony nie mogą zmienić w drodze umowy właściwości sądu wynikającej z obowiązujących przepisów. Strony sporu majątkowego mogą wyłączyć stosowanie przepisów dotyczących właściwości miejscowej, podpisując umowę prorogacyjną. Nie jest to jednak możliwe, jeżeli sprawa dotyczy praw rzeczowych, zniesienia współwłasności, ustalenia przebiegu granic nieruchomości lub przywrócenia naruszonego posiadania nieruchomości, zawarcia umowy o ustanowienie lub przeniesienie praw rzeczowych na nieruchomości bądź rozwiązania, unieważnienia lub stwierdzenia nieważności umowy dotyczącej praw rzeczowych na nieruchomości, ponieważ w takich sprawach właściwość miejscową regulują odpowiednie przepisy. W postępowaniach na gruncie prawa ochrony konsumentów lub prawa pracy umowy prorogacyjne między stronami uznaje się za ważne wyłącznie w przypadku, gdy zawarto je po zaistnieniu sporu. W sporach majątkowych strony mogą zawrzeć umowę o oddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, chyba że sprawa dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości, świadczeń alimentacyjnych lub stosunku pracy. Aby wszcząć postępowanie arbitrażowe, wszystkie zainteresowane strony muszą zawrzeć specjalną umowę procesową – umowę o arbitraż ( ). Sąd polubowny może korzystać z arbitrazhno sporazumenie wszelkich właściwych źródeł prawa międzynarodowego oraz ze szczególnego bułgarskiego źródła prawa, tj. ustawy o arbitrażu w międzynarodowych sporach gospodarczych (Zakon za mezhdunarodniya targovski arbitrazh). Zgodnie z tą ustawą umowa o arbitraż oznacza porozumienie, na mocy którego wszystkie zainteresowane strony zgadzają się, by sąd polubowny rozstrzygał wszystkie lub niektóre spory, które mogą powstać lub powstały między stronami w związku z danym stosunkiem umownym lub pozaumownym. Umowa ta może przybrać formę klauzuli arbitrażowej zawartej w innej umowie lub odrębnej umowy. Umowa o arbitraż wymaga formy pisemnej. Sąd polubowny może być instytucją stałą lub może zostać powołany w celu rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Posiedzenia sądu polubownego mogą się odbywać za granicą, jeżeli poza granicami Bułgarii znajduje się miejsce zwykłego pobytu jednej ze stron, jej miejsce prowadzenia działalności zgodnie z umową spółki lub siedziba centralnego kierownictwa. 3 W przypadku gdy właściwość mają sądy szczególne, w jaki sposób mogę dowiedzieć się, do którego z nich należy się zwrócić? Jedynymi sądami szczególnymi orzekającymi w sprawach cywilnych w Bułgarii są sądy administracyjne. Powództwa odszkodowawcze przeciwko organom wykonawczym można wytoczyć przed sąd administracyjny właściwy dla miejsca wystąpienia szkody lub dla aktualnego miejsca zamieszkania lub siedziby statutowej poszkodowanego, a jeżeli pozew taki dołącza się do skargi na samą decyzję administracyjną, należy go wnieść do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania lub siedziby skarżącego (art. 133 ust. 5 kodeksu postępowania administracyjnego – Administrativno protsesualen kodeks). Sądy administracyjne są właściwe we wszystkich sprawach administracyjnych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla Najwyższego Sądu Administracyjnego. Najwyższy Sąd Administracyjny rozpatruje w pierwszej instancji odwołania od: aktów wydanych przez organ publiczny niebędący organem samorządu terytorialnego, aktów wydanych przez Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, Wiceprezesa Rady Ministrów lub Ministrów, decyzji Najwyższej Rady Sądownictwa, aktów wydanych przez Narodowy Bank Bułgarii oraz wszelkich innych aktów przewidzianych w ustawie. Ostatnia aktualizacja: 10/09/2021 Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.	<urn:uuid:36d85d67-4bfa-4cec-aca9-07f0929c3d3c>	finepdfs	3.884766	CC-MAIN-2024-22	https://e-justice.europa.eu/printContentPdf.do?plang=pl&idTaxonomy=85&idCountry=bg&action=printContentPdf&initExpCourtRes=1	2024-05-25T23:43:58+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058858.81/warc/CC-MAIN-20240525222734-20240526012734-00245.warc.gz	186,257,190	1.000003	1.000003	1.000003	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 6767, 14841 ]	1	0
Edukacja IPN https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/oben/katowice/konkursy-i-projekty/ogolnopolski-konkurs-re/115493,Ga la-ﬁnalowa-IV-ogolnopolskiego-konkursu-recytatorskiego-W-kregu-poezji-i-prozy.html 2022-10-02, 04:24 Gala ﬁnałowa IV ogólnopolskiego konkursu recytatorskiego „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück" – Ruda Śląska, 12 kwietnia 2018 Laureatkami konkursu zostały Julia Łamacz z Sosnowca i Ludwika Gołaszewska-Siwiak z Opola 26 ﬁnalistów rywalizowało o zwycięstwo w IV Ogólnopolskim Konkursie „W Kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück". W półﬁnałowych przesłuchaniach udział wzięło ponad 300 uczniów. Gala ﬁnałowa odbyła się 12 kwietnia (czwartek) w Miejskim Centrum Kultury im. Henryka Bisty w Rudzie Śląskiej (ul. Niedurnego 69). O godz. 10.30 w tamtejszej galerii „Fryna" dziennikarze spotkali się z gośćmi honorowymi gali – byłymi więźniarkami obozów Ravensbrück, Auschwitz i w Potulicach, m.in. dr Wandą Półtawską, Marią Lelonek, Kamilą Sycz, Ireną Cyrankiewicz oraz Zdzisławą Włodarczyk. Konkurs odbywa się w kwietniu - miesiącu pamięci narodowej o więźniarkach obozu KL Ravensbrück. Skierowany jest do uczniów klas VII szkół podstawowych, klas gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Przesłuchania zorganizowano w oddziałach IPN w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Szczecinie, Gdańsku, Łodzi, Kielcach, Lublinie, Katowicach, Wrocławiu, Rzeszowie, Bydgoszczy i Białymstoku. – Tematyka jest bardzo trudna, ale mimo to z roku na rok na eliminacje wojewódzkie zgłasza się coraz więcej chętnych. W zeszłym roku były to 204 osoby, a w tym już 318 - mówi Anna Krzysteczko, zastępca prezydenta miasta Ruda Śląska. – Biorąc udział w konkursie uczniowie mierzą się z literaturą faktu. W Miejskim Centrum Kultury spotkają się cztery pokolenia, tworzymy most pamięci mówi Maria Lorens pomysłodawca konkursu, córka śp więźniarki KL Ravensbrück Katarzyny Matei. Finaliści przyjechali do Katowic w środę, 11 kwietnia. W Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. H. Sławika uczestniczyli w warsztatach prowadzonych przez historyka IPN oraz Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Ravensbrück. Podczas gali ﬁnaliści zaprezentowali wiersze lub fragmenty prozy obozowej. Na zakończenie uczestnicy wydarzenia wysłuchali wykładu dr Wandy Półtawskiej, byłej więźniarki obozu w Ravensbrück, na której dokonywano operacji pseudomedycznych. Dr Półtawska była świadkiem w Procesie Norymberskim. Nagrodą dla wszystkich ﬁnalistów oraz ich nauczycieli był wspólny wyjazd do Niemiec - Miejsca Pamięci KL Ravensbrück oraz Berlina w dniach 18-21 maja 2018 r. W gali ﬁnałowej wzięli udział m.in.: Barbara Oratowska - kustosz Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem" w Lublinie, Elżbieta Seferowicz - córka poetki obozowej Marii Rutkowskiej-Kurcyusz, Michał Neumann – syn śp. więźniarki, sławnej malarki Marii Hiszpańskiej-Neumann, prof. Elżbieta Kuta, prezes Stowarzyszenia Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Ravensbrück, kapelan Stowarzyszenia ks. dr Robert Ogrodnik. Gali towarzyszyła prezentacja wystawy „I trzeba było żyć… Losy kobiet z KL Ravensbrück". Ekspozycja powstała w Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem" (Oddział Muzeum Lubelskiego) i w wersji pierwotnej ukazywała losy więźniarek pochodzących z Lublina i Warszawy. Została rozszerzona o wątek więźniarek z terenu obecnego województwa śląskiego, przygotowany przez katowicki oddział IPN. Wystawa przybliża historię największego w III Rzeszy obozu koncentracyjnego dla kobiet. Pokazuje również, jak kilkunastoletnie dziewczyny walczyły o godność i wartości w realiach KL Ravensbrück. Twórcy ekspozycji zdecydowali się zaprezentować współczesne wizerunki więźniarek – a nie zdjęcia z lat młodości – by pokazać, jak doświadczenia obozowe wpłynęły na życie kobiet. Również w holu MCK-u dla każdego z gości przygotowany będzie egzemplarz biuletynu, wydanego przez katowicki oddział IPN, zatytułowany "Most między pokoleniami". Wydawnictwo jest swego rodzaju ewaluacją ubiegłorocznej edycji konkursu i zawiera m.in. relację z wyjazdu ﬁnalistów do Ravensbrück oraz ich wiersze i przemyślenia. 1 1 2 2 3 3 4 4 6 6 7 7 8 8 9 9 10 10 11 11 13 13 Organizatorami konkursu są Instytut Pamięci Narodowej, Miasto Ruda Śląska oraz Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbruck. Przedsięwzięcie objęte jest honorowym patronatem Małżonki Prezydenta RP Agaty Kornhauser-Dudy. Organizatorów wspierają: Ośrodek dla Niepełnosprawnych Najświętsze Serce Jezusa w Rudzie Śląskiej oraz pomysłodawca konkursu Maria Lorens, córka byłej więźniarki KL Ravensbrück. zdjęcie zajawkowe Opcje strony Drukuj tą stronę Generuj PDF z tej strony Powiadom o tej stronie	<urn:uuid:7884f93e-960f-49a8-b22a-0252fccfdc67>	finepdfs	2.011719	CC-MAIN-2022-40	https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/oben/katowice/konkursy-i-projekty/ogolnopolski-konkurs-re/115493,Gala-finalowa-IV-ogolnopolskiego-konkursu-recytatorskiego-W-kregu-poezji-i-prozy.pdf	2022-10-02T02:24:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337244.17/warc/CC-MAIN-20221002021540-20221002051540-00148.warc.gz	273,081,871	0.999708	0.999683	0.999683	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3208, 4234, 4268, 4818 ]	1	0
Wyciąg z Tabeli oprocentowania kredytów w złotych udzielanych przez Bank Spółdzielczy w Goleniowie 1. Stopy procentowe dla kredytów i pożyczek są ustalane w stosunku rocznym i są w okresie umownym stopami zmiennymi lub stałymi. 2. Wysokość oprocentowania zadłużenia przeterminowanego: 1 Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie równa się sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 p.p. 3. Maksymalna wysokość oprocentowania kredytów: 2 Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie równa się sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 p.p. 3. Standardowymi stawkami referencyjnymi do określania stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Goleniowie są: \| Rodzaj stawki \| Sposób wyliczenia \| Rodzaj kredytów objętych stawką \| \|---\|---\|---\| \| Wibor 3M \| obliczana jest z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna z pięciu ostatnich kwotowań miesiąca przed rozpoczęciem okresu odsetkowego i obowiązuje przez okres następnego miesiąca \| Kredyt obrotowy w rachunku kredytowym; Kredyt obrotowy w rachunku bieżącym; Podręczny kredyt obrotowy; Kredyt rewolwingowy; Kredyt inwestycyjny; Kredyt unijny; Agrokredyt; kredyt preferencyjny na zakup użytków rolnych przez młodych rolników z częściową spłatą kapitału– Symbol MRcsk kredyt inwestycyjny „Własny hektar” \| \| Wibor 3M \| obliczana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna z pięciu ostatnich kwotowań w kwartale kalendarzowym poprzedzającym kwartał naliczania odsetek \| kredyt mieszkaniowy; kredyt mieszkaniowy „MdM”; kredyt konsolidacyjny; pożyczka hipoteczna; kredyt konsumpcyjny zabezpieczony hipotecznie. \| \| Wibor 3M \| z ostatniego dnia roboczego, drugiego miesiąca, kwartału poprzedzającego kwartał udzielenia kredytu, ustalana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku \| kredyt preferencyjny na zakup użytków rolnych - Symbol Z; kredyt preferencyjny na inwestycje w rolnictwie i w rybactwie śródlądowym - Symbol RR; kredyt preferencyjny na inwestycje w \| \| \| \| przetwórstwie produktów rolnych, ryb, skorupiaków i mięczaków - Symbol PR; preferencyjny kredyt inwestycyjny z dopłatami ARiMR do oprocentowania, na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K01; preferencyjny kredyt obrotowy z dopłatami ARiMR do oprocentowania na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K02; preferencyjny kredyt obrotowy z dopłatami ARiMR do oprocentowania, stosowanymi na zasadach pomocy de minimis, na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K02 kredyt obrotowy nieoprocentowany dla producenta rolnego (linia KO) \| \|---\|---\|---\| \| Wibor 12M \| obliczona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna kwotowań w IV kwartale kalendarzowym roku poprzedzającego rok naliczania odsetek. \| Kredyt gotówkowy; Kredyt odnawialny w ROR; Karty kredytowe \| Oprocentowanie kredytów na działalność gospodarczą Tabela nr 1 \| Lp. \| Rodzaj kredytu \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| do 12 miesięcy \| \| 1. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,90% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 7,50% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 2. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,90% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 7,50% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 3. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,50% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 7,00% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 4. \| Kredyt zrestrukturyzowany/umowa ugody \| \| \| 5. \| Kredyt unijny SGB \| Wibor 3M + marża Banku \| \| 6. \| Kredyt rewolwingowy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| 7. \| Kredyt deweloperski \| \| \| a) \| do 2 000 000 zł \| \| \| b) \| pow. 2 000 000 zł do 5 000 000 zł \| \| \| c) \| pow. 5 000 000 zł \| \| Tabela nr 2 \| Lp. \| Rodzaj kredytu \| Okres kredytowania \| \|---\|---\|---\| \| 1. \| \| \| \| a) \| \| do 24 miesięcy \| \| b) \| \| powyżej 24 m-cy do 84 m-cy \| \| 2. \| \| \| \| a) \| \| do 60 miesięcy \| \| b) \| \| powyżej 60 m-cy do 180 m-cy \| Oprocentowanie kredytów na produkcje rolna i działy specjalne produkcji rolnej Tabela nr 1 \| Lp. \| Rodzaj kredytu \| \| \|---\|---\|---\| \| \| \| do 12 miesięcy \| \| 1. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,80% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 7,30% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 2. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,80% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 7,30% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 3. \| \| \| \| a) \| do 100 000 zł \| stałe 7,30% \| \| b) \| pow. 100 000 zł do 500 000 zł \| stałe 6,80% \| \| c) \| pow. 500 000 zł \| \| \| 4. \| Kredyt inwestycyjny WŁASNY HEKTAR \| Wibor 3M + stała marża Banku \| \| 5. \| Kredyt zrestrukturyzowany/umowa ugody \| \| \| 6. \| Kredyt unijny SGB \| Wibor 3M + marża Banku \| \| 7. \| Kredyt rewolwingowy \| Wibor 3M + marża Banku \| Tabela nr 2 \| Lp. \| Rodzaj kredytu \| Okres kredytowania \| \|---\|---\|---\| \| 1. \| Kredyt inwestycyjny preferencyjny z dopłatami ARiMR \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| \| 2. \| Kredyt obrotowy preferencyjny z dopłatami ARiMR \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| \| 3. \| Kredyt z częściową spłatą kapitału na zakup użytków rolnych przez Młodych Rolników \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| \| 4. \| \| \| \| a) \| \| do 12 miesięcy \| \| b) \| \| powyżej 12 miesięcy do 60 miesięcy \| \| 5. \| \| \| \| a) \| \| do 60 miesięcy \| \| b) \| \| powyżej 60 m-cy do 180 m-cy \| \| 6. \| Kredyt obrotowy nieoprocentowany dla producenta rolnego (linia KO) \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| Oprocentowanie kredytów dla osób fizycznych Tabela nr 1 - Oprocentowanie kredytów dla osób fizycznych \| Lp. \| Rodzaj kredytu \| Okres kredytowania \| Oprocentowanie \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1. \| Kredyt odnawialny w rachunku oszczędnościowo –rozliczeniowym \| zgodnie z obow. regulacjami \| do kwoty 10.000 zł \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| \| \| powyżej 10.000 zł do 20.000 zł \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| \| \| powyżej 20.000 zł \| Wibor 12M + marża Banku \| \| 2. \| Kredyt gotówkowy \| do 12-m-cy \| stałe 9,99% \| \| \| \| \| do 24 m-cy \| stałe 9,99% \| \| \| \| \| powyżej 24 m-cy \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| 3. \| Pożyczka hipoteczna \| 360 miesięcy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| \| 4. \| Kredyt konsolidacyjny \| 360 miesięcy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| \| 5. \| Kredyt okazjonalny \| do 12 miesięcy \| oprocentowanie stałe zgodnie z Uchwałą Zarządu Banku \| \| \| 6. \| Kredyty zrestrukturyzowane/umowa ugody \| \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| 7. a) b) \| Kredyt mieszkaniowy z udziałem własnym od 0 do 20% z udziałem własnym powyżej 20% \| zgodnie z obow. regulacjami \| WIBOR 3M + marża Banku WIBOR 3M + marża Banku \| \| \| 8. \| Kredyty konsumpcyjne zabezpieczone hipotecznie \| do 24 m-cy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| \| \| \| do 60 m-cy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| \| \| \| powyżej 60 m-cy \| Wibor 3M + marża Banku \| \| \| 9. \| Kredyt na zakup i montaż kolektorów słonecznych \| do 24 miesięcy \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| \| \| powyżej 24 m-cy do 60 m-cy \| Wibor 12M + marża Banku \| \| \| 10. a) b) c) d) \| Kredyt mieszkaniowy „Mieszkanie dla młodych” dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy, przy udziale środków własnych kredytobiorcy powyżej 45% do 50% dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy, przy udziale środków własnych kredytobiorcy powyżej 30% do 45% dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy lub dla nowych klientów którzy założą ROR i skorzystają dodatkowo z dwóch innych produktów (np. karty płatniczej, karty kredytowej, kredyt odnawialny w ROR, lokata, IKE); przy udziale środków własnych kredytobiorcy od 25% do 30% w pozostałych przypadkach nie wymienionych w pkt a i b \| do 360 miesięcy \| WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku \| \| Oprocentowanie kredytów dla jednostek samorządu terytorialnego \| 1. \| Kredyt obrotowy \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| \|---\|---\|---\| \| 2. \| Kredyt inwestycyjny \| zgodnie z obowiązującymi regulacjami \| \| 3. \| Kredyt unijny SGB \| do 12 m-cy \| \| \| \| powyżej 12 m-cy do 36 m-cy \| \| \| \| powyżej 36 m-cy \| Stawka WIBOR uzależniona od specyfikacji istotnych warunków zamówienia publicznego. Oprocentowanie kart kredytowych \| Lp \| Wyszczególnienie czynności \| Stawka \| \|---\|---\|---\| \| 1 \| Karta kredytowa MasterCard \| WIBOR 12M + marża Banku \| \| 2 \| Karta kredytowa Visa \| WIBOR 12M + marża Banku \|	<urn:uuid:7e55dee6-c0c7-47fa-b145-45b8ba56547f>	finepdfs	2.076172	CC-MAIN-2017-43	http://bsgoleniow.pl/wp-content/uploads/2017/08/Tabela-oprocentowania-kredyt%C3%B3w.pdf	2017-10-20T01:25:12Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-43/segments/1508187823605.33/warc/CC-MAIN-20171020010834-20171020030834-00055.warc.gz	54,757,199	0.999998	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 98, 1970, 3485, 4536, 6003, 8290, 8900 ]	1	0
10 maja 2017 roku odbyło się XI posiedzenie Forum Turystyki. Głównym tematem była budowa w województwie warmińsko-mazurskim zintegrowanego systemu monitorowania i badania zjawisk związanych z ruchem turystycznym tzw. Barometru Turystycznego. Było to także drugie spotkanie warsztatowe, prowadzone przez Wykonawcę założeń do Barometru Turystycznego. W spotkaniu uczestniczyli zaproszeni goście: przedstawiciele branży turystycznej oraz środowisko uniwersyteckie. Spotkanie otworzyła Pani Wioletta Śląska-Zyśk, Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Przewodnicząca Forum Turystyki. Podkreśliła, że obecnie nie ma kompleksowego narzędzia do gromadzenia danych regionalnych, które można wykorzystywać do opracowań różnego rodzaju analiz i raportów. Na rynku dostępne są jedynie dane gromadzone przez GUS, których wartości niejednokrotnie odbiegają od obserwowanych zjawisk. Podziękowała przybyłym gościom, podkreślając, że ich potrzeby w zakresie informacji o ruchu turystycznym są bardzo istotne. Barometr Turystyczny powstanie w takim kształcie, żeby uzyskiwane z niego dane służyły wszystkim zainteresowanym rozwojem turystyki w województwie. Następnie głos zabrała Pani Magdalena Fuhrmann, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, reprezentująca firmę „EU-CONSULT”, realizującą opracowanie narzędzia. Na podstawie prezentacji: - przekazała informację co powinien obejmować Barometr Turystyczny, - scharakteryzowała Punkty Informacji Turystycznej, zalety i ograniczenia w procesie gromadzenia danych o ruchu turystycznym ww. punktach, - omówiła obiekty noclegowe, tym również przystanie jako miejsce noclegowe dla żeglarzy ze wskazaniem pożądanych wskaźników w dwóch wariantach: minimum oraz rozszerzonej, - przeanalizowała pozyskiwanie danych z atrakcji biletoowych, imprez kulturalnych, od podmiotów komunikacji, punktów gastronomicznych oraz dane pogodowe pod względem badania ruchu turystycznego, - omówiła zakres ewentualnych pytań, które mogłyby być kierowane do turystów i dotyczyłyby m.in. struktury odwiedzających region oraz badań wizerunkowych. Pani Fuhrmann podkreśliła, że badania przeprowadzane wśród różnych grup respondentów są trudne, dlatego też, bardzo ważną sprawą jest zachęcenie respondentów do współpracy. Omówiła również inne działania, na bazie których można badać ruch turystyczny: informacja o kodzie pocztowym dokonujących zakupy, tankujących paliwo, czy dane nt. zużycia wody. Następnie Pani Fuhrmann zaprosiła zebranych do dyskusji nt. konieczności pełniejszego badania ruchu turystycznego oraz poprosiła o wszelkie uwagi w przedmiotowym temacie. Pan Zbigniew Dąbrowski, reprezentujący Urząd Miasta w Ełku zapytał, czy zaproponowany model barometru jest już gdzieś wykorzystywany. Pani Fuhrmann poinformowała, że taki model jeszcze nigdzie w Polsce nie funkcjonuje, będzie to pilotażowe narzędzie. Poinformowała, że Barometr turystyczny funkcjonuje w mieście Poznań, jednak jest on dużo prostszy niż ten zaproponowany na dziesiętnym spotkaniu. Następnie głos zabrała Pani Ewa Paturej, Dziekan Wydziału Nauk o Środowisku Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, zastanawiając się czy analiza pogody ma wpływ na ruch turystyczny. Pani Fuhrmann odpowiedziała, że na pewno warunki pogodowe mają wpływ np. na liczbę turystów korzystających z atrakcji. Badania mogłyby wskazać w jaki sposób wahania pogody wpływają na wykorzystanie dostępnych dla turystów atrakcji. Tezę tę potwierdziła Pani Dorota Zalewska-Bomba, Dyrektor Departamentu Turystyki, przywołując przykład Mikołajek z majowego weekendu, jest to mierzenie ruchu turystycznego poprzez atrakcje. Pan Krzysztof Markocki reprezentujący Polską Izbę Turystyki stwierdził, że liczby turystów nie można badać na bazie danych GUS, bo w tej ewidencji brak jest liczby nocujących na żaglówkach oraz w domkach letniskowych. Zakwestionował również skuteczność badań ankietowych, stwierdzając, że turyści nie będą wypełniać tak długiego, zaproponowanego kwestionariusza, turyści są nieufni i nie wpuszczają ankieterów do np. domku letniskowego. Stwierdził również, że do przeprowadzenia omawianych badań potrzeba jest dużej grupy ludzi oraz środków finansowych. Stwierdził, że barometr będzie mierzył jedynie tendencje a nie rzeczywistą liczbę turystów. Liczbę turystów należy określać na podstawie wskaźników zużycia wody, ilości ścieków oraz zakupu chleba, pamiętając, że turysta zużywa trzy razy więcej wody niż mieszkaniec, dlatego obserwacja ruchu turystycznego oparta o ten wskaźnik mogłaby nie być w efekcie dobrą metodą badawczą. Podkreślił także, że budowa takiego narzędzia jest to dobry krok, dobry kierunek. Pani Fuhrmann odpowiedziała, że zaprezentowany kwestionariusz jest propozycją, do realizacji, można go zmienić, np. poprzez zmniejszenie liczby pytań. Pan Markocki zapytał się, kto i za jakie środki finansowe będzie realizował takie zadania. Głos zabrała Pani Wioletta Śląska-Zyśk, Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, stwierdzając, że prowadzona dyskusja zmierza nie w tę stronę. Przekazała, że musimy skupić się na celu, a nie na przeszkodach. Obecnie poszukujemy możliwości realizacji badania ruchu turystycznego, potrzebujemy od branży turystycznej informacji, jakie dane są potrzebne, aby je odpowiednio monitorować, by ich analiza mogła służyć stworzeniu korzystnych warunków dla branży do rozwoju turystyki. Pani Dorota Zalewska-Bomba potwierdziła słowa Pani Marszałek, że celem spotkania jest ustalenie co chcemy uzyskać, a nie jak będziemy finansować badania. Barometr Turystyczny ma służyć monitorowaniu Strategii rozwoju turystyki województwa warmińsko-mazurskiego do roku 2025 ale również może służyć analizie ruchu turystycznego. Pani Anna Jaroszuk Zastępcą Dyrektora Departamentu Turystyki przypomniała, że rozmowy o Barometrze Turystycznym trwają od 2015 roku, oraz że wszyscy członkowie Forum Turystyki zgodzili się ze stwierdzeniem, że należy szerzej badać ruch turystyczny. i zjawiska związane z turystyką. Natomiast na pytanie wystosowane do członków Forum – co jest istotne przy badaniu ruchu turystycznego, Departament Turystyki nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W związku z zaistniałą sytuacją, pracownicy Departamentu Turystyki z pomocą pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Wydziału Nauk o Środowisku przedstawili propozycje badania ruchu turystycznego. Analiza na bazie danych GUS, to wariant minimum, a wariant rozszerzony to taki, który daje odpowiedź na ile nasze województwo jest silniejsze, bardziej konkurencyjne od pozostałych, podkreśliła Pani Jaroszuk. Aby przeprowadzić odpowiednie analizy, potrzebujemy danych źródłowych i temu winien służyć Barometr Turystyczny. Zwróciła zebranym uwagę, że współpraca pomiędzy branżą, środowiskiem naukowym oraz jest jest bardzo ważna dla kompleksowego określenia kierunków i dynamiki rozwoju turystyki. Następnie głos zabrała Pani Ewa Paturej, która poinformowała, że studenci w ok. 60% piszą prace licencjackie na bazie ankiet i te powinny mieć jedynie od 10 do 15 pytań. Pani Fuhrmann ponownie odpowiedziała, że ankietę zawsze można skrócić, lecz wtedy nie uzyska się odpowiedzi na wszystkie interesujące nas tematy. Pani Jaroszuk podsumowała, że Barometr to nie tylko ankiety. Barometr należy traktować jako obserwatorium turystyczne, w którym ankiety stanowią jedynie jego część. Dzisiejsze spotkanie ma na celu pozyskanie od zebranych informacji: - jakie dane są ważne, - jaką ustalić grupę reprezentatywną przy zbieraniu tzw. danych miękkich, - które dane są konieczne do zbudowania optymalnego narzędzia do badania ruchu turystycznego wraz z określeniem celu ich monitorowana oraz grup od których pozyskiwane będą dane źródłowe. Pan Robert Kempa, Dyrektor Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku zauważył, że sedno problemu w budowie Barometru to odpowiedź na pytanie – kto i czego potrzebuje. I tak z punktu widzenia województwa ważne jest monitorowanie Strategii rozwoju turystyki województwa warmińsko-mazurskiego do roku 2025, natomiast lokalnie ważną informacją jest np. czy liczba imprez przekłada się na liczbę turystów. Z punktu widzenia lokalnego istotne są informacje ilościowe ale także jakościowe. W tym względzie konieczna jest współpraca na lokalnym rynku z branżą turystyczną, co jest obecnie trudną sprawą. Pani Fuhrmann zauważyła, że lokalnie można zorganizować współpracę z obiektami noclegowymi przy przeprowadzaniu badania kwestionariuszem, można przeprowadzić badania na wybranej próbie, a następnie przy analizie posługiwać się wskaźnikami. Pan Kempa zgodził się z sugestią Pana Markockiego, że dobrym wskaźnikiem jest miara zużycia wody. Pani Jaroszuk zdecydowała o ujęciu w założeniach do Barometru grupy danych opartych na wskaźnikach zużycia wody. Pan Kempa stwierdził, że bardzo trudno będzie uzyskać rozwiązanie globalne, natomiast lokalnie, wszyscy się znają i jest łatwiej pozyskiwać informacje. Należy więc spróbować pozyskiwać informacje zarówno ilościowe, jak i jakościowe na lokalnych rynkach. Pracownicy Punktów Informacji Turystycznych mogą lokalnie pozyskiwać dużo więcej informacji niż to robią obecnie. Pan Dąbrowski wskazał, że dobrym źródłem informacji o przyjazdach do województwa może być czytnik tablic rejestracyjnych na wjazdach do miejscowości. Na zakończenie spotkania Pani Anna Jaroszuk podsumowała, że część informacji będzie pozyskiwana gospodarczą metodą, obserwacją zjawisk. Ważna jest lokalna wiedza, co należy badać, jaki jest cel tych badań oraz w jaki sposób realizować badania. Wskazała wykonawcy, że taki sposób prezentacji barometru jest oczekiwany. Pani Fuhrmann dodała, że w dokumencie zostaną zapisane zalety i ograniczenia każdego, proponowanego sposobu zbierania danych. Dokument wskaże także przy których danych jaką należałoby zastosować metodę analizy oraz jaki wysiłek należy podjąć przy pozyskiwaniu danych źródłowych. Kończąc spotkanie Pani Jaroszuk poprosiła zebranych o zgłoszenie ewentualnych uwag do Departamentu Turystyki. Konstruktywne uwagi zostaną przekazane wykonawcy. Termin zakończenia prac nad metodologią budowy Barometru Turystycznego ustalony jest na 30 maja br. Uzupełnieniem protokołu jest: 1. Prezentacja – Barometr Turystyczny – system badania ruchu turystycznego, Olsztyn, 15.05.2017 r. Sporządziła: Bożena Żakowska Akceptowała: Anna Jaroszuk – Zastępca Dyrektora Departamentu Turystyki Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie Zatwierdziła: Wioletta Śląska-Zyśk – Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Przewodnicząca Forum Turystyki WICEMARSZAŁEK Wioletta Śląska-Zyśk	642e698d-dd6d-4d13-8843-4cd4028cb6a5	finepdfs	2.066406	CC-MAIN-2022-33	https://warmia.mazury.pl/images/Departamenty/Departament_Turystyki/forum_turystyki/forum2017/protok%C3%B3l_10.05.2017.pdf	2022-08-20T02:45:23+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882573876.92/warc/CC-MAIN-20220820012448-20220820042448-00349.warc.gz	533,318,815	0.99994	0.999949	0.999949	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2587, 5908, 9066, 10497 ]	1	0
DIG-RI.152.3.2022.AS Opole, dnia 22 lutego 2023 roku Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2018 r. poz. 870) zawiadamiam, iż petycja z dnia 15 grudnia 2022 roku (data wpływu 21 grudnia 2022 r.) została rozpatrzona negatywnie w części dotyczącej organizacji ruchu obowiązującej na drodze wojewódzkiej nr 414, na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia. Uzasadnienie W dniu 21 grudnia 2022 r. do tutejszego Urzędu wpłynęła petycja wzywająca do natychmiastowego przywrócenia bezpiecznego dojazdu do ul. Strzeleckiej w Złotnikach z ul. Zimnickiej (obręb skrzyżowania z drogą wojewódzką nr 414 – ul. Opolską) oraz korekty organizacji ruchu drogowego na drogach: wojewódzkiej, gminnej i wewnętrznej oraz właściwego ich oznakowania po zrealizowanej inwestycji pn.: „Budowa ścieżki rowerowej i chodnika wraz z przebudową nawierzchni jezdni, przebudową sieci telekomunikacyjnej, odwodnieniem, oświetleniem oraz przebudową skrzyżowania DW 414 z ul. Zimnicką w ramach rozbudowy drogi wojewódzkiej nr 414 od km 16+072,57 do km 17+282,61 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia”. Po przeanalizowaniu sprawy informuję, co następuje. Obowiązująca organizacja ruchu w ciągu drogi wojewódzkiej nr 414 została wprowadzona na podstawie zatwierdzonego przez Marszałka Województwa Opolskiego projektu nr DIG RI.8022.147.2022.JP z dnia 20 października 2022 r. dla zadania pn.: Budowa ścieżki rowerowej „Prószków – Pomologia” wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 414 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia” – aktualizacja. Inwestorem rozbudowy DW nr 414 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia była Gmina Prószków na, której zlecenie został sporządzony przedmiotowy projekt organizacji ruchu. Rozwiązania projektowe w obrębie skrzyżowania DW 414 (ul. Opolskiej) z drogami gminnymi: nr 104805 O (ul. Zimnickiej) i nr 104849 O (ul. Strzeleckiej) w Złotnikach likwidujące włączenie ul. Strzeleckiej do ul. Zimnickiej zostało pozytywnie zaopiniowane przez organ zarządzający ruchem na drogach gminnych tj. Starostę Opolskiego. Oznakowanie ww. skrzyżowania zostało zaprojektowane prawidłowo – dlatego nie było przesłanek do odrzucenia projektu organizacji ruchu w funkcjonującej obecnie formie. Połączenie ul. Strzeleckiej z DW nr 414 wykonano poprzez zjazd i nowo wybudowaną drogę wewnętrzną. Zjazd ten został właściwie oznakowany znakami D-46/47 „droga wewnętrzna/koniec drogi wewnętrznej” dodatkowo dla włączających się do ruchu z drogi wewnętrznej umieszczono znak A-7 ostrzegający przed koniecznością ustąpienia pierwszeństwa. Skrzyżowanie DW 414 z drogą wewnętrzną nie może być traktowane jako skrzyżowanie dróg publicznych dlatego też nie ma możliwości oznakowania tego miejsca znakami pionowymi D-1 oraz znakami poziomymi P-4 i P-1e – jak miałoby to miejsce w przypadku klasycznego skrzyżowania dróg. Ponadto nie ma uzasadnienia do wprowadzania w obrębie nowopowstałego zjazdu ograniczeń prędkości, gdyż znajduje się on na prostym odcinku drogi, gdzie występuje dobra widoczność w obu kierunkach. Pojazdy wyjeżdżające z drogi wewnętrznej mogą dojechać do krawędzi jezdni drogi wojewódzkiej w taki sposób, że nie ograniczana jest im widoczność pojazdów poruszających się z Prószkowa i Opola oraz są one dobrze widoczne przez jadących drogą główną. Mając powyższe na uwadze nie ma uzasadnienia do wprowadzenia zmiany organizacji ruchu w przedmiotowym zakresie. Pouczenie Zgodnie z art. 13 ust. 2 Sposób załatwienia petycji nie może być przedmiotem skargi. Z poważaniem Marszałek Województwa Opolskiego Andrzej Buła KLAUZULA INFORMACYJNA Wypełniając obowiązek określony w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (dalej: RODO) informuję, że: 1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Marszałek Województwa Opolskiego, ul. Piastowska 14, 45-082 Opole, adres e-mail: firstname.lastname@example.org. 2. Administrator wyznaczył Inspektora Danych Osobowych. Kontakt do Inspektora Ochrony Danych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: ul. Piastowska 12 45-082, Opole tel. 77 5416 450 tel. kom. 511 731 676 e-mail: email@example.com 3. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu przekazania petycji do podmiotu właściwego – na podstawie przepisu wskazanego w piśmie przewodnim, do którego dołączamy niniejszą klauzulę. 4. Dane osobowe mogą być udostępnione innym uprawnionym podmiotom, na podstawie przepisów prawa, a także na rzecz podmiotów, z którymi administrator zawarł umowę powierzenia przetwarzania danych w związku z realizacją usług na rzecz administratora (np. kancelarią prawną, dostawcą oprogramowania, zewnętrznym audytorem, zleceniodbiorcą świadczącym usługę z zakresu ochrony danych osobowych). 5. Administrator w ramach prowadzonego postępowania nie przekazuje Państwa danych osobowych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej 6. Państwa dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji zadań/spraw oraz prawnie ustalony okres archiwizacji. 7. Mają Państwo prawo uzyskać kopię swoich danych osobowych w siedzibie administratora. 8. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, prawo do przeniesienia danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego; 9. Podanie danych osobowych jest wymogiem ustawowym. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości załatwienia sprawy. 10. Administrator nie podejmuje decyzji w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania). Sprawę prowadzi: Adrian Starowicz, tel.: (77) 44 82 144 e-mail: firstname.lastname@example.org	fd04367f-5a61-423b-81ab-b9df871f7e26	finepdfs	1.402344	CC-MAIN-2025-05	https://bip.proszkow.pl/download/attachment/13639/odpowiedz-na-petycje-marszalek-wojewodztwa-opolskiego.pdf	2025-01-20T10:22:29+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362596.24/warc/CC-MAIN-20250120074511-20250120104511-00469.warc.gz	118,641,922	0.999907	0.999923	0.999923	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1899, 3768, 5854 ]	1	0
Nowiny z gminy Siedlce NUMER 1, GRUDZIEŃ 2022 CO DOBREGO SŁYCHAĆ W GMINIE SIEDLCE? Podsumowanie działalności z roku 2022 To był trudny, ale dobry rok! WÓJT GMINY SIEDLCE HENRYK BRODOWSKI Niech ten numer podsumowujący działania podejmowane na terenie gminy w roku 2022 trafią w ręce wszystkich zainteresowanych rozwojem, zmianami i życiem gminy. Wszystkie informacje zamieszczone w biuletynie informacyjnym podzielone zostały odpowiednio na kategorie, inwestycje zrealizowane i rozpoczęte w roku 2022, wydarzenia kulturalne, sportowe, społeczne i profilaktyczne. Pragniemy, dzięki tradycyjnej formie publikacji, trafić do wszystkich tych, którzy na co dzień nie korzystają z możliwości internetu. Numer, który trzymają Państwo w rękach jest numerem pierwszym i mamy nadzieję, że nie ostatnim. Rozmowa z wójtem STRONA 2-3 Inwestycje w gminie STRONA 4-10 Działania strażaków i gospodyń STRONA 11-13 Gminne Dożynki STRONA 14-15 Wydarzenia patriotyczne STRONA 16-17 Oświata i sport STRONA 18-19 Profilaktyka STRONA 20-23 BEZPŁATNY EGZEMPLARZ GMINA SIEDLCE UL. ASLANOWICZA 10 08-110 SIEDLCE TEL 25 63 277 31 Rozmowa z wójtem Henrykiem Brodowskim Kilka słów o sytuacji gminy Przyszłość to przedsiębiorczość! ZAWSZE BĘDĘ TO POWTARZAŁ Rok 2022 nie był łatwym rokiem. Wojna na Ukrainie, dynamiczny wzrost cen, codzienna niepewność w pierwszym półroczu sprawiły, że wiele samorządów bało się inwestować, stawiając na wsparcie i pomoc uchodźcom. Gmina Siedlce również zaangażowała się w pomoc, jednak nie ograniczając przy tym inwestycji i nie spowalniając rozwoju gminy. Zrealizowaliśmy szereg zaplanowanych w budżecie planów inwestycyjnych, skupiając się na dobru mieszkańców. Stawialiśmy na bezpieczeństwo i komfort, a także na życie społeczne naszych mieszkańców. Dzięki otrzymanym środkom z zewnątrz udało nam się wyremontować i przebudować drogi, chodniki, oświetlenie, ale stworzyć również miejsca zabaw dla dzieci i siłownie dla młodzieży i dorosłych oraz świetlice gminne. Powstała nowa świetlica wiejska i już kolejne są zapowiadane na następny rok. W tych świetlicach odbywają się nie tylko imprezy okolicznościowe, ale jest to przede wszystkim możliwość do spotkań dla mieszkańców. Czynnie działające koła gospodyń wiejskich to część naszej kultury i życia społecznego. Postawiliśmy również na bezpieczeństwo, a co za tym idzie na strażaków. Wyremontowaliśmy strażnice i zakupiliśmy nowy pojazd strażacki. Nie zapominamy o oświetleniu i sporcie. W ostatnim roku wyremontowaliśmy część placówek oświatowych, rozpoczęliśmy budowę hali i modernizację obiektów sportowych. Ważne jest dla mnie, żeby sport w gminie się rozwijał, dlatego cieszę mnie powstanie Gminnego Klubu Sportowego, współpraca z WLKS'em, a także wszystkie kluby działające przy szkolnych placówkach w gminie, które w wielu dyscyplinach sportowych odnoszą większe lub mniejsze sukcesy. W każdej społeczności ważne jest także miejsce spotkań i tradycji. Dlatego na terenie gminy Siedlce zmiany zaszły również pod pomnikiem w Iganiah, przy bibliotece w Stoku Lackim, a inwestycją, z której jestem najbardziej dumny jest renowacja i remont dworu w Ostrówku wraz z całym jego otoczeniem parkowym. Pragnę, by miejsce, które tam powstaje, tętniło życiem kulturalnym i turystycznym. Nasza gmina jest terenem zachęcającym do inwestycji i budowy domów jednorodzinnych. Niewątpliwie ma to wpływ na stale rosnącą ilość mieszkańców, którzy chętnie łączą swoją przyszłość z zasięgnięciem na naszych terenach. Dlatego konieczne jest rozbudowywanie zespołów placówek oświatowych, powiększanie przedszkoli i powstanie żłobków. Chętnie wspieram rozwój młodych talentów i ich pasje, a także często wspomagam organizowane wydarzenia i konkursy, aby zachęcić uczniów do większej aktywności i zaangażowania. Dużym zaangażowaniem wykazują się również lokalne grupy i koła gospodyń wiejskich działające na terenie naszej gminy. Organizowane spotkania, warsztaty i wydarzenia licznie przyciągają uczestników, zachęcając do poznawania kultury i tradycji oraz do wspólnej zabawy o ludowym zabarwieniu. Jeśli chodzi o rok 2022, pomimo że w wyniku ogólnoeuropejskiej sytuacji politycznej oraz gospodarczej na samorządy gminne spada część nowych obowiązków, które wymagają dodatkowych nakładów pracy - uważam, że świetnie dajemy sobie z tym radę. Dodatki osiennie, dodatki węglowe, dystrybucja węgla są w naszej gminie realizowane z dobrym przygotowaniem i w dobrych terminach. Co prawda wiąże się to z wieloma zmianami kadrowymi, jednak to o czym należy wspomnieć to fakt, że nasi pracownicy wykazują się dużymi kompetencjami i sprawnie rozwiązują wszystkie sprawy na korzyść mieszkańców. Nie dotarły do mnie skargi czy zażalenia, a wręcz przeciwnie - urzędnicy są chwaleni i warto to podkreślić, że pracuję z naprawdę dobrym zespołem. Inflacja nas nie spowalnia Biorąc pod uwagę inflację i wzrost wielu przetargów o średnio 30-40% poradziliśmy sobie z panującą w gospodarce sytuacją i dzięki determinacji i pozyskiwaniu środków z zewnątrz udało nam się zamknąć budżet, realizując jego plan w okolicach 98%. Mówiąc o inwestycjach i budżecie należy podkreślić, że rok 2022 to bardzo dobry rok! Trzy największe inwestycje rozpoczęte wiosną tego roku opiewają na kwotę 22 miliony złotych, jest to ogromna i satysfakcjonująca wartość. Śmiało możemy pochwalić się rekordowym do tej pory wynikiem budżetowym, który w tym roku wyniósł 145 milionów złotych. Jestem przekonany, że odważne podejmowanie decyzji oraz inwestowanie w rozwój gminy zaprocentuje. Zresztą widać to już od kilku lat. Gmina, która się rozwija, tak jak nasza gmina Siedlce, jest gminą atrakcyjną. Gmina jest również atrakcyjna jako partner. Duże koncerny planują rozpoczęcie swoich działalności właśnie na naszym terenie. Centrum handlowe w Białkach zostanie powiększone o kolejne firmy. A na terenie Ujrzanowa pojawi się nowa lokalizacja dużego, znanej zakładu. Co za tym idzie, dzięki wpływom z podatków oraz terenów zurbanizowanych, budżet gminy wzrośnie. Jesteśmy w naprawdę dobrej sytuacji. I planując budżet oraz działania na następny rok wierzę, możemy stwierdzić, że zostanie. Dofinansowania, z których korzysta gmina Siedlce Samorząd Województwa Mazowieckiego Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Co przynosi najwięcej satysfakcji? Satysfakcję przynosi mi możliwość pracy z ludźmi, którzy tak jak ja, chcą żeby gmina się rozbudowywała oraz rozwijała. Każda podjęta decyzja poprzedzają wspólne plany, rozmowy, konsultacje. Jednak po całej batalii z dokumentami, przychodzi ten moment, kiedy efekty pracy są widoczne gołym okiem i to jest moment, dla którego warto to robić. Może się wydawać, że każdy odbiór inwestycji jest tylko po to, aby zrobić zdjęcie i pochwalić się w gazecie, ale to właśnie kilometrów dróg, wybudowanie nowej świetlicy czy placu zabaw podziękowanie dla nas za działania i dla pracowników za ich zaangażowanie i wkład pracy. Gdy widzimy jak gmina się zmienia, a ludzie chętnie szukają miejsc, by postawić na jej terenie swój dom to chyba największe pomocy przedstawić swoje stanowisko i propozycję rozwiązania. Satysfakcję przynoszą mi spotkania z mieszkańcami, dzięki których mogę poznać inne spojrzenie na różne kwestie, co pozwala przyjrzeć się wszystkiemu z innej perspektywy. Spotkania, wydarzenia kulturalne, wybory sołtysów, konsultacje społeczne - to czas, kiedy patrzę na potrzeby gminy oczami każdego z mieszkańców. Dzięki temu wiem, że nie zawsze chodzi o wyasfaltowanie dróg, wybudowanie nowej świetlicy czy placu zabaw. W wielu przypadkach potrzebują są o wiele prostsze, choć nie zawsze oczywiste. Cieszy mnie, że mieszkańcy potrafią otworzyć przyjść się ze swoimi najprostszymi sprawami i szukając A bardzo często są to dobre podpowiedzi i sugestie. PO 100 LATACH OD BUDOWY DWOREK DOCZKAŁ SIĘ REMONTU Dworek w Ostrówku odzyska nowy blask Inwestycja przyniesie historycznie przede wszystkim efekty wizualne. W dworze, którego remont skończy się w 2023 roku, znajdzie się Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji Gminy Siedlce. Nie tylko dworek zostanie odnowiony. Okolica, która zawsze słynęła z piękny dorodnych drzew również zyska nowe nasadzenia, które zachęcą do spacerów w tej okolicy. Pojawi się miejsce na odpoczynek i spacer zdrowotny. A co widać za oknem dworu? Widoczny za oknem budynek to inwestycja powstała w 2022 roku, dzięki której mieszkańcy będący w trudnej sytuacji życiowej, mogą ubiegać się o lokal socjalno-mieszkanowy. W Ostrówku powstało 6 lokali o powierzchni ok. 35 m², które są użytkowane od wiosny. Na terenie gminy istnieją również inne tego typu punkty socjalno-mieszkaniowe. INWESTYCJA ZOSTAŁA DOFINANSOWANA ZE ŚRODKÓW REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2014-2020 I RZĄDOWEGO FUNDUSZU POLSKI ŁAD: PROGRAM INWESTYCJI STRATEGICZNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI: 3 627 777,77 zł ROZPOCZĘTE INWESTYCJE ROZWÓJ GMINY ZMIANY, ZMIANY Hala sportowa przy zespole oświatowym w Strzale, to obiekt obejmujący 1230 m² drewnianej nawierzchni hali sportowej z przeznaczeniem na boiska do piłki nożnej (40x20m), głównym boiskiem do koszykówki (28x15m) z możliwością oddzielenia na dwa mniejsze, polem do gry w piłkę ręczną, po zamontowaniu słupków polem do gry w siatkówkę i tenisa. Ponadto wyróżniającym elementem budynku będą wysuwane trybuny mieszczące 200 kibiców. W Stoku Lackim powstaje nowy budynek Obiekt kulturalno-oświatowy będzie miejscem, w którym każdy mieszkaniec znajdzie coś dla siebie. Miejsce to umożliwi nie tylko powstanie nowej siedziby biblioteki, ale pomieszczenia również sale, w których mogłyby odbywać się warsztaty i spotkania autorskie. Budowa hali sportowej przy szkole w Strzale 18 września uroczyście wmurowano akt erekcyjny, który umieszczono w samym środku boiska. W treści aktu podkreślono jak ważnym wydarzeniem dla lokalnej społeczności jest powstanie budynku sportowego, które nie tylko uatrakcyjni ofertę szkoły, ale będzie także zachętą do aktywności dla mieszkańców, a w szczególności uczniów. Akt erekcyjny podpisali: wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski, dyrektor Zespołu Oświatowo-Wychowawczego w Strzale Magdalena Walerczuk-Radziszewska oraz wykonawcy inwestycji – Krzysztof Wasilewski, Krzysztof Redesiuk i Paweł Łuka. Budynek Biblioteki w Stoku Lackim, słynie ostatnio z interaktywnej możliwości poznania regionu i legendy, której treść można odsłuchać, dzięki tablicy napędzanej energią słoneczną. Elementem przyciągającym wzrok i uwagę jest ławeczka, która nie służy tylko do siedzenia, ale poszerza wiedzę mieszkańców i turystów. Dzięki projektowi okolica przyciąga innowacjami. INWESTYCJE ZOSTAŁY DOFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW RZĄDOWEGO FUNDUSZU POLSKI ŁAD, PROGRAM INWESTYCJI STRATEGICZNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI 10 977 777,77zł I 4 918 770,00zł STRONA 5 MIEJSCE DLA DZIECI Nowa część to aż cztery sale z zapleczem sanitarnym, magazynowym i pomieszczeniami socjalnymi, do tego w części przedszkolnej znajduje się rozdzielnia i zmywalnia, a także toalety z natryskami. Przybyło miejsca dla przedszkolaków Inwestycja rozbudowy placówki w Strzale objęła dobudowę budynku, który przeznaczony został dla dzieci w wieku przedszkolnym. W związku ze stale rosnącą liczbą mieszkańców na terenie gminy, a szczególnie okolicznych miejscowości, inwestycja ta była wyjątkowo potrzebna. Rozbudowa placówki i powstanie nowej części, w której zlokalizowane zostało przedszkole zapewni miejsce dla czterech 25-osobowych grup. Dwie sale znajdujące się w nowej części zostały zaprojektowane tak, aby w razie potrzeby zamienić je w jedną dużą salę. Miejsce zostało stworzone i zaprojektowane z myślą o komforcie najmłodszych mieszkańców gminy, których dzięki tej inwestycji rodzice będą mogli oddać pod dobrą opiekę w najlepszych i dostosowanych warunkach. W uroczystym otwarciu inwestycji wzięli udział przedstawiciele samorządów, ksiądz proboszcz parafii św. Józefa, dyrektor placówki, nauczyciele przedszkolni i przedszkolaki z rodzicami. Po przecięciu wstęgi, nastąpiło błogosławieństwo i poświęcenie miejsca, które będzie służyło najmłodszym z okolicznych miejscowości. INWESTYCJA ZOSTAŁA DOFINANSOWANA ZE ŚRODKÓW RZĄDOWEGO FUNDUSZU INWESTYCJI LOKALNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI TO 1 966 660 ZŁ ŚWIETLICA W UJRZANOWIE Świetlica w Ujrzanowie to wyczekiwana przez mieszkańców inwestycja, która umożliwi nie tylko organizację spotkań i wydarzeń kulturowych na terenie miejscowości, ale również możliwość organizowania rocznic i imprez rodzinnych w dobrze wyposażonej, przestronnej i eleganckiej sali. Na budynek świetlicy składa się duża, wielofunkcyjna sala z odpowiednio przygotowanym zapleczem, w skład którego wchodzą: toalety, kuchnia, zmywalnia i pomieszczenia socjalne, a także sala obrad do mniejszych spotkań czy warsztatów. Nowoczesność sali to nie tylko jej wygląd, ale także wyposażenie. Stały monitoring i alarm, które zapewnia bezpieczeństwo, klimatyzacja zamontowana wewnątrz sali wielofunkcyjnej, dzięki której nawet w okresie letnim będzie można dostosować temperaturę pomieszczeń, duży parking przed salą, a także przyjemne dla odwiedzających otoczenie w pobliżu sali. Nie tylko świetlica Przy nowo wybudowanej świetlicy wiejskiej każdy znajdzie coś dla siebie Na obszarze za świetlicą znajduje się rozbudowany plac zabaw dla dzieci oferujący szereg atrakcji nie tylko dla najmłodszych mieszkańców Ujrzanowa. 10 atrakcyjnych, dobranych w zróżnicowany sposób zabawek zapewni zabawę i rozwój sprawnościowy dzieci spędzających czas na świeżym powietrzu. Znajdzie się też coś dla starszej młodzieży, dorosłych i seniorów. Obok placu zabaw stworzona została siłownia plenerowa. Urządzenia umiejscowione na tym obszarze umożliwiają rozwój fizyczny i dbanie o sylwetkę oraz kondycję. Całość, dla bezpieczeństwa zwłaszcza dzieci, została ogrodzona z każdej strony. Rok 2022 był również rokiem intensywnej pracy nad jakością gminnych dróg i poprawą bezpieczeństwa mieszkańców. Przebudowa ciągu drogowego od DK2 w Nowych Iganiach do DK63 w Strzałce Jezdnia o nawierzchni asfaltowej wraz ze zjazdami oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 3 140 m WARTOŚĆ 2 541 582,37 zł. Przebudowa ulicy Zacisznej w Pruszynie Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 940m WARTOŚĆ 487 089,84 zł. Przebudowa ulicy Słonecznej w Żaboklikach-Kolonii Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 415 m WARTOŚĆ 278 724,77 zł. Przebudowa dróg gminnych ulice Majowa, Baśniowa, Wiosenna w Stoku Lackim-Folwark i Ujrzanowie Jezdnia o nawierzchni asfaltowej wraz ze zjazdami oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa oraz odcinkowo chodniki z kostki brukowej DŁUGOŚĆ 3 995 m WARTOŚĆ 4 501 500,49 zł. Wyasfaltowane zostały odcinki dróg w miejscowościach: - Błogoszcz – ul. Brzozowa - 294 m - Wólka Leśna – dz. nr ew. 27/5 - 820 m - Grubale – dz. nr ew. 527 – 312 m - Wołyńce - Kolonia – ul. Dębowa i ul. Słoneczna - 880 m - Strzała – dz. nr ew. 656/3, 655/6 - 92 m - Białki – ul. Diamentowa – 780 m - Grabianów – ul. Poziomkowa i ul. Wiśniowa - 1062 m - Purzec – dz. nr ew. 756 - 375 m - Stok Lacki – ul. Bursztynowa, ul. Wiadukt - 670 m - Stok Lacki-Folwark – ul. Lawendowa i ul. Dol. Helenki - 310 m - Żabokliki – ul. Pałacowa i ul. Zamkowa - 165 m - Żelków – Kolonia – dz. nr ew. 269/19 i ul. Dębowa - 195 m - Żytnia – dz. nr ew. 222 i 217 - 150 m - Topóręk – dz. nr ew. 474 - 285 m - Golice – dz. nr ew. 683 - 100 m - Ujrzanów – dz. nr ew. 1162/2, 1166/3, 1170/3 - 260 m RAZEM 6 750m WARTOŚĆ: 3 904 972,11 zł INWESTYCJE DROGOWE ZOSTAŁY DOFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Budowa chodnika w Pruszynie ulica Zacisznia Chodnik wraz ze zjazdami o nawierzchni z kostki brukowej DŁUGOŚĆ 350 m WARTOŚĆ 199 997,16 zł Przebudowa zjazdów ulica Wrzosowa Stok Lacki Zjazdy o nawierzchni z kostki brukowej ILOŚĆ 18 szt. WARTOŚĆ 90 000zł Remont ulicy Bursztynowej w Wołyńcach Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza z kruszywa DŁUGOŚĆ 920 m WARTOŚĆ 1 321 837,73 zł Dofinansowane ze środków Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg --- Bezpieczeństwo uczniów Pamiętamy nie tylko o drogach i chodnikach... Dbanie o infrastrukturę drogową to nie tylko remonty dróg, ich asfaltowanie i przebudowa. To nie tylko powstawania nowych chodników i dobrze oznakowanych ścieżek rowerowych, ale także bezpiecznie przejścia dla pieszych. Przy placówkach szkolnych, umiejscowionych przy ruchliwych drogach zatrudnione są osoby, które dbają o bezpieczne poruszanie się dzieci przez przejście dla pieszych. Jednak to nie koniec inicjatyw. Przy szkole w Żelkowie-Kolonii i przy szkole w Stoku Lackim przejścia dla pieszych zostaną zmodyfikowane i powstaną w tych miejscach oświetlone przejścia dla pieszych z sygnalizacją świetlną. Ułatwi to uczniom i mieszkańcom poruszanie się w okolicy przyszkolnej, a kierowcom pomoże odpowiednio wczesnie reagować na obecność pieszych przy drodze. Bezpieczeństwo jest najważniejsze. Ruszyła inwestycja, która obejmuje gazyfikację miejscowości Żelków-Kolonia. Po opóźnieniu spowodowanym budową autostrady na terenie Żelkowa-Kolonii inwestycja została oficjalnie rozpoczęta. Jak poinformował na konferencji prasowej prezes spółki Polskiej Grupy Gazownictwa: - Już 420 lokalizacji zadeklarowało przyłączenie do planowanej sieci gazowej, a liczba ta na pewno wzrośnie - mówił Robert Więckiewicz. 14 kilometrów sieci gazowej ułatwi dostęp do źródła ogrzewania nie tylko mieszkańcom, ale także przedsiębiorcom i instytucjom z gazyfikowanych terenów. Wójt gminy Siedlce obecny na konferencji podkreślił, że projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem mieszkańców i pomimo opóźnienia jest to bardzo potrzebna inwestycja, która ułatwi funkcjonowanie i zapewni stałe źródła ogrzewania. Przyłączenia będą dotyczyć nie tylko mieszkańców gazyfikowanych miejscowości, ale także placówek i przedsiębiorców. - Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem i poparciem ze strony mieszkańców i przedsiębiorców. I pomimo opóźnienia, do którego przyczyniła się budowa autostrady, równie ważnej inwestycji dla mieszkańców, budowa sieci w końcu wystartuje. Ważne jest to, że do gazu zostaną podłączone szkoła i świetlica, które już nie będą musiały martwić się o puste butle gazowe. Bo czy gaz będzie płyną ze wschodu czy z zachodu to na pewno go nie zabraknie. Dlatego z niecierpliwością czekamy na możliwość przyłączenia - mówił wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. Błękitne paliwo alternatywa taniego ogrzewania Inwestycja rozbudowy placówki w Strzale objęła dobudową budynku, który przeznaczony został dla dzieci w wieku przedszkolnym. Także wicestarosta powiatu siedleckiego Małgorzata Cepek wyraziła swoje zadowolenie z rozpoczęcia inwestycji, na którą tak długo czekała. - W końcu będę mogła pozbyć się pieca węglowego i zamontować ogrzewanie gazowe. Dziękuję wszystkim za zaangażowanie w to zadanie i konsultacje społeczne z mieszkańcami. Pozostaje dodać - Szpadle w dłoni i do roboty! - zachęcała wicestarosta. Gaz będąc paliwem, które zastąpi niepożądane ogrzewanie piecami węglowymi, przyczyni się do poprawy jakości powietrza na terenie gminy, a co za tym idzie zdrowia mieszkańców. - Błękitne paliwo powinno być dostarczane dla wszystkich, którzy chcą z niego korzystać. Brak sieci w danej lokalizacji nie powinien być przeszkodą. Dlatego cieszę się, że powstaną kolejne kilometry, do których zostaną podłączone kolejne lokalizacje. Nie ma lepszego paliwa do ogrzewania jak gaz, dlatego gaz powinien być dostępny dla wszystkich i dzięki tej inwestycji możliwości przyłączenia będzie więcej - przekonywał członek zarządu Marian Zołyniak. 7 grudnia, czyli zaraz po wizycie świętego Mikołaja świetlica w Strzale zamieniła się w dom produkcji pierniczków. Nie jedna toruńska firma mogłaby pozazdrościć takich pracowników. A to za sprawą szczerego smaku i świeżego spojrzenia, jakie reprezentowali uczniowie z przedszkola ze Strzale. Koło Gospodyń Wiejskich w Strzale i Koło Gospodyń Wiejskich w Purzecu zorganizowały smaczne warsztaty z dekorowania świątecznych pierniczków. Grupa 3 latków, 4 latków, 5 latków, a także zerówka przy pomocy pani opiekunek wzięła udział w wydarzeniu i swoimi zdolnościami artystycznymi i kulinarnymi zaszczyciła swoją obecnością zaprzyjaźnione gminne koła. Wszystkie udekorowane pierniczki trafiły do ich producentów, by ostatecznie mogły wzbogacić wigilijną stół na święta. Niespodzianka mikołajkowa Do świetlicy w Chodowie przybył święty Mikołaj, na którego wizytę niecierpliwie czekali najmłodsi mieszkańcy Chodowa. Jednak zanim Mikołaj wysłuchał wszystkich wierszyków i piosenek, odbyły się zabawy i zajęcia niczym w krainie elfów. Dzieci tańczyły i śpiewały, rozwiązywały quizy i zagadki przygotowane przez gospodynię, następnie pilnie pisala listy do świętego Mikołaja, aż nadszedł czas na najpyszniejszy element programu - dekorowanie pierniczków. Każdy z uczestników wykonał zdobienia kilku pierników, a następnie w nieoczekiwanym dla dzieci momencie przybył brodaty gość z workiem prezentów i słodyczy, które rozdał wszystkim uczestnikom zabawy i nie zapomniał o gospodyniach z KGW Chodowianki. Dbając o tradycję i kulturę regionu zorganizowano smaczne wydarzenie. Festiwal Smaków w Rakowcu Jesienny Festiwal Smaków zorganizowany przy współpracy Koła Gospodyń Wiejskich „Sami Swoi” w Rakowcu, Związku Kół Gospodyń Wiejskich Wschodniego Mazowsza, Gminnego Ośrodka Kultury i Gminy Siedlce przyciągał pysznym zapachem i smakiem. 17 września mała miejscowość pod Siedlcami zachęciła niejednego smakosza do odwiedzenia stoisk prezentowanych podczas festiwalu. Nikt nie obszedł się smakiem, gdyż pyszności wystarczyło dla każdego. Nawet znany wszystkim Norbi odwiedzał stoiska i poznawał lokalne smaki konkursowych potraw. Wśród atrakcji tego dnia znalazły się występy i koncerty, jednak to jedzenie było tematem przewodnim sobotniego popołudnia. Po napełnieniu swoich brzuchów i zaspokojeniu potrzeby doświadczeń kulinarnych, całą zebraną energię można było wyładować podczas taniców i zabaw z zaproszonymi artystami oraz na wieczornej dyskotekę pod muzycznym kierunkiem Dj’a. Pikniki rodzinne Największym zainteresowaniem wśród wydarzeń organizowanych przez koła gospodyń wiejskich cieszą się pikniki rodzinne. W Purzecu odbył się rodzinny piknik dla mieszkańców miejscowości i zaprzyjaźnionych sąsiadów. Wśród przygotowanych atrakcji znalazły się uwielbiane przez dzieci dmuchanie, malowanie buziek i robienie tatuaży, a także animacje z klaunem ReSorkiem. Tego dnia na scenie pojawiły się ludowe zespoły z sąsiednich miejscowości – Grupa Śpiewaczca Chodów i zespół Strzałki, jednak to gwiazda wieczoru Halina Benedyk, zachęciła gości do tańca swoimi przez wszystkich znanymi utworami. Nie mogło zabraknąć pysznosci przygotowanych przez Koło Gospodyń w Purzecu, które oferowały przybyłym gościom przekąski na zimno i na ciepło, a upalny klimat studziły pyszną lemoniadą. Przygotowane wydarzenia zawsze planują coś dla starszych i młodszych mieszkańców. "Ballady i romanse" na nowo po stu latach Gmina Siedlce zorganizowała Narodowe Czytanie 2022 Lekturą tegorocznej edycji Narodowego Czytania były "Ballady i romanse" Adama Mickiewicza - przełomowy zbiór poezji, który zapoczątkował w Polsce epoke romantyzmu "Ballady i romanse" Adama Mickiewicza wydane zostały w Wilnie w 1822 roku. Opublikowanie 14 utworów uważane jest za symboliczny początek romantyzmu. Tomik ballad dzisiaj jest uznany za klasykę literatury. Narodowe czytanie to akcja promująca czytelnictwo i bogactwo klasyki polskiej literatury. W naszej gminie odbyło się 27 sierpnia. Po zakończonym czytaniu uczestnicy mogli nabyć osistemplowany egzemplarz lektury. OSP Błogoszcz dostanie nowy samochód Gmina Siedlce zaciągnęła pożyczkę z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zostanie ona rozłożona na 6 lat, z możliwością częściowego jej umorzenia. Dodatkowo gmina otrzymała dotację z Samorządu Województwa Mazowieckiego w wysokości 100 000zł. Całość zostanie przeznaczona na zakup średniego uterenowionego samochodu pożarniczego. - Jest to dobra pożyczka, ze stałym oprocentowaniem, a wraz z dotacją pieniądze zostaną przeznaczone na zakup samochodu dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Błogoszczu. Jest to młoda jednostka straży pożarnej, która służy mieszkańcom gminy, a będzie służyła jeszcze sprawniej z nowym pojazdem – mówi wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. XI Powiatowe Zawody Sportowo Pożarnicze jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu siedleckiego odbyły się na terenie stadionu przy ulicy Prusa. W zawodach wzięło udział 15 drużyn, w tym 10 w grupie "A" (męskie) i 5 w grupie "C" (żeńskie). Zawody rozegrane zostały w konkurencjach: ćwiczenie bojowe i sztafeta pożarnicza 7 x 50 metrów z przeszkodami. Ducha zdrowej rywalizacji w sercach strażaków podtrzymywał wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski, obecny na wydarzeniu. Nie zapominamy o bohaterach Każdego dnia strażacy stawiają czoła wyzwaniom, dbając o bezpieczeństwo mieszkańców gminy. OSP w Pruszkynku otrzymało zastrzyk finansowy w wysokości 15 tysięcy złotych, które zostaną przeznaczone na aktywowanie i doposażenie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. 21 października odbyło się ślubowanie na członków Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, do szeregów MDP wstąpiło 13 nowych druhen i druńców. W uroczystości wzięli udział nie tylko strażacy, ale przy okazji przekazania nowego sprzętu dla strażaków obecni byli także przedstawiciele samorządowi. - Każdy zaślubiony strażak to kolejne ręce gotowe do pomocy niesionej potrzebującym. Jestem zadowolony, że tego dnia, gdy do młodego zespołu dolączą kolejni strażacy, możemy przyjść do Was z podarkami. Niech zapewnią Wam bezpieczeństwo podczas akcji - mówił na spotkaniu wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. Wsparcie przekazywane ochotniczym strażom pożarnym to niewątpliwie dbanie o bezpieczeństwo mieszkańców. - Samorząd Województwa Mazowieckiego wie, jak ważne jest sprawne funkcjonowanie Ochotniczych Straży Pożarnych, dlatego nowe kompletne, które trafią do Waszych zasobów, niech służą Wam podczas akcji i pomocy, którą niesiecie. Gratuluję wszystkim, którzy uroczyście ślubowali wstąpienie w szeregi Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Życzę Wam powodzenia i tyle samo powrotów, co wyjazdów do akcji, ale przede wszystkim chęci do działania - gratulowała Ewa Janina Orzelowska. Do zasobów jednostki w Pruszkynku trafiły kompletne strażackie. Dziękując za pomyślne plony i siłę do pracy na roli, uroczystości dożynkowe rozpoczęły się mszą świętą w intencji rolników, podczas której poświęcono wieńce dożynkowe i chleb. Następnie barwnym korowodem z licznie przygotowanymi wieńcami dożynkowymi i śpiewem na ustach uczestnicy udali się na tereny zielone nieopodal kościoła, by korzystając z zamówionej pogody, świętować zakończenie najpracowitszego dla rolników okresu w ciągu roku. Po uroczystym przemówieniu wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego, w którym podkreślał istotną rolę rolników na terenie gminy, ich ogrom pracy i zaangażowania, za które dziękował, nastąpiło podzielenie chlebem przekazanym włódarzowi gminy przez starostów. Gminne Dożynki, będąc czasem radosnego świętowania pomyślnych plonów i wypoczynku przy dobrej zabawie w tym roku w gminie Siedlce niewątpliwie zostały zaliczone do udanych. Współorganizatorem wydarzenia był Samorząd Województwa Mazowieckiego, a patronat nad wydarzeniem objęli: biskup siedlecki Kazimierz Gurda, wojewoda mazowiecki Konstanty Radziwiłł i marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik. Święto rolników w Chodowie Święto rolników podsumowujące pracę i okres żniw w tym roku przyciągnęły tłumy mieszkańców z siedleckiej gminy i okolicznych miejscowości. Chleb jako symbol pomyśności podzielono wśród wszystkich przybyłych gości i mieszkańców gminy. Jednak to gwiazdy wieczoru przyciągnęły tłumy, które bawiły się do samego końca imprezy. Znana wszystkim pokoleniom Halina Frąckowiak skradła serca widzów koncertem pełnym subtelności i spokoju, by następnie oddać słuchaczy pod niepowtarzalny występ Pięknych i Młodych, na których koncercie zebrala się kulminacyjna ilość gości. Gwiazdy wieczoru tego dnia przyciągnęły tłumy i sprzyjały zabawie mieszkańców, którzy chętnie przybyli na gminne wydarzenia. Następnie scenę przejęła wybuchowa Etna, prezentując swoje znane utwory i zachęcając do wspólnej zabawy. Nie zabrakło także Lenki, gwiazdy The Voice Kids pochodzącej z terenu gminy, która wystąpiła przed wyczekiwanym głównie przez młodsze pokolenie artystą Kubą Bireckim. Znany pod nazwą B.R.O artysta zawładnął nie tylko sceną, ale i sercami oczekujących na niego fanów. Wspólny śpiew i zabawa zakończyły się wraz z blaskiem latarek, które dodawały klimatu występowi. Gminne Dożynki, będąc czasem radosnego świętowania pomyślnych plonów i wypoczynku przy dobrej zabawie w tym roku w gminie Siedlce niewątpliwie zostały zaliczone do udanych. W niedzielę palmową 10 kwietnia w kościele w Starym Opolu uroczystą mszą świętą w intencji Ojczyzny rozpoczął się jubileusz poświęcony 191- rocznicy zwycięskiej Bitwy pod Iganiami. Następnie po mszy, uczestnicy udali się na plac przed pomnikiem, gdzie odśpiewano hymn narodowy. Tuż po nim, salwą armatnią uczczeno poległych żołnierzy powstańczych oraz wszystkich, którzy zginęli za wolność naszego kraju. 10 kwietnia została stoczona bitwa pod Iganiami. W 1831 roku wojska polskie pod dowództwem generała Ignacego Prądzyńskiego (11 000 żołnierzy i 16 dział) pokonały korpus rosyjskiego dowodzonym przez generała Grigorija Rosena. Zwycięstwo Polaków nie zostało jednak wykorzystane politycznie. Pomnik zwycięskiej Bitwy Pod Iganiami powstał. Pomnik upamiętniał zwycięską bitwę pod Iganiami stoczoną 10 kwietnia 1831 r. przez wojska polskie pod dowództwem generała Ignacego Prądzyńskiego z korpusem rosyjskim dowodzonym przez generała Grigorija Rosena. Został odsłonięty 13 września 1931 r. Wybudowano go ze składek mieszkańców miasta Siedlce i powiatu siedleckiego. Rewitalizację pomnika oraz jego otoczenia, sfinansowaną ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Wsparcie opieki nad miejscami pamięci i trwałymi upamiętnieniami w kraju” przeprowadziła w 2017 r. gmina Siedlce. Gminne uroczystości upamiętniające 104 rocznicę wolności i niezależności kraju odbyły się pod pomnikiem w Iganiach. Dni takie jak 11 listopada pozwalają zatrzymać się na chwilę nostalgia i odbiegając od codziennych obowiązków być wdzięcznym za to, co nasi przodkowie dla nas zrobili. Jest to nie tylko punkt symboliczny na mapie siedleckiej gminy, ale również miejsce, w którym czas się zatrzymuje i pozwala wspomnieć żołnierzy, polityków, pisarzy, ojców niepodległości, dzięki którym możemy tu dziś stać i dumnie odpiewać hymn narodowy. Historia lubi się powtarzać, dlatego musimy ją znać i o niej pamiętać - podkreśla istotę wspólnych uroczystości wójt gminy Henryk Brodowski. Część oficjalna to nie tylko przemówienia i lekcja historii, ale także symbole narodowe, które w tym roku wzbogacone zostały również o uroczyste wciagnięcie flagi narodowej na nowy maszt oraz złożenie kwiatów i zniczy pamięci. Po części oficjalnej nadszedł czas na chwilę zadumy przy akompaniamencie laureatek Festiwalu Pieśni i Piosenki Patriotycznej, które swoim talentem wokalnym przeniosły gości wiele lat wstecz. Utwory wspominające poległych i nawołujące do pamięci o czasach walki o niepodległość pozwoliły poczuć klimat dni, kiedy słowo wolność było cenniejsze niż krew. Ostatnim elementem obchodów pod pomnikiem w Iganiach była tradycyjna wojskowa potrawa, która ogrzała przybyłych gości. Posiłek jak i uroczystość zostały przygotowane przy zaangażowaniu dyrekcji, pracowników i uczniów Zespołu Oświatowego w Iganiach. 14 października przypada Dzień Edukacji Narodowej. Tego dnia przedstawiciele gminy spotkali się z dyrektorami i nauczycielami gminnych placówek, aby wspólnie uczcić Dzień Edukacji Narodowej. Tego dnia zaprezentowano również skrupulatnie przygotowaną część artystyczną. O wspaniałą oprawę artystyczną zadbały uczniowie szkoły w Białkach przy wsparciu nauczycieli. W swoim wystąpieniu młodzież podkreślała, że najpiękniejszym podziękowaniem będzie obietnica, że wyrosną na wartościowych ludzi. Uczniowie mieli również szansę zaprezentować swoje talenty aktorskie, taneczne i wokalne, a swoim przedstawieniem słowno-muzycznym niejednokrotnie wywołali na twarzach zebranych gości uśmiech i zadowolenie. Nad całym wydarzeniem czuwał dyrektor placówki Krzysztof Borkowski. - Z okazji tego święta, życzę wszystkim nauczycielom i pracownikom oświatowym niegasnącej satysfakcji z pełnionych funkcji, odwagi do podejmowania kolejnych wyzwań, a także adekwatnych gratyfikacji za wartościowy wkład w rozwój i wychowanie kolejnych pokoleń – życzył wójt. - Dzień Edukacji Narodowej to święto, które zawsze skłania ku refleksji nad nauczeniem zawodu nauczyciela i prawidłowością funkcjonowania systemu edukacji. Ale jest to także moment na docenienie zaangażowania i trudu w codziennych obowiązkach pracy nauczyciela – mówił wójt Henryk Brodowski. Wśród nagrodzonych znaleźli się dyrektorzy: Małgorzata Łukaszewska (SP w Golicach), Magdalena Walerczuk-Radziszewska (Z.O-W w Strzałce), Iwona Chacińska (SP w Pruszyńcu), Barbara Stelingowska (Z.O. w Stoku Lackim); wicedyrektor Aneta Strupiechowska (Z.O. w Żelkowie-Kolonii) i nauczyciele: Danuta Wałęcek (Białki), Edyta Kargol (Golice), Anna Jóźwik (Nowe Iganie), Justyna Frymus (Pruszyń), Agata Mularzuk (Stok Lacki), Marek Rypina (Strzała). ARMIA NUMEREM 1 W swoim pierwszym sezonie nasi piłkarze nie poczuli smaku porażki. Za to doskonale wiedzą jak smakuje zwycięstwo. W dziesięciu starciach siedmiokrotnie zwyciężyli, niejednokrotnie z ogromną przewagą nad rywalami. Do wiosny zostaną na szczycie tabeli Gminny Klub Sportowy Armia Żelków po dziesięciu meczach pozostaje na fotelu lidera! Uzyskane z wygranych i zremisowanych spotkań punkty zapewniły chłopakom z Armii utrzymanie się na samym szczycie tabeli. - CEL OSIĄGNIĘTY! NA PRZERWE ZIMOWĄ ZOSTAJEMY NA FOTELU LIDERA - PISZĄ NA SWOJIM FANPAGE’U. Drużyna trenująca pod czujnym okiem Łukasza Guzowskiego, wspierana jest przez włodarza gminy wójta Henryka Brodowskiego. Na przyszły rok zaplanowane jest znalezienie odpowiedniego miejsce w miejscowości Żelków-Kolonia, aby zawodnicy z Armia mieli możliwość trenowania oraz rozgrywania meczów na swoim gruncie. - DZIĘKUJEMY NAJLEPSZYM KIBICOM NA ŚWIECIE ZA ŚWIETNY DOPING, ŻE JESTEŚCIE Z NAMI W TAK LICZNYM GRONIE - MÓWIĄ PIŁKARZE Ostatnie spotkanie pokazało, że treningi, sparingi i wyczerpujące spotkania rozwijają w młodych zawodnikach pasje i umiejętności, co zaowocowało dobrą współpracą i osiągniętymi sukcesami. -Cieszę się, że nasza ciężka praca przyniosła tak widoczny sukces. Myszę, że nikt nie zakładał przed początkiem rozgrywek, iż będziemy w czołówce. Choć to dopiero początek, jesteśmy dumni z pozycji lidera! - mówi trener Guzowski. Wśród działań gminy znajdują się również współpraca z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Skutkiem współpracy są podejmowane działania profilaktyczne, mające na celu usiadamianie i przeciwdziałanie niepożądanym skutkom podejmowania niewłaściwych wyborów. Jednym z wielu działań podejmowanych we współpracy z GKRPA był Tydzień Profilaktyki, który odbył się w ZOW w Białkach. Cykl wydarzeń i spotkań miał na celu przede wszystkim uswiadomić młodych mieszkańców gminy na temat zagrożeń płynących z niewłaściwej diety, złych nawyków i przyzwyczajen. Spotkania i konkursu zaangażowały uczniów ze wszystkich placówek edukacyjnych na terenie gminy. Zorganizowano liczne konkursy Działania obejmowały również organizację konkursów dla uczniów uczęszczających do gminnych placówek. Jednym z elementów był konkurs plastyczny pod nazwą "Moje zdrowie w moich rękach". Przygotowane przez uczniów prace nawiązujące do zdrowego stylu życia były oceniane w trzech kategoriach wiekowych. - Tydzień profilaktyki to bardzo dobra inicjatywa i jest to ważne, że podejmujecie tematy, które dotyczą naszego zdrowia. Dziękuję dyrekcji i nauczycielom za organizację tego przedsięwzięcia, rodzicom za wsparcie, a Wam uczniowie za zaangażowanie i chęci do podjęcia działania. Mam nadzieję, że dzięki tym działaniom będziecie dokonywać dobrych wyborów nie tylko żywieniowych. Gratuluję również wszystkim uczestnikom konkursu plastycznego - mówi sekretarz gminy Dorota Dmowska-Paczuska. Tydzień Profilaktyki został zorganizowany we współpracy z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. 25 października w szkole w Pruszynie odbyła się uroczysta gala wręczenia nagród przyznanych w ogólnopolskim konkursie plastyczno-literackim „EKO-RADY NA ODPADY”. Podczas gali wręczenia nagród głos zabrała dyrektor gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej Agata Tymosiak, która dziękując za zaangażowanie w przygotowanie prac konkursowych podkreśliła, że edukacja ekologiczna zwiększająca świadomość młodych mieszkańców to bardzo dobry krok w stronę ratowania planety. Również zastępca wójta Sławomir Jagiełło zaznaczał, jak ważne jest świadome postrzeganie tematu ekologii, zwłaszcza w kontekście śmieci i właściwego ich segregowania. Będąc pod wrażeniem pomysłowości przygotowanych prac pogratulował wszystkim uczestnikom konkursu, wręczając wraz z Ewą Janoszką reprezentującą Marszałka Województwa Mazowieckiego, wiceprzewodniczącą Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Agatą Pasik i dyrektorem GOKu Izabelą Kuniewicz dyplomy i nagrody laureatom konkursu. Czyste powietrze - zdrowi mieszkańcy W gminnym konkursie ekologicznym udział wzięli uczniowie zwycięskich prac z etapu szkolnego. Zwycięzcy podczas Sesji Rady Gminy odebrali nagrody. Konkurs miał na celu głównie wzrost świadomości zagrożeń, jakie niesie za sobą palenie w piecach nieprzeznaczonymi do tego środkami. Dzieci w swoich pracach pokazywały kontrast świata, w którym chcą żyć - czystego i ze zdrowym powietrzem, a świata zanieczyszczonego, w którym natura i powietrze są skażone. Organizowane konkursy realizowane są we współpracy z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele gminy Siedlce, Komendy Miejskiej Policji w Siedlcach, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, siedleckiego oddziału banku PEKAO S.A., stowarzyszenia Kotwica, druhowie gminnych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych oraz seniorzy z gminnego domu seniora i gminnych klubów seniora. Spotkanie miało na celu podsumować działania podejmowane w ramach projektu, których głównymi tematami było uświadomić seniorów jak zapobiegać przestępstwom wobec osób starszych, jak dbać o bezpieczeństwo ekonomiczne, zdrowotne i socjalne oraz bezpieczeństwo w domu i przestrzeni publicznej. Dziękujemy za wasze zaangażowanie, za udział, za aktywność, za miłą atmosferę podczas spotkań, za otwarte chłonne umysły. Mamy nadzieję, że przekazana Wam wiedza postłuży w codziennym bezpiecznym życiu - mówiła Barbara Myrcha kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślając zaangażowanie przedstawicieli jednostek współpracujących z Gminną Akademią Seniora Anna Wróblewska zaprezentowała przebieg spotkań z seniorami, na których poznawali swoje dotąd nieznane przywileje, uczyli się odróżniać wyłudzenia i oszustwa, a przede wszystkim podnosili swoją świadomość w zakresie dbania o swoje bezpieczeństwo. 4 października odbyło się podsumowanie projektu Gminnej Akademii Seniora Gminy Siedlce. Na spotkaniach seniorzy nie tylko uczyli się wiedzy teoretycznej, ale szlifowali także umiejętności praktyczne. Wśród zajęć odbyły się również te uczące używania płatności elektronicznych, a w trosce o bezpieczeństwo danych byli uwrażliwiani na temat przechowywania kart i haseł do kont. - Profilaktyka ma na celu przeciwdziałać. Cieszymy się, że projekt spotkał się z tak dużym zainteresowaniem i jeszcze większym zaangażowaniem uczestników. Do działania i projektu zainspirowała nas chęć pana wójta, który chcąc dbać o bezpieczeństwo seniorów zaproponował współpracę - mówił mjr. insp. Andrzej Dzieuwski komendant Miejskiej Policji w Siedlcach. Jeśli ten program, realizowany przy współpracy policji, strażaków, pracowników banku, ZUS-u, stowarzyszeń, przyczyni się do uratowania choćby jednej złotówki skradzionej z portfela seniorów, to było warto! Cieszę się, że seniorzy zdobyli tak ważną wiedzę w wielu dziedzinach i nie dadzą się już nabierać na różne metody oszustów. Nieważne czy dzwonić będzie „muczek”, „policjant”, czy „kolega ze szpitala”, seniorzy wiedzą już jak takie informacje weryfikować i sprawdzać czy są prawdziwe - mówił Henryk Brodowski. Podsumowanie projektu to nie koniec działań profilaktycznych na terenie gminy. Jak zapowiedział wójt Brodowski pomysł będzie kontynuowany, jednak z małymi modyfikacjami, w oparciu także o inne grupy docelowe. Działania Gminnej Akademii Seniora realizowane były we współpracy Gminnej Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Komendy Miejskiej Policji w Siedlcach i Ochotniczych Straży Pożarnych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. JESTEŚMY PO TO, ŻEBY POMAGAĆ! JEŚLI UWAŻAŚ, ŻE TY LUB KTOŚ Z TWOICH BLISKICH POTRZEBUJE POMOCY, NIE ZWŁEKAJ, ZGŁOS SIĘ DO NAS! Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Gminy Siedlce ROZMAWIAMY! POMAGAMY! GMINNA KOMISJA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Siedlce inicjuje i monitoruje działania związane z edukacją i profilaktyką rozwiązywania problemów alkoholowych. Komisja uprawniona jest do podejmowania czynności zmierzających do sądowego orzeczenia o zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu, zobowiązania poddania się leczeniu odwykowemu. Ponadto, Komisja realizuje określone ustawowo zadania gminy w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. W ramach poprawy funkcjonowania emocjonalnego i społecznego wśród dzieci w okresie letnim sfinansowano półkolonie dla 162 dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych na terenie gminy Siedlce, realizowane przez Stowarzyszenie Zwykle „ZORZA” oraz Koło Gospodyń Wiejskich w Białkach. Głównym celem realizacji zadania była organizacja czasu wolnego dla dzieci z gminy Siedlce poprzez prowadzenie zajęć o charakterze opiekuncko-wychowawczym z włączeniem profilaktyki, m.in. kształtowanie zachowań asertywnych i wzmacnienie poczucia wartości w stosunku do działań ryzykownych, zminimalizowanie negatywnych wpływów środowiska, nabycie umiejętności życiowych, wzmocenie poczucia własnej wartości i przynależności do społeczeństwa, rozwijanie zainteresowań. Uprawianie sportu jest jedną z alternatyw dla użytków oraz wzmacnienie czynników chroniących wśród dzieci i młodzieży oraz dorosłych. Zajęcia sportowe stanowią integralny element programu profilaktycznego. Dofinansowano m.in. letnie obozy sportowe dla uczestników obozu z Gminy Siedlce. Ponadto dofinansowano realizację zajęć sportowych, sportowo-rekreacyjnych, obozów dla dzieci i młodzieży z gminy Siedlce - profilaktyka poprzez sport organizowane przez Wojewódzki Ludowy Klub Sportowy Nowe Iganie. GMINA SIEDLCE ŻYCZY Radosnych Świąt Z okazji Świąt Bożego Narodzenia w imieniu swoim, radnych i pracowników gminy życzę niegasnącej jak gwiazda betlejemska nadziei prostej jak uboga stajenka wiary niestrudzonej jak podróżni pielgrzymi odwagi i miłości, która nadaje wszystkiemu sens Niech te Święta będą przepełnione spokojem i radością, których wszyscy potrzebujemy A czas spędzony przy wigilijnym stole niech umocni rodzinne więzy. Wójt Gminy Siedlce Henryk Brodowski	19e35066-a192-4f6a-b571-2c7c98968422	finepdfs	1.984375	CC-MAIN-2023-23	https://samorzad.gov.pl/attachment/0ba52d18-55cb-4396-8a79-927a7ed05e4a	2023-06-04T23:14:14+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224650409.64/warc/CC-MAIN-20230604225057-20230605015057-00487.warc.gz	562,784,801	0.999855	0.99994	0.99994	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 1118, 4802, 8040, 9127, 11048, 12480, 14065, 15877, 17224, 19880, 21380, 23934, 26669, 28036, 29137, 30448, 31962, 33744, 35166, 36826, 38466, 41413, 43425, 43900 ]	1	0
ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Znak sprawy: ZP/33/2019 Świnoujście 01 październik 2019 r. ZMIANA do złożenia oferty na wykonanie zamówienia na „Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej". TREŚCI ZAPROSZENIA Zamawiający zmienia treść zaproszenia: Było: 2. Przedmiotem zaproszenia jest dostawa jednego fabrycznie nowego samochodu typu furgon: 1) Ogólne wymagania w zakresie przedmiotu zamówienia: a. Zamawiający wymaga zaoferowania fabrycznie nowego pojazdy typu furgon, nie używany, wyprodukowany nie wcześniej niż w IV kwartale roku 2018 r.; b. oferowany furgon musi posiadać fabrycznie nowe, nie używane wyposażenie, wolne od wad, objęte gwarancją producenta pojazdu, spełniające wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm.), rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.); c. dostarczony pojazd powinien być bez defektów, błędów konstrukcyjnych, wykonawczych i innych wad technicznych, które mogłyby się ujawnić podczas jego użytkowania; d. minimalne wymagania techniczne i użytkowe dotyczące przedmiotu zaproszenia zawiera załącznik nr 1; e. Wykonawca zapewni dla oferowanego furgonu pełny serwis gwarancyjny w Autoryzowanej Stacji Obsługi; f. wymagane są następujące minimalne okresy gwarancji liczone od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – min. 24 miesiące, 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, 3) powłoki lakiernicze – min. 36 miesięcy, 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące; Zmienia się na: 2. Przedmiotem zaproszenia jest dostawa jednego fabrycznie nowego samochodu typu furgon: 1) Ogólne wymagania w zakresie przedmiotu zamówienia: a. Zamawiający wymaga zaoferowania fabrycznie nowego pojazdy typu furgon, nie używany, wyprodukowany nie wcześniej niż w IV kwartale roku 2018 r.; b. oferowany furgon musi posiadać fabrycznie nowe, nie używane wyposażenie, wolne od wad, objęte gwarancją producenta pojazdu, spełniające wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm.), rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.); c. dostarczony pojazd powinien być bez defektów, błędów konstrukcyjnych, wykonawczych i innych wad technicznych, które mogłyby się ujawnić podczas jego użytkowania; d. minimalne wymagania techniczne i użytkowe dotyczące przedmiotu zaproszenia zawiera załącznik nr 1; e. Wykonawca zapewni dla oferowanego furgonu pełny serwis gwarancyjny w Autoryzowanej Stacji Obsługi; f. wymagane są następujące minimalne okresy gwarancji liczone od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – min. 24 miesiące, 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, 3) powłoki lakiernicze – min. 24 miesiące, Było: 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące; 7. Oferta powinna zawierać: 1) cenę ryczałtową netto + obowiązujący podatek VAT = wartość brutto za przedmiot zamówienia zgodnie z załącznikiem nr 2 do zaproszenia; 2) udzielenie min. okresów gwarancyjnych na: a. na furgon – min. 24 miesiące, b. na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, c. powłoki lakiernicze – min. 36 miesięcy, d. na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące. Zmienia się na: 7. Oferta powinna zawierać: 1) cenę ryczałtową netto + obowiązujący podatek VAT = wartość brutto za przedmiot zamówienia zgodnie z załącznikiem nr 2 do zaproszenia; 2) udzielenie min. okresów gwarancyjnych na: a. na furgon – min. 24 miesiące, b. na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, c. powłoki lakiernicze – min. 24 miesiące, d. na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące. Było: Załącznik nr 1 do zaproszenia ZP/33/2019 Minimalne wymagania techniczne i użytkowe fabrycznie nowego pojazdy typu furgon do 3,5 t. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Zmienia się na: Załącznik nr 1 do zaproszenia ZP/33/2019 Minimalne wymagania techniczne i użytkowe fabrycznie nowego pojazdy typu furgon do 3,5 t. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Było: Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Załącznik nr 2 do zaproszenia ZP/33/2019 FORMULARZ OFERTOWY WYKONAWCY na: Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej Dane dotyczące Wykonawcy Nazwa: ...................................................................................................................................... Siedziba: ................................................................................................................................... Województwo: …………………………………….. Nr tel.: .................................................................. nr fax-u.:....................................................... Nr tel. komórkowego: …………………………………………… Adres: e-mailowy: ………………………………@.............................................................. NIP:...................................................... REGON:.............................................. Osoba upoważniona do podpisania umowy: ………………………………………… ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Osoba upoważniona do kontaktu w trakcie realizacji umowy: ………………………………………… Dane dotyczące Zamawiającego: Gmina Miasto Świnoujście ul. Wojska Polskiego 1/5 72-600 Świnoujście której zadania realizuje Żegluga Świnoujska ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 – 600 Świnoujście I. Wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot zamówienia na następujących warunkach: 1. Wartość oferty: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto w tym: 1) Cena pojazdu: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto; 2) Wartość OC, AC (bez ograniczeń), NNW, Assistance: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto. II. Oświadczenia Wykonawcy: 1. oświadczam/y, że zapoznałem/liśmy się z warunkami przystąpienia do zamówienia określonymi w zaproszeniu oraz że uzyskałem/liśmy niezbędne informacje do przygotowania oferty; 2. oświadczam/my, że w cenie oferty zostały uwzględnione wszystkie koszty wykonania zamówienia i realizacji przyszłego świadczenia umownego; 3. oświadczam/my, że zapoznałem/liśmy się z projektem umowy i nie wnoszę/simy w stosunku do niego żadnych uwag, a w przypadku wyboru naszej oferty podpiszę/szemy umowę, której projekt stanowi załącznik nr 3 do zaproszenia; 4. oświadczam/my, że przedmiot dostawy będzie posiadał: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 36 miesięcy), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 5. oświadczam/my, że przedmiot zaproszenia określony w zamówieniu wykonam/my: w terminie do 10/122019 r.; 6. zamówienie wykonam/my: własnymi siłami /powierzę/my podwykonawcom/; III. Załączam/my dokumenty: 1) aktualny wyciąg z właściwego rejestru lub zaświadczenie o zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej, 2) dokument potwierdzający posiadanie ubezpieczenia OC w zakresie przedmiotu zaproszenia obowiązującą przez cały okres trwania umowy na kwotę nie mniejsza niż 100 tys. zł., 3) dokument potwierdzający posiadanie uprawnień do wykonywania określonej działalności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania, w szczególności koncesji, zezwolenia lub licencji, a w przypadku braku takiego obowiązku – oświadczenie Wykonawcy, że do prowadzonej działalności przepisy nie wymagają szczególnych uprawnień Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Zmienia się na: Załącznik nr 2 do zaproszenia ZP/33/2019 FORMULARZ OFERTOWY WYKONAWCY na: Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej Dane dotyczące Wykonawcy Nazwa: ...................................................................................................................................... Siedziba: ................................................................................................................................... Województwo: …………………………………….. Nr tel.: .................................................................. nr fax-u.:....................................................... Nr tel. komórkowego: …………………………………………… Adres: e-mailowy: ………………………………@.............................................................. NIP:...................................................... REGON:.............................................. Osoba upoważniona do podpisania umowy: ………………………………………… Osoba upoważniona do kontaktu w trakcie realizacji umowy: ………………………………………… Dane dotyczące Zamawiającego: Gmina Miasto Świnoujście ul. Wojska Polskiego 1/5 72-600 Świnoujście której zadania realizuje Żegluga Świnoujska ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 – 600 Świnoujście II. Wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot zamówienia na następujących warunkach: ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 2. Wartość oferty: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto w tym: 3) Cena pojazdu: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto; 4) Wartość OC, AC (bez ograniczeń), NNW, Assistance: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto. II. Oświadczenia Wykonawcy: 1. oświadczam/y, że zapoznałem/liśmy się z warunkami przystąpienia do zamówienia określonymi w zaproszeniu oraz że uzyskałem/liśmy niezbędne informacje do przygotowania oferty; 2. oświadczam/my, że w cenie oferty zostały uwzględnione wszystkie koszty wykonania zamówienia i realizacji przyszłego świadczenia umownego; 3. oświadczam/my, że zapoznałem/liśmy się z projektem umowy i nie wnoszę/simy w stosunku do niego żadnych uwag, a w przypadku wyboru naszej oferty podpiszę/szemy umowę, której projekt stanowi załącznik nr 3 do zaproszenia; 4. oświadczam/my, że przedmiot dostawy będzie posiadał: 5) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 6) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 7) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 24 miesiące), 8) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 5. oświadczam/my, że przedmiot zaproszenia określony w zamówieniu wykonam/my: w terminie do 10/12/2019 r.; 6. zamówienie wykonam/my: własnymi siłami /powierzę/my podwykonawcom/; III. Załączam/my dokumenty: 1) aktualny wyciąg z właściwego rejestru lub zaświadczenie o zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej, 2) dokument potwierdzający posiadanie ubezpieczenia OC w zakresie przedmiotu zaproszenia obowiązującą przez cały okres trwania umowy na kwotę nie mniejsza niż 100 tys. zł., 3) dokument potwierdzający posiadanie uprawnień do wykonywania określonej działalności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania, w szczególności koncesji, zezwolenia lub licencji, a w przypadku braku takiego obowiązku – oświadczenie Wykonawcy, że do prowadzonej działalności przepisy nie wymagająą szczególnych uprawnień Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Było: UMOWA nr ……../………/2019 zawarta w dniu …………….. 2019 r. pomiędzy: Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71-375) zwaną dalej „Zamawiającym", której zadania w zakresie objętym umową wykonuje Żegluga Świnoujska, ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72 600 Świnoujście, reprezentowaną przez Dyrektora Żeglugi Świnoujskiej Pana Pawła Szynkaruka(na mocy udzielonego mu przez Prezydenta Miasta Świnoujście pełnomocnictwa Nr WO-KP.0052.4.2018 z dnia 02 stycznia 2018 r.) , a …………………………………………………………………………………………………… zwanym dalej „Wykonawcą", reprezentowanymi przez: …………………………………………………………………….. na podstawie art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1986 ze zm.), strony postanawiają, co następuje: § 1 Przedmiotem niniejszej umowy jest dostawa jednego fabrycznie nowego furgonu marki …………. model …………. typ …………… rok produkcji ………………… o parametrach technicznych i wyposażeniu zgodnym z treścią zaproszenia oraz zgodnie ze złożoną przez Wykonawcę ofertą w postępowaniu o udzielenie zamówienia zwany dalej „przedmiotem umowy". § 2 ) 2. Wykonawca oświadcza, iż przedmiot umowy spełnia wszelkie normy techniczne, jakościowe. 1. Wykonawca gwarantuje, że przedmiot umowy o którym mowa w § 1 ust. 1 jest fabrycznie nowy, wolny od wad, zgodny z parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy, spełniającym wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm. i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.), 3. Wykonawca oświadcza, że posiada uprawnienia do wykonania przedmiotu umowy wymagane odpowiednimi przepisami prawa oraz dysponuje potencjałem technicznym i osobowym niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy. 4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć jeden kompletny pojazd typu furgon – zgodnie z warunkami i parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy wraz z dokumentami niezbędnymi do rejestracji oraz ubezpieczony w zakresie AC, OC, NNW i Assistance obowiązujące od dnia bezusterkowego odbioru przedmiotu umowy. 5. Wydanie przedmiotu umowy nastąpi w dniu roboczym od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -14 00 . Wykonawca powiadomi pisemnie Zamawiającego przynajmniej 7 dni przed o planowany dniu dostawy 6. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć wszystkie dokumenty niezbędne do eksploatacji i obsługi w dniu dostarczenia przedmiotu umowy. 7. Na Wykonawcy ciąży odpowiedzialność z tytułu uszkodzenia, niekompletności lub utraty przedmiotu umowy, aż do chwili potwierdzenia przez Zamawiającego jego odbioru. 8. Zamawiający zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia ważenia kontrolnego, przedmiotu zamówienia. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 1. Wykonawca zobowiązany jest do dostawy przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem do WPT Zamawiającego przy ul. Rogozińskiego 4 w Świnoujściu w terminie do 10 grudnia 2019 r. oraz przeszkolić upoważnionych pracowników Zamawiającego w zakresie obsługi i eksploatacji na własny koszt i ryzyko. 2. Wykonawca zobowiązany jest do uzgodnienia z Zamawiającym daty odbioru przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem i jego przekazania. Dostawa furgonu nastąpi w dni robocze od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -13 00 na terenie WPT Zamawiającego - Świnoujście ul. Rogozińskiego 4. 3. Za termin przekazania przedmiotu umowy przyjmuje się datę podpisania protokołu odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę. Za termin przekazania całego przedmiotu umowy rozumie się datę podpisania protokołów odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę jednego pojazdu typu furgon wraz z wyposażeniem. 4. Odbioru przedmiotu umowy wraz ze wyposażeniem dokonają upoważnieni pracownicy ze strony Wykonawcy i Zamawiającego. 5. Przy odbiorze Zamawiający sprawdzi zgodność i kompletność dostarczonego pojazdu wraz z wyposażeniem zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w zaproszeniu i niniejszej umowie, oraz potwierdzi wpisem do protokołu odbioru. 7. W przypadku stwierdzenia przez Zamawiającego wad fizycznych lub jakościowych stwierdzonych przy odbiorze, Wykonawca zobowiązuje się do jego niezwłocznej wymiany na nowy z zastrzeżeniem zapisów ust 6 niniejszego paragrafu. 6. W przypadku stwierdzonych niezgodności/wad w wykonanym przedmiocie umowy podczas odbioru przedmiotu umowy, nie sporządza się protokołu odbioru, a przedstawiciele Zamawiającego przekażą Wykonawcy podpisane oświadczenie, ze wskazaniem zastrzeżeń. W takim przypadku Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy termin na usunięcie stwierdzonej niezgodności/wad, bez ponoszenia przez Zamawiającego z tego tytułu jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Nie podpisanie przez strony umowy protokołu odbioru w terminie określonym w ust 1 skutkować będzie nałożeniem kar umownych na Wykonawcę określonych w § 6 ust 1 niniejszej umowy 8. Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe przygotowanie przedmiotu umowy. 9. Wykonawca wraz z pojazdem przekaże Zamawiającemu: 1) karty gwarancyjne i instrukcję obsługi w języku polskim, 2) wykaz autoryzowanych punktów serwisowych na terenie Polski uprawnionych do napraw gwarancyjnych znajdujących się max do 130 km od siedziby Zamawiającego, 3) aktualne świadectwa homologacji i ewentualne inne dokumenty umożliwiające rejestrację pojazdu. § 4 1. Wszystkie dokumenty winny być wystawione przez Wykonawcę w języku polskim (instrukcje obsługi, gwarancje, faktury). W przypadku dostarczenia oryginalnych dokumentów producenta zagranicznego muszą one posiadać uwierzytelnione tłumaczenia na język polski. 2. Dokumenty w języku innym niż polski bez załączonego ich tłumaczenia, będą zwracane Wykonawcy przez Zamawiającego w dniu ich otrzymania, a odbiór przedmiotu zamówienia nie będzie możliwy. § 5 1. Za wykonanie przedmiotu umowy łącznie Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie: 1) .............................. zł netto słownie: (.......................................................), 2) .............................. zł kwota podatku VAT słownie: (..............................), 3) ............................. zł brutto słownie: (......................................................), 2. Podana w ust. 1 cena zawiera wszystkie koszty wykonania zamówienia takie jak m.in. podatki, cła, wg aktualnie obowiąązujących przepisów, koszty transportu, przegląd, ubezpieczenie OC, AC (bez ograniczeń), NNW Assistance na 1 rok i inne. 3. Cena i nazwy na fakturze muszą odpowiadać cenie i nazwom ujętym w załączniku nr 2 do niniejszej umowy (formularz ofertowym stanowiący załącznik do zaproszenia). 4. Za przedmiot umowy Zamawiający zapłaci przelewem, w terminie do 30 dni od dnia otrzymania prawidłowo wystawionej przez Wykonawcę faktury. 5. Za dzień zapłaty uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Zamawiający. 6. Wykonawca wystawi fakturę na: 1) nabywca - Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71375), 2) odbiorca – Żegluga Świnoujska, ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 - 600 Świnoujście. 7. Podstawą do wystawienia faktury będą podpisane przez Zamawiającego i Wykonawcę protokoły odbiorów dotyczące całości przedmiotu umowy. 8. Z tytułu nieterminowej płatności Wykonawca ma prawo naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie. 9. W przypadku powstania opóźnienia w regulowaniu należności Wykonawca zobowiązuje się nie dokonywać cesji wierzytelności bez zgody Zamawiającego. § 6 1. W przypadku opóźnienia w realizacji terminu dostawy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 0,5 % wartości brutto niniejszej umowy za każdy dzień opóźnienia. 2. W przypadku nieuprawnionego odstąpienia przez Wykonawcę od realizacji niniejszej umowy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 3. Zamawiającemu przysługuje prawo potrącenia kar umownych z wynagrodzenia należnego Wykonawcy. 4. Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy z winy Wykonawcy w przypadku opóźnienia Wykonawcy w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy, przekraczającego 30 dni. W takiej sytuacji Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 5. Strony zastrzegają sobie prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, kiedy wysokość zastrzeżonych na ich rzecz kar umownych nie wyczerpuje całości poniesionej przez nie szkody. § 7 1. Wykonawca oświadcza, że prace objęte przedmiotem zamówienia zostaną wykonane siłami własnymi lub Wykonawca oświadcza, że podwykonawcom powierzy następujący zakres robót: 1)..................................................................................................................................... 2)..................................................................................................................................... 3)..................................................................................................................................... 2. Do zawarcia przez Wykonawcę umowy o dostawy z podwykonawcą wymagana jest zgoda Zamawiającego. 3. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za roboty, które wykonuje przy pomocy Podwykonawców. 4. Zapłata wynagrodzenia za wykonane przez Podwykonawcę roboty, zostaną zrealizowane przez Wykonawcę na podstawie wystawionej faktury zgodnie z podpisaną umową. § 8 1. Wykonawca udziela gwarancji liczonej od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 36 miesięcy), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 2. Przeglądy gwarancyjne są bezpłatne co 12 miesięcy w okresie 2 lat, łącznie z wszystkimi kosztami transportu furgonu do wskazanego serwisu gwarancyjnego odległego max do 130 km od siedziby Zamawiajacego. 3. Realizacja zgłoszonych usterek i napraw gwarancyjnych, w okresie gwarancji –max. w ciągu 5 dni roboczych od reakcji serwisu, na koszt gwaranta. 4. Czas reakcji serwisu do 48 godzin od zgłoszenia. 5. Zamawiający zgłasza awarię i konieczność wykonania naprawy telefonicznie i potwierdza to poprzez wysłanie do Wykonawcy zgłoszenia faksem lub pocztą e-mail. 6. Wykonawca zobowiązany jest do dokonywania w okresie gwarancji przeglądów i napraw zgodnych z instrukcją obsługi producenta pojazdu. 7. W przypadku nie wykonania naprawy gwarancyjnej lub usterek w terminie określonym w ust. 3, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 1 000,00 zł za każdy dzień opóźnienia liczonych od upływu 5 dni roboczych od reakcji serwisu lub zapewni pojazd zastępczy. 8. Wykonawca udostępni Zamawiającemu wykaz telefonów, faksów, adresy e-mail pod którymi Zamawiający możne zgłaszać awarię przedmiotu zamówienia. 9. Wykonawca oświadcza, iż zapewnił serwis gwarancyjny dla pojazdu, który Zamawiający będzie realizować w ………………………..………………. (tj. …… km od siedziby Zamawiającego). 10. W przypadku trzykrotnej naprawy gwarancyjnej przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wymienić wadliwy element zamówienia na nowy. § 9 1. Oprócz przypadków wymienionych w Kodeksie Cywilnym Zamawiający może odstąpić od umowy w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. 3. Wykonawca może odstąpić od umowy, gdy Zamawiający, mimo uprzedniego pisemnego wezwania i wyznaczenia dodatkowego terminu nie przystąpi do odbioru lub odmawia odbioru przedmiotu umowy, bez uzasadnionych przyczyn w terminie 30 dni od wskazanych zdarzeń. 2. Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy w przypadku, gdy Zamawiający zawiadomi go, iż wobec zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności nie będzie mógł spełnić swoich zobowiązań umownych wobec Wykonawcy. Odstąpienie Wykonawcy winno zostać dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności takiego oświadczenia oraz winno zawierać wskazanie uzasadnienia. 4. Zamawiającemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia w realizacji dostawy bez konieczności uprzedniego wyznaczenia terminu dodatkowego na realizację dostawy. Odstąpienie może nastąpić w ciągu 60 dni od pojawienia się opóźnienia w dostawie przedmiotu umowy. 5. Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy, gdy: 1) Wykonawca powierzył zobowiązania wynikające z niniejszej umowy osobie trzeciej bez zgody Zamawiającego, 2) Wykonawca w nienależyty sposób realizuje swoje obowiązki określone w niniejszej umowie, 6. Odstąpienie od umowy może być dokonane w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę odstąpienia. 7. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej w postaci aneksu, pod rygorem nieważności. 1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 2. Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian postanowień umowy zawartej z wybranym Wykonawcą, jeżeli zajdzie jedna z poniższych okoliczności: 1) gdy zmianie ulegnie urzędowa stawka podatku VAT - Zamawiający dopuszcza możliwość zmiany wartości wynagrodzenia umownego – wielkość zmiany w przypadku podwyżki lub obniżki strony przyszłej umowy ponoszą odpowiednio, 2) nastąpi zmiana w przepisach podatkowych, które dotyczą świadczenia usług objętych przedmiotem zamówienia. Warunkiem zmiany jest wystąpienie w okresie obowiązywania umowy takiej zmiany w przepisach podatkowych, która wpływa na obowiązki lub uprawnienia którejkolwiek ze strony umowy powodując zmniejszenie, zwiększenie lub powstanie obowiązków podatkowych, 3) jeżeli wystąpiły okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności strony na dzień podpisania umowy przewidzieć nie mogły i wynikają one ze zmian przepisów prawa, które nastąpiły w czasie realizacji umowy lub wystąpieniem zdarzenia związanego z siłą wyższą, 4) jeżeli zajdzie potrzeba w sytuacji zmiany obowiązujących przepisów, jeżeli zgodnie z nimi konieczne będzie dostosowanie treści umowy do aktualnego stanu prawnego. § 11 Ewentualne spory rozstrzygane będą przez sąd właściwy dla siedziby Zamawiającego. § 12 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23.04.1964 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) § 13 Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Zamawiającego, jeden dla Wykonawcy. Załączniki do niniejszej umowy: 1. załącznik nr 1- opis przedmiotu zamówienia – parametry techniczne, 2. załącznik nr 2 - formularz ofertowy, 3. załącznik nr 3 – zaproszenie załącznikami. ZAMAWIAJĄCY WYKONAWCA Zmienia się na: Załącznik nr 3 do zaproszenia ZP/33/2019 UMOWA nr ……../………/2019 zawarta w dniu …………….. 2019 r. pomiędzy: Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71-375 zwaną dalej „Zamawiającym", ) której zadania w zakresie objętym umową wykonuje Żegluga Świnoujska, ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72 600 Świnoujście, reprezentowaną przez Dyrektora Żeglugi Świnoujskiej Pana Pawła Szynkaruka (na mocy udzielonego mu przez Prezydenta Miasta Świnoujście pełnomocnictwa Nr WO-KP.0052.4.2018 z dnia 02 stycznia 2018 r.), a …………………………………………………………………………………………………… zwanym dalej „Wykonawcą", reprezentowanymi przez: ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ …………………………………………………………………….. na podstawie art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1986 ze zm.), strony postanawiają, co następuje: § 1 Przedmiotem niniejszej umowy jest dostawa jednego fabrycznie nowego furgonu marki …………. model …………. typ …………… rok produkcji ………………… o parametrach technicznych i wyposażeniu zgodnym z treścią zaproszenia oraz zgodnie ze złożoną przez Wykonawcę ofertą w postępowaniu o udzielenie zamówienia zwany dalej „przedmiotem umowy". § 2 ) 1. Wykonawca gwarantuje, że przedmiot umowy o którym mowa w § 1 ust. 1 jest fabrycznie nowy, wolny od wad, zgodny z parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy, spełniającym wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm. i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.), 2. Wykonawca oświadcza, iż przedmiot umowy spełnia wszelkie normy techniczne, jakościowe. 3. Wykonawca oświadcza, że posiada uprawnienia do wykonania przedmiotu umowy wymagane odpowiednimi przepisami prawa oraz dysponuje potencjałem technicznym i osobowym niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy. 4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć jeden kompletny pojazd typu furgon – zgodnie z warunkami i parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy wraz z dokumentami niezbędnymi do rejestracji oraz ubezpieczony w zakresie AC, OC, NNW i Assistance obowiązujące od dnia bezusterkowego odbioru przedmiotu umowy. 5. Wydanie przedmiotu umowy nastąpi w dniu roboczym od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -14 00 . Wykonawca powiadomi pisemnie Zamawiającego przynajmniej 7 dni przed o planowany dniu dostawy 6. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć wszystkie dokumenty niezbędne do eksploatacji i obsługi w dniu dostarczenia przedmiotu umowy. 7. Na Wykonawcy ciąży odpowiedzialność z tytułu uszkodzenia, niekompletności lub utraty przedmiotu umowy, aż do chwili potwierdzenia przez Zamawiającego jego odbioru. 8. Zamawiający zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia ważenia kontrolnego, przedmiotu zamówienia. § 3 1. Wykonawca zobowiąązany jest do dostawy przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem do WPT Zamawiającego przy ul. Rogozińskiego 4 w Świnoujściu w terminie do 10 grudnia 2019 r. oraz przeszkolić upoważnionych pracowników Zamawiającego w zakresie obsługi i eksploatacji na własny koszt i ryzyko. 2. Wykonawca zobowiązany jest do uzgodnienia z Zamawiającym daty odbioru przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem i jego przekazania. Dostawa furgonu nastąpi w dni robocze od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -13 00 na terenie WPT Zamawiającego - Świnoujście ul. Rogozińskiego 4. 4. Odbioru przedmiotu umowy wraz ze wyposażeniem dokonają upoważnieni pracownicy ze strony Wykonawcy i Zamawiającego. 3. Za termin przekazania przedmiotu umowy przyjmuje się datę podpisania protokołu odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę. Za termin przekazania całego przedmiotu umowy rozumie się datę podpisania protokołów odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę jednego pojazdu typu furgon wraz z wyposażeniem. 5. Przy odbiorze Zamawiający sprawdzi zgodność i kompletność dostarczonego pojazdu wraz z wyposażeniem zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w zaproszeniu i niniejszej umowie, oraz potwierdzi wpisem do protokołu odbioru. 6. W przypadku stwierdzonych niezgodności/wad w wykonanym przedmiocie umowy podczas odbioru przedmiotu umowy, nie sporządza się protokołu odbioru, a przedstawiciele Zamawiającego przekażą Wykonawcy podpisane oświadczenie, ze wskazaniem zastrzeżeń. W takim przypadku Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy termin na usunięcie stwierdzonej niezgodności/wad, bez ponoszenia przez Zamawiającego z tego tytułu jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Nie podpisanie przez strony umowy protokołu odbioru w terminie określonym w ust 1 skutkować będzie nałożeniem kar umownych na Wykonawcę określonych w § 6 ust 1 niniejszej umowy 7. W przypadku stwierdzenia przez Zamawiającego wad fizycznych lub jakościowych stwierdzonych przy odbiorze, Wykonawca zobowiązuje się do jego niezwłocznej wymiany na nowy z zastrzeżeniem zapisów ust 6 niniejszego paragrafu. 8. Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe przygotowanie przedmiotu umowy. 9. Wykonawca wraz z pojazdem przekaże Zamawiającemu: 1) karty gwarancyjne i instrukcję obsługi w języku polskim, 2) wykaz autoryzowanych punktów serwisowych na terenie Polski uprawnionych do napraw gwarancyjnych znajdujących się max do 130 km od siedziby Zamawiającego, 3) aktualne świadectwa homologacji i ewentualne inne dokumenty umożliwiające rejestrację pojazdu. § 4 2. Dokumenty w języku innym niż polski bez załączonego ich tłumaczenia, będą zwracane Wykonawcy przez Zamawiającego w dniu ich otrzymania, a odbiór przedmiotu zamówienia nie będzie możliwy. 1. Wszystkie dokumenty winny być wystawione przez Wykonawcę w języku polskim (instrukcje obsługi, gwarancje, faktury). W przypadku dostarczenia oryginalnych dokumentów producenta zagranicznego muszą one posiadać uwierzytelnione tłumaczenia na język polski. § 5 2. Podana w ust. 1 cena zawiera wszystkie koszty wykonania zamówienia takie jak m.in. podatki, cła, wg aktualnie obowiązujących przepisów, koszty transportu, przegląd, ubezpieczenie OC, AC (bez ograniczeń), NNW Assistance na 1 rok i inne. 3. Cena i nazwy na fakturze muszą odpowiadać cenie i nazwom ujętym w załączniku nr 2 do niniejszej umowy (formularz ofertowym stanowiący załącznik do zaproszenia). 4. Za przedmiot umowy Zamawiający zapłaci przelewem, w terminie do 30 dni od dnia otrzymania prawidłowo wystawionej przez Wykonawcę faktury. 5. Za dzień zapłaty uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Zamawiający. 6. Wykonawca wystawi fakturę na: 1) nabywca - Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71375), 2) odbiorca – Żegluga Świnoujska, ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 - 600 Świnoujście. 7. Podstawą do wystawienia faktury będą podpisane przez Zamawiającego i Wykonawcę protokoły odbiorów dotyczące całości przedmiotu umowy. 8. Z tytułu nieterminowej płatności Wykonawca ma prawo naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie. 9. W przypadku powstania opóźnienia w regulowaniu należności Wykonawca zobowiązuje się nie dokonywać cesji wierzytelności bez zgody Zamawiającego. 1. Za wykonanie przedmiotu umowy łącznie Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie: 1) .............................. zł netto słownie: (.......................................................), 2) .............................. zł kwota podatku VAT słownie: (..............................), 3) ............................. zł brutto słownie: (......................................................), ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ § 6 1. W przypadku opóźnienia w realizacji terminu dostawy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 0,5 % wartości brutto niniejszej umowy za każdy dzień opóźnienia. 2. W przypadku nieuprawnionego odstąpienia przez Wykonawcę od realizacji niniejszej umowy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 3. Zamawiającemu przysługuje prawo potrącenia kar umownych z wynagrodzenia należnego Wykonawcy. 4. Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy z winy Wykonawcy w przypadku opóźnienia Wykonawcy w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy, przekraczającego 30 dni. W takiej sytuacji Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 5. Strony zastrzegają sobie prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, kiedy wysokość zastrzeżonych na ich rzecz kar umownych nie wyczerpuje całości poniesionej przez nie szkody. § 7 1. Wykonawca oświadcza, że prace objęte przedmiotem zamówienia zostaną wykonane siłami własnymi lub Wykonawca oświadcza, że podwykonawcom powierzy następujący zakres robót: 1)..................................................................................................................................... 2)..................................................................................................................................... 3)..................................................................................................................................... 2. Do zawarcia przez Wykonawcę umowy o dostawy z podwykonawcą wymagana jest zgoda Zamawiającego. 3. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za roboty, które wykonuje przy pomocy Podwykonawców. 4. Zapłata wynagrodzenia za wykonane przez Podwykonawcę roboty, zostaną zrealizowane przez Wykonawcę na podstawie wystawionej faktury zgodnie z podpisaną umową. § 8 1. Wykonawca udziela gwarancji liczonej od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 24 miesiące), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 2. Przeglądy gwarancyjne są bezpłatne co 12 miesięcy w okresie 2 lat, łącznie z wszystkimi kosztami transportu furgonu do wskazanego serwisu gwarancyjnego odległego max do 130 km od siedziby Zamawiającego. 3. Realizacja zgłoszonych usterek i napraw gwarancyjnych, w okresie gwarancji –max. w ciągu 5 dni roboczych od reakcji serwisu, na koszt gwaranta. 4. Czas reakcji serwisu do 48 godzin od zgłoszenia. 5. Zamawiający zgłasza awarię i konieczność wykonania naprawy telefonicznie i potwierdza to poprzez wysłanie do Wykonawcy zgłoszenia faksem lub pocztą e-mail. 6. Wykonawca zobowiązany jest do dokonywania w okresie gwarancji przeglądów i napraw zgodnych z instrukcją obsługi producenta pojazdu. 7. W przypadku nie wykonania naprawy gwarancyjnej lub usterek w terminie określonym w ust. 3, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 1 000,00 zł za każdy dzień opóźnienia liczonych od upływu 5 dni roboczych od reakcji serwisu lub zapewni pojazd zastępczy. 8. Wykonawca udostępni Zamawiającemu wykaz telefonów, faksów, adresy e-mail pod którymi Zamawiający możne zgłaszać awarię przedmiotu zamówienia. 9. Wykonawca oświadcza, iż zapewnił serwis gwarancyjny dla pojazdu, który Zamawiający będzie realizować w ………………………..………………. (tj. …… km od siedziby Zamawiającego). 10. W przypadku trzykrotnej naprawy gwarancyjnej przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wymienić wadliwy element zamówienia na nowy. § 9 1. Oprócz przypadków wymienionych w Kodeksie Cywilnym Zamawiający może odstąpić od umowy w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. 2. Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy w przypadku, gdy Zamawiający zawiadomi go, iż wobec zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności nie będzie mógł spełnić swoich zobowiązań umownych wobec Wykonawcy. Odstąpienie Wykonawcy winno zostać dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności takiego oświadczenia oraz winno zawierać wskazanie uzasadnienia. 3. Wykonawca może odstąpić od umowy, gdy Zamawiający, mimo uprzedniego pisemnego wezwania i wyznaczenia dodatkowego terminu nie przystąpi do odbioru lub odmawia odbioru przedmiotu umowy, bez uzasadnionych przyczyn w terminie 30 dni od wskazanych zdarzeń. 4. Zamawiającemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia w realizacji dostawy bez konieczności uprzedniego wyznaczenia terminu dodatkowego na realizację dostawy. Odstąpienie może nastąpić w ciągu 60 dni od pojawienia się opóźnienia w dostawie przedmiotu umowy. 5. Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy, gdy: 3) Wykonawca powierzył zobowiązania wynikające z niniejszej umowy osobie trzeciej bez zgody Zamawiającego, 4) Wykonawca w nienależyty sposób realizuje swoje obowiązki określone w niniejszej umowie, 6. Odstąpienie od umowy może być dokonane w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę odstąpienia. 7. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej w postaci aneksu, pod rygorem nieważności. § 10 1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 2. Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian postanowień umowy zawartej z wybranym Wykonawcą, jeżeli zajdzie jedna z poniższych okoliczności: 1) gdy zmianie ulegnie urzędowa stawka podatku VAT - Zamawiający dopuszcza możliwość zmiany wartości wynagrodzenia umownego – wielkość zmiany w przypadku podwyżki lub obniżki strony przyszłej umowy ponoszą odpowiednio, 3) jeżeli wystąpiły okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności strony na dzień podpisania umowy przewidzieć nie mogły i wynikają one ze zmian przepisów prawa, które nastąpiły w czasie realizacji umowy lub wystąpieniem zdarzenia związanego z siłą wyższą, 2) nastąpi zmiana w przepisach podatkowych, które dotyczą świadczenia usług objętych przedmiotem zamówienia. Warunkiem zmiany jest wystąpienie w okresie obowiązywania umowy takiej zmiany w przepisach podatkowych, która wpływa na obowiązki lub uprawnienia którejkolwiek ze strony umowy powodując zmniejszenie, zwiększenie lub powstanie obowiązków podatkowych, 4) jeżeli zajdzie potrzeba w sytuacji zmiany obowiązujących przepisów, jeżeli zgodnie z nimi konieczne będzie dostosowanie treści umowy do aktualnego stanu prawnego. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ § 12 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23.04.1964 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) § 13 Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Zamawiającego, jeden dla Wykonawcy. Załączniki do niniejszej umowy: 1. załącznik nr 1- opis przedmiotu zamówienia – parametry techniczne, 2. załącznik nr 2 - formularz ofertowy, 3. załącznik nr 3 – zaproszenie załącznikami. ZAMAWIAJĄCY Pozostałe zapisy zaproszenia pozostają bez zmian. WYKONAWCA DYREKTOR Żeglugi Świnoujskiej Oryginał podpisu w dokumentacji mgr Paweł Szynkaruk	<urn:uuid:581a12b7-c3b2-4c99-81b2-f3806667a592>	finepdfs	1.044922	CC-MAIN-2019-47	http://zegluga.swi.pl/wp-content/uploads/2019/09/ZP.33.2019-II-Zmiana-tre%C5%9Bci-zaproszenia-z-dnia-01.10.2019-r.pdf	2019-11-19T19:02:52	crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496670162.76/warc/CC-MAIN-20191119172137-20191119200137-00264.warc.gz	284,911,598	0.997441	0.999961	0.999961	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2948, 4273, 4479, 4747, 4953, 6001, 8528, 10470, 13295, 16152, 19739, 23204, 26826, 29227, 34188, 36292, 40154, 43315, 44139 ]	2	0
Wokół »Króla Jana« Dürrenmatta Szanowny Panie Redaktorze! W związku z opublikowaną w „Życiu Literackim” recenzją p. Elżbiety Morawiec z przedstawienia sztuki Dürrenmatta „Król Jan” w Nowohuckim Teatrze Ludowym proszę uprzejmie o zamieszczenie kilku poniższych uwag. Przede wszystkim pragnę potwierdzić zarówno Recenzencie, jak i Czytelników „Życia”, że sztuka Dürrenmatta grana jest nie w wersji oryginalnej, lecz w polskim przekładzie dokonanym przez niżej podpisanego. Trudno mi, oczywiście, żądać, aby p. Morawiec zajmowała się w swej recenzji sprawą tak blową i nieistotną jak polski tekst sztuki, który, bądź co bądź, stanowi podstawę realizacji scenicznej — p. Morawiec nie jest zresztą w tej praktyce lekceważenia przekładów odosobniona — mam jednak prawo i obowiązek domagać się przynajmniej odnotowania nazwiska tłumacza, który — o dziwo! — pracę swoją traktuje poważnie i nie widzi powodu, żeby, miała ona dla Czytelników „Życia Literackiego” pozostać dziełem anonima, zwłaszcza że to właśnie pismo nie podziela chyba drugoczącej opinii p. Morawiec o twórczości Dürrenmatta, skoro nie tak dawno uzyszczyło swoich szpalt fragmentem moich przekładów „Meteoru” i „Anabaptystów”. Przy sposobności pozwalam sobie wyrazić Recenzencie szczere uznania za Jej zdecydowane, śmiałe i oryginalne sądy o twórczości jednego z czołowych reprezentantów współczesnej dramaturgii światowej, jakim — wbrew opini p. Morawiec — Dürrenmatt jest jeszcze ciągle. Podziw mój dla Jej odwagi jest tym większy, że, jak wynika z treści jednej z poprzednich Jej recenzji, p. Morawiec oplera swoje słowa wyrazem „niezgodnych sądów o oryginalnych” i „wartańnych” sztukach Dürrenmatta, wyłącznie na ich realizacjach krakowskich, kojarząc się często sam utwór z jego scenicznym wykonaniem (patrz: szerzoroczna recenzja z krakowskiego „Meteoru”) i nie dopuszczając do świadomości własnej i mniej zorientowanych czytelników, że te same utwory na innych scenach odniosły poważne sukcesy i zostały uznane za wydarzenia teatralne (np. spektakle „Meteoru” i „Anabaptystów” w Teatrze Dramatycznym m. st. Warszawy — służę recenzjami do wglądu!). Dla uzupełnienia informacji posiadanych przez p. Morawiec podam je uprzejmie, że „Królem Janem” interesuje się w chwili obecnej kilka teatrów, które mimo iż mogłyby zagrac, jak radzi Recenzencie, „coś z Szekspira”, pragną jednak wystawić Dürrenmatta, uważając jego przeróbkę — zgodnie z resztą z opinią wielu wybitnych krytyków europejskich — za utwór znacznie lepszy od, niestety, bardzo słabego szekspirowskiego oryginału. Nawet i Szekspirowi zdarzało się piśać dalej słabsze. Wystarczy je tylko uważnie przeczytać. Na zakończenie, już nie jako tłumacz, lecz jako wieloletni kierownik literacki i praktyk teatralny, ośmielam się prosić p. Morawiec o zastanowienie się przez chwilę, czy wobec obecnego kryzysu współczesnej dramaturgii światowej i dotkliwego braku interesującego wartościowego repertuaru, uzasadnione są pretensje o „nadmiar zaufania” do teatru, który chce zaznajomić swoją publiczność z nowym utworem znakomitego dramaturga (sic!), wystawia sztukę dobrą, napisaną, o niezaprzeczonych walorach ideowo-intelektualnych, ciekawą w formie, sztukę, której, jak się dowiedziałem, duże możliwości inscenizacyjne aktorskie, stanowiącą tw. kawał dobrego teatru. Jeśli nawet jest to sztuka dyskusyjna, to chyba podyskutować zawsze warto. Zainicjowanie takiej dyskusji jest raczej zasługa teatru niż błędem reperturowym. Chyba że uznamy za słuszną metodę „wybrzydzałania się” na wszystko, uprawianą z pasją i nieszlachetnym — czasami wręcz humorystycznym — poczuciem wyższości i wszelkich przez niektórych przerażających intelektualnie krytyków. Łączę wyrazy szacunku — ZBIGNIEW KRAWCZYKOWSKI Wokół »Króla Jana« Szanowny Panie Redaktorze, na wstępie pragnę przeprosić p. Zbigniewa Krawczykowskiego, tłumacza „Króla Jana” Dürrenmatta, za pominięcie jego nazwiska w mojej recenzji z przedstawienia w Teatrze Ludowym w Nowej Hucie. Pełen oburzenia list p. Krawczykowskiego natchnął mnie optymizmem: jak to dobrze, że ktoś czyta recenzje teatralne! Wkrótce jednak optymizm mój przygasł — bo oto potwierdziła się racja KTT, że krytyka jest u nas przeważnie czynnością towarzyską. P. Zbigniew Krawczykowski jest tłumaczem Dürrenmatta — i zapewne musi go cenić, a także uważać za „jednego z czołowych reprezentantów współczesnej dramaturgii światowej”. Pan Krawczykowski wyraża w ten sposób — nie mówię subiektywny sąd. Ma jednak mniej mądry, „wieloletniego”, kierownika literackiego i praktyka teatralnego” i oto dlaczego jego subiektywizm jest lepszy od mojego. Wolno p. Krawczykowskemu uważać, że „Król Jan” Szekspira jest słabody od Dürrenmattowego. Ja tej opinii nie podzielam. I też mi wolno, jeśli to uargumentuję. (Vide recenzja, którą mój adwersar uznał za omówienie li tylko spektaklu krakowskiego, pomijając milczeniem moje uwagi na temat tekstu dramatu.) Skoro by zas argumenty rzeczowe nie wystarczyły — zawsze mogę dopisać towarzysko: „Jako wieloletni czytelnik Dialogu”, wnużca GBS uważam, że...” itd., itp. A jeśli i to nie zapewni mi mijażdżącej przewagi, dorzuca: „wielu wybitnych krytyków europejskich”. Ponieważ my, prowincjusze, to i owo o Europie wiemy. Nie mówiąc już o Warszawie. I doprawdy nie dopuścimy ani do swojej, ani do „mniej zorientowanych czytelników” świadomości, że np. „Meteor” w Teatrze Dramatycznym m. st. Warszawy był wydarzeniem teatralnym. Co do kryzysu dramaturgii światowej i sztuk „dyskusyjnych”. Czy został nam rzeczywiście tylko rok rok z Zurychu, czy nie jest zastanawiające dla tłumacza i wieloletniego kierownika literackiego teatru, dlaczego tak łatwo zniknęły z naszych scen szacowni iż drż klasycy współczesności — Beckett i Ionesco, dlaczego tak łatwo pozostali na nich Dürrenmatt? Tworzy sztuki dyskusyjne. Dobrze, tylko pytam (w imieniu własnym i innych „przerafinowanych krytyków”), czy ta dyskusja się nam odpalaća w sytuacji naszych teatrów, które mogą wystawić 1–2 tzw. sztuki dwutygodni w sezonie. Co lepiej — dyskutować za dewizy nad wartością zakupionego towaru, czy po urzędu kupować towar wysokiej jakości? Łączę wyrazy szacunku ELŻBIETA MORAWIEC ŻYCIE LITERACKIE Nr 944 Str. 13	<urn:uuid:82a98371-2bf2-4690-ad86-3b7def91f057>	finepdfs	1.735352	CC-MAIN-2018-51	http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/7191/zycie-literackie-nr-944.pdf	2018-12-17T15:24:27Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376828507.84/warc/CC-MAIN-20181217135323-20181217161323-00414.warc.gz	403,094,753	0.999854	0.999854	0.999854	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 6173 ]	1	0
Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne. Dz.U.2017.2502 z dnia 2017.12.30 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 30 grudnia 2017 r. Wejście w życie: 1 stycznia 2018 r., 1 stycznia 2020 r. zobacz: § 16 Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., z wyjątkiem § 2 i § 3, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. 2 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne 1 Na podstawie art. 277 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b-d ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 i 2180) zarządza się, co następuje: § 1. 1. Przepisy rozporządzenia określają jednostkowe stawki opłat za usługi wodne: 1) w formie opłaty stałej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych: a) za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, b) do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, zwanej dalej "ustawą", ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane; 2) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych: a) do celów wydobywania węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu), b) do celów pozostałego górnictwa i wydobywania, c) do celów produkcji artykułów spożywczych, d) do celów produkcji napojów, e) do celów produkcji wyrobów tekstylnych, f) do celów produkcji odzieży, g) do celów produkcji skór i wyrobów ze skór wyprawionych, h) do celów produkcji wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli, oraz do celów produkcji wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania, i) do celów produkcji papieru i wyrobów z papieru, j) do celów wytwarzania i przetwarzania koksu i produktów rafinacji ropy naftowej, k) do celów produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych, l) do celów produkcji podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych, m) do celów produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych, n) do celów produkcji wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych, o) do celów produkcji metali, p) do celów produkcji metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń, q) do celów produkcji komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, r) do celów produkcji urządzeń elektrycznych, s) do celów produkcji innych maszyn i urządzeń, t) do celów produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli, u) do celów produkcji innego sprzętu transportowego, w) do celów produkcji mebli, v) do celów produkcji wyrobów tytoniowych, poligrafii i reprodukcji zapisanych nośników informacji, produkcji innych wyrobów, naprawy, konserwacji i instalowania maszyn i urządzeń, x) do celów wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych, y) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane, z) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji, które po wejściu w życie ustawy uzyskały pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane, za) do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody, zb) do celów odprowadzania i oczyszczania ścieków, zc) do celów działalności związanej ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów oraz do celu odzysku surowców, zd) do celów robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków, ze) do celów robót związanych z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej, zf) do celów robót budowlanych specjalistycznych, zg) do celów handlu hurtowego i detalicznego, naprawy pojazdów samochodowych, włączając motocykle, zh) do celów administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowego zabezpieczenia społecznego, zi) do celów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, zj) do innych celów niż wymienione w lit. a-zi, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności; 3) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód do celów: a) elektrowni wodnych za jednostkę wyprodukowanej energii elektrycznej w obiekcie energetyki wodnej oraz za bezzwrotny pobór wody technologicznej nieprzeznaczonej wprost do produkcji energii elektrycznej, b) rolniczych za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludności i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód, c) rolniczych lub leśnych za pobór wód podziemnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobieranych za pomocą urządzeń pompowych; 4) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi; 5) w formie opłaty stałej za odprowadzanie do wód: a) wód opadowych lub roztopowych odprowadzanych do wód z otwartych lub zamkniętych systemów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania opadów atmosferycznych, b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast; 6) w formie opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast; 7) za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek wykonywania na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m 2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej; 8) w formie opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi; 9) w formie opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi: a) wyrażonych jako wskaźnik: – pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5), – chemicznego zapotrzebowania tlenu, – zawiesiny ogólnej, – sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4), b) dla fenoli lotnych, heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla - CCl 4 ), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu - CHCl 3 ), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu - PER), trichlorobenzenu (TCB), rtęci, kadmu, cynku, miedzi, niklu, chromu, ołowiu, arsenu, wanadu i srebra; 10) za wprowadzanie do wód lub do ziemi 1 dam 3 wód pochodzących z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni; 11) za wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu; 12) za pobór zwrotny wód podziemnych na potrzeby chowu lub hodowli ryb; 13) za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych charakteryzujących się poborem zwrotnym; 14) za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych w stawach o wodzie stojącej; 15) za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych, charakteryzujących się poborem zwrotnym, za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: a) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5), b) chemicznego zapotrzebowania tlenu; c) zawiesiny ogólnej; 16) za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb albo innych organizmów wodnych, jeżeli średnioroczny przyrost masy tych ryb lub tych organizmów w poszczególnych latach cyklu produkcyjnego przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawów o wodzie stojącej w jednym roku danego cyklu. 2. Przepisy rozporządzenia określają współczynniki różnicujące wysokość stawek opłat za usługi wodne zależne od: 1) jakości i rodzaju pobranej wody oraz jej przeznaczenia określonych sposobem uzdatniania, które wykonuje podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w celu uzyskania jej potrzebnej jakości; 2) części obszaru państwa; 3) rodzaju ścieków. § 2. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód podziemnych w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód nie jest większy niż 10% dostępnych zasobów wód podziemnych; 2) 200 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 10% i nie jest większy niż 30% dostępnych zasobów wód podziemnych; 3) 400 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 30% dostępnych zasobów wód podziemnych. § 3. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód powierzchniowych w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód nie jest większy niż 10% SNQ; 2) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 10% SNQ i nie jest większy niż 50% SNQ; 3) 200 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 50% SNQ. § 4. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód podziemnych; 2) 50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód powierzchniowych. § 5. 1. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranych wód w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, wynoszą: 1) do celów wydobywania węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu): a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 2) do celów pozostałego górnictwa i wydobywania: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 3) do celów produkcji artykułów spożywczych: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 4) do celów produkcji napojów: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 5) do celów produkcji wyrobów tekstylnych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 6) do celów produkcji odzieży: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 7) do celów produkcji skór i wyrobów ze skór wyprawionych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 8) do celów produkcji wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli, oraz do celów produkcji wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 9) do celów produkcji papieru i wyrobów z papieru: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 10) do celów wytwarzania i przetwarzania koksu i produktów rafinacji ropy naftowej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 11) do celów produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 12) do celów produkcji podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 13) do celów produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 14) do celów produkcji wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 15) do celów produkcji metali: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 16) do celów produkcji metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 17) do celów produkcji komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 18) do celów produkcji urządzeń elektrycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 19) do celów produkcji innych maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 20) do celów produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 21) do celów produkcji innego sprzętu transportowego: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 22) do celów produkcji mebli: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 23) do celów produkcji wyrobów tytoniowych, poligrafii i reprodukcji zapisanych nośników informacji, produkcji innych wyrobów, naprawy, konserwacji i instalowania maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 24) do celów wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 25) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane: a) 0,115 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód podziemnych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi, b) 0,057 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód powierzchniowych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi; 26) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji, które po dniu wejścia w życie ustawy uzyskały pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane: a) 0,115 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód podziemnych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi, b) 0,057 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód powierzchniowych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi; 27) do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 28) do celów odprowadzania i oczyszczania ścieków: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 29) do celów działalności związanej ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów oraz do celu odzysku surowców: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 30) do celów robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 31) do celów robót związanych z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 32) do celów robót budowlanych specjalistycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 33) do celów handlu hurtowego i detalicznego, naprawy pojazdów samochodowych, włączając motocykle: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 34) do celów administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowego zabezpieczenia społecznego: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 35) do celów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 36) do innych celów niż wymienione w pkt 1-35, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 37) do celów elektrowni wodnych - 1,24 zł za 1 MWh wyprodukowanej energii elektrycznej w obiekcie energetyki wodnej oraz 0,35 zł za bezzwrotny pobór 1 m 3 wody technologicznej nieprzeznaczonej wprost do produkcji energii elektrycznej; 38) do celów rolniczych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludzi i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód: a) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 39) do celów rolniczych lub leśnych za pobór wód podziemnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobranych za pomocą urządzeń pompowych - 0,05 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych; 40) do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi: a) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej przekraczającej 1,0 m 3 /s, b) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej od 0,26 do 1,0 m 3 /s, c) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej nieprzekraczającej 0,25 m 3 /s; 41) do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi: a) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej przekraczającej 1,0 m 3 /s, b) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej od 0,26 do 1,0 m 3 /s, c) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej nieprzekraczającej 0,25 m 3 /s; 2. W przypadku poboru wód podziemnych współczynniki różnicujące, przez które mnoży się jednostkową stawkę opłaty zmiennej, wynoszą: 1) 2 - jeżeli wody nie podlegają żadnym procesom uzdatniania lub podlegają wyłącznie dezynfekcji lub demineralizacji albo innym procesom niewymienionym w pkt 2-5; 2) 1,25 - jeżeli wody podlegają procesom odżelaziania lub utleniania; 3) 1 - jeżeli wody podlegają procesom odmanganiania; 4) 0,5 - jeżeli wody podlegają procesom usuwania amonu, koagulacji lub adsorpcji; 5) 0,3 - jeżeli wody podlegają procesom usuwania azotanów lub metali ciężkich. 3. W przypadku poboru wód powierzchniowych współczynniki różnicujące, przez które mnoży się jednostkową stawkę opłaty zmiennej, wynoszą: 1) 2,8: a) jeżeli wody nie podlegają żadnym procesom uzdatniania, b) przy uzdatnianiu wód za pomocą cedzenia na kratach lub sitach oraz usuwania z nich zawiesin bez stosowania chemicznych środków wspomagających; 2) 2,8 - jeżeli są stosowane inne procesy uzdatniania, niewymienione w pkt 1 oraz 3-5; 3) 2 - przy stosowaniu filtracji pośpiesznej lub infiltracji; 4) 1 - przy stosowaniu koagulacji, flokulacji lub filtracji powolnej albo przy stosowaniu odżelaziania lub odmanganiania wód z ujęć infiltracyjnych; 5) 0,6 - przy stosowaniu procesów membranowych, wymiany jonowej, sorpcji na węglu aktywnym, utleniania ozonem lub innymi utleniaczami. 4. Jeżeli do uzdatniania tych samych wód podziemnych lub wód powierzchniowych stosuje się dwa lub więcej spośród procesów uzdatniania wymienionych w ust. 2 lub 3, do ustalania wysokości opłaty za usługi wodne przyjmuje się ten proces uzdatniania, któremu przypisano najniższy współczynnik różnicujący. 5. Jeżeli podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ramach pozwoleń wodno-prawnych albo pozwoleń zintegrowanych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi prowadzi, za pomocą przyrządów spełniających wymagania prawnej kontroli metrologicznej w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach (Dz. U. z 2016 r. poz. 884 i 1948 oraz z 2017 r. poz. 976), pomiar ilości wód podziemnych lub wód powierzchniowych, uzdatnianych przy pomocy różnych procesów uzdatniania, wysokość opłat ustala się z uwzględnieniem ilości wód podziemnych lub wód powierzchniowych, uzdatnionych przy pomocy poszczególnych procesów uzdatniania. 6. Jeżeli podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ramach pozwoleń wodno-prawnych albo pozwoleń zintegrowanych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi nie prowadzi pomiaru za pomocą przyrządów spełniających wymagania prawnej kontroli metrologicznej, o których mowa w ust. 5, do ustalenia wysokości opłaty za usługi wodne przyjmuje się proces uzdatniania, któremu przypisano najwyższy współczynnik różnicujący. 7. Współczynniki różnicujące dla wód powierzchniowych dla części obszaru państwa, będących obszarami działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, wynoszą: 1) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Białymstoku - 1; 2) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Bydgoszczy - 1,1; 3) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gdańsku 1; 4) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gliwicach - 1,2; 5) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Krakowie - 1,2; 6) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Lublinie 1; 7) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Poznaniu 1,1; 8) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Rzeszowie - 1,2; 9) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Szczecinie - 1; 10) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Warszawie: a) na terenie województw: łódzkiego, małopolskiego, podkarpackiego, śląskiego i świętokrzyskiego - 1,1, b) na pozostałym obszarze - 1; 11) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą we Wrocławiu - 1,2. § 6. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych w formie opłaty stałej wynosi 2,50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość wód opadowych lub roztopowych odprowadzanych do wód z otwartych lub zamkniętych systemów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania opadów atmosferycznych. § 7. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za odprowadzanie do wód - wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast w formie opłaty stałej wynosi 0,35 zł za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast. § 8. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne w formie opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast wynoszą: 1) bez urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych - 0,75 zł za 1 m 3 na 1 rok; 2) z urządzeniami do retencjonowania wody o pojemności: a) do 10% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,625 zł za 1 m 3 na 1 rok, b) powyżej 10% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,50 zł za 1 m 3 na 1 rok, c) powyżej 20% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,375 zł za 1 m 3 na 1 rok, d) powyżej 30% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,075 zł za 1 m 3 na 1 rok. § 9. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek wykonywania na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m 2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej wynoszą: 1) bez urządzeń do retencjonowania wody z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,50 zł za 1 m 2 na 1 rok; 2) z urządzeniami do retencjonowania wody z powierzchni uszczelnionych o pojemności: a) do 10% odpływu rocznego z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,30 zł za 1 m 2 na 1 rok, b) od 10 do 30% odpływu rocznego z obszarów uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,15 zł za 1 m 2 na 1 rok, c) powyżej 30% odpływu rocznego z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,05 zł za 1 m 2 na 1 rok. § 10. 1. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty stałej wynosi 250 zł na dobę za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi. 2. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty zmiennej za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) - wynosi 4,28 zł; 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu - wynosi 1,71 zł; 3) zawiesiny ogólnej - wynosi 0,52 zł; 4) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) - wynosi 0,050 zł; 5) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gdańsku - wynosi 0,0142 zł. 3. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty zmiennej za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi dla: 1) fenoli lotnych - wynosi 45,55 zł; 2) heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla - CCl4), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu - CHCl3), 1,2 dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu PER), trichlorobenzenu (TCB), rtęci, kadmu, cynku, miedzi, niklu, chromu, ołowiu, arsenu, wanadu i srebra - wynosi 124,56 zł. 4. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne określone w ust. 2 pkt 1 i 2 mnoży się przez współczynniki różnicujące, o których mowa w ust. 5-7, zależne od rodzaju ścieków. 5. Dla ścieków bytowych wprowadzanych do wód lub do ziemi, z wyłączeniem ścieków bytowych wchodzących w skład ścieków komunalnych, ścieków przemysłowych lub ścieków innych niż ścieki komunalne albo ścieki przemysłowe, współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,3 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,4 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 6. Dla ścieków komunalnych innych niż ścieki bytowe wprowadzanych do wód lub do ziemi urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,4 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,5 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 7. Dla ścieków przemysłowych wprowadzanych do wód lub do ziemi z urządzeń innych niż wymienione w ust. 6 współczynnik różnicujący wynosi 1 - dla jednostkowych stawek opłat za usługi wodne określonych w ust. 2 pkt 1 i 2. 8. Dla ścieków innych niż ścieki, o których mowa w ust. 5-7, współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,5 dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,7 dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 9. Podmiotowi wprowadzającemu do wód lub do ziemi mieszaninę ścieków powstałych w związku z prowadzoną przez niego działalnością handlową, przemysłową, składową, transportową lub usługową za zmierzoną ilość ścieków pochodzących od innego podmiotu jest ustalana opłata stanowiąca sumę opłat za poszczególne rodzaje ścieków, z uwzględnieniem ich ilości i rodzajów oraz określonych dla nich współczynników różnicujących. 10. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za wprowadzanie do wód lub do ziemi 1 dam wód pochodzących z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wynoszą: 1) 0,68 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +26°C, a nie przekracza +32°C; 2) 1,36 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +32°C, a nie przekracza +35°C; 3) 4,24 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +35°C. § 11. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także 3 wycinanie roślin z wód lub brzegu, wynoszą: 1) 0,40 zł - za 1 Mg wydobytego kamienia; 2) 0,25 zł - za 1 Mg wydobytego żwiru lub piasku; 3) 0,30 zł - za 1 Mg wydobytych innych materiałów; 4) 5,35 zł - za 1 m 3 wyciętej trzciny lub wikliny. § 12. 1. Jednostkowe stawki opłat za pobór zwrotny wód podziemnych na potrzeby chowu lub hodowli ryb wynoszą: 1) 100 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi do 0,02 m 3 /s; 2) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi od 0,02 do 0,05 m 3 /s; 3) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi powyżej 0,05 m 3 /s oraz 50 zł za każde kolejne 0,01 m 3 /s pobranej wody. 2. Jednostkowe stawki opłat za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych charakteryzujących się poborem zwrotnym wynoszą: 1) 100 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi do 0,2 m 3 /s; 2) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi od 0,2 do 0,5 m 3 /s; 3) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi powyżej 0,5 m 3 /s oraz 50 zł za każde kolejne 0,1 m 3 /s pobranej wody. 3. Jednostkowe stawki opłat za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych w stawach o wodzie stojącej wynoszą: 1) 1 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi do 100 ha; 2) 1,25 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi od 100 ha do 500 ha; 3) 1,50 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi powyżej 500 ha. § 13. Jednostkowa stawka opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb albo innych organizmów wodnych w obiektach przepływowych, charakteryzujących się poborem zwrotnym, za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) - wynosi 4,28 zł; 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu - wynosi 1,71 zł; 3) zawiesiny ogólnej - wynosi 0,52 zł. § 14. Jednostkowa stawka opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb albo innych organizmów wodnych za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb albo innych organizmów wodnych wynosi 0,272 zł, jeżeli średnioroczny przyrost masy tych ryb lub tych organizmów w poszczególnych latach cyklu produkcyjnego przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawów o wodzie stojącej w jednym roku danego cyklu. § 15. Do dnia 31 grudnia 2019 r. jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej, z wyłączeniem jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane w formie opłaty stałej, wynoszą: 1) za pobór wód podziemnych - 500 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód; 2) za pobór wód powierzchniowych - 250 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód. § 16. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., z wyjątkiem § 2 i § 3, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. 2 1 Niniejsze rozporządzenie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 15 grudnia 2017 r. pod numerem 2017/585/PL zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039 oraz z 2004 r. poz. 597), które wdraża dyrektywę (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 241 z 17.09.2015, str. 1). 2 Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 października 2015 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. poz. 1875 oraz z 2017 r. poz. 723), które traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 i 2180).	<urn:uuid:40e828ec-84ca-4f1d-9b0f-1ec2ac33a7db>	finepdfs	1.361328	CC-MAIN-2019-43	https://intracom.wodociagi.katowice.pl/download/DzU_z_2017r_poz_2502,123.pdf	2019-10-14T23:36:50Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986655554.2/warc/CC-MAIN-20191014223147-20191015010647-00391.warc.gz	563,533,728	0.999974	0.999987	0.999987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1805, 4199, 7029, 10380, 22240, 24541, 30182, 30185, 32800, 34606 ]	13	3
BARIERY OCHRONNE tekst: MARIA SZRUBA, Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne Drogowe bariery ochronne instaluje się w celu zabezpieczenia lub zwiększenia bezpieczeństwa uczestników ruchu oraz osób i obiektów znajdujących się w obszarze zagrożonym w pobliżu drogi. Nie ulega wątpliwości, że bezpieczna infrastruktura na drogach powinna stać się standardem, a odpowiednie stosowanie barier ochronnych stanowić jeden z jej kluczowych elementów. Właściwie dobrane i wbudowane bariery minimalizują skutki uderzenia pojazdu, często ratują ludzkie życie. Niestety zdarzają się przypadki, gdy bariery są za krótkie lub posiadają nieodpowiednie zakończenia albo są zniszczone lub uszkodzone. Wówczas nie spełniają swojej roli i są nieskuteczne, stając się jedynie przeszkodą, stwarzającą zagrożenie dla uczestników ruchu drogowego i osób znajdujących się w otoczeniu drogi. Otwarta kwestia w sprawie wytycznych Opracowany przez GDDKiA projekt Wytycznych stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych [1] wskazuje sposób wyznaczania systemów powstrzymujących pojazd tylko tam, gdzie są one z punktu widzenia bezpieczeństwa ludzi całkowicie niezbędne. Dokument opisuje także metody doboru takich parametrów techniczno-funkcjonalnych, które w przypadku uderzenia pojazdu w barierę będą dawały ludziom największe szanse przeżycia. Projekt został poddany konsultacjom środowiskowym, w które włączyło się szerokie grono przedstawicieli branży – reprezentantów firm oraz instytucji związanych z infrastrukturą drogową. Wśród ostatecznych rekomendacji zgłoszonych po przeanalizowaniu głosów w dyskusji środowiskowej podczas konferencji, która odbyła się 28 listopada 2014 r., znalazł się m.in. postulat prowadzenia prac nad Wytycznymi dwutorowo. Funkcjonujące opracowanie z 2010 r. powinno być dostosowane do nowej sytuacji, związanej z obowiązującą normą PN-EN 1317, oraz skorygowane w miejscach zdezaktualizowanych bądź zawierających błędne zapisy. Ponadto powinni odzwierciedlać najnowszy stan wiedzy technicznej, czerpanej z różnych źródeł, w tym z wielu szczegółowych uwag zgłaszanych podczas konsultacji. Tymczasem nadal obowiązującym dokumentem są Wytyczne z 2010 r. [2]. Zgodność z normą i certyfikacja Wszystkie systemy barier drogowych objętych normą zharmonizowaną hEN 1317-5 od 1 lipca 2013 r. muszą posiadać oznakowanie CE. Takie oznakowanie systemu barier drogowych jest traktowane jako oświadczenie producenta, że właściwości użytkowe zostały uzyskane przy użyciu procedur wskazanych w tej normie. Jest ono także informacją dla odpowiednich organów, że oznakowany produkt może być legalnie oferowany do sprzedaży w kraju. Równocześnie zapewnia producentowi łatwiejszy dostęp na rynek europejski, by mógł sprzedawać swoje produkty bez dodatkowego przystosowania lub po-wtórnej kontroli. Aby uzyskać oznakowanie CE dla produktów bezpieczeństwa ruchu drogowego, firma musi skorzystać z usług notyfikowanej jednostki certyfikującej, która jest odpowiedzialna za decyzję, czy dany produkt spełnia niezbędne kryteria. Notyfikowana jednostka certyfikująca jest organizacją, która została zgłoszona do Komisji Europejskiej przez dane państwo członkowskie. Biorąc pod uwagę, o jak istotnych kwestiach decydują te podmioty, jednostki notyfikowane dla systemów powstrzymywania pojazdów powinny posiadać wystarczające doświadczenie dla certyfikowania systemów barier drogowych. Będzie to gwarancją, że systemy barier drogowych sprzedawane w UE są rzeczywiście odporne na zderzenia, a także że będą spełniać surowe wymagania Europejskiej Normy hEN 1317-5 w celu zagwarantowania ich właściwości na europejskich drogach. Zapewni to także równe warunki konkurencji dla wszystkich podmiotów prawnych na rynku wewnętrznym dla systemów barier drogowych. W 2015 r. grupa robocza Federacji Drogowej Unii Europejskiej (ERF) opracowała dokument, w którym zaprezentowała stanowisko w sprawie usprawnienia funkcjonowania systemu jednostek notyfikowanych dla systemów powstrzymywania pojazdów. Dotychczasowe doświadczenia pokazały, że system jednostek notyfikowanych dla systemów powstrzymywania pojazdów należy poprawić w celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa wszystkich systemów powstrzymywania pojazdów sprzedawanych na terenie UE oraz zagwarantowania równych warunków dla wszystkich producentów na rynku wewnętrznym. W związku z tym ERF zaproponowała odpowiednim organom (Komisji Europejskiej, organom państw członkowskich, jednostkom notyfikowanym) zestaw zaleceń i działań obejmujący poszerzanie wiedzy jednostek notyfikowanych oraz wzmożcenie nadzoru rynku dla hEN 1317-5 [3]. Bariery na świecie W ramach działań Unii Europejskiej w kwestiach szeroko rozumianego bezpieczeństwa na drogach przeprowadzono lub prowadzi się liczne projekty badawcze, w tym także dotyczące tematyki związanej z infrastrukturą dróg i tuneli. Główny projekt badawczy REISER, prowadzony w latach 2002–2005, dotyczył kształtowania poboczy oraz strefy bezpośredniego sąsiedztwa dróg, a więc obejmował swoim zasięgiem urządzenia infrastruktury drogowej, w tym również bariery ochronne. Zasadniczym celem programu, w który zostały zaangażowane jednostki naukowo-badawcze z kilku europejskich krajów, była identyfikacja punktowych i liniowych zagrożeń występujących w pobliżu dróg oraz wskazanie sposobów ich ograniczania. Analiza stworzonej w ramach projektu bazy danych o wypadkach drogowych związanych z obiektami znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie drogi wykazała, że najbardziej niebezpiecznymi strefami istniejących barier drogowych są przede wszystkim niewłaściwie wykonane ich fragmenty początkowe i końcowe oraz miejsca przerwań. barier. Problem dotyczył barier, które nie spełniały wymogów normy EN1317 (powstały przed jej wprowadzeniem lub zostały niewłaściwie wykonane). Z badań przeprowadzonych w ramach programu wynika, że uderzenia w barierę stanowią poniżej 15% wszystkich kolizji, a negatywne skutki uderzenia w barierę są ok. dwukrotnie mniejsze od skutków wejchania do rowu oraz niemal trzykrotnie mniejsze niż w przypadku uderzenia w drzewo. Jedną z koncepcji ujętych w raporcie podsumowującym projekt nazwano Forgiving Roadside (wybaczające pobocze). Postuluje się w niej takie kształtowanie bezpośredniego sąsiedztwa drogi, które minimalizowałyby skutki błędów popełnianych przez kierowców. Efektem tych działań powinno być zmniejszenie liczby wypadków lub ich skutków. W badaniu przedstawiono także relacje uzyskanych korzyści do kosztów poniesionych w związku z wprowadzaniem lub ulepszaniem elementów oraz rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo ruchu drogowego. W części raportu poświęconej utrzymaniu i użytkowaniu elementów infrastruktury pobocza drogowego zaleca się w ramach tych działań rutynowe kontrole, gromadzenie i analizę danych, planowanie napraw oraz szkolenia. Ciekawym projektem był prowadzony w latach 2003–2007 NR2C, w ramach którego powstała koncepcja Ecotechnic Road System, zakładająca integrację elementów infrastruktury według najnowszych zdobyczy technologicznych, które w efekcie minimalizowałyby emisję hałasu i zanieczyszczeń przy jak najmniejszych zakłóceniach ruchu drogowego. W myśl tej idei, barierę powinny być urządzeniami wielofunkcyjnymi, a więc konstrukcjami jednocześnie spełniającymi rolę barier ochronnych, ekranów akustycznych i ekranów ograniczających zanieczyszczenia. We włoskim projekcie badawczym TREN-03-ST-S07.31286 jako miejsca niebezpieczne na drogach wskazano m.in. źle skonstruowane strefy początkowe i końcowe barier drogowych, ich niewłaściwe połączenia, źle oznakowanie i oświetlenie oraz miejsca uszkodzeń barier na skutek wcześniejszych wypadków drogowych. Natomiast jako środki zaradcze, zwiększające poziom bezpieczeństwa na drogach, wskazano m.in. właściwe utrzymanie barier istniejących (w tym remonty barier uszkodzonych w wyniku uderzeń pojazdów), a także dostosowywanie barier do aktualnych wymogów. Zwrócono też uwagę na właściwy dobór typu barier z uwzględnieniem warunków panujących na konkretnej drodze, ich właściwe kształtowanie, zwłaszcza stref początkowych i końcowych oraz miejsc połączeń barier [4]. W zderzeniu z rzeczywistością Wydawałoby się, że skoro barierę drogową są jednym z nowralgicznych elementów infrastruktury drogowej, to konieczność ich prawidłowego utrzymania nie budzi wątpliwości. Ponadto doświadczenia różnych krajów wskazują niejako dobre praktyki w tych kwestiach. Niestety ostatni raport z badania przeprowadzonego przez Najwyższą Izbę Kontroli w celu oceny skuteczności działań na rzecz przygotowania i realizacji zadań w zakresie całorocennego, kompleksowego utrzymania dróg krajowych oraz remontów tych dróg, w tym należytego utrzymania barier drogowych, wskazuje na zaniedbania i nieprawidłowości. Kontroli zostało poddanych prawie 7 tys. km dróg zarządzanych przez oddziały GDDKiA w Gdańsku, Krakowie, Olsztynie, Łodzi, Szczecinie i we Wrocławiu. Jak wynika z raportu, na poddanych kontroli odcinkach dróg krajowych stwierdzono m.in. zaśmiecenie terenu (np. pas drogi, pobocze), zniszczone lub uszkodzone barierę energochłonne i znaki pionowe oraz nieczytelne (wytrarte) oznakowanie poziome [5]. Z kolei z ostatniego raportu opublikowanego przez Krajową Radę Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego wynika, że w 2014 r. liczba ofiar śmiertelnych w wypadkach zakończonych wypadnięciem pojazdu z drogi lub uderzeniem w drzewo, słup bądź barierę wyniosła 694 osoby. W zestawieniu z rokiem 2010 utrzymał się w tej kwestii w zasadzie constans (693 ofiary śmiertelne). Gorzej wypadła porównanie tych wskaźników, jeśli chodzi o ciężko rannych w tego typu wypadkach. W 2014 r. ta liczba wzrosła aż o 35% (2174 osoby wobec 1607 w roku 2010) [6]. Niemniej w obecnie realizowanym Narodowym planie bezpieczeństwa ruchu drogowego 2013–2020 za podstawową ideę i dalekoszynny cel przyjmowana jest wiża zero, będąca etapem realizacji długofalowej, europejskiej polityki zmierzającej do radykalnego zmniejszenia ofiar wypadków drogowych. Cel jest ambitny – zmniejszenie liczby zabitych na drogach o 50% w 2020 r. w stosunku do roku 2010, w którym zginęło 3907 osób [7]. Polska jako kraj UE, w którym każdego roku ginie na drogach najwięcej osób, musi podjąć szczególnie intensywne działania, aby ten problem zlikwidować. Jednym z priorytetowych działań w tym zakresie powinna być budowa i utrzymanie bezpiecznej infrastruktury drogowej. Literatura [1] Wytyczne stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, projekt ze stycznia 2014 r. Dostępny w Internecie: http://www.gddkia.gov.pl/ (dostęp 13 marca 2016 r.). [2] Wytyczne stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Załącznik do Zarządzenia nr 31 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z 23 kwietnia 2010 r. Dostępny w Internecie: http://www.gddkia.gov.pl/ (dostęp 4 kwietnia 2016 r.). [3] Biuletyn Federacji Drogowej Unii Europejskiej ERF Usprawnienie funkcjonowania systemu Jednostek Notyfikowanych dla Systemów Powstrzymywania Pojazdów Vehicle Restraint Systems (VRS), dokument elektroniczny z 7 kwietnia 2015 r. Dostępny w Internecie: http://www.erf.be/images/rrs/Paper_on_N.B/Notified_Bodies_Paper__PL_updated.pdf (dostęp 3 kwietnia 2016 r.). [4] Delyavsky M., Janiak T., Grabowski A., Olejniczak M.: Wybrane projekty badawcze dotyczące barier ochronnych drogowych i mostowych.”Logistyka” 2015, nr 3, s. 951–960. [5] Informacja o wynikach kontroli: wykonywanie przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad zadań związanych z utrzymaniem i remontami dróg. Najwyższa Izba Kontroli, dokument elektroniczny z 23 marca 2016 r., nr ewidencyjny P/15/086. Dostępny w Internecie: https://www.nik.gov.pl/plik/id.10388.vp.12717.pdf (dostęp 10 kwietnia 2016 r.). [6] Raport Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2014 r. Dostępny w Internecie: http://www.krbrd.gov.pl/pl/test.html (dostęp 14 kwietnia 2016 r.). [7] Narodowy program bezpieczeństwa ruchu drogowego 2013–2020. Dostępny w Internecie: http://www.krbrd.gov.pl/files/file/NP-BRD-2020_przyjęty_przez_KRBRD.pdf (dostęp 14 kwietnia 2016 r.).	300977e1-aae0-4cff-968c-550dfe9e3ee8	finepdfs	3.244141	CC-MAIN-2022-33	http://www.nbi.com.pl/assets/NBI-pdf/2016/3_66_2016/pdf/26_Bariery_ochronne.pdf	2022-08-14T09:04:11+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572021.17/warc/CC-MAIN-20220814083156-20220814113156-00086.warc.gz	93,002,338	0.999884	0.999974	0.999974	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1304, 5630, 9353, 12185 ]	1	0
XI Sportowe Mistrzostwa Polski Koni Arabskich Czystej Krwi Michałów, 26 – 27 września 2020 roku Konkurs nr 2 Ujeżdżenie – Juniorzy – Półfinał Kl. P-1 RAZEM 68,867% 66,933% 62,533% 60,267% 59,400% 57,400% 56,067% 55,067% 54,400% 53,600% 49,200% 46,733% 46,133% \| Nr kat. \| KOŃ \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Sędzia H \| \| \| \| Sędzia C \| \| \| \| Sędzia B \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| 18 \| EMIS \| \| NIKOLA STANKIEWICZ \| 68,600% \| \| 1-2 \| \| 70,600% \| \| 1 \| \| 67,400% \| \| 1 \| \| \| \| \| \| SJ EQUISTRO WIERZAWICE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| CAMELOT \| \| ALICJA SKARŻYŃSKA \| 68,600% \| \| 1-2 \| \| 67,800% \| \| 2 \| \| 64,400% \| \| 3 \| \| \| \| \| \| KJ GOLDEN HORSE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 15 \| EL SZARMANTI \| \| ANNA MAJCHERCZYK \| 60,000% \| \| 4 \| \| 62,800% \| \| 3 \| \| 64,800% \| \| 2 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 34 \| KORAB \| \| MARTA KULCZYŃSKA \| 61,600% \| \| 3 \| \| 62,600% \| \| 4 \| \| 56,600% \| \| 6 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 10 \| CZEKOLADA \| \| KAROLINA OSTROWSKA \| 58,000% \| \| 7 \| \| 60,000% \| \| 5 \| \| 60,200% \| \| 4 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 8 \| CYRANO \| \| ALICJA JASIAK \| 58,400% \| \| 6 \| \| 57,000% \| \| 6-7 \| \| 56,800% \| \| 5 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| ARCO \| \| ZUZANNA HURA \| 58,600% \| \| 5 \| \| 55,400% \| \| 10 \| \| 54,200% \| \| 9 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 7 \| CIZALL \| \| SABINA PAWEŁKIEWICZ \| 52,200% \| \| 10 \| \| 57,000% \| \| 6-7 \| \| 56,000% \| \| 7 \| \| \| \| \| \| BLUE ARABIANS \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 23 \| ERYKS \| \| JULIA ZABOJSZCZA \| 55,400% \| \| 9 \| \| 56,200% \| \| 8 \| \| 51,600% \| \| 9 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 25 \| ESPINO \| \| JAKUB SULIGA \| 56,200% \| \| 8 \| \| 55,600% \| \| 9 \| \| 49,000% \| \| 10 \| \| \| \| \| \| HARMONY FARM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 42 \| WARIOGRAF \| \| MARIA RANISZEWSKA \| 50,000% \| \| 11 \| \| 42,800% \| \| 13 \| \| 47,600% \| \| 11-12 \| \| \| \| \| \| HARMONY FARM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 24 \| ESIGMA \| \| GABRIELA ŁEBEK \| 47,000% \| \| 12 \| \| 46,400% \| \| 11 \| \| 46,800% \| \| 13 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 32 \| KARAMEA \| \| KACPER BILEWICZ \| 43,000% \| \| 13 \| \| 45,400% \| \| 12 \| \| 47,600% \| \| 11-12 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 3 Ujeżdżenie – Seniorzy – Półfinał Kl. N-1 RAZEM 60,417% 59,875% 58,583% 56,146% 56,042% 52,984% 46,333% \| Nr kat. \| KOŃ \| Jeździec Kraj / Klub \| \| Sędzia H \| \| \| \| Sędzia C \| \| \| \| Sędzia B \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| 6 \| CHIMERYK \| KRZYSZTOF CYRA KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| 59,875% \| \| 2 \| \| 61,375% \| \| 1 \| \| 60,000% \| \| 1 \| \| \| 31 \| INNER \| MARTA MARTYSIK BPK \| 61,250% \| \| 1 \| \| 58,875% \| \| 2 \| \| 59,500% \| \| 2 \| \| \| 29 \| GATITO \| RÓŻA SKORUPOWSKA STAJNIA PRIMASTELLA \| 59,500% \| \| 3 \| \| 57,750% \| \| 3 \| \| 58,500% \| \| 3 \| \| \| 30 \| GOGOLO \| KATARZYNA CYGLER TEATR KONNY CABRIOLA \| 54,390% \| \| 6 \| \| 57,698% \| \| 4 \| \| 56,350% \| \| 5 \| \| \| 22 \| ERUDITO \| JAN WOŹNIEWSKI BPK \| 55,250% \| \| 5 \| \| 56,500% \| \| 5 \| \| 56,375% \| \| 4 \| \| \| 1 \| AKWADAR \| DANUTA KONOŃCZUK KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| 56,342% \| \| 4 \| \| 50,621% \| \| 6 \| \| 51,989% \| \| 6 \| \| \| 35 \| LAKONIA \| GABRIELA TYRAŁA KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| 45,375% \| \| 7 \| \| 46,000% \| \| 7 \| \| 47,625% \| \| 7 \| \| \| 19 \| EMPIRE \| ARTUR CHRZANOWSKI KJ MICHAŁÓW im 1 PSK \| Rezygnacja \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 27 \| FORMAN \| MARIA SZYPER KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| Rezygnacja \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 3 Ujeżdżenie – Open Kl. P-3 RAZEM 48,833% 40,250% \| Nr kat. \| KOŃ \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Sędzia H \| \| \| \| Sędzia C \| \| \| \| Sędzia B \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| 43 \| WORONIN \| \| IWONA STERNAK \| 47,500% \| \| 1 \| \| 52,500% \| \| 1 \| \| 46,500% \| \| 1 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 44 \| WOSTOK \| \| KARINA PRYSAK \| 41,750% \| \| 2 \| \| 42,500% \| \| 2 \| \| 36,500% \| \| 2 \| \| \| \| \| \| BLUE ARABIANS \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 12 Ujeżdżenie – Juniorzy – Finał Kl. P-3 RAZEM 68,083% 66,250% 61,833% 57,833% 57,750% 54,583% 54,030% 53,583% 53,500% 53,000% 50,583% \| Nr kat. \| KOŃ \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Sędzia H \| \| \| \| Sędzia C \| \| \| \| Sędzia B \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| 18 \| EMIS \| \| NIKOLA STANKIEWICZ \| 70,000% \| \| 1 \| \| 68,000% \| \| 1 \| \| 66,250% \| \| 1 \| \| \| \| \| \| SJ EQUISTRO WIERZAWICE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| CAMELOT \| \| ALICJA SKARŻYŃSKA \| 68,250% \| \| 2 \| \| 67,750% \| \| 2 \| \| 62,750% \| \| 2 \| \| \| \| \| \| KJ GOLDEN HORSE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 10 \| CZEKOLADA \| \| KAROLINA OSTROWSKA \| 60,500% \| \| 4 \| \| 62,750% \| \| 3 \| \| 62,250% \| \| 3 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 42 \| WARIOGRAF \| \| MARIA RANISZEWSKA \| 61,250% \| \| 3 \| \| 55,750% \| \| 8 \| \| 56,600% \| \| 5 \| \| \| \| \| \| HARMONY FARM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 15 \| EL SZARMANTI \| \| ANNA MAJCHERCZYK \| 55,471% \| \| 9 \| \| 59,203% \| \| 4 \| \| 57,710% \| \| 4 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 25 \| ESPINO \| \| JAKUB SULIGA \| 56,750% \| \| 6 \| \| 56,000% \| \| 6-7 \| \| 51,000% \| \| 6 \| \| \| \| \| \| HARMONY FARM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| ARCO \| \| ZUZANNA HURA \| 57,000% \| \| 5 \| \| 56,000% \| \| 6-7 \| \| 49,250% \| \| 9-10 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 8 \| CYRANO \| \| ALICJA JASIAK \| 56,218% \| \| 7 \| \| 52,984% \| \| 9 \| \| 50,745% \| \| 7-8 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 23 \| ERYKS \| \| JULIA ZABOJSZCZA \| 54,750% \| \| 10 \| \| 56,750% \| \| 5 \| \| 49,000% \| \| 11 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 34 \| KORAB \| \| MARTA KULCZYŃSKA \| 55,969% \| \| 8 \| \| 51,491% \| \| 11 \| \| 50,745% \| \| 7-8 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 7 \| CIZALL \| \| SABINA PAWEŁKIEWICZ \| 50,500% \| \| 11 \| \| 52,000% \| \| 10 \| \| 49,250% \| \| 9-10 \| \| \| \| \| \| BLUE ARABIANS \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 13 Ujeżdżenie – Seniorzy – Finał Kl. N-2 RAZEM 61,282% 56,239% 55,660% 55,427% 52,556% 49,188% 47,479% 43,547% \| Nr kat. \| KOŃ \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Sędzia H \| \| \| \| Sędzia C \| \| \| \| Sędzia B \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| % \| \| Miejsce \| \| 31 \| INNER \| \| MARTA MATYSIK \| 62,051% \| \| 1 \| \| 64,359% \| \| 1 \| \| 57,436% \| \| 1 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 22 \| ERUDITO \| \| JAN WOŹNIEWSKI \| 57,564% \| \| 2 \| \| 58,590% \| \| 2 \| \| 52,584% \| \| 4 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 30 \| GOGOLO \| \| KATARZYNA CYGLER \| 55,618% \| \| 4 \| \| 57,276% \| \| 3 \| \| 54,087% \| \| 2 \| \| \| \| \| \| TEATR KONNY CABRIOLA \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 29 \| GATITO \| \| RÓŻA SKORUPOWSKA \| 57,308% \| \| 3 \| \| 55,128% \| \| 4 \| \| 53,486% \| \| 3 \| \| \| \| \| \| STAJNIA PRIMASTELLA \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| AKWADAR \| \| DANUTA KONOŃCZUK \| 56,001% \| \| 5 \| \| 54,470% \| \| 5 \| \| 47,199% \| \| 6 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 27 \| FORMAN \| \| MARIA SZYPER \| 52,308% \| \| 6 \| \| 46,154% \| \| 7 \| \| 49,103% \| \| 5 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 19 \| EMPIRE \| \| ARTUR CHRZANOWSKI \| 50,585% \| \| 7 \| \| 46,410% \| \| 6 \| \| 45,641% \| \| 7 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 35 \| LAKONIA \| \| GABRIELA TYRAŁA \| 46,282% \| \| 8 \| \| 45,641% \| \| 8 \| \| 38,718% \| \| 8 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz WYNIKI UJEŻDŻENIA JUNIORZY \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok urodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| Półfinał P-1 \| Finał P-3 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 18 \| EMIS \| \| NIKOLA STANKIEWICZ \| 68,867 \| 68,083 \| \| \| \| \| \| SJ EQUISTRO WIERZAWICE \| \| \| \| 2 \| 3 \| CAMELOT \| \| ALICJA SKARŻYŃSKA \| 66,933 \| 66,250 \| \| \| \| \| \| KJ GOLDEN HORSE \| \| \| \| 3 \| 10 \| CZEKOLADA \| \| KAROLINA OSTROWSKA \| 59,400 \| 61,833 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| 4 \| 15 \| EL SZARMANTI \| \| ANNA MAJCHERCZYK \| 62,533 \| 57,750 \| \| \| \| \| \| SJ FOR PLEASURE \| \| \| \| 5 \| 34 \| KORAB \| \| MARTA KULCZYŃSKA \| 60,267 \| 53,000 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| 6 \| 8 \| CYRANO \| \| ALICJA JASIAK \| 57,400 \| 53,583 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| 7 \| 2 \| ARCO \| \| ZUZANNA HURA \| 56,067 \| 54,083 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| 8 \| 25 \| ESPINO \| \| JAKUB SULIGA \| 53,600 \| 54,583 \| \| \| \| \| \| HARMONY FARM \| \| \| \| 9 \| 23 \| ERYKS \| \| JULIA ZABOJSZCZA \| 54,400 \| 53,500 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| 10 \| 7 \| CIZALL \| \| SABINA PAWEŁKIEWICZ \| 55,067 \| 50,583 \| \| \| \| \| \| BLUE ARABIANS \| \| \| WYNIKI UJEŻDŻENIA SENIORZY \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok urodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| Półfinał N-1 \| Finał N-2 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 31 \| INNER \| \| MARTA MATYSIK \| 59,875 \| 61,282 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| 2 \| 29 \| GATITO \| \| RÓŻA SKORUPOWSKA \| 58,583 \| 55,427 \| \| \| \| \| \| STAJNIA PRIMASTELLA \| \| \| \| 3 \| 22 \| ERUDITO \| \| JAN WOŹNIEWSKI \| 56,042 \| 56,239 \| \| \| \| \| \| BPK \| \| \| \| 4 \| 30 \| GOGOLO \| \| KATARZYNA CYGLER \| 56,146 \| 55,660 \| \| \| \| \| \| TEATR KONNY CABRIOLA \| \| \| \| 5 \| 1 \| AKWADAR \| \| DANUTA KONOŃCZUK \| 52,984 \| 52,556 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| 6 \| 35 \| LAKONIA \| \| GABRIELA TYRAŁA \| 46,333 \| 43,547 \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| \| \| \| \| \| KRZYSZTOF CYRA \| \| \| \| \| \| \| \| KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK \| \| \| Konkurs nr 10 Skoki przez przeszkody – Juniorzy – Półfinał dokładności bez rozgrywki \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| Pkt karne za zrzutki i wyłam. \| Czas \| Pkt karne za czas \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1-3 \| 9 \| CYTRYNA \| \| JULIA MAŁEK \| 0 \| 46,20 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| 1-3 \| 8 \| CYRANO \| \| ALICJA JASIAK \| 0 \| 43,94 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| 1-3 \| 17 \| ELGOR \| \| MAGDALENA ŁACH \| 0 \| 46,05 \| 0 \| \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \| Warunki konkursu \| Wysokość przeszkód: \| \| Ilość przeszkód: \| \| Ilość skoków: \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| 80 \| \| 8 \| \| 9 \| \| \| Dystans: \| \| Tempo m/min: \| \| Norma czasu s: \| \| 300 \| \| 350 \| \| 51 \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| \| 3 \| \| 3 \| \| \| Konkurs nr 11 Skoki przez przeszkody – Seniorzy – Półfinał dokładności bez rozgrywki \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Pkt karne za \| Czas \| Pkt karne za czas \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| \| zrzutki i \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| wyłam. \| \| \| \| 1-2 \| 41 \| WALOR \| \| DARIA KLIMECKA \| 0 \| \| 58,56 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AGRO-HANDEL ŚREM \| \| \| \| \| \| 1-2 \| 45 \| WEBISTA \| \| KAROLINA HERNIK-JASIK \| 0 \| \| 59,48 \| 0 \| \| \| \| \| \| SK HUBERTUS \| \| \| \| \| \| 3 \| 20 \| ERENIUSZ \| \| JAN BALICKI \| 4 \| \| 63,86 \| 1 \| \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| 4 \| 21 \| ERENIUSZ \| \| ANNA ZIĘBA \| 8 \| \| 55,61 \| 0 \| \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| \| 16 \| ELGOR \| \| ZOFIA GAWEŁ \| elim. \| \| \| \| \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \| \| Warunki konkursu \| Wysokość przeszkód: \| \| Ilość przeszkód: \| \| Ilość skoków: \| \| Sędzia Główny \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| 100 \| \| 9 \| \| 10 \| \| \| \| Dystans: \| \| Tempo m/min: \| \| Norma czasu s: \| \| \| \| 350 \| \| 350 \| \| 60 \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| Wacław Pruchniewicz \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| \| \| 5 \| \| 4 \| \| \| \| Konkurs nr 13 Skoki przez przeszkody – Juniorzy – Finał dokładności z rozgrywką \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Pkt karne za \| Czas \| Pkt karne za czas \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| \| zrzutki i \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| wyłam. \| \| \| \| 1 \| 17 \| ELGOR \| \| MAGDALENA ŁACH \| 0 \| \| 45,12 \| 0 \| \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \| \| \| 2 \| 8 \| CYRANO \| \| ALICJA JASIAK \| 4 \| \| 49,65 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| \| 3 \| 9 \| CYTRYNA \| \| JULIA MAŁEK \| 6 \| \| 59,28 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| \| Warunki konkursu \| Wysokość przeszkód: \| \| Ilość przeszkód: \| \| Ilość skoków: \| \| Sędzia Główny \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| 80 \| \| 8 \| \| 9 \| \| \| \| Dystans: \| \| Tempo m/min: \| \| Norma czasu s: \| \| \| \| 300 \| \| 350 \| \| 51 \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| Wacław Pruchniewicz \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| \| \| 3 \| \| 3 \| \| \| \| Konkurs nr 14 Skoki przez przeszkody – Seniorzy – Finał dokładności z rozgrywką \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| \| \| Pkt karne za \| Czas \| Pkt karne za czas \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| \| zrzutki i \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| wyłam. \| \| \| \| 1 \| 41 \| WALOR \| \| DARIA KLIMECKA \| 0 \| \| 57,90 \| 0 \| \| \| \| \| \| KJ AGRO-HANDEL ŚREM \| \| \| \| \| \| 2 \| 45 \| WEBISTA \| \| KAROLINA HERNIK-JASIK \| 4 \| \| 55,41 \| 0 \| \| \| \| \| \| SK HUBERTUS \| \| \| \| \| \| 3 \| 20 \| ERENIUSZ \| \| JAN BALICKI \| 12 \| \| 63,86 \| 1 \| \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| \| 21 \| ERENIUSZ \| \| ANNA ZIĘBA \| elim. \| \| \| \| \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| \| 16 \| ELGOR \| \| ZOFIA GAWEŁ \| elim. \| \| \| \| \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \| \| Warunki konkursu \| Wysokość przeszkód: \| \| Ilość przeszkód: \| \| Ilość skoków: \| \| Sędzia Główny \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| 100 \| \| 9 \| \| 10 \| \| \| \| Dystans: \| \| Tempo m/min: \| \| Norma czasu s: \| \| \| \| 350 \| \| 350 \| \| 60 \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| Wacław Pruchniewicz \| \| \| W konkursie startowało koni: \| \| Konkurs ukończyło koni: \| \| \| \| \| \| 5 \| \| 3 \| \| \| \| Skoki przez przeszkody JUNIORZY \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| Półfinał \| Finał \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 17 \| ELGOR \| MAGDALENA ŁACH \| 0 \| 0 \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \| 2 \| 8 \| CYRANO \| ALICJA JASIAK \| 0 \| 4 \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| \| 3 \| 9 \| CYTRYNA \| JULIA MAŁEK \| 0 \| 6 \| \| \| \| \| KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM \| \| \| SENIORZY \| Miejsce \| Nr kat \| Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie \| Jeździec Kraj / Klub \| Półfinał \| Finał \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| \| Razem \| \| 1 \| 41 \| WALOR \| DARIA KLIMECKA \| 0 \| 0 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 0 \| \| \| \| \| KJ AGRO-HANDEL ŚREM \| \| \| \| \| 2 \| 45 \| WEBISTA \| KAROLINA HERNIK-JASIK \| 0 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4 \| \| \| \| \| SK HUBERTUS \| \| \| \| \| 3 \| 20 \| ERENIUSZ \| JAN BALICKI \| 5 \| 12 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 17 \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| 21 \| ERENIUSZ \| ANNA ZIĘBA \| 8 \| elim. \| \| \| \| \| \| SK KOCHUL \| \| \| \| \| \| 16 \| ELGOR \| ZOFIA GAWEŁ \| 18 \| elim. \| \| \| \| \| \| KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY \| \| \| \|	<urn:uuid:a9e4fa37-b7a0-4c35-a2ed-7d3209246268>	finepdfs	1.087891	CC-MAIN-2022-21	https://www.stadninamichalow.pl/files/SMPKA2020/2020_mpka_a_b_wyniki.pdf	2022-05-17T07:58:29+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662517018.29/warc/CC-MAIN-20220517063528-20220517093528-00750.warc.gz	1,195,733,446	0.991753	0.998497	0.998497	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2747, 4169, 4884, 7191, 8957, 10137, 10992, 11978, 13278, 14392, 15681, 16821 ]	1	0
kwartalnik nr 6, kwiecień– czerwiec 2012 Szanowni Państwo Za nami kolejny, VI kwartał współpracy. Pragnę przekazać Państwu wiedzę o tym co robimy, co w tym czasie wydarzyło się w naszej gminie. W niedzielę, 10 czerwca wschodnią część naszej gminy nawiedził deszcz nawalny i grad. Wiele gospodarstw, głównie w Kolosach i Sokolinie, zostało poszkodowanych. Przez wiele następnych dni komisje gminne szacowały powstałe straty. Wykonaliśmy zaplanowane odcinki dróg asfaltowych, poprawiliśmy stan dróg dojazdowych do pól i domostw, m.in. drogę do „Kopaniny" – w Stradowie. Przeprowadzamy zaplanowane na ten rok remonty kolejnych remiz – świetlic. Zapraszam Państwa do zapoznania się z kolejnym numerem kwartalnika. Z wyrazami szacunku Wójt Gminy Maria Kasperek W dniu 20 – 04 – 2012r. w Czarnocinie odbyła się uroczystość odsłonięcia i poświęcenia obelisku oraz posadzenia 6 „Dębów pamięci" w hołdzie żołnierzom Wojska Polskiego i funkcjonariuszom Policji Państwowej związanych z gminą Czarnocin, zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze-Miednoje wiosną 1940 r. Byli to; por. Roman Kałuża ur. w Zagaju Stradowskim; por. Jan Salomon, ur. w Kolosach; ppor. Józef Antoszek, ur. w Czarnocinie; ppor. Stanisław Nocuń, ur. w Mikołajowie; st. przod. Policji Józef Bzowski i st. post. Andrzej Pawełczyk - pełnili obowiązki komendantów posterunku w Kolosach. Uroczystość rozpoczęła się Mszą Św. w Kościele w Czarnocinie w intencji ofiar. W uroczystości brali udział zaproszeni goście: m.in. Poseł na sejm RP Mirosław Pawlak, Przew. Sejmiku Woj. Świętokrzyskiego Tadeusz Kowalczyk, Prezes Stowarzyszenia ,,Kielecka Rodzina Katyńska'' Anna Łakomiec, Starosta Kazimierski Jan Nowak, Komendant WKU - Busko Zdrój, ppłk Jarosław Molisak, wójtowie i burmistrzowie z sąsiednich gmin oraz zaproszeni goście. Patronat honorowy objęli: pułk. dr inż. Eugeniusz Nikulin - Szef Wojew. Sztabu Wojskowego w Kielcach i Św. Komendant Policji P. Inspektor Jarosław Szymczyk, przybyły również rodziny zamordowanych. Chrześnica Józefa Antoszka, P. Michalina Mucha z Czarnocina dokonała odsłonięcia tablicy, którą poświęcił Ks. Proboszcz Z. Sideł. Złożono wiązanki i zapalono znicze. Na pamiątkę posadzono ,,Dęby Pamięci'', jeden dąb to jedno nazwisko. Kolejna część uroczystości odbyła się w budynku OSP w Czarnocinie, którą zakończył wzruszający program artystyczny w wykonaniu młodzieży z Gimnazjum w Cieszkowach i który niezwykle obrazowo przedstawił dramat tamtych czasów. Powiatowe obchody Dnia Strażaka 6 maja 2012r. w Sokolinie, które zostały połączone z uroczystością uczczenia 20-lecia istnienia Państwowej Straży Pożarnej oraz 90 rocznicy powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Sokolinie. Mszą świętą strażacy rozpoczęli świętowanie, a tuż po niej nastąpił przemarsz pocztów sztandarowych, kompanii reprezentacyjnej, przedstawicieli PSP i OSP oraz zaproszonych gości przy wtórze Orkiestry Dętej z Kociny na plac obok remizy. Podczas uroczystości odbyło się poświęcenie i przekazanie samochodów pożarniczych jednostkom Ochotniczych Straży Pożarnych w Bieglowie, Cieszkowach i Sokolinie. Uroczystość swoją obecnością zaszczycili zaproszeni goście na czele z dh Mirosławem Pawlakiem - Posłem na Sejm RP, władze województwa, powiatu i sąsiednich gmin, 39 pocztów sztandarowych, druhowie strażacy. Przyznano wyróżnienia, awanse i odznaczenia. Po zakończeniu części oficjalnej uczniowie z SP Sokolina wystąpili z pięknie przygotowanym, kolorowym programem muzyczno-tanecznym. Wszyscy strażacy zostali zaproszeni na grochówkę strażacką i ludową zabawę taneczną. Gminne zawody sportowo-pożarnicze – 13 maja. W zawodach uczestniczyło 8 drużyn OSP ; I miejsce przypadło drużynie OSP Cieszkowy, II - OSP Bieglów, III - OSP Sokolina oraz 4 Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze, z których najlepsza okazała się Drużyna z Sokoliny, II miejsce dla Bieglowa a III dla Cieszków. W zawodach brała także udział Kobieca Drużyna MDP z Sokoliny. Organizacja zawodów oraz przygotowanie drużyn było doskonałe, zawody przebiegły bardzo sprawnie, było dużo emocji a obejrzała je licznie zgromadzona publiczność. . Prace budowlano - remontowe w II kw. br. Przebudowa dwóch odcinków drogi gminnej w Kolosach: odcinek Kolosy-Kosówka, na dł. 550 mb –wartość prac -109.895.58, odcinek drogi na dł. 715 mb –wartość prac - 121.381.32, odbiór 10 lipca br. Po podpisaniu umowy zostanie przebudowana droga gminna Stradów – Chałupki, na długości 270 mb za kwotę 44.576,23. Dostawa kruszywa naturalnego łamanego z przeznaczeniem na potrzeby bieżącego utrzymania dróg gminnych w 2012 roku wraz z rozładunkiem polegającym na rozścieleniu tego kruszywa na drogach Gminy Czarnocin. Wartość prac 49.314,64. Modernizacja, remont i wyposażenie świetlicy wiejskiej w miejscowości Dębiany - wartość prac - 39.400 zł. oraz modernizacja, remont i wyposażenie świetlicy wiejskiej w miejscowości Zagajów - wartość prac – 49,600 zł. Zakończenie prac - 31.08.2012r. Zostały wykonane usługi w zakresie bieżącego utrzymania dróg gminnych oraz rowów przydrożnych i melioracyjnych, m.in. usługi równiarką i walcem drogowym - mechaniczne i ręczne czyszczenie i odmulanie rowów, czyszczenie i wykonanie przepustów, praca koparko - ładowarką. Wartość zamówienia wynosi 29.101,80. W bieżącym kw. zostało wykonane malowanie pomieszczeń w remizo-świetlicach w Kolosach, Cieszkowach, Opatkowiczkach i Miławczycach. Część prac remontowo-porządkowych wykonali mieszkańcy tych miejscowości w czynie społecznym. Sale gimnastyczne w Czarnocinie i w Cieszkowach. Trwają prace nad dokumentacją projektową, planowane rozpoczęcie budowy – wrzesień 2012r., zak. lipiec 2013r. W ramach tzw. małej odnowy wsi został przygotowany i złożony wniosek do stowarzyszenia LGD „Perły Ponidzia" - „Kreowanie centrum miejscowości Czarnocin", czyli poprawa funkcjonalności, estetyki, podniesienie standardu przestrzeni publicznej poprzez zagospodarowanie terenu wypoczynkowego, rozrywkowo-kulturalnego i rekreacyjno-kulturalnego Parku Podworskiego". Wniosek został załatwiony pozytywnie i podczas oceny wg. kryteriów wyboru otrzymał największą liczbę punktów /29,33/. Planowany przetarg : na przebudowę drogi Michałowice o dł. 0,530 km oraz drogi Michałowice-Dębiany – 0,650 km. Półkolonie. Podobnie jak w ubiegłym roku gmina organizuje półkolonie letnie dla dzieci rolników, które odbędą się w Szk. Podst. w Czarnocinie od 30-07 do 1008 br., wiek uczestników: 7-16 lat. Całkowity koszt pobytu to 60 zł za dwa tygodnie, czas pobytu dziecka 6-8 godz. dziennie. Organizator zapewnia uczestnikom wyżywienie, opiekę medyczną, ubezpieczenie, atrakcyjny program zajęć oraz organizację wycieczek. Gmina przystąpiła do udziału w plebiscycie „Moje innowacyjne otoczenie – „Moja innowacyjna gmina" ogłoszonym przez Biuro Innowacji Urzędu Marszałkowskiego, Uczniowie gimnazjum wykonali pracę w formie elektronicznej gazetki „Moja gmina w 2050r". Kapituła konkursu przyznała Gminie Czarnocin II wyróżnienie za efektywne procesy edukacyjne, pobudzające postawy kreatywne uczniów. Gratulacje i dyplom z rąk Jana Maćkowiaka- członka Zarządu Województwa Świętokrzyskiego odebrała Wójt Gminy Maria Kasperek oraz P. Beata Buła - opiekun Szkolnego Klubu Przedsiębiorczości. Oświata Przedszkole Samorządowe w Czarnocinie. Przedszkole przystąpiło do konkursu MEN i otrzymało wyróżnienie od Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty - „Mam 6 lat - Przyjaźnie z przedszkola do szkoły". Przygotowano akademię z okazji Święta Mamy i Taty, dzieci wręczyły rodzicom samodzielnie wykonane upominki. Na Dzień Dziecka, zorganizowano konkursy i zabawy, dzieci otrzymały słodkie upominki. Centrum Edukacji Przedszkolnej. Jak co roku odbyła się uroczystość z okazji Dnia Matki. Dzieci zaprezentowały przygotowany program pt. „Mama to skarb największy na świecie" a mamy zrewanżowały się słodkim poczęstunkiem. 25 dzieci wzięło udział w wycieczce do Krainy Zabaw Dziecięcych „Anikino" w Krakowie. Piękna pogoda umożliwiła spacer po rynku i spotkanie ze Smokiem Wawelskim. Na Dzień Dziecka miła niespodzianka od sponsorów – każde dziecko otrzymało paczkę ze słodyczami, odbyły się zabawy, konkursy, gry. Podczas wakacji placówka będzie czynna codziennie od godz. 7 00 do 16 00 . Szkoła Podstawowa w Czarnocinie. Powiatowe zawody w mini piłce nożnej, dziewczęta zajęły II miejsce, a chłopcy III. W ramach programu Comenius czworo uczniów oraz dwoje nauczycieli brało udział w wymianie międzyszkolnej. Spotkanie odbyło się w malowniczym Montpellier położonym na południu Francji. Głównym zadaniem tej wymiany było wspólne przygotowanie tradycyjnych potraw każdego z krajów członkowskich biorących udział w projekcie. Ponadto dzieci zwiedziły Paryż, podziwiały Wieżę Eiffla, Katedrę Notre Dame, Łuk Triumfalny. Wyjazd zaowocował nowymi przyjaźniami i nowymi doświadczeniami. Uczniowie przygotowali montaż słowno-muzyczny z okazji Dnia Matki. Na pływalni „Raj" w Kazimierzy W. odbyły się zawody pływackie z okazji Dnia Dziecka. Kajetan Kot zajął II miejsce w kategorii klas III-IV, a Miłosz Sambór zajął III miejsce w kategorii klas V-VI. W Filharmonii Świętokrzyskiej zorganizowano obchody Międzynarodowego Dnia Dziecka. Biuro Innowacji Urzędu Marszałkowskiego wspólnie ze studentami Wydziału Artystyczno-Pedagogicznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego po raz pierwszy zorganizowało „Kreatywny Dzień dziecka" dla dzieci z klas I-III z terenu województwa. Szkołę reprezentowali uczniowie klasy III wraz z opiekunami. Dzieci wróciły bardzo zadowolone i pełne wrażeń. W sprawdzianie szóstoklasisty 21 uczniów osiągnęło wynik 23,10 pkt. powyżej średniej powiatu (21,45). Szkoła Podstawowa w Sokolinie. Uczniowie wzięli udział w ,,Turnieju Wielkanocnym", przypomnieli tradycje związane ze świętami i wykonali św. ozdoby. Otrzymali kosz słodkości ufundowany przez państwo Gruszków oraz księży parafii Sokolina. Uczniowie klas IV-VI wzięli udział w spotkaniu z przedstawicielem Komendy Policji. Tematem spotkania było bezpieczne i zgodne z prawem korzystanie z internetu, przemoc w rodzinie, bezpieczeństwo w ruchu drogowym oraz prawa człowieka. Przedszkolaki brały udział w konkursie ekologicznym zorganizowanym przez Nadnidziański Park Krajobrazowy, celem konkursu było wykonanie ,,ekoludka" z surowców wtórnych. Uczniom klas IV-VI została przedstawiona prezentacja oraz projekcja filmu "Janusz Korczak-Król Dzieci" oraz prezentacja albumów o jego życiu, wykonanych przez uczniów. W 92 rocz. urodzin Jana Pawła II w Sz. P. w Zięblicach odbył się II Międzyszkolny Konkurs Wiedzy o Papieżu - "Znam Jana Pawła II", który adresowany był do uczniów klas III-VI , szkołę reprezentowały uczennice klasy VI. Uczniowie klasy III wzięli udział w Ogólnopolskim Badaniu Umiejętności Trzecioklasistów, średnia punktów z części z j. polskiego wyniosła 20,9 punktów, z matematyki - 12,16 pkt. Odbyły się Mistrzostwa szkoły w warcabach i szachach. W szkole prężnie działa koło warcabowe i szachowe prowadzone przez p. J. Bombę. Dorobek tych kół zainteresowań jest znakomity, uczniowie zdobyli podczas mistrzostw pozaszkolnych aż 58 medali. Sprawdzian kompetencji klasy VI. Do sprawdzianu przystąpiło 15 uczniów. Wyniki - średnia (23,73 p.) jest najwyższa w gminie, wyższa od średniej w powiecie, województwie i OKE Łódź. Podczas obchodów Dnia Dziecka uczniów bawił DJ Łukasz. Uatrakcyjnieniem tańców były zabawy, konkursy i udział w "mini - kursie tańca". Gimnazjum w Cieszkowach. Kamil Czajka został finalistą konkursu przedmiotowego z geografii a Jakub Łudzik Woj. Konkursu Recytatorskiego Poezji ks. J. Twardowskiego, Konkurs „Moja ziemia rodzinna": plastyczny, I m-ce – Iwona Sikora, II – Magdalena Maj, fotograficzny - II m-ce – Patrycja Sambur, wyróżnienie – Kamil Cieszkowski. „Omnibus": II m-ce Bartłomiej Sakwa – konkurs wiedzy ekonomicznej, II m-ce Iwona Sikora – konkurs plastyczny, II m-ce Renata Zbojak – konkurs twórczości własnej, II m-ce Sebastian Kobyłka – prezentacja multimedialna. Konkurs „Przedsiębiorcze Gimnazjum": II m-ce – Natalia Nowak, Aleksandra Sambur, Patrycja Sambur. Przegląd Dorobku Artystycznego Szkół - Cudzynowice 2012 - konkurs recytatorski - II m-ce Jakub Łudzik, konkurs teatralnyII m-ce – kabaret „Może śmieszni", Eliasz Stępień – najlepsza kreacja aktorska. W Dzień Dziecka odbyła się prezentacja multimedialna projektów związanych z „Rokiem Janusza Korczaka", rozstrzygnięty został konkurs plastyczny i twórczości własnej, związany z sylwetką „Starego Doktora". Całości towarzyszyła odpowiednia oprawa muzyczna. Sport - mistrzostwo powiatu w piłce nożnej chłopców SZS. I m-ce w powiatowym turnieju chłopców „Piłkarska Kadra Czeka", Mistrzostwa Powiatu LA - I m-ce Paulina Gruszka bieg na 1000 m, III m-ce rzut oszczepem Kamila Dryja, I m-ce bieg na 2000 m Piotr Zając, I m-ce w pchnięciu kulą i II m-ce w rzucie dyskiem Sylwia Karbowniczek, II m-ce sztafeta 4 x 100 m dziewcząt, II m-ce w biegu na 600 m Natalia Nowak. IV m-ce w Woj. Turnieju Chłopców „Piłkarska Kadra Czeka". Wyniki egzaminu gimnazjalnego. W tym roku po raz pierwszy 45. uczniów pisało egzamin z czerech części: z j. polskiego - uzyskując 21,78 p.- I m-ce w powiecie, z historii - 20,25 p., z matematyki - 11,31 p. oraz z przedmiotów przyrodniczych - 11,84 p. Średnia wyników egzaminów to 64, 42 p. – III m-ce w powiecie. Szkoły podstawowe w naszej gminie w tegorocznym sprawdzianie uzyskały średni wynik 23, 36 pkt. /na 40 możliwych/ co dało im I m-ce w powiecie. 28.06. - 4 Wojewódzkie Zakończenie Roku Szkolnego w Cudzynowicach, z udziałem m.in. Kuratora Oświaty, M. Muzoł. W uroczystości wzięły udział delegacje szkół z ter. powiatu a także z naszej gminy. Wójt Gminy M. Kasperek wręczyła dyplomy oraz nagrody naszym najlepszym uczniom: Zuzi Durbacz z S.P. Czarnocin, Kasi Kuciak z SP Sokolina i Kamilowi Czajka z Gimnazjum w Cieszkowach. 01.07. - 90 – lecie OSP w Czarnocinie Uroczystość rozpoczęła się tradycyjnie mszą św., po której nastąpił przemarsz pocztów sztandarowych przy wtórze orkiestry dętej na plac uroczystości. Po przywitaniu gości przez Wójta Gminy M. Kasperek, nastąpiło uroczyste przekazanie i poświęcenie ufundowanego sztandaru. Akt nadania sztandaru został przekazany Prezesowi OSP, a w uznaniu za szczególne poświęcenie i udział w licznych akcjach jednostka została odznaczona Złotym Medalem za Zasługi dla Pożarnictwa przez Prezesa dh Mirosława Pawlaka oraz Prezesa dh Jana Nowaka. Uroczystość urozmaiciły pięknie przygotowane występy przez przedszkolaków i uczniów z Czarnocina oraz zabawa taneczna. Gminne Koło Emerytów, Rencistów i Inwalidów 17.06. członkowie Koła spotkali się na Grodzisku w Stradowie. Z historią tego miejsca zapoznał ich dyr. A. Kocela, który przygotował także pokaz filmowy. Później wszyscy udali się na mszę św. do kościoła w Stradowie a następnie na piknik przy lasku w Ciuślicach. Był grill, napoje, ciasto, wspaniały relaks i miła atmosfera. Dzięki przychylności P. Wójt został zorganizowany przywóz i odwóz uczestników. 19 sierpnia - Dożynki Gminne w Czarnocinie	<urn:uuid:e34387ee-395c-4144-bf77-1c772d5be249>	finepdfs	1.96582	CC-MAIN-2017-47	http://czarnocin.com.pl/pliki/kwartalnik_II_2012.pdf	2017-11-21T17:36:12Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934806421.84/warc/CC-MAIN-20171121170156-20171121190156-00731.warc.gz	72,983,268	0.999682	0.999741	0.999741	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3579, 7211, 11379, 14983 ]	2	1
UCHWAŁA Nr …………………… RADY MIEJSKIEJ KUDOWY-ZDROJU z dnia … września 2024 r. w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej gminy Kudowa-Zdrój Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 ze zm.) oraz art. 226, art. 227, art. 228, art. 230 ust. 6, art. 231 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 stycznia 2013 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jednostki samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 83) Rada Miejska Kudowy–Zdroju uchwala, co następuje § 1. W uchwale nr LXXII/439/23 Rady Miejskiej Kudowy–Zdroju z dnia 27 grudnia 2023 roku w sprawie przyjęcia wieloletniej prognozy finansowej Gminy Kudowa–Zdrój załącznik nr 1 – „Wieloletnia prognoza gminy Kudowa-Zdrój na lata 2024-2033” otrzymuje brzmienie jak w załączniku nr 1 do niniejszej uchwały. § 2. Przyjmuje się objaśnienia do zmiany wartości ujętych w wieloletniej prognozie finansowej, zgodnie z załącznikiem nr 2 do niniejszej uchwały. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Kudowa–Zdrój. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Uzasadnienie Art. 229 ustawy o finansach publicznych zobowiązuje jednostki samorządu terytorialnego do ustalania zgodnych wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej i budżecie, co najmniej w zakresie wyniku budżetu i związanych z nim kwot przychodów i rozchodów oraz długu. Natomiast art. 231 ww. ustawy mówi, że zmiana kwot wydatków na realizację przedsięwzięć może nastąpić w wyniku podjęcia uchwały organu stanowiącego jst, zmieniającej zakres wykonywania lub wstrzymującej wykonywanie przedsięwzięcia. Zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kudowa-Zdrój dokonuje się poprzez: 1) dostosowanie wartości ujętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej dla roku 2024 do dokonanych i planowanych zmian budżetu, 2) zmniejszenie w 2024 roku rozchodów z tytułu udzielonych pożyczek o 400.000,00 zł 3) zmniejszenie przychodów w 2025 i 2026 roku z tytułu spłaty udzielonych pożyczek, 4) zmniejszenie wydatków majątkowych w 2025 i 2026 roku w związku ze zmniejszeniem przychodów. \| Wyszczególnienie \| Spłaty uchwalonych pożyczek w latach ubiegłych x brutto \| Inne przychody niezwiązane z zarządzaniem danymi x \| na pokrycie deficytu budżetu x \| Rozchody budżetu x \| Śpłaty netto kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wynik zastosowania wartości w pieniądzu x \| łączna wartość spłaty zobowiązań x \| łączna wartość przypadającej na dany rok kwoty dłużnej w pieniądzu x \| kwota przypadająca na dany rok kwoty dłużnej w pieniądzu x \| kwota chwilowana w ar. 243 ust. 3a listany x \| \|------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------\|-------------------------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\|-----------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\| \| Le \| 4,1 \| 4,1 \| 4,5 \| 4,51 \| 5,1 \| 5,1 \| 5,1 \| 5,1 \| 5,1 \| \| Wykonanie 2021 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2702389,72 \| 2702389,72 \| 1466486,00 \| 1243569,68 \| 222351,34 \| \| Wykonanie 2022 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 3653595,72 \| 3653595,72 \| 237989,00 \| 237989,00 \| 0,00 \| \| Plan 3 kw. 2023 \| 40,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 3405541,72 \| 3405541,72 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Wykorzystanie 2023 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 3405541,72 \| 2655641,72 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 45,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2942405,22 \| 2942405,22 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 115,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2821096,77 \| 2821096,77 \| 530000,00 \| 530000,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 115,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1132200,00 \| 1132200,00 \| 182200,00 \| 182200,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 200,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 13222844,63 \| 13222844,63 \| 539467,72 \| 539467,72 \| 0,00 \| \| 2028 \| 200,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1063307,44 \| 1063307,44 \| 941386,16 \| 941386,16 \| 0,00 \| \| 2029 \| 150,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1437855,09 \| 1437855,09 \| 479843,35 \| 479843,35 \| 0,00 \| \| 2030 \| 230,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1672000,00 \| 1672000,00 \| 562000,00 \| 562000,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 200,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1530194,24 \| 1530194,24 \| 70049,24 \| 70049,24 \| 0,00 \| \| 2032 \| 230,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2475000,00 \| 2475000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 230,000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2597494,52 \| 2597494,52 \| 207494,52 \| 207494,52 \| 0,00 \| 1/ W przypadku należy włączyć wszystkie pozycje pochodzące z przyłączenia majątku jednostki samorządu terytorialnego. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Kudowa-Zdrój na lata 2024-2033. Dochody Dostosowano wartości ujęte w Wieloletniej Prognozie Finansowej (załącznik nr 1) dla roku 2024 do przyjętych i planowanych zmian budżetu poprzez: 1) zwiększenie dochodów bieżących z tytułu dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące o 142.154,12 zł, 2) zwiększenie pozostałych dochodów bieżących o 250.621,12 zł, 3) zwiększenie dochodów majątkowych z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje o 428.879,24 zł. Łącznie dochody zwiększone o 821.654,50 zł. Wydatki Dostosowano wartości ujęte w Wieloletniej Prognozie Finansowej (załącznik nr 1) dla roku 2024 do przyjętych i planowanych zmian budżetu poprzez: 1) zwiększenie wydatków bieżących o 153.154,14 zł w tym zwiększenie wydatków na wynagrodzenia i składki od nich naliczane o 20.558,22 zł, 2) zwiększenie wydatków majątkowych o 1.068.500,36 zł w tym zwiększenie wydatków o charakterze dotacyjnym o 250.620,62 zł. Łącznie wydatki zwiększone o 1.221.654,50 zł. W 2025 roku zmniejszono wydatki majątkowe o 200.000,00 zł. W 2026 roku zmniejszono wydatki majątkowe o 200.000,00 zł. Przychody W 2025 i 2026 roku zmniejsza się po 200.000,00 zł przychody z tytułu spłaty udzielonych pożyczek. Rozchody W 2024 roku zmniejsza się o 400.000,00 zł planowane rozchody z tytułu udzielenia pożyczek dla spółki Basen „Wodny Świat” Sp. z o.o. z przeznaczeniem na wykonanie niezbędnych napraw i modernizacji. Wynik budżetu: Deficyt budżetu w 2024 roku zwiększa się o 400.000,00 zł, co zostanie sfinansowane przychodami z wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy. W 2025 roku wynik budżetu zwiększa się o 200.000,00 zł. W 2026 roku wynik budżetu zwiększa się o 200.000,00 zł. Wskaźniki zadłużenia: W latach 2024-2025 wskaźniki spłat liczonych według średnich 3-letnich mieszczą się w granicach dopuszczalności przez ustawę o finansach publicznych. W latach 2026-2033 wskaźniki spłat mieszczą się w granicach dopuszczalności przez ustawę o finansach publicznych. The following is a list of the most common types of data that can be collected and analyzed using the methods described in this paper: - Demographic Data: Information about the age, gender, race, ethnicity, education level, income, employment status, and other demographic characteristics of individuals or groups. - Behavioral Data: Information about the behaviors and actions of individuals or groups, such as their online activities, purchasing habits, and social interactions. - Geospatial Data: Information about the location and movement of individuals or groups, such as their travel patterns, residential addresses, and work locations. - Health Data: Information about the health and well-being of individuals or groups, such as their medical records, health outcomes, and disease prevalence. - Financial Data: Information about the financial transactions and assets of individuals or groups, such as their bank accounts, investments, and credit scores. - Environmental Data: Information about the natural environment and its impact on individuals or groups, such as air quality, water quality, and climate change. - Educational Data: Information about the educational experiences and achievements of individuals or groups, such as their academic records, test scores, and graduation rates. - Legal Data: Information about the legal status and history of individuals or groups, such as their criminal records, court cases, and legal proceedings. - Political Data: Information about the political affiliations and activities of individuals or groups, such as their voting records, campaign contributions, and political activism. - Social Media Data: Information about the online activities and interactions of individuals or groups, such as their social media profiles, posts, and comments. - Sports Data: Information about the performance and achievements of individuals or groups in sports, such as their game statistics, team rankings, and tournament results. - Technology Data: Information about the use and development of technology by individuals or groups, such as their smartphone usage, app downloads, and software development. - Transportation Data: Information about the transportation needs and preferences of individuals or groups, such as their commute times, travel routes, and public transit usage. - Weather Data: Information about the weather conditions and forecasts for individuals or groups, such as their temperature, humidity, and precipitation levels. - Workplace Data: Information about the workplace experiences and outcomes of individuals or groups, such as their job satisfaction, productivity, and career progression. These are just a few examples of the many types of data that can be collected and analyzed using the methods described in this paper. The specific data that is relevant to a particular research question will depend on the context and goals of the study. Dzień dobry, akceptuję pod względem formalnoprawnym treść projektów uchwał Rady Miejskiej Kudowy-Zdroju na sesję w dniu 24 września 2024 r. w sprawach: - zmiany wieloletniej prognozy finansowej gminy Kudowa-Zdrój; - zmian w budżecie gminy Kudowa-Zdrój na 2024 rok. r. pr. Paweł Borowy 20.09.2024 15:39 CEST firstname.lastname@example.org napisał(a): Dzień dobry, W załączeniu przesyłam projekty uchwał na sesję nadzwyczajną: 1. w sprawie zmian budżecie gminy na 2024 rok, 2. w sprawie zmiany WPF z prośbą o sprawdzanie pod względem formalno-prawnym. Pozdrawiam Iwona Biernacik Skarbnik Referat Finansowo-Budżetowy tel/fax. +48 74 8621-727, e-mail: email@example.com Urząd Miasta w Kudowie-Zdroju ul. Zdrojowa 24 57–350 Kudowa-Zdrój tel. 74 866-19-26; faks 74 866-13-51 www.kudowa.pl Niniejsza wiadomość jest poufna i objęta tajemnicą korespondencji. Wiadomość jest przeznaczona wyłącznie dla adresata. Bez zgody nadawcy zabronione jest jakiekolwiek ujawnianie, kopiowanie, rozpowszechnianie lub inne postępowanie dotyczące tej wiadomości. Jeśli otrzymali Państwo tę wiadomość przez pomyłkę, prosimy o bezzwłoczne skontaktowanie się z nadawcą oraz usunięcie wiadomości z Państwa komputera i serwera. Sprawdzono programem PLIKCENTER - RODO.Crypt Licencja komercyjna - Commercial PRO https://www.plikcenter.pl/rodocrypt/ radca prawny Paweł Borowy tel. 691 331 226 tel. 601 166 210 e-mail: firstname.lastname@example.org Kancelaria Prawna BOROWY ul. Licznikowa 5/9, 58-100 Świdnica www.kancelariaborowy.pl Sprawdzono programem PLIKCENTER - RODO.Crypt Licencja komercyjna - Commercial PRO https://www.plikcenter.pl/rodocrypt/	<urn:uuid:10f0574a-5254-405a-b22e-9adf90e90882>	finepdfs	1.306641	CC-MAIN-2024-51	https://bip.kudowa.pl/files/file_add/download/3044_uchwala-w-spr.-zmiany-wieloletniej-prognozy-finanowej.pdf	2024-12-11T07:30:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066074878.7/warc/CC-MAIN-20241211051031-20241211081031-00250.warc.gz	121,135,407	0.857076	0.999321	0.999321	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1225, 2221, 8217, 10277, 13262, 13754, 14887 ]	1	0
Załącznik nr 1 do uchwały nr 2/2011 z dn. 06. 09. 2011 r. w sprawie przyjęcia statutu Stowarzyszenia Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" Statut Stowarzyszenia Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" Rozdział I Postanowienia ogólne § 1 Stowarzyszenie nosi nazwę Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" i jest zwane dalej Stowarzyszeniem. § 2 Terenem działania Stowarzyszenia jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej, a siedzibą władz miasto Zielona Góra. § 3. 1. Stowarzyszenie posiada osobowość prawną 2. Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków; do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. § 4 Stowarzyszenie może być członkiem innych krajowych organizacji zainteresowanych tym samym lub podobnym profilem działania. Stowarzyszenie ma prawo używania własnych pieczęci, oznak i znaków organizacyjnych z zachowaniem obowiązujących przepisów. Rozdział II Cele i środki działania § 6 Celem działania Stowarzyszenia jest: 1. Działalność na rzecz integracji studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego, niezależnie od poglądów religijnych, politycznych i orientacji seksualnej. 2. Niesienie pomocy studentom Uniwersytetu Zielonogórskiego w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych osób. 3. Współpraca z uczelniami polskimi i zagranicznymi. 4. Działalność na rzecz integracji organizacji studenckich polskich i zagranicznych. 5. Podtrzymywanie, upowszechnianie tradycji, patriotyzmu, rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej wśród lubuskiej młodzieży i studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 6. Działalność na rzecz rozwoju regionalnego, w szczególności poprzez wzmacnianie więzi studentów z regionem województwa lubuskiego oraz promowanie i podejmowanie inicjatyw w zakresie gospodarki, infrastruktury lokalnej, edukacji, ekologii i ochrony środowiska, kultury, sportu i rekreacji, bezpieczeństwa publicznego. 7. Działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn. 8. Działalność na rzecz studentów i absolwentów niepełnosprawnych. 9. Promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodowa studentów i absolwentów pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy. 10. Działalność wspomagająca rozwój gospodarczy i ekonomiczny, w tym rozwój przedsiębiorczości wśród studentów i absolwentów. 11. Działalność wspomagająca rozwój nauki i techniki, wynalazczości i innowacyjności oraz rozpowszechnianie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych w praktyce gospodarczej. 12. Inicjowanie aktywności społecznej, kulturalnej i naukowej społeczności akademickiej i młodzieży. 13. Organizowanie wyjazdów turystycznych, naukowych i rekreacyjnych. 14. Prowadzenie innej działalności mającej na celu wspomaganie i promocję studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego, miasta Zielona Góra oraz regionu – województwa lubuskiego. 15. Organizacja, promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw studentów i absolwentów, jak i innych organizacji i podmiotów mających na celu poprawę i rozwój gospodarczy, społeczny, naukowy i kulturalny regionu. 16. Promocja i organizacja wolontariatu. § 7 Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez: 1. Inicjowanie i organizowanie konferencji, seminariów, szkoleń, narad, zebrań, dyskusji oraz wykładów; promowanie i wspieranie aktywności prospołecznych i integracyjnych. 2. Finansowe wspieranie studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 3. Nawiązywanie kontaktów i podejmowanie wspólnych inicjatyw z uczelniami polskimi i zagranicznymi na rzecz studentów i absolwentów. 4. Nawiązywanie kontaktów i podejmowanie wspólnych inicjatyw z organizacjami studenckimi polskimi i zagranicznymi na rzecz studentów i absolwentów. 5. Inicjowanie, organizowanie, wspieranie przedsięwzięć mających na celu zwiększenie świadomości obywatelskiej i patriotyzmu wśród młodzieży i społeczności studenckiej regionu. 6. Działalność społeczną i gospodarczą przynoszącą dochody w dziedzinach i kierunkach mających wpływ na aktywizację życia społeczności akademickiej i młodzieżowej oraz mieszkańców regionu. 7. Promowanie postaw proekologicznych i kształtowanie właściwego stosunku do środowiska. 8. Organizację, wpieranie inicjatyw prospołecznych, edukacyjnych, kulturalnych, sportowych i innych działalności mających na celu polepszenie życia mieszkańców regionu . 9. Organizowanie zajęć i spotkań mających na celu zwiększanie poczucia własnej wartości wśród lubuskiej młodzieży, studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 10. Zgłaszanie wniosków oraz podejmowanie inicjatyw mających na celu poprawę trudnej sytuacji niepełnosprawnych studentów i absolwentów. 11. Inicjowanie i podejmowanie działań mających na celu promowanie zatrudnienia i aktywizację zawodową studentów i absolwentów; monitorowanie losów absolwentów poprzez prowadzenie badań mających na celu gromadzenie danych o rozwoju kariery zawodowej absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 12. Organizowanie szkoleń, kursów, wykładów i spotkań mających na celu rozszerzenie zainteresowania problematyką przedsiębiorczości i samozatrudnienia wśród studentów i absolwentów, współpracę z odpowiednimi jednostkami podejmującymi taką tematykę. 13. Inicjowanie i podejmowanie działań mających na celu poprawienie rozwoju naukowego i technicznego w regionie lubuskim, organizowanie spotkań mających na celu zainteresowanie problematyką innowacyjności i wśród studentów i absolwentów, współpracę z odpowiednimi jednostkami podejmującymi taką tematykę. 14. Organizowanie, wspieranie i promocję imprez, spotkań i wydarzeń o charakterze kulturalnym, naukowym, artystycznym i sportowym dla społeczności akademickiej, absolwentów, młodzieży i mieszkańców regionu. 15. Organizowanie różnych form wypoczynku, zwłaszcza dla studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 16. Inicjowanie innych form działalności służącej celom statutowym. 17. Inicjowanie projektów wynikających z zadań Stowarzyszenia i organizowanie publicznych zebrań i dyskusji nad nimi, prowadzenie działalności wydawniczej. Organizowanie lub inicjowanie zjazdów, konferencji, szkoleń dyskusji publicznych i wycieczek związanych z celami Stowarzyszenia, ogłaszanie lub inicjowanie wszelkiego rodzaju odczytów, spotkań autorskich, imprez kulturalnych, wystaw, konkursów wynikających z zadań i działalności Stowarzyszenia, inicjowanie wydawnictw artystycznych i reklamowych. 18. Propagowanie idei wolontariatu wśród młodzieży i studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 19.Działalność promocyjną dla prac naukowych i innych osiągnięć absolwentów Uniwersytetów oraz różnorodne formy świadczeń w ramach pomocy koleżeńskiej. 20. Utrzymywanie kontaktów oraz wymianę informacji i doświadczeń z organizacjami o podobnym profilu działania, podobnych celach w kraju i za granicą. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, na zasadach ogólnych określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej Stowarzyszenia służy realizacji celów Statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Rozdział III Członkowie ich prawa i obowiązki § 9 Członkowie Stowarzyszenia dzielą się na: 1. Zwyczajnych. 3. Honorowych. § 10 1. Członkiem zwyczajnym Stowarzyszenia może być student lub absolwent Uniwersytetu Zielonogórskiego, który posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie jest pozbawiony praw publicznych i złożył pisemną deklarację. 2. Członkiem honorowym Stowarzyszenia może zostać każdy obywatel Rzeczypospolitej Polski, który wniósł szczególny wkład w działalność stowarzyszenia. 3. O przyjęciu nowych członków decyduje zarząd Stowarzyszenia uchwałą podjętą nie później niż w ciągu 14 dni od daty złożenia deklaracji. § 11 Członek zwyczajny ma w szczególności prawo: 1. Czynnego i biernego prawa wyborczego w wyborach do władz Stowarzyszenia. 2. Wspierania inicjatyw, zgłaszania wniosków i głosowania na zebraniach Stowarzyszenia zgodnie z przepisami statutu. 3. Zgłaszania opinii, postulatów i wniosków dotyczących działalności Stowarzyszenia. 4. Złożenia odwołania do Walnego Zgromadzenia od uchwały Zarządu Stowarzyszenia o wykluczeniu członka. § 12 Członek zwyczajny ma obowiązek: 1. Przestrzegania statutu i uchwał władz Stowarzyszenia. 2. Regularnego opłacania składek. 3. Uczestniczenia w Walnym Zebraniu Członków. 4. Dbania o dobre imię Stowarzyszenia. § 13 1. Tytuł członka honorowego przyznaje Walne Zebranie Członków na wniosek zgłoszony przez min. 3 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. 2. Członek honorowy ma prawo wspierania inicjatyw, zgłaszania wniosków, opinii, postulatów dotyczących działalności Stowarzyszenia. 3. Członek honorowy Stowarzyszenia zwolniony jest z obowiązku płacenia składek członkowskich. 4. Walne Zebranie Członków może odebrać godność członka honorowego w wypadkach określonych w § 16 ust. 2 pkt. b - d. § 14 1. Członków zwyczajnych Stowarzyszenia przyjmuje Zarząd uchwałą podjętą zwykłą większością głosów. O swojej decyzji Zarząd niezwłocznie powiadamia pisemnie zainteresowanego. 2. Od decyzji odmownej zainteresowanemu przysługuje prawo odwołania do Walnego Zebrania Członków, którego uchwała w tym przedmiocie jest ostateczna. Odwołanie należy wnieść w terminie 1 miesiąca od otrzymania pisemnej informacji o decyzji Zarządu. § 15 Członkowie założyciele z chwilą rejestracji Stowarzyszenia stają się członkami zwyczajnymi. § 16 1. Członkostwo zwyczajne Stowarzyszenia ustaje w razie: a) Pisemnej rezygnacji członka zgłoszonej Zarządowi Stowarzyszenia. b) Wykluczenia członka przez Zarząd. c) Skazania prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego na karę dodatkową utraty praw publicznych. d) Śmierci członka. e) Utraty pełnej zdolności do czynności prawnych. f) Rozwiązania Stowarzyszenia. 2. Wykluczenie członka następuje w przypadku: a) nieusprawiedliwionego zalegania z zapłatą składek przez okres dłuższy niż 3 miesięcy, b) postępowania sprzecznego z niniejszym Statutem, c) postępowania, które dyskwalifikuje daną osobę jako członka Stowarzyszenia lub godzi w jego dobre imię, d) działania na szkodę Stowarzyszenia. 3. O wykluczeniu decyduje Zarząd w formie uchwały. Przed podjęciem uchwały Zarząd umożliwia członkowi złożenie wyjaśnień na piśmie lub osobiście na posiedzeniu Zarządu. O treści uchwały Zarząd niezwłocznie powiadamia pisemnie zainteresowanego. 1. Członkom wykluczonym przysługuje prawo wniesienia od uchwały Zarządu odwołania do Walnego Zebrania Członków. 2. Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od powiadomienia o treści uchwały Zarządu, jest ono rozpoznawane na najbliższym Walnym Zebraniu Członków. 3. Uchwała Walnego Zebrania Członków jest ostateczna. Rozdział IV Władze Stowarzyszenia § 18 Władzami Stowarzyszenia są: 1. Walne Zebranie Członków. 2. Zarząd. 3. Komisja Rewizyjna. § 19 1. Kadencja Zarządu i Komisji Rewizyjnej Stowarzyszenia trwa cztery lata. 2. Wybór członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej odbywa się w głosowaniu tajnym w czasie Walnego Zebrania Członków. 3. W wyborach prawo wyborcze czynne i bierne mają członkowie zwyczajni. 4. Członkostwa w Zarządzie nie można łączyć z członkostwem w Komisji Rewizyjnej. Wybranie do składu Zarządu lub Komisji Rewizyjnej osoby wbrew postanowieniom ust. 4 jest nieważne. 5. Mandat członka Zarządu lub Komisji Rewizyjnej wygasa przed upływem kadencji z powodu: a) ustania członkostwa w Stowarzyszeniu, b) pisemnej rezygnacji, c) odwołania przez Walne Zebranie Członków uchwałą podjętą większością 2/3 głosów. 6. W przypadkach wygaśnięcia mandatu członka Zarządu lub Komisji Rewizyjnej przed upływem kadencji Walne Zebranie Członków dokonuje uzupełnienia składu na okres do upływu kadencji. Walne Zebranie § 20 Do kompetencji Walnego Zebrania należy w szczególności: 1. Wybór Członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej. 2. Podejmowanie uchwał o przystępowaniu do stowarzyszeń, krajowych organizacji zainteresowanych tym samym lub podobnym profilem działania. 3. Uchwalanie Statutu i jego zmian. 4. Rozpatrywanie odwołań od uchwał Zarządu. 5. Podjęcie uchwały o rozwiązaniu Stowarzyszenia. 6. Opiniowanie i rozpatrywanie wniosków Komisji Rewizyjnej. 7. Ustalanie wysokości składek. 8. Podejmowanie uchwały dotyczącej bilansu rocznego oraz udzielenia absolutorium Zarządowi i Komisji Rewizyjnej. 9. Podejmowanie decyzji o podjęciu i zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej zakresie. § 21 1. Walne Zebranie Członków musi się odbyć co najmniej raz w roku. 2. Walne Zebranie Członków zwołuje Zarząd. O terminie, miejscu i proponowanym porządku obrad Walnego Zebrania Członków, Zarząd zawiadamia co najmniej 14 dni przed terminem. 3. Zarząd jest zobowiązany zwołać Walne Zebranie Członków na wniosek Komisji Rewizyjnej lub 1/5 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. Zarząd zwołuje Walne Zebranie Członków niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, termin odbycia Walnego Zebrania Członków musi przypadać w ciągu 2 miesięcy od chwili złożenia wniosku. 4. Do żądania zwołania Walnego Zebrania Członków dołącza się proponowany porządek obrad, który Zarząd obowiązany jest uwzględnić. Porządek może być rozszerzony przez Zarząd o inne punkty. 5. Uchwały Walnego Zebrania podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków zwyczajnych, o ile Statut nie stanowi inaczej. Jeżeli nie doszło do podjęcia uchwał z powodu braku wymaganego quorum, Zarząd zwołuje kolejne Walne Zebranie Członków w terminie nie dłuższym niż miesiąc od poprzedniego Walnego Zebrania Członków. W takim przypadku uchwały Walnego Zebrania Członków podejmowane są zwykłą większością głosów bez względu na liczbę obecnych członków zwyczajnych. 6. Głosowanie uchwał Walnego Zebrania odbywa się jawnie, z wyjątkiem uchwał w sprawach osobowych. § 22 1. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków zwołuje Zarząd z własnej inicjatywy albo na wniosek Komisji Rewizyjnej lub 1/5 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. 2. Wniosek Komisji Rewizyjnej lub członków zwyczajnych Stowarzyszenia powinien określić sprawy, które ma rozpatrywać Walne Zebranie Członków. 3. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków jest zwoływane przez Zarząd w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty otrzymania wniosku. Zarząd § 23 1. Zarząd składa się z 3 osób wybranych przez Walne Zebranie Członków. 2. Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów. 3. Zarząd spośród swoich Członków wybiera Prezesa Zarządu. 4. Oświadczenia woli w imieniu Stowarzyszenia składa Prezes Zarządu albo dwóch członków Zarządu działających łącznie, z zastrzeżeniem § 30. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeb, lecz nie rzadziej niż jeden raz w kwartale i są zwoływane przez Prezesa Zarządu albo upoważniony przez niego członek Zarządu. Prawo żądania zwołania posiedzenia Zarządu przysługuje każdemu Członkowi Zarządu. Szczegółowe zasady działania Zarządu określa regulamin Zarządu. § 25 Do kompetencji Zarządu należy: 1. Realizowanie uchwał Walnego Zebrania Członków. 2. Kierowanie działalnością i bieżącą pracą Stowarzyszenia zgodnie z postanowieniami statutu oraz uchwałami i wytycznym Walnego Zebrania Członków. 3. Zwoływanie zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zebrań Członków. 4. Podejmowanie decyzji o przyjęciu lub wykluczeniu członków zwyczajnych. 5. Składanie Walnemu Zebraniu Członków sprawozdań z działalności Zarządu i Stowarzyszenia. 6. Zarządzanie majątkiem i funduszami Stowarzyszenia oraz podejmowanie uchwał o przyjmowaniu zapisów i darowizn. 7. Zawieranie umów lub upoważnianie do ich zawierania. 8. Ustanawianie pełnomocników Stowarzyszenia. 9. Reprezentowanie Stowarzyszenia na zewnątrz, składanie oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia, nabywanie praw i zaciąganie zobowiązań majątkowych w imieniu Stowarzyszenia. 10. Inne sprawy określone w statucie. § 26 1. Członkowie Zarządu nie mogą być osobami skazanymi prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej. 2. Zaistnienie okoliczności określonej w ust. 1 w trakcie kadencji jest równoznaczne ze złożeniem rezygnacji przez członka Zarządu, którego ta okoliczność dotyczy. Komisja Rewizyjna § 27 1. Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków, którzy wybierają spośród siebie przewodniczącego. 2. Upoważniony członek Komisji Rewizyjnej może brać udział w posiedzeniu Zarządu z głosem doradczym. 3. Uchwały Komisji Rewizyjnej zapadają zwykłą większością głosów. 4. Członkami Komisji rewizyjnej nie mogą być, z zastrzeżeniem § 19 ust. 4, osoby: a) pozostające z członkiem Zarządu w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia, b) skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej. 5. Zaistnienie okoliczności określonych w ust. 4 w trakcie kadencji jest równoznaczne ze złożeniem rezygnacji przez członka Komisji Rewizyjnej, którego ta okoliczność dotyczy. § 28 1. Do kompetencji Komisji Rewizyjnej należy: a) Przeprowadzenie co najmniej razy w roku kontroli całokształtu działalności Stowarzyszenia. b) Występowanie do Zarządu z wnioskami wynikającymi z ustaleń kontroli i żądanie wyjaśnień oraz usunięcia stwierdzonych uchybień. c) Sporządzanie sprawozdań ze swej działalności i występowanie do Walnego Zebrania Członków z wnioskiem o absolutorium dla Zarządu. d) Prowadzenie okresowych kontroli opłacania składek członkowskich. e) Składanie wniosku o zwołanie Walnego Zebrania Członków. 3. Szczegółowe zasady działania Zarządu określa regulamin Komisji Rewizyjnej. Rozdział V Majątek i fundusze Stowarzyszenia § 29: 1. Na majątek Stowarzyszenia składają się a) Wpływy ze składek członkowskich. b) Zapisy, darowizny. c) Wpływy z działalności statutowej i gospodarczej. d) Wpływy ze zbiórek publicznych i różnego rodzaju imprez. e) Wpływy z aukcji. f) Dotacje budżetowe, subwencje. g) Dochody z majątku ruchomego i nieruchomego. h) Inne wpływy. 2. Składki członkowskie powinny być wpłacane do końca pierwszego kwartału każdego roku. Nowo przyjęci członkowie wpłacają składki według zasad określonych przez Zarząd w ciągu 30 dni od otrzymania powiadomienia o przyjęciu na członka Stowarzyszenia. 3. Stowarzyszenie prowadzi gospodarkę finansową oraz rachunkowość zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. 4. Majątkiem i funduszami Stowarzyszenia gospodaruje Zarząd. 5. Następujące czynności zarządu majątkiem wymagają zgody Walnego Zebrania Członków: a) nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości, b) nabycie, zbycie lub objęcie udziałów lub akcji w spółce, c) zaciągnięcie kredytu lub pożyczki, d) wynajęcie lub wydzierżawienie nieruchomości Stowarzyszenia na okres dłuższy niż 3 lata, e) rozporządzenie składnikiem majątku Stowarzyszenia o wartości wyższej ni ż 20.000 zł lub zaci ą gni ę cie zobowi ą zania przekraczaj ą cego t ę warto ść , f) przyjęcie lub odrzucenie spadku. 1. Dla ważności dokumentów dotyczących zobowiązań finansowych powyżej kwoty 10 000 zł wymagane są podpisy dwóch członków Zarządu. § 31 Stowarzyszenie 1. Nie może udzielać pożyczek i zabezpieczać zobowiązań majątkiem Stowarzyszenia w stosunku do członków, pracowników i ich osób bliskich (tj. małżonków pracowników oraz ich krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych lub powinowatych w linii bocznej do drugiego stopnia). 2. Nie może przekazywać osobom określonym w pkt. 1 majątku Stowarzyszenia na innych zasadach niż osobom trzecim. 3. Nie może wykorzystywać majątku Stowarzyszenia na rzecz osób określonych w pkt. 1 na innych zasadach niż w stosunku do osób trzecich chyba, że inne wykorzystanie wynika wprost z celów statutowych Stowarzyszenia. 4. Nie może zakupywać towarów lub usług od osób określonych w pkt. 1 lub podmiotów, w których te osoby uczestniczą, po cenach wyższych niż rynkowe. 5. Cały dochód Stowarzyszenie przeznacza na działalność statutową. Rozdział VI Postanowienia końcowe § 32 1. Uchwałę o zmianie statutu lub rozwiązaniu Stowarzyszenia podejmuje Walne Zebranie większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków zwyczajnych. Jeżeli nie doszło do podjęcia uchwał z powodu braku wymaganego quorum, Zarząd zwołuje kolejne Walne Zebranie Członków w terminie nie dłuższym niż miesiąc od poprzedniego Walnego Zebrania Członków. W takim przypadku uchwały Walnego Zebrania Członków podejmowane są zwykłą większością głosów przy obecności nie mniej niż 1/4 liczby członków zwyczajnych. 2. Likwidatorami są członkowie Zarządu Stowarzyszenia, jeśli Walne Zebranie Członków nie wyznaczy innych likwidatorów. 3. Pozostały po likwidacji majątek Stowarzyszenia, zostanie podzielony zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia Członków.	<urn:uuid:c0e3e69c-592c-44a9-9dea-6f62502885c9>	finepdfs	1.97168	CC-MAIN-2018-51	http://uzeciak.pl/sites/default/files/Statut_Uzeciak.pdf	2018-12-18T14:00:16Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376829399.59/warc/CC-MAIN-20181218123521-20181218145521-00021.warc.gz	299,459,515	0.999968	0.999982	0.999982	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 859, 3135, 6787, 7739, 9150, 10287, 11601, 13666, 14442, 15941, 17279, 18597, 20147, 20387 ]	1	0
ś ul. Plac Wolno tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 ci 1, 74-240 Lipiany http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl 1. Nazwa sprawy Zwolnienia od podatku od nieruchomości wynikające z mocy ustawy/na wniosek – osoby fizyczne/osoby prawne 2. Miejsce załatwienia sprawy Urząd Miejski w Lipianach - Sekretariat - pokój nr 18 lub Biuro Obsługi Interesantów pokój nr 6. Poniedziałek-Piątek 7.00-15.00 e-mail email@example.com 3. Podstawa prawna * Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016r. poz. 716 z późn. zm) * Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r. poz. 613 z późn. zm.) * Uchwała Nr X/71/2015 Rady Miejskiej w Lipianach z dnia 28 września 2015 roku w sprawie zwolnień w podatku od nieruchomości stanowiących pomoc de minimis dla przedsiębiorców realizujących nowe inwestycje i tworzących nowe miejsca pracy na terenie gminy Lipiany: * Uchwała Rady Miejskiej w Lipianach w sprawie określenia wysokości rocznych http://bip.lipiany.pl/dokumenty/6604 stawek podatku od nieruchomości: http://bip.lipiany.pl/ Zakładka: Prawo lokalne – podatki, opłaty 4. Wymagane dokumenty 2) Osoby fizyczne – zwolnienie z mocy ustawy - wypełniona informacja/korekta informacji wykazująca nieruchomości w przedmiotach zwolnionych - Informacja na podatek od nieruchomości IN – 1 1) Osoby prawne – zwolnienie z mocy ustawy - wypełniona deklaracja/korekta deklaracji wykazująca nieruchomości w przedmiotach zwolnionych - Deklaracja na podatek od nieruchomości DN - 1 3) Zwolnienia na wniosek na podstawie uchwały Rady Miejskiej – Wniosek o udzielenie zwolnienia w podatku od nieruchomości wraz z załącznikami, o których mowa w uchwale Rady Miejskiej Sposób dostarczenia: osobiście lub pocztą. 5. Opłata Brak opłat. 6. Termin załatwienia Bez zbędnej zwłoki - w terminie do 1 miesiąca. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin ten może ulec wydłużeniu do 2 miesięcy. 7. Sposób załatwienia a) Osoby fizyczne: I. Zwolnienie z mocy ustawy: ul. Plac Wolności 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl − w przypadku posiadania wyłącznie przedmiotów zwolnionych - złożenie przez podatnika informacji b) Osoby prawne: − w przypadku posiadania przedmiotów zwolnionych i przedmiotów do opodatkowania - wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego uwzględniającej jedynie przedmioty podlegające opodatkowaniu − w przypadku posiadania wyłącznie przedmiotów zwolnionych - złożenie przez podatnika deklaracji i wyliczenie kwoty zwolnienia, Kwota podatku wynikająca z deklaracji jest podatkiem do zapłaty. W przypadkach wymagających przeprowadzenia postepowania podatkowego wydawana jest decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego. − w przypadku posiadania przedmiotów zwolnionych i przedmiotów do opodatkowania – złożenie przez podatnika deklaracji i wyliczenie kwoty podatku i kwoty zwolnienia. II. Zwolnienie z mocy uchwały – na wniosek – wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę. Sposób odbioru decyzji: osobiście lub pocztą. 8. Tryb odwoławczy 2) Na skorygowaną przez organ podatkowy deklarację w trybie art. 274 § 1 pkt 1 ustawy ordynacja podatkowa podatnik może wnieść sprzeciw do organu, który dokonuje korekty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Wniesienie sprzeciwu anuluje korektę. 1) Od decyzji Burmistrza Lipian przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji za pośrednictwem organu, który rozstrzygnięcie wydał. 9. Informacje dodatkowe 2) Na podstawie przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia się od podatku od nieruchomości: 1) Szczegółowe warunki zwolnienia na mocy uchwały Rady Miejskiej zawarto w tej uchwale: http://bip.lipiany.pl/dokumenty/6604 − budowle wchodzące w skład infrastruktury kolejowej w rozumieniu przepisów o transporcie kolejowym oraz zajęte pod nie grunty, jeżeli: b. są przeznaczone wyłącznie do przewozu osób, wykonywanego przez przewoźnika kolejowego, który równocześnie zarządza tą infrastrukturą bez udostępniania jej innym przewoźnikom, lub a. zarządca infrastruktury jest obowiązany do jej udostępniania licencjonowanym przewoźnikom kolejowym lub c. tworzą linie kolejowe o szerokości torów większej niż 1.435 mm; − grunty, budynki i budowle pozostałe po likwidacji linii kolejowych lub ich odcinków - do czasu przeniesienia ich własności lub prawa użytkowania wieczystego - nie dłużej jednak niż przez 3 lata od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym stała się ostateczna decyzja lub weszło w życie rozporządzenie, wyrażające zgodę na likwidację linii lub ich odcinków, wydane w trybie przewidzianym w przepisach o transporcie kolejowym - ś ul. Plac Wolno tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 ci 1, 74-240 Lipiany http://www.lipiany.pl BIP: http://www.bip.lipiany.pl e-mail: email@example.com z wyjątkiem zajętych na działalność inną niż działalność, o której mowa w przepisach o transporcie kolejowym; − 2a) grunty, które znajdują się w posiadaniu podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, pozyskane na potrzeby rozwoju portu lub przystani morskiej, zajęte na działalność określoną w statucie tego podmiotu, położone w granicach portów i przystani morskich - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podmiot ten wszedł w ich posiadanie nie dłużej niż przez okres 5 lat, z wyjątkiem gruntów zajętych przez podmiot inny niż podmiot zarządzający portem lub przystanią morską; − budowle infrastruktury portowej, budowle infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich oraz zajęte pod nie grunty; − budynki, budowle i zajęte pod nie grunty na obszarze części lotniczych lotnisk użytku publicznego; a. służące działalności leśnej lub rybackiej, − budynki gospodarcze lub ich części: b. położone na gruntach gospodarstw rolnych, służące wyłącznie działalności rolniczej, − grunty, budynki lub ich części zajęte wyłącznie na potrzeby prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu, z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, oraz grunty zajęte trwale na obozowiska i bazy wypoczynkowe dzieci i młodzieży; c. zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej; − grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − znajdujące się w parkach narodowych lub rezerwatach przyrody i służące bezpośrednio i wyłącznie osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody: − grunty i budynki we władaniu muzeów rejestrowanych; a. grunty położone na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, − będące własnością Skarbu Państwa: b.budynki i budowle trwale związane z gruntem; a. grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi jezior, − budowle wałów ochronnych, grunty pod wałami ochronnymi i położone w międzywałach, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej przez inne podmioty niż spółki wodne, ich związki oraz związki wałowe; b.grunty zajęte pod sztuczne zbiorniki wodne, z wyjątkiem gruntów przekazanych w posiadanie innym podmiotom niż wymienione w art. 217 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469, 1590, 1642 i 2295 oraz z 2016 r. poz. 352); − grunty stanowiące nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione i zakrzewione, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − grunty stanowiące działki przyzagrodowe członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, którzy spełniają jeden z warunków: ul. Plac Wolności 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl a. osiągnęli wiek emerytalny, c. są niepełnosprawnymi o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, b. są inwalidami zaliczonymi do I 2) albo II grupy 3) , d. są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy w gospodarstwie rolnym albo niezdolnymi do samodzielnej egzystencji; − 13) budynki i budowle zajęte przez grupę producentów rolnych wpisaną do rejestru tych grup, wykorzystywane wyłącznie na prowadzenie działalności w zakresie sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach członków grupy lub w zakresie określonym w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. poz. 983, z późn. zm.), zgodnie z jej aktem założycielskim; − położone na terenie rodzinnego ogrodu działkowego: grunty, altany działkowe i obiekty gospodarcze o powierzchni zabudowy do 35 m 2 oraz budynki stanowiące infrastrukturę ogrodową, w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 40 oraz z 2015 r. poz. 528), z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − nieruchomości lub ich części zajęte na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego; − grunty i budynki lub ich części, stanowiące własność gminy, z wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą lub będących w posiadaniu innych niż gmina jednostek sektora finansów publicznych oraz pozostałych podmiotów. 3) Od podatku od nieruchomości zwalnia się również: b. publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową; a. uczelnie, zwolnienie nie dotyczy przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; c. instytuty naukowe i pomocnicze jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk, w odniesieniu do nieruchomości lub ich części, które są niezbędne do realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2016 r. poz. 572); zwolnienie nie dotyczy przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; d. prowadzących zakłady pracy chronionej spełniające warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. poz. 721, z późn. zm.), lub zakłady aktywności zawodowej w zakresie przedmiotów opodatkowania zgłoszonych wojewodzie, jeżeli zgłoszenie zostało potwierdzone decyzją w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej albo zaświadczeniem - zajętych na prowadzenie tego zakładu, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania znajdujących się w posiadaniu zależnym podmiotów niebędących prowadzącymi zakłady pracy chronionej spełniające warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 1 http://www.lipiany.pl ul. Plac Wolno ś ci 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 e-mail: email@example.com BIP: http://www.bip.lipiany.pl pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub zakłady aktywności zawodowej; f. przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego uzyskanym na zasadach określonych w przepisach o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, w odniesieniu do przedmiotów opodatkowania zajętych na cele prowadzonych badań i prac rozwojowych. e. instytuty badawcze, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; 10. Załączniki Wzór deklaracji na podatek od nieruchomości oraz wzór informacji na podatek od nieruchomości: http://bip.lipiany.pl/ Zakładka: Prawo lokalne – podatki, opłaty Wniosek o udzielenie zwolnienia w podatku od nieruchomości	<urn:uuid:b14b043c-846d-4b53-a0a3-7dde59fd7341>	finepdfs	1.907227	CC-MAIN-2021-49	http://eboi.lipiany.pl/pliki/lipiany/pliki/KARTA%20US%C5%81UG%20ZWOL_%20OD%20PODATKU%20OD%20NIERUCH_I%20WYNIKAJ%C4%84CE%20Z%20MOCY%20USTAWY_%20OSOBY%20FIZ%2CPRAW_.pdf	2021-12-03T12:55:46+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362879.45/warc/CC-MAIN-20211203121459-20211203151459-00567.warc.gz	23,115,057	0.999979	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2040, 4845, 7842, 10899, 11816 ]	1	0
Regulamin udzielania zamówień w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. § 1 Definicje Ilekroć w postanowieniach Regulaminu udzielania zamówień w OPEC Sp. z o.o. jest mowa o: 1) Cenie – należy przez to rozumieć cenę w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 168), nawet jeżeli jest płacona na rzecz osoby nie będącej przedsiębiorcą; 2) Dziale Logistyki Zakupów – należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw organizacji procesów zakupowych w OPEC Sp. z o.o.; 3) Dziale Kontrolingu - należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw kontrolingu w OPEC Sp. z o.o., która bierze udział w procesie zakupowym poprzez potwierdzenie dostępności budżetu na realizację Zakupu oraz weryfikację Zakupu pod kątem ekonomiczno-finansowym; 4) Dziale Księgowości - należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw rachunkowo-podatkowych, w tym opiniowania umów pod względem rachunkowopodatkowym; 5) Dokumentacji Postępowania - należy przez to rozumieć wszystkie dokumenty sporządzone przez Zamawiającego, lub do których Zamawiający odwołuje się w związku z Postępowaniem, niezależnie od ich formy, w tym informacje i pisma, kierowane do Wykonawców dotyczące prowadzonego Postępowania, w szczególności dokumenty, które zawierają wymagania Zamawiającego w stosunku do realizacji Zakupu m.in. opis Zakupu, opis warunków udziału w Postępowaniu, opis sposobu przygotowania oraz datę złożenia i otwarcia ofert, kryteria oceny ofert, opis sposobu przeprowadzenia Postępowania i inne wymagania Zamawiającego, a także dokumenty przekazane przez Wykonawców w związku z prowadzonym Postępowaniem; 6) Dostawach - należy przez to rozumieć nabywanie produktów, którymi są rzeczy ruchome, energia, woda oraz prawa majątkowe, jeżeli mogą być przedmiotem obrotu, w szczególności na podstawie Umowy sprzedaży, dostawy, najmu, dzierżawy oraz leasingu z opcją lub bez opcji zakupu, które może obejmować dodatkowo rozmieszczenie lub instalację; 7) Inicjatorze Postępowania - należy przez to rozumieć Kierowników Zakładu, Działów i Biur oraz Koordynatorów zespołów lub osób ich zastępujących/przez nich wskazanych, upoważnionych do zainicjowania i – w określonych sytuacjach - przeprowadzenia Postępowania Zakupowego. W przypadku obrotu magazynowego obejmującego dostawy o charakterze sukcesywnym wynikające z Umowy ramowej, Inicjatorem Postępowania może być Kierownik Działu Logistyki Zakupów; 8) Kierowniku Zamawiającego - należy przez to rozumieć Zarząd OPEC Sp. z o.o.; 9) Komisji Przetargowej - należy przez to rozumieć zespół pomocniczy Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego powoływany do przygotowania i przeprowadzenia Postępowań zakupowych o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto; 10) Komórce Organizacyjnej – należy przez to rozumieć Komórki Organizacyjne zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym OPEC Sp. z o.o.; 11) Numerze EZP – należy przez to rozumieć numer danego postępowania w Rejestrze Postępowań generowany przez Komórkę Organizacyjną przeprowadzającą procedurę zakupową w OPEC Sp. z o.o.; 12) Obiekt budowlany- należy przez to rozumieć wynik całości robót budowlanych w zakresie budownictwa lub inżynierii lądowej i wodnej, który może samoistnie spełniać funkcję gospodarczą lub techniczną; 13) OPZ – należy przez to rozumieć opis przedmiotu zamówienia; 14) Pełnomocniku Kierownika Zamawiającego - należy przez to rozumieć osoby upoważnione na podstawie udzielonego pełnomocnictwa do wykonywania czynności zastrzeżonych w Ustawie Pzp lub wewnętrznych procedurach dla Kierownika Zamawiającego w zakresie przygotowania i przeprowadzania Postępowania celem dokonania Zakupu; 15) Platformie Zakupowej – należy przez to rozumieć portal e-usług dedykowany do elektronicznej obsługi Postępowań lub Postępowań Zakupowych; 16) Postępowaniu lub Postępowaniu Zakupowym - należy przez to rozumieć proces mający na celu wyłonienie Wykonawcy dla realizacji Zakupu, prowadzony w oparciu o przepisy Ustawy Pzp lub wewnętrzne procedury regulujące zasady i sposób dokonywania Zakupów w OPEC Sp. z o.o., który kończy się z chwilą zawarcia Umowy albo z chwilą unieważnienia Postępowania, z tym że zawarcie umowy nie stanowi czynności w tym postępowaniu; 17) Progu Pzp - należy przez to rozumieć próg wartości Zakupu, który zobowiązuje OPEC Sp. z o.o. do dokonania Zakupu w trybie przewidzianym przez Ustawę Pzp; 18) Rażąco niska cena – występuje gdy wartość zamówienia powiększona o należny podatek od towarów i usług, ustalona przed wszczęciem postępowania i/lub średnia arytmetyczna cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu jest wyższa od ceny złożonej oferty o 30% lub więcej; 19) Regulamin – należy przez to rozumieć niniejszy Regulamin udzielania zamówień w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o.; 20) Regulamin pracy Komisji Przetargowej – należy przez to rozumieć zasady regulujące pracę Komisji Przetargowej powołanej do przygotowania i przeprowadzenia Postępowania Zakupowego opisane w § 10 Regulaminu oraz Załączniku Nr 2 do Regulaminu; 21) Rejestrze Odstąpień – należy przez to rozumieć wykaz wniosków o odstąpienie od stosowania Regulaminu kierowanych do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego na podstawie § 3 niniejszego Regulaminu, prowadzony przez Dział Logistyki Zakupów; 22) Rejestrze postępowań EZP - należy przez to rozumieć moduł w systemie informatycznym stanowiący bazę danych o prowadzonych w danym roku kalendarzowym Postępowaniach Zakupowych; 23) Robotach Budowlanych – należy przez to rozumieć wykonanie albo zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, a także realizację obiektu budowlanego, za pomocą dowolnych środków, zgodnie z wymaganiami określonymi przez Zamawiającego; 24) SWZ – należy przez to rozumieć specyfikację warunków zamówienia stosowaną w przypadku procedur przetargowych; 25) Udzieleniu zamówienia - należy przez to rozumieć zawarcie Umowy w sprawie zamówienia publicznego lub obustronne podpisanie Zlecenia, lub moment przekazania Wykonawcy Zamówień własnych w przypadku zakupów w obrocie magazynowym nie ujętych w ramach umów ramowych; 26) Umowie – należy przez to rozumieć Umowę zawartą w wyniku udzielenia zamówienia; 27) Umowie ramowej - należy przez to rozumieć Umowę zawartą między Zamawiającym a jednym lub większą liczbą Wykonawców, której celem jest ustalenie warunków dotyczących Zakupów, jakie mogą zostać udzielone tym Wykonawcom poprzez sukcesywne Zamówienia wychodzące w okresie obowiązywania Umowy ramowej, w szczególności cen i przewidywanych ilości; 28) Uruchomienie Postępowania – należy przez to rozumieć zatwierdzenie Wniosku Zakupowego; 29) Usługach - należy przez to rozumieć wszelkie świadczenia, których przedmiotem nie są Dostawy lub Roboty Budowlane; 30) Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć ustawę z dnia 11.09.2019 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1605 z późn.zm.); 31) Wartości Szacunkowej Zakupu - należy przez to rozumieć całkowite szacunkowe wynagrodzenie netto (bez podatku od towarów i usług VAT) w złotych polskich należne Wykonawcy; 32) Wniosku o zwiększeniu środków - należy przez to rozumieć pismo kierowane do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego, w celu uzyskania zgody (w formie pisemnej lub postaci elektronicznej) na zwiększenie środków przeznaczonych na realizację zamówienia, potwierdzonej przez Dział Kontrolingu, w przypadku gdy najniższa lub jedyna złożona w postępowaniu oferta, jest wyższa niż szacunkowe wynagrodzenie Wykonawcy przewidziane na realizację zamówienia; 33) Wniosku Zakupowym należy przez to rozumieć wniosek Inicjatora Postępowania będący podstawą do Uruchomienia Postępowania Zakupowego; 34) Wszczęcie Postępowania - należy przez to rozumieć moment: a) przy Zakupie publicznym: przekazania ogłoszenia o zamówieniu Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej (postępowania o wartości zamówienia równej lub powyżej progów unijnych dla trybu przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego, sektorowych negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego albo partnerstwa innowacyjnego) lub poprzez zamieszczenie ogłoszenia o zamówieniu na Platformie e-Zamówienia (postępowania krajowe). W przypadku trybów negocjacji bez ogłoszenia i zamówienia z wolnej ręki moment wszczęcia postępowania, wyznacza przekazanie Wykonawcy zaproszenia do negocjacji, b) przy Zakupie niepublicznym: zamieszczenia postępowania na Platformie Zakupowej lub przesłania zapytania ofertowego do Wykonawcy lub w przypadku zamówienia z wolnej ręki, przesłania zapytania do Wykonawcy, 35) Wykonawcy - należy przez to rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, która oferuje na rynku wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, dostawę produktów lub świadczenie usług lub ubiega się o udzielenie Zakupu, złożyła ofertę lub zawarła Umowę; 36) Zamawiającym – Okręgowe Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o; 37) Zamówienie wychodzące – dokument sporządzony w ramach systemu informatycznego w przypadku Dostaw i/lub poza zintegrowanym systemem informatycznym w przypadku Usług, stanowiący wezwanie do Dostawy i/lub Wykonania Usługi na podstawie Umowy i/lub Umowy ramowej. Zamówienie wychodzące stanowi warunki do realizacji zamówienia przez Wykonawcę bez konieczności podpisania Zlecenia; 38) Zakupie - należy przez to rozumieć Umowę odpłatną, której przedmiotem są Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane, zawartą pomiędzy Zamawiającym a Wykonawcą; 39) Zamówieniu niepublicznym lub Zakupie niepublicznym lub Zakupie niepodlegającym Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć Zakup, który Zamawiający dokonuje bez obowiązku zastosowania przepisów Ustawy Pzp; 40) Zamówieniu publicznym lub Zakupie publicznym lub Zakupie podlegającym Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć Zakup, który ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu oraz ze względu na przedmiot dokonuje się w oparciu o przepisy Ustawy Pzp; 41) Zespół Zakupowy - osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie procedury wyboru Wykonawcy w postępowaniu niepublicznym innym niż przetarg nieograniczony; dla postępowań o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto Zespół Zakupowy winien składać się z min. czterech osób w składzie: - pracownik Działu Logistyki Zakupów (w wyłączeniem sytuacji, o których mowa w § 20 ust. 4 i 7 niniejszego Regulaminu), - przedstawiciel Inicjatora postępowania, - pracownik z pionu dotyczącego zakupu, - przedstawiciel pionu finansowego; 42) Zlecenie – należy przez to rozumieć zawarcie umowy o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto, lub w uzasadnionych przypadkach o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto. Przykładowy wzór zlecenia określa załącznik nr 3 do Regulaminu. Dział I - Przepisy ogólne § 2 Zakres regulacji 1. Regulamin określa sposób dokonywania Zakupów w OPEC Sp. z o.o. w sposób racjonalny oraz zabezpieczający uzasadniony interes Zamawiającego, przy jednoczesnym zachowaniu uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców. 2. Przez dokonanie Zakupów, o których mowa w ust. 1, należy rozumieć całokształt działań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem Postępowania Zakupowego. 3. Do Zakupów, z którymi może wiązać się dostęp do informacji niejawnych lub tajemnicy OPEC Sp. z o.o., należy odpowiednio stosować przepisy bezwzględnie obowiązujące jak i regulacje wewnętrzne właściwe w przedmiotowym zakresie, w szczególności przepisy dotyczące ochrony informacji niejawnych, przepisy dotyczące zwalczania nieuczciwej konkurencji, przepisy w zakresie ochrony danych osobowych. 4. W kwestiach nieuregulowanych niniejszym Regulaminem, zastosowanie mają przepisy Ustawy Pzp, Ustawy Kodeks Cywilny oraz inne regulacje wewnętrzne OPEC Sp. z o.o. Odstąpienie od stosowania Regulaminu 1. Regulaminu nie stosuje się do: 1) Zakupów, względem których Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego podjął decyzję o odstąpieniu od stosowania Regulaminu - Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego mają prawo podjąć decyzję o odstąpieniu od stosowania Regulaminu w odniesieniu do Zakupów niepublicznych i wyznaczyć inne zasady, tryb i sposób realizacji tych Zakupów. Adresowany do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego wniosek o odstąpienie od stosowania Regulaminu, podlega ujęciu w Rejestrze Odstąpień od stosowania Regulaminu prowadzonym przez Dział Logistyki Zakupów w terminie 3 dni roboczych od daty zatwierdzenia wniosku przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 2) Zakupów: a) ciepła, b) energii elektrycznej (w zakresie służącym produkcji energii cieplnej), c) miału węglowego, d) gazu, e) oleju do celów opałowych, f) usług prawnych, g) pożyczek i kredytów, h) uprawnień do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji, i) jednostek poświadczonej redukcję emisję oraz jednostek redukcji emisji, j) Zakupów dokonywanych przez Kierowników komórek organizacyjnych skutkujących zaciągnięciem zobowiązania na łączną kwotę nie wyższą niż 10.000,00 zł netto miesięcznie oraz mających charakter pilnych i niezbędnych do zapewnienia ciągłości funkcjonowania komórki organizacyjnej, k) związanych z usuwaniem awarii, dla których dokonania niezbędne jest sporządzenie Protokołu awaryjnego (formularz F-05-2.05.00.01 Zintegrowanego Systemu Zarządzania ISO), zarejestrowanie postępowania w rejestrze EZP oraz przekazania do Działu Logistyki Zakupów informacji dotyczącej dokonanego zakupu dostaw określającej: Wykonawcę, numery indeksów oraz ceny (w celu rejestracji zakupu w systemie informatycznym Zamawiającego) – niniejsze obowiązuje wyłącznie w sytuacji gdy wartość zamówienia nie przekracza Progu Pzp. l) innych wskazanych w ustawie Pzp. 2. Dopuszcza się możliwość odstąpienia od stosowania Regulaminu w przypadku uzyskania zgody lub pisemnego polecenia lub polecenia przesłanego w postaci elektronicznej od Zarządu OPEC Sp. z o.o., bez wskazania przesłanek, o których mowa w ust. 1 powyżej. 3. Regulaminu nie stosuje się w przypadku konieczności poniesienia opłat wynikających z wydania przez organy administracji np. wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień, opłat lub innych dokumentów. 4. W przypadku realizacji Zakupów, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 powyżej, Inicjator Postępowania ponosi odpowiedzialność merytoryczną i formalną za całokształt działań związanych z uzasadnieniem celowości Zakupu, jego realizacją, przyjętymi warunkami umownymi, udokumentowaniem Zakupu i archiwizacją dokumentacji Zakupu. 5. Dział Logistyki Zakupów w każdym przypadku może wskazać odpowiedni tryb prowadzenia Postępowań Zakupowych, o których mowa w niniejszym paragrafie. § 4 Planowanie potrzeb zakupowych 1. Komórki Organizacyjne zobowiązane są do planowania na rok obrachunkowy Dostaw, Usług i Robót Budowlanych, z wyłączeniem sytuacji i zdarzeń, których nie można przewidzieć w chwili sporządzania planu. Potrzeby zakupowe dla planowanych działań powinny być zgodne z zatwierdzonym planem finansowym na kolejny rok obrachunkowy. 2. Potrzeby, o których mowa w ust.1 podlegają opiniowaniu przez Dział Kontrolingu w zakresie zgodności z budżetem. 3. Potrzeby, o których mowa w ust.1 podlegają akceptacji Kierownika Zamawiającego. 4. W przypadku Dostaw podlegających obrotowi magazynowemu Inicjator Postępowania sprawuje pieczę nad agregacją potrzeb zakupowych poszczególnych Komórek Organizacyjnych we współpracy budżetowej z Działem Kontrolingu. Dział II - Przygotowanie i przeprowadzanie Postępowania Zakupowego § 5 Zasady przygotowania i przeprowadzenia Postępowania 1. Celem przygotowania i przeprowadzenia Postępowania jest efektywny, transparentny wybór Wykonawców na Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane. 2. Postępowania prowadzi się z uwzględnieniem zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców przy zachowaniu interesu OPEC Sp. z o.o. 3. Czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem Postępowania wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. § 6 Rodzaje Zakupów i progi kwotowe 1. W Postępowaniach Zakupowych wyróżnia się następujące rodzaje Zakupów: 1) Zakupy podlegające Ustawie Pzp (Zakupy publiczne) – opisane w Dziale III. 2) Zakupy niepodlegające Ustawie Pzp (Zakupy niepubliczne) – opisane w Dziale IV. 2. W przypadku realizacji Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest niższa niż 50.000 zł netto, należy stosować postanowienia Działu IV Rozdział 2 Regulaminu, z wyłączeniem Zakupów, o których mowa w § 3 Regulaminu. 3. W przypadku realizacji Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest równa lub większa od kwoty 50.000 zł netto, a nie przekracza kwot zobowiązujących OPEC Sp. z o.o. do stosowania ustawy Pzp, należy stosować postanowienia Działu IV Rozdział 1 Regulaminu 4. W przypadku dokonywania Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest równa lub wyższa niż kwoty zobowiązujące OPEC Sp. z o.o. do stosowania ustawy Pzp, należy stosować przepisy ustawy Pzp, aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie oraz postanowienia Działu III Regulaminu. § 7 Role i odpowiedzialności w Postępowaniu Zakupowym Z zastrzeżeniem dalszych postanowień Regulaminu, na etapie przygotowania i w trakcie przeprowadzenia Postępowania mogą uczestniczyć: 1) Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego, 2) Dyrektorzy Pionów, 3) Inicjator Postępowania lub osoba go zastępująca/przez niego wskazana wraz z podległą Komórką Organizacyjną, 4) Dział Logistyki Zakupów, 5) Dział Kontrolingu, 6) Dział Księgowości, 7) Zespół Radców Prawnych, 8) Komisja Przetargowa/Zespół zakupowy. § 8 Inicjator Postępowania Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny w szczególności za: 1) określenie celowości dokonania zakupu, 2) sporządzenie Wniosku Zakupowego, 3) przygotowanie OPZ pod względem merytorycznym, 4) określenie Wartości Szacunkowej, 5) sporządzenie i uzasadnienie wniosku o zwiększeniu środków, w przypadku, gdy wartość najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę przeznaczoną na sfinansowanie Zakupu zgodnie z Wnioskiem Zakupowym, 6) egzekwowanie postanowień Zlecenia i/lub Umowy zawartej po przeprowadzeniu Postępowania Zakupowego, której wykonanie, nadzorują pracownicy komórki organizacyjnej dokonującej Zakupu, w szczególności: kontrolę pod względem ilości i jakości wykonanych świadczeń, sprawowanie pieczy nad prawidłowością przebiegu procesu zatrudnienia Podwykonawców, nadzór nad terminem realizacji Umowy, naliczenie kar umownych, wystawianie noty odsetkowej itp. 7) kontrolę nad terminowym wpływem zabezpieczenia należytego wykonania Umowy oraz za wnioskowanie o zwrot zabezpieczenia należytego wykonania Umowy do Działu Księgowości. § 9 Kierownik Zamawiającego i Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego 1. Kierownik Zamawiającego może upoważnić do wykonywania czynności zastrzeżonych dla Kierownika Zamawiającego inne osoby poprzez udzielenie stosownego pełnomocnictwa. 2. Kierownik Zamawiającego oraz Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego odpowiada w szczególności za: 1) uruchamianie Postępowania Zakupowego, 2) powoływanie Komisji Przetargowej lub wyznaczanie osób odpowiedzialnych za przygotowanie i przeprowadzenia Postępowania Zakupowego, 3) zatwierdzanie dokonywanych w Postępowaniu Zakupowym czynności, w tym w szczególności wykluczenia Wykonawcy, odrzucenia oferty, wyboru najkorzystniejszej oferty oraz unieważnienia Postępowania. § 10 Komisja Przetargowa 1. Komisja Przetargowa jest zespołem pomocniczym Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego powoływanym do przygotowania i przeprowadzenia Postępowania w Zakupie niepublicznym w trybie przetargu nieograniczonego, którego wartość jest równa lub przekracza 50.000 zł netto oraz w Zakupie publicznym zgodnie z ustawą Pzp. 2. Komisję Przetargową powołuje Kierownik Zamawiającego albo Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego, poprzez zatwierdzenie składu osobowego Komisji na Wniosku Zakupowym. 3. Szczegółowe zasady pracy Komisji Przetargowej określa Regulamin pracy Komisji Przetargowej, stanowiący Załącznik nr 2 do Regulaminu. 4. Za prawidłowe przeprowadzenie Postępowania Zakupowego odpowiada Komisja Przetargowa. § 11 Opis przedmiotu Zakupu 1. Do opisu przedmiotu Zakupu publicznego stosuje się przepisy Ustawy Pzp. 2. Przedmiot Zakupu niepublicznego określa się w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą obiektywnych cech technicznych, jakościowych lub wymagań funkcjonalnych, a w odniesieniu do Robót Budowlanych przede wszystkim na podstawie dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót lub programu funkcjonalnoużytkowego. Przedmiotu i warunków Zakupu nie wolno określać w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję oraz zawężać rynek Wykonawców bez uzasadnionej przyczyny. 3. Przedmiotu Zakupu niepublicznego nie można opisywać, z zastrzeżeniem ust. 4, przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, chyba że jest to uzasadnione specyfiką przedmiotu Zakupu lub nie ma możliwości opisania przedmiotu Zakupu za pomocą dostatecznie dokładnych określeń, a wskazaniu takiemu towarzyszą wyrazy „lub równoważny". 4. Dopuszcza się opis przedmiotu Zakupu niepublicznego bez wskazania określenia „lub równoważny" poprzez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, w następujących przypadkach: 1) Zakupów, których przedmiotem jest dostawa części zamiennych oraz materiałów eksploatacyjnych rekomendowanych przez producenta, 2) Zakupów, których przedmiotem jest uzasadniona technologicznie, funkcjonalnie, organizacyjnie lub biznesowo dostawa, Usługa, rozbudowa, remont lub modernizacja. 5. Użycie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, w przypadkach o których mowa w ust. 3 i 4, wymaga uzasadnienia (przedstawionego w formie pisemnej lub w postaci elektronicznej) oraz zatwierdzenia przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. § 12 Ustalenie Wartości Szacunkowej Zakupu 1. Do ustalenia wartości szacunkowej Zakupu publicznego stosuje się przepisy Ustawy Pzp. 2. Zakwalifikowanie danego Zakupu jako niepodlegającego Ustawie Pzp (z uwagi na jego Szacowaną Wartość, która nie przekracza Progu Pzp), następuje w przypadku gdy, maksymalne rzeczywiste wynagrodzenie należne Wykonawcy w związku z realizacją Zakupu nie przekracza Progu Pzp. 3. Za prawidłowe ustalenie Wartości Szacunkowej Zakupu odpowiedzialność ponosi Inicjator Postępowania. 4. Nie można dzielić przedmiotu Zakupu na części lub zaniżać jego wartości w celu uniknięcia prawidłowego stosowania Regulaminu lub w celu uniknięcia stosowania ustawy Pzp. 5. Wartość Szacunkowa Zakupu niepublicznego powinna być określona z należytą starannością, z uwzględnieniem bieżącej sytuacji rynkowej oraz innych dostępnych informacji, przez osobę dysponującą wiedzą merytoryczną dotyczącą przedmiotu Zakupu. Wartość Szacunkowa Zakupu określana jest na etapie przygotowywania Wniosku Zakupowego. 6. W przypadku Robót Budowlanych wymaga się sporządzenia kosztorysu inwestorskiego albo zestawienia (kalkulacji) planowanych kosztów Robót Budowlanych albo planowanych kosztów prac projektowych i planowanych kosztów Robót Budowlanych. 7. Wszelkie dokumenty związane z określeniem Wartości Szacunkowej Zakupu (dla Zakupów o wartości równej lub wyższej niż 50.000 zł netto) powinny zostać opatrzone datą i podpisane przez osobę ją określającą. 8. Jeżeli Inicjator Postępowania przewidział prawo opcji, przy ustalaniu Wartości Szacunkowej Zakupu uwzględnia się największy możliwy zakres tego Zakupu z uwzględnieniem prawa opcji. 9. Jeżeli dopuszcza się realizację Zakupu w częściach, wartością szacunkową Zakupu niepublicznego jest łączna wartość poszczególnych części Zakupu. 10. Wartością Umowy ramowej niepodlegającej Ustawie Pzp jest łączna wartość Zamówień, których Zamawiający zamierza dokonać w okresie trwania Umowy ramowej. 11. Jeżeli Zakupu dokonuje się: 1) na czas nieoznaczony (wyłącznie w przypadkach procedowania Zakupu przez Dział Logistyki Zakupów) – Wartością Szacunkową Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu 48 miesięcy realizacji tego Zakupu. 2) na czas oznaczony: a) nie dłuższy niż 12 miesięcy - wartością Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu wykonywania Zakupu, b) dłuższy niż 12 miesięcy – wartością Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu wykonywania Zakupu, a w przypadku Zakupów, których przedmiotem są dostawy nabywane na podstawie Umowy dzierżawy, najmu lub leasingu z uwzględnieniem również wartości końcowej przedmiotu Umowy w sprawie Zakupu. 12. Inicjator Postępowania dokonuje ustalenia Wartości Szacunkowej Zakupu nie wcześniej niż trzy miesiące przed dniem Wszczęcia Postępowania dla Dostaw i Usług oraz nie wcześniej niż sześć miesięcy przed dniem Wszczęcia Postępowania dla Robót Budowlanych lub dla zaprojektowania i wykonania Robót Budowlanych. 13. Jeżeli po ustaleniu Wartości Szacunkowej Zakupu, a przed Wszczęciem Postępowania, nastąpiła zmiana okoliczności mających wpływ na ustaloną Wartość Szacunkową Zakupu, Inicjator Postępowania dokonuje aktualizacji Wartości Szacunkowej Zakupu. Zmiana Wartości Szacunkowej Zakupu musi być zatwierdzona przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 14. Jeżeli w chwili Uruchomienia Postępowania nie jest możliwe dokładne określenie wartości przedmiotu Zakupu albo jego zakres nie jest możliwy do przewidzenia (np. awaria) za podstawę ustalenia wartości Zakupu należy przyjąć najszersze możliwości określenia przedmiotu Zakupu lub największy możliwy całkowity ich zakres. 15. W dokumencie szacowania wartości Zakupu w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w ust. 14 należy zamieścić szczegółowe uzasadnienie braku możliwości oszacowania wartości zakupu na zasadach ogólnych określonych w Regulaminie. 16. Zmiana okoliczności w trakcie trwania Postępowania Zakupowego może obligować Zamawiającego do aktualizacji kwoty jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu. W celu aktualizacji wartości, o której mowa powyżej w ust. 5 Inicjator Postępowania zobowiązany jest do pozyskania zgody Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. § 13 Wniosek Zakupowy 1. Inicjator Postępowania określa zapotrzebowanie na Usługi, Dostawy lub Roboty Budowlane w celu przeprowadzenia Postępowania. 2. Przed Uruchomieniem Postępowania Zakupowego Inicjator Postępowania przygotowuje Wniosek Zakupowy. 3. W zależności od wartości Postępowania (poniżej 50.000 zł netto lub równej i wyższej niż 50.000 zł netto), stosuje się odpowiednio Wniosek Zakupowy dla Postępowań o wartości niższej niż 50.000 zł netto (załącznik nr 1a) do Regulaminu) lub Wniosek Zakupowy dla Postępowań o wartości równej lub wyższej od kwoty 50.000 zł netto (załącznik nr 1 b) do Regulaminu). 4. Dział Logistyki Zakupów bierze udział w Postępowaniu jeżeli Wartość Szacunkowa Zakupu jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto, z wyłączeniem sytuacji, o których mowa w § 20 ust. 4 i 7 niniejszego Regulaminu. 5. Dział Logistyki Zakupów rejestruje i opiniuje Wnioski Zakupowe dla Postępowań o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto. W przypadku Postępowań, których wartość jest mniejsza niż 50.000 zł netto, Wniosek Zakupowy jest rejestrowany przez Dział Logistyki Zakupów (bez opiniowania). 6. Do Wniosku Zakupowego o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto powinny zostać załączone następujące dokumenty: a) OPZ; b) podpisane potwierdzenie Wartości Szacunkowej Zakupu, zawierające co najmniej: datę sporządzenia, kwotę, wskazanie osoby sporządzającej szacunek; c) inne niezbędne do realizacji Zakupu dokumenty, opinie i informacje wymagane zgodnie z obowiązującymi w OPEC Sp. z o.o. zasadami i regulacjami. 7. Przed Uruchomieniem Postępowania Wniosek Zakupowy Inicjator Postępowania uzgadnia z: 1) Działem Logistyki Zakupów w zakresie zgodności z Regulaminem oraz propozycji składu osobowego Komisji Przetargowej/Zespołu Zakupowego, jeżeli w Postępowaniu bierze udział pracownik Działu Logistyki Zakupów (dla Postępowań o Wartości Szacunkowej równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto); 2) Działem Kontrolingu w zakresie dostępności budżetu w stopniu niezbędnym do sfinansowania Zakupu, w zakresie weryfikacji pod kątem ekonomiczno-finansowym oraz formalnym. 8. W przypadku Postępowań, których Wartość Szacunkowa jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto Inicjator Postępowania jest zobowiązany do złożenia do Działu Logistyki Zakupów kompletnego Wniosku Zakupowego(z załącznikami), w terminie gwarantującym terminowe realizacje Zakupu, jak i zapewniającym ciągłość otrzymywania przez OPEC Sp. z o.o. niezbędnych świadczeń. Kompletny i zatwierdzony Wniosek Zakupowy zawierający min. wszystkie niezbędne podpisy powinien zostać złożony: 1) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu publicznego – na minimum 150 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy, 2) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu niepublicznego procedowanego w trybach konkurencyjnych – na minimum 60 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy. 3) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu niepublicznego procedowanego w trybie z wolnej ręki (przy udziale Działu Logistyki Zakupów) – na minimum 21 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy. 9. Komórki Organizacyjne wskazane w ust. 5 opiniują Wniosek Zakupowy w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze od dnia otrzymania od Inicjatora Postępowania, kompletnych dokumentów. 10. Wniosek Zakupowy niekompletny lub niezgodny z Regulaminem zostaje przekazany do Inicjatora Postępowania wraz informacją o stwierdzonych uchybieniach, a bieg terminów, o których mowa w ust. 6 niniejszego paragrafu nie rozpoczyna się. 11. Brak zastrzeżeń do Wniosku Zakupowego upoważnia Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego do jego akceptacji. Zatwierdzony Wniosek Zakupowy stanowi podstawę do przygotowania odpowiedniej dokumentacji Postępowania przez Komisję Przetargową, a w przypadku kiedy w Postępowaniu nie bierze udziału Dział Logistyki Zakupów - osobę wyznaczoną przez Inicjatora Postępowania do przeprowadzenia Postępowania. W przypadku uzyskania negatywnej opinii Działu Logistyki Zakupów lub Działu Kontrolingu, do dalszego procedowania Wniosku wymagana jest decyzja Kierownika Zamawiającego – Zarządu OPEC Sp. z o.o. 12. Zatwierdzony przez Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego Wniosek Zakupowy, Inicjator Postępowania zobowiązany jest niezwłocznie przekazać do Działu Logistyki Zakupów. 13. Dopuszcza się możliwość zmiany lub aktualizacji zatwierdzonego Wniosku zakupowego. W takim wypadku Inicjator Postępowania określa zakres zmiany, zgłasza ten fakt do Działu Logistyki Zakupów i uzyskuje akceptację Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 14. W przypadku postępowań o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto Inicjator odpowiada za udzielenie i realizację zamówienia oraz za treść zawartą we Wniosku. 15. W przypadku, o którym mowa powyżej, Dział Logistyki Zakupów ma prawo do cofnięcia Wniosku do Inicjatora celem jego poprawnego wypełnienia. 16. Warunkiem rozpoczęcia Postępowania Zakupowego o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto jest uzyskanie akceptacji Wniosku przez wszystkie wskazane na dokumencie Komórki Organizacyjne. § 14 Zastrzeżenia do Wniosku Zakupowego w procesie uzgodnień 1. W przypadku zastrzeżeń dotyczących prawidłowości proponowanego przez Inicjatora Postępowania sposobu dokonania Zakupu, Komórki Organizacyjne wskazane w § 13 ust. 5, opiniujące Wnioski Zakupowe, zgłaszają Inicjatorowi Postępowania ryzyka prawne, finansowe, biznesowe lub operacyjne wynikające z proponowanego sposobu dokonania Zakupu. 2. W sytuacji, o której mowa w ust. 1, Inicjator Postępowania odstępuje od postanowień, w stosunku do których zostały zgłoszone zastrzeżenia i składa nowy lub koryguje Wniosek Zakupowy. 3. W sytuacji, o której mowa w ust. 2 niniejszego paragrafu, Inicjator Postępowania zobowiązany jest do uzyskania ponownej akceptacji Wniosku. 4. Kierownik Zamawiającego może zatwierdzić Wniosek Zakupowy zawierający zastrzeżenia komórek opiniujących. Dział III - Zakupy podlegające Ustawie Pzp (Zakupy publiczne) § 15 Zakres zastosowania 1. W przypadku dokonania przez OPEC Sp. z o.o. Zakupu, którego Wartość Szacunkowa, ustalona zgodnie z przepisami Ustawy Pzp, jest równa lub wyższa niż kwoty odpowiadające Progom Pzp, a przy tym przedmiot Zakupu nie jest wyłączony spod obowiązku stosowania Ustawy Pzp, należy stosować przepisy Ustawy Pzp oraz aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie. 2. W przypadku rozbieżności pomiędzy przepisami Ustawy Pzp, a treścią Regulaminu, należy stosować przepisy Ustawy Pzp. 3. Za przeprowadzenie Zakupu publicznego odpowiedzialna jest Komisja przetargowa, której przewodniczącym jest pracownik Działu Logistyki Zakupów. 4. Przy udzielaniu zamówień, o których mowa w ust. 1 stosuje się elektroniczny proces udzielania zamówień. 5. Zapisy § 13 niniejszego Regulaminu stosuje się odpowiednio. Dział IV - Zakupy niepodlegające Ustawie Pzp (Zakupy niepubliczne) Rozdział 1 Zakupy o wartości równej lub większej niż 50.000 zł netto § 16 Zakres i forma Postępowania 1. Do Postępowań o realizację Zakupu niepodlegającego Ustawie Pzp stosuje się postanowienia niniejszego działu, z zastrzeżeniem postanowień § 3 Regulaminu. 2. W sytuacjach, w których Postępowanie prowadzone jest w jednym z trybów konkurencyjnych o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto stosuje się formę elektroniczną przy wykorzystaniu Platformy Zakupowej. Dopuszcza się również formę pisemną lub postać elektroniczną. § 17 Tryby dokonywania Zakupu 1. Zakup niepubliczny może zostać dokonany w jednym z trybów: 1) przetargu nieograniczonego, 2) zapytania ofertowego, 3) zakupu z wolnej ręki. 2. Podstawowymi trybami dokonywania Zakupu są przetarg nieograniczony oraz zapytanie ofertowe. 3. Zakup w trybie z wolnej ręki może być dokonany tylko w przypadkach określonych w Regulaminie. 4. Jeżeli przedmiot Zakupu objęty jest Umową ramową, wybór Wykonawcy dokonywany jest w oparciu o zawartą Umowę ramową, zgodnie z przepisami § 34 Regulaminu. 5. Postępowania Zakupowe podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Dział Logistyki Zakupów, z wyłączeniem postępowań, o których mowa w Regulaminie: * w § 3 (odstąpienie od stosowania Regulaminu), * w § 20 (Zakup z wolnej ręki realizowany przez Inicjatora Postępowania, o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto). 6. Postępowania Zakupowe o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Inicjatora Postępowania. 7. Rejestracja Postępowań Zakupowych, o których mowa w ust. 5 tiret pierwsze oraz drugie, podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP odpowiednio przez osoby realizujące Zakup lub Inicjatora Postępowania. § 18 Przetarg nieograniczony 1. Przetarg nieograniczony to tryb dokonania Zakupu niepublicznego, w którym w odpowiedzi na publicznie udostępniony SWZ, oferty mogą złożyć wszyscy zainteresowani Wykonawcy. 2. Za przeprowadzenie procedur przetargowych odpowiedzialna jest Komisja przetargowa, której przewodniczącym jest pracownik Działu Logistyki Zakupów. 3. Wszczęcie Postępowania w trybie przetargu nieograniczonego następuje w momencie zamieszczenia informacji o Postępowaniu oraz SWZ wraz z załącznikami na stronie internetowej OPEC Sp. z o.o. za pośrednictwem Platformy Zakupowej. 4. Po wszczęciu Postępowania Komisja Przetargowa może poinformować potencjalnych Wykonawców o toczącym się postępowaniu. 5. W trybie przetargu nieograniczonego wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 7 dni od dnia upublicznienia Dokumentacji Postępowania. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym, może ulec skróceniu, co wymaga uzasadnienia sporządzonego przez Inicjatora Postępowania i pozytywnie zaopiniowanego przez Dział Logistyki Zakupów. 6. Komisja Przetargowa może w każdym momencie przed upływem terminu składania ofert dokonać zmiany treści SWZ. Dokonaną zmianę przekazuje się niezwłocznie wszystkim znanym w Postępowaniu potencjalnym Wykonawcom, nie ujawniając przy tym źródła zapytania. 7. Treść SWZ wymaga każdorazowego dostosowania wymogów w odniesieniu do specyfiki przedmiotu zakupu w zakresie: a) warunków udziału w Postępowaniu; b) przesłanek wykluczenia; c) dokumentów wymaganych wraz z ofertą. 8. Treść SWZ wymaga akceptacji Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 9. Modyfikowany SWZ nie wymaga każdorazowej akceptacji Kierownika Zamawiającego lub upoważnionych Pełnomocników, jeżeli wykaz zmian ujęty w ramach informacji do Wykonawców podlegał akceptacji Kierownika Zamawiającego lub upoważnionych Pełnomocników. 10. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu niepublicznego, w trybie przetargu nieograniczonego: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Oświadczenie do wypełnienia przez osoby uczestniczące w postępowaniu przetargowym (Załącznik nr 6), Informacja z otwarcia ofert (Załącznik nr 7), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 19 Zapytanie ofertowe 1. Zapytanie ofertowe to tryb dokonywania Zakupu niepublicznego, w którym oferty składać mogą Wykonawcy, do których wysłana została treść zapytania ofertowego. Dopuszcza się możliwość publicznego udostępnienia treści zapytania ofertowego (za pośrednictwem Platformy zakupowej). 2. Treść zapytania ofertowego kierowana jest do takiej liczby Wykonawców, która zapewnia wybór najkorzystniejszej oferty, konkurencję i sprawny przebieg Postępowania, jednak nie mniej niż do 4 Wykonawców. Jeżeli specjalistyczny charakter Zakupu ogranicza liczbę Wykonawców, zapytanie ofertowe może być kierowane do mniejszej liczby potencjalnych Wykonawców. W takim przypadku Inicjator Postępowania sporządza analizę rynku i uzasadnienie skierowania Dokumentacji Postępowania do mniejszej liczby Wykonawców. 3. Listę potencjalnych Wykonawców, do których wysłane zostanie zapytanie ofertowe, Inicjator postępowania ustala w oparciu o weryfikację rynku właściwego ze względu na przedmiot planowanego Zakupu. Lista, o której mowa w zdaniu powyższym zawiera nazwę każdego Wykonawcy, adres jego siedziby, adres mailowy do osoby właściwej do odbioru zapytania. Lista potencjalnych Wykonawców winna być wskazana we Wniosku Zakupowym. 4. W przypadku ogłoszenia Zapytania ofertowego jako postepowania ogólnodostępnego, Inicjator nie podaje we Wniosku listy Wykonawców zaproszonych do postępowania. 5. W trybie zapytania ofertowego wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 5 dni od dnia przesłania drogą mailową Wykonawcom treści zapytania ofertowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym, może ulec skróceniu do nie mniej niż 3 dni, co wymaga pisemnego uzasadnienia. 6. W przypadku zastosowania trybu zapytania ofertowego dla Postępowań dopuszcza się odstąpienie od zawierania Umowy lub Umowy ramowej na rzecz Zlecenia, jeżeli charakter przedmiotu Postępowania na to pozwala. Informacja o powyższym wraz z uzasadnieniem winna być wskazana w Protokole końcowym. 7. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu Niepublicznego, w trybie zapytania ofertowego: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8), Przykładowy wzór Zlecenia (Załącznik nr 3), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 20 Zakup z wolnej ręki 1. Zakup z wolnej ręki to tryb dokonywania Zakupu niepublicznego, w którym Zakup dokonywany jest po negocjacjach tylko z jednym Wykonawcą. 2. Tryb ten może być stosowany, gdy zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: 1) Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego Wykonawcę z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze, 2) Zakup może być zrealizowany tylko przez jednego Wykonawcę z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, wynikających z odrębnych przepisów, 3) Zakup może być zrealizowany tylko przez jednego Wykonawcę w przypadku dokonania Zakupu w zakresie działalności twórczej lub artystycznej, 4) szczególne względy bezpieczeństwa, ekonomiczne, biznesowe lub techniczne przemawiają za realizacją Zakupu przez jednego Wykonawcę, 5) przypadku zaistnienia racjonalnych przesłanek świadczących o nieefektywności zakupu metodą konkurencyjną, uzasadnionych we Wniosku Zakupowym, 6) ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie Inicjatora Postępowania, której nie mógł on przewidzieć przy dochowaniu należytej staranności, wymagana jest natychmiastowa realizacja Zakupu, 7) w Postępowaniu prowadzonym w innym trybie nie zostały złożone żadne oferty lub wszystkie oferty zostały odrzucone lub Postępowanie zostało unieważnione, ponieważ cena najkorzystniejszej oferty złożonej w przedmiotowym postępowaniu przewyższała kwotę, jaką Zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, a pierwotne warunki Zakupu nie zostały w istotny sposób zmienione, 8) dokonuje się Zakupu dodatkowego powierzanego dotychczasowemu Wykonawcy Dostaw, Usług lub Robót Budowlanych, tj. Zakupu nieobjętego Zakupem podstawowym, ale dotyczącego przedmiotu Zakupu przewidzianego i opisanego w OPZ, który jest niezbędny do jego prawidłowego wykonania, i którego wykonanie stało się konieczne lub przedmiotowa sytuacja sprawia, że racjonalne i ekonomiczne jest powierzenie zamówienia dotychczasowemu Wykonawcy, w szczególności, jeżeli z przyczyn technicznych lub gospodarczych oddzielenie Zakupu dodatkowego od Zakupu podstawowego wymagałoby poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów lub wykonanie Zakupu podstawowego jest uzależnione od wykonania Zakupu dodatkowego, 9) możliwe jest udzielenie Zakupu na Dostawy na szczególnie korzystnych warunkach w związku z likwidacją działalności innego podmiotu, postępowaniem egzekucyjnym lub upadłościowym lub w związku z trwającymi przez krótki okres szczególnie korzystnymi okolicznościami możliwa jest realizacja Zakupu po cenie niższej niż ceny rynkowe, 10) Zakup jest udzielany dotychczasowemu Wykonawcy Usług, Dostaw lub Robót budowlanych i polega na powtórzeniu podobnych Dostaw, Usług lub Robót budowlanych, jeżeli taki Zakup był przewidziany w SWZ Zakupu podstawowego i jest zgodny z jego przedmiotem oraz całkowita wartość tego Zakupu została uwzględniona przy jego szacowaniu, a w opisie Zakupu podstawowego wskazano zakres tych Usług lub robót budowlanych oraz warunki, na jakich zostaną one udzielone, 11) przedmiotem Zakupu jest/są: a) nabycie, przygotowanie, produkcja lub koprodukcja materiałów programowych przeznaczonych do emisji w radiu, telewizji lub Internecie, b) reklama lub zakup powierzchni reklamowej, c) usługi w zakresie kultury oraz szkoleń, d) usługi hotelarskie lub restauracyjne, e) usługi sponsoringu, f) opłacenie składek członkowskich w związku z przynależnością Zamawiającego w organizacjach i stowarzyszeniach, g) darowizny. 3. Realizacja Zakupu w trybie z wolnej ręki wymaga wyrażonej we Wniosku Zakupowym: 1) pozytywnej opinii Działu Logistyki Zakupów w zakresie zgodności zastosowania trybu zakupu z wolnej ręki z zapisami ust. 2 niniejszego paragrafu (dla Postępowań o Wartości Szacunkowej równej lub większej od kwoty 50.000 zł netto); 2) zgody Kierownika Zamawiającego (Prezesa Zarządu) lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 4. Za realizację Zakupu w trybie wolnej ręki odpowiada Inicjator Postępowania. Dział Logistyki Zakupów uczestniczy w Postępowaniu w zakresie wsparcia Inicjatora pod kątem kompletności wymaganych dokumentów. Dział Logistyki Zakupów nie uczestniczy w Postępowaniu w przypadku wyrażonej we Wniosku Zakupowym negatywnej opinii Działu Logistyki Zakupów. 5. W wyniku negocjacji, jeżeli strony doszły do porozumienia co do wszystkich postanowień wzoru Umowy będących przedmiotem negocjacji, Inicjator Postępowania przygotowuje ostateczny wzór Umowy. 6. W przypadku zastosowania trybu z wolnej ręki dopuszcza się odstąpienie od zawierania Umowy lub Umowy ramowej na rzecz Zlecenia lub Zamówienia wychodzącego, jeżeli charakter przedmiotu Postępowania na to pozwala. 7. Postępowanie może zostać przeprowadzone w trybie zamówienia z wolnej ręki na pisemne polecenie lub za zgodą Kierownika Zamawiającego, bez wskazania przesłanek, o których mowa w ust. 2 powyżej. We wskazanym przypadku nie wymaga się przedłożenia wraz z Wnioskiem Zakupowym dokumentów, o których mowa w §13 ust. 4 a udział Działu Logistyki Zakupów w Postępowaniu nie jest wymagany. 8. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu Niepublicznego, w trybie zakupu z wolnej ręki: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Przykładowy wzór Zlecenia (Załącznik nr 3), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 21 Oferta i wadium 1. Wykonawca może złożyć jedną ofertę. Treść oferty musi odpowiadać wymaganiom Zamawiającego określonym w Dokumentacji Postępowania. 2. Ofertę oraz wszystkie wymagane załączniki, składa się w formie elektronicznej lub pisemnej. Formę w jakiej składa się ofertę w Postępowaniu określa się każdorazowo w Dokumentacji Postępowania. 3. W Postępowaniu można dopuścić składanie ofert częściowych lub wariantowych. W przypadku dopuszczenia składania ofert częściowych, Wykonawca może złożyć oferty częściowe na jedną lub więcej części Zakupu. Można określić maksymalną liczbę części Zakupu, na które oferty częściowe może złożyć jeden Wykonawca. 4. Warunkiem uczestnictwa w Postępowaniu może być wniesienie wadium przed upływem terminu składania ofert. Wadium może być wnoszone w jednej lub kilku z następujących form: 1) w pieniądzu, 2) gwarancjach bankowych, 3) gwarancjach ubezpieczeniowych. 5. Wadium wnosi się w kwocie nie większej niż 3% Wartości Szacunkowej Zakupu. Za termin wniesienia wadium wnoszonego w pieniądzu przyjmuje się dzień uznania rachunku bankowego Zamawiającego. 6. Jeżeli dopuszcza się składanie ofert częściowych, kwotę wadium należy określić odrębnie dla każdej z części Zakupu. 7. Na wniosek Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, wadium wniesione w pieniądzu może być zaliczone na poczet zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, jeżeli zabezpieczenie jest wymagane. 8. Zwrot wadium dokonywany jest: 1) Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza niezwłocznie po zawarciu Umowy i po wniesieniu zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, jeżeli jest wymagane, chyba że wadium zostanie zaliczone na poczet zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, 2) pozostałym Wykonawcom – z chwilą wyboru oferty najkorzystniejszej, 3) wszystkim Wykonawcom – z chwilą unieważnienia Postępowania, 4) na wniosek Wykonawcy, który wycofał ofertę lub wniosek o dopuszczenie do udziału w licytacji przed upływem terminu składania ofert / licytacji – niezwłocznie po otrzymaniu wniosku Wykonawcy, 5) Wykonawcy, który został wykluczony lub którego oferta została odrzucona – niezwłocznie po podjęciu decyzji o wykluczeniu lub odrzuceniu oferty. 9. Zamawiający może zatrzymać wadium jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza: 1) wycofa ofertę po upływie terminu składania ofert, 2) odmówi podpisania Umowy na warunkach określonych w złożonej przez niego ofercie, 3) nie wniesie wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania Umowy lub innych dokumentów wymaganych przez Zamawiającego w Dokumentacji Postępowania; 4) zawarcie Umowy stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy. § 22 Otwarcie oraz odrzucenie ofert 1. Otwarcie ofert jest niejawne. Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego może zdecydować o jawności otwarcia ofert. 2. Oferta podlega odrzuceniu, jeżeli (w szczególności): 1) nie spełnia wymagań określonych w Dokumentacji Postępowania, 2) zawiera błędy w obliczeniu ceny, z zastrzeżeniem zapisów § 23, 3) zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu Zakupu, z zastrzeżeniem ust. 4, 4) Wykonawca w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania zawiadomienia nie wyraził zgody na poprawienie omyłki polegającej na niezgodności treści oferty z wymaganiami Zamawiającego, o której mowa w § 23 ust. 2, 5) jest nieważna na podstawie odrębnych przepisów, 6) została złożona przez Wykonawcę podlegającego wykluczeniu lub niezaproszonego do składania ofert, 7) wadium nie zostało wniesione lub zostało wniesione w sposób nieprawidłowy, jeżeli Zamawiający żądał wniesienia wadium, 8) złożenie oferty stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 9) Wykonawca nie wyraził zgody na przedłużenie terminu związania ofertą. 3. W przypadku otrzymania oferty, co do której istnieje podejrzenie zaoferowania rażąco niskiej ceny, Wykonawca może zostać wezwany do złożenia wyjaśnień w celu ustalenia przesłanek dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny, chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia. 4. Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa na Wykonawcy. Oferta Wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny zostanie odrzucona. 5. O odrzuceniu oferty Zamawiający zawiadamia Wykonawcę, którego oferta została odrzucona. 6. Jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana uchyla się od zawarcia Umowy lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania Umowy lub innych dokumentów wymaganych w Dokumentacji Postępowania, lub wartość najkorzystniejszej oferty przekracza wartość, jaką Zamawiający może przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu, Zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę spośród pozostałych ofert, bez przeprowadzania ich ponownej oceny. § 23 Omyłki w ofertach 1. Zamawiający może poprawić w treści oferty oczywiste omyłki pisarskie, oczywiste omyłki rachunkowe oraz inne omyłki polegające na niezgodności oferty z wymaganiami Zamawiającego, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty - zawiadamiając o tym Wykonawcę, którego oferta została poprawiona. 2. W przypadku poprawienia innej omyłki polegającej na niezgodności z wymaganiami Zamawiającego, niepowodującej istotnych zmian w treści oferty, oferta Wykonawcy podlega odrzuceniu, jeżeli nie wyrazi zgody na poprawienie oferty w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania zawiadomienia. § 24 Dogrywka 1. Jeżeli nie można wybrać najkorzystniejszej oferty z uwagi na to, że dwie lub więcej ofert przedstawia taki sam bilans ceny i innych kryteriów oceny ofert, Zamawiający spośród tych ofert wybiera ofertę z niższą ceną. 2. W przypadku, gdy wpłyną oferty o tej samej cenie uniemożliwiające wybór najkorzystniejszej oferty, Zamawiający wzywa Wykonawców do złożenia, w terminie określonym przez Zamawiającego, ofert dodatkowych. Zamawiający informuje Wykonawców składających oferty dodatkowe, że nie mogą oni zaoferować cen wyższych niż zaoferowane w złożonych wcześniej ofertach. § 25 Negocjacje 1. W Postępowaniach prowadzonych w trybie zapytania ofertowego można przeprowadzić negocjacje, z zastrzeżeniem są one dopuszczalne tylko w przypadku przewidzenia takiej ewentualności w treści zapytania ofertowego. 2. Negocjacje mogą obejmować w szczególności: cenę i inne parametry ofert, warunki Umowy, opis przedmiotu zamówienia, terminy, sposób realizacji zamówienia. Negocjacje mogą przebiegać w dowolnej liczbie rund negocjacyjnych. 3. Prowadzone negocjacje mogą mieć charakter poufny. 4. Negocjacje mogą być przeprowadzone po Wszczęciu Postępowania: 1) ze wszystkimi Wykonawcami, którzy złożyli oferty w Postępowaniu lub którzy ubiegają się o udzielenie zamówienia. Zamawiający może ograniczyć, ze względu na specyfikę prowadzonego Postępowania, krąg Wykonawców mających uczestniczyć w negocjacjach i zaprosić do negocjacji część Wykonawców w liczbie gwarantującej zachowanie uczciwej konkurencji, 2) z Wykonawcą, który złożył najkorzystniejszą lub jedyną ofertę. Wykonawcom, z którymi mają być prowadzone negocjacje, przekazuje się zaproszenie do negocjacji informujące ich o terminie, miejscu i formie prowadzonych negocjacji Informację 5. o istotnych ustaleniach z przeprowadzonych negocjacji wprowadza się do Protokołu z postępowania. 6. Po przeprowadzeniu negocjacji, przystępuje się do ostatecznego porównania złożonych ofert. Oferty oceniane są według ustalonych wcześniej kryteriów. § 26 Wybór najkorzystniejszej oferty 1. Zamawiający, wybiera ofertę najkorzystniejszą, na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w Dokumentacji Postępowania. 2. Kryteriami oceny ofert może być cena albo cena i inne kryteria odnoszące się do przedmiotu Zakupu lub właściwości Wykonawcy. 3. Wybór najkorzystniejszej oferty winien być potwierdzony przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 4. Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8) winno być przesłane przez Zamawiającego do Wykonawców, którzy złożyli oferty w przedmiotowym postępowaniu. § 27 Unieważnienie Postępowania 1. Postępowanie można unieważnić, jeżeli (w szczególności): 1) nie złożono żadnej oferty niepodlegającej odrzuceniu, 2) cena najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę, którą Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu, chyba, że Zamawiający zwiększy tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty, 3) w trakcie Postępowania nastąpiło istotne naruszenie zapisów Dokumentacji Postępowania, które miało wpływ na wynik Postępowania, 4) wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie Postępowania lub realizacja Zakupu na oferowanych warunkach nie leży w interesie OPEC Sp. z o.o. 5) w innych sytuacjach przewidzianych w Dokumentacji Postępowania, 6) postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą. 2. Jeżeli dopuszczona została możliwość składania ofert częściowych, do unieważnienia części Postępowania, postanowienia ust. 1 stosuje się odpowiednio. 3. O unieważnieniu Postępowania zawiadamia się wszystkich Wykonawców, którzy: 1) pobrali lub otrzymali Dokumentację Postępowania – w przypadku unieważnienia Postępowania przed upływem terminu składania ofert, 2) złożyli oferty – w przypadku unieważnienia Postępowania po upływie terminu składania ofert. 4. Zamawiający nie jest zobligowany do wskazania Wykonawcom, o których mowa w ust. 3 powyżej podstawy unieważnienia Postępowania. 5. Z tytułu unieważnienia Postępowania Wykonawcom nie przysługuje żadne roszczenie w stosunku do Zamawiającego. Niniejszy zapis winien być wskazany w Dokumentacji Postępowania. § 28 Protokół postępowania 1. W trakcie Postępowania sporządza się Protokół postępowania opisujący przebieg Postępowania. 2. Protokół Postępowania sporządza Komisja Przetargowa/Zespół Zakupowy/Inicjator Postępowania. 3. Protokół Postępowania sporządzony przez Komisję Przetargową/Zespół Zakupowy/Inicjatora Postępowania zatwierdza Kierownik Zamawiającego albo Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego. 4. Wzór Protokołu z postępowania stanowi Załącznik nr 4 do Regulaminu. 5. Do Protokołu, o którym mowa w ust. 1, w toku Postępowania Komisja Przetargowa lub Zespół Zakupowy dołącza Dokumentację postępowania, która powinna zawierać w szczególności odpowiednio dla zastosowanego trybu oraz Wartości szacunkowej zamówienia - następujące informacje: 1) zatwierdzony Wniosek Zakupowy z wymaganymi załącznikami; 2) treść SWZ lub Zapytania ofertowego wraz z załącznikami; 3) oferty; 4) wybór oferty wraz z oceną złożonych ofert – w przypadku trybu przetargu nieograniczonego i zapytania ofertowego lub informacja o unieważnieniu postępowania; 5) wszelkie oświadczenia i informacje składane przez uczestników Postępowania; 6) załączone oświadczenia, o których mowa w Regulaminie pracy Komisji Przetargowej składane w szczególności przez członków Komisji Przetargowej lub biegłych i rzeczoznawców (ekspertów), Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego lub wyznaczonej przez niego osoby; 7) kopię Umowy; 8) kopie potwierdzeń dokonania wpłat / złożonych dokumentów potwierdzających wniesienie wadium, zabezpieczenia należytego wykonania Umowy; 9) korespondencję prowadzoną z Wykonawcami; 10) inne niezbędne do dokonania Zakupu dokumenty. § 29 Przechowywanie Dokumentacji Postępowania 1. Dokumentacja Postępowań Zakupowych przechowywana jest przez okres 5 lat od dnia zakończenia Postępowania. Jeżeli czas trwania Umowy przekracza okres 5 lat, Dokumentacja Postępowania przechowywana jest przez cały czas trwania Umowy. 2. Dokumentacja Postępowań Zakupowych, w których bierze udział Dział Logistyki Zakupów przechowywana jest przez Dział Logistyki Zakupów. 3. Dokumentacja Postępowań Zakupowych, prowadzonych bez udziału Działu Zakupów przechowywana jest przez Inicjatora Postępowania. § 30 Opracowanie wzoru Umowy 1. Dział Logistyki Zakupów przygotowuje, przy udziale Inicjatora Postępowania wzór Umowy na podstawie OPZ dostarczonego przez Inicjatora Postępowania, z wyłączeniem Zakupów o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto. 3. Przed Wszczęciem Postępowania Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej przekazuje wzór Umowy do Komórki Organizacyjnej, która opiniuje wzór Umowy w zakresie jej właściwym, jeżeli przedmiot Zakupu wymaga uregulowania zagadnień w obszarze kompetencyjnym tej Komórki Organizacyjnej. 2. Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej koordynuje proces opiniowania wzoru Umowy. 4. Wzór Umowy Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej przekazuje wraz z informacją o uzgodnieniu wzoru Umowy z tymi Komórkami Organizacyjnymi do radcy prawnego, który zapewnia zaopiniowanie wzoru Umowy w zakresie formalno-prawnym. 5. Komórki Organizacyjne, o których mowa w ust. 3 zgłaszają uwagi do otrzymanego wzoru Umowy w terminie wyznaczonym przez Inicjatora Postępowania, nie dłuższym niż 3 dni roboczych od dnia otrzymania wzoru Umowy. 6. W przypadku konieczności nabycia pilnych Dostaw jednorazowych w obrocie magazynowym dopuszcza się odstąpienie od sporządzania Umowy/Zlecenia i generację jedynie Zamówienia wychodzącego. § 31 Czynności związane z podpisaniem Umowy 1. W Postępowaniach Zakupowych, w których udział bierze Dział Logistyki Zakupów Przewodniczący Komisji Przetargowej koordynuje proces uzupełnienia wzoru umowy o dane niezbędne do podpisania Umowy oraz proces terminowego podpisania Umowy. 3. Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania przesyła do Wykonawcy Umowę celem jej podpisania przez Wykonawcę oraz odesłania do Zamawiającego. 2. W Postępowaniach Zakupowych, w których nie bierze udziału Dział Logistyki Zakupów Inicjator Postępowania koordynuje proces uzupełnienia wzoru Umowy o dane niezbędne do podpisania Umowy oraz proces terminowego podpisania Umowy. Inicjator Postępowania zobligowany jest do uzyskania akceptacji ostatecznej wersji Umowy od radcy prawnego/adwokata oraz od osób upoważnionych do działania w imieniu Komórek Organizacyjnych biorących udział w opiniowaniu wzoru Umowy. 4. Przesłana do Wykonawcy Umowa powinna być uzgodniona stosownie do postanowień Regulaminu, oraz: 1) uzupełniona o dane niezbędne do formalnego sfinalizowania Zakupu, 2) podpisana przez osoby umocowane do składania oświadczeń woli w imieniu Zamawiającego, chyba że Wykonawca ma podpisać przesłaną Umowę jako pierwszy. 3) zaparafowana na ostatniej stronie przez radcę prawnego/adwokata, Przewodniczącego Komisji Przetargowej lub Inicjatora Postępowania, jeżeli Komisja Przetargowa nie została powołana. 5. Celem realizacji obowiązków, o których mowa w ust. 1, 2, 3 i 4 Komórki Organizacyjne zobowiązane są współdziałać z Przewodniczącym Komisji Przetargowej i Inicjatorem Postępowania, w szczególności poprzez przesyłanie materiałów oraz informacji, o które występuje Przewodniczący Komisji Przetargowej w terminach umożliwiających niezwłoczną realizację Zakupu. 6. Oryginał dokumentu potwierdzającego wniesienie przez Wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania Umowy Inicjator Postępowania przekazuje do Działu Księgowości albo innej Komórki Organizacyjnej, która dysponuje infrastrukturą pozwalającą zabezpieczyć przekazany dokument w sposób należyty. 8. W Postępowaniach Zakupowych, w których Dział Logistyki Zakupów nie bierze udziału, czynności związane z podpisaniem Umowy koordynuje Inicjator Postępowania. Po wyborze oferty najkorzystniejszej lub zakończeniu negocjacji, w wyniku których Zamawiający doszedł do porozumienia z Wykonawcą, Inicjator Postępowania przekazuje osobom umocowanym do podpisania Umowy w imieniu Zamawiającego Umowę zaopiniowaną zgodnie z postanowieniami niniejszego paragrafu. 7. Oryginał podpisanej obustronnie Umowy Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania przekazuje do Biura Zarządu. Pracownik Biura Zarządu zobowiązany jest przekazać kopię Umowy do właściwej Komórki Organizacyjnej wg rozdzielnika podanego przez Przewodniczącego Komisji Przetargowej lub Inicjatora Postępowania. 9. Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania w przypadku Postępowań, w których Dział Logistyki Zakupów nie bierze udziału, przedstawia Protokół Postępowania osobom umocowanym do jego podpisania. § 32 Forma Umowy, zabezpieczenie należytego wykonania Umowy 1. Umowy, których wartość jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto, z zastrzeżeniem ust. 2, zawiera się w formie pisemnej lub elektronicznej, chyba że odrębne przepisy wymagają formy szczególnej. 2. Dopuszczalne jest żądanie zabezpieczenia należytego wykonania Umowy w wysokości do 10% ceny całkowitej podanej w ofercie albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania Zamawiającego wynikającego z Umowy, które służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania Umowy. 3. Zabezpieczenie może być wnoszone według wyboru Wykonawcy w jednej lub w kilku następujących formach: 1) pieniądzu, 2) gwarancjach bankowych, 3) gwarancjach ubezpieczeniowych. 4. Zabezpieczenie wnoszone w pieniądzu Wykonawca wpłaca przelewem na wskazany przez Zamawiającego rachunek bankowy. 5. W trakcie realizacji Umowy Wykonawca może dokonać zmiany formy zabezpieczenia na jedną lub kilka form, o których mowa w ust. 4. Zmiana formy zabezpieczenia jest dokonywana z zachowaniem ciągłości zabezpieczenia i bez zmniejszenia jego wartości. 6. W przypadku wnoszenia zabezpieczenia w innej formie niż pieniądz, treść dokumentu stanowiącego zabezpieczenie musi uwzględniać nieodwołalność i bezwarunkowość roszczenia Zamawiającego z tytułu gwarancji, płatność kwot z zabezpieczenia do łącznej jego sumy na pierwsze żądanie Zamawiającego. 7. Zabezpieczenie należytego wykonania Umowy wnosi się przed zawarciem Umowy, chyba że zapisy Dokumentacji Postępowania stanowią inaczej. 8. Za zwrot Wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania Umowy odpowiedzialny jest, w zależności od zastosowanego trybu wyboru Wykonawcy, Inicjator Postępowania. Sposób i tryb zwrotu zabezpieczenia określa się w Umowie. 9. W przypadku wydłużenia terminu realizacji Umowy i złożenia zabezpieczenia należytego wykonania w formie innej niż w pieniądzu, Wykonawca winien złożyć nowe zabezpieczenie lub przedłożyć aneks do dostarczonej wcześniej gwarancji. 10. Egzekwowanie procesu złożenia, zmiany i zwrotu należytego wykonania Umowy spoczywa na Inicjatorze Postępowania. 11. W przypadku realizacji Robót Budowlanych Inicjator Postępowania zobowiązany jest do niezwłocznego przekazania do Działu Logistyki Zakupów kopii Protokołów Odbiorów Końcowych odbiorów oraz informacji o zwrocie Wykonawcy należytego wykonania Umowy. § 33 Zmiana Umowy 1. Zakazuje się istotnych zmian Umowy, chyba że zmiany te zostały przewidziane w Umowie lub zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: 1) łączna wartość zmian Umowy jest mniejsza niż 10% jej pierwotnej wartości, a Umowa zawarta została z Wykonawcą w wyniku przeprowadzenia Postępowania w trybie przetargu nieograniczonego, zapytania ofertowego lub zakupu z wolnej ręki; 2) Umowa nie została zrealizowana w zakresie wartości, a możliwe jest przedłużenie jej terminu bez zmiany wynagrodzenia Wykonawcy; 3) z uwagi na przedłużający się proces wyboru nowego Wykonawcy konieczne jest przedłużenie terminu obowiązywania aktualnie obowiązującej Umowy z uwzględnieniem zmiany wynagrodzenia Wykonawcy; 4) zmiana jest niezbędna ze względu na szczególny interes Zamawiającego; 5) została przewidziana w dokumentacji Postępowania; 6) zmiana ma charakter nieistotny. 2. Zmianę postanowień zawartych w Umowie uznaje się za istotną, jeżeli: 1) zmienia ogólny charakter Umowy, w stosunku do charakteru Umowy w pierwotnym brzmieniu; 2) nie zmienia ogólnego charakteru Umowy, ale zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: b) zmiana narusza równowagę ekonomiczną Umowy na korzyść Wykonawcy w sposób nieprzewidziany pierwotnie w Umowie, a) zmiana wprowadza warunki, które, gdyby były postawione w Postępowaniu, to w tym Postępowaniu wzięliby lub mogliby wziąć udział inni Wykonawcy lub przyjęto by oferty innej treści, c) zmiana znacznie rozszerza lub zmniejsza zakres świadczeń i zobowiązań wynikający z Umowy, 3. Każda zmiana Umowy, która jest zmianą istotną, wymaga realizacji nowego Zakupu. 4. Każda zmiana Umowy wymaga uzyskania przez Inicjatora Postępowania akceptacji od Komórek Organizacyjnych opiniujących Umowę, o których mowa w § 30 ust. 3. Inicjator Postępowania przedstawia osobom opiniującym do wglądu skan Umowy, szczegółowe uzasadnienie potrzeby dokonania zmiany, opis charakteru tej zmiany i projekt pełnej treści aneksu. 5. Dopuszcza się możliwość przedłużenia terminu obowiązywania Umowy w sytuacji niewykorzystania jej wartości. Okres, o który zostanie przedłużony termin winien być oszacowany jako taki, w którym Umowa może zostać zrealizowana w całości. § 34 Umowa ramowa 1. Umowa ramowa jest to Umowa zawarta w wyniku Postępowania Zakupowego pomiędzy Zamawiającym, a jednym lub większą liczbą Wykonawców, której celem jest ustalenie warunków dotyczących Zakupów, jakie mogą być realizowane z tymi Wykonawcami w okresie jej obowiązywania. 2. Realizacja postanowień Umowy ramowej następuje poprzez Zamówienia wychodzące emitowane przez Dział Logistyki Zakupów. 3. Do Postępowań mających na celu zawarcie Umowy ramowej stosuje się odpowiednio przepisy Regulaminu właściwe ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu. 4. W Postępowaniach, o których mowa w ust. 1 Zamawiający określa warunki i zasady na jakich emitowane będą Zamówienia do Wykonawców, z którymi Zamawiający podpisze Umowy ramowe. 5. Umowę ramową zawiera się na okres nie dłuższy niż 4 lata. Umowa może być zawarta na okres dłuższy niż 4 lata ze względu na przedmiot Zakupu lub szczególny interes OPEC Sp. z o.o. Uzasadnienie zawarcia Umowy ramowej na okres dłuższy niż 4 lata zamieszczane jest we Wniosku Zakupowym lub Dokumentacji Postępowania. Rozdział 2 Zakupy o wartości poniżej 50.000 zł netto § 35 Zakres zastosowania oraz odpowiedzialności 1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyboru Wykonawcy, któremu powierzony zostanie Zakup niepubliczny o Wartości Szacunkowej Zakupu poniżej kwoty 50.000 zł netto, z wyłączeniem Zakupów, o których mowa w § 3 Regulaminu . 2. Postępowanie prowadzone jest przez Inicjatora Postępowania bez udziału Działu Logistyki Zakupów (z uwzględnieniem ust. 3) w sposób zabezpieczający interes OPEC Sp. z o.o., uwzględniając w szczególności zasadę uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców. 3. Na uzasadniony wniosek Inicjatora Postępowania, za zgodą Kierownika Działu Logistyki Zakupów, Postępowanie przeprowadza Dział Logistyki Zakupów. 4. Inicjator Postępowania deleguje do wykonania czynności w Postępowaniu osobę/y odpowiedzialne za przygotowanie i przeprowadzenie Zakupu zapewniające bezstronność oraz obiektywizm. 5. Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za przygotowanie Postępowania Zakupowego pod względem merytorycznym, natomiast w przypadku postępowania prowadzonego przez Dział Logistyki Zakupów Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za przygotowanie OPZ i Wartości Szacunkowej Zamówienia. 6. Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za realizację Zakupu zgodnie z Regulaminem, w szczególności w zakresie zastosowania właściwych, ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu, przepisów Regulaminu (zakaz dzielenia przedmiotu Zakupu). 7. Postępowanie prowadzi się w formie elektronicznej lub pisemnej. 8. Postępowania Zakupowe podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Inicjatora Postępowania. 9. Rejestracja Wniosku Zakupowego przez Dział Logistyki Zakupów umożliwia Inicjatorowi jego dalsze procedowanie. 10. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1a)), Przykładowy wzór zlecenia (Załącznik nr 3), Przykładowa treść zapytania ofertowego (Załącznik nr 5), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8) fakultatywnie. Przygotowanie oraz dokumentowanie Postępowań 1. Przed Uruchomieniem Postępowania Inicjator Postępowania sporządza Wniosek Zakupowy, w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Wniosek Zakupowy sporządza Dział Logistyki Zakupów. 2. Po przeprowadzeniu Postępowania w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Dział Logistyki Zakupów sporządza Protokół postępowania, którego wzór stanowi Załącznik nr 4 do Regulaminu. 3. Inicjator Postępowania, a w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Dział Logistyki Zakupów, sporządza i przechowuje Dokumentację Postępowania, na którą składają się w szczególności: 1) Wniosek Zakupowy wraz załącznikami; 2) Zlecenie lub zaopiniowany wzór Umowy. 4. W przypadku dokonywania zakupu na dostawy niezwłocznie po zakończeniu Postępowania, Inicjator Postępowania przekazuje do Działu Logistyki Zakupów informację o podpisaniu Umowy / Zlecenia wraz ze wskazaniem kwoty netto wynagrodzenia Wykonawcy, numeru EZP oraz numery indeksów, w celu ich zarejestrowania w systemie informatycznym dedykowanym dla dostaw. § 37 Tryby oraz przebieg Postępowania 1. Podstawowym trybem dokonywania Zakupu o wartości poniżej 50.000 zł netto jest zapytanie ofertowe. 2. Zakup w trybie z wolnej ręki może być zrealizowany tylko w przypadkach spełnienia przesłanek określonych w § 20 Regulaminu. 3. Wniosek Zakupowy podlega rejestracji w Rejestrze Wniosków i nie wymaga opinii Działu Logistyki Zakupów. 4. W przypadku zastosowania trybu zapytania ofertowego: 1) treść Zapytania ofertowego kierowana jest do takiej liczby Wykonawców, która zapewnia wybór najkorzystniejszej oferty, konkurencję i sprawny przebieg Postępowania, jednak nie mniej niż do 3 Wykonawców; 2) wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 3 dni robocze; 3) w szczególnie uzasadnionych przypadkach Inicjator Postępowania może odstąpić od sporządzania i przekazania Wykonawcom zapytania ofertowego lub wzoru Umowy/Zlecenia. 4) pisemne uzasadnienie do odstąpienia od obowiązków, o których mowa w pkt. 3 powyżej Inicjator Postępowania dołącza do dokumentów postępowania. 5. Inicjator Postępowania wybiera ofertę, na podstawie kryterium/ów oceny ofert określonych w treści zapytania ofertowego 6. Inicjator Postępowania zobowiązany jest do rejestracji i uzupełnia danych dotyczących postępowania wymaganych w Rejestrze postępowań EZP. 7. Zaleca się aby Inicjator Postępowania dokonał czynności zawiadomienia Wykonawców o wyborze najkorzystniejszej oferty. Dział V – Postępowania dofinansowywane ze środków publicznych § 38 1. W przypadku prowadzenia Postępowań udzielanych w ramach projektów dofinansowywanych ze środków publicznych stosuje się Regulamin udzielania zamówień przy realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. oraz zasady wskazane w odpowiednich wytycznych do projektów, względnie do innych dokumentów i regulacji wskazanych przez instytucję przyznającą wsparcie. 2. W przypadku realizacji Postępowań dofinasowanych ze środków publicznych nie mają zastosowania przepisy niniejszego Regulaminu dotyczące odstąpień i rygorów wynikających z niniejszego Regulaminu, także w odniesieniu do zakupów o wartości poniżej 50.000 zł netto. Dział VI – Monitoring i kontrola procesów zakupowych § 39 Przepisy ogólne 1. Celem etapu monitoringu i kontroli jest weryfikacja poprawności prowadzonych i przeprowadzonych Postępowań Zakupowych, wydawanie rekomendacji dotyczących wprowadzenia usprawnień w zakresie realizacji etapów Planowania oraz przygotowania i przeprowadzenia Postępowań. 2. Kontrola może być przeprowadzana przez Dyrektora Finansowego lub pracownika ds. kontroli wewnętrznej a w przypadku kiedy Postępowanie prowadzone było bez udziału Działu Logistyki Zakupów również Kierownik Działu Logistyki Zakupów. W celu przeprowadzenia kontroli Zarząd lub Dyrektor Finansowy może powołać Zespół ds. Kontroli. § 40 Przebieg procedury 1. Dyrektor Finansowy, pracownik ds. kontroli wewnętrznej lub Kierownik Działu Logistyki Zakupów przeprowadza kontrolę prawidłowości przeprowadzonych lub prowadzonych Postępowań Zakupowych z przepisami Regulaminu. 2. Komórka Organizacyjna poddawana kontroli zobowiązana jest udzielać, w terminie 3 dni roboczych od dnia odebrania żądania, wszelkich informacji oraz udostępniać niezbędne dokumenty lub ich kopie uprawnionym do kontroli pracownikom. 3. W przypadku kontroli Postępowań niezakończonych Inicjator Postępowania uwzględnia wnioski i rekomendacje z przeprowadzonej kontroli, celem usunięcia stwierdzonych uchybień. 4. Informację o wynikach kontroli, w tym o uwzględnieniu wniosków i rekomendacji, o których mowa w ust. 3, Dyrektor Finansowy, pracownik ds. kontroli wewnętrznej lub Kierownik Działu Logistyki Zakupów przekazuje Dyrektorowi kontrolowanej Komórki Organizacyjnej. Załączniki Integralną część Regulaminu stanowią następujące Załączniki:	<urn:uuid:b263d446-5c11-4ce0-8443-f9fec2d469a7>	finepdfs	1.209961	CC-MAIN-2024-30	https://opecgdy.com.pl/images/zamowienia/regulamin_udzielania_zamowien_z_13-06-2024.pdf	2024-07-16T09:05:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514742.26/warc/CC-MAIN-20240716080920-20240716110920-00603.warc.gz	373,411,309	0.999995	1	1	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 90, 3187, 6150, 9089, 11860, 14793, 17125, 19432, 22326, 25798, 29070, 32077, 33844, 36950, 40368, 43605, 46638, 49509, 52322, 54708, 56881, 60138, 63376, 66242, 68913, 71434, 73821, 73895 ]	2	0
PRACA ORYGINALNAORIGINAL PAPER © Borgis Nowa Stomatol 2023;28(2):39-51 DOI: https://doi.org/10.25121/NS.2023.28.2.39 To cite this article: To link to this article: Ćwiklińska Agata, Szczepańska Joanna, Majewska-Beśka Sylwia, Bruzda-Zwiech Agnieszka: Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH). Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth affected by molar-incisor hypomineralisation (MIH). Nowa Stomatol 2023;28(2):39-51. DOI: 10.25121/NS.2023.28.2.39 https://doi.org/10.25121/NS.2023.28.2.39 Agata Ćwiklińska 1 , Joanna Szczepańska 2 , Sylwia Majewska-Beśka 2 , Agnieszka Bruzda-Zwiech 2 Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH) Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth affected by molar-incisor hypomineralisation (MIH) 1 Doctoral studies, Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Lodz, Poland 2 Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Lodz, Poland Head of Department: Professor Joanna Szczepańska, MD, PhD 1Studia doktoranckie, Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Polska 2 Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Polska Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Joanna Szczepańska Słowa kluczowe Streszczenie infiltracja próchnicy, jakościowe defekty rozwojowe szkliwa, zmętnienia szkliwa, hipomineralizacja siekaczowo- Wstęp. Infiltracja żywicą Icon jest minimalnie inwazyjną metodą, którą można uznać za łącznik pomiędzy postępowaniem prewencyjnym a odtwórczym w odniesieniu do plamy próchnicowej oraz niektórych jakościowych rozwojowych defektów szkliwa w formie zmętnień, z uwzględnieniem tych związanych z hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH). -trzonowcowa, MIH Materiał i metody. 115 zębów siecznych z odgraniczonymi zmętnieniami szkliwa związanymi z MIH u 33 pacjentów w wieku 8-18 lat było poddanych leczeniu metodą Icon. Oceniano poprawę estetyki zmian oraz to, czy w opinii pacjentów po zabiegu nastąpiło zwiększenie gładkości szkliwa. Kontrole kliniczne przeprowadzono po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach. Cel pracy. Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą w maskowaniu odgraniczonych zmętnień szkliwa zlokalizowanych na powierzchniach wargowych zębów stałych u pacjentów w wieku rozwojowym. Wyniki. W żadnym ze 115 zębów z jakościowymi defektami szkliwa po infiltracji nie stwierdzono całkowitego zamaskowania zmian, częściowe zamaskowanie zmiany stwierdzono w 110 zębach (95,65%), a brak efektu leczenia w 3 zębach z MIH (2,61%). Praca finansowana ze środków statutowych Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego. Keywords resin infiltration, qualitative developmental enamel defects, enamel opacities, molar-incisor hypomineralisation, MIH W 2 zębach (1,74%) z wyjściowo dużymi zmianami w postaci żółtych plam hipomineralizacyjnych na powierzchni wargowej po infiltracji uzyskano nasilenie żółtego zabarwienia plam, które w obserwacji dwutygodniowej zmniejszało się, pozostawiając gładką powierzchnię o bardziej mlecznym kolorze. Po 3 miesiącach stabilny efekt infiltracji stwierdzono w 107 zębach (93,04%), a w 8 (6,96%) nieznaczną utratę efektu leczenia. Po 6 miesiącach tylko 2 zmiany (1,74%) wydawały się bardziej widoczne. Wnioski. Infiltracja żywicą stwarza możliwość tylko częściowego zamaskowania zmętnień szkliwa zębów przednich dotkniętych MIH, jednakże zwiększa gładkość leczonych powierzchni. Rozległe żółte i żółto-brązowe zmiany są bardziej oporne na infiltrację niż białe nieprzezroczystości szkliwa. Wskazane jest poinformowanie pacjentów o ograniczeniach tej metody leczenia. Summary Introduction. Resin infiltration (Icon) is a minimally invasive procedure, which provides an intermediary treatment modality between prevention and restorative therapy for early caries lesions, as well as certain qualitative developmental enamel defects including those on anterior teeth affected by molar-incisor- hypomineralisation (MIH). Material and methods. 115 permanent MIH – affected incisors with demarcated enamel opacities in 33 patients aged 8-18 years were infiltrated and the impact on aesthetics and increase of enamel smoothness in patient's perception was assessed. Clinical controls took place after 2 weeks, 3 and 6 months after Icon procedure. Aim. Assessment of effectiveness of resin infiltration for masking demarcated opacities located on labial surfaces of permanent teeth in children and adolescents. Results. None of infiltrated enamel opacities, were classified as completely masked, whereas 110 (95.65%) and 3 (2.61%) were partially masked and unchanged, respectively. Two large yellow opacities (1.74%) became more intense immediately after infiltration, which decreased during the two-week observation, leaving a smooth more milky surface, After 3 months, a stable effect of Icon treatment was observed in 107 teeth (93.04%) and in 8 teeth (6.96%) presented a slight decline. At 6 months only 2 lesions (1.74%) were more visible. Conclusions. Resin infiltration seems to provide only partial masking of demarcated opacities in MIH-affected anterior teeth, however it increases the smoothness of treated surfaces. Large yellow and yellow-brownish spots are more resistant to infiltration than white opacities. An explanation of this treatment limitations should be given to patients. Wstęp Białe plamy lub kremowe i żółte zmętnienia na wargowej powierzchni zębów przednich to problemy stomatologiczne często spotykane u dzieci i młodzieży. Zaburzenia te mogą obejmować wczesne zmiany próchnicowe objawiające się białymi, nieprzezroczystymi obszarami, w których brak połysku szkliwa jest spowodowany podpowierzchniową utratą minerałów, ale mogą być też efektem wad rozwojowych szkliwa (ang. developmental defects of enamel – DDE). Przykładem zmian jakościowych DDE jest hipomineralizacja trzonowcowo-siekaczowa (ang. molar-incisor hypomineralisation – MIH) w postaci asymetrycznych, wyraźnie odgraniczonych od niezmienionego szkliwa, białych, kremowych lub żółtych do brązowawych (większych niż 1 mm) zmętnień (1-5). Najnowszy opublikowany przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały, że średnia częstość występowania MIH u dzieci na świecie szacowana jest na 13,5% (6). U dzieci z MIH oprócz obecności słabo zmineralizowanych i zagrożonych poerupcyjnymi uszkodzeniami szkliwa pierwszych stałych zębów trzonowych, hipomineralizacja może również dotyczyć jednego lub więcej zębów siecznych. Wówczas nieprzezroczystości szkliwa zwykle znajdują się Introduction White spots lesions or creamy and yellow opacities on labial surface of teeth are dental problems often seen in children and adolescents. These lesions may include early caries changes, presenting as white opaque areas on which the lack of enamel shininess is caused by the subsurface loss of minerals, but also some form of developmental defects of enamel (DDE). Molar-incisor hypomineralisation (MIH) in form of well-demarcated from intact enamel, asymmetric, white, creamy or yellow to brownish opacities (larger than 1 mm) is an example of quantitative DDE (1-5). The most recent systematic review and meta-analyses revealed that overall prevalence of MIH in children was estimated at 13.5% (6). In addition to having poorly mineralized and at risk of post-eruptive breakdown first permanent molars, children diagnosed with MIH may also have one or more hypomineralized incisors. Then enamel opacities, tend to be located towards the incisal third of the labial surfaces, sparing the cervical enamel. MIH affected enamel has a high carbon and protein content, but lower calcium and phosphate concentrations than intact tissue na powierzchni wargowej, w 1/3 przysiecznej, przy czym szkliwo w okolicy przyszyjkowej pozostaje niezmienione. Szkliwo dotknięte MIH ma wysoką zawartość węgla i białka, ale niższe stężenie wapnia i fosforanów, w porównaniu ze zdrową tkanką (5, 7). W obrazie mikroskopowym zmiany w MIH wykazują dezorganizację pryzmatów szkliwa i duże przestrzenie międzypryzmatyczne wypełnione proteinami macierzy, co powoduje zmniejszenie gęstości szkliwa, twardości i odporności na złamania (8). Obecność pustych przestrzeni między zwykle gęsto upakowanymi pryzmatami szkliwa zmienia współczynnik załamania światła uszkodzonego szkliwa i sprawia, że wydaje się ono bardziej nieprzejrzyste (9). Zmiany hipomineralizacyjne szkliwa w obrębie siekaczy są zazwyczaj mniej nasilone niż te obserwowane w zębach trzonowych, mniejsze jest także ryzyko nadłamań szkliwa ze względu na brak obciążenia przez siły żucia. Ponadto zwykle nie występuje zwiększona wrażliwość tych zębów na bodźce termiczne (3, 7). Mimo że zęby trzonowe z hipomineralizacją są przyczyną najpoważniejszych objawów w jamie ustnej i ograniczeń funkcjonalnych, to jednak siekacze dotknięte MIH mają największy negatywny wpływ ze względów estetycznych na jakość życia w aspekcie dobrostanu emocjonalnego i społecznego (10). Infiltracja żywicą metakrylanową jest jedną z nowszych minimalnie inwazyjnych procedur, która wydaje się stanowić pośrednią metodę leczenia między profilaktyką a leczeniem odtwórczym. Stworzona została ona do leczenia początkowych zmian próchnicowych na powierzchniach gładkich oraz próchnicy na powierzchniach stycznych, obejmujących Dostępne metody leczenia białych zmian i zmętnień obejmują remineralizację z użyciem preparatów fluorkowych lub kompleksu kazeinianu fosfopeptydu i amorficznego fosforanu wapnia (ang. casein phosphopeptides-amorphous calcium phosphate – CPP-ACP). Mogą być one skuteczne w hamowaniu demineralizacji przy przestrzeganiu zaleceń przez pacjenta, jednak ich efektywność w poprawie estetyki jest ograniczona (1, 2). Mikroabrazja i wybielanie mogą być stosowane do kamuflażu defektów szkliwa pochodzenia rozwojowego, jednak metody te nie są pozbawione skutków ubocznych, takich jak agresywna redukcja szkliwa w technice mikroabrazyjnej lub nadwrażliwość zębów po wybielaniu, która może być znacznie nasilona w zębach dotkniętych MIH (1, 2, 5). Co więcej, zgodnie z regulacjami prawnymi obowiązującymi w Polsce wybielanie zębów z zastosowaniem środków, w których stężenie obecnego lub uwalnianego nadtlenku wodoru wynosi od 0,1 do 6%, nie jest wskazane u pacjentów do 18. roku życia (11). Możliwe leczenie zmętnień szkliwa obejmuje również metody bardziej inwazyjne – odbudowę kompozytem lub wykonanie licówek. Niemniej jednak u dzieci i młodzieży ze względu na duże komory miazgi oraz cienkie warstwy szkliwa i zębiny zachowanie jak największej ilości struktury zęba wydaje się być niezwykle istotne (2). Uzasadnione jest więc odłożenie bardziej inwazyjnego leczenia siekaczy dotkniętych MIH do czasu osiągnięcia ich pełnej dojrzałości (5). (5, 7). Microscopically, MIH lesions present disorganized enamel prisms and large inter-prismatic spaces occupied by a protein-rich matrix, which is associated with decreased mineral density, hardness and fracture resistance (8). The presence of voids between the normally densely packed enamel rods alters the refractive index of the defective enamel and makes it appear more opaque (9). The incisor defects are usually less serious than those seen in molars with diminished risk of breakdown due to the absence of chewing forces, and these teeth tend not to be thermally sensitive (3, 7). Even though hypomineralized molars cause the most severe oral symptoms and functional limitations, MIH affected incisors, due to aesthetic reasons, had the largest negative effect on quality of life in aspect of the emotional and social well-being (10). Available methods of white lesions and opacities treatment include remineralization with fluoride or casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate (CPP-ACP), which with patient's adherence might be effective in arresting demineralization, but their effectiveness in an improvement of aesthetics is limited (1, 2). Microabrasion and bleaching can be used for camouflage of with spots of developmental origin and white opacities, however these methods are not free from side – effects e.g. aggressive reduction of enamel in microabrasive technique or postbleaching teeth hypersensivity, which can be severe in MIH – affected teeth (1, 2, 5). Furthermore, according to Polish regulations, teeth bleaching with the use of agents in which the concentration of hydrogen peroxide present or released is between 0.1 and 6% is not recommended for patients under the age of 18 years (11). Possible treatment of enamel opacities includes also more invasive methods – direct composite resin restorations or veneers. Nevertheless, in children and adolescences due to the large pulp chambers, and thin layers of enamel and dentin conservation as much as possible of tooth tissue seems to be really essential (2), and when managing MIH affected incisors more invasive treatment needs to be postponed until complete maturation (5). Infiltration with methacrylate-based resin is one of the newer minimally invasive procedure, which seems to provide an intermediary treatment modality between prevention and restorative therapy. It was design for treatment of caries lesions on smooth and proximal surfaces limited to enamel or crossing the enamel-dentin junction and reaching maximum up to 1/3 external layer of dentin (D1 according to radiological classification). The arresting of caries lesions is achieved by penetrating the low-viscosity and high surface tension resin into the enamel after having been etched with a 15% hydrochloric gel (HCl). Infiltration results in obstructing the diffusion pathways for carbohydrates and organic acids in the enamel and creating of diffusion barrier outside szkliwo lub przekraczających granicę szkliwno-zębinową i ograniczonych do 1/3 zewnętrznej warstwy zębiny (D1 według klasyfikacji radiologicznej). Zatrzymanie zmian próchnicowych uzyskuje się poprzez wniknięcie żywicy o niskiej lepkości i wysokim napięciu powierzchniowym w szkliwo, po uprzednim wytrawieniu 15% kwasem chlorowodorowym (HCl). Infiltracja powoduje zablokowanie dróg dyfuzji węglowodanów i kwasów organicznych w szkliwie oraz utworzenie bariery dyfuzyjnej na zewnątrz i wewnątrz tkanki oraz zwiększa mikrotwardość wczesnych zmian szkliwa (12, 13). Dodatkowo infiltracja ma pozytywny efekt estetyczny w postaci maskowania białych plam, co zostało udowodnione in vitro oraz w badaniach klinicznych (14-20). Zmniejszenie widoczności zmian po infiltracji lub przywrócenie naturalnej barwy zęba jest spowodowane wypełnieniem mikroporowatości szkliwa, uprzednio wypełnionych powietrzem (współczynnik załamania światła RI = 1,00) lub wodą (RI = 1,33), żywicą o niskiej lepkości. Żywica ta posiada współczynnik załamania światła (RI = 1,52) bardziej zbliżony do wskaźnika dla zdrowego szkliwa, który jest taki sam jak dla hydroksyapatytu (RI = 1,65). Powoduje to zmianę właściwości optycznych objętego procesem próchnicowym szkliwa i sprawia, że przyjmuje ono wygląd otaczającej go zdrowej tkanki (9, 15, 16). Pozytywny efekt kosmetyczny infiltracji początkowych zmian próchnicowych i odwapnień powstałych na skutek zaniedbań higienicznych w trakcie leczenia ortodontycznego aparatami stałymi zachęciły lekarzy do stosowania tej metody w leczeniu rozwojowych zmętnień szkliwa na powierzchniach wargowych zębów, będących objawem fluorozy oraz MIH. Doniesienia z piśmiennictwa sugerują rozszerzenie wskazań do leczenia metodą infiltracji żywicą o te jednostki chorobowe (1, 4, 7, 16, 17). Uaktualniony dokument dotyczący opinii Europejskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (European Academy of Pediatric Dentistry – EAPD) w sprawie „Wytycznych dotyczących najlepszych praktyk klinicznych dla lekarzy zajmujących się dziećmi zgłaszającymi się z hipomineralizacją trzonowcowo-siekaczową (MIH)" opublikowany w 2021 roku wymienia infiltrację żywicą jako jedną z opcji leczenia zębów przednich dotkniętych MIH (2). Cel pracy Celem badania była kliniczna ocena skuteczności techniki infiltracji preparatem Icon w maskowaniu odgraniczonych zmętnień szkliwa zlokalizowanych na powierzchniach wargowych zębów stałych z MIH u pacjentów w wieku rozwojowym oraz ocena trwałości uzyskanego efektu wizualnego. Materiał i metody Badanie zostało przeprowadzone za zgodą Komisji Bioetycznej UM w Łodzi nr RNN 24/22/KE z 2022 roku oraz zgodnie z zasadami Deklaracji Helsińskiej. 115 zębów siecznych z odgraniczonymi zmętnieniami szkliwa u 33 pacjentów w wieku 8-18 lat (średnia wieku 10,45 ± 2,97 roku) and inside the tissue, additionally it increases microhardness of infiltrated early enamel lesion (12, 13). Additionally infiltration has positive aesthetic effect – masking of white spots lesions, which was proved in vitro and in clinical trials (14-20). A reduced visibility of infiltrated lesions or restoring of natural tooth color is due to filling of enamel micropores, formerly filled with air (refractive index RI = 1.00) or water (RI = 1.33), with low-viscosity resin of refractive index (RI = 1.52) more similar to intact enamel index (RI = 1.65), which is the same as that of hydroxyapatite. It results in alteration of the optical characteristics of the affected by caries process enamel and it seems like the surrounding sound tissue (9, 15, 16). That cosmetic effects of infiltration of initial caries lesions and post-orthodontic decalcifications encouraged practitioners to use that method in treatment of developmental enamel opacities on labial surfaces that are symptoms of fluorosis MIH, and published reports suggest extending infiltration approach to these indications (1, 4, 7, 16, 17). The update the European Academy of Pediatric Dentistry (EAPD) policy document on the "Best Clinical Practice guidance for clinicians dealing with children presenting with Molar-Incisor Hypomineralisation (MIH)", published in 2021, mentions resin infiltration as one of option of treatment of MIH-affected anterior teeth (2). Aim The aim of this study was therefore to assess clinically the effectiveness infiltration technique Icon in masking demarcated enamel opacities in MIH-affected permanent teeth in children and adolescents. Additionally, the study asses if achieved results remained stable in visual effect. Material and methods The study was approved by the Medical University of Lodz Bioethics Committee, Resolution Number RNN 24/22/KE (2022 yr.) and conducted in compliance with the principles of the Helsinki Declaration). 115 permanent incisors with demarcated opacities in 33 subjects (18 girls and 15 boys), aged form 8 to 18 years (mean age – 10.45 ± 2.97), diagnosed with MIH were selected. All participants were patients of the Department of Pediatric Dentistry of Medical University of Lodz. Specialist inclusion criteria written consent of the patient and/or legal guardian to participate in the study. The study lasted from May 2022 to May 2023, and was conducted by a pediatric dentistry specialist and a doctor undergoing residency training in this field. Inclusion criteria: written consent of the patient and/or legal guardian to participate in the study, age up to 18 years, diagnosis by clinical examination of MIH and presence of demarcated enamel opacities on permanent incisal teeth in the form of white, cream or yellow to brownish discoloration. Exclusion criteria: the presence of post-eruptive mechanical damage z rozpoznanym MIH było poddanych leczeniu metodą Icon (DMG, Hamburg, Niemcy). Wszyscy uczestnicy badania byli pacjentami Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi. Badanie trwało od maja 2022 do maja 2023 roku i było przeprowadzane przez specjalistę w zakresie stomatologii dziecięcej i lekarza w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie. Kryteria włączenia: pisemna zgoda pacjenta i/lub opiekuna prawnego na udział w badaniu, wiek do 18 lat, rozpoznanie MIH na podstawie badania klinicznego i obecność odgraniczonych zmętnień szkliwa na zębach siecznych stałych w postaci białych, kremowych lub żółtych do brązowawych przebarwień. Kryteria wykluczenia: obecność poerupcyjnych uszkodzeń mechanicznych w obrębie zmętnień szkliwa w zębach siecznych dotkniętych MIH, defekty szkliwa within the enamel opacities in incisal teeth affected by MIH, the presence of enamel defects of other origin than incisor-molar hypomineralization on incisor teeth. Of teeth with developmental defects only those with demarcated opacities of enamel in form of white, crème or yellow to brownish discolorations were chosen for treatment with resin infiltration – Icon. Of maxillary teeth 61 were central incisors and 27 lateral incisors, whereas of mandibular teeth 21 were central incisors, 6 lateral incisors, which were 53.05 vs. 23.47% and 18.26 vs. 5.22% of all teeth included into the study, respectively (tab. 1). Colour, the extend of the lesion, and hypersensitivity when drying with air spray were analyzed (tab. 2). The extend of the demarcation Tab. 1. Liczba leczonych zębów z uwzględnieniem podziału według numeru zęba Tab. 1. The number of treated teeth, by tooth numbering Tab. 2. Liczba zębów z podziałem na zasięg zmiany, kolor i przed- i pozabiegowa nadwrażliwość podczas osuszania powietrzem z dmuchawki Tab. 2. The number of teeth by the extent, colour of the lesion and pre-treatment hypersensitivity when drying with air spray innego pochodzenia niż hipomineralizacja siekaczowo-trzonowcowa na zębach siecznych. Spośród zębów szczęki 61 stanowiły siekacze centralne, 27 siekacze boczne, natomiast w żuchwie poddano leczeniu 21 siekaczy centralnych i 6 bocznych, co stanowiło odpowiednio 53,05 i 23, 47% oraz 18,26 i 5,22% wszystkich leczonych zębów (tab. 1). Oceniano barwę i rozległość zmiany, a także nadwrażliwość podczas osuszenia powierzchni dmuchawką (tab. 2). Rozległość zmętnień na powierzchniach przedsionkowych oceniano według kryteriów < 1/3, co najmniej 1/3 < 2/3, co najmniej 2/3 powierzchni wargowej, co jest zgodne z klasyfikacją zasięgu zmian MIH proponowaną przez Ghanim i wsp. (21). Efekt wizualny po aplikacji systemu Icon był oceniany jako: całkowite zamaskowanie zmiany – przyjęcie wyglądu zdrowego szkliwa; częściowe zamaskowanie zmiany (podgrupa 1 – prawie całkowite zamaskowanie zmiany; podgrupa 2 – rozmycie brzegów lub zmniejszenie wysycenia zmiany); brak widocznego efektu lub pogorszenie wyglądu zmiany. Pytano także, czy w subiektywnej ocenie pacjenta nastąpiło zwiększenie gładkości szkliwa po zabiegu. Kontrole kliniczne przeprowadzono po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach. Podczas pierwszej kontroli klinicznej pacjentowi zadawano pytania dotyczące pozabiegowej nadwrażliwości zębów. Efekty leczenia po 3 i 6 miesiącach oceniano na podstawie następujących kryteriów: utrzymanie efektu leczenia – niewidoczna zmiana; utrzymanie efektu leczenia – częściowo zamaskowana zmiana, powrót do stanu wyjściowego; pogorszenie zmiany – nasilenie przebarwienia lub nadłamanie szkliwa. Przed rozpoczęciem procedury infiltracji żywicą metakrylanową usuwano zewnętrzne przebarwienia oraz płytkę nazębną za pomocą szczoteczki na kątnicę wolnoobrotową i pasty super polish bez fluoru. W celu ochrony tkanki dziąsła wokół leczonych zębów nakładano płynny koferdam (Rubber-Dam liquid). Powierzchnię zmiany poddano wytrawieniu przy użyciu 15% kwasu solnego (HCl) przez 2 minuty i płukano przez co najmniej 30 sekund, a następnie osuszono strzykawką powietrzną. Środek suszący Icon dry zawierający około 99% etanol aplikowano na zmianę i pozostawiano na 30 sekund, a następnie osuszano powietrzem z dmuchawki. W przypadku braku lub niewielkiego zmniejszenia przezroczystości szkliwa cykl wytrawiania kwasem HCl i aplikację środka suszącego powtarzano maksymalnie 2 razy. Żywicę nakładano na obszar zmiany i pozostawiono na 3 minuty. Nadmiar żywicy w przestrzeniach proksymalnych usuwano nicią dentystyczną przed utwardzaniem światłem przez 40 sekund. Następnie Icon-Infiltrant aplikowano po raz drugi, pozostawiano na 1 minutę, po czym utwardzano światłem przez 40 sekund. Wykończenie powierzchni przeprowadzano za pomocą gumki do polerowania. Zalecenia pozabiegowe obejmowały dietę „białą" przez 7 dni oraz szczotkowanie zębów 2 x dziennie pastą z fluorem (1450 ppm). Badanie jest częścią przygotowywanej rozprawy doktorskiej. Do grupy badanej prezentowanej w tej pracy wybrano tylko tych pacjentów, którzy zgłosili się na wszystkie wizyty kontrolne i przedstawiono wyniki ich leczenia. opacities of labial surface was assessed according to criteria < 1\3, at least 1/3 < 2/3, 2 at least 2/3 which is in line with the classification of the extent of MIH lesions proposed by Ghanim et al. (21). Before starting the resin infiltration procedure external stains and dental plaque were removed with a rotary bristle brush at low speed with super polish paste without fluoride. For gingiva protection a liquid dam (RUBBER-DAM liquid) was applied around the teeth to be treated. The surface area of the lesion was eroded with a 15% hydrochloric acid (HCl) for 2 minutes and washed for at least 30 seconds followed by drying with air syringe. The drying agent (Icon dry) containing approximately 99% ethanol was applied onto the lesion and let sit for 30 seconds, followed by air drying. If no or little diminishing of enamel whitish or yellowish opaque appearance of enamel was notice HCl etching procedure and drying-agent application were repeated up to 2 times. The resin infiltrant was applied on the lesion area and was let sit for 3 min. The excessive resin in the proximal spaces was removed with dental floss prior to light curing for 40 seconds. Then Icon-Infiltrant was applied for the second time and was let sit for 1 minute and then light-cured. The surface was finished with the polishing cup. Post-operative recommendations included a "white" diet for 7 days and toothbrushing 2 x a day with fluoride toothpaste (1450 ppm). The visual results were classified into three groups: completely masked – the look of sound enamel, partially masked (subgroup 1: nearly completed masking and subgroup 2: diffused margins or decreased intensity of discoloration), and unchanged or deterioration of aesthetics. Children were asked if they noticed the increase of enamel smoothness of treated lesion. Clinical controls took place after 2 weeks, 3 and 6 months from Icon procedure. On first clinical control patients were asked questions on post-operative tooth sensitivity. The effects of treatment after 3 and 6 months were assed basing on following criteria: a maintenance of treatment effect – an invisible lesion; a maintenance of treatment effect – partially masked lesion, a return to the baseline status; a deterioration – an increase of discoloration or enamel breakdown. The study is a part of doctoral dissertation which is currently being prepared. Only patients who attended all follow-up visits were selected for the study group and the results of their treatment were presented. Results None of 115 treated teeth with DDE, were classified as completely masked. Lesions completely masked whereas 110 (95.7%) and 5 teeth (4.3%) were partially masked and unchanged, respectively (tab. 3). Figures 1-3 presents examples of achieved treatment effects. The most favorable Tab. 3. Efekt wizualny infiltracji bezpośrednio po zabiegu Tab. 3. Visual effect of infiltration immediately after the procedure Wyniki W żadnym ze 115 zębów z rozwojowymi defektami szkliwa nie stwierdzono całkowitego zamaskowania zmian, częściowe zamaskowanie zmiany stwierdzono odpowiednio w 110 zębach (95,7%), a brak efektu leczenia w 5 zębach z MIH (4,3%) (tab. 3). Ryciny 1-3 prezentują przykłady osiągniętych wyników leczenia. Najkorzystniejsze wyniki uzyskano w przypadku małych (< 1/3 powierzchni zęba) białych zmętnień na powierzchni wargowej siekaczy. Po procedurze infiltracji kremowe zmętnienia obejmujące 1/3-2/3 powierzchni wargowej wykazywały rozmycie brzegów zmian lub zmniejszenie intensywności przebarwień. W żadnym z przypadków nie zaobserwowano trwałego pogorszenia estetyki powierzchni leczonych preparatem Icon, jednakże results were obtained in case of small (< 1.3 of tooth surface) white/milky opacities on the labial surface of the incisors. After the procedure of infiltration creamy opacities covering 1/3-2/3 of the labial surface usually showed blurring of the margins of the lesions or decreased intensity of discoloration. Permanent deterioration of aesthetics of treated with Icon surfaces wasn't observed in any of cases, however in 2 cases (1.74%) of large yellow opacities became more intense immediately after Icon procedure, which decreased during the two-week observation, leaving a smooth surface with color return to the initial state. Improvement of smoothness of all infiltrated teeth was reported by patients. Fig. 1. MIH lesions prior to infiltration and immediately after infiltration (b) – partial masking – significant improvement of aesthetic appearance of the lesions; clinical control – 6 months after infiltration (c) – stable, satisfactory treatment effect. Fig. 2. Yellow MIH opacities. Status prior to infiltration (a) and immediately after infiltration (b) – lack of improvement of aesthetic appearance of lesions. Fig. 3. MIH opacities > 2/3 od labial surface. Prior to infiltration (a) and immediately after infiltration (b) – partial masking – decreased colour intensity of lesions. w 2 zębach (1,74%) z wyjściowo dużymi zmianami w postaci żółtych plam hipomineralizacyjnych na powierzchni wargowej po infiltracji uzyskano nasilenie zabarwienia plam, które w obserwacji dwutygodniowej zmniejszało się, pozostawiając gładką powierzchnię o bardziej mlecznym kolorze. W ocenie pacjentów uzyskano poprawę gładkości infiltrowanych powierzchni we wszystkich zębach. Siedmioro (21%) pacjentów (3 dzieci w wieku 7 lat i 4 w wieku 8 lat) zgłosiło ból podczas pierwszego cyklu wytrawiania, który ustąpił w ciągu kilku sekund po spłukaniu HCl. Ogółem dotyczyło to 14 zębów siecznych (12,17%). W obecnym badaniu nie zaobserwowano żadnych innych niepożądanych efektów leczenia ani bezpośrednio po infiltracji Icon, ani podczas badań kontrolnych. W przypadku 8 zębów (6,96%) ze stwierdzoną przed zabiegiem nadwrażliwością podczas osuszania powietrzem z dmuchawki wrażliwość ta ustąpiła po infiltracji żywicą. W 13 zębach (11,3%) efekt estetyczny poprawił się po 2 tygodniach w porównaniu ze stanem bezpośrednio po infiltracji. Po 3 miesiącach stabilny efekt po infiltracji Icon wystąpił w 107 zębach (93,04%), w 8 zębach (6,96%) stwierdzono nieznaczną utratę efektu leczenia. Po 6 miesiącach w większości zębów nie zaobserwowano zmian w stosunku do badań kontrolnych przeprowadzonych po 3 miesiącach, tylko w 2 zębach (1,74%) zmiany wydawały się bardziej widoczne (tab. 4). Dyskusja Zamaskowanie zmętnień na powierzchni wargowej siekaczy, po leczeniu estetycznym, może istotnie poprawić jakość życia związaną ze zdrowiem jamy ustnej u dzieci z MIH (7). Rozważając ten aspekt, wydaje się, że możliwość zastosowania małoinwazyjnego leczenia, jakim jest infiltracja odgraniczonych zmętnień na zębach przednich, nawet krótko po całkowitym wyrżnięciu się zębów, jest niezwykle cenna. Ponadto udowodniono, że infiltracja żywicą żółto-brązowych zmętnień MIH pozytywnie wpłynęła na strukturalną integralność zębów dotkniętych hipomineralizacją i skuteczniej niż lakier fluorkowy zapobiegała posterupcyjnym nadłamaniom szkliwa w okresie 18 miesięcy obserwacji (22). El-Baz In case of 8 teeth (6.96%) with pre-treatment hypersensitivity when drying with air spray, the sensitivity disappeared after resin infiltration. Seven (21%) patients (3 children aged 7 years and 4 aged 8 years) reported pain during first cycle of etching procedure of altogether 14 MIH affected incisor, which disappeared within a few seconds after washing off the HCl. No other adverse post treatment effects were seen by present trial either immediately after infiltration or on check-ups. In 13 teeth (11.3%), the aesthetic result was more improved after 2 week comparing to the status immediately after infiltration. After 3 months, a stable effect of ICON treatment was observed in 107 teeth (93.04%), and in 8 teeth (6.96%) there was a slight decline of the treatment effect. In most of teeth there was no change from the 3-month control at 6 months and only in 2 (1.74%) teeth lesions seemed to be more visible (tab. 4). Discussion Masking of opacities on labial surface of incisor may significantly improve oral health-related quality of life in children with MIH (7). Considering that aspect, the possibility of use of minimal invasive treatment, such as infiltration, for demarcated opacities on permanent anterior teeth, even shortly after teeth eruption seems to be valuable. Additionally, it was proved that resin infiltration of yellow-brown MIH opacities positively influenced structural integrity of MIH-affected teeth and more effectively than fluoride varnish prevent teeth from post-eruptive enamel breakdown over 18 moths follow-up (22). El-Baz and Mahfouz observed a significant improvement in radio-density of white lesions on MIH affected incisors in 9-14 years-old children after Icon treatment, and dramatically better masking effects comparing to fluoride varnish application (18). Evaluation of MIH lesion areas on incisors in 8-14-year old children by using cross-polarisation photography showed that after the Icon application preceded by one etching cycle, there was a decrease in the lesion area, which remained stable Tab. 4. Zmiany w wyglądzie powierzchni zębów po infiltracji w badaniu kontrolnym po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach Tab. 4. Changes in the appearance of the tooth surface immediately after infiltration, 2 weeks, 3 and 6 months after infiltration i Mahfouz odnotowali po leczeniu Icon znaczną poprawę radiologicznej gęstości białych zmian na siekaczach dotkniętych MIH u dzieci w wieku 9-14 lat oraz znacznie lepsze kliniczne efekty maskowania zmian w porównaniu z aplikacją lakieru fluorkowego (18). Ocena zmian MIH na siekaczach u dzieci w wieku 8-14 lat za pomocą fotografii z polaryzacją krzyżową wykazała, że po aplikacji Icon poprzedzonej jednym cyklem wytrawiania nastąpiło zmniejszenie obszaru zmian, które pozostało stabilne przez 6 miesięcy. Dodatkowo, analiza spektrofotometryczna zmian koloru po infiltracji żywicą potwierdziła maskowanie zmian, ponieważ wykazała, że po 6 miesiącach wartość L (parametr wskazujący jasność koloru) znacznie spadła, co sugerowało, że biały kolor hipomineralizacyjnych zmian przyciemnił się i zbliżył do naturalnej barwy zęba (19). Również analiza z użyciem systemu CIELab wykazała natychmiast po zabiegu zmniejszenie jasności białych łagodnych zmian MIH i przywrócenie naturalnej żółtej komponenty kolorystycznej szkliwa (3, 20). W naszym badaniu, oprócz częściowego zamaskowania zmian MIH, infiltracja dała pozytywny efekt w redukcji nadwrażliwości dotkniętych nimi siekaczy, co jest zgodne z wynikami badania Diago i wsp. (23). Niemniej jednak stopień poprawy wyglądu estetycznego zmian hipomineralizacyjnych po infiltracji był różny w poszczególnych przypadkach, a u niektórych pacjentów nie zaobserwowano żadnych pozytywnych zmian w wyglądzie infiltrowanych powierzchni zębów. Podobnie Kim i wsp. oceniając wpływ infiltracji na białe zmiany hipomineralizacyjne w siekaczach z MIH, stwierdzili, że 25% zmian było całkowicie zamaskowanych, podczas gdy odpowiednio 35 i 40% było zamaskowanych częściowo i niezmienionych (1). W naszym badaniu nie sklasyfikowaliśmy żadnej z leczonych zmian jako całkowicie zamaskowanej, jednak odsetek zmian, których wygląd nie uległ poprawie, był znacznie niższy niż u Kim i wsp. (1). Efekt infiltracji zmętnienia szkliwa wydaje się być uzależniony od pochodzenia rozwojowych zmian hipomineralizacyjnych, przy czym zmiany MIH są znacznie bardziej oporne na infiltrację niż np. zmiany spowodowane fluorozą (24). Bhandari i wsp. zaobserwowali, że infiltracja nie maskuje w równym stopniu całej zmiany MIH (3). Także badania innych autorów wskazują, że efekt infiltracji MIH jest w niektórych wypadkach wątpliwy (25). Kumar i wsp. (26) wykazali, że usunięcie części powierzchownej warstwy szkliwa przez wytrawianie, pomimo powtarzania cyklu wytrawiania, jest często niewystarczające do stworzenia pełnego dostępu dla penetracji żywicy do całej zmiany MIH. Nawet, gdy po 1 lub 2 cyklach 120 s wytrawiania średnia utrata szkliwa wynosiła odpowiednio 58,3 ± 12,4 µm i 104,6 ± 15,8 µm i była większa niż dla zdrowego szkliwa, żywica nie penetrowała zmiany na pełną jej głębokość. Również badania in vitro przeprowadzone przez Crombie i wsp. potwierdziły, że żywica Icon infiltruje 23,1 ± 15,2% powierzchni zmiany, jednak wzór jest nieregularny. W dwóch z 21 badanych zmian MIH hipomineralizacja była ograniczona do wewnętrznej warstwy szkliwa i nie doszło do jej infiltracji (27). Natarajan for 6 months. Additionally, analysis of changes in colour of infiltrated teeth as measured by a spectrophotometer confirmed a masking of the lesion as it showed that after 6 months the L* value (a parameter that indicates the brightness of the colour) decreased significantly, what implied that the white colour of the hypomineralized lesions had darkened and approached the natural tooth colour (19). Also evaluation done by the CIE Lab method showed just after the procedure reduction in the whiteness of mild MIH lesions and restoration of natural yellow contribution (3, 20). In our study infiltration, besides being able to mask partially MIH lesions gave a positive effect in reduction of hypersensitivity of affected incisors, what is in accordance with the results of the study of Diago et al. (23). However, the degree of aesthetic improvement observed in our study differed in particular cases, and in some patients there was no positive changes in visibility of lesions after infiltration. Similarly, Kim et al. who described the effects of infiltration on white hypominralisation in MIH-affected incisors found that 25% of lesions were completely masked, whereas 35 and 40% were partially masked and unchanged, respectively (1). In our study we didn't classify any of treated MIH lesions as completely masked, however the fraction of lesions with no visual improvement was much lower than in the study of Kim et al. (1). Furthermore, the effect of infiltration of the enamel opacity seems to be impacted by the origin of DDE and MIH lesions seems to more resistant to infiltration than e.g. those in case of fluorosis (24). Bhandari et al. observed that resin infiltration did not camouflage equally the whole MIH lesion (3). Also clinical experience of other authors shows that effect of infiltration MIH is in some cases questionable (25). Kumar et al. (26) shoved that removal of a portion of the superficial enamel layer by etching, despite repeating the etching cycle, is often insufficient to create full access for resin penetration into the entire MIH lesion. Even that mild and moderately MIH affected enamel exposed to l for 1 or 2 cycles of 120 s of etching with HCl produced a mean enamel erosion depth of 58.3 ± 12.4 µm and 104.6 ± 15.8 µm respectively, the infiltrant did not penetrated a whole proportion of the hypomineralized lesion. Also in vitro studies conducted by Crombie at al. confirmed that ICON resin could penetrate MIH lesions to 23.1 ± 15.2% of the area of the lesion, and the pattern was erratic. Two of 21 examined MIH lesions were confined to inner enamel, and no infiltration occurred (27). The study of Natarajan showed that the structure of the MIH portion post-treatment appeared much closer to that of normal enamel suggesting a diminution of protein in the MIH region with treatment, however resin infiltration depth is inconsistent and variable depending partly on pretreatment protocols e.g. deproteinization with sodium hypochlorite (28). However, Kumar et al. underline that if i wsp. wykazali, że struktura części MIH po leczeniu staje się znacznie bliższa strukturze normalnego szkliwa, co sugeruje zmniejszenie ilości protein macierzy w obszarze dotkniętym MIH, jednak głębokość infiltracji jest niespójna i zmienna oraz częściowo zależna od postępowania przedzabiegowego, np. deproteinizacji podchlorynem sodu (28). Jednak Kumar i wsp. podkreślają, że gdyby zawartość protein była jedynym czynnikiem utrudniającym infiltrację żywicy, można by oczekiwać, że łagodne zmiany MIH o przypuszczalnie niższej zawartości protein powinny ulegać infiltracji w większym stopniu niż umiarkowane, co jednak nie zostało potwierdzone w ich badaniu (26). Innym pytaniem dotyczącym infiltracji jest to, jak długo utrzymuje się stabilność koloru infiltrowanej zmiany. Badanie in vitro przeprowadzone przez Zhao i Ren wykazało, że właściwości powierzchni zmian szkliwa infiltrowanych żywicą Icon mogą ulegać pogorszeniu w środowisku jamy ustnej Mniej korzystne wyniki infiltracji zmętnień MIH i zmian pourazowych niż fluorozy mogą wynikać z odmiennego obrazu histopatologicznego zmienionego szkliwa. Przebarwienia spowodowane fluorozą, sklasyfikowane według wskaźnika Horowitza ≤ 4, mają bardziej zmineralizowaną warstwę powierzchniową i hipomineralizację podpowierzchniową obejmującą zewnętrzną 1/3 grubości szkliwa, a organizacja hipomineralizacji jest taka sama, jak w przypadku wczesnych zmian próchnicowych. Hipomineralizacja w MIH rozpoczyna się na granicy szkliwno-zębinowej i szerzy się w kierunku powierzchni szkliwa. Łagodna hipomineralizacja MIH pozostaje ograniczona do wewnętrznej 1/3 szkliwa. W przeciwieństwie do tego, w przypadkach ciężkiego MIH cała warstwa szkliwa ma zmniejszoną mineralizację (9). Według Denis i wsp., ponieważ łagodna zmiana MIH przykryta jest przez zewnętrzne 2/3 warstwy względnie zdrowego szkliwa, „wewnętrzna lokalizacja" hipomineralizacji stanowi przeszkodę dla infiltracji żywicy, a w przypadku ciężkich zmian problemem jest głębokość zmiany (9). Zasugerowano również, że abrazja proponowana do eliminacji białych przebarwień szkliwa wydaje się być mniej odpowiednia w przypadku nieprzezierności MIH, gdyż usunięcie całego nieprzeziernego szkliwa spowodowałoby, że brzeg sieczny byłby bardzo cienki i mógłby ulec odłamaniu. Ponieważ „łagodna" zmiana MIH znajduje się w wewnętrznej 1/3 grubości szkliwa, jej usunięcie również wymaga usunięcia dużej ilości tkanki (9). Z tego powodu opracowano nową metodę leczenia hipomineralizacji MIH, zwaną głęboką infiltracją. W metodzie tej, jeżeli po 3 cyklach trawienia zmiana nadal jest wyraźnie nieprzejrzysta, usuwa się najbardziej nieprzezroczysty obszar zmiany przy użyciu abrazji powietrznej lub wiertłem diamentowym o drobnym nasypie i powtarza się cykl wytrawiania, co wyraźnie poprawia efekt zamaskowania białych zmian hipomineralizacyjnych (4, 29). Aczkolwiek, również ta technika nie zawsze pozwala na pełne zamaskowanie żółto-brązowych zmętnień szkliwa (30) i wymaga pokrycia infiltrowanej powierzchni cienką warstwą materiału kompozytowego (4, 30). protein content was the only factor impeding resin infiltration, one would expect more mildly MIH affected lesions with presumably lower protein content to infiltrate to a greater extent than moderately affected samples, which was not the case in their study (26). Another question concerning infiltration is how long the stability of colour of infiltrated lesion is sustain. Zhao and Ren in vitro study indicated that surface properties of resin-infiltrated enamel lesions may deteriorate with time in the oral environment and result in an increase in surface roughness and discoloration. Microcracks may appear on the resin-infiltrated surfaces after thermocycling challenges, which may further render the surface vulnerable to staining and discoloration. However, the authors underlined that water sorption and surface degradation caused by thermocycling affects the mechanical properties and decreases microhardness of many resin composites (13). The less favorable results of classic protocol of infiltration of MIH opacities and traumatic hypomineralisation than of fluorosis- and can be due to different histopathological picture of altered enamel. Fluorosis discolorations, classified by Horowitz index ≤ 4, have a hypermineralized surface layer and subsurface hypomineralisation involving the external third of the thickness of enamel and the organization of the hypomineralized is the same as that encountered in an early caries lesion. Hypomineralisation in MIH begins at the dentino-enamel junction and spreads to the surface of the enamel. Mild MIH hypomineralisation remains limited to the inner third of enamel. In contrast, in cases of severe MIH, the whole of the enamel layer is hypomineralized (10). According to Denis at al. since a "mild" MIH lesion is covered by the superficial two third of relatively healthy enamel 'internal localization' of hipomineralization is an obstacle to resin infiltration, and severe lesion the problem is a depth of the lesion (9). It was also suggested that abrasion alone, regularly proposed for the elimination of white marks, seems to be less appropriate in case of MIH opacity. In severe lesions abrasion of whole opaque area would make the incisal margin very narrow and may lead to its collapse. Since the "mild" MIH lesion is situated in the inner third of the thickness of the enamel, its elimination requires removal of large quantities of tissue (9). That is why a new method of treatment of mild MIH hypomineralisation, called deep infiltration which extends the infiltration protocol. As masking of the spot seems not favorable after 3 cycles of etching, and the spot is markedly opaque, sandblasting or milling with a bur is used for elimination of the most opaque area, and the etching cycle is repeated (4, 29). But this technique is also not always successful in fully masking yellow brown opacities (30) and require restoring with a thin layer of composite resin (4, 30). Conclusions Our study confirmed that neither the aesthetic outcome of resin infiltration of MIH type opacities cannot wraz z upływem czasu, powodując wzrost chropowatości powierzchni i przebarwienia. Wykazano, że poddanie infiltrowanych żywicą powierzchni termocyklingowi prowadzi do powstania mikropęknięć i czyni powierzchnię podatną na przebarwienia. Autorzy podkreślili jednak, że sorpcja wody i degradacja powierzchni spowodowana termocyklingiem wpływają także na właściwości mechaniczne i zmniejszają mikrotwardość wielu materiałów kompozytowych (13). Podsumowanie Nasze badanie potwierdziło, że nie można dokładnie przewidzieć estetycznego wyniku infiltracji żywicą rozwojowych zmętnień szkliwa typu MIH. Ale nawet jeśli nie wszystkie obszary zmiany są całkowicie zamaskowane, infiltracja żywicą zwykle poprawia wygląd leczonych zębów. Jednak żółto-brązowawe przebarwienia wydają się być bardziej odporne na standardowy protokół infiltracji niż zmiany pierwotnie białe. Ze względu na nieprzewidywalną głębokość penetracji żywicy w przypadku defektów rozwojowych szkliwa należy wyjaśnić rodzicom i dziecku ograniczenia tej metody leczenia, aby uniknąć rozczarowania tylko częściowym maskowaniem zmian. Ze względu na nie zawsze korzystny efekt standardowego protokołu infiltracji żywicą, konieczne są dalsze badania nad poprawą penetracji infiltrantu i testowanie kliniczne nowych technik, takich jak proponowana w literaturze głęboka infiltracja żywicą. Ograniczenia badania Podstawowymi ograniczeniami badania jest nieuwzględnienie grupy kontrolnej, a także fakt, że nie zastosowano innych, oprócz wizualno-dotykowych, metod oceny zmian szkliwa. Umożliwiłoby to analizę statystyczną uzyskanych wyników i podwyższyło wartość pracy. Niewątpliwym ograniczeniem jest również brak przeprowadzenia oceny zgodności badających. Konflikt interesów Piśmiennictwo/References Brak konfliktu interesów Adres d o korespondencji Correspondence *Agnieszka Bruzda-Zwiech Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytet Medyczny w Łodzi ul. Pomorska 251, 92-216 Łódź tel.: +48 (42) 675-75-16 firstname.lastname@example.org 1. Kim S, Kim EY, Jeong TS, Kim JW: The evaluation of resin infiltration for masking labial enamel white spot lesions. Int J Paediatr Dent 2011; 21(4): 241-248. 3. Bhandari R, Thakur S, Singhal P et al.: Concealment effect of resin infiltration on incisor of Grade I molar incisor hypomineralization patients: An in vivo study. J Conserv Dent 2018; 21(4): 450-454. 2. Lygidakis NA, Garot E, Somani C et al.: Best clinical practice guidance for clinicians dealing with children presenting with molar-incisor-hypomineralisation (MIH): an updated European Academy of Paediatric Dentistry policy document. Eur Arch Paediatr Dent 2022; 23(1): 3-21. 4. Attal J, Atlan A, Denis M et al.: White spots on enamel: treatment protocol by superficial or deep infiltration (part 2). Int Orthod 2014; 12(1): 1-31. 6. Lopes LB, Machado V, Mascarenhas P et al.: The prevalence of molar-incisor hypomineralization: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2021; 11(1): 22405. 5. Sampson V, Sampson A: Diagnosis and treatment options for anterior white spot lesions. Br Dent J 2020; 229(6): 348-352. be precisely predicted. But even if not all parts of the lesion are masked completely, resin infiltration usually improves the appearance of treated teeth. However large yellow-brownish discoloration seems to be more resistant to standard protocol of infiltration than originally white ones. Due to unpredictable infiltrant penetration depth in enamel developmental defects an explanation of the limitations of treatment should be given to parents and a child to avoid disappointment with only partial masking of the defects. Due to not always favorable effect of standard protocol of resin infiltration further research into improvement of infiltrant penetration and clinical testing of new techniques such as the proposed in literature deep resin infiltration are required. Limitations of the study The main limitations of the study are the lack of a control group and the fact that no other methods, besides visual-tactile, were used to evaluate enamel changes. These would have enabled statistical analysis of the results obtained and might increase the value of the work. Another unquestionable limitation is that inter-examiner reliability was not carried out. 7. Hasmun N, Vettore MV, Lawson JA et al.: Determinants of children's oral health-related quality of life following aesthetic treatment of enamel opacities. J Dent 2020; 98: 103372. 9. Denis M, Atlan A, Vennat E et al.: White defects on enamel: diagnosis and anatomopathology: two essential factors for proper treatment (part 1). Int Orthod 2013; 11(2): 139-165. 8. Marouane O, Manton DJ: The use of transillumination in mapping demarcated enamel opacities in anterior teeth: A cross-sectional study. Int J Paediatr Dent 2022; 32(1): 49-55. 10. Reissenberger T, Ebel M, Klode C et al.: Hypomineralized Teeth and Their Impact on Oral-Health-Related Quality of Life in Primary School Children. Int J Environ Res Public Health 2022; 19(16): 10409. 12. Torres CR, Rosa PC, Ferreira NS et al.: Effect of caries infiltration technique and fluoride therapy on microhardness of enamel carious lesions. Oper Dent 2012; 37(4): 363-369. 11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie list substancji niedozwolonych lub dozwolonych z ograniczeniami do stosowania w kosmetykach oraz znaków graficznych umieszczanych na opakowaniach kosmetyków. Dz. U. 2012 poz. 1175. 13. Zhao X, Ren YF: Surface Properties and Color Stability of Resin-Infiltrated Enamel Lesions. Oper Dent 2016; 41(6): 617-626. 15. Paris S, Schwendicke F, Keltsch J et al.: Masking of white spot lesions by resin infiltration in vitro. J Dent 2013; 41(Suppl 5): 28-34. 14. Paris S, Hopfenmuller W, Meyer- Lueckel H: Resin infiltration of caries lesions: an efficacy randomized trial. J Dental Res 2010; 89: 823-826. 16. Knösel M, Vogel R, Sandoval P: Infiltration of White-Spot-Lesions and developmental enamel defect Rev Clin Periodoncia Implantol Rehabil Oral 2017; 10(2): 101-106. 18. El-Baz GA, Mahfouz SM: Efficacy of two different treatment modalities on masking white spot lesions in children with molar incisor hypomineralization. Egypt Dent J 2017; 63: 2147-2154. 17. Manoharan V, Arun Kumar S, Arumugam SB, et al.: Is Resin Infiltration a Microinvasive Approach to White Lesions of Calcified Tooth Structures? A Systemic Review. Int J Clin Pediatr Dent 2019; 12(1): 53-58. 19. Altan H, Yilmaz RE: Clinical evaluation of resin infiltration treatment masking effect on hypomineralised enamel surfaces. BMC Oral Health 2023; 23(1): 444. 21. Ghanim A, Silva MJ, Elfrink MEC et al.: Molar incisor hypomineralisation (MIH) training manual for clinical field surveys and practice. Eur Arch Paediatr Dent 2017; 18(4): 225-242. 20. Khanna R, Chandra A, Singh RK: Quantitative evaluation of masking effect of resin infiltration on developmental defects of enamel. Quintessence Int 2020; 51(6): 448455. 22. Nogueira V, Soares I, Bullio Fragelli C et al.: Structural integrity of MIH-affected teeth after treatment with fluoride varnish or resin infiltration: An 18-Month randomized clinical trial. J Dent 2021; 105: 103570. 24. Giannetti L, Murri Dello Diago A, Silingardi G et al.: Superficial infiltration to treat white hypomineralized defects of enamel: clinical trial with 12-month follow-up. J Biol Regul Homeost Agents 2018; 32(5): 1335-1338. 23. Diago AMD, Cadenaro M, Ricchiuto R et al.: Hypersensitivity in molar incisor hypomineralization: Superficial infiltration treatment. Appl Sci 2021; 11: 1-7. 25. Guerra F, Mazur M, Nardi, G et al.: Dental hypomineralized enamel resin infiltration. Clinical indications and limits. Senses Sci 2015; 2: 135-139. ediatr Dent 2017; 27: 399-411. 26. Kumar H, Palamara JEA, Burrow MF et al.: An investigation into the effect of a resin infltrant on the micromechanical properties of hypomineralised enamel. Int J Pa- 27. Crombie F, Manton D, Palamara J et al.: Resin infiltration of developmentally hypomineralised enamel. Int J Paediatr Dent 2014; 24(1): 51-55. 29. Guerra F, Mazur M, Nardi G et al.: Objective aesthetic performance of Icon treatment by deep infiltration: a case report Senses Sci 2016; 3(2): 197-202. 28. Natarajan AK, Fraser SJ, Swain MV et al.: Spectroscopic characterisation of resin-infiltrated hypomineralised enamel. Anal Bioanal Chem 2015; 407: 5661-5671. Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych... Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth... nadesłano: zaakceptowano do druku: 3.04.2023 24.04.2023 30. Deshpande N: Deep Resin Infiltration for the conservative management of a Central Incisor affected by MIH, Published online 8 March 2022. https://www.styleitaliano. org/deep-resin-infiltration-for-the-conservative-management-of-a-central-incisoraffected-by-mih/.	<urn:uuid:113a4591-6f1d-4cb1-b1d7-34d6fee205a0>	finepdfs	1.780273	CC-MAIN-2024-46	https://www.nstomatologia.pl/wp-content/uploads/2023/09/ns_2023_039-051.pdf	2024-11-11T14:34:43+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028230.68/warc/CC-MAIN-20241111123424-20241111153424-00593.warc.gz	838,461,825	0.899822	0.995517	0.995517	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2986, 8009, 13989, 19647, 21587, 27458, 29608, 33983, 40135, 46254, 50526, 54666, 55256 ]	1	0
Autor: Wioletta Gajda TEST PRZED MATURĄ 2007 PRZYKŁADOWY ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z CHEMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 9 stron (zadania 1–23). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu zespołu nadzorującego egzamin. 3. Pisz czytelnie. UŜywaj długopisu/pióra tylko z czarnym tuszem/atramentem. 2. odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy kaŜdym zadaniu. 4. Nie uŜywaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl. 6. Podczas egzaminu moŜesz korzystać z ołówka i gumki (wyłącznie do rysunków), linijki. 5. Pamiętaj, Ŝe zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie. śyczymy powodzenia! Arkusz przygotowany przez Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON na wzór oryginalnego arkusza maturalnego. Za rozwiązanie wszystkich zadań moŜna otrzymać łącznie 50 punktów Zadanie 1. (4 pkt) a) Podaj nazwę i symbol pierwiastka o Z = 11. ................................................................................................................................................................ b) Zapisz konfigurację elektronową atomu tego pierwiastka. ................................................................................................................................................................ c) Zapisz konfigurację elektronową jego jonu. ................................................................................................................................................................ d) Podaj przykład jonu o takiej samej konfiguracji, jaką ma jon wymienionego pierwiastka. ................................................................................................................................................................ Zadanie 2. (1 pkt) W której reakcji nie wydzieli się wodór? A. Ba + H2O → B. K + H2SO4 → C. NaH + H2O → D. Cu + HNO3 rozc. → Informacja do zadań 3. i 4. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Ca(OH) 2 Ca(OH) 2 I. II. Na 2 CO 3 NaCl Zadanie 3. (2 pkt) Sformułuj obserwacje dotyczące reakcji w probówkach. Probówka I: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Probówka II: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 4. (2 pkt) Napisz w formie cząsteczkowej i jonowej skróconej równania zachodzących reakcji. Równanie cząsteczkowe: ................................................................................................................................................................ Równanie jonowe skrócone: ................................................................................................................................................................ Zadanie 5. (1 pkt) W naczyniu znajduje si ę nasycony roztwór CO 2 w wodzie. Aby zwi ę kszy ć rozpuszczalno ść tej sub- stancji w wodzie nale Ŝ y: a) podnieść temperaturę, c) zwiększyć ciśnienie, b) obniŜyć temperaturę, d) zmniejszyć ciśnienie. Poprawne są odpowiedzi: A. a), c) B. a), d) C. b), d) D. b), c) Zadanie 6. (2 pkt) Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane rysunkiem. P 4 O 10 CaO Na 2 O SO 3 SiO 2 I II III IV V H 2 O WskaŜ probówki, w których pH jest większe od 7. ............................................................................. WskaŜ probówki, w których uniwersalny papierek wskaźnikowy przyjmie zabarwienie czerwone. ..................................................................................................................................................... Zadanie 7. (4 pkt) Określ, które zdanie jest prawdziwe, a które fałszywe, wpisując literę P (prawda) lub F (fałsz). 1. Reakcje endoenergetyczne przebiegają z wydzieleniem energii. ............. 2. Katalizator jest czynnikiem przyśpieszającym przebieg reakcji chemicznej. ............. 3. Procesowi utlenienia towarzyszy proces redukcji. ............. 4. Aktywność metali wraz ze wzrostem liczby atomowej w grupie maleje, a w okresie – rośnie. ............. 5. Stosunek masowy pierwiastków w zwi ą zku chemicznym jest dla danego zwi ą zku wielko ś ci ą stał ą. ............. Informacja do zadań 8. i 9. Na poniŜszych rysunkach przedstawiono przemiany substancji chemicznych. cukier potas tłuszcz cynk jod woda woda benzyna H 2 SO 4 alkohol I II III IV V Zadanie 8. (2 pkt) Uzupełnij zdania. Zjawiska fizyczne zachodzą w probówkach: ........................................................................................ Przemiany chemiczne zachodzą w probówkach: .................................................................................. Zadanie 9. (1 pkt) Zapisz równanie reakcji obrazujące wybraną przez Ciebie przemianę chemiczną. ................................................................................................................................................................ Zadanie 10. (1 pkt) Spośród kwasów fluorowcowodorowych najmocniejszy jest kwas o wzorze: A. HF, B. HCl, C. HBr, D. HI. Informacja do zadań 11. i 12. Wykres przedstawia rozpuszczalność wybranych soli baru w zaleŜności od temperatury. Zadanie 11. (3 pkt) OdwaŜono po 50 g kaŜdej z przedstawionych na wykresie soli baru i rozpuszczono w 200 g wody o temperaturze 40ºC. Podaj, jakie roztwory (nasycony, nienasycony) otrzymano dla kaŜdej z soli. Roztwór chlorku baru: ........................................................................................................................... Roztwór chloranu(V) baru: .................................................................................................................... Roztwór azotanu(V) baru: ..................................................................................................................... Zadanie 12. (1 pkt) Uszereguj podane sole baru według rosnącej rozpuszczalności. ................................................................................................................................................................ Informacja do zadań 13. i 14. Aluminotermia to metoda otrzymywania niektórych metali polegająca na działaniu w wysokiej temperaturze glinem na tlenki metali. Zadanie 13. (3 pkt) Napisz równanie reakcji otrzymywania baru metodą aluminotermii. Dobierz współczynniki reakcji, stosując metodę bilansu elektronowego. Równanie reakcji: .................................................................................................................................. Bilans elektronowy: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 14. (2 pkt) WskaŜ utleniacz i reduktor w powyŜszej reakcji. Utleniacz: ...................................................................................................................................... Reduktor: ....................................................................................................................................... Zadanie 15. (3 pkt) 2 etanian potasu 1 etanal kwas etanowy 3 etanian etylu Za pomocą równań reakcji przedstaw przemiany zaznaczone na schemacie. Reakcja 1: ................................................................................................................................................................ Reakcja 2: ................................................................................................................................................................ Reakcja 3: ................................................................................................................................................................ Zadanie 16. (3 pkt) Okre ś l odczyn wodnego roztworu etanianu potasu, a nast ę pnie, pisz ą c odpowiednie równania reak- cji w formie cz ą steczkowej i jonowej skróconej, uzasadnij stwierdzenie dotycz ą ce odczynu tej soli. Odczyn roztworu: .......................................................................................................................... Reakcja cząsteczkowa: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Reakcja jonowa skrócona: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Informacja do zadań 17. i 18. Substancja o składzie C4H8O tworzy trzy izomeryczne związki A, B i C, z których tylko A i B dają dodatni wynik próby Trommera. Zadanie 17. (3 pkt) Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) związków A, B i C oraz nazwy grup związków organicznych, do których one naleŜą. Zadanie 18. (3 pkt) Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) produktów redukcji związków A, B i C. A B C Zadanie 19. (3 pkt) Alanina (kwas 2–aminopropanowy) reaguje między innymi z kwasem solnym i wodorotlenkiem potasu. Napisz równania reakcji i na tej podstawie określ charakter chemiczny alaniny. Reakcja z kwasem: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Reakcja z zasadą: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Charakter chemiczny: ............................................................................................................................ Zadanie 20. (1 pkt) Napisz reakcje kondensacji, w której powstanie dipeptyd Ala–Ala. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 21. (1 pkt) Napoje regenerujące zawierają między innymi węglowodany: glukozę, fruktozę, sacharozę. Które z tych cukrów są cukrami prostymi, a które złoŜonymi? Cukry proste: ........................................................................................................................................ Cukry złoŜ one: ...................................................................................................................................... Zadanie 22. (2 pkt) Oblicz, ile kilogramów sacharozy naleŜy poddać hydrolizie, aby otrzymać 5 kilogramów fruktozy. ZałóŜ, Ŝe reakcja przebiega ze 100% wydajnością. Zadanie 23. (2 pkt) Dany jest wzór węglowodoru CH2=CH–CH2–CH2–CH3. Przedstaw (półstrukturalnie) po jednym przykładzie jego homologu i izomeru. Homolog: Izomer:	<urn:uuid:b70f9d8e-97c6-4dc8-885d-7c3d7b9cc44b>	finepdfs	3.947266	CC-MAIN-2017-39	http://storage.arkuszematuralne.pl/arkusz_chemia_poziom_p_rok_2007_607.pdf	2017-09-23T19:59:02Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-39/segments/1505818689775.73/warc/CC-MAIN-20170923194310-20170923214310-00296.warc.gz	331,091,078	0.902892	0.978421	0.978421	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 842, 3082, 4393, 5869, 8172, 10600, 12031, 14706, 14870 ]	1	1
PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu RESEARCH PAPERS of Wrocław University of Economics 235 Strategie i logistyka w sektorze usług. Strategie na rynku TSL Redaktorzy naukowi Jarosław Witkowski Urszula Bąkowska-Morawska Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2011 Recenzenci: Elżbieta Gołembska, Danuta Kempny, Jerzy Kubicki, Maria Nowicka-Skowron Redaktor Wydawnictwa: Barbara Majewska Redaktor techniczny: Barbara Łopusiewicz Korektor: Justyna Mroczkowska Łamanie: Comp-rajt Projekt okładki: Beata Dębska Publikacja jest dostępna w Internecie na stronach: www.ibuk.pl, The Central and Eastern European Online Library www.ceeol.com, a także w adnotowanej bibliografii zagadnień ekonomicznych BazEkon http://kangur.uek.krakow.pl/bazy_ae/bazekon/nowy/index.php Informacje o naborze artykułów i zasadach recenzowania znajdują się na stronie internetowej Wydawnictwa www.wydawnictwo.ue.wroc.pl Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody Wydawcy © Copyright by Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 ISSN 1899-3192 ISBN 978-83-7695-236-9 Wersja pierwotna: publikacja drukowana Druk: Drukarnia TOTEM Spis treści Wstęp ............................................................................................................... 11 36 Część 2. Rynek transportu morskiego i lotniczego 73 95 Strategie i logistyka w sektorze usług. Strategie na rynku TSL Zuzanna Kłos Uniwersytet Szczeciński FUNKCJONOWANIE I PERSPEKTYWY ROZWOJU LOTNICZYCH PRZEWOZÓW TOWAROWYCH W POLSCE Streszczenie: Dynamiczny rozwój transportu lotniczego umożliwia rozwój gospodarczy danego regionu i kraju. W krajach europejskich największy wzrost jest widoczny w przewozach pasażerskich. Przewozy towarowe należą obecnie do tego segmentu rynku, który bardziej niż przewozy pasażerskie jest podatny na zmiany gospodarcze. W porównaniu z pozostałymi gałęziami transportu – transport lotniczy stanowi zaledwie 0,1% udziału przewozu towarów na świecie. Statystyki i prognozy nie wykazują, aby miało się to zmienić. Przedstawione w artykule informacje dotyczą towarowego ruchu lotniczego. Pokrótce został opisany rynek światowy, lecz autorka skoncentrowała się głównie na rynku polskim. Wskazane są podstawowe statystyki dotyczące ruchu lotniczego oraz plany inwestycyjne w zakresie rozbudowy infrastruktury lotniczej. Słowa kluczowe: transport lotniczy, lotnicze przewozy towarowe, transport w Polsce. 1. Wstęp Lotniczy transport ładunków nabiera coraz większego znaczenia w rozwoju gospodarki. Uwzględniając postulaty użytkowników transportu, można powiedzieć, że spełnia on warunek prędkości, bezpieczeństwa, niezawodności i kompleksowości obsługi. Niestety, w małym stopniu pokrywa się z realizacją postulatu masowości i taniości, co powoduje, że tą gałęzią transportu najczęściej przewożone są towary o dużej wartości, niewielkiej masie jednostkowej, ale wymagające szybkiego transportu na duże odległości. Nowoczesne porty lotnicze obsługujące ruch cargo mają na tyle rozwiniętą infrastrukturę, że postulat bezpośredniości również nie stanowi problemu. Duże huby lotnicze są połączone z bocznicami kolejowymi bądź punktami przeładunkowymi dla transportu samochodowego. Działając w oparciu o tego typu połączenia międzygałęziowe, lotniczy transport ładunków jest ważnym ogniwem w handlu światowym. ISSN 1899-3192 Zainteresowanie potencjalnych inwestorów, zagranicznych i krajowych, chcących budować swoje centra produkcyjne, logistyczne czy dystrybucyjne w bliskim sąsiedztwie portów, jest spowodowane przede wszystkim sprawnie działającą obsługą ładunków w portach lotniczych, nie za wysokimi kosztami obsługi naziemnej i dogodnymi połączeniami z głównymi szlakami transportowymi. Tego typu działania poprawiają konkurencyjność danego regionu czy kraju, wpływają na wzrost zatrudnienia oraz mają udział w rozwoju gospodarczym danego kraju. Wciąż rośnie popyt na lotnicze przewozy cargo i coraz większą wagę przykłada się do inwestycji terminalowych w portach lotniczych. 2. Ładunki przewożone transportem lotniczym Transport lotniczy charakteryzuje się tym, że za jego pomocą przewożone są zazwyczaj ładunki wymagające szybkiej dostawy i wrażliwe na uszkodzenia. Samoloty pasażerskie mogą zabierać od 2 do 12 ton ładunku, natomiast samoloty towarowe, zależnie od typu, od 40 do 250 ton. Masa ładunku zabieranego na pokład samolotu jest uzależniona od odległości, na jaką ma on być przetransportowany. Im dalsza odległość, tym większe są ograniczenia w odniesieniu do wagi towaru, gdyż większa masa paliwa powoduje zmniejszenie ładowności. Na ograniczenia przewozów samolotami wpływa też sama konstrukcja samolotów, która po pierwsze, ogranicza przewóz ładunków ponadgabarytowych lub zbyt ciężkich, a po drugie, wymaga zastosowania odpowiednich kontenerów lotniczych, które swoim kształtem odpowiadają krzywiznom kadłuba. Dodatkowo utrudnienie stanowią: konieczność korzystania z usług dowozowych i odwozowych z portu lotniczego, jak również wysokie koszty przemieszczania transportowanych przesyłek. Jednakże w tym przypadku można zaobserwować efekt skali, gdyż koszty te ulegają zmniejszeniu wraz ze wzrostem odległości, na jaką są transportowane. Towarowe przesyłki lotnicze ze względu na warunki obsługi można podzielić na dwie grupy 1 : a) przesyłki zwykłe (typowe) – czyli normalne towary, bez zadeklarowanej dużej wartości i niewymagające specjalnej obsługi podczas załadunku i wyładunku; b) przesyłki wymagające specjalnej obsługi (specjalne) – czyli takie, które wymagają szczególnych warunków obsługi. Należą do nich towary o zadeklarowanej wartości minimum 1000 USD za 1 kg (złoto, banknoty, kamienie szlachetne, biżuteria itd.), przesyłki niebezpieczne, żywe zwierzęta, poczta dyplomatyczna, zwłoki i prochy ludzkie, przesyłki ciężkie, przesyłki łatwo psujące się, leki ratujące życie, części do unieruchomionego samolotu. 1 J. Hawlena, Determinanty kształtowania cen usług transportowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2004, s. 221. Różnorodność towarów przewożonych drogą lotniczą jest bardzo duża, ale o wyborze środka transportu decyduje podatność transportowa danego towaru, dlatego też w transporcie lotniczym najczęściej są przewożone takie ładunki, jak: – farmaceutyki; – przesyłki pocztowe; – produkty bardzo delikatne (np. luksusowe szkła, bombki, zastawy); – części samochodowe; – narzędzia chirurgiczne i sprzęt medyczny; – wysokowartościowe przedmioty RTV i AGD. 3. Lotnicze przewozy towarowe na świecie Główną część infrastruktury lotniczej stanowią porty lotnicze. Z opublikowanego raportu organizacji ACI (Airports Council International) wynika, że w 2009 r. porty lotnicze świata obsłużyły 79,8 mln ton ładunków, nie uwzględniając bagażu pasażerów. Największy udział w rynku miały porty Ameryki Północnej, Europy oraz Azji i Pacyfiku. Udział poszczególnych regionów nie jest zrównoważony, wynika to głównie z poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych państw. W ścisłej czołówce światowej znajdują się następujące porty: Memphis, Hongkong, Szanghaj, Incheon, Anchorage, Louisville, Dubaj, Frankfurt, Tokio i Singapur (tab. 1). Tabela1. Ranking największych portów lotniczych (obsługa ładunków w tys. ton w roku 2009) Źródło: opracowanie własne na podstawie: Cargo Traffic 2009 FINAL, www.aci.aero oraz Statystyki i analizy Urzędu Lotnictwa Cywilnego, www.ulc.gov.pl (10.08.2011). Na rynku europejskim przeładowano 15,4 mln ton ładunków (co stanowi 19,3% całości światowej obsługi). Największe lotniska cargo to Paryż – Charles de Gaulle, Frankfurt, Amsterdam i Londyn − Heathrow 2 . 2 Tamże. 4. Lotnicze przewozy towarowe w Polsce Lotniczy ruch towarowy w Polsce nie jest dotychczas rozwinięty. Spośród 11 działających portów lotniczych praktycznie tylko 9 obsługuje ruch towarowy, natomiast port lotniczy w Łodzi i Zielonej Górze wykazuje znikomy ruch cargo. Największa część ładunków jest obsługiwana przez centralny port lotniczy w Warszawie. Dostępne w miarę kompleksowe dane, obejmujące wszystkie porty lotnicze, dotyczą roku 2009 i 2010. Dane statystyczne dotyczące przewozów towarowych w Polsce w latach 2005-2010 wskazują na wzrost i rozwój tego rynku przewozów lotniczych − poza jednokrotnym spadkiem między rokiem 2008 a 2009, co było spowodowane kryzysem gospodarczym. Tabela 2. Tonaż obsłużonych przesyłek w polskich portach lotniczych w latach 2005-2010 (w kg) Źródło: opracowanie własne na podstawie: Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. W 2010 r. odczuwalny już był lekki wzrost (w odniesieniu do lat kryzysu po 2008 r.). Zauważalne są zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym tendencje wzrostowe. Zwiększyła się dynamika operacji lotniczych. Wielkość ta wzrosła z 71 tys. ton w roku 2009 do 80,9 tys. ton w roku 2010, tj. o prawie 14%, po blisko 15-procentowym spadku w roku 2009. Wspomniany wzrost związany jest wyłącznie z przewozem lotniczym ładunków, który osiągnął dynamikę 26,5%. Tak gwałtowny wzrost umożliwił odrobienie strat wywołanych przez kryzys gospodarczy, który dotknął również segment przewozów lotniczych. Zdecydowanie najszybciej przewóz przesyłek rósł w porcie lotniczym Katowice-Pyrzowice (dynamika 50,8%) 3 . Tabela 3. Tonaż przesyłek obsłużonych w polskich portach lotniczych w roku 2010 Źródło: opracowanie własne na podstawie www.ulc.gov.pl (10.08.2011). 3 Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. Zauważalny jest duży wzrost w ładunkowych przewozach lotniczych, notowany od 2005 r. Wzrost liczby obsłużonych przesyłek ogółem w roku 2010, w porównaniu z 2005, wyniósł 38%. W 2010 r. w krajowych portach lotniczych obsłużono 80,9 tys. t ładunków. Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina w Warszawie obsłużył największą część, tj. 55,6 tys. t, co stanowi udział w wysokości 68,7%. Porty regionalne w sumie obsłużyły ładunki o masie 25,2 tys. t, co daje pozostałe 31,3% udziału. Największy udział wśród portów regionalnych miał Port Lotniczy w Katowicach, obsługując 11,4 tys. ton (14,1%). Udział pozostałych portów był mniejszy i mocno zróżnicowany, co pokazano w tabeli 3 4 . 5. Inwestycje w polskich portach lotniczych Sieć portów lotniczych w Polsce jest prawie sześć razy rzadsza niż w większości rozwiniętych krajów Europy Zachodniej 5 . Wielu mieszkańców Polski dzielą bardzo duże odległości do portów lotniczych i jednocześnie jest to problem połączeń transportowych. Programy rozwoju sieci lotnisk regionalnych są związane głównie ze wzrastającym ruchem pasażerskim. Sprawa lotniczego transportu ładunków jest wciąż pomijana, ale jak wynika z doświadczeń krajów zachodnioeuropejskich, również w Polsce można spodziewać się coraz większego popytu na usługi przewozu ładunków drogą powietrzną. Wiąże się z tym wzbogacanie i rozbudowa istniejącej infrastruktury, jak również dostosowanie portów lotniczych do sprawnej obsługi różnego typu samolotów stricte towarowych. Najlepiej przystosowanym portem do obsługi ładunków jest Centralny Port Lotniczy w Warszawie. Jednak statystyki wskazują na utratę części przewożonych ładunków na rzecz portów regionalnych. Wzrostowi znaczenia portów regionalnych sprzyja również zainteresowanie i pomoc ze strony samorządów terytorialnych, które coraz bardziej doceniają korzyści ekonomiczne płynące z rozwoju portów lotniczych. Dobrze zarządzany i sprawnie funkcjonujący port przyciąga wielu inwestorów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Efektem tego rozwoju jest wzrost gospodarczy, wzrost liczby miejsc pracy, bezpośrednie i pośrednie zasilanie z budżetu samorządowego. Aktywizacji portów lotniczych sprzyja również polityka Unii Europejskiej, która dopuszcza pomoc publiczną na rozbudowę i modernizację portów lotniczych i oferuje udział własnych funduszy w finansowaniu takich inwestycji, preferując przy tym porty lokalne/regionalne celem odciążenia tych największych. Poniżej zostaną zaprezentowane plany inwestycyjne poszczególnych portów lotniczych Polski, dotyczące bezpośrednio portów lotniczych (budynki, pasy startowe) oraz dostępu do nich. W dużej mierze rozbudowa polskich portów lotniczych 4 Żadnej działalności nie prowadziły w 2010 r. porty Szczytno-Szymany oraz Zielona GóraBabimost. 5 W. Rydzkowski, K. Wojewódzka-Król (red.), Transport, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 132. zależy od włączenia ich do Transeuropejskiej Sieci Transportowej (TEN-T), co umożliwia dofinansowanie inwestycji z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) do roku 2015. Wartość tych inwestycji to 4,726 mld zł, z czego dofinansowanie unijne wyniesie 1,274 mld zł. 5.1. Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina – Warszawa-Okęcie Wartość inwestycji dla centralnego portu lotniczego wynosi 1 mld 236 mln zł, z czego dofinansowanie z UE to 148 mln zł (w tym 146 mln zł – POIiŚ). Największe nakłady są przeznaczone na integrację terminalu 1 z terminalem 2 (150 mln zł), budowę systemu paliwowego Hydrant (120,2 mln zł) oraz modernizację dróg startowych (92 mln zł). Brakuje wykazu inwestycji bezpośrednio związanych z rozbudową czy modernizacją terminalu cargo, jednakże pośrednie działania wpływające na efektywność jego funkcjonowania, a opisane w planie inwestycyjnym do 2013 r., to: modernizacja dróg startowych, modernizacja nawierzchni (26,5 mln zł), budowa drogi kołowania (10 mln zł) oraz modernizacja systemu łączności (13 mln zł). Nakłady finansowe umożliwiające lepszy dojazd do lotniska to 7,4 mln zł przeznaczone na rozbudowę układu drogowego prowadzącego do terminali 6 . 5.2. Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka Nakłady inwestycyjne przeznaczone na rozwój lotniska w Rzeszowie to 480 mln zł, z czego środki unijne to 182 mln zł (102 mln zł z POIiŚ). Największy udział w planach inwestycyjnych ma rozbudowa terminalu pasażerskiego (85,8 mln zł), następnie budowa i częściowa modernizacja drogi równoległej szybkiego zejścia (73,32 mln zł) oraz remont płyty postojowej samolotów wraz z infrastrukturą towarzyszącą (37,05 mln zł). Inwestycje związane z rozwojem ruchu cargo dotyczą budowy terminalu cargo wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną, na co przeznaczono 12,87 mln zł. W rzeszowskim porcie dużo uwagi poświęca się ciągłej rozbudowie i modernizacji, co związane jest z posiadaniem najdłuższej drogi startowej (3200 m) oraz wysokiej klasy systemu pomocy świetlno-nawigacyjnej do lądowania. Takie wyposażenie umożliwia przyjmowanie wszystkich rodzajów samolotów, także szerokokadłubowego B747 7 . 5.3. Port Lotniczy Zielona Góra-Babimost Potrzeby inwestycyjne tego portu oszacowano na 37,59 mln zł. 12 mln zł przeznaczono na rozbudowę terminalu odpraw pasażerskich, kolejne inwestycje to moder- 6 Program rozwoju sieci lotnisk i lotniczych urządzeń naziemnych, Ministerstwo Transportu, Warszawa 2007, s. 213. 7 Tamże, s. 214. nizacja oświetlenia nawigacyjnego dróg kołowania (6 mln zł) i zakup oraz instalacja pomocy nawigacyjnej (4,5 mln zł). Nakłady finansowe przeznaczone na rozwój ruchu towarowego (notabene dla portu, w którym nie odbywa się typowy lotniczy ruch towarowy) to 800 tys. zł na modernizację budynku odpraw cargo. Województwo lubuskie przewiduje powstanie w tym porcie intermodalnego centrum tranzytowego, powiązanego z liniami kolejowymi sieci AGC i AGTC oraz autostradą łączącą Bałtyk z Adriatykiem i Morzem Czarnym 8 . 5.4. Port Lotniczy im. Henryka Wieniawskiego Poznań-Ławica Łączna wartość inwestycji wynosi 326 mln zł, z czego 143 mln zł to dofinansowanie unijne (111 mln zł POIiŚ). Brak jest bezpośrednich inwestycji związanych z modernizacją terminali cargo. Mimo to pośrednio związane są z tym takie inwestycje, jak budowa układu komunikacyjnego (74 mln zł), budowa równoległej drogi kołowania (19 mln zł), a także wydłużenie, wzmocnienie i remont drogi startowej (37,5 mln zł). Rozbudowa lotniska jest związana głównie ze zwiększonym ruchem pasażerskim, co będzie realizowane poprzez rozbudowę terminalu pasażerskiego 9 . 5.5. Port Lotniczy im. Lecha Wałęsy Gdańsk Inwestycje do roku 2013 wyniosą 396 mln zł, z czego 183 mln zł pochodzi z funduszy europejskich (178 mln zł – POIiŚ). Najwięcej pieniędzy zostanie przeznaczonych na budowę nowego terminalu pasażerskiego (135 mln zł), następnie na budowę drogi kołowania (44 mln zł) modernizację drogi startowej wraz z systemem oświetlenia nawigacyjnego (26 mln zł). Plany związane z rozbudową lotniska pod względem przewozu ładunków to budowa nowego terminalu cargo, przewidziana na lata 2012-2013 (44,1 mln zł) oraz przebudowa istniejącego terminalu cargo wraz z wykonaniem elewacji (1,2 mln zł) 10 . 5.6. Port Lotniczy im. NSZZ Solidarność Szczecin-Goleniów Na sprostanie wymaganiom inwestycyjnym lotniska przeznaczono 143 mln zł, przy czym wkład unijny to 56 mln zł z POIiŚ. Brakuje bezpośrednich inwestycji cargo, jednakże na uwagę zasługuje przeznaczenie 11,5 mln zł na opracowanie koncepcyjne, fazę projektową i wykonanie odgałęzienia linii kolejowej Szczecin-Dąbie – Świnoujście do lotniska. Z pozostałych inwestycji duże znaczenie ma remont drogi startowej oraz dróg kołowania (32 mln zł), rozbudowa płyty postojowej (21 mln zł), jak również wykonanie drogi szybkiego zejścia z drogi startowej (8,55 mln zł). 8 Tamże. 9 Tamże, s. 215. 10 Tamże, s. 216. 5.7. Port Lotniczy im. M. Kopernika Wrocław-Strachowice Inwestycje dla tego portu określone są na 457 mln zł, przy czym 147 mln zł to środki unijne (142 mln zł − POIiŚ). Do głównych zadań należy rozbudowa terminali pasażerskich, parkingów, dróg kołowania oraz dróg startowych. W planach jest budowa dróg szybkiego zejścia oraz nowoczesnych systemów nawigacyjnych. Inwestycje obejmują również rozbudowę infrastruktury drogowej łączącej port lotniczy z centrum Wrocławia i innymi miejscowościami Dolnego Śląska. Brak jest konkretnych inwestycji związanych z ruchem towarowym 11 . 5.8. Port Lotniczy im. Jana Pawła II Kraków-Balice Potrzeby inwestycyjne tego portu wynoszą 997 mln zł, z czego 248 mln zł to unijne dofinansowanie (223 mln zł – POIiŚ). Nie przewidziano inwestycji w terminal cargo. Najwięcej pieniędzy zostanie przeznaczonych na realizację budowy nowego terminalu 2 wraz z płytą postojową (323,6 mln zł), rozbudowę terminalu pasażerskiego (205 mln zł) oraz rozbudowę istniejącej infrastruktury lotniskowej: przedłużenie drogi startowej, nowych dróg kołowania i szybkiego zejścia (195,2 mln zł). Przebudowa układu komunikacyjnego (budowa stacji szynobusu) w pobliżu lotniska będzie kosztowała 15 mln zł. 5.9. Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice Port w Katowicach w ramach nowych inwestycji do roku 2013 przeznaczył na rozwój inwestycyjny 751 mln zł, z czego 167 mln zł to unijne dofinansowanie (164 mln zł – POIiŚ). Największa część tych środków ma przypaść na rozbudowę i modernizację płyty oraz obiektów lotniskowych (421 mln zł), kolejna inwestycja to rozbudowa terminalu pasażerskiego (230 mln zł). Projekty związane z transportem ładunków koncentrują się wokół rozbudowy i unowocześnienia terminalu cargo, co ma kosztować 10 mln zł 12 . 5.10. Port Lotniczy im. W. Reymonta Łódź Inwestycje tego portu oszacowane zostały na 188 mln zł. Jako że lotnisko to nie obsługuje ruchu towarowego, brakuje jakichkolwiek inwestycji z tym związanych. Planowana jest rozbudowa terminalu pasażerskiego i płyty postojowej, która będzie mogła zmieścić cztery samoloty B737 (165 mln zł). Wśród grupy tych inwestycji znajduje się również uruchomienie połączenia portu z miastem linią szyno- 11 Stan i perspektywy rozwoju regionalnych portów lotniczych w Polsce, „Przegląd Komunikacyjny" 2008, nr 7-8. 12 Program rozwoju…, s. 217. busu. Dodatkowo ma być wybudowana nowa wieża kontroli lotów, a lotnisko zostanie wyposażone w nowoczesne systemy nawigacyjne (10,5 mln zł) 13 . Tabela 4. Nakłady inwestycyjne polskich portów lotniczych (w mln zł) Źródło: opracowanie własne. Powyższe informacje i dane z tabeli 4 potwierdzają tezę o szybkim rozwoju lotnictwa cywilnego w Polsce i związaną z nim potrzebą nowych inwestycji. Głównym źródłem finansowania funkcjonowania i rozwoju infrastruktury transportu lotniczego w Polsce pozostaną opłaty lotniskowe i nawigacyjne pobierane od jej użytkowników. Możliwe jest również wsparcie z zewnątrz poprzez korzystanie ze środków publicznych, takich jak budżet państwa czy środki unijne. Takie sytuacje powinny być jasno określone i zgodne z unijnymi zasadami korzystania z pomocy publicznej. Do momentu wstąpienia Polski do Unii inwestycje lotnicze w Polsce nie były finansowane z jej środków (z wyjątkiem środków tzw. Instrumentu Finansowego Schengen). Możliwość wykorzystania środków unijnych na lata 2007-2013 jest wielką szansą dla polskich portów lotniczych. Polityka Unii Europejskiej w zakresie lotnictwa ograniczy wpływ PPL jako głównego inwestora rozwoju infrastruktury, a będzie kładła nacisk na większy udział kapitału prywatnego 14 . 6. Podsumowanie Wykorzystanie transportu lotniczego, jak to opisano w artykule, wiąże się z silniejszą pozycją konkurencyjną danego regionu. Lokalizacja portu lotniczego, jego oferta usługowa oraz skomunikowanie go z innymi gałęziami transportu może dawać wymierne korzyści zarówno danemu regionowi, jak również gospodarce państwa. Ważne jest umożliwianie i wspieranie rozwoju towarowych przewozów lotniczych. Odnosi się to zarówno do zarządców portów i linii lotniczych, jak i do władz państwowych odpowiedzialnych za rozwój transportu. Inwestycje związane z remontem, rozbudową czy budową nowych terminali do obsługi ładunków powinny również wpisać się w plan działań dotyczących rozwoju 13 Stan i perspektywy…, s. 9. 14 Program rozwoju…., s. 51. danego portu. Każde lotnisko powinno posiadać indywidualną strategię rozwoju uwzględniającą infrastrukturę, którą lotnisko dysponuje, oraz obszar, jaki obsługuje. Mimo znikomego udziału transportu lotniczego w transporcie ładunków ogółem nie należy pomijać tej gałęzi transportu. Jak wspomniano, należy mieć na uwadze specyfikę funkcjonowania transportu lotniczego i rodzaju ładunków, które ku niemu ciążą. Dlatego też ważne jest, aby zarządy portów lotniczych koncentrowały się nie tylko na rozwoju przewozu i obsługi pasażerów, ale również ładunków, i były do tego odpowiednio wyposażone. Literatura ACI releases World Airport Traffic Report 2009, www.airports.org. Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. Cargo Traffic 2009 FINAL, www.aci.aero. Hawlena J., Determinanty kształtowania cen usług transportowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2004. Program rozwoju sieci lotnisk i lotniczych urządzeń naziemnych, Ministerstwo Transportu, Warszawa 2007. Rydzkowski W., Wojewódzka-Król K. (red.), Transport, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008. Stan i perspektywy rozwoju regionalnych portów lotniczych w Polsce, „Przegląd Komunikacyjny" 2008, nr 7-8. Statystyki i analizy Urzędu Lotnictwa Cywilnego, www.ulc.gov.pl. FUNCTIONING AND PERSPECTIVES OF DEVELOPMENT OF AIR CARGO IN POLAND Summary: Dynamic development of air transport enables the economic growth of a region and a country. In European countries the biggest increase can be observed in passenger transport. Freight transport is this part of the market which is more likely to be affected by economic changes than passenger transport. In comparison to other branches of transport – air transport represents only 0.1% of market share of the world freight. Statistics and forecasts do not show any changes in that matter. The information described in the article concerns air cargo. World air cargo has been described briefly, but the author has concentrated mainly on the Polish market. Basic statistics has been shown as well as investment plans concerning air infrastructure development. Keywords: air transport, air cargo, transport in Poland.	<urn:uuid:26e9ddd2-06b6-4acb-a536-b49c0db3746d>	finepdfs	2.904297	CC-MAIN-2021-43	https://www.dbc.wroc.pl/Content/17695/PDF/Klos_Funkcjonowanie_i_Perspektywy_Rozwoju_Lotniczych_Przewozow_2011.pdf	2021-10-25T14:27:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323587711.69/warc/CC-MAIN-20211025123123-20211025153123-00303.warc.gz	871,887,925	0.997384	0.999806	0.999806	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 309, 1197, 1338, 1388, 1396, 3397, 6084, 7669, 9560, 12416, 14878, 17299, 19632, 21642, 23874 ]	1	0
Tygodnik Gospodarczy PIE 25 lutego 2021 r. Pakiety odbudowy sposobem na wyjście z kryzysu Bieżące wydanie tygodnika jest poświęcone Planowi Odbudowy dla Europy po pandemii COVID-19. To największy w dziejach Unii Europejskiej pakiet inwestycji, który ma na celu digitalizację i transformację energetyczną europejskich gospodarstw [1]. 26.02.br. ruszają w Polsce konsultacje społeczne krajowych programów powiązanych z europejskim planem. Plan Odbudowy dla Europy to fundamentalna zmiana w podejściu do polityki fiskalnej w Unii Europejskiej. Od kilku miesięcy od czołowych europejskich polityków i ekonomistów słyszymy: moment wychodzenia z kryzysu nie jest dobry na oszczędzanie; państwo powinno pomóc gospodarce wrócić na właściwe tory. To lekcja, którą europejskie elity odrobiły po poprzednim kryzysie. Wówczas polityka oszczędności sprawiła, że Europa wpadła w druga falę kryzysu i została w tyle za mniej konserwatywnymi gospodarczo Stanami Zjednoczonymi. Tym razem ma być inaczej – 750 mld EUR rozpisane na niecałe trzy lata ma być dla UE impulsem, który pozwoli szybko przywrócić wysoki i trwały wzrost gospodarczy. Akt porzucenia konserwatyzmu fiskalnego w Europie szybko stracił na atrakcyjności po zapowiedzi pakietu fiskalnego Joe Bidena. 1,9 bln USD przeznaczone na rozwój usług i infrastruktury publicznej, zasiliki oraz bezwarunkowe transfery – to robi wrażenie. Do tego stopnia, że nawet w gronie zwolenników ekspansywnej polityki fiskalnej (jak Larry Summers czy Olivier Blanchard) pojawiły się obawy, że impuls będzie zbyt duży i doprowadzi do przegrzania gospodarki. Czyli po łudzku mówiąc – skończy się wysoką inflacją. Skąd te obawy? Wartość pakietu Bidena wraz z innymi działaniami ponad trzykrotnie przewyższa szacowaną lukę PKB w USA. Dla porównania, unijny impuls ma wynieść „tylko” niespełna 70 proc. luki. Czy europejski konserwatyzm tym razem nam się opłaci? Nawet jeśli europejski impuls będzie mniejszy, to pieniędze do wydania w krótkim czasie i tak będzie rekordowo dużo. I tu dochodzimy do głównego wyzwania związanego z Planem Odbudowy dla Europy: pieniędze trzeba wydać nie tylko dobrze, ale też szybko! Im szybciej, tym lepiej. Dodatkowy impuls będzie najbardziej potrzebny nie w 2023 r. (przynajmniej mamy taką nadzieję), tylko w latach 2021 i 2022. A wydatkowanie środków unijnych nigdy nie było szybkim procesem (nie tylko w Polsce). Największa obawa dotycząca Planu Odbudowy jest więc taka, że „zjedzą” go procedury – coż, co na pewno nie wydarzy się w USA. „Nowa Europa będzie bardziej przyjazna dla środowiska, bardziej cyfrowa i odporniejsza na kryzysy” – czytamy na stronie Komisji Europejskiej w zapowiedzi Planu Odbudowy. O ile z względną odpornością na kryzysy nie mieliśmy w Polsce w ostatnich latach problemu, o tyle dwa inne wyraźnie podkreślone priorytety Planu – środowisko i klimat oraz gospodarka cyfrowa – to nasze znane bolączki. Mamy jedną z największych w UE odległości od celu jakim jest neutralność klimatyczna i jedne z najgorszych kompetencji cyfrowych wśród obywateli (zwłaszcza starszych). Plan Odbudowy dla Europy idealnie trafia w nasze potrzeby. Kluczowe jest jak najszybsze rozpoczęcie realizacji projektów, tak żeby wydatkowane pieniądze rozpięły gospodarkę po kryzysie. To może wyznaczyć nam ścieżkę rozwoju na całą najbliższą dekadę. [1] Dokładny przegląd struktury poszczególnych funduszy związanych z planem można znaleźć w „Miesięczniku Makroekonomicznym PIE”, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2021/01/Miesięcznik-Makro_12-20.pdf#page=4 [dostęp: 23.02.2021]. (JS) Unia Europejska potrzebuje impulsu rozwojowego → Europejskie gospodarki będą rozwijać się wolniej na tle Stanów Zjednoczonych oraz państw azjatyckich. Niedostateczna innowacyjność stwarza ryzyko stagnacji – problemem są niskie wydatki na badania B+R oraz niedobór umiejętności cyfrowych w niektórych regionach wspólnoty. Plan Odbudowy dla Europy i z nim związane programy krajowe mają przeciwdziałać potencjalnemu zapóźnieniu. → Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) prognozuje, że PKB Unii Europejskiej w latach 2019-2025 wzrośnie łącznie o 5 proc. [2]. Straty wynikające z pandemii zostaną odrobione dopiero po 2022 r. Perspektywy wzrostu UE są słabsze na tle Stanów Zjednoczonych oraz pozostałych gospodarek rozwiniętych. Analitycy MFW prognozują, że wartość wspomnianych bloków wzrośnie kolejno o 8 i 11 proc. Europa będzie też tracić przewagę na tle państw azjatyckich – te według funduszu gospodarki bloku ASEAN do 2025 r. urosną o 27 proc., Indie o 31 proc., a Chiny o 37 proc. → Jednym z problemów Unii Europejskiej jest niedostateczna innowacyjność. Średnie nakłady na badania i rozwój oscylują w UE wokół 2,2 proc. PKB. To podobna wartość do Chin, jednak zdecydowanie niższa niż w Stanach Zjednoczonych (2,8 proc.), Japonii (3,2 proc.) czy Korei Południowej (4,8 proc.). Obserwujemy wyraźne rozwarstwienie między krajami nordyckimi a gospodarkami Południa i Europy Środkowo-Wschodniej. Podczas gdy w Niemczech łączna wartość nakładów sięga 3,2 proc. PKB, w Polsce, we Włoszech czy Hiszpanii jest o prawie 2 pkt. proc. niższa. Wykres 1. Mniej cyfrowe gospodarki z większym wsparciem z instrumentów odbudowy Uwaga: wyższa wartość indeksu DESI oznacza lepiej przystosowane społeczeństwo cyfrowe, kraje oznaczyliśmy za pomocą kodów ISO. Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych KE. Brak spójności widać także w przypadku umiejętności cyfrowych. Komisja Europejska prowadzi ranking gospodarki i społeczeństwa cyfrowego (The Digital Economy and Society Index – DESI [3]) obrazujący dostępność szerokopasmowego internetu, poziom umiejętności komputerowych społeczeństwa oraz powszechność e-commerce i usług cyfrowych. Poziomy Indeksu w państwach skandynawskich oscylują wokół 7 tys., w Europie Zachodniej 5,5–6,5 tys., a w państwach Południa i Wschodu najczęściej nie przekraczają 5 tys. Różnica ma kilka przyczyn. Po pierwsze odsetek osób aktywnie korzystających z internetu we wschodnich i południowych gospodarzkach jest o około 10 pkt. niższy niż na północy kontynentu. Znacznie mniej zaawansowane jest również wykorzystywanie danych i infrastruktury ICT przez przedsiębiorstwa. Pakiet odbudowy ma pozwolić nadrobić zaległości słabszym regionom. Alokacja środków jest najwyższa w krajach o mniejszych możliwościach cyfrowych (wykres 1) – w przypadku Bułgarii czy Grecji wartość grantów sięga 10 proc. PKB, dla pozostałych państw Europy Środkowo-Wschodniej – 4–6 proc. Według pierwotnych deklaracji połowa środków alokowanych w ramach grantów ma wspierać digitalizację bądź przeciwdziałanie ociepleniu klimatu. [2] Obliczenia własne PIE na podstawie stycznioowej aktualizacji raportu World Economic Outlook, https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2021/02/26/2021-world-economic-outlook-update [dostęp: 23.02.2021]. [3] The Digital Economy and Society Index (DESI), https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/digital-economy-and-society-index-desi [dostęp: 23.02.2021]. (Kto szybciej upora się z COVID-owym kryzysem? Programy odbudowy w UE i USA Stany Zjednoczone i Unia Europejska to dwa gospodarcze mocarstwa, które w 2021 r. planują wdrożenie programów gospodarczej odbudowy. O ich skuteczności zadecyduje skala, alokacja, efektywność wydatkowania środków, jak również skuteczność w zakresie zwalczania pandemii COVID-19. Amerykański Plan Odbudowy (American Rescue Plan) zaproponowany przez prezydenta Bidena zaktualizowany na 2022 r. (i ew. 2022 r.) impuls fiskalny o wartości 1,9 mld USD. Składają się na niego m.in. dodatkowe bezpośrednie transfery gotówkowe w wysokości 1400 USD na osobę (425 mld USD, ok. 2 proc. PKB), fundusz wsparcia lokalnego (350 mld USD), zwiększenie i wydłużenie okresu wyplatania zasiłków dla bezrobotnych (300 mld USD), ulgi podatkowe na dzieci i dodatkowe urlopy zdrowotne (200 mld USD), dodatkowe finansowanie dla szkół (170 mld USD), gwarancje kredytowe dla firm (50 mld USD) i podniesienie minimalnego wynagrodzenia. Jeśli dodamy do tego wartość pakietu pomocowego (900 mld USD), podpisanego w grudniu 2020 r. przez prezydenta Trumpa, łączna wartość stymulacji fiskalnej może wynieść 2,8 bln USD. Plan Bidena jest obecnie procedowany w Kongresie, który zadecyduje o jego ostatecznym kształcie. Unia Europejska przewiduje dużo mniejsze środki na odbudowę po pandemii COVID-dowej. Największe wsparcie kierowane bezpośrednio do państw ma być dystrybuowane za pomocą Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W 2021 r. i 2022 r. kraje mają z niego otrzymać 470,3 mld EUR, z czego te ze strefy euro – 364,6 mld EUR. Środki wydawane w ramach krajowych programów odbudowy mają być w przynajmniej 37 proc. przeznaczone na wydatki związane z ochroną klimatu, a 20 proc. – z cyfrową transformacją [4]. Oprócz wskazanej wyżej kwoty, państwa Unii będą również we własnym zakresie wdrażać polityki publiczne wspierające wychodzenie z kryzysu. Wśród amerykańskich ekonomistów panuje powszechna zgodna co do konieczności silnego publicznego stymulowania gospodarki. Spory dotyczą jedynie jego skali. Były Sekretarz Stanu w administracji Obamy – Larry Summers i były Główny Ekonomista Międzynarodowego Funduszu Walutowego – Olivier Blanchard [5] wskazują na możliwość przegrzania amerykańskiej gospodarki. Przy pełnym wdrożeniu Planu Bidena impuls będzie trzykrotnie większy niż luka PKB (różnica między PKB potencjalnym a realnym). Może to doprowadzić do szybkiego wzrostu inflacji i konieczności podnoszenia stóp procentowych, co mogłoby skończyć się kolejnym kryzysem gospodarczym. Summers sugeruje zarazem, żeby część środków przeznaczyć na inwestycje infrastrukturalne, które mają większy efekt mnożnikowy, a ich realizacja jest bardziej rozłożona w czasie, co pozwoli na bardziej gradualne wsparcie gospodarki. Na przeciwnym stanowisku stoi laureat ekonomicznego Nobla – Paul Krugman. Sądzi on, że ryzyko przegrzania jest niewielkie, wskazując na strukturalne i bardziej trwałe zmiany w krzywej Philipsa. Domknięcie luki PKB wynikające z obniżek podatków za kadencję Trumpa nie doprowadziło do wzrostu inflacji. Zarazem Krugman wskazuje, że Fed dysponuje narzędziami do ograniczania skutków ewentualnego przegrzania [6]. Tabela 1. Projekcje makroekonomiczne i programy wsparcia w Stanach Zjednoczonych i strefie euro \| Wyszczególnienie \| Stany Zjednoczone \| Strefa euro \| \|----------------------------------\|-------------------\|-------------\| \| PKB (2020 r.) \| -3,5 proc. \| -6,8 proc. \| \| PKB (2021 r.) \| 4,8 proc. \| 3,5 proc. \| \| PKB (2022 r.) \| 3,5 proc. \| 4,4 proc. \| \| Inflacja (2021 r.) \| 2,1 proc. \| 1,4 proc. \| \| Luka PKB (2021 r.) \| 900 mld USD \| 1000 mld EUR\| \| Programy wsparcia \| 2800 mld USD \| ok. 364,6 mld EUR \| \| Wartość programów w relacji do PKB z 2020 r. \| 13 proc. \| 3,2 proc. \| \| Automatyczne stabilizatory (2021 r.) \| ok. 200 mld USD \| ok. 300 mld EUR \| \| Programy wsparcia w relacji do luki PKB \| 321 proc. \| 36 proc. \| \| Programy wsparcia i automatyczne stabilizatory w relacji do luki PKB \| 333 proc. \| 66 proc. \| \| Przeznaczenie środków \| Transfery pieniężne, zasługi dla bezrobotnych, ulgi podatkowe dla rodzin, edukacja, wsparcie MSP \| Wsparcie: biznesu, innowacji, ochrony zdrowia, zielonej energii, cyfryzacji, ochrony klimatu i czystego powietrza, inwestycje infrastrukturalne. \| Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych UniCredit. Wykres 2. Rozmiar impulsów fiskalnych i luki PKB w 2021 r. (w mld, we własnych walutach) ![Wykres 2](image) Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych UniCredit. Między Stanami i Unią widać rozbieżności w podejściu do wychodzenia z obecnego kryzysu. Kwestia konieczności ograniczania długu i powrotu do zrównoważonych budżetów, tak często podnoszona na unijnym gruncie, jest nieobecna w Stanach. Amerykańscy ekonomiści wskazują na konieczność niezwłocznego działania i korzystania z bardzo niskich stóp procentowych, co ma pozwolić na odbicie popytu, powstanie nowych miejsc pracy i w konsekwencji – szybkie i relatywnie tanie wyjście z kryzysu. Efekty impulsu gospodarczego mają być odczuwalne natychmiast, a ich największym bezpośrednim beneficjentem będą gospodarstwa domowe. Programy unijne są w mniejszym stopniu nastawione na wsparcie prywatnej konsumpcji i mają mniejszą skalę (instrument odbudowy dla strefy euro wraz z automatycznymi stabilizatorami ma wartość poniżej 70 proc. luks PKB). Może to skutkować utrzymującym się podwyższonym bezrobociem, wzrostem poniżej długoterminowego potencjalnego oraz niską inflacją. Zaletę tych programów stanowi potencjalnie wysoka stopa zwrotu z inwestycji w cyfrowe i zaawansowane technologicznie projekty, co może skutkować większym wzrostem w średniej i dłuższej perspektywie. Warto grać w zielone. Polska ważnym eksporterem towarów przyjaznych dla klimatu W ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności do państw członkowskich w formie pożyczek i dotacji w latach 2021-2027 trafi 672,5 mld EUR. Będą one rozdysponowane przez poszczególne państwa na podstawie krajowych planów odbudowy (KPO). Najistotniejszym z obszarów KPO będzie „zielona” transformacja. Zgodnie z wytycznymi 37 proc. wydatków w ramach planów ma być związane z ochroną klimatu. Według oceny dostępnych planów Niemcy, Francja, Hiszpania i Portugalia przewidywali „zielone” inwestycje sięgające 140 mld EUR [7]. Dokładne oceny i ewentualna krytyka poszczególnych KPO będą mogły doprowadzić jeszcze do zwiększenia tych inwestycji. Np. niemiecki projekt planu jest krytykowany za zbyt niski pulap proklimatycznych wydatków oraz za pokrycie kosztów już planowanych przedsięwzięć w tej dziedzinie, zamiast wygenerowania nowych inwestycji [8]. Nacisk na niskoemisyjną transformację w odbudowie europejskiej gospodarki po pandemii spowoduje dodatkowy popyt na „zielone” technologie w obecnej dekadzie. Polska może na tym skorzystać. Już teraz jest ona piątym unijnym eksporterem dóbr związanych z szeroko rozumianymi produktami „zielonymi” [9]. W latach 2010-2019 wartość polskiego eksportu produktów przyjaznych środowisku i klimatowi podwoiła się i osiągnęła 24 mld USD, co stanowiło 10 proc. polskiego eksportu. Udział Polski w światowym eksporcie produktów „zielonych” w 2019 r. wynosił 1,6 proc. ~ 0,25 pkt. proc. więcej niż w przypadku całego wywozu. Eksport towarów bezpośrednio związanych tylko z wytwarzaniem energii ze źródeł odnawialnych wyniósł 2,7 mld USD. Struktura towarowa polskiego eksportu „zielonych” produktów była zdywersyfikowana. Pod względem udziału w światowym eksporcie w 2019 r. dominowały turbiny gazowe (19 proc.), wagony do pociągów czy tramwajów (17 proc.) oraz wetny izolacyjne (13 proc). Natomiast pod względem wartości eksportu – elementy konstrukcyjne z żeliwa i stali (2,5 mld USD, 7 proc. udziału w światowym eksporcie). Polska pozycjonuje się także bardzo dobrze w kontekście eksportu towarów związanych z niskoemisyjnym transportem (szczególnie publicznym), co będzie też istotną częścią KPO w poszczególnych państwach członkowskich. W ostatnich latach nasz kraj stał się najważniejszym eksporterem autobusów elektrycznych w Unii Europejskiej, w 2020 r. ich eksport sięgnął 291 mln USD [10]. Eksporterom udało się też skutecznie włączyć w globalne łańcuchy wartości związane z produkcją pojazdów elektrycznych. Imponujące wyniki odnotowała sprzedaż baterii litowo-jonowych, głównie do fabryk za Odrą. Na przestrzeni ostatnich czterech lat jej wartość wzrosła siedemnastokrotnie, a w ostatnich dwóch podwolała się i w 2020 r. wyniosła 4,6 mld USD. Wykres 3. Polski eksport „zielonych” produktów według listy OECD (w mld USD) ![Wykres](image) Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych WITS-Comtrade. [7] https://experience.arcgis.com/experience/f270cc0b5974aaba8a4c80e732c665c/page/page_13/?views=view_18 [dostęp: 23.02.2021] [8] https://docs.google.com/spreadsheets/d/1UO-Yq_RyOPBu-QmcVjdYMezb1rfgB14oNLPnNWrqU/edit#gid=0 [dostęp: 23.02.2021] [9] Grupa produktów „zielonych” wg klasyfikacji OECD, zob. Miniszewski, M., Strzelecki, J., Wąsinski, M. (2020), Polska na mapie „zielonego” handlu, Ambroziak, Ł., Gniadek, J. (współpr.), Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa; dane uaktualnione na podstawie bazy danych WITS-Comtrade [dostęp: 23.02.2021]. [10] Obliczenia własne PIE na podstawie danych GUS. (MW) KPO ułatwi przedsiębiorstwom funkcjonowanie w „zielonej” gospodarce Jednym z zadań Krajowego Planu Odbudowy (KPO) jest budowa nowoczesnej i „zielonej” gospodarki. Polska w ramach unijnego Funduszu Odbudowy ma otrzymać 23,1 mld EUR w formie grantów i 34,2 mld EUR w formie pożyczek. Z tego aż 37 proc. ma być przeznaczone na projekty dotyczące klimatu, czyli np. na inwestycje w zakresie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii itp. [11]. Jest zatem duża szansa na to, że dzięki środkom unijnym w nadchodzących latach będzie przybywać bardziej efektywnych narzędzi wsparcia firm w zakresie „zielonej” energii czy transportu. Konieczność dostosowania się do wymogów ochrony środowiska towarzyszy firmom już od lat [12]. Okazuje się, że dla przedsiębiorstw ta konieczność jest często barierą w ich działalności. Według badań PIE (n=1000, grudzień 2020 r., CAWI) konieczność dostosowania się do wymogów związanych z ochroną środowiska stanowi dużą lub bardzo dużą barierę dla ponad połowy polskich przedsiębiorstw (53 proc.). Częściej niż firmy duże skarżą się na to przedsiębiorstwa sektora MMSP. Wynika to głównie z faktu, że „zazielenianie się” nie jest dla firm biznesowym priorytetem. Wymaga zmian w ich funkcjonowaniu, nie zawsze oznacza szybkie zyski lub oszczędności, a do tego – jak wszystkie nowe rozwiązania – na etapie wdrażania wymaga inwestycji, wiedzy i czasu. Według badań PIE w 2020 r. 28 proc. polskich przedsiębiorstw zrealizowało inwestycje mające na celu zmniejszenie szkodliwego oddziaływania na środowisko, a na 2021 r. takie plany miało aż 37 proc. Stanowi to duży wzrost w porównaniu z zeszłorocznym badaniem, według którego takie działania zrealizowało jedynie 13 proc. przedsiębiorstw. Według deklaracji z obu edycji badań, tego typu inwestycje najczęściej podejmowały duże firmy, a najrzadziej mikro (wykres 4). Firmy ze sektora MSP oddziałują na środowisko w mniejszym stopniu niż by mogły. Nie zawsze mają na to fundusze, brakuje im też fundamentalnej wiedzy, wyraźnie potrzebują też wsparcia prawnego oraz finansowego [13]. Wykres 4. Inwestycje w zmniejszenie szkodliwego oddziaływania na środowisko zrealizowane przez firmy w latach 2019-2020 oraz planowane w 2021 r. (w proc.) Na podstawie wyników badań zamieszczonych w raporcie Zielona energia w MŚP. Pod lupą wynika, że przedsiębiorstwa biorące udział w badaniu wyraźnie potwierdziły chęć inwestowania w te rozwiązania, które są po pierwsze opłacalne, po drugie – oznaczają dostosowanie się do wymogów prawnych. Dotyczy to na przykład odnawialnych źródeł energii, w szczególności fotowoltaiki. W polskich warunkach rynkowych OZE już dziś stanowią rozwiązanie, które pod względem cen jest konkurencyjne w stosunku do energii z sieci. Wiąże się więc z wymiernymi oszczędnościami, które w przyszłości będą coraz większe. „Zazielienianiu” biznesu będzie również sprzyjać aspekt wizerunkowy. Coraz częściej klienci poszukują usług i produktów, które są ekologiczne i wytworzone ze zdrowych składników, z troską o środowisko. Środki z Krajowego Planu Odbudowy bez wątpienia będą wsparciem dla przedsiębiorstw w dążeniu do „zazielenienia” biznesu, co przełoży się na korzyści dla samych przedsiębiorstw i dla środowiska. [11] Plan Odbudowy wesprze gospodarkę i transformację energetyczną, https://www.podatki.biz/artykuly/krajowy-plan-odbudowy-wesprze-gospodarke-i-transformacje-energetyczna_16_46273.htm [dostęp: 22.02.2021] Istotnym punktem w Polityce Energetycznej Polski (PEP) oraz Krajowym Planie Odbudowy jest zmniejszenie emisji przez poprawę efektywności energetycznej. Według szacunków Porozumienia Branżowego na Rzecz Efektywności Energetycznej nawet 3/4 budynków jednorodzinnych (3,5 mln) opalanych jest kotłami i piecami na paliwa stałe, z czego 80 proc. to kotły niespełniające wymogów klasy 3 lub wyższej [14] [15]. Według badania EU-SILC w 2019 r. mieszkańcy 4,2 proc. gospodarstw domowych w Polsce wskazali, że zmagają się z trudnościami z utrzymaniem ciepła w budynku (średnio w UE było to 6,9 proc.). Jest to wynik niższy o 10,2 pkt. proc. w stosunku do 2010 r. (spadek o 71 proc.). Wyniki bardziej dokładnych badań dotyczących kwestii ubóstwa energetycznego pokazują jednak, że odsetek gospodarstw klasyfikowanych jako dotkniętych problemem ubóstwa energetycznego może wynosić nawet 10 proc. (1,3 mln) [16]. Wiąże się to nie tylko z wyższymi emisjami CO₂ i zanieczyszczeń, ale też negatywnymi skutkami zdrowotnymi (wyższe ryzyko chorób układu oddechowego czy układu ruchowego) oraz zagrożeniem pożarowym (w 2019 r. przestarzałe i źle eksploatowane piecze były przyczyną 8 proc. pożarów [17]). Strategia PEP2040 zakłada obniżenie ubóstwa energetycznego w Polsce do maksymalnie 6 proc. w 2040 r. Według planów jednym z istotnych środków w osiągnięciu tego celu w dalszym ciągu pozostaje program Czyste Powietrze. Po ponad 2 latach działania, program ten nadal obejmuje mniej niż połowę wszystkich gmin w Polsce (1063 z 2477) [18], choć można zauważać znaczący postęp w porównaniu z końcem 2020 r., kiedy to w programie uczestniczyło 797 gmin. Według zaleceń raportu LifeUnify warto zaangażować także organizacje pozarządowe w podnoszenie świadomości na temat dostępnych możliwości wymiany pieców i termomodernizacji własnego gospodarstwa domowego, czy wprowadzić szerszy program mogący lepiej wspierać eliminację różnych form ubóstwa energetycznego [19]. [14] Najniższa obecnie dopuszczalna klasa kotłów według normy PN-EN 303-5:2012. [15] https://klimat.rp.pl/technologie/polska-bez-smogu/3276-wymiana-kopciuchow-trwa-za-dlugo-dotacje-niewystarcza/ [dostęp: 23.02.2021]. [16] Dominującą metodą identyfikacji ubóstwa energetycznego jest metoda Wysokie Koszty – Niskie Dochody. W przytaczanym badaniu brane są także pod uwagę gospodarstwa domowe z przeciekającymi dachami, mające problemy z opłacaniem rachunków za energię czy osoby mieszkające w niewystarczająco dobrze ogrzanych domach. [17] Sokolowski, J., Frankowski, J. (2021), Jak poprawić jakość życia osób ubogich energetycznie, IBS Policy Paper. [18] https://czystepowietrze.gov.pl/wp-content/uploads/2021/02/2021-02-19-lista-porozumie%C5%84-z-gminami.pdf [dostęp: 23.02.2021]. [19] https://caneurope.org/content/uploads/2021/01/Energy-poverty-report_-Final_December-2020.pdf [dostęp: 23.02.2021]. (AJ) KPO da kopa cyfryzacji? → Środki z Krajowego Planu Odbudowy będą w istotnej części przeznaczone na modernizację technologiczną i transformację cyfrową. O ile jednak ilość środków jest znacząca, o tyle problemem może być ich efektywne wykorzystanie. Wskazują na to dane m.in. z badań PIE oraz raportu Banku Pekao. → Na poniższym wykresie przedstawiliśmy odpowiedzi na jedno z pytań z badania przeprowadzonego przez PIE w IV kwartale 2020 r. Uwage powinno zwrócić twierdzenie dotyczące konieczności szybkiej cyfryzacji, która jest modą przejściową. Aż 43 proc. respondentów zgodoło się z tym stwierdzeniem (taki sam Wykres 6. Odpowiedź na pytanie: W jakim stopniu zgadzają się Państwo z poniższymi stwierdzeniami? (w proc.) Aktywa niematerialne (posiadana własność intelektualna, algorytmy, kompetencje pracowników, umiejętności zarządcze, siła marki) mają kluczowe znaczenie dla rozwoju firmy Nowoczesne technologie cyfrowe są decydujące dla pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw Pandemia COVID-19 zwiększa znaczenie nowoczesnych technologii w prowadzeniu firmy Konieczność szybkiej cyfryzacji przedsiębiorstwa to kolejna moda, która przeminie Uwaga: badanie przeprowadziliśmy na próbie 1000 przedsiębiorstw w Polsce. Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie badań odsetek się z nim nie zgodziło). Choć pozostałe odpowiedzi wydają się pokazywać świadomość dotyczącą wagi cyfryzacji i innowacyjności firm, to wątpliwości dotyczące potencjału ich realizacji są znaczące. Potwierdzają je inne dane z badania obrazujące wpływ pandemii na inwestycje w nowoczesne technologie (m.in. wykorzystanie robotów, rozwiązania automatyzujące pracę biurową czy systemy do zarządzania pracą zdalną). Okazuje się, że 25 proc. firm zmniejszyło takie inwestycje lub całkowicie z nich zrezygnowało. Taki sam odsetek przedsiębiorstw zdecydował się je zwiększyć. W opublikowanym kilka tygodni temu raporcie Banku Pekao [20] dotyczącym sytuacji mikro, małych i średnich firm w Polsce w 2020 r. przedstawiono wyniki dotyczące m.in. innowacyjności. Okazuje się, że w 2020 r. innowacje produktowe wdrożyło 23,5 proc. mikrofirm (-4,1 pkt. proc. w porównaniu z 2019 r.), 28,2 proc. małych firm (+0,6 pkt. proc.) oraz 20 proc. średnich (-3,4 pkt. proc.). Z kolei innowacje procesowe wdrożyło 18,4 proc. mikrofirm (-1,0 pkt. proc. w porównaniu z 2019 r.), 26,5 proc. małych firm (+5,1 pkt. proc.) oraz 16,1 proc. średnich (-4,3 pkt. proc.). Spadek odsetka firm innowacyjnych z jednej strony może być normalnym zjawiskiem w czasie kryzysu, jednak z drugiej wskazuje na ograniczoną chęć dokonywania zmian i poszukiwania nowych rozwiązań. Innym wskaźnikiem ilustrującym wykorzystanie i skłonność do wdrażania nowoczesnych technologii w firmach w Polsce jest DESI (Digital Economy and Society Index). W filarze dotyczącym wykorzystania technologii cyfrowych przez firmy Polska znajduje się na czwartym miejscu od końca, przed Węgrami, Rumunią i Bułgarią [21]. Spośród czterech filarów DESI – w tym radzimy sobie najslabiej. Transformacja cyfrowa, odkładamy na bok jej kwestie strukturalne, będzie bardzo istotnym czynnikiem określającym miejsce polskiej gospodarki w światowych łańcuchach wartości w kolejnych dekadach. Jak dowodzą przytoczone wyżej dane, konieczność szybkiej cyfryzacji jest traktowana przez dużą część przedsiębiorstw jako przejściowa moda. Także wdrażanie innowacji jest ich stabilnym punktem. Środki z Krajowego Planu Odbudowy mogą w znaczącym stopniu przyspieszyć i polepszyć transformację cyfrową. Istotną barierą, która może opóźnić realizację ambitnych celów rozwojowych, jest relatywnie mała świadomość znaczenia transformacji oraz niska skłonność do innowacyjności wśród firm, które te środki mają wykorzystać. [20] https://www.pekao.com.pl/raport-msp/ [dostęp: 23.02.2021]. [21] https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/integration-digital-technology-enterprises [dostęp: 23.02.2021]. (FL) Inwestycje w kadry naukowe szansą dla innowacji w Polsce Jednym z najważniejszych elementów rozwoju gospodarki odpornej na niespodziewane wydarzenia i kryzysy jest wzmocnienie potencjału innowacyjności. Jest to złożony proces, który wymaga wsparcia instytucji badawczych, stworzenia kanałów efektywnej współpracy sektora nauki z przedsiębiorstwami oraz transferu wiedzy specjalistycznej w celu podniesienia innowacyjności przedsiębiorstw. W najnowszym Europejskim Rankingu Innowacyjności (2020 r.) opracowanym przez Komisję Europejską Polska zajęła 24. miejsce, utrzymując pozycję z 2019 r. i status umiarkowanego innowatora, mimo rosnącej dynamiki w kilku kategoriach wchodzących w skład rankingu (m.in. wzrost nakładów sektora publicznego na B+R jako proc. PKB – 11,1 proc., wzrost nakładów sektora prywatnego na B+R jako proc. PKB – 19,4 proc., rosnąca liczba wspólnych publikacji sektora nauki i firm na 1 mln ludności – 33,4 proc.). Wyniki badań GUS dowodzą z kolei, że w latach 2017–2019 tylko 21,7 proc. przedsiębiorstw przemysłowych i 13,7 proc. przedsiębiorstw usługowych w Polsce było aktywnych innowacyjnie, czyli wprowadziło innowację produktową, procesową lub realizowało projekt innowacyjny. Niski poziom nakładów na badania i rozwój nie jest jedyną przeszkodą dla rozwoju innowacyjności w Polsce. Problem stanowią także stosunkowo niskie zasoby personelu badawczego, z którego większość jest Polski Instytut Ekonomiczny Polski Instytut Ekonomiczny to publiczny think tank gospodarczy, którego historia sięga 1928 roku. Obszary badawcze Polskiego Instytutu Ekonomicznego to przede wszystkim handel zagraniczny, makroekonomia, energetyka i gospodarka cyfrowa oraz analizy strategiczne dotyczące kluczowych obszarów życia społecznego i publicznego Polski. Instytut zajmuje się dostarczaniem analiz i ekspertyz do realizacji Strategii na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, a także popularyzacją polskich badań naukowych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych w kraju oraz za granicą. Wydarzenia i dane przedstawione w niniejszej publikacji pochodzą i bazują na źródłach zewnętrznych, stąd nie gwarantujemy ich poprawności. Mogą one być ponadto niekompletne albo skrócone. Wszystkie opinie i prognozy wyrażone w niniejszej publikacji są wyrazem oceny ekspertów PIE w dniu ich publikacji i mogą ulec zmianie bez zapowiedzi. Niniejszy dokument jest jedynie materiałem informacyjnym do użytku odbiorcy. Kontakt Andrzej Kubisiak Zastępca Dyrektora email@example.com tel. 48 512 176 030	22053f11-bf7d-4f39-b5df-ca2de8896828	finepdfs	3.257813	CC-MAIN-2021-21	https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2021/02/Tygodnik-Gospodarczy-PIE_08-2021.pdf	2021-05-06T01:05:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243988724.75/warc/CC-MAIN-20210505234449-20210506024449-00603.warc.gz	387,197,864	0.999905	0.999928	0.999928	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 43, 3550, 5354, 9237, 11702, 15100, 17326, 19873, 21409, 24013, 28054, 29154 ]	1	0
EMANCYPACJA, CYFROWY ŚWIAT I OBIEKTYWNA PRAWDA. REFLEKSJE NAD OSTATNIM ĆWIERĆWIECZEM POLSKI I KOŚCIOŁA W 2017 r. minęło 25 lat od ogłoszenia bulli Totus Tuus Poloniae populus, mocą której 25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II zreorganizował podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce. W wyniku tej decyzji pojawiło się w naszym kraju czternaście nowych diecezji. Ćwierćwiecze tego wydarzenia, jak każdy jubileusz, zachęca nas do uważnej oceny minionego czasu i postawienia pytań o przyszłość polskiego Kościoła w XXI stuleciu. W zrozumieniu, jakie zmiany dokonały się w tym czasie w Polsce, i próbach odpowiedzi na pytanie o kondycję i przyszłość katolickiej wspólnoty wiary może pomóc wyobrażenie sobie, kim dziś są, co robią i jak żyją przeciętni 25-letni chłopak i 25-letnia dziewczyna. Najprawdopodobniej jeszcze studiują, pracują bądź szukają pracy. Może mają męża/żonę albo partnera/partnerkę, mieszkając razem bez ślubu, mimo iż są katolikami i już od pierwszej klasy szkoły podstawowej objęła ich katechizacja, wprowadzona przecież instrukcją ministra edukacji narodowej 30 sierpnia 1990 r. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że owi przykładowi dwudziestoparolatkowie wyemigrowali z kraju, a znalazłszy za granicą lepszą pracę i perspektywy, nie chcą już wracać. Być może są jednak bardzo religijni, ukształtowani przez liczne wspólnoty formacyjne, świadomie przeżywają zarówno swoją wiarę, jak i przynależność narodową. Wydaje się, że to właśnie taka para ludzi, bardziej niż oficjalne statystyki, mówi nam o kierunkach i trendach, wartościach i priorytetach, jakie po dwudziestu pięciu latach możemy rozpoznać w polskim społeczeństwie i Kościele. Kiedy wchodziła w życie bulla Jana Pawła II, w Europie ŚrodkowoWschodniej dokonywały się fundamentalne zmiany społeczne. W tej euforii przemian, których symbolem stało się obalenie „muru berlińskiego" rozdziela- * ks. dr hab. Jacek Grzybowski, prof. UKSW – adiunkt na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i wykładowca na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie; e-mail: email@example.com jącego przez dziesięciolecia całe narody, była nadzieja, że rzeczywiście może nastąpić przynoszący pokój i pojednanie „koniec historii" – jak zgrabnie ujął ten dziejowy moment Francis Fukuyama – ofiarując perspektywę zgodnego współdziałania ludzi i wspólnot 1 . Także Kościół – z dumą zwycięzcy komunizmu, świadomością stworzenia wspólnoty wartości i wiary, dzięki której w czasach stalinizmu i realnego socjalizmu przetrwał naród, kultura, patriotyzm – wkraczał w nową Polskę z poczuciem siły i mocy. Z perspektywy 2017 r. warto zapytać: czy wykorzystano szansę, jaką dała cywilizacyjna przemiana przyniesiona przez „jesień ludów", jak nazwano polityczne metamorfozy roku '89? Podejmując refleksję nad jubileuszem zmian administracyjnych polskiego Kościoła, warto się przyjrzeć, jak uczył niemiecki myśliciel Karl Jaspers, „duchowej sytuacji naszego czasu". Zobaczyć, co – zarówno od strony cywilizacji i kultury, jak i religijności – stało się treścią naszej narodowej wspólnoty i nauczania Kościoła. I choć na pierwszy rzut oka to, co dzieje się na świecie, w Europie i naszym kraju, sprawia wrażenie gęstwiny zjawisk i procesów, w których trudno dostrzec jakąś głębszą logikę i sens, to pytając o bilans ćwierćwiecza, należy zanalizować dominujące dziś w świecie idee. Sekularyzacja i emancypacja Przede wszystkim zauważmy, że dzisiejszy przekaz kulturowy ma bardzo znamienny rys. Czasy współczesne przynoszą, kolejną w dziejach, ale powszechną i mocną, próbę zbudowania cywilizacji nie wokół religii, ale wokół projektów czysto laickich. To swoista chęć stworzenia struktur w najlepszym wypadku pomijających, a tak naprawdę dyskredytujących chrześcijańskie fundamenty kultury, na której przez wiele wieków zbudowany był europejski ład cywilizacyjny. Religia traci, a w wielu przestrzeniach już utraciła funkcję „świętej kosmizacji", mimo że przez wiele stuleci stanowiła podstawę zarówno życia społecznego, obyczaju jak i prawa. Sekularyzacja – proces zmniejszania się wpływu, prestiżu i władzy instytucji religijnych – sprawia, że następuje konsekwentne zastępowanie religijnych legitymizacji, na których dotąd opierał się porządek społeczny, legitymizacjami świeckimi 2 . Czynnikiem wzmagającym te tendencje jest kryzys wiarygodności religii i prezentowanych przez nie definicji rzeczywistości. Dziś ludzie stają się albo obojętni na konfesyjne obrazy świata, albo fanatyczni w swoim religijnym ekstremizmie. Przez to dla wielu religia traci moc uzasadniania postaw i zachowań 3 . W Europie Zachodniej w całej oczywistości, a w Polsce coraz wyraźniej dostrzegamy utratę przez religię społecznej skuteczności i mocy. Następuje proces uwalniania się społeczeństw, kultur, a nawet całych cywilizacji od wpływu chrześcijańskich insty- 1 Zob. F. Fukuyama, Koniec historii, tłum. T. Bieroń, M. Wichrowski, Poznań 1996, s. 90. 3 Por. L. Berger, Sekularyzacja a problem wiarygodności religii, tłum. W. Kurdziel, w: Ateizm oraz irreligia i sekularyzacja, red. F. Adamski, Kraków 2011, s. 100. 2 Por. K. Dobbelaere, Sekularyzacja. Trzy poziomy analizy, tłum. R. Babińska, Kraków 2008, s. 36. tucji religijnych, które kiedyś na przeróżne sposoby oddziaływały na jednostki, rodziny i wspólnoty 4 . Nie trzeba zatem dokonywać specjalnej analizy socjologicznej, by zauważyć, że dominująca w Europie kultura stanowi obszar zeświecczenia i absolutyzacji paradygmatu laickości. Obecna na różnych płaszczyznach próba tworzenia i utrzymania świata bez Boga ma w konsekwencji zaowocować relatywizmem znoszącym trwałe i niezmienne wartości naturalne i ewangeliczne. Skutkiem tego jest z jednej strony sekularyzacja życia zarówno publicznego, jak i prywatnego, z drugiej – obojętność religijna, całkowicie bierna wobec jakichkolwiek odniesień do dóbr wyższego rzędu, transcendentnych wartości i spraw – do Boga i Kościoła 5 . W wielu krajach i środowiskach religia, zarówno jej symbolika, jak i mocne przesłanie kulturowe, została zmuszona do „emigracji" ku sferze prywatnej, odgrywając w społecznościach nowoczesnych coraz bardziej marginalną rolę. Jednocześnie nastąpiła silna wolnościowa emancypacja, zarówno kultury i polityki, a przede wszystkim różnych sfer obyczajowości życia codziennego 6 . W ten sposób właśnie emancypacja stała się symbolem kultury liberalnej, tworząc przestrzeń dla uwalniania się od wszystkiego, co może nas ograniczać – autorytetu, moralności, tradycji, religii, narodowości, obyczaju, norm i zobowiązań. Dokonujący się obecnie bardzo szybko postęp emancypacyjny utożsamiany jest z dobrem i postępem. W tej perspektywie człowiek jawi się jako istota, która chce się ostatecznie wyzwolić od wszystkich i wszystkiego. Pragnie zerwać, jak celnie zauważa Chantal Delsol, z wszelkimi formami zakorzenienia, zapodmiotowania i powinności, świadomie negując obyczaje, wartości i granice 7 . Głębokie i zasadnicze zmiany kulturowe sprawiły, że osią historii stał się każdy sam dla siebie, a dokładnie jego własne i doczesne „tu i teraz". Na mocy tych procesów słabnie prawomocność i społeczna siła religii. Przestała ona mieć swój treściowy ciężar gatunkowy, na którym wspólnoty opierałyby swoje plany, cele i nadzieje. W ten sposób następuje wyzwolenie od cywilizacyjnych „kamieni węgielnych", na których ufundowany był nasz dotychczasowy świat znaczeń i sensów. Emancypacyjne wyzwolenie i związana z nim absolutna dowolność i równość sprawiają, że współczesnemu człowiekowi wydaje się, iż objął świat w posiadanie i może go dowolnie kreować 8 . 4 Por. A. Grumelii, Sekularyzacja pomiędzy religią a ateizmem, tłum. D. Pawłowska, w: Ateizm…, dz. cyt., s. 143. 6 Por. J. Mariański, Zmieniająca się tożsamość religijna we współczesnej Europie. Religijność pozakościelna, w: Wokół tożsamości. Teorie, wymiary, ekspresje, red. I. Borowik, K. Leszczyńska, Kraków 2007, s. 246. 5 Por. N. Pereira, Perwersyjne czasy optymizmu, „Magazyn Apokaliptyczny 44" (2008), nr 1, s. 131. 7 Zob. Ch. Delsol, Nienawiść do świata. Totalitaryzmy i ponowoczesność, tłum. M. Chojnacki, Warszawa 2017, s. 22-24. 8 Zob. tamże, s. 92. Wartości tracą wartość Sekularyzacja, rozumiana jako społeczny proces utraty przez religię mocy legitymizacyjnej, jest jednak raczej skutkiem głębszych tendencji. Przemiany kulturowe i społeczne, jakich jesteśmy świadkami w ciągu minionych kilkudziesięciu lat, są wynikiem dwóch zjawisk charakteryzujących rozwinięte kraje liberalnych demokracji: wolności, rozumianej jako wybór najróżniejszych, ale równorzędnych sposobów postępowania i życia (rodzaj życiowego relatywizmu), i powszechności konsumpcjonizmu (jak najwięcej dóbr dla jak największej liczby osób) 9 . Pragnienie pełnej realizacji tych dwu postaw sprawiło, że wszystko wokół nas (osoby, rzeczy, wartości, idee, kultura) stało się przedmiotem swobodnego wyboru i użytkowania. W Polsce konsekwentnie już od ponad dwóch dekad społeczeństwo kształtowane jest w realizowaniu tych liberalnych ideałów. Oczywiście musimy pamiętać, że jest to skutek długiego procesu cywilizacyjnego, jaki dokonał się po II wojnie światowej w społeczeństwach zachodnich. Stopniowe zmiany światopoglądu, a potem także praktycznych zachowań życiowych, rozpoczęte niewątpliwie tym, co stało się w Europie i Stanach Zjednoczonych Ameryki w 1968 roku, spowodowały pogłębianie się tendencji relatywistycznych, sekularnych i konsumpcyjnych. Dziś, także w Polsce, po ponad 25 latach realizacji zachodniego modelu życia, ich sukces jest niewątpliwy. „Kontrkultura '68" – bunt powojennego pokolenia wobec stylu życia ówczesnego mieszczaństwa i establishmentu – była rodzącą się bazą kulturową, wysiłkiem odkrycia i społecznego ustanowienia awangardowych 9 Termin „konsumpcjonizm" został wprowadzony do języka potocznego w latach dwudziestych XX w. przez amerykańskiego dziennikarza Samuela Straussa. Opisując wzrastającą w Stanach Zjednoczonych użytkową rolę kultury, określił on taki sposób życia, który każe człowiekowi produkować z roku na rok coraz więcej, a podwyższanie standardu życiowego uznaje za wartość samą w sobie. Społeczeństwo amerykańskie określał jako takie, które „[...] ujmuje swój standard życiowy jako coś świętego, coś, czego należy bronić za wszelką cenę. Amerykanie są gotowi do znacznych intelektualnych i moralnych ustępstw, aby utrzymać ten standard życiowy". Już więc w pierwszej definicji konsumpcjonizm był ujmowany jako tendencja raczej negatywna, zagrażająca zarówno moralności, jak i poziomowi intelektualnemu społeczeństwa. Oczywiście konsumpcjonizm może być także uznany za czysto techniczne określenie przynależne ekonomii i niepodlegające społecznemu wartościowaniu. Jednak w większości opracowań i publikacji jest terminem pejoratywnym, narzucającym odbiorcy obraz degenerującego się społeczeństwa, w którym wartości moralne zostają po kolei zastępowane przez wartości czysto użytkowe, praktyczne i techniczne. Zob. szerzej: P. Kopiec, Konsumpcjonizm. Perspektywa protestanckiej koncepcji człowieka i społeczeństwa, Lublin 2016, s. 27-28; B. Barber, Skonsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli, tłum. H. Jankowska, Warszawa 2008, s. 15-35; G. Katona, The mass consumption society, McGraw-Hill 1964; N. McKendrick, J.H. Plumb, The birth of a consumer society: the commercialization of eighteenth-century England, Europa Publications 1982; G.D. McCracken, Culture and Consumption: New Approaches to the Symbolic Character of Consumer Goods and Activities, Indiana University Press 1990; C. Campbell, The Romantic Ethic and the Spirit of Modern Consumerism, WritersPrintShop 2005. form wspólnotowego funkcjonowania: nowych obyczajów seksualnych, wzorów rodziny, stylów życia, form estetycznych, nowych tożsamości 10 . Spopularyzowana i upowszechniona kultura wolności i konsumpcji sprawiła, że to, co z perspektywy historycznej jeszcze stosunkowo niedawno (4050 lat temu) stanowiło trudną do zrozumienia, a tym bardziej do zaakceptowania ekstrawagancję i było niszową subkulturą, teraz stało się powszechne, dominujące i akceptowalne. W Polsce na naszych oczach, właśnie w minionym ćwierćwieczu, konsumpcyjna kultura społeczna i obyczajowa została spopularyzowana i zdemokratyzowana. Zjawiska te przyniosły jednak ze sobą nie tylko swobodę postaw i satysfakcję wyboru. Wszyscy dostrzegamy, że jednocześnie nastąpiła wyraźna erozja autorytetu rodziców, wychowawców, przełożonych upadek dyscypliny w szkołach i zakładach pracy, eksplozja przemocy i wulgaryzmów w mediach, a pornografii w Internecie. Mimo, iż właściwie każdy dorosły i dojrzały człowiek widzi nasilenie się tych zjawisk, to ustawodawstwo, sądownictwo, regulacje administracyjne, prawo karne i podatkowe wzmacniają jeszcze ten moralny i etyczny relatywizm 11 . W czasach obyczajowej swobody i apoteozy wolności wyboru trudno postawić jasne zasady wskazujące na to, co tak naprawdę jest dobre, a co złe. Niewątpliwie zdewaluowało się słowo „cnota". Od starożytności oznaczało ono najlepsze cechy ludzkiego charakteru i szlachetność postaw (gr. areté – dzielność, prawość), dziś jednak nabrało znaczenia prześmiewczego i wulgarnego. Wartością (cnotą) przestały być praca, oszczędność, umiarkowanie, wierność, uczciwość, samodyscyplina, prawdomówność, lojalność, sprawiedliwość. Ideałem stał się wypoczynek, zamożność, wolność, rozrzutność, nieliczenie się ani z czasem, ani z ludźmi, ani z pieniędzmi. W badaniach społecznych zostało to nazwane „odejściem od powściągliwości" 12 . W wyniku aprobaty tak formułowanego światopoglądu i upowszechnianego stylu życia widzimy systematycznie następujące „unormalnienie aberracji i dewiacji". Zachowania i postawy, które wcześniej były uznawane za błędne, niemoralne, nienormalne 10 Zob. Rewolucje 1968, red. M. Jurkiewicz, J. Pieńkos, Warszawa 2008; J. Bartyzel, Umierać, ale powoli. O monarchistycznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach romańskich 18152000, Warszawa 2006, s. 26; Opóźniamy tylko katastrofę. Z Andrzejem Nowakiem rozmawia Cezary Michalski, „Dziennik. Dodatek Europa. Magazyn idei", nr 261 (13/2009), 4-5.04. 2009, s. 13; R. de Matei, Dyktatura relatywizmu, P. Tobola-Pertkiewicz, E. Turlińska, Warszawa 2009. 12 Wyrażenie Rochelle Gurstein, które cytuje Himmelfarb. Zob. G. Himmelfarb, Jeden naród…, dz. cyt., s. 43; E. Anscombe, Ethics, Religion and Politics, Minneapolis 1981, s. 34; J. Grzybowski, Czy nadchodzi post-chrześcijańska epoka? Analiza kulturowych zjawisk współczesności, „Roczniki Teologiczne Warszawsko-Praskie" 5(2009), s. 21-36; J. Grzybowski, O konieczności humanistyki w świecie technokracji i biznesu, „Teologia Polityczna Co Tydzień", nr 21: Paideia polska, wydanie internetowe: http://www.teologiapolityczna.pl/ ks-prof-jacek-grzybowski-o-koniecznosci-humanistyki-w-swiecie-technokracji-i-biznesutpct-21-/ (dostęp: 15.08.2017). 11 Por. G. Himmelfarb, Jeden naród, dwie kultury, tłum. P. Bogucki, Warszawa 2007, s. 30, 137, 146. i głupie, teraz stają się usankcjonowane, tolerowane i przyjęte. To właśnie efekt likwidowania tabu społecznej obyczajowości, trwającej przez wieki jako podstawowa więź cywilizacyjna. W takim kulturowym świecie grzechem nie jest ani homoseksualizm, ani aborcja, a raczej palenie papierosów czy wyrzucanie śmieci do lasu. Powoli, ale nieuchronnie wydaje się spełniać Nietzscheańskie proroctwo – „wartości tracą wartość". Przestając obowiązywać, zaprzepaściły swą funkcję porządkującą 13 . Źródłem tej cywilizacyjnej przemiany jest oczywiście wspomniana już powojenna rewolucja kulturowa, jednak trzeba także bez obawy uproszczeń, wyraźnie powiedzieć, że w dużej mierze dokonało się to przez media. Wpływ mass mediów na społeczeństwo (od radia, empetrójek, telewizji, przez Internet, do gier komputerowych i portali społecznościowych) to szczególny rodzaj kulturowego skoku ku wirtualizacji i cyfrowej rewolucji, którego skutków dziś jeszcze precyzyjnie nie widzimy i nie rozumiemy. Nadchodzi cyfrowa rewolucja Postęp technologiczny, jakiego świadkami jesteśmy w ostatnim dziesięcioleciu, sprawił, że nie wyobrażamy już sobie codzienności bez obecności cyfrowych technologii. Nasza przestrzeń wypełniona jest coraz bardziej skomplikowanymi urządzeniami i gadżetami – telefony komórkowe jako minikomputery, iPody, iPhony, tablety, laptopy, smartfony. Powoduje to jednak, że radykalnej zmianie uległa w nas relacja pomiędzy światem realnym a sferą wirtualną. Do tej pory rozwój cywilizacji sprawiał, że twory człowieka zajmowały coraz więcej miejsca kosztem przyrody. Tak dzieje się nadal, ale obecnie także świat realny jest zastępowany czy wypierany przez to, co wirtualne. Fakt, że mamy nieustanny i szeroki dostęp do informacji, mediów, komentarzy, obrazów 13 „Nihilizm stanem normalnym. Nihilizm: brak celu; brak odpowiedzi na pytanie dlaczego?. Co znaczy nihilizm? To, że najwyższe wartości tracą wartość. Może on być oznaką siły; moc ducha mogła była tak wzróść, że cele dotychczasowe (przekonania, artykuły wiary) są dla niej nieodpowiednie (wiara mianowicie wyraża w ogólności przymus, wynikający z warunków egzystencji, poddanie się autorytetowi stosunków, w których istota jakaś rozwija się, rośnie, zyskuje moc…). Z drugiej strony może on być oznaką siły niedostatecznej, by produktywnie znowu postawić sobie jakiś cel, jakieś dlaczego, jakąś wiarę. Maksimum swojej siły względnej osiąga on jako gwałtowna siła burzenia: jako nihilizm czynny. Przeciwieństwem jego byłby nihilizm znużony, który już nie atakuje: jego najsławniejsza forma to buddyzm: jako nihilizm bierny, jako oznaka słabości: moc ducha mogła była się znużyć, wyczerpać, tak iż dotychczasowe cele i wartości są nieodpowiednie i żadnej wiary już nie znajdują – synteza wartości i celów (na której polega każda silna kultura) już się roztapia, wartości poszczególne bój z sobą toczą: rozkład – czyli że wszystko, co orzeźwia, uzdrawia, uspakaja, odurza, występuje na czoło w różnym przebraniu, religijnym lub moralnym, lub politycznym, lub estetycznym itd. Nihilizm przedstawia patologiczny stan pośredni (patologiczne jest to potworne uogólnienie, wniosek, iż nic nie ma sensu): czy to, że siły produktywne nie są jeszcze dość krzepkie – czy, że décadence jeszcze zwleka i nie wynalazła swoich środków pomocniczych". F. Nietzsche, Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości. Studia i fragmenty, tłum. S. Frycz, K. Drzewiecki, Warszawa 2004, s. 12. i osób spowodował, iż szczególnie dzieci i młodzi ludzie spędzają w świecie cyfrowym – Internet w komputerze, laptopie, smartfonie – dwa razy więcej czasu niż w szkole. Pojawiają się nowe schorzenia osobowościowe i psychiczne – cyfrowa demencja, zaburzenia tożsamości, uzależnienia 14 . Nie do końca jesteśmy dziś świadomi, że cyfrowa rzeczywistość, a szczególnie media społecznościowe (Facebook, Instagram, Google+, YouTube, Twitter, LinkedIn, Snapchat, Tinder, Pinterest) sprawiają, iż ich użytkownicy stają się płynnymi podmiotami beztrosko realizującymi nieokreślony projekt tożsamościowy. W perspektywie cyfrowej kultura nie jest przestrzenią uczenia się zachowań, obyczajów, norm i postaw. Stanowi raczej niewyczerpany rezerwuar uprzedmiotowionych znaków-produktów, dających się dowolnie wybierać i konsumować. Czas poświęcony wirtualnemu światu to niezobowiązujące „tułanie się" pośród internetowego hipertekstu, od informacji do informacji. Wyczuwamy w tym siłę przyciągania, a nawet uzależnienia, bo Internet zawsze gwarantuje maksymalizację doznań i złudne poczucie wolności – nieustannie można przecież przechodzić do innej strony, innego utworu, innych treści i obrazów, innej twarzy. Łatwość, z jaką akceptujemy ten stan rzeczy, najpełniej obrazuje praktyka scrollingu: niekończącego się przewijania losowych treści w portalach internetowych, zabierająca użytkownikowi coraz większą część życia 15 . Na naszych oczach rośnie wiara w sieci społecznościowe oferujące każdemu nieskończone możliwości i szanse na kreowanie własnych, często nierzeczywistych tożsamości. Nie jest zatem chyba przesadą powiedzenie, że obecnie stoimy na progu nowej społecznej rewolucji – rewolucji cyfrowej. W historiozofii ludzkiej populacji posługujemy się pojęciem przełomu (rewolucji) po to, by zobrazować ważne zmiany wyznaczając człowiekowi nowe perspektywy i wyzwania. Mówimy więc o rewolucji neolitycznej (początek rolnictwa i hodowli, 10 000 lat przed Chr.), przemysłowej (XVIII-XIX w.), technologicznej (druga połowa XX w.). Obecne zmiany cywilizacyjne możemy już nazywać rewolucją cyfrową. Skutki tej mentalnościowo-kulturowej przemiany dotykającej całych społeczności nie są jeszcze do końca przez nas roz- 14 Powstaje coraz więcej prac dokumentujących zmiany mentalne, kulturowe, cywilizacyjne i obyczajowe związane z upowszechnianiem wśród dzieci i młodzieży technologii, która oducza skupienia, wysiłku relacji i kontaktu z innymi ludźmi. Zob. szerzej: Guy Debord, Społeczeństwo spektaklu, tłum. M. Kwaterko, Warszawa 2006; M. Spitzer, Cyfrowa demencja. W jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i nasze dzieci, tłum. A. Lipiński, Słupsk 2013; N. Carr, Płytki umysł. Jak Internet wpływa na nasz mózg, tłum. K. Rojek, Gliwice 2013; M.V. Weiss, Digital Dementia, Createspace Independent Pub 2014; B. Huddleston, Digital Cocaine: A Journey Toward iBalance, Christian Art Publishers 2016; Social Media and the Transformation of Interaction in Society, red. J.P Sahlin, IGI Global 2015; M. MolędaZdziech, Czas celebrytów. Mediatyzacja życia publicznego, Warszawa 2013, s. 40-73. 15 Por. K. Grabias, Zemsta symboli – zmierzch kulturowego postmodernizmu?, w: „Teologia Polityczna Co Tydzień", nr 56: Czy kultura jest lewicowa?, http://www.teologiapolityczna. pl/karol-grabias-zemsta-symboli-zmierzch-kulturowego-postmodernizmu (dostęp: 15.08.2017). poznane, zweryfikowane i ocenione. Na progu XXI w. możemy już jednak dostrzec zachowania i zjawiska związane ze zmianami cywilizacyjnych paradygmatów. Krytyczny obserwator współczesnej cywilizacji zachodniej, Benjamin Barber wykazuje, że medialno-konsumpcyjny świat wzmocniony cyfrowymi przeżyciami uruchamia proces infantylizacji. Zaszczepia w populacji coraz więcej dziecięcych zachowań, koncentrujących się na nieskończonych możliwościach wyboru (władza) i konsumpcji (realizowanie siebie). Infantylizacja kultury, której podstawą jest uznanie potęgi świata cyfrowego, sprawia, że impuls zyskuje przewagę nad rozwagą, uczucie nad rozumem, dogmatyzm nad wątpliwością, zabawa i wypoczynek nad pracą, obraz nad słowem, wrażenie nad ideą, egoizm nad altruizmem, to, co prywatne, nad tym, co publiczne, a ignorancja nad wiedzą 16 . W ten sposób odwrócony zastaje, promujący odpowiedzialność wobec siebie i innych, racjonalność i panowanie nad sobą, porządek kultury ludzi dorosłych i dojrzałych. Wskutek tego, otoczeni technicznymi gadżetami i pochłonięci siłą internetowego przekazu, coraz częściej nie potrafimy się odnaleźć w codziennych i zwyczajnych relacjach – w rozmowie, dialogu, spotkaniu, przebaczeniu. Nie uczymy się współczucia, refleksji, cierpienia i śmierci. Powszechna technicyzacja i komputeryzacja życia sprawiła, że praktyczność i wygoda zabijają wewnętrzną wrażliwość i ideę współpracy. W Japonii, kraju najbardziej rozwiniętych technologii na świecie, 70% mężczyzn i 60% kobiet w wieku od 18 do 34 lat to ludzie bardzo samotni. Badania socjologiczne pokazują, że w zastraszającym tempie zwiększa się liczba hikikomori – osób kompletnie wyizolowanych od świata realnego, a skupionych jedynie na doświadczeniu wirtualnym 17 . Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ w cywilizacji cyfrowej odbiorca jest stwarzany i definiowany przez media, które determinują człowieka w ten sposób, że warunkują jego zdolności – stanowią bowiem niejako przedłużenie ciała, pośredniczą w coraz większej ilości interakcji, zarówno ze środowiskiem naturalnym, jak i ludzkim 18 . 16 Por. B. Barber, Skonsumowani…, dz. cyt., s. 33. 18 Robert K. Logan, fizyk i ekolog mediów pokazuje, że wszystkie media są przedłużeniem jakiejś ludzkiej umiejętności, psychicznej bądź fizycznej. Koło samochodu czy roweru jest 17 Hikikomori – słowo powstałe w efekcie połączenia dwóch japońskich czasowników hiku – wycofywać się, rezygnować, odchodzić itp. oraz komoru – być w twierdzy i chronić się, pozostać w świątyni i modlić się, wejść i ukryć się, być w środku i nie wychodzić. Hikikomori (a właściwie „shakaiteki hikikomori" , ang. „social withdrawal", pl. „wycofanie społeczne") – sytuacja, w której dana osoba prawie cały czas, bez przerwy przebywa w domu, nie kontaktując się ze społeczeństwem, a trwa to przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. Trudno jest w takiej sytuacji rozpoznać chorobę psychiczną. Zdarza się, że niektórzy dotknięci tym stanem cierpią z powodu zaburzeń i chorób psychicznych, lecz są one z reguły powodowane długotrwałym życiem poza obszarem społecznych interakcji oraz prowadzeniem specyficznego stylu życia. Zob. szerzej: S. Kozak, Patologia cyfrowego dzieciństwa i młodości: przyczyny, skutki, zapobieganie w rodzinach i w szkołach, Warszawa 2014; J. Kielak, Hikikomori: opis zjawiska, http:// czytelnia.tan uki.pl/lista/pokaz.php/2128/ (dostęp: 15.08.2017); M. Krzystanek, Hikikomori – syndrom wycofania społecznego, http://www.poradnia.pl/hikikomori-syndrom-wycofania-spo lecznegp.html (dostęp: 15.08.2017). Selfizm – wyrafinowana forma egoizmu W konsekwencji, choć mamy wokół siebie wiele urządzeń ułatwiających komunikację i codzienne życie, to jednak tylko pozornie stajemy się bogatsi w spotkania i treści. Popularne media społecznościowe (Facebook, Instagram, Google+, YouTube, Twitter, LinkedIn, Snapchat, Tinder, Pinterest) niosą w sobie kilka szczególnych choć czasem nie wprost zauważalnych własności. Przede wszystkim dają pozór wiedzy, przekonanie, że się coś wie, ale wiedza ta nie ma klauzuli sprawdzalności, dobrego i rzetelnego uzasadnienia, weryfikowalności, nie uczy logicznego wnioskowania. Informacje i wiadomości docierające do nas z mediów społecznościowych są, można użyć poręcznej metafory, jak kałuża – szerokie, ale bardzo płytkie i mętne. Po drugie, media te dają pozór relacji – kontakty są powierzchowne, pozbawione realnych spotkań i doświadczeń. Społecznościowi znajomi są ostatecznie nieznajomymi, a o ich prawdziwym życiu często niewiele wiemy. Po trzecie, zawężają one świat do obrazkowo-memowego skrótu, to zaś sprawia, że w ludzkiej komunikacji zanika umiejętność formułowania poprawnych językowo, złożonych, wielowątkowych i logicznych wypowiedzi. Rozmowy, które prowadzimy, stają się jak internetowy czat – składają się z równoważników zdań, są skrótowe, emocjonalne, nielogiczne, urywane 19 . Najbardziej czytelnym tego wyrazem jest popularność emotikonów – ideogramów złożonych z sekwencji znaków typograficznych, służących w korespondencji telefonicznej i internetowej do wyrażania różnych stanów emocjonalno-nastrojowych. Emotikony zastąpiły słowa, zdania, logocentryczną komunikację. Dostępność, przenośność i elastyczność mediów cyfrowych sprawiła, że bardzo łatwo zapełniają one czas dając pozór zajmowania się czymś istotnym. Co więcej, konwergencja wielu różnych mediów w jednym urządzeniu powoduje, że można wykonywać więcej niż jedną funkcję naraz. W rezultacie wiele przedłużeniem stopy, książka jest przedłużeniem oka, ubranie przedłużeniem skóry, obwody elektryczne przedłużeniem centralnego układu nerwowego. A zatem zmiany zachodzące w technologii mają charakter organicznej ewolucji, ponieważ wszystkie odmiany techniki są przedłużeniem fizycznego bytu człowieka. Zob. M. McLuhan, Zrozumieć media. Przedłużenia człowieka, tłum. N. Szczucka, Warszawa 2004, s. 248; R.K. Logan, McLuhan przedłużony i Teza Umysłu Rozszerzonego (EMT), tłum. E. Bodal, „Avant", nr 2 (2013), vol. IV, s. 260-271; A. Clark, Natural-Born Cyborgs, Oxford University Press, New York 2003. 19 Problematyka wpływu mediów społecznościowych na ludzką populację jest już dość rzetelnie i dobrze opisana. Zob. szerzej: Ch. Fuchs, Social Media: A Critical Introduction, London 2013; J. van Dijck, The Culture of Connectivity: A Critical History of Social Media, Oxford University Press, 2013; A Networked Self: Identity, Community, and Culture on Social Network Sites, red. Z. Papacharissi, New York 2010; Identity Technologies: Constructing the Self Online, red. A. Poletti, J. Rak, University of Wisconsin Press 2014; Ch. Lasch, The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations, W.W. Norton & Company 1991; J.D. Peters, The Marvelous Clouds: Toward a Philosophy of Elemental Media, University of Chicago Press 2015; A. Badiou, N. Truong, In Praise of Love, tłum. P. Bush, Glasgow 2012, s. 5-12; R. Kearney, Losing Our Touch, „The New York Times", 08.31.2014, s. SR4. osób używa wręcz nieustannie cyfrowych gadżetów i jest przekonanych, że „czymś się zajmuje i coś robi", a jednocześnie nie robi niczego konkretnego i twórczego. Stąd cyfrowy świat prowadzi do nieprawdopodobnego marnowania czasu przez całe rzesze ludzi 20 . Iluzoryczna otwartość i komunikatywność internetowa (czasem wręcz ekshibicjonizm) ostatecznie stają się w cyfrowym świecie często wyrafinowaną formą egoizmu. W literaturze zjawisko to zostało nazwane sefizmem. Selfizm głosi proste i zrozumiałe dla każdego hasła: „bądź sobą!", „uwierz w siebie!", „uwierz w swoje możliwości!", „największy dzień w życiu jednostki to ten, w którym po raz pierwszy zaczyna ona urzeczywistniać samą siebie!". Pojęcie selfizmu pochodzi od rzeczownikowego ujęcia angielskiego słowa self, które można przetłumaczyć jako „ja" bądź „sam osobiście". W języku polskim można je oddać neologizmem „jaizm" 21 . Oznacza to postawę skupienia się wyłącznie na sobie, swoich doznaniach, przeżyciach i sukcesach. Inne osoby są tu potrzebne jedynie jako odbiorcy bądź wręcz tło dla utrwalanych w Internecie życiowych impresji. Zobaczmy, że tak ukształtowany człowiek – oderwany od wielowiekowej narracji kultury klasycznej (tradycji, zwyczajów, zachowań, postaw) – nie potrafi dziś odnaleźć innych wzorców działania i reakcji jak tylko medialnowirtualne. Konsumpcja jako substytut zbawienia Podejmując refleksję nad kondycją naszego społeczeństwa, a w kontekście jubileuszu papieskiej bulli Totus Tuus Poloniae populus, nad rolą i zadaniami Kościoła katolickiego, a także obserwując zmiany, jakie dokonały się w Polsce w ciągu ostatnich dwudziestu pięciu lat, trzeba jasno zaznaczyć: światopoglądowe zmaganie, z jakim mamy do czynienia, walka o życiowe ukształtowanie dwudziestoparolatków, którzy rozpoczęli dorosłość już w czasach rynkowej wolności i obyczajowej swobody, dokonuje się w przestrzeni szeroko rozumianej kultury. Trudność tej walki polega jednak na tym, że nie chodzi o kulturę w rozumieniu klasycznym, jako złożoną całość obejmującą wiedzę, wierzenia, sztukę, prawo, moralność, obyczaje, wzory wartości, idee i symbole nabyte przez człowieka i kształtujące jego zachowania 22 . Kultura – to stare, czcigodne 20 Por. S.E. Flores, Sfejsowani. Jak media społecznościowe wpływają na nasze życie, emocje i relacje z innymi, tłum. K. Mojkowska, Warszawa 2017; R.K. Logan, The Sixth Language: Learning a Living in the Internet Age, Blackburn Press, Toronto 2004; tenże, The Extended Mind: The Emergence of Language, the Human Mind, and Culture, University of Toronto Press 2008. Por. J. Turowski, Wielkie struktury społeczne, Lublin 1995, s. 67. 21 Por. P. C. Vitz, Psychologia jako religia. Kult samouwielbienia, tłum. P.O. Żylicz, Ł. Nowak, Warszawa 2002, s. 128-133; J. Galarowicz, Szczęście na manowcach. Liberalizm – hedonizm – selfizm, Kęty 2017, s. 148-149; G. Harrison, Wielkie ego. O obsesji budowania poczucia własnej wartości, tłum. K. Brykner, Poznań 2014; A. Workowski, Samowiedza i bycie sobą, „Kwartalnik Filozoficzny" 3(2014), s. 63. 22 i pełne treści słowo – nie jest już dziś interpretowane zgodnie ze swym źródłosłowem jako „uprawa duszy" (cultura animi) 23 . Obecnie kultura składa się bardziej z ofert i propozycji, niż z obyczajowych wzorów, nakazów czy norm. Nie posiada „ludu" do oświecania i uszlachetniania – posiada natomiast klientów do uwodzenia 24 . Sednem nienormatywnej kultury ponowoczesności jest odrzucenie poglądu, jakoby istniała uniwersalna ludzka natura, a tym bardziej natura zorientowana wokół ludzkiej rozumności i wolności, które można by „uprawiać" poprzez zbiór jednolitych praktyk społecznych i cywilizacyjnych. W postmodernistycznych ujęciach kultury nie znajdziemy odniesień do tego, co przekracza ludzkość „tu i teraz" – transcendentalnego dobra, prawdy czy piękna. Kulturowe szlaki współczesności są policentryczne, a ich ośrodki niestabilne i nieroszczące sobie prawa do wychowania ludzi. Ta kultura ma uwodzić swoich potencjalnych klientów, a nie nauczać, odmieniać czy nawracać powołanych przez siebie „katechumenów" 25 . Treści i znaki, obrazy i informacje nie mają już charakteru normatywnego, a jedynie opisowy. Stanowią określoną i niepodlegającą zewnętrznej ocenie propozycję życia. Już kilkanaście lat temu bardzo dobrze proces ten opisał Gordon Mathews, pokazując, że dla człowieka Zachodu świat stał się możliwością wyboru informacji i tożsamości dostępnych w globalnym supermarkecie kultury 26 . Dokonawszy nawet pobieżnego opisu dominujących we współczesnej cywilizacji nurtów i postaw, możemy zapytać, co rzeszom dzisiejszych ludzi ofiarowuje potencjał, jaki niesie w sobie kultura emancypacji, nieograniczonej niczym wolności, demokracji i konsumpcji, wzmocniona nieskończonym, jak się wydaje, potencjałem cyfrowego świata? Przede wszystkim należy sobie uświadomić, że to, czego jesteśmy świadkami dokonuje się pod wzniosłymi i dobrze brzmiącymi hasłami humanizmu. 23 W czasach antycznych i średniowiecznych, a także w późniejszym okresie nowożytności, być człowiekiem kultury znaczyło być właściwie wykształconym, mieć znajomość odpowiednich praw, zachowań i norm. Wiedza obejmowała klasyczne utwory i dzieła ze wszystkich najważniejszych dziedzin sztuki – literatury, muzyki, malarstwa, poezji. Zawarte w nich symbole, opowieści i znaczenia dostarczały wzorów postaw, elokwencji, zasad postępowania. Uczyły tego, co jest dobre, a co złe, co pożyteczne, a co szkodliwe i zdradliwe, co moralne, co zaś wstydliwe i niemoralne. Kultura stanowiła (wydaje się, że do połowy XX w.) egzystencjalne ramy, w których człowiek musiał się odnaleźć wchodząc w dorosły świat. Zob. P. Bagbay, Kultura i historia. Prolegomena do porównawczego badania cywilizacji, tłum. J. Jedlicki, Warszawa 1975; A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1981, A. Kłoskowska, Kultura masowa. Krytyka i obrona, Warszawa 1964; F. Znaniecki, Nauki o kulturze, Warszawa 1971; A.L. Kroeber, Istota kultury, tłum. P. Sztompka, Warszawa 1973; S. Pietraszko, Studia o kulturze, Wrocław 1992; O kulturze i jej badaniu. Studia z filozofii kultury, red. K. Zamiara, Warszawa 1985; M.A. Krąpiec, U podstaw rozumienia kultury, Lublin 1991; tenże, Człowiek w kulturze, Warszawa 1996. 25 Por. K. Grabias, Zemsta symboli…, dz. cyt. 24 Por. Z. Bauman, Kultura w płynnej nowoczesności, Warszawa 2011, s. 27-30; M. Marody, Jednostka po nowoczesności. Perspektywa socjologiczna, Warszawa 2014, s. 84-88. 26 G. Mathews, Supermarket kultury. Kultura globalna a tożsamość jednostki, tłum. E. Klekot, Warszawa 2005, s. 13. Kultura wolności i możliwości obiecuje nam bardzo wiele: że będziemy żyli autentycznie, że nastąpi integracja naszej osobowości, że zdobędziemy poczucie własnej wartości i w końcu – że zrealizujemy samych siebie i będziemy szczęśliwi. Dlatego konsumpcjonizm jest szczególną wersją hedonizmu, który został zracjonalizowany i zdefiniowany zasadami nowoczesnego państwa prawa. Zobaczmy, że postawy te są umacniane przez swoistą kulturę egoizmu, która jest zarówno ich przekaźnikiem (zwłaszcza poprzez popkulturę), jak i fundamentem 27 . Z kolei indywidualizm sprawił, iż nasze biografie coraz bardziej zależą od nas samych, a przynajmniej tak są ujmowane. W miarę jak uwarunkowania zewnętrzne traktowane są jako pozornie coraz mniej wiążące, zwiększa się społeczny nacisk na sposób postępowania jednostki, który poddawany jest osądowi przez kryterium przydatności społecznej. Różne wersje powiedzenia, że każdy z nas jest dziś „kowalem swego losu" – w potocznej narracji podkreślane aż do absurdu – sprawiają, iż uwierzyliśmy w społeczny indeterminizm. Wolnościowy indywidualizm zostaje pogłębiony przez fakt, że konsumpcja jest ex definitio czynnością samotną, w której jednostka-podmiot uprzedmiotawia wszystkie punkty odniesienia. Co więcej, znaczenia konsumpcji zostają uwiarygodnione przez powszechność i społeczną rutynizację, co jednostce i społeczności może dawać poczucie uczestnictwa w dobrze znanym, uporządkowanym świecie sensów i znaczeń, również tych, które odnoszą się do gry o społeczny status. W konsekwencji może to dawać złudne, ale jednak, poczucie wybrania, wyjątkowości, radości i bezpieczeństwa. Stąd Paul C. Vitz mówi, że „humanistyczny selfizm" jest popularnym świeckim substytutem religii, który wprowadził dzisiejszy szeroko rozpowszechniony kult samouwielbienia, ofiarowując, nawet na chwilę, poczucie wartości, siły i spełnienia. Ta specyficzna religia rynku obiecuje świeckie zbawienie, a jej dogmatami i nakazami stają się hasła: „będziesz się bogacił" i „będziesz konsumował" 28 . To promocja określonego modelu człowieka, skrajnie indywidualistycznego, monadycznego i solipsystycznego. Ideałem jest tu w gruncie rzeczy człowiek-monada – skoncentrowany na sobie, wpatrzony w swoje pragnienia, potrzeby, przeżycia, a zarazem właściwie obojętny i zamknięty na inne osoby, jeśli nie wykazują one entuzjazmu dla jego osobowości, działań, sukcesów czy racji 29 . Antropologia tożsamościowego zagubienia Człowiekowi, który realnie, a jednocześnie z wewnętrzną wrażliwością patrzy na współczesne procesy społeczne, rzeczywistość może jawić się raczej pesymistycznie. Oceniając mijające w Polsce i Kościele ćwierćwiecze, nie 27 Por. P. Kopiec, Konsumpcjonizm…, dz. cyt., s. 29. 29 Por. J. Galarowicz, Szczęście…, dz. cyt., s. 154. 28 Por. P.C. Vitz, Psychologia…, dz. cyt., s. 166. można nie dostrzec zagrożeń, jakie są konsekwencją zmieniającej się kultury i obyczajowości. Czy antropologia osób skupionych na sobie, antropologia selfizmu jest właściwa? Czy propagowany przez nią model życia zrodzi dobre owoce, czy będzie implikował pozytywne konsekwencje społeczne, umacniając na przykład rodzinę, więzi wspólnotowe, solidarność, czy faktycznie uszczęśliwi człowieka? Spontanicznie odpowiadamy na te pytania negatywnie, bo choć kultura emancypacji i konsumpcji oferuje ideał samorealizacji, to należy pamiętać, że człowiek może życiowo spełniać się rozmaicie. Każdy z nas ma w sobie potencjał, żeby zostać ofiarnym i prawym, ale także pokusę niegodziwego moralnie skupienia na sobie. Czy zadaniem cywilizacji i rynku jest ułatwianie każdemu realizacji jego możności niezależnie od tego, jaka jest ich wewnętrzna treść? Cywilizacyjne oswojenie człowieka polega przecież nie na tym, żeby spontanicznie wyrażał wszystko, co może mu się w danej chwili spodobać, ale na tym, żeby był odpowiedzialnym i wartościowym uczestnikiem życia społecznego, w którym ludzie zdolni są sobie pomagać, mają poczucie wspólnoty, związku z tradycją historyczną, świadomość zobowiązań w stosunku do społeczności, w której żyją, a nie tylko potrzebę nieskrępowanego wyrażania instynktów. Refleksja nad postawami, jakie konstytuują cyfrowe przemiany, prowadzi nas do dostrzeżenia, iż promowane popkulturowo marzenia i ideały nie są do osiągnięcia w realnym życiu. Dają raczej brak poczucia ciągłości oraz przynależności powodując kryzys tożsamości, a w konsekwencji, poczucie straty. Konsumpcja bowiem z definicji jest ograniczona czasowo, fragmentaryczna i jeśli ostatecznie przyjmuje się jej logikę za decydującą, może zakłócić ciągłość tożsamości jednostki. Kryzys tożsamości i sensów jest coraz wyraźniej diagnozowany w bogatych społeczeństwach postprzemysłowych. Z pełną powagą należy traktować pęknięcia społeczne, wzrost pretensjonalności, agresji, zobojętnienia, jakie towarzyszą obecnym przemianom społecznym. Indywidualizm wpisuje się bowiem w napięcie pomiędzy siłą wolnego rynku, umasowieniem społeczeństwa a demokracją i cnotami obywatelskimi. W wielu sytuacjach rynkowa swoboda i egoizm zbiegają się z komercjalizacją stosunków społecznych, które na zasadzie sprzężenia zwrotnego utrwalają tego typu postawy, wywołując wrażenie ich naturalności 30 . Budowanie kultury skupionej na osobistych doznaniach, pragnieniu osiągnięcia własnej satysfakcji i spełnienia, może w efekcie skutkować aksjologicznym relatywizmem i moralną indyferencją. Jak pisze Paul C. Vitz, kult samouwielbienia jest sprzeczny ze zdrowym rozsądkiem (potrzebujemy innych, ich obecności, życzliwości, pomocy, altruizmu) i może ostatecznie prowadzić do społecznej anarchii 31 . Dlatego zdaniem wielu analityków społeczeństwo liberalne stanowi pesymistyczny obraz roze- 30 Por. P. Kopiec, Konsumpcjonizm…, dz. cyt., s. 68. 31 Por. P.C. Vitz, Psychologia…, dz. cyt., s. 187. rwanych relacji wspólnotowych i degeneracji jednostki. W ten sposób kultura użycia, z jej wymogiem nieustannego podwyższania standardu życiowego i demonstrowania go, oznacza często niewolę, i to nie tylko tę wewnętrzną, psychologiczną, ale również i społeczną, usankcjonowaną sposobami życia, reklamami, medialnymi formami budowania celów i sensów. Tę dynamikę pogłębia jeszcze specyfika świata cyfrowego. Media społecznościowe, stanowiące dziś główny nerw kultury, ofiarowują – jak już pokazałem – nie tyle całościowy system pojęciowy, na który składałyby się normy, wartości i wreszcie światopoglądy będące kompletnymi reprezentacjami porządku społecznego i naturalnego, ile fragmentaryczne zetknięcia z kodami kultury, pozorność spotkań, relatywność postaw i obyczajów. Współczesny młody człowiek staje się w ten sposób nomadą, turystą, obserwatorem. Internet i zaangażowanie w media społecznościowe sprawiają, że jego postawę charakteryzuje bycie na chwilę, niebycie w pełni, trwanie w dystansie, z boku nawet wobec spraw i wartości życiowo najważniejszych. Bezsprzecznie skutkuje to wewnętrzną dysharmonią osoby. Mamy do czynienia z ludźmi o kondycji „wiecznych tułaczy", pozbawionych symbolicznego oikos, tożsamości, które dałyby im odpowiedź na pytania: kim jestem, co ma sens, jaki jest cel mojej egzystencji? 32 I choć uczestnik tak skonstruowanej kultury może przeczuwać, że jego poczucie szczęścia w fundamentalnym znaczeniu zależy nie od facebookowych selfie i internetowych atrakcji, ale od odnalezienia stabilnych tożsamościowo źródeł sensu (godziwe dobro, wartość, transcendentne ujęcie świata), to jednak będzie wzbraniał się przed ich autorytetem. Uznanie ich wiąże się bowiem z ograniczeniem samowoli, zawężeniem swobody ekspresji, przyjęciem wymagającej definicji wolności, podjęciem trudu odpowiedzialności. Ewangelia wyraża się przez kulturę Społeczne, obyczajowe i kulturowe zmiany, jakich jesteśmy świadkami, a także debata, która im towarzyszy, nie są ze swej natury, jak się powszechnie sądzi, ani polityczne, ani ekonomiczne. Dotyczą samej treści życia ludzi – moralności, religii, formowania światopoglądu, sposobów zachowań i wyboru postaw. Polityka i rynek współgrają z tą dynamiką, ale definitywne racje i idee sięgają znacznie głębiej. Ostatecznie wyrażają spór o to, czy wszystko jest względne, zmienne, kontekstualne, relatywne, czy może istnieje trwały fundament, na którym należy oprzeć życie moralne i społeczne, polityczne i ekonomiczne. Każdy z nas, dokonując zarówno banalnych wyborów codziennych, jak i podejmując istotne decyzje życiowe, na swój sposób dopisuje do tego zmagania własną frazę. Wynika z tego jednak, że wysiłek zachowania etosu kultury chrześcijańskiej jest współcześnie bardzo trudny. Próbując, po podjętych analizach, odpowiedzieć na pytanie, jak należy ocenić pasterską pracę 32 Por. K. Grabias, Zemsta symboli…, dz. cyt. polskiego Kościoła w ostatnim ćwierćwieczu, zauważamy kilka istotnych osiągnięć, ale również wiele zaniedbań. Niewątpliwym sukcesem jest posługa miłosierdzia, jaką podejmuje u nas Kościół. Caritas Polska stała się rozpoznawalną marką, dzięki której rzesze ludzi bardzo aktywnie angażują się w charytatywną pomoc ubogim, potrzebującym, cierpiącym. Nieocenionym darem są działające przy zgromadzeniach zakonnych, domach pomocy i katolickich ośrodkach zdrowia okna życia, dające szansę na uratowanie zagrożonych aborcją dzieci. Wielkim osiągnięciem ostatnich dwudziestu paru lat jest trwająca wciąż, mimo trudów i przeszkód, formacja dzieci i młodzieży dokonująca się w ramach dużej liczby aktywnych katolickich ruchów, stowarzyszeń i grup. Wielu kapłanów, zakonników, wiele sióstr i liczni świeccy moderatorzy są w Polsce zaangażowani w przyparafialną pracę formacyjną z młodzieżą, co w skali europejskiej „pracy Kościoła" jest nie do przecenienia. Wpisuje się w to dobra i owocna duchowo organizacja dwu Światowych Dni Młodzieży (Częstochowa 1990, Kraków 2016). Sukcesem jest pojawienie się w wolnej Polsce stowarzyszeń i środowisk realizujących i promujących katolickie nauczanie, naukę społeczną Kościoła, upowszechniających chrześcijański styl życia (aktualnie w naszym kraju działa ponad 150 większych ruchów oraz ponad 1000 mniejszych ruchów, stowarzyszeń i fundacji katolickich). Wielkim formacyjnym, modlitewnym i organizacyjnym osiągnięciem jest działalność Radia Maryja, Telewizji Trwam i dzieł związanych z tymi mediami. Docenić należy ogromną pracę naukowobadawczą ludzi Kościoła, co możliwe jest dzięki wciąż istniejącej w Polsce wolności badań, debat i prac naukowych. Ocena katechezy szkolnej jest za to niezwykle trudna. Od ponad dwudziestu pięciu lat na każdym poziomie szkoły mamy dwie godziny katolickiej lekcji religii w każdym polskim ośrodku edukacyjnym. Przez te lata katechizacją objętych zostało kilkanaście milionów dzieci i młodzieży. Jakie są tego efekty i owoce? Dyskusja o skuteczności lekcji religii w szkole wciąż jeszcze jest przed nami 33 . Niewątpliwą porażką polskiego Kościoła jest rozdrobienie medialne i brak jednego kierowanego przez Episkopat Polski ośrodka medialnego (dziennik, radio, telewizja). Mimo iż na początku lat dziewięćdziesiątych Kościół posiadał środki, infrastrukturę i ludzi, by stworzyć centralne media katolickie w Polsce, to niestety ambicje poszczególnych biskupów i diecezji sprawiły, iż 33 Zob. szerzej: M. Bardel, Nie wierzę w szkolną katechezę, „Znak", nr 628 (2007), s. 16-22; K. Pawlina, Katechizacja narzędziem ewangelizacji, „Znak", nr 544 (2000), s. 4-8; B. Milerski, Nauczanie religii w szkole. Doświadczenia europejskie, „Znak", nr 544 (2000), s. 10-12; T. Czarnecka, Katecheta w szkole naprawdę nie w krzywym zwierciadle, „Znak", nr 544 (2000), s. 14-21; M. Kita, Ewangelia w szkole, „Znak", nr 544 (2000), s. 28-29; Bilans dziesięciolecia. Z ks. bp. Kazimierzem Nyczem, przewodniczącym Komisji Episkopatu Polski ds. Wychowania Katolickiego, rozmawiają Maria i Janusz Poniewierscy, „Znak", nr 544 (2000), 9, s.33; Z. Nosowski, Owoce lekcji religii, Laboratorium Więzi, http://laboratorium.wiez.pl/ 2013/09/03/owoce-lekcji-religii/ (dostęp: 15.08.2017); Religia w szkole – plusy i minusy (opinie uczniów, rodziców i katechetów), „Więź", nr 9 (1993), s. 29-40. powstawały lokalne radia i gazety. W ogniu wolnorynkowej walki o fundusze większość z nich się nie utrzymała, a największy Kościół katolicki w Europie nie ma nawet oficjalnej gazety i radia kierowanych przez KEP. Największy żal dotyczy jednak zmarnowanego wpływu na szeroko rozumianą kulturę – dokładnie mecenat kultury chrześcijańskiej. Jak celnie zauważył Dariusz Karłowicz, ten fatalny błąd popełnili uczniowie św. Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego, ponoć tak zasłuchani w ich nauczanie. Zapomnieli, czego ci dwaj wielcy synowie narodu i Kościoła uczyli o znaczeniu kultury w dziele wiary i ewangelizacji. Nie ma głoszenia Ewangelii bez wcielania jej w konkretną kulturę, sztukę, obyczaj. Słowo dociera przez czytelne dla współczesnych ludzi treści, obrazy, symbole zanurzone w pamięci, nawykach, codzienności. Niestety w polskiej kulturze, i tej popularnej, i wysokiej, Kościół katolicki jest wielkim nieobecnym, mecenat kościelny niemal nie istnieje, gaśnie chrześcijanki wymiar kultury. Prawie w ogóle nie zamawia się oratoriów, pieśni, wystaw, filmów, poezji, nie funduje kulturowych stypendiów 34 . Nie powstało nawet, sygnalizowane przez świeckie środowiska zaangażowanych katolików, muzeum tysiąclecia polskiego chrześcijaństwa. Nadzieją napawa dobry i prężny rynek wydawniczy katolickich książek, dzieł, albumów, płyt z katechezami i materiałami formacyjnymi. Jubileusz nie może być tylko okazją do świętowania, powinien stać się również sposobnością do poważnej refleksji nad przeszłością i wyzwaniami przyszłości. W kontekście rocznicy reorganizacji polskich diecezji musimy postawić sobie ważne pytania: jak przeciwstawić się negatywnym treściom nadchodzącej rewolucji cyfrowej? jak pokazać, że dobre i szczęśliwe życie należy budować nie na impresjach selfizmu, ale na jasnych normach moralności definiujących kategorie dobra i zła? jak w obecnej epoce zachować etos chrześcijańskiej kultury, gdy utrwaleniu czytelnych wzorców i zasad nie pomaga niosąca ze sobą miraż osiągnięcia satysfakcji przez „pochłanianie świata" logika konsumpcjonizmu? Odważnie należy powiedzieć, że w pewnym stopniu osłabła czujność uczniów Chrystusa, a fascynacje cyfrowymi możliwościami i modnymi gadżetami uwiodły także ludzi Kościoła. Techniczna efektywność i medialne perspektywy nie przełożyły się znacząco na radykalny wzrost wiary. Szczególnie 34 Niesławnym symbolem tego stały się obchody 1050. rocznicy chrztu Polski. Dnia 16 kwietnia 2016 r., na zakończenie oficjalnych państwowo-kościelnych obchodów rocznicy chrztu, obchodów podsumowujących całoroczny jubileusz wiary, na poznańskim stadionie z wielkim rozmachem wystawiono dzieło brytyjskich twórców Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice'a – Jesus Christ Superstar – hipisowską rock operę z lat sześćdziesiątych XX w. Czy oznacza to, iż po tysiącu pięćdziesięciu latach trwania polskiej kultury nie mamy się czym poszczycić i musimy eksportować anglosaskie produkty? Nie, mamy wielkie postaci, dzieła, pomniki kultury i wydarzenia, wielką historię i żywe idee, ale zabrakło woli, by zamówić, zapłacić i zaprosić twórców do stworzenia unikatowego, skrojonego na ten szczególny jubileusz, monumentalnego dzieła. Zob. D. Karłowicz, Polska jako Jason Bourne, Warszawa 2017, s. 85-87. w środowiskach wielkomiejskich sekularyzacja ujawnia się coraz mocniej. Korzystając z gamy możliwości, jakie daje współczesność, trud pracy duszpasterskiej pozostaje wciąż ten sam – formować osoby i środowiska w duchu zasad Ewangelii, budzić sumienia, uświadamiać wyzwania i zagrożenia, to naglące (choć przecież nienowe) zadania pojawiające się przed Kościołem w Polsce. Musimy nauczyć się walczyć o treści ewangeliczne w szeroko rozumianej kulturze, podejmować wszelkie godziwe środki, by docierać do osób uwiedzionych mediami i konsumpcją, ukazywać wartość niezmiennych zasad wiary i moralności, zaangażowania, poświęcenia, służby wobec ludzkiej wspólnoty. Uświadamiać znaczenie gotowości do podejmowania odpowiedzialnych działań, trudu umacniania więzi społecznych, pogłębiania ludzkiej solidarności. Przekonująco uzasadniać, że prawdziwa wolność nie jest absolutną emancypacją, ale możliwością wyboru godziwych środków prowadzących do rozpoznanego i zgodnego z ludzką naturą celu. Taką przestrzeń wolności może zaoferować jedynie kultura zorientowaną wokół transcendentaliów tworzących trwałe węzły sensu. Taką kulturę powinniśmy tworzyć, budować i promować. EMANCIPATION, DIGITAL WORLD, AND OBJECTIVE TRUTH. REFLECTING ON THE LAST QUARTER-CENTURY OF CHANGES IN POLAND AND THE CHURCH Summary Year 2017 marked the 25 th anniversary of the bull Totus Tuus Poloniae populus promulgated on 25 March 1992, with which John Paul II reorganized the administrative structure of the Roman Catholic Church in Poland. The document sanctioned the elevation of 14 new dioceses in Poland. The 25 th anniversary, like any other for that matter, is urging us to carefully evaluate the past years, as well as to ask questions about the near future of the Polish Church. To better understand changes that have taken place in that period of time, let us imagine the average 25-year-old boy and the average girl of the same age: who are they, how do they live, what do they do? Most probably, they are still students, they work or are looking for a job. They may have a wife, a husband, or a partner with whom they live together without marriage, despite their being Catholics who had Religious Education as a mandatory subject starting (as required in accordance with the instruction of Ministry of National Education issued on 30 August 1990) in the first grade of primary school. There is a substantial probability that these average young people have emigrated and having found abroad better job and better perspectives do not want to come back. Perhaps they are very religious and live out their faith and their national affinity consciously. It is probable that such people tell us more than official statistics does about directions and trends, values and priorities that are recognisable and prevailing in Polish society and the Polish Church. 25-year anniversary cannot only be the occasion for celebrating, it should also become an opportunity to seriously reflect on the past and on the challenges of the future. In the context of the anniversary of the reorganization of Polish dioceses we should ask ourselves some important questions: how to resist the negative aspects of the digital revolution? How it can be showed that a good and happy life should be built not on egoistic impressions, but on clear moral norms that delineate the categories of good and evil? How is Christian ethos to be sustained in the modern era, whereas preservation of clearly defined models and principles is impeded by consumptionist logic that entails the illusion of achieving satisfaction through „devouring the world"? Key words: Poland, Church, globalization, secularism, consumerism.	<urn:uuid:d41aa2be-83d2-4968-b736-8c89597e8af1>	finepdfs	2.9375	CC-MAIN-2021-21	https://jacekgrzybowski.pl/wp-content/uploads/2017/12/Emancypacja.pdf	2021-05-18T16:14:33+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243991288.0/warc/CC-MAIN-20210518160705-20210518190705-00176.warc.gz	356,096,168	0.942765	0.999647	0.999647	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2124, 5219, 8153, 11637, 14938, 18368, 21716, 25235, 28650, 31691, 35181, 37992, 40948, 43833, 47167, 50416, 53178, 54089 ]	2	0
Szanowny Panie Dyrektorze, Muzeum Sztuki w Łodzi przedkłada informację o stanie mienia według stanu na dzień 31.12.2021r. wraz z wymaganymi załącznikami. Łączę wyrazy szacunku, Urszula Tracz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju ul. Więckowskiego 36 90-734 Łódź tel. (042) 633 82 73 fax (042) 632 99 41 www.msl.org.pl \| Wyszczególnienie \| Wartość \| Stan na dzień 31.12.2020r. \| Stan na dzień 31.12.2021r. \| Zmiana wartości "+"zw. "-", zm. \| \|------------------------------------------------------\|---------\|-----------------------------\|-----------------------------\|--------------------------------\| \| I. Wartości niematerialne i prawne \| \| \| \| \| \| brutto \| 699 472 \| 1 001 620 \| 302 148 \| \| \| netto \| 157 087 \| 373 113 \| 216 026 \| \| \| umorzenie \| 542 385 \| 628 507 \| 86 122 \| \| \| % umorzenia \| 78 \| 63 \| \| \| \| II. Rzeczowe aktywa trwale \| \| \| \| \| \| brutto \| 148 402 900 \| 151 969 585 \| 3 566 685 \| \| \| netto \| 111 620 595 \| 112 115 919 \| 495 324 \| \| \| umorzenie \| 36 782 305 \| 39 853 666 \| 3 071 361 \| \| \| % umorzenia \| 25 \| 26 \| \| \| \| 1. Środki trwale \| \| \| \| \| \| brutto \| 147 850 264 \| 151 446 877 \| 3 596 613 \| \| \| netto \| 111 067 959 \| 111 593 211 \| 525 252 \| \| \| umorzenie \| 36 782 305 \| 39 853 666 \| 3 071 361 \| \| \| % umorzenia \| 25 \| 26 \| \| \| \| a) grunty (w tym prawo użytkowania wszystkiego gruntu)\| \| \| \| \| \| brutto \| 5 887 162 \| 5 887 162 \| 0 \| \| \| netto \| 4 334 792 \| 4 097 309 \| -237 483 \| \| \| umorzenie \| 1 552 370 \| 1 789 853 \| 237 483 \| \| \| % umorzenia \| 26 \| 30 \| \| \| \| b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej\| \| \| \| \| \| brutto \| 95 566 655 \| 95 815 655 \| 249 000 \| \| \| netto \| 72 053 390 \| 69 892 692 \| -2 160 698 \| \| \| umorzenie \| 23 513 265 \| 25 922 963 \| 2 409 698 \| \| \| % umorzenia \| 25 \| 27 \| \| \| \| c) urządzenia techniczne i maszyny \| \| \| \| \| \| brutto \| 6 119 564 \| 6 493 554 \| 373 990 \| \| \| netto \| 626 439 \| 724 743 \| 98 304 \| \| \| umorzenie \| 5 493 125 \| 5 768 811 \| 275 686 \| \| \| % umorzenia \| 90 \| 89 \| \| \| \| d) środki transportu \| \| \| \| \| \| brutto \| 509 413 \| 509 748 \| 9 335 \| \| \| netto \| 49 683 \| 39 863 \| -9 820 \| \| \| umorzenie \| 450 730 \| 469 885 \| 19 155 \| \| \| % umorzenia \| 90 \| 92 \| \| \| \| e) inne środki trwale \| \| \| \| \| \| brutto \| 39 776 470 \| 42 740 758 \| 2 964 288 \| \| \| netto \| 34 003 655 \| 36 838 604 \| 2 834 949 \| \| \| umorzenie \| 5 772 815 \| 5 902 154 \| 129 339 \| \| \| % umorzenia \| 15 \| 14 \| \| \| \| 2. Środki trwale w budowie \| \| \| \| \| \| brutto \| 552 636 \| 522 708 \| -29 928 \| \| \| netto \| 552 636 \| 522 708 \| -29 928 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| 3. Zaliczki na środki trwale w budowie \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| III. Pozostałe aktywa trwale \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| Udziały w obcych podmiotach gospodarczych \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| Długoterminowe papiery wartościowe \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| Udzielone pożyczki długoterminowe \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| Inne aktywa trwale \| \| \| \| \| \| brutto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| netto \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| umorzenie \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| Ogółem \| \| \| \| \| \| brutto \| 149 102 372 \| 152 971 205 \| 3 868 833 \| \| \| netto \| 111 777 682 \| 112 489 032 \| 711 350 \| \| \| umorzenie \| 37 324 690 \| 40 482 173 \| 3 157 483 \| \| \| % umorzenia \| 23 \| 26 \| \| \| Łódź, 17.01.2022r. Magdalena Klapot Z-ca dyrektora ds. Rozwoju Muzeum Sztuki w Łodzi Orszula Tracz \| Wyszczególnienie \| Wartość \| Stan na dzień 31.12.2020r. \| Stan na dzień 31.12.2021r. \| Zmiana wartości "+"/zw. "-"/zm. \| \|------------------\|---------\|----------------------------\|----------------------------\|-------------------------------\| \| I. Wartości niematerialne i prawne \| \| \| \| \| \| brutto \| 699 472 \| 1 001 620 \| 302 148 \| \| \| netto \| 157 087 \| 373 113 \| 216 026 \| \| \| umorzenie \| 542 385 \| 628 507 \| 86 122 \| \| \| % umorzenia \| 78 \| 63 \| \| \| zwiększenia: 302.148 zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r wartość wartości niematerialnych i prawnych wzrosła o kwotę 302.148zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania Systemu elektronicznego obiegu dokumentów o wartości 219.780zł, systemu kadrowo-placowego e-Nova o wartości 49.821zł oraz wykupieniem dodatkowych licencji o łącznej wartości 32.547zł. zmniejszenia: 0 Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r nie dokonano żadnej likwidacji wartości niematerialnych i prawnych. zmiana wartości "+"/zw. "-" zm. +302.148zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r wartość wartości niematerialnych i prawnych wzrosła o kwotę 302.148zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania Systemu elektronicznego obiegu dokumentów o wartości 219.780zł, systemu kadrowo-placowego e-Nova o wartości 49.821zł oraz wykupieniem dodatkowych licencji o łącznej wartości 32.547zł. W roku 2021 nie dokonano żadnych likwidacji wartości niematerialnych i prawnych. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia wartości niematerialnych i prawnych wynosi 628.507zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 86.122zł. \| a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) \| brutto \| netto \| umorzenie \| % umorzenia \| \|--------------------------------------------------------\|--------\|-------\|-----------\|-------------\| \| \| 5 887 162 \| 4 334 792 \| 1 552 370 \| 26 \| \| \| 5 887 162 \| 4 097 309 \| 1 789 853 \| 30 \| zwiększenia 0zł W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zwiększeń w zakresie gruntów. zmniejszenia 0zł W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie gruntów. zmiana wartości "+"/zw. "-" zm. 0zł W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie było żadnej zmiany wartości w zakresie gruntów. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia gruntów (w tym prawa do wieczystego użytkowania gruntu) wynosi 1.789.853zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 237.483zł. \| b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej \| brutto \| netto \| umorzenie \| % umorzenia \| \|----------------------------------------------------------\|--------\|-------\|-----------\|-------------\| \| \| 95 566 655 \| 72 053 390 \| 23 513 265 \| 25 \| \| \| 95 815 655 \| 69 892 692 \| 25 922 963 \| 27 \| zwiększenia: 249.000zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosiła 95.815.655zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wzrosła o kwotę 249.000zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania nowych urządzeń i narzędzi inżynierskich o wartości 249.000zł. zmniejszenia: 0zł W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +249.000zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosiła 95.815.655zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wzrosła o kwotę 249.000zł. Zmiana jest spowodowana adaptacją pomieszczenia serwerowni. W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosi 25.922.963zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 2.409.698zł. \| c) urządzenia techniczne i maszyny \| brutto \| 6 119 564 \| 6 493 554 \| 373 990 \| \|------------------------------------\|----------\|-----------\|-----------\|---------\| \| \| netto \| 626 439 \| 724 743 \| 98 304 \| \| \| umorzenie\| 5 493 125 \| 5 768 811 \| 275 686 \| \| \| % umorzenia \| 90 \| 89 \| \| zwiększenia: 549.962zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn wzrosła o kwotę 549.963zł. Zmiana została spowodowana przyjęciem do użytkowania trzech stacji roboczych o łącznej wartości 35.700zł oraz serwera o łącznej wartości 198.000zł. W badanym okresie przyjęto również do użytkowania projektor y multimedialne, system nagłośnienia w Muzeum Pałacu Herbsta, komputery, laptopy, notebooki, monitory graficzne oraz ekran elektryczny o łącznej wartości 316.263zł. zmniejszenia: 175.972zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn zmalała o kwotę 175.972zł. Zmiana jest spowodowana likwidacją notebooków, zestawów komputerowych, mebli, wyposażenia oraz sprzętu elektronicznego. Zlikwidowano również drzwi automatyczne, zmywarkę do posadzek, zestaw mebli do klubokawiarni oraz instalację ogrzewania. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +373.990 Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn wzrosła o kwotę 373.990zł. Zmiana została spowodowana przyjęciem do użytkowania trzech stacji roboczych o łącznej wartości 35.700zł oraz serwera o łącznej wartości 198.000zł. W badanym okresie przyjęto również do użytkowania projektor y multimedialne, system nagłośnienia w Muzeum Pałacu Herbsta, komputery, laptopy, notebooki, monitory graficzne oraz ekran elektryczny. Zmniejszenie zostało spowodowane likwidacją notebooków, zestawów komputerowych, mebli, wyposażenia oraz sprzętu elektronicznego. Zlikwidowano również drzwi automatyczne, zmywarkę do posadzek, zestaw mebli do klubokawiarni oraz instalację ogrzewania. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia maszyn i urządzeń technicznych wynosi 5.768.811zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 275.686zł. \| d) środki transportu \| brutto \| 500 413 \| 509 748 \| 9 335 \| \|----------------------\|----------\|---------\|---------\|-------\| \| \| netto \| 49 683 \| 39 863 \| -9 820\| \| \| umorzenie\| 450 730 \| 469 885 \| 19 155\| \| \| % umorzenia \| 90 \| 92 \| \| zwiększenia: 9.335zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu wzrosła o kwotę 9.335zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania krzeseł dla niepełnosprawnych. zmniejszenia: 0zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu nie zmniejszyła się. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +9.335zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu wzrosła o kwotę 9.335zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania krzeseł dla niepełnosprawnych. W okresie badanym nie zlikwidowano żadnego środka transportu. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia środków transportu wynosi 469.885zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 19.155zł. \| e) inne środki trwałe \| brutto \| 39 776 470 \| 42 740 758 \| 2 964 288 \| \|-----------------------\|----------\|------------\|------------\|-----------\| \| \| netto \| 34 003 655 \| 36 838 604 \| 2 834 949 \| \| \| umorzenie\| 5 772 815 \| 5 902 154 \| 129 339 \| \| \| % umorzenia \| 15 \| 14 \| \| zwiększenia: 3.078.530zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła 42.740.758zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych wzrosła o kwotę 3.078.530zł. Zmiana jest spowodowana nabyciem dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych, darowizną dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych (o łącznej wartości 3.024.723) oraz przyjęciem do użytkowania innych środków trwałych, jak np. stolik teleskopowy, szorowarki, krzesła do ewakuacji, krosno, zmywarka do posadzek - o łącznej wartości 53.807zł. zmniejszenia: 114.242zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła 42.740.758zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych zmalała o kwotę 114.242zł. Zmiana jest spowodowana likwidacją pozostałych środków trwałych, np. zmywarki do posadzek, zestawów mebli, ksero, mebli oraz pozostalego wyposażenia o łącznej wartości 114.242zł zmiana wartości "+zw. " - zm. +2.964.288zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła 42.740.758zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych wzrosła o kwotę 2.296.288zł. Zmiana jest spowodowana nabyciem dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych, darowizną dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych (o łącznej wartości 3.024.723) oraz przyjęciem do użytkowania innych środków trwałych, jak np. stolik teleskopowy, szorowarki, krzesła do ewakuacji, krosno, zmywarka do posadzek - o łącznej wartości 53.807zł. Dodatkowo dokonano likwidacji pozostałych środków trwałych, jaknp. zmywarki do posadzek, zestawu mebli, ksero, mebli oraz pozostalego wyposażenia o łącznej wartości 114.242zł. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia innych środków trwałych wynosi 5.902.154zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 129.339zł. \| 2. Środki trwałe w budowie \| brutto \| 552 636 \| 522 708 \| -29 928 \| \|-----------------------------\|----------\|---------\|---------\|---------\| \| \| netto \| 552 636 \| 522 708 \| -29 928 \| \| \| umorzenie\| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| % umorzenia \| 0 \| 0 \| 0 \| zwiększenia: 974.822zł Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi 522.708zł. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zwiększeniu o kwotę 974.822zł. Zwiększenie jest wynikiem zakupu obiektów, aparatów, stolików teleskopowych, programu do ewidencji zasobów, streamera, wyposażenia serwerowni, stacji roboczych, programu do elektronicznego obiegu dokumentów oraz zakupu oprogramowania do programu ewidencji zasobów. zmniejszenia: 1.004.750 Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi 522.708zł. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zmniejszeniu o kwotę 1.004.750zł. Zmniejszenie jest wynikiem przyjęcia do użytkowania adaptacji przebudowy budynku, systemu elektronicznego obiegu dokumentów, systemy kadrowo-placowego, systemu e-Nova, komputerów, monitorów graficznych, oprogramowania do programu ewidencji zasobów oraz wyposażenia serwerowni i oprogramowania. zmiana wartości "+zw. " - zm. -29.928zł Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi 522.708zł. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zmniejszeniu o kwotę 29.928zł. Zwiększenie jest wynikiem zakupu obiektów, aparatów, stolików teleskopowych, programu do ewidencji zasobów, streamera, wyposażenia serwerowni, stacji roboczych, programu do elektronicznego obiegu dokumentów oraz zakupu oprogramowania do programu ewidencji zasobów. Zmniejszenie jest wynikiem przyjęcia do użytkowania adaptacji przebudowy budynku, systemu elektronicznego obiegu dokumentów, systemy kadrowo-placowego, systemu e-Nova, komputerów, monitorów graficznych, oprogramowania do programu ewidencji zasobów oraz wyposażenia serwerowni i oprogramowania. \| Ogółem \| brutto \| 149 102 372 \| 152 971 205 \| 3 868 833 \| \|--------\|--------------\|-------------\|-------------\|-----------\| \| \| netto \| 111 777 682 \| 112 489 032 \| 711 350 \| \| \| umorzenie \| 37 324 690 \| 40 482 173 \| 3 157 483 \| \| \| % umorzenia \| 23 \| 26 \| \| Razem zwiększenia kwota: 5.163.797zł Razem zmniejszenia kwota: 1.294.964zł zmiana wartości majątku brutto stan na 31.12.2021 r. kwota: 3.868.833zł Łódź, 17.01.2022 Magdalena Kupot Główny Księgowy Miejska Szkoła w Łodzi Urszula Tracz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Miejskiej Szkoły w Łodzi Główny Księgowy ## Majątek w trwałym zarządzie \| L.p \| Nazwa nieruchomości \| nr działek oraz powierzchnie (m²) \| nr Księgi Wieczystej \| data ewidencji księgowej \| wartość \| \| \|-----\|---------------------\|----------------------------------\|----------------------\|-------------------------\|---------\|---\| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| \| \| \| \| \| \| \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| 5 \| \| \| \| \| \| \| Razem grunty w użytkowaniu wieczystym \| 0,00 \| \| Łódź, 17.01.2022 r. Małgorzata Knapel (Grupa Zespoły) Tytuł: Sekretarz Główny Księgowy Dyrektor Urszula Trecz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju Tytuł: Sekretarz Tytuł: Dyrektor ## Majątek w nieodpłatnym użytkowaniu \| L.p. \| Nazwa nieruchomości \| nr działek oraz powierzchnie (m²) \| nr Księgi Wieczystej \| data ewidencji księgowej \| wartość \| \|------\|---------------------\|----------------------------------\|----------------------\|--------------------------\|---------\| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 3 \| \| \| \| \| \| \| 4 \| \| \| \| \| \| \| 5 \| \| \| \| \| \| Razem grunty w użytkowaniu wieczystym \| 0,00 \| Łódź, 17.01.2022 Magdalena Klapot Główny Księgowy Dyrektor Miejskie Studia w Łodzi Dochody uzyskane z tytułu wykonywania prawa własności i posiadania oraz innych praw majątkowych w okresie od 01.01.2021 r. do 31.12.2021 r. \| Lp \| Treść \| Wartość \| \|----\|----------------------------------------------------------------------\|-----------\| \| 1 \| Dochody uzyskane ze sprzedaży gruntów \| nie dotyczy \| \| 2 \| Dochody uzyskane ze sprzedaży budynków, budowli \| nie dotyczy \| \| 3 \| Dochody uzyskane ze sprzedaży lokali mieszkalnych \| nie dotyczy \| \| 4 \| Dochody uzyskane ze sprzedaży garaży \| nie dotyczy \| \| 5 \| Dochody uzyskane z wieczystego użytkowania gruntów \| nie dotyczy \| \| 6 \| Dochody uzyskane z dzierżawy, najmu \| 84 501 \| \| 7 \| Dochody z tyt. przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności \| nie dotyczy \| \| 8 \| Inne - trwały zarząd, użytkowanie gruntów, odszkodowania, sprzedaż środków trwałych \| nie dotyczy \| \| 9 \| Pozostałe - sprzedaż akcji i udziałów \| nie dotyczy \| OGÓŁEM 84 501 Łódź, 17.01.2022 Magdalena Klapot Główny Księgowy Muzeum sztuki w Łodzi Urszula Tracz Z-ca Dyrektor ds. Równości Muzeum sztuki w Łodzi Należności z tytułu wykonywania prawa własności i posiadania oraz innych praw majątkowych wg stanu na dzień 31.12.2021 r. \| Lp. \| Treść \| Wartość \| \|-----\|-----------------------------------------------------------------------\|---------\| \| 1 \| Należności z tyt. sprzedaży \| nie dotyczy \| \| \| - lokali mieszkalnych \| \| \| \| - gruntów, budynków, budowli \| \| \| 2 \| Należności z tyt. dzierżawy i bezumownego korzystania z gruntów \| nie dotyczy \| \| 3 \| Należności z tyt. wieczystego użytkowania i bezumownego korzystania z gruntów \| nie dotyczy \| \| 4 \| Pozostałe: trwały zarząd, użytkowanie gruntów, służebności przesyłu i na gruncie, odpłatne nabycie prawa własności, najem \| 2 591 \| OGÓŁEM \| \| 2 591 \| Łódź, 17.01.2022 Mieczysław Knapo Śworny Ksiegowy Muzeum Sztuki Współczesnej Urzyszka Tracz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Muzeum Sztuki Współczesnej Główny Księgowy \| Lp. \| Nazwa Użytkownika \| Wyszczególnienie \| Wartość \| Stan na dzień 31.12.2020 r. \| Stan na dzień 31.12.2021 r. \| Zmiana wartości "+" zw. "-" zm. \| \|-----\|-------------------\|------------------\|---------\|-------------------------------\|-------------------------------\|--------------------------------\| \| \| \| I. Wartości niematerialne i prawne \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| II. Rzeczowe aktywa trwale \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| 1. Środki trwale \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| a) grunty ( w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| c) urządzenia techniczne i maszyny \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| d) środki transportu \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| e) inne środki trwale \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| \| \| \| 2. Środki trwale w budowie \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| RAZEM \| \| \| brutto \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| nie dotyczy \| \| \| \| netto \| \| \| \| \| \| \| umorzenie\| \| \| \| \| \| \| % umorzenia\| \| \| \| Łódź, 17.01.2022 Małgorzata Mapot Sekretarz Miejskiego Sztabu Warty Łodzi Główny Księgowy Wrszuta Tracz Z-ca dyrektora ds. Zarządzania Miejskiego Sztabu Warty Łodzi Szanowny Panie Dyrektorze, Muzeum Sztuki w Łodzi przedkłada korektę informacji o stanie mienia według stanu na dzień 31.12.2021r. w zakresie załącznika numer 4 oraz załącznika numer 6. Łączę wyrazy szacunku, Urszula Tracz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju \| Tytuł \| Wartość \| \|----------------------------------------------------------------------\|----------\| \| I Zobowiązania ogółem \| 587 259 \| \| 1. Zobowiązania długoterminowe \| 56 320 \| \| a) kredyty i pożyczki \| 0 \| \| b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych \| 0 \| \| c) inne zobowiązania finansowe \| 56 320 \| \| 2. Zobowiązania krótkoterminowe \| 530 939 \| \| a) kredyty i pożyczki \| 903 \| \| b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych \| 0 \| \| c) inne zobowiązania finansowe \| 0 \| \| d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności: \| 248 436 \| \| - do 12 miesięcy \| 248 436 \| \| - powyżej 12 miesięcy \| 0 \| \| e) zaliczki otrzymane na dostawy \| 0 \| \| f) zobowiązania wekslowe \| 0 \| \| g) z tytułów: \| 19 516 \| \| - podatków \| 1 882 \| \| - cel \| 0 \| \| - ubezpieczeń \| 0 \| \| - innych świadczeń \| 17 634 \| \| h) z tytułu wynagrodzeń \| 0 \| \| i) inne \| 262 084 \| \| II. Pozostałe należności ogółem \| 842 277 \| \| a) z tytułu dostaw i usług, o okresie splaty: \| 40 711 \| \| - do 12 miesięcy \| 40 711 \| \| - powyżej 12 miesięcy \| 0 \| \| b) z tytułów: \| 730 556 \| \| - podatków: nadpłata podatku VAT \| 710 000 \| \| - cel \| 0 \| \| - ubezpieczeń \| 0 \| \| - innych świadczeń \| 20 556 \| \| c) inne \| 71 010 \| \| d) dochodzone na drodze sądowej \| 0 \| Łódź, 04.03.2022r. Małgorzata Krąpok Główny Księgowy Urszula Kacz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Muzeum _________________________ _________________________ \| Lp. \| nr zadania inwestycyjnego \| nazwa zadania \| miejsce inwestycji \| zakres inwestycji - opis \| poniesione nakłady 2021 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\| \| 1 \| \| Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup dźwięk sztuki \| 1 234 395 \| \| 2 \| \| Zakup projektów multimedialnych (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup projektów \| 30 407 \| \| 3 \| \| Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych \| 25 797 \| \| \| \| Zadania nowe UE \| Razem zadania nowe UE \| 0 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\|---\| \| 1 \| \| Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów w wymianie systemu kartowo-placowego \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Pakiet nowa 365 - karty i place \| 11 715 \| \| 2 \| \| Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| 112 103 \| \| \| \| \| \| Razem zadania kontynuowane UE \| 123 818 \| \| \| \| Zadania kontynuowane \| Razem zadania kontynuowane UE \| 617 257 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------\|---------\| \| 1 \| \| Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| 617 257 \| \| \| \| Zadania zakończone \| Razem zadania zakończone \| 11 715 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------\|---------\| \| 1 \| \| Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów w wymianie systemu kartowo-placowego \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Pakiet nowa 365 - karty i place \| 11 715 \| \| 2 \| \| Zakup projektów multimedialnych (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup projektów \| 30 407 \| \| 3 \| \| Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych \| 25 797 \| \| 4 \| \| Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X \| Łódź, ul. Węgrowskiego 36 \| Zakup dźwięk sztuki \| 1 234 395 \| \| \| \| Zadania zakończone z UE \| Razem zadania zakończone UE \| 1 302 314 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------\|-----------\| \| \| \| \| \| 0 \| Łódź, 04.03.2022 r. Małgorzata Klapot Z-ca Dyrektora ds. Zarządzania Sztuką w Łodzi Dyrektor Główny Inżynier \| Lp. \| nr zadania inwestycyjnego \| nazwa zadania \| miejsce inwestycji \| zakres inwestycji - opis \| poniesione nakłady 2021 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\| \| 1 \| \| Rozwój Kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych \| 1 234 395 \| \| 2 \| \| Zakup projektorów multimedialnych w ramach akcji "Kultura dostępna" (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Zakup projektorów \| 30 407 \| \| 3 \| \| Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych \| 25 797 \| \| Lp. \| nr zadania inwestycyjnego \| nazwa zadania \| miejsce inwestycji \| zakres inwestycji - opis \| poniesione nakłady 2021 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\| \| 1 \| \| Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów / wymiana systemu zaakrowo-placowego \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Pakiet enowa 365 - kady i place \| 11 715 \| \| 2 \| \| Cyfrowe udostępnianie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Cyfrowe udostępnianie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi \| 112 103 \| \| Lp. \| nr zadania inwestycyjnego \| nazwa zadania \| miejsce inwestycji \| zakres inwestycji - opis \| poniesione nakłady 2021 \| \|-----\|---------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\| \| 1 \| \| Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów / wymiana systemu zaakrowo-placowego \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Pakiet enowa 365 - kady i place \| 11 715 \| \| 2 \| \| Zakup projektorów multimedialnych w ramach akcji "Kultura dostępna" (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Zakup projektorów \| 30 407 \| \| 3 \| \| Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych \| Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 \| Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych \| 25 797 \| \| l.p. \| nr zadania inwestycyjnego \| nazwa zadania \| miejsce inwestycji \| zakres inwestycji - opis \| poniesione nakłady 2021 \| \|------\|--------------------------\|--------------\|--------------------\|--------------------------\|------------------------\| \| 4 \| Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X \| Łódź, ul. Wielickowskiego 36 \| Zakup dzieł sztuki \| Razem zadania zakończone \| 1 234 395 \| \| \| \| \| \| Razem zadania zakończone UE \| 1 302 314 \| \| \| \| \| \| Razem zadania zakończone \| 0 \| Łódź, 17.01.2022r. Magdalena Klapot Dyrektor Muzeum Sztuki Główny Kierujący Dyrektor [Signature]	1a3f1b70-f0cc-4837-a157-12d68b69113d	finepdfs	1.430664	CC-MAIN-2023-40	https://msl.org.pl/media/system/bip/MSL-InformacjaMienie-2021.pdf	2023-09-25T06:41:34+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506686.80/warc/CC-MAIN-20230925051501-20230925081501-00206.warc.gz	466,864,766	0.953652	0.999925	0.999925	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 314, 13605, 17775, 22313, 26936, 27573, 28745, 29806, 31145, 32258, 39012, 39269, 42255, 46821, 50697, 51428 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR 17/2015 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BIAŁYMSTOKU z dnia 21 maja 2015 r. w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody „Tobolinka” Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 926, 1002, 1101 i 1863 oraz z 2015 r. poz. 222) zarządza się co następuje: § 1. Ustanawia się na pięć lat zadania ochronne dla rezerwatu przyrody „Tobolinka”, zwanego dalej rezerwatem. § 2. Zadania ochronne, o których mowa w § 1, uwzględniają: 1) identyfikację i ocenę istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz sposoby eliminacji lub ograniczania tych zagrożeń i ich skutków, określone w załączniku nr 1 do zarządzenia; 2) opis sposobów ochrony czynnej ekosystemów, gatunków roślin, zwierząt i grzybów z podaniem rodzaju, rozmiaru i lokalizacji poszczególnych zadań, określony w załączniku nr 2 do zarządzenia; 3) wskazanie obszarów objętych ochroną ścisłą, czynną oraz krajobrazową. § 3. Obszar rezerwatu objęty jest w całości ochroną ścisłą. § 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. REGIONALNY DYREKTOR OCHRONY ŚRODOWISKA w Białymstoku dr inż. Lech Magrel RABCA PRAWNY mgr Anna E. Dubiejk B1695 ### IDENTYFIKACJA I OCENA ISTNIEJĄCYCH I POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ WEWNĘTRZNYCH I ZEWNĘTRZNYCH ORAZ SPOSOBY ELIMINACJI LUB OGRANICZANIA TYCH ZAGROŻEŃ IICH SKUTKÓW \| L.p. \| Identyfikacja i ocena istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych. \| Sposoby eliminacji lub ograniczania zagrożeń ich skutków. \| \|------\|----------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\| \| 1. \| Zmiana warunków wodnych (obniżenie poziomu wód gruntowych, osuszenie torfowiska). \| Zaniechanie zmian (działań) w otoczeniu rezerwatu mogących prowadzić do zmian poziomu wód gruntowych w jego granicach. \| \| 2. \| Niszczenie stanowisk roślin chronionych. \| Edukacja społeczeństwa. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. \| \| 3. \| Niszczenie oznakowań i infrastruktury rezerwatu. \| Bieżące naprawy i uzupełnianie infrastruktury i oznakowań. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. \| \| 4. \| Zaśmiecanie terenu. \| Zbieranie śmieci. Edukacja społeczeństwa. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. \| ### OPIS SPOSOBÓW OCHRONY CZYNNEJ EKOSYSTEMÓW, GATUNKÓW ROŚLIN, ZWIERZĄT I GRZYBÓW Z PODANIEM RODZAJU, ROZMIARU I LOKALIZACJI ZADAŃ OCHRONNYCH \| L.p. \| Rodzaj i rozmiar poszczególnych zadań ochronnych. \| Lokalizacja poszczególnych zadań ochronnych (adres leśny). \| \|------\|--------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\| \| 1. \| Edukacja w zakresie ochrony lokalnej przyrody skierowana głównie do dzieci i młodzieży a także do wybranych grup społeczności dorosłych. \| Cały obszar rezerwatu. \| \| 2. \| Usuwanie śmieci. \| Cały obszar rezerwatu. \| \| 3. \| Naprawa, wymiana lub ustawianie nowych tablic informacyjnych. \| Cały obszar rezerwatu. \| \| 4. \| Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu \| Cały obszar rezerwatu. \| przez służby leśne, szczególnie w okresie letnim. RADCA PRAWNY mgr Anna E. Dubielska 2015-05-28 UZASADNIENIE Zadania ochronne dla rezerwatu przyrody „Tobolinka” zostały opracowane zgodnie z art. 22 ust. 2 pkt. 2, ust. 3, 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.). Rezerwat przyrody „Tobolinka” funkcjonuje w oparciu o Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Pomorze” (Dz. Urz. Woj. Podl. z 2012 r. poz. 6). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych jeziora dystroficznego z pływającymi wyspami pla torfowców. Rezerwat przyrody „Tobolinka” obejmuje obszar gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa będących w zarządzie Nadleśnictwa Pomorze. Pod względem administracyjnym położony jest on w województwie podlaskim, powiecie sejneńskim, gm inie Giby. Z uwagi na charakter rezerwatu oraz cel jego ochrony objęto go ochroną ścisłą. Identyfikując istniejące zagrożenia, sposoby ich eliminacji lub ograniczenia oraz określając działania ochronne w rezerwacie uwzględniono jego cel ochrony oraz sytuację w nim panującą od czasu jego ustanowienia. Obecnie głównym zagrożeniem dla celu ochrony rezerwatu jest zmiana warunków wodnych (obniżenie poziomu wód gruntowych), której efektem są okresowe niedostatki wody w torfowisku. Zagrożenie polegające na obniżeniu zwierciadła wód gruntowych pierwszego poziomu wodonośnego w rezerwacie przyrody może być spowodowane zaburzeniami w skali regionalnej i działaniami poza granicami rezerwatu przyrody. Na obszarze rezerwatu eliminacja tego zagrożenia nastąpi poprzez ochronę bierną tj. niepodejmowaniu żadnych działań w obrębie jeziora i przylegającego do niego torfowiska. Projekt zarządzenia powstał w porozumieniu z Nadleśnictwem Pomorze (podmiot władający gruntami rezerwatu). Nadleśnictwo Pomorze zgłosiło do zarządzenia następujące uwagi, których części nie uwzględniono z uwagi na wskazane okoliczności: 1. W treści zarządzenia zaproponowano dodanie do identyfikacji i oceny istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych nowego punktu określającego zagrożenia biotyczne i abiotyczne. Art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.) wyraźnie określa co powinno zawierać zarządzenie w sprawie zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody. Z uwagi na obowiązek działania na podstawie przepisów prawa nie uwzględniono tej propozycji. 2. Wskazano ponadto, że w zarządzeniu należałoby uwzględnić sytuacje, w których dochodzi do zamierania siedlisk nautrowych nie wskazując o jakie siedliska chodzi. Pojęcie zamierania odnosi się raczej do gatunków; w przypadku siedlisk natomiast bardziej adekwatnym pojęciem wydaje się „zanikanie”. Z powyższych powodów nie uwzględniono tej propozycji. 3. Zaproponowano również dodanie do zabiegów ochrony czynnej zapisu wskazującego na możliwość dochodzenia zwierzyny rannej w wyniku kolizji drogowych oraz postrzałków na terenie rezerwatu.”. Działanie to nie jest związane z celem ochrony rezerwatu dlatego też jego wprowadzenie nie jest zasadne. W odniesieniu jednak do przypadku wejścia na teren rezerwatu postrzałka lub rannej w wyniku kolizji zwierzyny należy wskazać, że jeżeli taka zwierzyna zagraża bezpieczeństwu powszechnemu to jej dojście i dostrzelenie jest możliwe w oparciu o art. 15 ust 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.).	6a5877e0-bdc3-49ec-9e42-cef7f883f851	finepdfs	1.657227	CC-MAIN-2021-39	https://bip.bialystok.rdos.gov.pl/files/obwieszczenia/36230/Zarzadzenie_RDOS_Bialystok_17_2015.pdf	2021-09-22T23:46:34+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057403.84/warc/CC-MAIN-20210922223752-20210923013752-00498.warc.gz	181,237,317	0.999708	0.999989	0.999989	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1275, 3459, 3557, 6346, 7001 ]	1	0
UCHWAŁA NR XLIX/452/22 RADY MIEJSKIEJ W BOBOWEJ z dnia 28 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXXVIII/325/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 25 września 2017 r. zmieniającej Uchwałę Nr XXXI/264/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 14 ust. 1 w związku z art. 23 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2021 r., poz. 485), Rada Miejska w Bobowej uchwala, co następuje: § 1. W uchwale Nr XXXVIII/325/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 25 września 2017 r. zmieniającej Uchwałę Nr XXXI/264/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022, wprowadza się następujące zmiany: 1) w załączniku stanowiącym Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa: - wydłuża się okres obowiązywania w/w dokumentu do roku 2023, w efekcie czego w treści Uchwały i załącznika stanowiącego Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa, okres „2017-2022” zastępuje się okresem „2017-2023”, - w rozdziale 4.4 „Projekty rewitalizacyjne uzupełniające” oraz w rozdziale 4.7. „Mechanizmy zapewnienia komplementarności” dodaje się projekt uzupełniający pn. 4. Aktywny senior, - w rozdziale nr 6.3. „Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć”, zmienia się datę osiągnięcia wskaźników docelowych na rok 2023, - ujednolica się numerację i nazewnictwo rozdziałów i podrozdziałów w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa. § 2. Załącznikiem do niniejszej uchwały jest tekst jednolity Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023, który uwzględnia zmiany wymienione w § 1 niniejszej uchwały. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Bobowej. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Malgorzata Molendowicz Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Załącznik do Uchwały nr XLIX/452/22 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 28 grudnia 2022 r. Gmina Bobowa ul. Rynek 21 38-350 Bobowa 1. WSTĘP .................................................................................................................. 6 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji ......................................................... 6 1.2. Zasady horyzontalne rewitalizacji .................................................................. 10 1.3. Nawiązanie do dokumentów strategiczno-programowych ......................... 12 2. DIAGNOZA GMINY ............................................................................................ 18 2.1. Analiza zjawisk funkcjonalno-przestrzennych .............................................. 19 2.1.1. Położenie i uwarunkowania przestrzenne ............................................... 19 2.1.2. Polityka przestrzenna gminy ................................................................... 19 2.1.3. Infrastruktura techniczna .......................................................................... 20 2.2. Sfera społeczna ............................................................................................... 22 2.2.1. Demografia ................................................................................................. 22 2.2.2. Rynek pracy i bezrobocie ......................................................................... 24 2.2.3. Pomoc społeczna ..................................................................................... 27 2.2.4. Organizacje pozarządowe ........................................................................ 28 2.3. Strefa gospodarcza ......................................................................................... 29 2.4. Sfera środowiskowa ....................................................................................... 31 2.5. Sfera przestrzenno-funkcjonalna ................................................................. 34 3. WYZNACZENIE OBSZARÓW ZDEGRADOWANYCH I DO REWITALIZACJI ........ 37 3.1. Metodologia wyboru obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji .... 37 3.1.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary ................................................................. 38 3.2. Identyfikacja zróżnicowania wewnętrzgminnego ........................................ 38 3.3. Analiza zjawisk negatywnych ....................................................................... 41 3.4. Wyniki delimitacji i wskazanie obszarów zdegradowanych ........................ 48 3.5. Zasięg terytorialny obszaru do rewitalizacji i uzasadnienie jego wyboru. .... 52 3.5.1. Obszary rewitalizacji ................................................................................. 52 3.5.2. Pogłębiona diagnoza dla obszarów rewitalizacji ..................................... 56 4. ZAŁOŻENIA GMINNEGO PROGRAMU REWITALIZACJI .................................. 63 4.1. Wizja obszarów zdegradowanych .................................................................. 63 4.2. Cele rewitalizacji – logika interwencji .......................................................... 64 4.3. Projekty rewitalizacyjne ............................................................................... 67 4.3.1. Projekty rewitalizacyjne kluczowe inwestycyjne .................................... 68 4.3.2. Projekty rewitalizacyjne kluczowe społeczne .................................................. 73 4.4. Projekty rewitalizacyjne uzupełniające ................................................................. 74 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów ........................................................................... 80 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów ........................................................................... 80 4.5.1. Projekty inwestycyjne ....................................................................................... 80 4.5.2. Projekty społeczne ............................................................................................ 80 4.6. Planowane efekty rewitalizacji ............................................................................. 81 4.7. Mechanizmy zapewnienia komplementarności .................................................... 81 4.7.1. Komplementarność przestrzenna ..................................................................... 82 4.7.2. Komplementarność problemowa ...................................................................... 82 4.7.3. Komplementarność proceduralno-instytucjonalna ........................................... 83 4.7.4. Komplementarność międzyokresowa ................................................................ 84 4.7.5. Komplementarność źródeł finansowania ........................................................... 84 5. PLAN FINANSOWY GPR .......................................................................................... 85 5.1. Plan finansowy GPR .............................................................................................. 85 5.1.2. Źródła finansowania projektów rewitalizacyjnych .............................................. 86 5.2. Analiza ryzyka wraz ze środkami zaradczymi ..................................................... 88 6. INSTRUMENTY WDRAŻANIA PROGRAMU, MONITORINGU i KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ 90 6.1. Organizacja procesu wdrażania .......................................................................... 90 6.2. Zasady współpracy pomiędzy sektorem publicznym, społecznym i gospodarczym 92 6.3. Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć ...................................................... 92 6.3.1. Oczekiwane wskaźniki realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji ............... 93 6.3.2. Oczekiwane wskaźniki realizacji w zakresie oddziaływania GPR .................... 95 6.3.3. Ewaluacja ........................................................................................................... 95 6.3.4. Aktualizacja ....................................................................................................... 96 22.214.171.124. Aktualizacja – wzór wniosku zadanie inwestycyjne ..................................... 96 126.96.36.199. Aktualizacja – wzór wniosku zadanie społeczne ......................................... 98 7. PODSUMOWANIE KONSULTACJI SPOŁECZNYCH ................................................. 101 7.1. Mechanizmy włączenia mieszkańców, przedsiębiorców i innych podmiotów i grup aktywnych w proces rewitalizacji ................................................................. 101 7.1.1. Procedura uspokożenia na etapie przygotowania programu rewitalizacji ....... 102 7.2. Procedura uspokożenia na etapie realizacji programu rewitalizacji ................... 106 7.3. Opiniowanie dokumentu w innych instytucjach .................................................. 107 8. OKREŚLENIE NIEZBĘDNYCH ZMIAN W UCHWAŁACH ........................................ 108 8.1. Specjalna Strefa Rewitalizacji ................................................................. 108 8.2. Zmiany w dokumentach planowania i zagospodarowania przestrzennego ...... 108 8.2.1. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego ................................................................. 108 8.2.2. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego .................................................................................. 108 8.3. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7, ust. 3...... 108 9. ANALIZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO ........................................... 109 ZAŁĄCZNIK 1............................................................................................................. 114 Mapa obszaru rewitalizacji .................................................................................... 114 ZAŁĄCZNIK 2............................................................................................................. 117 RAPORT Z DIAGNOZY .......................................................................................... 117 1. WSTĘP 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji Przemiany społeczno-gospodarcze na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza wywołane procesem globalizacji oraz transformacją ustrojową i wyzwaniami gospodarki wolnorynkowej spowodowały szereg niekorzystnych zjawisk i procesów na obszarach jednostek samorządu terytorialnego, takich jak degradacja tkanki materialnej oraz narastające problemy w sferze społeczno-gospodarczej. W takiej sytuacji szczególnego znaczenia zaczęło nabierać planowanie oraz realizacja kompleksowych projektów rewitalizacyjnych, obejmujących sferę przestrzenną, społeczną, gospodarczą, środowiskową i kulturową, a tym samym odpowiadających na indywidualny zestaw zidentyfikowanych problemów danego obszaru. Na potrzeby projektowania i wdrażania interwencji w ramach procesu rewitalizacji, współfinansowanych środkami Unii Europejskiej, rewitalizację należy rozumieć, jako: „wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez przedsięwzięcia całościowe (integrujące interwencję na rzecz społeczności lokalnej, przestrzeni i lokalnej gospodarki), skoncentrowane terytorialnie i prowadzone we współpracy z lokalną społecznością, w sposób zaplanowany oraz zintegrowany przez określenie i realizację programów rewitalizacji”\(^1\). Podstawowym narzędziem tworzącym ramy operacyjne i płaszczyznę koordynacji działań rewitalizacyjnych jest program rewitalizacji, który opracowywany i przyjmowany jest przez samorząd gminy w drodze uchwały na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie gminnym. Ze względu na to, że celem rewitalizacji jest równoczesna odnowa społeczna, gospodarcza, kulturowa, przestrzenna (w tym także techniczna) oraz środowiskowa, nadanie nowych funkcji, remonty lub modernizacja techniczna infrastruktury muszą być środkiem, a nie celem rewitalizacji. Konieczne jest, by działania rewitalizacyjne w Gminie nie były działaniami przypadkowymi, ale by były ujęte w ramy zintegrowanego podmiotowo i przedmiotowo programu rewitalizacji. Gminny Program Rewitalizacji (GPR) powinien być programem wieloletnich działań zmierzających do wyprowadzenia obszarów zdegradowanych ze stanu kryzysu oraz stworzenia warunków do ich dalszego rozwoju poprzez optymalne wykorzystanie endogenicznych uwarunkowań i wzmacnianie lokalnych potencjałów. Objęcie danego obszaru programem lub planem rewitalizacji stanowi podstawę wspierania go poprzez instrumenty i narzędzia dedykowane rewitalizacji (programy unijne oraz krajowe) lub korzystania z preferencji w innych instrumentach, programach i działaniach sektorowych. W wyniku przeprowadzonej analizy wskaźników społecznych, gospodarczych, technicznych, przestrzенно-funkcjonalnych i środowiskowych dla Gminy Bobowa wyznaczono obszary zdegradowane i do rewitalizacji\(^2\), nie wprowadzono Specjalnej Strefy Rewitalizacji w Gminie, co w konsekwencji spowodowało brak konieczności wprowadzenia niezbędnych --- \(^1\) Narodowy Plan Rewitalizacji 2022 - Założenia, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, 2014, s. 4. \(^2\) Uchwała Nr XXVII/230/16 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa zmian w uchwałach, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150 oraz z 2015 r. poz. 1322). Obszary do rewitalizacji zostały zatwierdzone Uchwałą Nr XXVII/230/16 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa (http://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/WDU_K/2016/7991/akt.pdf). Dla wyznaczonych obszarów do rewitalizacji opracowany został Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022. Program opracowano zgodnie z Ustawą o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 r. (Dz.U. 2015r. poz. 1777) oraz zasadami określonymi w Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, wydane przez Ministerstwo Rozwoju, Warszawa, 2 sierpnia 2016r. Program był szeroko konsultowany z władzami Gminy Bobowa, pracownikami Urzędu Miejskiego, przedstawicielami instytucji społecznych, publicznych, a także środowiska gospodarczego i organizacji pozarządowych z terenu Gminy Bobowa. Niniejszy Program wspiera realizację celów i działań sprecyzowanych w innych dokumentach planistycznych i strategicznych Gminy, wpływając na jej ożywienie gospodarcze, ekonomiczne oraz rozwój w sferze społecznej, kulturalnej i turystycznej. Wyznaczone obszary do rewitalizacji i zadania inwestycyjne przewidziane do realizacji są zgodne z kierunkami rozwoju Gminy określonymi w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego i Strategii Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020. Rewitalizacja jest ważną częścią myślenia o rozwoju Gminy - powinna stać się kluczowym programem społecznym i gospodarczym dla Gminy w odniesieniu do jego obszarów problemowych. Równocześnie jest ona procesem długotrwałym, kosztownym i wymagającym zachowania ciągłości oraz konsekwencji. Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa jest także narzędziem realizowania określonej w Strategii Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020, misji Gminy Gmina Bobowa w sposób nowoczesny i efektywny wykorzystuje: walory przyrodnicze stając się zagłębiem ekologicznych produktów rolnych, swój potencjał kulturowy związany z tradycją i zwyczajami ludowymi stając się ośrodkiem turystyki etnicznej, spuściznę historyczno-religijną, stając się domem spotkań ekumenicznych. Głównym założeniem Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy jest prowadzenie działań skoncentrowanych na prowadzeniu działań kompleksowych w celu inicjowania przemian przestrzennych, technicznych, ekonomicznych i przede wszystkim społecznych, których celem jest przywrócenie funkcjonalności poszczególnych terenów i stworzenie warunków --- 3 MR/H 2014-2020/20(2)08/2016 4 Przyjęta do realizacji przez Radę Miejską w dniu 25 maja 2015r. UCHWAŁA Nr VIII/61/15 dla rozwoju kapitału ludzkiego i społecznego na obszarze problemowym/zdegradowanym - wymagającym interwencji publicznej. Zgodnie z wytycznymi opracowany Gminny Program Rewitalizacji charakteryzuje się następującymi cechami: • kompleksowość ➢ działania całościowe i wielowymiarowe, uwzględniające aspekty: społeczny, ekonomiczny, przestrzenny, techniczny, środowiskowy i kulturowy, ➢ włączenie środków z EFRR, EFS, FS, innych publicznych oraz prywatnych. Proponowane do realizacji w ramach Programu działania odnoszą się do wszystkich pięciu sfer, w tym społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Zaplanowane Projekty rewitalizacyjne są przekrojowe, odpowiadają równocześnie na kilka celów strategicznych oraz kierunków działań. W ramach wykazania kompleksowości poszczególnych projektów w fiszkach projektowych odnotowano, cele i kierunki działań, do jakich poszczególne zadania się odnoszą. • koncentracja ➢ koncentracja na obszarach najbardziej zdegradowanych, tj. obszarach gminy gdzie skala problemów i zjawisk kryzysowych jest największa. Zgodnie z przedstawioną w Programie diagnozą obszary wyznaczone do rewitalizacji są obszarami cechującymi się największą koncentracją problemów społecznych, warto także zwrócić uwagę, iż obszary są ze sobą spójne przestrzennie. • komplementarność ➢ wzajemne oddziaływanie między projektami rewitalizacyjnymi, powiązanie działań rewitalizacyjnych ze strategicznymi decyzjami Rady Miejskiej Bobowa, ➢ efektywny system zarządzania projektami rewitalizacyjnymi (współdziałanie instytucji, spójność procedur itp.), kontynuacja i dopełnienie przedsięwzięć zrealizowanych w ramach polityki spójności 2007-2013. • partycypacja ➢ nierozerwalnie wpisane w proces rewitalizacji uczestnictwo we współdecydowaniu, ➢ musi mieć charakter realny charakter, ➢ stanowi fundament działań na każdym etapie procesu rewitalizacji: diagnozowania, programowania, wdrażania monitorowania i oceniania. Dla uzyskania ww. cech w ramach przedmiotowego Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa dokonano: ➢ pełnej diagnozy służącej wyznaczeniu obszaru zdegradowanego wskazanego w programie rewitalizacji oraz zdefiniowano dotykające go problemy. Diagnoza obejmuje łącznie kwestie społeczne, ekonomiczne, przestrzenne - infrastrukturalne i środowiskowe, a także kulturowe (w tym związane z dziedzictwem kulturowym) i techniczne, właściwego doboru narzędzi i interwencji do potrzeb i uwarunkowań danego obszaru, zsynchronizowania uzupełniających się działań w sferze społecznej, gospodarczej, przestrzennej (infrastrukturalnej i środowiskowej), ustalenia hierarchii potrzeb w zakresie działań rewitalizacyjnych, zrealizowania wynikającej z art. 5 rozporządzenia nr 1303/2013 zasady partnerstwa polegającej na łączeniu szerokiego grona partnerów (w szczególności lokalnych społeczności i przedsiębiorców, a także ekspertów) w procesy programowania i realizacji projektów rewitalizacyjnych w ramach programów operacyjnych oraz konsekwentnego, otwartego i trwałego dialogu z tymi podmiotami i grupami, których rezultaty rewitalizacji mają dotyczyć, poprzez: a) zbieranie uwag w postaci papierowej i elektronicznej, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w formularzy zamieszczonych na stronie Gminy Bobowa w Biuletynie Informacji Publicznej, b) spotkania, warsztaty, ankiety. otwarte konsultacje społeczne, badania ankietowe, indywidualne spotkania z ekspertami, zastosowania podejścia do rewitalizacji, jako istotnego elementu całościowej wizji rozwoju Gminy. Opracowany Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa składa się z następujących części: CZĘŚĆ WPROWADZAJĄCA, CZĘŚĆ DIAGNOSTYCZNO-ANALITYCZNA, CZĘŚĆ PROGRAMOWA. Część wprowadzająca zawiera ogólne informacje dotyczące metodologii opracowania GPR-u oraz opis zaangażowania społeczności lokalnej w ten proces, a także uwarunkowania zewnętrzne dokumentu, tj. strategiczno-programowe i środowiskowe. Część diagnostyczno-analityczna obejmuje charakterystykę obecnej sytuacji w Gminie Bobowa w sferze przestrzennej, społecznej, gospodarczej, środowiskowej i kulturowej wraz ze skwantyfikowanymi danymi oraz ich analizą, celem identyfikacji problemów i delimitacji obszarów kryzysowych w Gminie. Część programowa przedstawia najistotniejsze założenia procesu rewitalizacji zdegradowanych obszarów Gminy Bobowa w latach 2017-2022, tj.: cel strategiczny rewitalizacji, horyzont czasowy dokumentu, obszary problemowe określone przestrzennie wraz z celami głównymi i celami szczegółowymi. Ponadto zostały tutaj wskazane priorytetowe projekty do realizacji oraz system ich wdrażania. Ważnym elementem jest również opracowany system monitoringu skuteczności działań wraz z systemem wprowadzania modyfikacji w reakcji na zmiany w otoczeniu oraz sposób ewaluacji i komunikacji społecznej dokumentu. 1.2. Zasady horyzontalne rewitalizacji PARTYCYPACJA SPOŁECZNA Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 opracowany został z wykorzystaniem modelu ekspercko-partycypacyjnego, polegającego na możliwie szerokim udziale wszystkich interesariuszy w pracach nad Programem, przy jednoczesnym zaangażowaniu ekspertów zewnętrznych, odpowiadających między innymi za zorganizowanie procesu konsultacji społecznych oraz przygotowanie końcowej wersji dokumentu. Podczas prac nad diagnozą oraz założeniami Programu wykorzystano metody badawcze pozwalające dotrzeć do możliwie szerokiej grupy mieszkańców, umożliwiające uzyskanie opinii i indywidualnych ocen dotyczących kondycji poszczególnych obszarów definiowanych, jako problemowe. Metodologia uspokoczenia procesu tworzenia GPR była zastosowana w oparciu o wytyczne ustawy o rewitalizacji i obejmowała działania polegające w szczególności na: 1) poznaniu potrzeb i oczekiwań interesariuszy oraz dążeniu do spójności planowanych działań z tymi potrzebami i oczekiwaniami; 2) prowadzeniu, skierowanych do interesariuszy, działań edukacyjnych i informacyjnych o procesie rewitalizacji, w tym o istocie, celach, zasadach prowadzenia rewitalizacji, wynikających z ustawy, oraz o przebiegu tego procesu; 3) inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących rozwijaniu dialogu między interesariuszami oraz ich integracji wokół rewitalizacji; 4) zapewnieniu udziału interesariuszy w przygotowaniu dokumentów dotyczących rewitalizacji, w szczególności gminnego programu rewitalizacji; 5) wspieraniu inicjatyw zmierzających do zwiększania udziału interesariuszy w przygotowaniu i realizacji gminnego programu rewitalizacji; 6) zapewnieniu w czasie przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji możliwości wypowiedzenia się przez interesariuszy. Prace nad przygotowaniem Gminnego Programu Rewitalizacji przebiegały zgodnie z poniższym schematem: Upublicznie informacji o przystąpieniu do opracowywania GPR. Przyjęcie założeń i rozpoczęcie prac nad opracowanie obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Wybór zewnętrznego wykonawcy GPR Eurogrant Sp. z o.o. Zebranie potrzebnych dokumentów, danych statystycznych do opracowania raportu nt. obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa Konsultacje opracowanego raportu z Burmistrzem i zespołem pracowników Urzędu Miejskiego KONSULTACJE SPOŁECZNE - ANKIETY, SPOTKANIA, WARSZTATY nt. 1. Obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji w Gminie Bobowa 2. Zasad wyznaczania składu oraz zasad działania Komitetu Rewitalizacyjnego Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa. Przyjęcie Uchwał przez Radę Miejską w zakresie: obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji oraz zasad działania Komitetu Rewitalizacji KONSULTACJE SPOŁECZNE - WARSZTATY-ANKIETY Projektu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa upublicznie dokumentu Konsultacja dokumentu GPR z innymi instytucjami Poprawki i ostateczna redakcja dokumentu Przyjęcie uchwałą Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Przekazanie Gminnego Programu Rewitalizacji do Urzędu Marszałkowskiego Kompleksowa diagnoza Diagnoza przeprowadzona na potrzeby niniejszego opracowania ma charakter kompleksowy realizowany w oparciu o analizę danych ilościowych oraz jakościowych. Wyznaczenie obszarów kryzysowych zostało poparte analizą porównawczą udowadniającą konieczność podjęcia zintegrowanej interwencji na wyodrębnione obszary. Ze względu na konieczność przedstawienia danych dedykowanych każdemu z wyznaczonych obszarów zdegradowanych, korzystano z informacji gromadzonych przez odpowiednie wydziały i jednostki organizacyjne Urzędu Miejskiego w Bobowej. Pełna diagnoza dająca podstawę do wyznaczenia obszarów zdegradowanych oraz do rewitalizacji została zawarta w analizie pn. „Raport z diagnozy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji”. Koncentracja interwencji Efektem prac nad „Gminnym Programem Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023” jest wyznaczenie dwóch ograniczonych terytorialnie obszarów o charakterze kryzysowym – koncentracja interwencji w wymiarze terytorialnym obejmuje tereny zdegradowane na obszarze wybranych jednostek urbanistycznych 2 sołectw: Bobowa (podobszar I i podobszar II) i Siedliska (podobszar III), jako obszar do rewitalizacji, wymagające wsparcia. Powierzchnia tych obszarów do rewitalizacji obejmuje 3,8815 ha co stanowi 0,08% powierzchni Gminy Bobowa. Wyznaczony obszar do rewitalizacji zamieszkuje 160 osób i stanowią 1,63% ogólnej liczby mieszkańców Gminy Bobowa. Koncentracja interwencji w wymiarze tematycznym - zaplanowane działania w ramach zintegrowanych projektów rewitalizacyjnych obejmują określone dziedziny przewidziane do realizacji ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Wymiar społeczny oraz techniczny i przestrzenny został zdefiniowany w oparciu o kompleksową diagnozę sytuacji społecznej Gminy, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru kryzysowego. Planowanie finansowe Planowanie finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 było przeprowadzone w oparciu o możliwość rzeczywistego zbudowania montażu finansowego dla poszczególnych projektów rewitalizacyjnych. Projekty gminne posiadają zabezpieczenie w postaci wkładu finansowego w Wieloletniej Prognozie Finansowej. Szczegółowe informacje na temat montażu finansowego znajdują się w rozdziale 5 niniejszego opracowania. Założenia finansowe częściowo mają charakter indykatywny wynikający z długookresowego charakteru dokumentu oraz potencjalnych zmian w zakresie wdrażania Gminnego Programu Rewitalizacji. 1.3. Nawiązanie do dokumentów strategiczno-programowych Gminny Program Rewitalizacji odnosząc się w swych założeniach do zidentyfikowanych problemów mieszkańców na zdegradowanych obszarach gminy, uwzględnia kontekst innych dokumentów strategicznych na szczeblu lokalnym (stanowiąc istotny element całościowej wizji rozwoju jednostki), a także regulujących działania w przedmiotowym obszarze na szczeblu regionalnym, krajowym oraz europejskim. W związku z tym, komplementarność z innymi działaniami oraz priorytetami wpływa na skuteczność i efektywność procesu rewitalizacji. \| Lp. \| Nazwa dokumentu \| Nawiązanie GPR-u do zapisów dokumentu strategicznego \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------\| \| \| POZIOM EUROPEJSKI \| \| \| 1. \| Europa 2020 - Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu \| Priorytet III. Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu - wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną. Ponadto, wpływa na osiągnięcie 3 z 5 celów głównych: CEL 1 Osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia na poziomie 75% wśród kobiet i mężczyzn w wieku 20-64 lata. CEL 4 Podniesienie poziomu wykształcenia, zwłaszcza poprzez dążenie do zmniejszenia odsetka osób zbyt wcześnie kończących naukę do poniżej 10% oraz poprzez zwiększenie, do co najmniej 40% osób w wieku 30-34 lat mających wykształcenie wyższe lub równoważne. CEL 5 Wspieranie włączenia społecznego, zwłaszcza przez ograniczanie ubóstwa, mając na celu wydzwignięcie z ubóstwa lub wykluczenia społecznego co najmniej 20 mln obywateli. \| \| \| POZIOM KRAJOWY \| \| \| 2. \| Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju \| Obszar Konkurencyjności i innowacyjności gospodarki: Innowacyjność gospodarki i kreatywność indywidualna: Cel 3 Poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach oraz podniesienie konkurencyjności nauki; Kapitał Ludzki: Cel 6 Rozwój kapitału ludzkiego poprzez wzrost zatrudnienia i stworzenie „workfare state”; Obszar Równoważenia potencjału rozwojowego regionów Polski: Rozwój regionalny: Cel 8 Wzmocnienie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych; Obszar Efektywności i sprawności państwa: Kapitał społeczny: Cel 11 Wzrost społecznego kapitału rozwoju. \| \| 3. \| Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie \| Cel główny: Efektywne wykorzystywanie specyficznych regionalnych i innych terytorialnych potencjałów rozwojowych dla osiągania celów rozwoju kraju - wzrostu, zatrudnienia i spójności w horyzoncie długookresowym. Cel 2 Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów problemowych („spójność”). \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 4. \| Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (Warszawa 2017) \| Głównym celem Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju jest tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym. Cele rewitalizacji wpisuje się 2 cel szczegółowy Strategii: Cel szczegółowy II - Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony, w zakresie: poprawy dostępności usług świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne oraz wzrost i poprawa wykorzystania potencjału kapitału ludzkiego na rynku pracy. Oczekiwanym efektem realizacji Strategii w perspektywie długookresowej dla obywateli będzie wzrost ich dochodów oraz poprawa jakości życia, rozumiana jako stworzenie przyjaznych warunków bytowych, przede wszystkim dla rodzin; zapewnienie odpowiedniej jakości edukacji i szkoleń, podwyższających kwalifikacje i kompetencje obywateli; wzrost zatrudnienia i lepsze jakościowo miejsca pracy; poprawa dostępu do infrastruktury; Planowane efekty GPR w Gminie Bobowa są zbliżone z oczekiwanymi efektami realizacji Strategii. \| \| 5. \| Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 \| Tworzenie estetycznej i uporządkowanej przestrzeni zgodnie z zasadami ładu przestrzennego, respektując zróżnicowane kulturowo i historycznie tradycje architektoniczne oraz w możliwie jak największym stopniu zachowującą walory naturalnego krajobrazu przyrodniczego. 1). Cel 2. Poprawa spójności wewnętrznej i terytorialne równoważenie rozwoju kraju poprzez promowanie integracji funkcjonalnej, tworzenie warunków dla rozprzestrzeniań się czynników rozwoju, wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich oraz wykorzystanie potencjału wewnętrznego wszystkich terytoriów. 2). Cel 4. Kształtowanie struktur przestrzennych wspierających osiągnięcie i utrzymanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego i walorów krajobrazowych Polski. \| \| 6. \| Umowa Partnerstwa<sup>5</sup> \| Głównym celem jest zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawa spójności społecznej i terytorialnej kraju oraz poprawa efektywności administracji publicznej. 1). Cel Tematyczny 3. Wzmocnianie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego (w odniesieniu do EFRROW), finansowego, doradczego i szkoleniowego. 2). Cel tematyczny 4. Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach. 3). Cel tematyczny 6. Zachowanie i ochrona środowiska naturalnego oraz wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami. 4). Cel tematyczny 8. Promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników. 5). Cel tematyczny 9. Wspieranie włączenia społecznego i walka \| <sup>5</sup> Umowa Partnerstwa (UP) jest dokumentem określającym strategię interwencji funduszy europejskich w ramach trzech polityk unijnych: polityki spójności, wspólnej polityki rolnej (WPR) i wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) w Polsce w latach 2014-2020. (grudzień 2015r.) \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 7. \| Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 \| Głównym celem jest umożliwienie pełnego wykorzystania potencjału zasobów ludzkich, poprzez wzrost zatrudnienia i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw i ich pracowników, podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa, zmniejszenie obszarów wykluczenia społecznego oraz wsparcie dla budowy struktur administracyjnych państwa. 1). Cel 3. Poprawa sytuacji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym \| \| 8. \| Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 \| Głównym celem jest wspieranie procesów i inicjatyw, które wzmocniają wolę działania obywateli na rzecz dobra wspólnego i przyczyniają się do wzmocenia zaufania, jako jednego z podstawowych komponentów życia społecznego, gospodarczego i kulturowego. 1). Cel 4. Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego. \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 9. \| Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2020 \| Głównym celem jest efektywne wykorzystanie potencjałów regionalnej szansy dla rozwoju gospodarczego oraz wzrost spójności społecznej i przestrzennej małopolski w wymiarze regionalnym, krajowym i europejskim. 1). Obszar 1. Gospodarka wiedzy i aktywności. 1.4 Rozwój kształcenia zawodowego i wspieranie zatrudnienia (poprawa jakości i efektywności usług w zakresie planowania i rozwoju kariery zawodowej oraz wspierania zatrudnienia). 1.5 Wzmacnianie i promocja przedsiębiorczości (wzmacnianie potencjału oraz rozwój sieci instytucji otoczenia biznesu). 2). Obszar 2. Dziedzictwo i przemysły czasu wolnego. 2.1 Ochrona małopolskiej przestrzeni kulturowej (kompleksowa rewitalizacja obszarów zdegradowanych oraz powstrzymanie degradacji wartościowych krajobrazów kulturowych oraz dewastacji obiektów zabytkowych). \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| \| 2.2 Zrównoważony rozwój infrastruktury oraz komercjalizacja usług czasu wolnego (turystyka aktywna, rekreacyjna na terenach wiejskich). 2.4 Wzmocnienie promocji dziedzictwa regionalnego oraz oferty przemysłów czasu wolnego (aktywna i skuteczna promocja oraz wsparcie regionalnej oferty przemysłów czasu wolnego, w szczególności markowych produktów turystycznych i wydarzeń kulturalnych, w tym artystycznych i twórczych). 3). Obszar 5. Rozwój miast i terenów wiejskich. 5.1 Rozwój funkcji lokalnych centrów usług publicznych (poprawa standardu świadczenia oraz dostępności podstawowych usług publicznych w zakresie lokalnej infrastruktury społecznej o charakterze: edukacyjnym, kulturalnym, rekreacyjnym i sportowym, zdrowotnym, w szczególności na obszarach o najniższej dostępności do usług publicznych). 5.2 Rozwój gospodarczy małych i średnich miast oraz terenów wiejskich (aktywizacja gospodarcza terenów wiejskich). 5.3 Funkcjonalne zarządzanie przestrzenią na poziomie lokalnym (rewitalizacja obszarów zdegradowanych, rozumiana jako podniesienie atrakcyjności przestrzeni publicznych oraz ochronę krajobrazu i ładu przestrzennego na obszarach wiejskich poprzez zachowanie unikatowych form krajobrazu rolniczego). \| \| \| \| Strategia dla Rozwoju Polski Południowej w Obszarze Województw Małopolskiego i Śląskiego do roku 2020 \| Główny celem jest koordynacja wspólnych przedsięwzięć dotyczących dużego terytorium i ukierunkowanych na wykorzystanie korzyści ze zintegrowanego i wielosektorowego podejścia do wspólnych działań strategicznych oraz na rzecz inteligentnego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. 1) Cel 2. Polska Południowa przestrzenią partnerskiej współpracy na rzecz efektywnego wykorzystania możliwości rozwojowych. 2) Cel 3. Polska Południowa miejscem przyciągającym ludzi, podmioty i inicjatywy wzmacniające potencjały makroregionu. \| \| \| Subregionalny Program Rozwoju na lata 2014-2020 dla Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011-2020 \| Głównym celem jest wspieranie polityki rozwoju poszczególnych Subregionów z ukierunkowaniem na wykorzystanie wewnętrznego potencjału i zasobów terytorialnych, szczególnie istotnym w Małopolsce, która należy do grupy województw o jednym z najwyższych poziomów wewnętrzregionalnych dysproporcji. Gmina Bobowa leży w subregionie sądeckim dla którego działania koncentrują się na działaniach: Działanie 1.1. Lepsze warunki dla rozwoju przedsiębiorczości \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 12. \| \| Działanie 2.4. Wysoka jakość kapitału intelektualnego mieszkańców subregionów Działanie 1.2. Wysoka wewnętrzna i zewnętrzna, dostępność transportowa subregionów Działanie 2.2. Dobry stan środowiska naturalnego \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 13. \| Strategia Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020 \| Cele strategiczne są odpowiedzią na problemy zidentyfikowane w Gminie Bobowa na podstawie analizy stanu społeczno-gospodarczego Gminy. Cele strategiczne wynikają ze sformułowanej wcześniej wizji rozwoju Gminy. Wytyczają ścieżki, którymi trzeba podążać, by osiągnąć założony w niej stan. Niniejsza Strategia postawiła przed sobą 7 celów strategicznych. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji wpisują się w cel strategiczny 6: Rewitalizacja przestrzenna, gospodarcza i społeczna. \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 14. \| Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Bobowa na lata 2013 - 2020 \| Celem głównym strategii jest podejmowanie działań w zakresie organizacji wsparcia dla osób podlegających wykluczeniu społecznemu i poprawa ich sytuacji. Działania te związane są z rozwiązywaniem problemów społecznych, takich jak walka z bezrobociem, ubóstwem, patologiami czy wykluczeniem społecznym. Wskazane priorytety: I. Zmniejszenie marginalizacji społecznej oraz zapewnienie godnego życia osobom niepełnosprawnym. II. Poprawa jakości życia ludzi starszych oraz wspieranie aktywności ludzi w podeszłym wieku i ich rodzin. III. Zintegrowane działania na rzecz rodzin ze szczególnych uwzględnieniem rodzin wielodzietnych, niepełnych i zagrożonych patologią. Są zbieżne z celami prowadzenia rewitalizacji na wyznaczonych obszarach. \| 2. DIAGNOZA GMINY Diagnoza zawarta w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa obejmuje pogłębioną analizę obszarów do rewitalizacji w zakresie: 1. Problemów społecznych dla określenia potrzeb podjęcia wyprzedzających działań o charakterze społecznym (dotyczącym rozwiązywania problemów społecznych oraz pobudzających aktywność lokalną). 2. Czynników i zjawisk kryzysowych obejmuje także analizę zjawisk gospodarczych, funkcjonalno-przestrzennych, środowiskowych oraz kulturowych, stan wyposażenia w infrastrukturę techniczną oraz stan techniczny obiektów budowlanych. Diagnozy czynników i zjawisk kryzysowych dokonano w oparciu o współpracę z lokalną społecznością, organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorcami, jak i innymi interesariuszami obszarów zdegradowanych poprzez przeprowadzenie konsultacji społecznych, a także przez dokonanie analizy danych ilościowych. Szczegółowa analiza przeprowadzona na podstawie danych statystycznych pozwoliła wyodrębnić obszary charakteryzujące się największą koncentracją problemów. Materiały, niezbędne do sporządzania analiz, potrzebnych do zdiagnozowania obszarów problemowych w gminie, pozyskano z zasobów Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Miejskiego w Bobowej (ewidencje ludności, podmiotów gospodarczych, gruntów i budynków), Powiatowego Urzędu Pracy, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i innych. Analiza zjawisk kryzysowych została przeprowadzona w oparciu o cztery rodzaje sfer: 1. Sfera funkcjonalno-przestrzenna, 2. Sfera społeczna, 3. Sfera gospodarcza, 4. Sfera środowiskowa. Analiza przeprowadzona w wyżej wymienionych sferach pozwala wyszczególnić miejsca charakteryzujące się największą koncentracją problemów, a tym samym pozwala określić zasiegu terytorialny obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Wystąpienie powyższych zjawisk, w różnych konfiguracjach bądź wszystkich równocześnie, świadczy o kryzysowej sytuacji danego obszaru. Taka szeroka ocena i identyfikacja potrzeb rewitalizacyjnych pozwoliła na przygotowanie projektów o bardziej złożonym, kompleksowym charakterze i większym oddziaływaniu. 2.1. Analiza zjawisk funkcjonalno-przestrzennych 2.1.1. Położenie i uwarunkowania przestrzenne Gmina Bobowa położona jest w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, nad rzeką Białą Tarnowską, na trasie Tarnów - Nowy Sącz. Rysunek 1. Położenie gminy na tle powiatu gorlickiego Gmina Bobowa leży na szerokości geograficznej północnej 49,11 stopni i długości geograficznej wschodniej 20,57 stopni, około 280 m n.p.m. Tereny gminy zlokalizowane są na Pogórzu Rożnowskim, w dolinie rzeki Biała. Od południa gmina Bobowa jest otoczona Górami Grybowskimi, od zachodu Podgórzem Ciężkowickim, natomiast od wschodu sąsiaduje z Obniżeniem Bużańsko-Bieckim, stanowiącym część Dolów Jasielsko-Sanockich. Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne. Gmina zajmuje obszar 49,84 km², stanowi to 5,15% powierzchni powiatu gorlickiego. Gmina Bobowa składa się z 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Największą miejscowością jest Bobowa, będąca siedzibą władz Gminy. Natomiast najmniejsza jest Sędziszowa (6,8%). 2.1.2. Polityka przestrzenna gminy Podstawowym dokumentem regulującym warunki zabudowy i zagospodarowania przestrzennego jest Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy oraz Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa. --- 6 Uchwała Nr XIV/101/99 Rady Gminy Bobowa z dnia 6 grudnia 1999 r. w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobowa. Polityka przestrzenna stanowi świadomą działalność podmiotu publicznego, jakim jest samorząd gminy. Studium kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy ma na celu określenie długofalowego procesu kształtowania i ewolucji struktury przestrzennej jej obszaru wynikającą z uwarunkowań stanu, potrzeb i wymogów ochrony środowiska, przyrody, krajobrazu i dziedzictwa kulturowego, uwarunkowań, potrzeb i możliwości rozwoju społeczno-gospodarczego gminy, a także kierunków polityki przestrzennej przyjętej przez państwo oraz regulacji prawnych dotyczących gospodarki przestrzennej. Przyjęcie zasady zrównoważonego rozwoju oznacza trwałe dążenie do zachowania równowagi pomiędzy procesami związanymi z wykorzystaniem zasobów gminy przez wszystkich użytkowników przestrzeni, a prawidłowym funkcjonowaniem środowiska przyrodniczego. W urbanizującej się gminie, w połączeniu z urbanizacją pobliskich obszarów i rozwojem Gorlic osiągnięcie zrównoważonego rozwoju jest dużym wyzwaniem. Główny cel polityki przestrzennej Gminy kierunekuje także realizację celów w sferach: społecznej, ekonomicznej, przyrodniczej, kulturowej, przestrzennej, komunikacyjnej. Zaplanowana do przeprowadzenia rewitalizacja w gminie wpisuje się w dążenie Gminy do zrównoważonego rozwoju poprzez wsparcie określonych w Studium celów strategicznych sfery społecznej: - zapewnienie dogodnych warunków przestrzennych dla realizacji życiowych potrzeb i aspiracji mieszkańców gminy (mieszkanie, wykształcenie, praca, wypoczynek, opieka zdrowotna, opieka na starość), - zapewnienie obsługi mieszkańców w zakresie usług publicznych na poziomie akceptowanych standardów ilościowych i jakościowych, - działanie w kierunku sukcesywnego (dalszego) obniżania stopy bezrobocia w gminie do wielkości akceptowanej społecznie, - kształtowanie elementów systemu przestrzeni publicznej gminy służącej zaspokojeniu potrzeb w dziedzinie usług, rekreacji itp. oraz umożliwiającej rozwój więzi społecznej mieszkańców gminy. 2.1.3. Infrastruktura techniczna Drogi - komunikacja Sieć drogowa na terenie Gminy Bobowa jest dość dobrze rozwinięta. Komunikację gminy stanowią: drogi wojewódzkie nr 977 i nr 981 o łącznej długości na terenie gminy – 14,08 km, drogi powiatowe, o łącznej długości 13,26 km oraz drogi gminne o długości 144,96 km. Na terenie Gminy Bobowa brak jest dróg krajowych. Ponadto Gmina posiada bardzo dobre połączenie kolejowe z Nowym Sączem i Tarnowem oraz autobusowe z Gorlicami. Komunikację PKS uzupełniają prywatnebusy, które kursują pomiędzy sąsiednimi gminami Grybów, Ciejkowice, Gorlice i Nowy Sącz. Droga wojewódzka nr 981 wraz ze stanowiącą jej przedłużenie drogą wojewódzką nr 977 jest ważnym korytarzem transportowym o kierunku północ – południe we wschodniej części --- 7 Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa uchwalony został Uchwałą Nr IV/25/03 Rady Gminy Bobowa z dnia 27 stycznia 2003 r. województwa, łącząc trzy powiaty: tarnowski, nowosądecki i gorlicki, oraz zapewniając dostęp bezpośrednio z kierunku północnego do uzdrowisk w Krynicy, Muszynie, Dolinie Popradu, przejścia granicznego Leluchów - Plavec. Gospodarka wodno-ściekowa Z instalacji wodociągowej korzysta tylko 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015). Obecnie długość sieci wodociągowej na terenie Gminy Bobowa wynosi 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy 51,4 km. Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacje uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. Urząd Miejski w Bobowej jest właścicielem i eksploatatorem sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni. Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 80,2 km wraz z przyłączami\(^8\). z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługuwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne – przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. Ujęte ścieki odprowadzane siecią kanalizacyjną lub przetransportowane przez tabor asenizacyjny trafiają do oczyszczalni ścieków w Siedliskach. Zlewnią dla wszystkich ścieków bytowych z terenu Gminy Bobowa jest oczyszczalnia ścieków w Siedliskach. Stan sieci kanalizacyjnej jest dobry. Większość to sieci budowane po 1997 roku. Oczyszczalnia ścieków w Siedliskach została zaprojektowana na przepustowość 1080 m³/d oraz dla równoważnej liczby mieszkańców RLM = 1560. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Białej Tarnowskiej w Bobowej. Tabela 1. Liczba ludności korzystającej z sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na terenie Gminy Bobowa \| Wyszczególnienie \| jm \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-----------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Liczba ludności ogółem w Gminie Bobowa \| osoba \| 9564 \| 9563 \| 9613 \| 9822 \| \| Ludność korzystająca z sieci wodociągowej \| osoba \| 3135 \| 3242 \| 3291 \| 3424 \| \| % korzystających z sieci wodociągowej \| \| 32,78% \| 33,90% \| 34,23% \| 34,86% \| \| Ludność korzystająca z sieci kanalizacyjnej \| osoba \| 2036 \| 2819 \| 3600 \| 3679 \| \| % ludności korzystających z sieci kanalizacyjnej \| \| 21,29% \| 29,48% \| 37,45% \| 37,46% \| Gospodarka odpadami 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 01.07.2011r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ustawa ta wprowadziła zupełnie nowe \(^8\) dane GUS https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/tablica podejście do systemu gospodarki odpadami komunalnymi. System ten zaczął obowiązywać od 01 lipca 2013 r. Odpady komunalne na terenie Gminy Bobowa są odbierane ze wszystkich nieruchomości, zarówno zamieszkałych, jak też niezamieszkałych (firmy, instytucje, prowadzący działalność gospodarczą, właściciele działek rekreacyjnych, ogrody działkowe itp.). Gospodarka odpadami na terenie województwa małopolskiego realizowana jest zgodnie z Planem gospodarki odpadami dla województwa małopolskiego (PGOWM9). Nowy PGOWM został opracowany na lata 2012-2017 z perspektywą do 2020. Jego realizacja jest oparta o regiony gospodarowania odpadami (RGOK) i instalacje regionalne. Zaopatrzenie w gaz Z danych GUS wynika, że 63,8% mieszkańców gminy korzysta z instalacji gazociągowych, z czego w mieście Bobowa odsetek ten wynosi 66,8%, natomiast na pozostały obszarze gminy - 62,5%. Długość czynnej sieci gazowej na terenie gminy wynosi 123,762 km. W 2015 r. było 1435 odbiorców gazu (gospodarstwa dom.), z czego prawie połowa wykorzystywała gaz do ogrzewania mieszkań (711). W mieście gazem jest ogrzewanych 517 gospodarstw domowych. Systematycznie wzrasta liczba mieszkańców korzystających z sieci gazowej, zwłaszcza w nowych budynkach. 2.2. Sfera społeczna 2.2.1. Demografia Gmina Bobowa na tle gmin sąsiednich jak i na tle całego powiatu gorlickiego jest gminą średnią pod względem liczby mieszkańców, i średnią pod względem wielkości powierzchni. Porównując pełne lata statystyczne według informacji posiadanych przez GUS, liczba ludności rośnie. Gminę Bobowa w roku 2015 (31.12.2015 r.) zamieszkiwało 9822 osób. Ludność Gminy Bobowa stanowi ponad 9% ludności powiatu gorlickiego, 0,82% ludności gmin miejsko-wiejskich województwa małopolskiego oraz 0,29% całego województwa. Tabela 2. Ludność Gminy Bobowa na tle województwa, powiatu gorlickiego i gmin wiejskich województwa (stan na 31.12.2015 r.) \| MAŁOPOLSKIE \| 3 372 618 osób \| \|-------------\|----------------\| \| MALOPOLSKIE - GMINY MIEJSKO -WIEJSKIE \| 1 200 054 osób \| \| 0,29% \| 0,82 % \| \| Powiat gorlicki \| 109 140 osób \| \| 9% \| Gmina Bobowa 9822 osób \| Gęstość zaludnienia tego terenu wynosi 195 osób na km². Poniższa tabela przedstawia rozkład ludności w miejscowościach gminy. Najwięcej osób zamieszkuje miejscowości: Bobowa (3120 osób), Siedliska (1596 osób), Brzana (1381 osób), natomiast najmniej w Sędziszowej (566 osób). Największa gęstość zaludnienia występuje w miejscowościach Bobowa, Siedliska i Sędziszowa, najmniejsze zaś jest w miejscowościach Stróżna i Brzana. --- 9 Plan Gospodarki Odpadami Województwa Małopolskiego (PGOWM) 10 Źródło: Urząd Gminy Bobowa 11 Źródło: Podregiony 2016_woj.malopolskie /GUS Kraków Wskaźnik gęstości zamieszkania gminy jest niższy o ok.12,16% od średniej gęstości zaludnienia województwa małopolskiego, liczącej około 222 osoby/km², wyższy o ok.59% od średniej w kraju, liczącej 122 osoby/km². Również w porównaniu do gmin miejsko-wiejskich województwa (średnio 122 osób/1km²), obszar gminy charakteryzuje się znacznie większym zagęszczeniem ludności. Wśród gmin powiatu gorlickiego, gmina Bobowa, zajmuje 2 miejsce wśród gmin w powiecie (na 9 gmin). Tabela 3. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa \| lp. \| Sołectwo \| Liczba ludności ogółem \| % do ogółu \| \|-----\|------------\|------------------------\|-------------\| \| 1 \| Bobowa \| 3120 \| 31,77 \| \| 2 \| Brzana \| 1381 \| 14,06 \| \| 3 \| Jankowa \| 1095 \| 11,15 \| \| 4 \| Sędziszowa \| 566 \| 5,76 \| \| 5 \| Siedliska \| 1596 \| 16,25 \| \| 6 \| Stróżna \| 950 \| 9,67 \| \| 7 \| Wilczyska \| 1114 \| 11,34 \| \| \| Razem \| 9822 \| 100 \| Źródło: UM Bobowa Obecnie w Gminie Bobowa zaobserwować można zaobserwować prawie równomierny rozkład ludności pod względem płci, liczba kobiet przewyższa nieznacznie liczbę mężczyzn (ok.0,18%). Tabela 4. Struktura ludności Gminy Bobowa w podziale na płeć w latach 2012-2015 \| \| jm \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-------\|----\|------\|------\|------\|------\| \| ogółem \| osoba \| 9564 \| 9563 \| 9613 \| 9822 \| \| mężczyźni \| osoba \| 4855 \| 4854 \| 4864 \| 4920 \| \| \| % \| 50,76% \| 50,76% \| 50,60% \| 50,09% \| \| kobiety \| osoba \| 4709 \| 4709 \| 4749 \| 4902 \| \| \| % \| 49,24% \| 49,24% \| 49,40% \| 49,91% \| Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL) Z kolei w aspekcie struktury wiekowej wg ekonomicznych kategorii wieku, w Gminie Bobowa na przestrzeni lat widoczny jest korzystny trend wzrostowy w zakresie liczby osób w wieku produkcyjnym, przy równoczesnym spadku liczby mieszkańców najmłodszych, będących w wieku przedprodukcyjnym. Według informacji z 2015 r., 65,98% ogółu lokalnej społeczności to osoby w wieku produkcyjnym, osób w wieku przedprodukcyjnym jest 19,97%, a w poprodukcyjnym 14,05% ogółu. Tabela 5. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku - Gmina Bobowa [2012-2015] \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| ogółem \| 9564 \| 9563 \| 9613 \| 9822 \| \| w wieku przedprodukcyjnym \| 2004 \| 1994 \| 1968 \| 1961 \| \| w wieku produkcyjnym \| 6269 \| 6257 \| 6296 \| 6481 \| \| w wieku poprodukcyjnym \| 1291 \| 1312 \| 1349 \| 1380 \| \| % udział w ogólnej liczbie mieszkańców \| \| \| \| \| \| w wieku przedprodukcyjnym \| 20,95% \| 20,85% \| 20,47% \| 19,97% \| \| w wieku produkcyjnym \| 65,55% \| 65,43% \| 65,49% \| 65,98% \| \| w wieku poprodukcyjnym \| 13,50% \| 13,72% \| 14,03% \| 14,05% \| Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL) Struktura ekonomiczna grup wiekowych na chwilę obecną jest dość korzystna. Analizując dane statystyczne stanu ludności w Gminie Bobowa w analizowanym okresie 2012-2015, zauważymy ogólnie wzrost ludności (o 2,70%). Z analizy wynika, iż na terenie Gminy Bobowa obserwowany jest proces starzenia się społeczeństwa - liczba osób starszych rośnie w stosunku do lat ubiegłych (wzrost o 0,55%). Jednocześnie zauważalny jest spadek osób w wieku przedprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności (wzrost o 0,99%). Tempo zmian w strukturze ekonomicznej ludności w Gminie Bobowa nie jest korzystne, liczba osób w wieku przedprodukcyjnym zmniejsza się szybciej niż w wieku poprodukcyjnym. Tempo zmian w strukturze ekonomicznej ludności \| \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------------\|--------\|--------\|--------\| \| w wieku przedprodukcyjnym \| -0,10% \| -0,38% \| -0,51% \| \| w wieku produkcyjnym \| -0,12% \| 0,07% \| 0,49% \| \| w wieku poprodukcyjnym \| 0,22% \| 0,31% \| 0,02% \| Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL) Zmiany w strukturze ludności stanowią wyzwanie dla nowej polityki rozwoju, w szczególności w zakresie wzmacniania atrakcyjności osadniczej i dostosowywania systemu świadczenia usług publicznych - głównie w obszarze polityki społecznej i edukacji. 2.2.2. Rynek pracy i bezrobocie Bezrobocie jest zjawiskiem polegającym na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i chcących pracować nie znajduje żadnego zatrudnienia. W Polsce, zgodnie z Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolna... i gotowa do podjęcia zatrudnienia, co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaocznym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Cechą specyficzną polskiego bezrobocia jest stosunkowo niska aktywność bezrobotnych, zarejestrowanych, jako osoby poszukujące pracy, w podejmowaniu wysiłków na rzecz szybkiego formalnego zatrudnienia. Ponadto osłabienie aktywności w tym obszarze wynika często ze zbyt małej różnicy między możliwym do uzyskania zarobkiem z tytułu legalnego zatrudnienia, a wysokością zasiłku dla bezrobotnych, przy jednoczesnej możliwości zatrudnienia „na czarno”. Zjawisko bezrobocia stanowi jeden z najtrudniejszych problemów społeczno-gospodarczych, pociąga za sobą negatywne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 zarejestrowanych osób w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Struktura bezrobotnych wg wieku W 2015 roku wśród bezrobotnych zmniejszył się odsetek ludzi młodych w wieku do 35 lat, ale nadal ludzie młodzi stanowili liczną grupę - 48, 7% ogółu bezrobotnych. Odsetek bezrobotnej młodzieży w wieku do 25 lat zmniejszył się o 3,5 punktu procentowego z 23,2% do 19,7%, a odsetek osób w wieku 25-34 lata wzrósł nieznacznie z 28,6% do 29,0%. Natomiast udział osób ze starszych grup wiekowych pow. 35 lat, wzrósł łącznie o 3,1 punktu procentowego, w porównaniu do poziomu z końca 2014 roku. Najbardziej w ostatnich 3 latach wzrasta odsetek osób najstarszych powyżej 60 roku życia. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. były 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Tabela 6. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r. \| L.P. \| Miejscowości \| Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem \| Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy \| \|------\|----------------\|---------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1. \| Bobowa \| 121 \| 50 \| \| 2. \| Brzana \| 53 \| 31 \| \| 3. \| Jankowa \| 36 \| 16 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 25 \| 14 \| \| 5. \| Siedliska \| 82 \| 43 \| \| 6. \| Stróżna \| 33 \| 17 \| \| 7. \| Wilczyska \| 33 \| 15 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 383 \| 186 \| Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach W Gminie Bobowa osoby bezrobotne długotrwałe stanowią 48,6% wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych gminy. Na koniec grudnia 2015 r. średnia stopa bezrobocia w Polsce wynosiła 9,8%. Małopolska ze stopą 8, 4% zajmowała trzecie miejsce w kraju, pod względem najniższej stopy bezrobocia. Powiat gorlicki, ze stopą bezrobocia 11,3%, zajmował 15 miejsce na liście. --- 12 Informacja roczna o sytuacji na rynku pracy w regionie gorlickim w 2015 roku -źródło: PUP Gorlice powiatów w Małopolsce, a wskaźnik stopy był o 1,1% niższy w porównaniu do stanu z końca listopada 2014 roku (12,9%). Tabela 7. Bezrobocie - stan na 31.12.2015 r. (PUP Gorlice) \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------\|------\|------\|------\|------\| \| Polska \| 13,4 \| 13,4 \| 11,4 \| 9,8 \| \| województwo małopolskie \| 11,4 \| 11,5 \| 9,7 \| 8,4 \| \| powiat gorlicki \| 15,1 \| 15,3 \| 13,4 \| 11,3 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). W Gminie Bobowa na koniec 2015r. zarejestrowanych było 383 osób, wśród których 60,83% stanowiły kobiety. Najliczniejszą grupę bezrobotnych ogółu bezrobotnych z Gminy Bobowa stanowiły osoby do 30 roku życia (48,3%). Prawo do zasiłku posiadało zaledwie 13,6% ogółu zarejestrowanych. Wśród bezrobotnych 48,56% to osoby długotrwałe bezrobotni. W Gminie Bobowa odnotowano wzrost liczby bezrobotnych (dynamika=103%). Wśród bezrobotnych dominują osoby z wykształceniem zasadniczym (33,9%). Rysunek 2. Wykształcenie bezrobotnych mieszkańców Gminy Bobowa zarejestrowanych w PUP Gorlice (stan na 31.12.2015r.) Według stanu na dzień 31.12.2015 roku bezrobotni bez stażu pracy stanowili 20,1% ogółu zarejestrowanych osób w PUP Gorlice. Największy odsetek osób bez stażu pracy był wśród bezrobotnych z Gminy Bobowa (29,2%). Brak pracy lub jej utrata jest przyczyną wielu bardzo niepokojących zjawisk społecznych (tj. patologia, przestępczość czy uzależnienia od alkoholu), a także czynnikiem skutecznie ograniczającym popyt wewnętrzny. Długotrwałe występowanie tych efektów bezrobocia w konsekwencji wpłynie bezpośrednio na wzrost wydatków Gminy na pomoc społeczną w zakresie likwidacji lub minimalizacji. tych zjawisk, jak również na pogorszenie wizerunku i atrakcyjności osiedleńczej i inwestycyjnej Gminy. Chcąc zmniejszać poziom bezrobocia, władze Gminy powinny skutecznie pozyskiwać nowych inwestorów, a także stwarzać odpowiednie warunki do prowadzenia działalności gospodarczej na swoim terenie m.in. poprzez tworzenie odpowiedniego systemu zachęt dla nowych przedsiębiorców lub poprzez wyznaczanie odpowiednich terenów inwestycyjnych. 2.2.3. Pomoc społeczna Zgodnie z danymi Internetowego Obserwatora Statystyk Spolecznych, w 2015 roku ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa korzystało 22,38% ogółu mieszkańców Gminy (na podstawie danych o rzeczywistej liczbie osób w rodzinach objętych pomocą społeczną (świadczenia przyznane w ramach zadań zleconych i własnych bez względu na rodzaj, formę, liczbę oraz źródło finansowania). Strukturę rodzin korzystających z pomocy w 2015r. prezentuje poniższy wykres. Głównym powodem trudnej sytuacji życiowej i przyznawania pomocy przez GOPS jest: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność oraz bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i długotrwała choroba. Szczególne przyczyny przyznania pomocy, przez GOPS przedstawia poniższe zestawienie: ![Wykres przedstawiający najczęściej występujące przyczyny przyznania pomocy w 2015 roku] Rysunek 3. Najczęstsze powody udzielania przyznania pomocy - rok 2015 Przestrzenny wskaźnik zagrożenia problemami społecznymi wyrażony został liczbą osób w rodzinach, które korzystały ze wsparcia pomocy społecznej ze względu na problemy: ubóstwa, potrzeba ochrony macierzyństwa, wielodzieżność oraz bezrobocia, jako najczęstsze powody przyznania pomocy. Z analizy problemów społecznych wynika, że dysfunkcją, która występuje w największej liczbie rodzin jest dysfunkcja związana z ubóstwem. Problem ten dotyczy aż 86,74% wszystkich rodzin korzystających z pomocy w Gminie Bobowa. Z diagnozy problemów społecznych w gminie wynika, że wśród rodzin korzystających ze wsparcia pomocy społecznej jest wiele rodzin wieloproblemowych, to znaczy takich, w których występuje więcej niż jedna dysfunkcja. 2.2.4. Organizacje pozarządowe Organizacje pozarządowe aktywnie działają na rzecz społeczności lokalnej. Co roku wspólnie opracowywany jest Program Współpracy Gminy Bobowa z Organizacjami Pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego, który stanowi element polityki społecznej gminy. Jego zadaniem jest kształtowanie demokratycznego ładu społecznego poprzez partnerstwo między administracją samorządową i organizacjami pozarządowymi, umacnianie lokalnych działań, stwarzanie warunków dla powstawania inicjatyw i struktur funkcjonujących na rzecz gminy oraz umożliwienie organizacjom pozarządowym indywidualnego wystąpienia z ofertą realizacji projektu konkretnych zadań publicznych. Współpraca z organizacjami pozarządowymi odbywa się w następujących obszarach: upowszechnianie kultury fizycznej, sportu i turystyki; kultury, ochrony tradycji i dziedzictwa kulturowego; promocji gminy; profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania patologiom społecznym; działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej. Przebiega w różnych formach: zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych, wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności, konsultowania projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji, publikowania ważnych informacji dotyczących organizacji na stronach internetowych gminy, udział przedstawicieli organizacji pozarządowych w sesjach Rady Miejskiej z możliwością zabierania głosu. 2.3.5. Poziom kapitału społecznego Jednym z niezwykle istotnych elementów poddanych analizie w ramach sfery społecznej w Gminie Bobowa jest poziom kapitału społecznego. Kapitał społeczny określa zdolność mieszkańców do działania wspólnotowego, współpracy i kooperacji, a także angażowania się w sprawy społeczności lokalnej. Istotną składową kapitału społecznego jest zaufanie, wyrażane zarówno w wymiarze między ludzkim, jak i w relacji mieszkańców do instytucji i organów administracji publicznej. Jako podstawowe wskaźniki partycypacji społecznej analizie statystycznej poddane zostały wskaźniki frekwencji wyborczej, w wyborach samorządowych, do sejmu RP oraz prezydenckich z lat 2014 i 2015. Z punktu widzenia interesów lokalnej społeczności bardziej istotne powinny być wybory samorządowe. Istotność tego głosowania przejawia się w bliskości przestrzennej i społecznej spraw i osób, których dotyczą. Zadania szczebla lokalnego w porównaniu do centralnych są bardziej konkretne i szczegółowe. Również problemy są bardziej techniczne i w inny sposób niż ogólnokrajowe, powinny interesować i poruszać mieszkańców. Poziom aktywności kapitału społecznego jest także zaangażowanie mieszkańców w uczestnictwo w różnych formach oferowanych zajęć zarówno edukacyjnych jak i rekreacyjnych i innych kumulujących czynniki integrujące mieszkańców. Dla porównania wzięto pod uwagę liczbę uczniów zaangażowanych w inne zajęcia /pozalekcyjne np. sportowe/, co może świadczyć o potencjale młodych mieszkańców Gminy i ewentualnie o konieczności tworzenia dla nich warunków do integracji. 2.2.6. Bezpieczeństwo Istotnym wskaźnikiem warunkującym, jakość życia lokalnej społeczności jest także liczba przestępstw i wykroczeń. Przekłada się ona, bowiem na poczucie bezpieczeństwa, które z jednej strony może powodować poczucie dyskomfortu psychicznego mieszkańców, a z drugiej strony może prowadzić do dezintegracji społeczności lokalnych, powodując rezygnację z przebywania w przestrzeniach publicznych. Przestrzenny rozkład przestępstw i wykroczeń na 1 tys. mieszkańców w Gminie Bobowa obejmuje przestępstwa i wykroczenia stwierdzone, poza zdarzeniami drogowymi i przestępstwami gospodarczymi, w tym: czyny karalne nieletnich, co sprawia, że najwyższe wartości tego wskaźnika nie koncentrują się wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych przebiegających przez teren gminy wśród których obserwuje się najwięcej wykroczeń drogowych. 2.3. Strefa gospodarcza Na rozwój gospodarczy Gminy Bobowa korzystnie wpływa jej położenie geograficzne, zwłaszcza bliskość miasta Gorlice, która stymuluje rozwój lokalnej małej i średniej przedsiębiorczości, wpływa na tworzenie nowych miejsc pracy. Gmina Bobowa ma charakter rolniczy. Większość gospodarstw to małe gospodarstwa o powierzchni do 5 ha. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb Gminy - 77% zaliczana jest do klasy IV a i b, a pozostałe 23% jest mozaiką innych klas. Pomimo, że niemal każda rodzina posiada przynajmniej działkę, to dla większości mieszkańców Gminy główne źródło utrzymania stanowi praca poza rolnictwem. Duży odsetek mieszkańców prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Stawia to Bobowę w rzędzie najprężniej działających pod tym względem gmin w powiecie gorlickim. Na terenie gminy działa 491 podmiotów gospodarczych (stan na 31.12.2015 r., dane Bank Danych Lokalnych). Najwięcej jest firm zatrudniających do 9 pracowników (466), od 10 do 49 pracowników jedynie 23 podmioty, natomiast zatrudniających od 50 do 249 pracowników tylko jedna firma oraz 1000 i więcej to również jeden podmiot gospodarczy. Tabela 8. Podmioty wg klas wielkości \| Klasa wielkości \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-----------------\|------\|------\|------\|------\| \| 0 - 9 \| 448 \| 459 \| 464 \| 466 \| \| 10 - 49 \| 20 \| 20 \| 22 \| 23 \| \| 50 - 249 \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| 250 - 999 \| 1 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| 1000 i więcej \| 0 \| 0 \| 1 \| 1 \| \| Ogółem liczba firm \| 470 \| 481 \| 488 \| 491 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Jednostki wpisane do rejestru REGON w 93,69% należą do sektora prywatnego. Dane te świadczą pozytywnie o rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy i wskazują na silne potencjał sektora prywatnego gospodarki. Istotne jest również to, że jest to dalszy systematyczny wzrost w stosunku do lat poprzednich. W 2015 r. w gminie funkcjonowało o 4,47% więcej podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON niż w 2012 r. Tabela 9. Podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa (w latach 2012-2015) \| Jednostka terytorialna \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| MALOPOLSKA \| 343 375\| 351 074\| 356 785\| 363883 \| \| Gmina Bobowa \| 470 \| 481 \| 488 \| 491 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL) Udział % podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa w liczbie podmiotów: \| W tym: \| Sektor prywatny \| \|---------------------------------------------\|-----------------\| \| sektor prywatny - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą \| 386 395 401 395 \| \| sektor prywatny - spółki handlowe \| 5 7 8 14 \| \| sektor prywatny - spółdzielnie \| 5 5 5 5 \| \| sektor prywatny - fundacje \| 2 2 2 2 \| \| sektor prywatny - stowarzyszenia i organizacje społeczne \| 21 21 21 21 \| W Gminie Bobowa w 2015 r. wśród 491 podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON 46,03% stanowiły podmioty “pozostałej działalności”, 51,93% przemysł i budownictwo oraz 2,04% rolnictwo, łowiectwo i rybactwo. Tabela 10. Podmioty wg rodzajów działalności \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------------\|------\|------\|------\|------\| \| ogółem \| 470 \| 481 \| 488 \| 491 \| \| rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo \| 17 \| 17 \| 12 \| 10 \| \| przemysł i budownictwo \| 232 \| 243 \| 242 \| 255 \| \| pozostała działalność \| 221 \| 221 \| 234 \| 226 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). 2.4. Sfera środowiskowa Gmina Bobowa nie posiada wielu obszarów chronionych, co nie oznacza, że nie ma zasobów przyrodniczych, które mogłyby ulec zniszczeniu i degradacji. Najważniejszym obszarem przyrodniczym jest dolina rzeki Białej. Największe zagrożenie dla tego terenu stanowi sąsiadująca nieopodal infrastruktura komunikacyjna, która prowadzi do fragmentacji cennych terenów, a hałas płoszy zwierzęta. Głównymi źródłami emisji zanieczyszczeń są kotłownie grzewcze podmiotów gospodarczych i obiektów użyteczności publicznej. Również emisja zanieczyszczeń z indywidualnych systemów grzewczych w skupiskach zwartej zabudowy może przyczyniać się do lokalnego występowania podwyższonych stężeń zanieczyszczeń powietrza w sezonie grzewczym. To źródło uciążliwości ulega jednak stopniowej eliminacji w miarę wzrostu stosowania niskoemisyjnych paliw (gaz, olej opałowy). Ilości innych zanieczyszczeń, tzw. specyficznych, pochodzących z procesów technologicznych w zakładach przemysłowych i rzemieślniczych oraz emitowanych przy przetładunku są w gminie bardzo małe. Emisja zanieczyszczeń powietrza przez samochody jest źródłem silnego zanieczyszczenia powietrza nad drogą i w jej sąsiedztwie. Ukształtowanie terenu Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne, z piękną szatą roślinną. Znaczną część powierzchni Gminy Bobowa zajmują lasy a ich powierzchnia wynosi ok. 734 ha, z czego 84,9 ha znajduje się w granicach samego miasta Bobowa. Gmina położona jest w piętrze klimatycznym umiarkowanie ciepłym (klimat podgórski o dużym nasłonecznieniu). Wyróżniającą cechą jest silne przewietrzanie, zarówno grzbietów, jak i dolin. Pogórza sięga 450 - 550 m.n.p.m. porastane przez wielogatunkowe lasy liściaste. Dominują w nich buki, jawory, graby, świerki, jodły, będące pozostałością dawnych puszczy karpackich. Nad rzekami zachowały się częściowo lasy łęgowe wierzbowo-topolowe oraz wiązowe. Znaczny udział w piętrze pogórza mają na wpół naturalne zbiorowiska łąkowe. Stan wód powierzchniowych i podziemnych Największym ciekiem wodnym na terenie gminy jest rzeka Biała Tarnowska oraz jej dopływy. Doliny Białej Tarnowskiej jest obszarem niezwykle cennym przyrodniczo ze względu na zachowane jeszcze bogactwo gatunkowe roślin i zwierząt. Jest korytarzem ekologicznym zarówno dla migrujących ryb, jak również zwierząt lądowych. Charakterystyczną cechą dla tego obszaru, wynikającą przede wszystkim z ukształtowania terenu, są wezbrania w okresie wiosennych roztopów, letnich opadów, grudniowych deszczy. Na terenie gminy brak jest naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych. W Gminie Bobowa zasoby wód podziemnych są niewielkie. Zbiorniki wód podziemnych o znaczeniu użytkowym występują w utworach czwartorzędowych, trzeciorzędowych oraz mezozoicznym. Na terenie gminy znajduje się fragment głównego zbiornika wód podziemnych. Występuje on w utworach czwartorzędowych i ma porowy charakter ośrodka. Zbiornik ten związany jest z doliną rzeczną rzeki Biała oraz kopalnym stanem tej doliny. Jego zasoby dyspozycyjne szacowane są na 7 tys. m3/d, natomiast głębokość ujęć wynosi 6 m. Zbiornik wykorzystywany jest powszechnie do zaopatrzenia w wodę indywidualnych gospodarstw, cechuje się wysokimi wahaniami poziomu wody nawiązującymi do przebiegu opadów. Głowe problemy w zakresie ochrony wód podziemnych i powierzchniowych w Gminie Bobowa to: - niepełny stopień skanalizowania gminy, - niewłaściwie prowadzoną gospodarkę rolną (problem nawożenia upraw i stosowania środków ochrony roślin), - punktowe (rzyny ścieków, nieszczelne zbiorniki na nieczystości płynne) i obszarowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych stanowiące głównie zanieczyszczenia spływające z pól, szczególnie w okresach po nawożeniu gruntów rolnych, - odprowadzanie do wód i do ziemi nieoczyszczonych ścieków komunalnych w ilościach zagrażających jakości wód powierzchniowych i podziemnych, ze względu na brak infrastruktury kanalizacyjnej (nieszczelne szamba, niewłaściwie eksploatowane przydomowe oczyszczalnie ścieków), ze względu na wody podziemne - niedostateczna sanacja obszarów wiejskich i rekreacyjnych, zanieczyszczenia ze źródeł rolniczych, nadmierne rozdzysponowanie zasobów; Badania jakości wody na terenie gminy wykonane przez Państwowy Instytut Geologiczny na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, wykazały że stan jakościowy wód jest dobry. Również wody przeznaczone do spożycia spełniają wymagania. Stan powietrza Źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie gminy są: paleniska domowe, źródła gospodarcze oraz pojazdy mechaniczne. Szkodliwymi substancjami pochodzenia antropogenicznego najczęściej emitowanymi do powietrza są przede wszystkim: tlenek siarki, tlenek węgla, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, benzo-a-pirene, sadza, kadmu oraz drobne pyły powstające w wyniku spalania węgla i oleju opałowego. Ze względu na ilości emitowanych zanieczyszczeń, szacuje się, że w gminie emisja antropogeniczna jest jednym z głównych zagrożeń dla warunków życia i zdrowia człowieka oraz środowiska. Dla terenów wiejskich jej uciążliwość wynika głównie z rozproszenia źródeł emisji (emisja niska z palenisk domowych). Ze względu na koncentrację ośrodków przemysłowo - usługowych na terenie miasta obszary te są w największym stopniu narażone na skutki emisji antropogenicznej (przemysłowej, niskiej i komunikacyjnej). Ze względu na brak stacji pomiaru zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Bobowa, stan czystości powietrza gminy w 2015 roku został przedstawiony na tle całego województwa małopolskiego. W rocznej ocenie jakości powietrza przyjęto wartości kryterialne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z dnia 18 września 2012 r., poz. 1031) w zakresie: SO2, NO2, NOx, CO, C6H6, O3, pyłu PM10, pyłu PM2,5 zawartości ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 zgodnie z podanymi w dyrektywach 2008/50/WE i 2004/107/WE. Ocena jakości powietrza w odniesieniu do ozonu, pod kątem ochrony zdrowia jak również roślin, opiera się na dwóch wartościach kryterialnych, którymi są: poziom docelowy oraz poziom celu długoterminowego. W rezultacie, dla ozonu dokonuje się podwójnej klasyfikacji stref (ochrona zdrowia), biorąc pod uwagę poziom docelowy ozonu (klasy A i C) oraz poziom celu długoterminowego (klasy D1 i D2). Na obszarze powiatu gorlickiego znajduje się dwie stacje pomiaru zanieczyszczeń powietrza, usytuowane w Gorlicach przy ul. Krasińskiego oraz miejscowości Szymbark. W stacji w Gorlicach mierzony jest poziom BAP_PM10 - benzo(a)piren w PM10 oraz PM10 - Pył zawieszony PM10. Pomiar mierzone metodą manualną. W 2015 roku na stanowisku pomiarowym w Gorlicach nie stwierdzono poziomu alarmowego. Wartości średnioroczne stężenia pyłu zawieszonego PM10 wyniosło 30,0 ug/m³, co stanowi 75% wartości dopuszczalnej. Stężenie to obniżyło się w porównaniu do poprzedniego roku o 0,8 ug/m³, gdyż w 2014 r. wartości średniodobowe (50 ug/m³) zostały przekroczone dla 37 dni. Natomiast na stanowisku pomiarowym w Szymbarku stosuje się automatyczną metodę pomiaru, względem poziomów zanieczyszczenia tlenkiem azotu (NO), dwutlenkiem azotu (NO2), tlenkami azotu (NOX), Ozonem (O3) i dwutlenkiem siarki (SO2). W 2015 roku pomiar nie wykazał przekroczenia średnich dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. Stan gleb Tereny Gminy Bobowa charakteryzują się występowaniem średnich pod względem bonitacyjnym gleby – mady, piaszczyste i piaszczysto – żwirowe, jak również dłuższym okresem wegetacji. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy (77%) zalicza się do klasy IV a i b, a pozostałe 23 % jest mozaiką innych klas. Jakość gleb warunkuje sposób wykorzystywania gruntów. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew zbóż. Rolnicy często decydują się również na uprawę ziemniaków. Jednak zbierane plony wykorzystywane są na potrzeby własne rolników. Na ilość uzyskiwanych plonów mają wpływ głównie słabsze gleby oraz warunki klimatyczne, ukształtowanie terenu i powiązane z tym stosunki wodne. 2.5. Sfera przestrzenno-funkcjonalna Analiza sfery przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa dokonana została w oparciu o wskaźniki związane z jakością i dostępnością podstawowych usług publicznych oraz terenów publicznych. Obejmuje ona w szczególności dane dotyczące: infrastruktury społecznej (przedszkola, żłobki) potrzebnej dla wsparcia aktywności zawodowej mieszkańców oraz infrastruktury rekreacyjnej i sportowej integrującej mieszkańców. PRZEDSZKOLE Na terenie Gminy Bobowa działają 2 przedszkola, do których uczęszcza: - 50 dzieci - przedszkole w Bobowej - 25 dzieci przedszkole w Wilczyskach. Dane GUS również pokazują, że w Gminie Bobowa rośnie liczba dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym w 2015 r. w porównaniu do 2012 r. wzrasta o 11%. Tabela 11. Dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym w Gminie Bobowa (przedszkola wraz z oddziałami przedszkolnymi) \| dzieci ogółem \| dzieci w wieku 3 - 5 lat \| \|---------------\|--------------------------\| \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \| osoba \| 437 \| 424 \| 394 \| 380 \| \| dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym \| dzieci w wieku 3 - 6 lat \| \|----------------------------------------\|--------------------------\| \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \| \| 476 \| 462 \| 563 \| 629 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). EDUKACJA Szkoły podstawowe W gminie funkcjonują 3 Szkoły Podstawowe w miejscowościach: Jankowa, Sędziszowa, Stróżne oraz 4 Zespoły Szkół w miejscowościach Bobowa, Wilczyska, Brzana i Siedliska. W roku szkolnym 2015/2016, do szkół podstawowych uczęszczało 889 uczniów. Analizując dane statystyczne zauważalny jest w okresie 2012-2015 wzrost liczby uczniów o ok. 13,54%. Uczniowie szkół podstawowych w Gminie Bobowa \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------\|------\|------\|------\| \| osoba\| 783 \| 763 \| 850 \| 889 \| Źródła: Oprac. własne na podstawie danych GUS BDL). Ponadto w Gminie Bobowa zmalała liczba absolwentów (o 10% w ciągu ostatnich 3 lat i 12 Absolwenci szkół podstawowych w Gminie Bobowa \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| osoba \| 147 \| 152 \| 134 \| 130 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Współczynnik skolaryzacji brutto jest to relacja liczby osób uczących się (stan na początku roku szkolnego) na danym poziomie kształcenia (niezależnie od wieku) do liczby ludności (stan w dniu 31 XII), w grupie wieku określonej, jako odpowiadająca temu poziomowi nauczania.\(^{13}\) W 2015 r. wartość tego współczynnika w Gminie Bobowa wyniosła 96% i jego wartość zmalała o ok. 7 % od 2012 r. Równocześnie nastąpił spadek współczynnika skolaryzacji we wszystkich porównywanych jednostkach administracyjnych, gdzie jego wartość jest wyższa, niż w Gminie Bobowa. W Polsce wartość wskaźnika wynosiła w 2015 r. 90,94 % i zmniejszyła się od 2012 r. o ponad 8 %. Tabela 12. Współczynnik skolaryzacji brutto dla szkół podstawowych w Gminie Bobowa na tle województwa w latach 2012-2015 [ % ] \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-------\|------\|------\|------\|------\| \| POLSKA\| 99,15\| 98,58\| 94,72\| 90,94\| \| MALOPOLSKIE\| 98,34\| 97,97\| 93,89\| 88,87\| \| Gmina Bobowa\| 103,98\| 102,28\| 102,29\| 96,00\| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Gimnazjum Na terenie Gminy Bobowa działają 3 gimnazja, w których w 2015r. uczyło się 371 dzieci, a naukę skończyło 141 uczniów. Podobnie jak w innych jednostkach administracyjnych w powiecie gorlickim w Gminie Bobowa zmniejszyła się liczba uczniów (9,51 %) oraz absolwentów o ponad 9,30 %. Dla porównania, w województwie liczba uczniów zmniejszyła się na przestrzeni 4 lat o 10 %, zaś absolwentów 12,3 %. Tabela 13. Liczba uczniów i absolwentów w gimnazjach (2012-2015) \| \| uczniowie \| absolwenci \| \|-------\|-----------\|------------\| \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \| \| osoba \| osoba \| osoba \| osoba \| \| \| 410 \| 394 \| 394 \| 371 \| \| \| 129 \| 145 \| 122 \| 141 \| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). \(^{13}\) http://www.stat.gov.pl (09.12.2014). Współczynnik skolaryzacji brutto w gimnazjach wynosił w 2015 r. ponad 90,49% i jego wartość nieznacznie wzrosła na przestrzeni 4 lat o 0,77%. W latach 2012-2015 obserwuje się spadek wskaźnika skolaryzacji województwie małopolskim (o 0,31%) czy Polsce (o 0,81%). Tabela 14. Wskaźnik skolaryzacji w gimnazjach (2012-2015) (brutto) \| Jednostka terytorialna \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| \| % \| % \| % \| % \| \| POLSKA \| 99,71 \| 99,10 \| 98,41 \| 98,90 \| \| MAŁOPOLSKIE \| 97,59 \| 97,17 \| 96,87 \| 97,29 \| \| Gmina Bobowa \| 89,72 \| 89,75 \| 92,06 \| 90,49 \| Źródło: GUS (BDL). 3. WYZNACZENIE OBSZARÓW ZDEGRADOWANYCH I DO REWITALIZACJI 3.1. Metodologia wyboru obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji. Na potrzeby analizy czynników określających stan kryzysowy, do zdiagnozowania przyjęto miejscowości jako jednostki urbanistyczne umożliwiające porównanie wewnątrzgminnego stopnia zróżnicowania poszczególnych wskaźników degradacji. Rysunek 5. Podział administracyjny Gminy Bobowa - granice sołectw jednostek urbanistycznych podlegających diagnozie wskaźników delimitacji. 14 Dla usystematyzowania zbierania danych przyjęto miejscowości, jako najmniejszą jednostkę poddawaną analizie i najłatwiejszą do przebadania przez dostawców danych. 15 Wskaźniki określone w wytycznych MR (w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, dokument przyjęty w dniu 2 sierpnia 2016r.) opisujące negatywne zjawiska społeczne: poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. 3.1.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary. Obszar gminy cechuje skupienie zabudowy wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Układ ten jest kontynuacją historycznych układów ulicowych, charakterystycznych również dla gmin sąsiednich. Przeważają budynki typu zabudowy jednorodzinnej. Gmina Bobowa obejmuje 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Tabela 15. Powierzchnia i ludność sołectw Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015r.) \| L.P. \| Sołectwo \| Liczba mieszkańców \| % do ogółu \| Powierzchnia (ha) \| % do ogółu \| \|------\|------------\|--------------------\|------------\|------------------\|------------\| \| 1 \| Bobowa \| 3120 \| 31,77% \| 719,92 \| 14,43 \| \| 2 \| Brzana \| 1381 \| 14,06% \| 885 \| 17,76 \| \| 3 \| Jankowa \| 1095 \| 11,15% \| 684 \| 13,72 \| \| 4 \| Sędziszowa \| 566 \| 5,76% \| 339 \| 6,8 \| \| 5 \| Siedliska \| 1596 \| 16,25% \| 882 \| 17,7 \| \| 6 \| Stróżna \| 950 \| 9,67% \| 795 \| 15,95 \| \| 7 \| Wilczyska \| 1114 \| 11,34% \| 680 \| 13,64 \| \| \| Razem \| 9822 \| 100 \| 4984.92 \| 100 \| Opracowanie własne na podstawie danych z UM Bobowa. Charakter powiązań układów przestrzennych w strukturze sieci osadniczej jest jednym z podstawowych czynników generujących rozwój poszczególnych elementów tej struktury. Dla Gminy Bobowa czynnikiem najbardziej generującym możliwości rozwojowe gminy jest sąsiedztwo miasta Gorlice i wynikający stąd szeroki zakres powiązań. Dominującym ośrodkiem w obszarze Gminy jest miejscowość Bobowa, w której zamieszkuje ponad 31% ogółu mieszkańców. W pozostałych miejscowościach daje się zauważać wyraźną tendencję do rozpraszania zabudowy, zwłaszcza we wschodniej części. Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż ostabia wartość kompleksów rolnych, degradując dodatkowo charakterystyczny i malowniczy krajobraz Gminy o urozmaiconej rzeźbie terenów. Możliwości rozwojowe budownictwa mieszkaniowego w gminie są bardzo korzystne. Sprzyjają temu dobre warunki fizjograficzne i postępujący rozwój infrastruktury technicznej w zakresie uzbrojenia terenów budowlanych. 3.2. Identyfikacja zróżnicowania wewnątrzgminnego Dla prawidłowego przeprowadzenia delimitacji analizowanych jednostek statystycznych konieczny był wybór odpowiednich zmiennych, które je w sposób istotny statystycznie różnią. Ze względu na charakter Gminy Bobowa (gmina miejsko-wiejska) i występujące tutaj zjawiska społeczne i demograficzne, jak również środowiskowe, przestrzenne i techniczne, konieczne było zbadanie szeregu zmiennych i wypracowanie katalogu umożliwiającego analizę na każdym ze wskazanych w ustawie o rewitalizacji poziomie. Dla wyznaczonych obszarów (jednostek urbanistycznych - miejscowości) przeprowadzono diagnozę wskaźników opisujących negatywne zjawiska społeczne, gospodarcze, środowiskowe techniczne i przestrzenno funkcjonalne, czyli min. poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu aktywności. Tabela 16. Wykaz wybranych kryteriów oceny i wskaźników zjawisk społecznych do wyznaczania obszarów zdegradowanych \| ZMIENNA \| OPIS ZMIENNEJ \| METODOLOGIA \| ŹRÓDŁO DANYCH \| \|------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------\| \| DEMOGRAFIA \| Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowani w miejscowości, a liczba wymeldowań w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej. = ((Lzam - Lwym)100 \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania \| wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym miejscowości i liczby osób w wieku produkcyjnym miejscowości, pomnożony przez 100% Wsk.deg.miej. = (Lopop/Lprs)100% \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| Mediana wieku \| \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu różnicy między liczbą urodzeń żywych w miejscowości, a liczba zgonów w miejscowości pomnożony przez 100 Wsk.deg.miej. = ((Lużm - Lzm)100)/ Lmm \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| RYNEK PRACY \| Liczba długotrwa bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem \| wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy w miejscowości i liczby bezrobotnych ogółem w miejscowości, pomnożony przez 100% Wsk.deg.miej.=(Lobm/Lbm)100% \| Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach , stan na 31.12.2015 r. \| \| \| Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania. \| wskaźnik wyliczono jako iloraz ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym wg. miejsca zamieszkania oraz liczby 100% \| Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach , stan na 31.12.2015 r. \| \| POMOC SPOŁECZNA \| Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania z powodu ubóstwa \| Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz100)/Lmm \| Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. \| \| \| Wskaźnik syntetyczny degradacji \| Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy Wsk.deg.=(Lz100)/Lmg \| Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. \| \| \| Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu bezrobocia w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej z tytułu bezrobocia w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz100)/Lmm \| Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. \| \| \| Wskaźnik syntetyczny \| Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających \| \| --- 16 Wskaźniki określone w wytycznych MR (w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, dokument przyjęty w dniu 2.08.2016r. ) opisujące negatywne zjawiska społeczne : poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczającym poziom uczestnicztwa w życiu publicznym i kulturalnym. \| ZMIENNA \| OPIS ZMIENNEJ \| METODOLOGIA \| ŹRÓDŁO DANYCH \| \|--------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\| \| PODMIOTY GOSPODARCZE \| Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w prze- \| Wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospo- \| GUS – Bank Danych Lokalnych, Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| liczieniu na 1000 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| padarczych w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby mieszkańców miej- \| \| \| \| \| scowości \| \| \| \| \| Wska.deg.miej.= (lzpg100)/lms \| \| \| SFERA TECHNICZNA \| Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej \| Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodo- \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| \| ciągowej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miej- \| \| \| \| \| scowości \| \| \| \| \| Wsk.deg.miej.= (Losw100%)/Lms \| \| \| \| Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej \| Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kana- \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| \| lizacyjnej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miej- \| \| \| \| \| scowości \| \| \| \| \| Wsk.deg.miej.= (Losk100%)/Lmm \| \| \| \| Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. \| Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| \| przez 100% i liczby liczby budynków miejscowości \| \| \| \| \| Wsk.deg.miej.= (Losk100%)/Lmm \| \| \| UWARUNKOWANIA PRZESTRENNO-FUNKCJONALNE \| Niewystarczające wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej zły stan techniczny \| Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w sołectwie pomnożony przez 1000 i liczby uczniów sołectwa \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| \| Wska.deg.sol.=(Lb1000)/Lus \| \| \| \| \| Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w sołectwie pom- \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., \| \| \| \| nożony przez 1000 i liczby dzieci (3-5) gminy \| \| \| \| \| Wska.deg.sol.=(Lpsz1000)/Ld \| \| ### 3.3. Analiza zjawisk negatywnych Kluczowa z punktu widzenia rewitalizacji SFERA SPOŁECZNA* została poddana analizie, dzięki której wyprowadzono wskaźniki pokazujące kondycję poszczególnych jednostek statystycznych. Wartość wskaźników wyprowadzono z liczby bezwzględnej osób w poszczególnych kategoriach, którą przeliczono na 100 mieszkańców poszczególnych jednostek statystycznych oraz całej Gminy. Umożliwiło to porównanie wartości wskaźnika pomiędzy jednostkami statystycznymi oraz w stosunku do wartości średniej dla całej Gminy Bobowa. STREFA SPOŁECZNA Na podstawie analizy i oceny wartości badanych wskaźników\(^{17}\) dla zdiagnozowanych jednostek urbanistycznych, w każdej miejscowości Gminy Bobowa występują negatywne zjawiska społeczne, czyli wysoki wskaźnik bezrobocia, ubóstwa, niska aktywność społeczna, przestępczość, ale w różnym natężeniu. Największa kumulacja negatywnych zjawis spolecznych występuje w 2 miejscowościach: Bobowa i Siedliska, najmniej negatywnych zjawisk występuje w miejscowościach Jankowa (3) i Wilczyska (3). --- \(^{17}\) Wskaźniki negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym; Raport - Z diagnozy zjawisk społeczno-ekonomiczno-przestrzennych gminy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. Bobowa listopad 2016r. Natężenie negatywnych zjawisk: SFERA SPOŁECZNA Rysunek 6. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Gminy Bobowa do zmiany \| Miejscowość \| liczba zjawisk negatywnych /spolecznych \| \|---------------\|----------------------------------------\| \| Bobowa \| 9 \| \| Brzana \| 5 \| \| Jankowa \| 3 \| \| Sędziszowa \| 5 \| \| Siedliska \| 7 \| \| Stróżna \| 6 \| \| Wilczyska \| 3 \| Dla zdiagnozowania występowania problemów w sferze społecznej analizie poddano następujące wskaźniki: 1. Demografia: Ze względu na wyraźny proces starzenia się społeczeństwa w Gminie Bobowa widoczny na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015) spadek liczby osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym oraz wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym, problemy demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa zostały poddane analizie poprzez trzy wskaźniki z tej dziedziny: 1.1. Saldo migracji na pobyt stały - stanowi obok przyrostu naturalnego jeden z najważniejszych czynników kształtujących liczbę ludności. Migracje (szczególnie zagraniczne) stanowią jeden z najważniejszych (po liczbie urodzeń i zgonów) czynników kształtujących liczbę ludności na danym obszarze. - W analizowanych miejscowościach tylko 3 miejscowości w Gminie Bobowa charakteryzują się dodatnim saldem migracji. Są to miejscowości: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna. 1.2. Przyrost naturalny – Wskaźnik o wartości wyższej od 0 oznacza, że w badanym okresie liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów (dodatni przyrost naturalny). Wskaźnik o wartości mniejszej od 0 oznacza ujemny przyrost naturalny (inaczej – ubytek naturalny). W przypadku obszarów rozwiniętych, borykających się z problemem starzenia się społeczeństw, dodatni przyrost naturalny jest pożądanym zjawiskiem, a ujemny – niekorzystnym. W Gminie Bobowa tylko w 1 miejscowości obserwujemy ujemny przyrost naturalny tj. w Wilczyskach. 1.3. Stosunek ludności w wieku poprodukcyjnym do ludności w wieku produkcyjnym – wskaźnik ten potwierdza niekorzystne zjawisko starzenia się społeczeństwa w 3 miejscowościach: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna mają niekorzystny wskaźnik, niż dana referencyjna dla całej gminy. 1.4. Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granice wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa (obszary rozwinięte, gdzie obserwuje się niską dzietność i długie trwanie życia). Niekorzystnie zjawisko powyżej wartości średniej dla gminy występuje w 3 miejscowościach: Bobowej, Sędziszowej i Siedliskach. 2. Liczba osób korzystająca z pomocy społecznej 2.1. z powodu ubóstwa Duży udział mieszkańców korzystających z pomocy społecznej - w 2015 roku ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa korzystało 22,38% ogółu mieszkańców Gminy. Problem ten dotyka prawie każdą miejscowość, ale ulega nasileniu w miejscowości Brzana (17,01%), Stróżna (15,26%), Jankowa (12,14%) i Siedliska (11,84%). Wskaźnik referencyjny przyjęty średni dla całej Gminy (11,51%). Z analizy problemów społecznych wynika, że dysfunkcją, która występuje w największej liczbie rodzin jest dysfunkcja związana z ubóstwem. Problem ten dotyczy aż 86,74% wszystkich rodzin korzystających z pomocy w Gminie Bobowa. Na podstawie przeprowadzonych badań społecznych opinii dotyczących problemów społecznych w Gminie Bobowa ponad 23% badanych wskazało problem ubóstwa za jeden z najważniejszych, a wśród przyczyn najczęstszych występowania ubóstwa respondenci wskazywali bezrobocie (ponad 61% badanych) oraz niskie dochody 17%. 2.2. z powodu niepełnosprawności Ważnym problemem mającym często duży wpływ na pozostałe dysfunkcje wśród osób objętych pomocą społeczną w Gminie Bobowa jest niepełnosprawność. Problem niepełnosprawności, dotyka głównie osób starszych dotkniętych także problemem ubóstwa. Występuje w dużym nasileniu w miejscowościach, Brzana, Stróżna, Sędziszowa i Bobowa. 3. Liczba przestępstw Istotnym wskaźnikiem warunkującym jakość życia lokalnej społeczności jest także liczba przestępstw i wykroczeń. Przekłada się ona, bowiem na poczucie bezpieczeństwa, które z jednej strony może powodować poczucie dyskomfortu psychicznego mieszkańców, a z drugiej strony może prowadzić do dezintegracji społeczności lokalnych, powodując rezygnację z przebywania w przestrzeniach publicznych. Szczególne nasilenie tego problemu społecznego widać w miejscowościach Bobowa, Stróżna i Wilczyska. 4. integracja społeczna Dla dopełnienia analizy zjawisk społecznych diagnozie poddano także integrację społeczną mierzoną aktywnością mieszkańców w działalności społecznej oraz uczestniczeniu w życiu społecznym gminy (frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego): 4.1. Organizacje pozarządowe kierują swoją działalność w te dziedziny sfery społecznej, które potrzebują interwencji. Na obszarze Gminy Bobowa istnieje ciągle zapotrzebowanie na ich działalność, szczególnie w miejscowościach Siedliska, Wilczyska oraz Bobowa. 4.2. Poziom aktywności mierzony aktywnością obywatelską i uczestnictwem w życiu publicznym poprzez udział w wyborach ogółem w gminie jest na niskim poziomie (46,3%) ale w miejscowościach o niskim kapitale społecznym jest jeszcze niższy: Sędziszowa (34,72%) czy Brzana (37,72%). 5. bezrobocie 5.1. Niepokojąco przedstawia się również ilość długotrwałe bezrobotnych w strukturze mieszkańców, gdzie średnia dla gminy wynosi prawie 5,89%. W większym nasileniu zjawisko to występuje w miejscowościach Bobowa, Stróżna i Siedliska. 5.2. Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania wynosi 5,89%. Występowanie problemu najbardziej odczuwalne jest w miejscowościach: Siedliska (8,07) i Bobowa (5,96). 6. edukacja Poziom edukacji na przykładzie egzaminów szóstoklasistów: egzamin jest powszechny i obowiązkowy. Przystąpienie do egzaminu jest warunkiem ukończenia szkoły. Analiza wskaźnika pokazuje dużą rozpiętość w wynikach od 63,93% do 78,36% przy średniej dla Gminy 70,16%. Najstabilniej wypadli uczniowie w miejscowościach Bobowa, Brzana i Jankowa. SFERA GOSPODARCZA Ogólnie w Gminie Bobowa obserwuje się tendencję wzrostową (wzrost o ok.2,33%) w zakresie nowo zarejestrowanych firm na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015). Niestety potencjał przedsiębiorczy różnie się rozkłada w badanych jednostkach urbanistycznych. Dla zdiagnozowania negatywnych zjawisk w sferze gospodarczej w poszczególnych miejscowościach Gminy Bobowa, badaniu poddano aktywność gospodarczą mierzoną poprzez liczbę nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania. W porównaniu do średniej dla Gminy w zakresie nowopowstałych podmiotów w 2015r. niższy wskaźnik niż średnia dla Gminy obserwuje się w miejscowościach Siedliska, Brzana, Jankowa i Bobowa. SFERA TECHNICZNA Diagnozując sferę techniczną analizie poddano dostępność do podstawowej infrastruktury technicznej czyli: - wodociągi - kanalizacja - oraz stan techniczny budynków na terenie każdej miejscowości. W Gminie Bobowa z instalacji wodociągowej korzysta zaledwie 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015) najmniej w miejscowości Sędziszowa, Stróżna, Wilczyska i Brzana, a z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy z wyłączeniem miejscowości Stróżna. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne - przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. W Gminie Bobowa stwierdza się, duży udział budynków mieszkalnych o złym stanie technicznym oraz niskim stopniu termomodernizacji. Szacuje się, iż spośród budynków --- 18 Na podstawie Raportu z diagnozy zjawisk społeczno-ekonomiczno-przestrzennych gminy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. Bobowa listopad 2016r. mieszkańczych na terenie gminy, ok. 15% zostało wybudowanych po 2000 roku, ok. 25% zostało wybudowanych w latach 1992-1999, ok. 40% budynków zostało wybudowanych w latach 1985-1992, oraz ok. 20% budynków zostało wybudowanych przed 1985 rokiem. W sferze technicznej negatywne zjawiska występują w każdej miejscowości w różnym nasileniu. Najbardziej widoczne są w miejscowościach Sędziszowa i Wilczyska (3 wskaźniki negatywne). Rysunek 8. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA TECHNICZNA SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA W sferze negatywnych zjawisk przestrzenno-funkcjonalnych na obszarze Gminy Bobowa poddano analizie poziom wyposażenia w podstawową infrastrukturę sportową (liczba boisk) oraz społeczną (liczba przedszkoli). Po przeprowadzonej analizie widać, iż poszczególne miejscowości w różnym stopniu są wyposażone w infrastrukturę sportową, brak jest natomiast potrzebnej infrastruktury przedszkolnej. 19 ibid SFERA ŚRODOWISKO Diagnozując negatywne czynniki sfery środowiskowej analizie poddano liczbę budynków mieszkalnych Gminie Bobowa pokrytych eternitem. Wskaźnikiem negatywnym związanym ze środowiskiem, w którym przebywają mieszkańcy gminy jest wskaźnik narażenia na szkodliwe działanie budynków zawierających wyroby z azbestu. Dowiedziono, że azbest ma oddziaływania rakotwórcze, dlatego powinien być niezwłocznie usuwany z budynków. Przeprowadzona w 2012r. inwentaryzacja wyrobów azbestowych na terenie Gminy Bobowa pokazała, że 280 budynków mieszkalnych pokrytych jest eternitem, co stanowi 12,8% wszystkich budynków, gdzie wykorzystywany jest eternit. Najwięcej budynków gdzie wykorzystywany jest eternit występuje na terenie miejscowości Brzana - 195 szt. w tym 130 budynki gospodarcze i gospodarskie i 62 budynki mieszkalne. Dodatkowo wykonano porównanie ilości budynków mieszkalnych, gdzie jest wykorzystywany eternit w stosunku do ogólnej ilości domów (wg danych UM). Według tego porównania w 3 miejscowościach: Bobowej, Jakowej i Siedliskach ich ilość jest większa niż średnia referencyjna dla Gminy. --- 20 ibd Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników w diagnozowanych jednostkach urbanistycznych zauważalne jest występowanie negatywnych wskaźników społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych w każdej analizowanej miejscowości Gminy Bobowa. Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się koncentracją negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. 3.4. Wyniki delimitacji i wskazanie obszarów zdegradowanych Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników w diagnozowanych jednostkach urbanistycznych zauważalne jest występowanie negatywnych wskaźników społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych w każdej analizowanej miejscowości Gminy Bobowa. Negatywne zjawiska SFERY SPOŁECZNEJ, które determinują potrzeby interwencji dla poprawy niekorzystnej społecznie sytuacji mieszkańców występują w dużym nasileniu w dwóch miejscowościami: Bobowej oraz Siedliskach, ale w pozostałych miejscowościach negatywne problemy sfery społecznej również są bardzo odczuwalne. --- 21 ibd W wymienionych miejscowościach na uwagę zasługiwały problemy związane z ogólnym korzystaniem ze środków pomocy społecznej, bezrobociem, ubóstwem. Również bezpieczeństwo w tych miejscowościach, było na niezadowalającym poziomie. Niepokojąca jest kwestia związana z niekorzystnymi zmianami demograficznymi, dotykająca każdej miejscowości Gminy Bobowa, a w szczególności stale rosnący udział osób starszych. Problemy z aktywnością i intergacją społeczną są odczuwalne w 5 miejscowościach (na 7) Gminy Bobowa. Tabela 17. Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych \| \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA \| DEMOGRAFIA \| RYNEK PRACY \| POMOC SPOŁECZNA \| EDUKACJA \| BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE \| INTEGRACJA SPOŁECZNA \| \|----------------\|------------------------------------------\|------------\|-------------\|-----------------\|----------\|--------------------------\|---------------------\| \| Bobowa \| 9 \| 3 \| 2 \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| Brzana \| 5 \| 1 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 1 \| \| Jankowa \| 3 \| 1 \| 0 \| 1 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| Sędziszowa \| 5 \| 3 \| 0 \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Siedliska \| 7 \| 3 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Stróżna \| 6 \| 2 \| 1 \| 2 \| 0 \| 1 \| 0 \| \| Wilczyska \| 3 \| 1 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| 1 \| Jednostki urbanistyczne\(^{22}\), w których występują niekorzystne zjawiska społeczne (gorsze niż średnia dla Gminy) mogą być potencjalnie uznane za zdegradowane, pod warunkiem występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1) gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, stabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw lub 2) środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, lub 3) przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, lub 4) technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska Przeprowadzona analiza wskaźników diagnozujących sferę społeczną pokazała, iż wszystkie jednostki urbanistyczne Gminy Bobowa tj. miejscowości Bobowa, Brzana, --- \(^{22}\) W przypadku Gminy Bochnia – miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska są dotknięte negatywnymi problemami społecznymi. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska uzupełnia koncentracja negatywnych zjawisk w sferach gospodarczej, przestrzennej, technicznej, środowiskowej, które występują w każdej miejscowości w znacznym nasileniu. Tabela 18. Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa \| Miejscowość \| Razem wskaźnik degradacji \| Gospodarcza \| Uwarunkowania przestrzenne \| Techniczna \| Środowiskowa \| \|-------------\|---------------------------\|-------------\|----------------------------\|------------\|--------------\| \| Bobowa \| 5 \| 1 \| 2 \| 1 \| 1 \| \| Brzana \| 5 \| 1 \| 2 \| 2 \| 0 \| \| Jankowa \| 5 \| 1 \| 1 \| 2 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 4 \| 0 \| 1 \| 3 \| 0 \| \| Siedliska \| 5 \| 1 \| 2 \| 1 \| 1 \| \| Stróżna \| 3 \| 0 \| 1 \| 2 \| 0 \| \| Wilczyska \| 4 \| 0 \| 1 \| 3 \| 0 \| Wyznaczenie obszaru zdegradowanego - metodologia Zgodnie z Ustawą o rewitalizacji (Art. 9. 1. Ustawy), jako obszar zdegradowany można wyznaczyć tylko ten, na którym obok negatywnych zjawisk społecznych występuje ponadto, co najmniej jeden z negatywnych wskaźników gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych czy technicznych. Biorąc pod uwagę, że rewitalizacja ma w pierwszej kolejności służyć poprawie jakości życia mieszkańców, uznano, że kwestie społeczne mają kluczowe i nadrzędné znaczenie dla wyznaczania obszaru zdegradowanego. Dla podkreślenia ważności problemów społecznych przy analizie wskaźników społecznych zastosowano wagowy system ocen, czyli wartości degradacji w sferze społecznej potraktowano wagą „2”. Tabela 19. Wartości wskaźnika degradacji dla wszystkich sfer: sfera społeczna, gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa \| Miejscowość \| Razem wskaźniki degradacji \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNA, TECHNICZNA, ŚRODOWISKOWA \| \|-------------\|---------------------------\|------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| Wartość wskaźnika \| Waga dla sfery \| \| \| Bobowa \| 23 \| 9 \| 2 \| 5 \| \| Brzana \| 15 \| 5 \| 2 \| 5 \| \| Jankowa \| 11 \| 3 \| 2 \| 5 \| \| Sędziszowa \| 14 \| 5 \| 2 \| 4 \| \| Siedliska \| 19 \| 7 \| 2 \| 5 \| \| Stróżna \| 15 \| 6 \| 2 \| 3 \| \| Wilczyska \| 8 \| 3 \| 2 \| 3 \| \| Średnia dla Gminy \| 15,14 \| \| \| \| Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, tj. noszą znamię obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. Po zsumowaniu wartości wszystkich wskaźników diagnozujących stan kryzysowy w Gminie Bobowa, wyznaczono obszary zdegradowane w miejscowościach, dla których suma wskaźników jest wyższa niż średnia dla Gminy tj. miejscowość Bobowa i miejscowość Siedliska. Rysunek 11. Mapa Obszary zdegradowane na terenie Gminy Bobowa Tak wyznaczone granice obszarów zdegradowanych znalazły także uzasadnienie w opinii mieszkańców, którzy na wskazanych obszarach dostrzegają szczególne nasilenie zarówno problemów społecznych (bezrobocie, bieda, brak miejsc pracy) jak również problemy z brakiem miejsc dla prowadzenia działalności kulturalnej czy niską estetykę przestrzeni publicznych i brak parkingów (głównie w Bobowej)- podczas konsultacji społecznych prowadzonych w okresie 07.06. -06.07.2017r.23 23 Szczegóły wyników badań ankietowych - raport po konsultacja społecznych http://rewitalizacja.bobowa.pl/ 3.5. Zasięg terytorialny obszaru do rewitalizacji i uzasadnienie jego wyboru. Dla wyznaczenia zasięgu obszaru rewitalizacji kierowano się przesłankami wynikającymi z Ustawy o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 r. (Dz. U. 2015 poz. 1777) oraz zapisami Wytycznych Ministerstwa w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020: obszar rewitalizacji to całość lub część obszaru zdegradowanego, cechującego się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk; obszar rewitalizacji to obszar o istotnym znaczeniu dla rozwoju lokalnego; obszar rewitalizacji nie może obejmować terenów większych niż 20% gminy oraz nie może być zamieszkiwany przez więcej niż 30% mieszkańców gminy. Przeprowadzona diagnoza wskazała miejsca, w których występuje największa liczba negatywnych zjawisk (w sferze społecznej, gospodarczej, technicznej, przestrzennej). Znajdują się one na terenie 2 miejscowości: Bobowa i Siedliska, gdzie w Bobowej zdiagnozowano 14 negatywnych zjawisk a w Siedliskach 12. 3.5.1. Obszary rewitalizacji W kontekście prac rewitalizacyjnych, kluczowym etapem jest wyznaczenie obszarów rewitalizacji. Miejsc, w których koncentrują się negatywne zjawiska w 5 wymiarach: społecznym oraz gospodarczym, przestrzennym, środowiskowym lub technicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego pierwszego. Obszar, obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o rewitalizacji, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako obszar rewitalizacji. Zapisy ustawy o rewitalizacji, a także szczególna koncentracja negatywnych zjawisk w badanych jednostkach urbanistycznych oraz oczekiwania i potrzeby lokalnej społeczności wyrażone podczas warsztatów rewitalizacyjnych, stały się podstawą do wskazania części obszaru zdegradowanego jako obszaru rewitalizacji, wybierając tereny, które zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy mają istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, w których gmina zamierza prowadzić rewitalizację. Wyznaczając obszary do rewitalizacji na terenie zdiagnozowanych obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa brano pod uwagę analizę danych statystycznych, ocenę wartości wskaźników statystycznych charakteryzujących problemy sfery społecznej, gospodarczej, technicznej, przestrzенно-funkcjonalnej i środowiskowej oraz oczekiwania i potrzeby lokalnej społeczności wynikające z badań społecznych\(^{24}\) przeprowadzonych podczas konsultacji społecznych wśród mieszkańców Gminy Bobowa.. Opinie zebrane w czasie badań, wskazujące koncentrację i charakterystykę problemów, były podstawą do ostatecznego definiowania granic podobszarów rewitalizacji, a najistotniejsze z nich znalazły się w opisie każdego z podobszarów rewitalizacji z podziałem na problemy społeczne i pozostałe. --- \(^{24}\) badania społeczne z wykorzystaniem metody ankietowej dotyczącej problemów występujących na obszarach wyznaczonych do rewitalizacji - celem było poznanie opinii mieszkańców w zakresie problemów występujących na obszarach rewitalizacji oraz oczekiwań i potrzeb lokalnej społeczności w odniesieniu do planowanej rewitalizacji Obszarem rewitalizacji objęto 3 zamieszkałe podobszary obszaru zdegradowanego. Łącznie obszar do rewitalizacji zajmuje powierzchnię 3,8815 ha i stanowi 0,08% powierzchni Gminy Bobowa i jest zamieszkały przez 160 osób co stanowi 1,63% ogólnej liczby mieszkańców Gminy Bobowa. W Gminie Bobowa obszar rewitalizacji składa się z 3 podobszarów, są to tereny znajdujące się w miejscowościach Bobowa i Siedliska: - Podobszar I: Bobowa Podobszar I: - Powierzchnia 0,8365 ha, - Liczba ludności: 51 osób. Obejmuje budynki mieszkalne wielokroplowe przy ul. Św. Wawrzyńca w Bobowej. Na wyznaczonym obszarze do rewitalizacji obserwuje się koncentrację problemów społecznych oraz braki infrastruktury w sferze społecznej. Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR I BOBOWA \| Aspekty społeczne \| Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) \| \|-----------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1. Duża liczba osób korzystająca z pomocy społecznej \| • Niedostateczna liczba miejsc, które spełniałyby na obszarze funkcje integracyjne dla mieszkańców \| \| 2. Niskie poczucie dobra wspólnego i małe \| • Brak infrastruktury kultury \| \| 3. Zaangażowanie mieszkańców obszaru w sprawy lokalne. \| \| \| 4. Wzrost zagrożenia patologiami społecznymi (bezrobocie, przemoc, ubóstwo itd.). \| \| \| 5. Obserwowany jest proces starzenia się społeczeństwa, obszar cechuje ujemny wskaźnik przyrostu naturalnego \| \| Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (52,5% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę i ofertę czasu wolnego (27,32%-badanych). Podobszar II Bobowa Podobszar II: - Powierzchnia 1.2650 ha - Liczba ludności: 25 osób Mapa 2: Podobszar II: Bobowa Obejmuje teren pokolejowy wraz z przyległymi budynkami mieszkalnymi na ul. Grunwaldzkiej w Bobowej Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR II BOBOWA \| Aspekty społeczne \| Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) \| \|-----------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1. Duża liczba osób korzystająca z pomocy społecznej. \| • Obserwowany jest proces degradacji technicznej przestrzeni publicznej, \| \| 2. Niskie poczucie dobra wspólnego i małe zaangażowanie mieszkańców obszaru w sprawy lokalne. \| • Brak miejsc dla rozwojania aktywności gospodarczej. \| \| 3. Wzrost zagrożenia patologiami społecznymi (bezrobocie, przemoc, ubóstwo itd.). \| • Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (32,15% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę dla prowadzenia aktywności gospodarczej. \| Podobszar III Siedliska Podobszar III: - Powierzchnia 1.78 ha, - Liczba ludności: 84 osoby. Obejmuje budynki mieszkalne wielokalowe w m. Siedliskach, po byłym Państwowym Gospodarstwie Rolnym. Mapa 3. Podobszar III Siedliska Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR III SIEDLISKA \| Aspekty społeczne \| Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1. Brak zakładów pracy, trudność w znalezieniu pracy, \| • Obserwowany jest proces degradacji technicznej przestrzeni publicznej, \| \| 2. Niska aktywność mieszkańców, \| • Lokalizacja obszarów oddalona od większych ośrodków miejskich, \| \| 3. Rosnące ubóstwo, \| • Brak miejsc dla rozwinienia aktywności gospodarczej. \| \| 4. Brak miejsc do spędzania wolnego czasu, \| \| \| 5. Zdarzają się akty chuligaństwa i wandalizmu oraz agresywne zachowania osób nietrzeźwych. \| \| Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających podobszar zaliczyć należy wysoki % bezrobocia i ubóstwa. Ważnym problemem jest także brak miejsca, wokół którego koncentruje się życie społeczne. Problem ten dotyka w szczególności seniorów, którzy większość swojego czasu spędzają w domach. W najbliższym otoczeniu brak jest także obiektów rekreacyjno-sportowych. Często dochodzi do zakłócania porządku, co jest często uciążliwe dla mieszkańców okolicznych posesji. ### 3.5.2. Pogłębiona diagnoza dla obszarów rewitalizacji Po wyznaczeniu granic obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji dokonano pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji. Prowadzona pogłębiona diagnoza pozwala na sformułowanie celów rewitalizacji, jej kierunków oraz koniecznych przedsięwzięć rewitalizacyjnych pozwalających na osiągnięcie zakładanych efektów prowadzonej rewitalizacji. Najważniejszym celem pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji było osadzenie procesu budowy programu rewitalizacji w lokalnym środowisku, bo tylko to gwarantuje trafność sformułowania celów rewitalizacji oraz adekwatność przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji dokonano na podstawie analizy danych statystycznych oraz badań jakościowych: - wywiadów grupowych i badań prowadzonych podczas spotkań z mieszkańcami. W badaniu wzięło udział 87 osób. Ankiety i formularze konsultacyjne realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych w dniach 22.11.2016r. oraz 6,7,8.12.2016r. Szczegółowa analiza sytuacji społeczno-gospodarczej potwierdziła trafność wytyczenia obszaru rewitalizacji. Respondenci zgodzili się, iż wyznaczony obszar rewitalizacji ma istotne znaczenie dla rozwoju Gminy Bobowa, a równocześnie jest obszarem, który koncentruje w sobie negatywne zjawiska społeczne, przestrzenno-funkcjonalne, gospodarcze, techniczne i środowiskowe. Obszar rewitalizacji został zdiagnozowany, jako objęty w całości koncentracją powiązanych ze sobą problemów ubóstwa, bezrobocia, bezpieczeństwa i niskiego poziomu uczestnictwa w życiu społecznym. Na tę koncentrację nakłada się wysoka skala problemów związanych z zagospodarowaniem przestrzennym, w tym w szczególności niski poziom estetyki przestrzennej i niedobór w jej zagospodarowaniu na cele publiczne w większości wyznaczonego obszaru rewitalizacji. Szukając uzasadnienia dla takich opinii zapytano mieszkańców o występujące problemy do rozwiązania w procesie rewitalizacji, a które są dotkliwe na wskazanych podobszarach. 1. Najważniejsze PROBLEMY SPOŁECZNE, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Odpowiadając szczegółowo w zakresie jakie problemy społeczne zauważają na terenach wskazanych do rewitalizacji, wskazano przede wszystkim niedobór zajęć kulturalno-edukacyjnych ukierunkowanych na osoby starsze (19,35%) oraz zaburzenia stosunków międzyludzkich (18,06%) i bezrobocie (16,77%). - zaburzenia stosunków międzyludzkich 18,06% - sierocstwo społeczne, izolacja społeczna 12,26% - bezrobocie 16,77% - słaba samoorganizacja społeczna i współpraca pomiędzy mieszkańcami, 6,45% - niedobór zajęć kulturalno-edukacyjnych ukierunkowanych na osoby starsze 19,35% - niedobór organizacji pomagających w znalezieniu pracy 4,52% - niedostateczna opieka nad dziećmi i młodzieżą 7,10% - niski poziom wykształcenia oraz uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym 5,16% - osłabienie funkcji wychowawczej rodziny 10,32% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE GOSPODARCZEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Odpowiadając szczegółowo w zakresie jakie problemy w sferze gospodarczej są zauważalne na wyznaczonych obszarach do rewitalizacji, przede wszystkim wskazano na wysoki poziom bezrobocia co łączy się z brakiem miejsc pracy (25,88%), słabo rozwinięty sektor usług (20%). Respondenci wskazali także na występujący problem z brakiem terenów inwestycyjnych (uzbrojonych w podstawowe media) (12,94%). Respondenci szczegółowo wskazywali główne problemy gospodarcze na wskazanym obszarze, do rozwiązania w procesie rewitalizacji jako: - wysoki poziom bezrobocia (brak miejsc pracy, trudności w uzyskaniu okresowych umów o pracę dla bezrobotnych, tworzenia miejsc pracy w niepełnym wymiarze godzin itp.) 25,88% - słabo rozwinięty sektor usług 20,00% - niewykorzystanie potencjału turystycznego gminy 14,12% - brak wsparcia dla kobiet pozwalającego im łączyć życie prywatne i zawodowe 10,59% - brak lub zbyt mała ilość połączeń komunikacyjnych z innymi ośrodkami 7,06% - brak lub zła jakość terenów inwestycyjnych (brak uzbrojenia, słaba dostępność komunikacyjna, zagrożenie osuwiskowe i powodziowe) 12,94% - słaba kondycja finansowa i niska aktywność małych i średnich przedsiębiorstw 9,41% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE PRZESTRZENO-FUNKCJONALNEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Analizując problemy w sferze przestrzenno-funkcjonalnej na wskazanym obszarze rewitalizacji, ankietowani wskazywali jako w pierwszej kolejności do rozwiązania w procesie rewitalizacji słabą samoorganizację społeczną i współpracę pomiędzy mieszkańcami (22,35%) oraz niską estetykę przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury (14,21%) oraz brak miejsc integrujących starszych mieszkańców (12,12%). - brak miejsc integrujących starszych mieszkańców Gminy 12,12% - niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury 8,52% - brak lub niska jakość przedszkoli, bądź też niewystarczająca ilość miejsc w tych placówkach 11% - słaba samoorganizacja społeczna i współpraca pomiędzy mieszkańcami 22,35% - brak stowarzyszeń i organizacji pozarządowych 2,80% - niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury 14,21% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE ŚRODOWISKOWEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. W obszarze problemów środowiskowych ankietowani najczęściej wskazywali na problem zanieczyszczeń atmosferycznych, oraz niewystarczającego wykorzystania walorów i zasobów naturalnych, takiej odpowiedzi udzieliło 41,5% badanych. - zanieczyszczenia atmosferyczne, gleby, wód, powierzchni ziemi, szaty roślinnej poprzez 42,00% - niewystarczające wykorzystania walorów i zasobów naturalnych 41,05% - niszczenie warunków zamieszkania poprzez hałas i zanieczyszczenia atmosferyczne 14,59% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE TECHNICZNEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. W obszarze problemów technicznych badani najczęściej wskazywali na brak rozwiązań technicznych w zakresie energooszczędności w obiektach budowlanych (47,65% respondentów) oraz zły/niewystarczający stan budynków mieszkalnych (35,0%). - degradacja stanu technicznego zabudowy 6,67% - zły stan techniczny dróg 1,67% - brak rozwiązań technicznych w zakresie energooszczędności w obiektach budowlanych 47,65% - brak rozwiązań technicznych w zakresie ochrony środowiska w obiektach budowlanych 3,33% - bariery architektoniczne w przestrzeni publicznej (w budynkach użyteczności publicznej, w obrębie dróg i chodników) 5,68% - Zły/niewystarczający stan techniczny budynków mieszkalnych 35,00% Przeprowadzona diagnoza, wsparta wynikami badań ankietowych zbieranych w trakcie konsultacji społecznych wskazuje na następujące deficyty obszarów do rewitalizacji: Zdiagnozowane problemy społeczno - gospodarczo przestrzenne i środowiskowe obszaru rewitalizacji \| SFERA SPOŁECZNA \| SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ŚRODOWISKOWA TECHNICZNA \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------\| \| 1. Problemy społeczne w tym: \| 1. Brak miejsc i aktywności integrujących mieszkańców; \| \| 1.1. Wysoki % mieszkańców korzystających z pomocy społecznej głównie z powodu ubóstwa; \| 2. Brak dostępu do nowoczesnej technologii; \| \| 1.2. Bezrobocie - szczególnie wśród osób w wieku produkcyjnym (izolacja społeczna, niewystarczający stopień mobilności zawodowej); \| 3. Brak zaplecza dla prowadzenia działalności kulturalnej; \| \| 1.3. Brak miejsc pracy, (trudności w uzyskaniu okresowych umów o pracę dla bezrobotnych, tworzenia miejsc pracy w niepełnym wymiarze godzin itp.; \| 4. Zubozienie społeczeństwa (wzrost nierówności dochodowych, ograniczenie siły nabywczej gospodarstw domowych); \| \| 2. Niski poziom kapitału społecznego; \| 5. Niewystarczająca oferta usług dedykowanych seniorom; \| \| 3. Słaby przepływ informacji w sprawach dotyczących najbliższego otoczenia zamieszkania; \| 6. Nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieciom i młodzieży ; \| \| 4. Postępujący proces starzenia się społeczeństwa \| 7. Problem jakości powietrza związany z niską emisją i sposobem ogrzewania; \| \| 5. Emigracja młodych mieszkańców obszarów rewitalizacji; \| 8. Nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieciom i młodzieży ; \| \| 6. Zaburzenia stosunków międzyludzkich (nieżyczliwość, nietolerancja, obojętność, egoizm); \| 9. Problem jakości powietrza związany z niską emisją i sposobem ogrzewania; \| \| 7. Niedobór organizacji pozarządowych aktywizujących mieszkańców zarówno społecznie jak i zawodowo; \| 10. Małe wykorzystanie terenów nadających się do prowadzenia działalności gospodarczej; \| \| 8. Niedostateczna opieka nad dziećmi i młodzieżą; \| 11. Brak infrastruktury sprzyjającej rozwojowi (np.parkingi); \| \| \| 12. Niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury; \| \| \| 13. Duża liczba starszych budynków; \| Proponowany kierunek działań rewitalizacyjnych na wskazanych obszarach rewitalizacji: Podobszar 1: Bobowa Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych (18, 42%) podniesienie standardu życia mieszkańców – warunków pracy, zamieszkania i rekreacji (15, 79%) oraz konieczność powstania miejsc integracji międzypokoleniowej (10, 53% badanych). W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego i estetyki zabudowy oraz poprawę i rozwój infrastruktury społecznej – ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii. Tabela 20. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego).- dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar I). \| Cel \| Procent \| \|----------------------------------------------------------------------\|---------\| \| Eliminacja problemów społecznych \| 5,26% \| \| Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania \| 7,89% \| \| Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji \| 15,79% \| \| Zwiększenie liczby miejsc pracy \| 7,89% \| \| Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej \| 7,89% \| \| Stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) \| 10,53% \| \| Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych \| 18,42% \| \| Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu \| 2,63% \| \| Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej \| 7,89% \| \| Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii \| 7,89% \| \| Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy \| 7,89% \| Podobszar 2: Bobowa Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności powstanie miejsc aktywności gospodarczej poprzez przebudowanie terenu pokolejowego i utworzenie placu targowego sprzyjającego rozwojowi przedsiębiorczości (42,5% badanych) oraz stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) -22,62%. W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego. Tabela 21. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego).- dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar II). \| Cel \| Procent \| \|----------------------------------------------------------------------\|---------\| \| Eliminacja problemów społecznych \| 5,95% \| \| Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania \| 1,19% \| \| Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji \| 4,76% \| \| Powstanie miejsc aktywności gospodarczej poprzez przebudowanie terenu pokolejowego i utworzenie placu targowego sprzyjającego rozwojowi przedsiębiorczości \| 42,5% \| \| Wsparcie dla kobiet pozwalające na podejmowanie pracy - budowa przedszkoli \| 1,19% \| \| Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej \| 9,76% \| \| Stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) \| 5,62% \| \| Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych \| 7,10% \| \| Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu \| 1,19% \| Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej \| Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej \| 1,19% \| \| --- \| --- \| \| Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii \| 7,14% \| \| Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy \| 11,90% \| Podobszar III Siedliska Proponowany kierunek działań rewitalizacyjnych: Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji (19,05%) oraz poprawę ładu przestrzennego (17,08%). W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego i estetyki zabudowy. Tabela 22. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego), - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Siedliska (podobszar III) \| Eliminacja patologii społecznych \| 3,03% \| \| Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania \| 1,01% \| \| Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji \| 19,05% \| \| Zwiększenie liczby miejsc pracy poprzez utworzenie stref aktywności gospodarczej z pełnym wyposażeniem w infrastrukturę techniczną i drogową - w celu rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości \| 0,00% \| \| Wsparcie dla kobiet pozwalające na podejmowanie pracy - budowa przedszkoli \| 0,00% \| \| Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej \| 2,02% \| \| Stworzenie warunków dla integracji osób starszych (zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) \| 7,26% \| \| Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych \| 23,25% \| \| Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu \| 0,00% \| \| Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej \| 0,00% \| \| Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii \| 9,09% \| \| Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy \| 17,08% \| Ostatnim etapem pogłębiałych badań było wskazanie potencjałów, na których można się oprzeć przeciwdziałając zdefiniowanemu kryzysowi. Główne potencjały to lokalizacja, szczególnie dla Podobszaru I i Podobszaru II- położonych w Bobowej- w miejscowości która pełni rolę centrowtórczą w całej Gminie. Ważnym aspektem są także możliwości zagospodarowania zdegradowanych przestrzeni publicznych (np. obszar po kolejowy) na cele publiczne tj. na plac targowy, parking czy Dom Kultury. Przewidziane działania są szansą rozwojową zarówno dla mieszkańców obszaru rewitalizacji jaki do rozwoju całej Gminy. Potencjał społeczny obszaru, w szczególności poczucie dumy z miejsca zamieszkania może być istotnym czynnikiem przywrócenia energii i aktywności na obszarze. 4. ZAŁOŻENIA GMINNEGO PROGRAMU REWITALIZACJI 4.1. Wizja obszarów zdegradowanych. Wizja rozwoju obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji to oczekiwany stan docelowy uwzględniający oczekiwania grup docelowych. Wizja wspomaga ukierunkowanie się w zakresie działań strategicznych. Przypomina o wiodącej potrzebie zmian oraz warunkuje ducha przemian. Wizja jako dążenie społeczności lokalnej do stanu, w którym nie tylko zażegnana została sytuacja kryzysowa, ale również rozwinięty został potencjał obszaru. Funkcjonuje, jako wyobrażenie, które przyswieca wszystkim działaniom towarzyszącym realizacji procesu rewitalizacji. Wizja powinna wypełniać następujące cechy: ⇒ ukierunkowanie - umożliwia weryfikację zgodności bieżących działań z długofalowymi zamierzeniami i wartościami, ⇒ integrowanie - stanowi wartość, wokół której ogniskują się emocje i wartości, ⇒ inspirowanie - zachęca do innowacji zmierzających do szybszego, lepszego, tańszego wcielenia w życie zamierzeń zawartych w wizji, Planowany efekt rewitalizacji zostanie uzyskany poprzez realizację zaplanowanych projektów (rozdział 4.2. Lista przedsięwzięć rewitalizacyjnych) wpisujących się w wyznaczone cele rewitalizacji (rozdział 4.1. Cele rewitalizacji), jednocześnie wizja ma charakter optymalny i została zbudowana na racjonalnych przesłankach. Perspektywa roku 2022 koresponduje z graniczną datą wyznaczającą możliwość absorpcji środków unijnych z lat 2014-2020, zatem poniższe zapisy wizji (stanu docelowego) odnoszą się w dużej mierze do konkretnych przemian społeczno-gospodarczych, które są pożądane i zostaną osiągnięte dzięki skutecznemu wdrożeniu „Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. Biorąc pod uwagę cele rewitalizacyjne WIZJA obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji została określona następująco: W 2023 roku obszary rewitalizacji objęte Gminnym Programem Rewitalizacji Gminy Bobowa po realizacji zaplanowanych inwestycji i działań społecznych zostaną efektywnie przekształcone zarówno społecznie, przestrzennie, jak i gospodarczo. Obszar rewitalizacji będzie atrakcyjnym miejscem zamieszkania i spędzania czasu wolnego dla obecnych i przyszłych mieszkańców - MIEJSCEM INSPIRUJĄCYM SPRZYJAJĄCYM ROZWOJOWI NA KAŻDYM ETAPIE ŻYCIA I PRACY. ### 4.2. Cele rewitalizacji - logika interwencji Rewitalizację można rozumieć, jako kompleksowy program modernizacji zabudowy i przestrzeni publicznych, rewaloryzacji zabytków na wybranym obszarze w powiązaniu z rozwojem gospodarczym i społecznym. Rewitalizacja to połączenie działań technicznych - takich jak remonty – z programami ożywienia gospodarczego i działaniem na rzecz rozwiązania problemów społecznych, występujących na tych obszarach: bezrobocia, przestępczości, braku równowagi demograficznej. Ich zakładanym skutkiem jest odbudowa więzi społecznych na obszarach problemowych i przywrócenia ładu przestrzennego. Zgodnie z wytycznymi zdefiniowane obszary problemowe powinny być rewitalizowane z uwzględnieniem kryteriów przestrzennych, ekonomicznych oraz społecznych. Szczególny nacisk należy kierunkować na stopień nasilenia problemów społecznych na danym obszarze - głównie w zakresie marginalizacji materialnej i społecznej mieszkańców obszaru rewitalizacji. Proces rewitalizacji tworzy, zatem szansę zwiększenia bezpieczeństwa społecznego, przełamania impasu gospodarczego oraz stworzenia warunków ekonomicznych dla potencjalnych inwestorów, a dzięki atrakcyjności gminy sprzyjać będzie przyciągnięciu ludzi operatywnych i otwartych na nowe wyzwania, jakie po wejściu do Unii Europejskiej i w nowej rzeczywistości ekonomicznej, stawia nam codzienność. Całość działań z zakresu rewitalizacji koordynowana będzie na poziomie Gminnego Programu Rewitalizacji. Stanowi on wieloplaszczyznowy dokument operacyjny będący jednym z głównych instrumentów zintegrowanego systemu zarządzania rozwojem gminy. Nadrzędnym celem podejmowanych działań - w perspektywie kilku najbliższych lat - jest poprawa, jakości życia mieszkańców obszaru rewitalizacji Gminy Bobowa, powstrzymanie degradacji obszarów znajdujących się w gorszym położeniu oraz przywrócenie miejscom wskazanym przez lokalną społeczność jako obszary wymagające rewitalizacji ich pierwotnych - ważnych z punktu widzenia lokalnego rozwoju - funkcji. Będzie się to odbywać poprzez szereg mniejszych i większych projektów, zarówno infrastrukturalnych, jak i „miękkich”, realizowanych w równej mierze przez samorząd i instytucje publiczne, jak i przez organizacje pozarządowe oraz przedsiębiorców i innych ważnych „aktorów” rozwoju lokalnego. Nadrzędną ideą przyswiecającą tym działaniom i organizującym aktywność lokalnej społeczności jest wyprowadzenie wskazanych obszarów ze stanu kryzysowego poprzez usunięcie zjawisk, które spowodowały ich degradację. Cele, kierunki interwencji oraz konkretne zadania rewitalizacyjne mają doprowadzić do przemiany zdegradowanych terenów. W tym świetle dla osiągnięcia nadrzędnego celu procesu rewitalizacji w Gminie Bobowa jest poprawa jakości życia mieszkańców zdegradowanych obszarów Gminy Bobowa poprzez ograniczenie koncentracji problemów społecznych, gospodarczych i przestrzenno-funkcjonalnych. W oparciu o przeprowadzone analizy sytuacji społeczno-gospodarczej, przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa, które przedstawiono w poprzednich rozdziałach, a także przy uwzględnieniu zapisów gminnych dokumentów strategicznych oraz dokumentów sporządzonych na wyższych szczeblach (krajowym i wojewódzkim) sformułowane zostały cele rewitalizacji Gminy Bobowa. Zgodnie z logiką główne cele rewitalizacji odnoszą się do zidentyfikowanych obszarów problemowych, wyznaczonych na podstawie analizy wskaźnikowej oraz konsultacji społecznych. Mając na uwadze powyższe, cele główne Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa zostały sformułowane w następujący sposób: CEL GŁÓWNY 1 - ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW CEL GŁÓWNY 2 - POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH W dalszym etapie prac wyodrębniono cele szczegółowe: 1. CEL GŁÓWNY: ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW. 1.1. Cel szczegółowy: Aktywizacja gospodarcza obszaru rewitalizacji, w szczególności poprzez stworzenie warunków przyciągających inwestorów, udzielanie wsparcia istniejącym przedsiębiorstwom oraz wykorzystanie posiadanych potencjałów. Kierunki działań: 1.1.1. Aktywna promocja gospodarcza gminy, w szczególności obszaru rewitalizowanego. 1.1.2. Modernizacja i rozwój infrastruktury mającej istotne znaczenie dla podnoszenia konkurencyjności rolników oraz przedsiębiorców z obszaru zdegradowanego. 1.1.3. Inwestowanie w rozwój OZE (fotowoltaika, kolektory słoneczne). 1.1.4. Organizowanie spotkań informacyjnych dla lokalnych przedsiębiorców w zakresie możliwości pozyskania zewnętrznych środków finansowych na rozwój. 1.2. Cel szczegółowy: Podniesienie aktywności przedsiębiorczej mieszkańców, w szczególności poprzez ułatwianie gospodarczego wykorzystywania nowych pomysłów oraz sprzyjanie tworzeniu nowych firm, w szczególności mikro i małych, w tym również przez inkubatory przedsiębiorczości. Kierunki działań 1.2.1. Identyfikacja i kreacja produktów lokalnych oraz ich marketing. 1.2.2. Opracowanie i wdrożenie gminnego wsparcia dla osób bezrobotnych poprzez organizację szkoleń i kursów kwalifikacyjnych. 1.3. Cel szczegółowy: Tworzenie warunków wspierających zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo oraz kształcenie dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy. Kierunki działań 1.3.1. Nauka przedsiębiorczości, w tym kreowanie nowoczesnych programów kształcenia. 1.3.2. Współpraca instytucjonalna (władze gminy, urząd pracy, przedsiębiorcy, szkoły) na rzecz rozwoju przedsiębiorczości. 2. CEL GŁÓWNY: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.1. Cel szczegółowy: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. Kierunki działań 2.1.1. Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2. Cel szczegółowy: Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Kierunki działań 2.2.1. Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.1. Tworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych, w tym terenów zieleni, parków, placów zabaw, siłowni zewnętrznych etc. - we współpracy ze społecznością lokalną. 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych. 4.3. Projekty rewitalizacyjne W niniejszym rozdziale przedstawiono zbiorczo projekty przewidziane do realizacji w ramach wdrażania „Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. W procesie prac nad Programem dokonano wyboru kluczowych projektów rewitalizacyjnych, które w najwyższym stopniu będą oferować kompleksowe rozwiązanie zdiagnozowanych problemów na obszarach kryzysowych i w znaczący sposób wpłyną na osiągnięcie założonych celów strategicznych i kierunków interwencji. Wyłonienia i uszeregowania projektów kluczowych do realizacji w ramach GPR dokonano w oparciu o opinię mieszkańców oraz ocenę formalną i merytoryczną projektów, bazującą na obiektywnych kryteriach strategicznych, przeprowadzoną przez zespół pracujący nad Programem. Kryteria oceny projektów rewitalizacyjnych \| Spójność terytorialna \| Działania ujęte w projekcie będą realizowane dla mieszkańców obszaru rewitalizacji i będą oddziaływać na mieszkańców obszaru zdegradowanego. \| \|-----------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Kompleksowość \| Kompleksowość oddziaływania projektu na sfery: społeczną, infrastrukturalną, przestrzenną gospodarczą i środowiskową. Preferowane były projekty dotyczące kilku celów tematycznych. \| \| Zasadność realizacji \| Projekt bezpośrednio wpływa na poprawę sytuacji problemowych na rewitalizowanym obszarze. \| \| Komplementarność \| Projekt jest komplementarny bądź zintegrowany z innymi projektami realizowanymi lub planowanymi do realizacji. \| \| Spójność strategiczna \| Założone w projekcie działania są spójne ze zdiagnozowanymi celami i kierunkami działań ujętymi w opracowaniach strategicznych na poziomie gminy, powiatu lub województwa. \| \| Wpływ na osiągnięcie założonych celów strategicznych \| Określone w projekcie wskaźniki wpływają na osiągnięcie celu strategicznego. \| W wyniku przeprowadzonych konsultacji społecznych do Programu wybrano ogółem 3 projekty. Ze zgłoszonych zadań podczas konsultacji społecznych wybrano te, które mają największy potencjał dokonywania oczekiwanych zmian na obszarze rewitalizacji i obszarze zdegradowanym, zaś pozostałe – których charakter jest nieco bardziej lokalny znalazły się na liście zadań komplementarnych. Co ważne - kryterium umieszczenia zadania strategiczne, jak i komplementarne - było rozwiązywanie zdefiniowanych problemów społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych. Poniżej zdefiniowane przedsięwzięcia są zlokalizowane w obrębie wyznaczonych terenów zdegradowanych, tym samym oddziałując na nie. 4.3.1. Projekty rewitalizacyjne kluczowe inwestycyjne ZI/1/2017 Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej Podmiot realizacji przedsięwzięcie: Gmina Bobowa Szacunkowa wartość projektu: 1 973 452,26 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacje ze środków unijnych, w tym RPO WM 2014-2020, PROW na lata 2014-2020, lub krajowych oraz środki własne Gminy. Miejsce realizacji: podobszar 2 Bobowa (Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232) Zakres zadania - roboty w zakresie przygotowania terenu pod budowę oraz roboty rozbiórkowe (nawierzchnia z płyt drogowych), - wykonanie nawierzchni placu i dojazdu, parkingu, dojazdów, chodników z kostki brukowej, - ubezpieczenie skarpy placu, - wykonanie krawężników i obrzeży dla całości nawierzchni i dróg, - wykonanie ogrodzenia systemowego z bramkami wjazdowymi, - roboty w zakresie kształtowania terenów zielonych, - wykonanie instalacji wodno-kanałizacyjnych i sanitarnych, - przebudowa sieci napowietrznej elektroenergetycznej niskiego napięcia i budowa sieci kablowej elektroenergetycznej niskiego napięcia. Realizacja projektu przyczyni się do zatrzymywania procesu degradacji placu pokolejowego w m. Bobowa. Wykonanie kompleksowego uzbrojenia terenu oraz utwardzenie placu ma na celu utworzenie na tym terenie placu targowego w Bobowej, który docelowo przyczyni się do zmniejszenia negatywnych zjawisk społecznych w szczególności bezrobocia. Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2018r. Przewidywany termin zakończenia prac: 2019r. DANE REWITALIZACYJNE: Produkt projektu: utworzenie placu targowego służącego rozwojowi przedsiębiorczości mieszkańców gminy. Powierzchnia zagospodarowanego obszaru - 4500m². Uzasadnienie realizacji projektu: Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (52,5% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę służącą rozwojowi przedsiębiorczości. Aktualny stan terenu charakteryzuje się bardzo niską estetyką. Realizowane cele Gminnego Programu Rewitalizacji: Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia dwóch głównych celów GPR tj. • CEL GLÓWNY 1: Rozwój gospodarczy obszaru rewitalizacji oraz pobudzenie przedsiębiorczości wśród mieszkańców. oraz cele szczegółowe: - CS 1.1.: Aktywizacja gospodarcza obszaru rewitalizacji, w szczególności poprzez stworzenie warunków przyciągających inwestorów, udzielanie wsparcia istniejącym przedsiębiorstwom oraz wykorzystanie posiadanych potencjałów. - CS 1.2.: Podniesienie aktywności przedsiębiorczej mieszkańców, w szczególności poprzez ułatwianie gospodarczego wykorzystywania nowych pomysłów oraz sprzyjanie tworzeniu nowych firm, w szczególności mikro i małych, w tym również przez inkubatory przedsiębiorczości. • CEL GLÓWNY 2: Poprawa jakości życia mieszkańców poprzez tworzenie infrastruktury społecznej oraz zagospodarowanie przestrzeni publicznych. oraz cele szczegółowe: - CS 2.2. Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczynia się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. - CS 2.3. Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarczarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalana \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \|-----------------\|-----------------------\|----------------------------------\|--------------------\|------------------\| \| \| X \| X \| X \| X \| Komplementarność projektu: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Razem ku samodzielności”, którego celem jest aktywizacja społeczno-zawodowa osób korzystających z pomocy społecznej. Uzasadnienie: Projekt pn. Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej, poprzez utworzenie placu targowego przyczyni się do rozwoju gospodarczego i pobudzenia aktywności zawodowej mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych oraz wpłynie korzystnie na całą społeczność gminną. Dzięki realizacji projektu pn. Razem ku samodzielności uczestnicy zdobędą umiejętności pro przedsiębiorcze i będą mogli skorzystać w przyszłości z placu targowego do prowadzenia własnej działalności gospodarczej. ZI/2/2017 Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową Podmiot realizujący przedsięwzięcie: Gmina Bobowa Szacunkowa wartość projektu: 8.000.000,00 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacje ze środków unijnych, w tym RPO WM 2014-2020 działanie 11.2, lub krajowych oraz środki własne Gminy. Miejsce realizacji: Bobowa: Dz. nr 875/1, dz. nr 870/28 Zakres realizowania zadania: - budowa budynku zawierającego m.in. sale widowiskową, garderoby, pomieszczenie biurowe, sale bankietową, szatnie, sanitariaty, windę dla niepełnosprawnych, pomieszczenia techniczne, - parking, - droga dojazdowa, Celem realizacji projektu jest poprawa dostępności i jakości oferty usług społecznych (w tym edukacyjnych, kulturalnych, rekreacyjno-wypoczynkowych) oraz poprawa istniejącego stanu zagospodarowania oraz jakości (estetyki) przestrzeni publicznej. Projekt przyczyni się do stworzenia: - dostępności i jakości gminnych przestrzeni publicznych, - odpowiednich warunków do realizacji programów artystycznych i zapewnienia dostępu oferty kulturalnej, - możliwości organizowania zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, imprez kulturalno-rozrywkowych, teatralnych itp. (dodatkowa oferta spędzania wolnego czasu dla dzieci, młodzieży i dorosłych), - możliwości organizowania konferencji, szkoleń i zebran. Produkt projektu: budowa infrastruktury kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową - pow. zabudowy budynku - ok. 950 m2 - pow. zabudowy placu - 1 950 m2 Rezultat: Procent mieszkańców gminy korzystających ze zmodernizowanej infrastruktury - 60%; Liczba utworzonych miejsc pracy - 2 etaty Uzasadnienie realizacji projektu: Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy brak miejsc i aktywności integrujących mieszkańców, brak zaplecza do prowadzenia działalności kulturalnej, nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieci i młodzieży. Brak miejsca służącemu ogólnej integracji mieszkańców jest również ważnym problemem. Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia 2 celu głównego GPR tj. CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH oraz celów szczegółowych: CS 2.1.: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń; CS 2.2. Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Typ projektu: inwestycyjny. A. Przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne. Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2018 Przewidywany termin zakończenia prac: 2019 Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarczarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \|-----------------\|-----------------------\|----------------------------------\|--------------------\|------------------\| \| X \| \| X \| \| \| Komplementarność: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Razem ku samodzielności”, którego celem jest aktywizacja społeczno-zawodowa osób korzystających z pomocy społecznej. Realizowany projekt budowy MCK przewiduje min. powstanie sal do zajęć edukacyjnych, na potrzebę prowadzenia zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, które będą wykorzystywane przy realizacji projektu „Razem ku samodzielności”. Realizacja projektu wpisuje się w 2 cel główny Programu Rewitalizacji, czyli w poprawę jakości życia mieszkańców poprzez tworzenie infrastruktury społecznej oraz zagospodarowanie przestrzeni publicznych. Zaplanowane działania przyczyniają się do zwiększenia warunków dla dostępności i jakości gminnych przestrzeni publicznych oraz stwarza możliwości organizacji zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, oraz budujących postawy pro przedsiębiorcze, a także stwarza możliwości organizacji imprez kulturalno-rozrywkowych, teatralnych itp. (dodatkowa oferta spędzania wolnego czasu dla dzieci, młodzieży i dorosłych). Dodatkowo zadanie pn. „Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową” jest komplementarne do projektu pn. Budowa kompleksu rekreacyjno-sportowego w m. Bobowa, obejmującego m.in. budowę tras biegowych, siłowni zewnętrznej, budynku CAW, parkingu, miasteczka ruchu drogowego, parku przyrodniczo-geologicznego z funkcją edukacyjną w m. Bobowa, basenu otwartego, boisk i kortów tenisowych" - w ramach środków unijnych (POIiŚ 2014-2020, RPO WM 2014-2020, Interreg Polska-Słowacja) oraz krajowych, w tym środków własnych. 4.3.2. Projekty rewitalizacyjne kluczowe społeczne ZS/1/2017 Razem ku samodzielności Podmiot realizujący przedsięwzięcie: Ośrodek Pomocy Społecznej Gmina Bobowa Wartość projektu: dotacja 807 998,50 zł, wkład własny 142 600 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacja z RPO WM 2014-2020 działanie 9.1.1, oraz środki własne. Zakres realizowania zadania: Projekt ma na celu aktywizację społeczno-zawodową osób korzystających z pomocy społecznej. Zakłada się, że wsparciem zostanie objętych 105 osób. Zaplanowano szeroką gamę wsparcia dla uczestników w zależności od diagnozy. W ramach zadania będą realizowane różnorodne formy aktywizacji wynikające z diagnozy oraz opracowanej ścieżki reintegracji. Aktywizacja w wymiarze społecznym będzie się odbywała m.in. poprzez: - treningi kompetencji i umiejętności społecznych, poradnictwo psychologiczne i psychospołeczne, - inne narzędzia, metody służące aktywizacji społecznej i zawodowej wynikające ze zidentyfikowanych potrzeb osób obejmowanych wsparciem (w tym o charakterze zdrowotnym) np. koszty zespołów ćwiczeń usprawniających psychoruchowo i/lub zajęć rehabilitacyjnych dla osób niepełnosprawnych. Wszystkie działania w ramach projektu będą uwzględniały sytuację osób niepełnosprawnych np. możliwość szkolenia w miejscu zamieszkania oraz w przypadku samotnych matek lub opiekunów osób zależnych, opiekę nad podopiecznymi na czas uczestnictwa w zajęciach. W ramach zadania będzie również świadczona praca socjalna na rzecz uczestników projektu. Usługi aktywnej integracji o charakterze zawodowym – staże będą realizowane zgodnie z „wytycznymi w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego...” w porozumieniu z PAI a dla pozostałych osób poszukujących pracy będą zlecane wyspecjalizowanej instytucji. Projekt przyczyni się do stworzenia: - zwiększenia kompetencji zawodowych mieszkańców terenów zdegradowanych. Realizowane cele Gminnego Programu Rewitalizacji: Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia 1 głównego celu GPR tj. - CEL GŁÓWNY 1: Rozwój gospodarczy obszaru rewitalizacji oraz pobudzanie przedsiębiorczości wśród mieszkańców. oraz celu szczegółowego: CS 1.2. Tworzenie warunków wspierających zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo oraz kształcenie dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy. Typ projektu: PROJEKT SPOŁECZNY MIĘKKI Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2017 Przewidywany termin zakończenia prac: 2018 Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \|-----------------\|-------------------\|----------------------------------\|--------------------\|-----------------\| \| X \| X \| \| \| \| Komplementarność projektu: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową”, którego celem powstanie nowej infrastruktury na obszarze rewitalizowanym stwarzającej możliwości prowadzenia zajęć, sotkań, kursów podnosząc kwalifikacje uczestników, w tym główne mieszkańców obszaru rewitalizacji. Realizowany projekt budowy MCK przewiduje min. powstanie sal do zajęć edukacyjnych, na potrzebę prowadzenia zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, które będą wykorzystywane przy realizacji projektu „Razem ku samodzielności”. Dodatkowo zadanie pn. „Razem ku samodzielności” jest komplementarne do projektu pn. „Strefa Aktywności Gospodarczej w miejscowości Siedliska, Gmina Bobowa” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Wartość całkowita projektu stanowi 6 105 000,00 zł. Rozwój gospodarczy jest jednym z celów strategicznych obszaru rewitalizacji. Ważnym aspektem działań rewitalizacyjnych jest pobudzanie przedsiębiorczości wśród mieszkańców wyznaczonych obszarów rewitalizacji i jest zbieżne z celami stworzenia Strefy Aktywności Gospodarczej, w której mieszkańcy obszarów rewitalizacyjnych będą mogli rozwijać swoją aktywność przedsiębiorczą lub będą mogli znaleźć pracę (problemy społeczne obszarów rewitalizacyjnych to m.in. wysoki poziom bezrobocia). 4.4. Projekty rewitalizacyjne uzupełniające Poza szczegółowo opisanymi powyżej projektami, w ramach programu rewitalizacji Gminy Bobowa przewidziana jest również możliwość realizacji innych przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Należy mieć na uwadze, że na chwilę obecną trudno jest zidentyfikować jednoznacznie wszystkie potrzeby mieszkańców. Mogą się one, bowiem zmieniać, na przestrzeni funkcjonowania Programu, także ze względu na realizację wpisanych do dokumentu działań. Aby Gminny Program Rewitalizacji był elastyczny i mógł reagować na zmieniające się potrzeby mieszkańców, poniżej zaprezentowano zakres tematyczny projektów, które będą mogły być podejmowane w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa: - wyrównywanie szans społecznych i zawodowych osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym; - aktywizacja i integracja społeczna seniorów; - rozwój kapitału ludzkiego poprzez wzmocnienie kwalifikacji i umiejętności mieszkańców; - przeciwdziałanie bezrobociu oraz aktywizacja zawodowa mieszkańców; - promowanie przedsiębiorczości, podejmowanie działań na rzecz rozwoju gospodarczego, w tym podejmowanie działań sprzyjających tworzeniu nowych firm i rozwoju kompetencji przedsiębiorczości mieszkańców; - wsparcie przedsiębiorczości społecznej; - poprawa efektywności energetycznej oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej; - poprawa stanu zagospodarowania oraz jakości przestrzeni publicznych i półpublicznych; - projekty realizowane w oparciu o partnerstwo publiczno-prywatne. Wśród projektów uzupełniających należy wymienić: \| Lp. \| Projekt \| Okres realizacji \| Wartość projektu \| \|-----\|------------------------------------------------------------------------\|------------------\|------------------\| \| 1. \| Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. \| 2017-2018 \| 76 782,73 \| Źródła finansowania: - krajowe środki publiczne 1. Działania w projekcie: Głównym działaniem będzie wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie różnych zajęć, typu: zajęcia kulinarne, zajęcia plastyczne, wycieczki do różnych ciekawych miejsc, wyjazdy do teatru, wyjazdy na baseny termalne. 2. Uzasadnienie: Projekt ma na celu wsparcie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. Osoby starsze, często samotne będą mogły w miłym towarzystwie aktywnie spędzić czas. Poprzez organizowane przez młodzież zajęcia i wyjazdy osoby starsze zostaną zmotywowane do wyjścia z domu, udziału w ciekawych wycieczkach, przedstawieniach teatralnych i różnych zajęciach. Osoby te poczują się potrzebne. Będą miały szansę aby wyjść z domu i dobrze się zabawić. Miejsce realizacji: Gmina Bobowa, miejscowość: Siedliska Realizacja projektu przy udziale organizacji pozarządowej. Komplementarność: Projekt jest komplementarny do działań przewidzianych w ramach projektu: „Razem ku samodzielności”, szczególnie w zakresie planowanych działań o charakterze zdrowotnym) np. koszty zespołów ćwiczeń usprawniających psychoruchowo i/lub zajęć rehabilitacyjnych dla osób niepełnosprawnych. Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \|-----------------\|-------------------\|---------------------------------\|--------------------\|------------------\| \| X \| \| \| \| \| Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.1. Cel szczegółowy: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. Kierunki działań 2.1.1. Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2. Cel szczegółowy: Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Kierunki działań 2.2.1. Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.1. Tworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych, w tym terenów zieleni, parków, placów zabaw, siłowni zewnętrznych etc. – we współpracy ze społecznością lokalną. 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych. 2. "Demontaż i bezpieczne składowanie wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa" \| 2017-2019 \| Całkowity koszt zadania - 52 567,80 zł Wkład własny na poziomie 15% - 7 885,17 zł \| \| --- \| --- \| Źródło finansowania: RPO WM 2014-2020 Oś 5 Ochrona środowiska Działanie 5.2 Rozwijanie systemu gospodarki odpadami Poddziałanie 5.2.2 Gospodarka odpadami - spr. Przedmiotem projektu jest demontaż, transport i utylizacja wyrobów azbestowych z dachów i elewacji budynków mieszkalnych i gospodarczych z obszaru Gminy Bobowa. Zbiórce i utylizacji podlegać będzie także gruz azbestowy zdemontowany w latach poprzednich. Z uwagi na wysoką szkodliwość azbestu w realizację projektu zostanie zaangażowana specjalistyczna firma posiadająca doświadczenie i kwalifikacje, zajmująca się demontażem, transportem i utylizacją azbestu. Przyczyni się do podniesienia jakości życia mieszkańców oraz do poprawy stanu środowiska na obszarach zdegradowanych i rewitalizacji. Realizacja Projektu będzie miała bardzo pozytywny wpływ na społeczeństwo. Przyczyni się do podniesienia jakości życia mieszkańców oraz do poprawy stanu środowiska na obszarach rewitalizowanych. Podjęcie działań założonych w Projekcie umożliwi w szerokim znaczeniu racjonalnie kształtować środowisko i gospodarować jego zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w znaczeniu społeczno-gospodarczym. Miejsce realizacji: Gmina Bobowa Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| \| \| \| X \| \| Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych 3. „Budowa sieci kanalizacyjnej i wodociągowej na terenie Gminy Bobowa” \| Źródło finansowania: \| PROW na lata 2014-2020 „Gospodarka wodno - ściekowa” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycje w energię odnawialną i w oszczędzanie energii” \| \| Miejsce realizacji: Gmina Bobowa \| \| Projekt zakłada budowę sieci wodociągowej o łącznej długości 3,734 km oraz budowę sieci kanalizacji sanitarnej i grawitacyjnej o łącznej długości 11,688 km na terenie Gminy Bobowa. Realizacja zadania przyczyni się do rozwoju infrastruktury technicznej na terenie Gminy Bobowa. Wpłynie korzystnie na rozwój Gminy Bobowa oraz jakość życia jej mieszkańców. W związku z powyższym operacja ta wpisuje się w cel 6B Wspieranie lokalnego rozwoju na obszarach wiejskich Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. \| \| Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \| \| \| \| X \| \| Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: CEL GLÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych 4. „Aktywny senior” \| 2020 - 2023 \| Całkowity koszt zadania: 3 704 524,69 zł Kwota dotacji: 3 434 734,69 zł \| \|---\|---\| Źródło finansowania: Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 2014 - 2020 Poddziałanie 9.2.3. Usługi opiekuńcze oraz interwencja kryzysowa - SPR Miejsce realizacji: Gmina Bobowa, miejscowość: Brzana Projekt realizowany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej oraz Stowarzyszenie Nowa Perspektywa w Bieczu Projekt obejmuje utworzenie Ośrodka Wsparcia i Aktywizacji Osób Starszych, obejmującego obszarem swojego działania mieszkańców Gminy Bobowa powyżej 60 roku życia. Placówka świadczy usługi dla 45 osób w tym: stacjonarne dla 30 osób niesamodzielnych oraz 15 osób w miejscu zamieszkania. Działanie Ośrodka ukierunkowane jest na wsparcie umożliwiające osobom niesamodzielnym jak najdłużej funkcjonowanie w środowisku własnego miejsca zamieszkania. Działalność ośrodka skupia się na prowadzeniu usług pielęgnacyjno - opiekuńczych, aktywizująco - usprawniających oraz wspomagających. W ramach wsparcia dla uczestników projektu organizowane będą wydarzenia kulturalne takie jak organizacja świąt, wycieczki oraz wspólne przedsięwzięcia w tym zakresie z wolontariuszami. Duży nacisk położony jest na międzypokoleniową wymianę doświadczeń. Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: \| Sfera społeczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| X \| \| \| \| \| Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.1 Cel szczegółowy: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. Kierunki działań 2.1.1 Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2 Cel szczegółowy: Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego, poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Kierunki działań 2.2.1 Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. ### 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów #### 4.5.1. Projekty inwestycyjne \| Numer zadania \| Tytuł zadania \| Lokalizacja \| Inwestor/realizator \| OKRES REALIZACJI \| WARTOŚĆ \| Powiązanie z celami rewitalizacji \| \|---------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\|---------------------\|-----------------\|-------------\|----------------------------------\| \| Z/IN/1/2017 \| Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej \| Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232 \| Gmina Bobowa \| 2018-2019 \| 1 973 452,26 \| CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. Cel szczegółowy 1.2. CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.2. Cel szczegółowy 2.3. \| \| Z/IN/2/2017 \| Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową \| Dz. nr 875/1 \| Gmina Bobowa \| 2018-2019 \| 8 000 000 \| CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.1. Cel szczegółowy 2.2. Cel szczegółowy 2.3. \| #### 4.5.2. Projekty społeczne \| Numer zadania \| Tytuł zadania \| Lokalizacja \| Inwestor/realizator \| OKRES REALIZACJI \| WARTOŚĆ \| Powiązanie z celami rewitalizacji \| \|---------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\|---------------------\|-----------------\|-------------\|----------------------------------\| \| ZS/1/2017 \| Razem ku samodzielności Projekt ma na celu aktywizację społeczno-zawodową osób korzystających z pomocy społecznej. Zakłada się, że wsparciem zostanie objętych 105 osób \| Projekt realizowany dla mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych \| Ośrodek Pomocy Społecznej Gmina Bobowa \| 2017-2018 \| 807 998,50 \| CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.2 \| 4.6. Planowane efekty rewitalizacji Realizacja planowanych projektów rewitalizacyjnych na obszarze Gminy Bobowa w efekcie przyczyni się do wyprowadzenia tego obszaru ze stanu kryzysowego, nadania mu nowej jakości funkcjonalnej i poprawy warunków życia mieszkańców, a co za tym idzie dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy. Przedsięwzięcia rewitalizacyjne przyczyniają się do: 1. poprawy istniejącego stanu zagospodarowania oraz jakości (w tym estetyki) przestrzeni publicznej, 2. wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań w zakresie organizacji i upowszechniania oferty edukacyjnej i kulturalnej, 3. poprawy dostępności i jakości oferty usług społecznych (w tym edukacyjnych, kulturalnych, rekreacyjno-wypoczynkowych, pomocy społecznej), 4. zwiększenia dostępności i jakości gminnych przestrzeni rekreacyjno-wypoczynkowych, 5. wykreowania przyjaznych miejsca spędzania czasu wolnego dla mieszkańców (w tym osób starszych), 6. szerszej aktywizacji mieszkańców (w tym również aktywizacji społecznej i zawodowej osób zagrożonych procesami wykluczenia i marginalizacji społecznej) w różnych dziedzinach życia społecznego. 4.7. Mechanizmy zapewnienia komplementarności Przedsięwzięcia interwencyjne (projekty) przewidziane do realizacji w ramach GPR, są odpowiedzią na zdiagnozowaną sytuację problemową i wpisują się w cel nadrzędný, jakim jest poprawa jakości życia mieszkańców zdegradowanych obszarów gminy poprzez ograniczenie wysokiej koncentracji problemów społecznych, gospodarczych, przestrzennych, środowiskowych oraz kulturowych. Rewitalizacja jako proces przemian służących wyprowadzeniu ze stanu kryzysowego zdegradowanych obszarów zakłada optymalne wykorzystanie endogenicznych uwarunkowań oraz wzmacnianie lokalnych potencjałów. Jest procesem długotrwałym, prowadzonym we współpracy z lokalną społecznością i na jej rzecz. Działania służące wspieraniu procesów rewitalizacji z wykorzystaniem środków UE, prowadzone są w sposób zaplanowany, skoordynowany, komplementarny oraz zintegrowany wewnętrznie (poszczególne działania pomiędzy sobą) i zewnętrznie (celami i kierunkami wynikającymi z dokumentów strategicznych). W związku z różnorodnością zjawisk degradacji i podejść do ich przewyciężenia podstawową wskazówką prowadzenia działań rewitalizacji powinno być dążenie do programowania i prowadzenia działań jak najbardziej dopasowanych do lokalnych uwarunkowań. Dlatego wybór projektów przewidzianych do realizacji w ramach GPR jest nieprzypadkowy. Łączą one konieczność podjęcia wszechstronnych działań o charakterze rewitalizacyjnym skoncentrowanych na osiągnięciu wyznaczonych celów szczegółowych, a zatem zachowują wymogi wzajemnej komplementarności (przestrzennej, problemowej, proceduralno-instytucjonalnej, międzyokresowej oraz źródeł finansowania). 4.7.1. Komplementarność przestrzenna ⇒ Komplementarność przestrzenna - projekty przewidziane dla wyznaczonych w gminie Bobowa obszarów zdegradowanych, mają na celu oddziaływanie na cały dotknięty kryzysem obszar (a nie punktowo, w pojedynczych miejscach), wzajemnie się dopełniają co implikuje efekt synergii pomiędzy nimi. Komplementarność przestrzennej interwencji poszczególnych projektów ujawnia się również w tym, że planowane działania nie będą skutkować przesuwaniem problemów na inne obszary ani prowadzić do niepożądanych efektów społecznych takich jak segregacja społeczna i wykluczenie. Tabela 23. Komplementarność zadań przewidzianych do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa \| Numer zadania \| Tytuł zadania \| Lokalizacja \| \|---------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| Z/IN/1/2017 \| Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej \| Podobszar 2 Bobowa (Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232) \| \| \| Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. \| Podobszar III Siedliska \| \| Z/IN/2/2017 \| Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową \| Podobszar 1 Bobowa : Dz. nr 875/1, dz. nr 870/28 \| \| \| Razem ku samodzielności \| Podobszar 1 Bobowa Podobszar III Siedliska \| \| \| Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. \| Podobszar III Siedliska \| 4.7.2. Komplementarność problemowa ⇒ Komplementarność problemowa - projekty dopełniają się tematycznie, sprawiając, że program rewitalizacji będzie oddziaływał na obszar zdegradowany we wszystkich niezbędnych aspektach (społeczny, ekonomiczny, przestrzenny, środowiskowy, kulturowy, techniczny). Jednocześnie planowane projekty unikają fragmentacji działań, koncentrując uwagę na całościowym spojrzeniu na przyczyny kryzysu danego obszaru, określając pożądany stan, do jakiego mają doprowadzić dany obszar projekty/przedsięwzięcia rewitalizacyjne. ### Tabela 24. Komplementarność problemowa - potrzeby rewitalizacyjne wraz z odpowiadającymi im celami rewitalizacji oraz zaplanowanymi projektami inwestycyjnymi i przedsięwzięciami społecznymi \| SFERA \| Potrzeba rewitalizacyjna \| Cel rewitalizacji \| Kierunki działań \| Projekty kluczowe \| Projekty uzupełniające \| \|----------------\|----------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\|-------------------\|------------------------\| \| SPOŁECZNA \| Zapewnienie dostępu do wysokiej jakości podstawowych usług publicznych \| CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.1. Cel szczegółowy 2.2 Cel szczegółowy 2.3. \| Kierunki działań:2.1.1 Kierunki działań:2.2.1 Kierunki działań:2.3.1 \| ZI/1/2017 \| 1,3,4 \| \| GOSPODARCZA \| Wspieranie rozwoju przedsiębiorstw i działalności gospodarczych mieszkańców na obszarze rewitalizacji \| CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. Cel szczegółowy 1.2. Cel szczegółowy 1.3. \| Kierunki działań:1.1.1 Kierunki działań:1.1.2 Kierunki działań:1.1.4 Kierunki działań:1.2.1 Kierunki działań:1.2.2 Kierunki działań:1.3.1 Kierunki działań:3.1.2 \| ZI/1/2017 \| 1 \| \| FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA \| Uporządkowanie oraz stworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych \| CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. \| Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 \| ZI/1/2017 \| 2,3 \| \| TECHNICZNA \| Zatrzymanie postępującej degradacji technicznej przestrzeni publicznej \| CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. \| Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 \| ZI/1/2017 \| 2,3 \| \| ŚRODOWISKOWA \| Zwiększenie bezpieczeństwa środowiska naturalnego poprzez zagospodarowanie obiektów i terenów publicznych \| CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. \| Kierunki działań:1.1.3 Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 \| ZI/1/2017 \| 2,3 \| ### 4.7.3. Komplementarność proceduralno-instytucjonalna ⇒ Komplementarność proceduralno-instytucjonalna – realizacja poszczególnych projektów, zarządzana przez operatora całego procesu rewitalizacji, pozwala na efektywne i harmonijne współdziałanie wzajemne, uzupełnianie się i spójność procedur. 4.7.4. Komplementarność międzyokresowa ⇒ Komplementarność międzyokresowa – szczegółowy dobór projektów jest efektem krytycznej oceny oraz sformułowania wniosków na temat dotychczasowego (w kontekście zaangażowania środków wspólnotowych, szczególnie w ramach polityki spójności 2007-2013) sposobu wspierania procesów zaangażowanych społecznie. Dokonując wyboru projektów ważnym kryterium była ciągłość programowa. Zdefiniowane projekty są naturalną kontynuacją i rozwinięciem działań oraz przedsięwzięć realizowanych przez samorząd Gminy Bobowa na przestrzeni ostatnich lat, w tym z wykorzystaniem środków zewnętrznych. Projekty rewitalizacyjne wpisują się w długoterminowe plany strategiczne gminy, których celem jest podniesienie jakości życia mieszkańców. ZESTAWIENIE ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW PRZEZ GMINĘ BOBOWA \| Lp. \| Nazwa projektu \| Okres realizacji projektu \| Program \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------\|------------------------------------------------------------------------\| \| 1. \| Instalacja kolektorów słonecznych w Zespole Szkół Nr 1 w Bobowej \| 2013 - 2014 \| Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 \| \| 2. \| Przebudowa stadionu sportowego w Bobowej - wykonanie trybun dla kibiców \| 2014 \| Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 \| \| 3. \| Odnowa Centrum Miasta Bobowa \| 2011-2013 \| Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 \| \| 4. \| Modernizacja i rozbudowa Centrum Miasta Bobowa \| 2014-2015 \| Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 \| \| 5. \| Modernizacja remizy strażackiej w Siedliskach \| 2014 r. \| Województwo Małopolskie w ramach programu Małopolskie Remizy \| \| 6. \| Zakup wyposażenia na potrzeby działalności kulturalnej \| 2015 r. \| MKIDN - Rozwój Infrastruktury Kultury-Infrastruktura domów kultury \| 4.7.5. Komplementarność źródeł finansowania ⇒ Komplementarność źródeł finansowania – planowane projekty rewitalizacyjne, opierają się na uzupełnianiu i łączeniu wsparcia ze środków EFRR, EFS z wykluczeniem ryzyka podwójnego dofinansowania. Ponadto łączą prywatne i publiczne źródła finansowania, przy założeniu, że stymulowanie endogenicznych zdolności inwestycyjnych ma kluczowe znaczenie dla dynamiki pożądanych zmian na obszarach zdegradowanych. Współfunkcjonowanie zaplanowanych projektów w ramach GPR, które są względem siebie komplementarne, zakłada skonsolidowanie wysiłków różnych podmiotów na rzecz obszarów zdegradowanych, co jest ważnym warunkiem sukcesu całego procesu. 5. PLAN FINANSOWY GPR 5.1. Plan finansowy GPR Plan finansowy Gminnego Programu Rewitalizacji obejmuje zadania przewidziane do realizacji w latach 2017-2022. Został opracowany na podstawie kosztów poszczególnych projektów, zgłoszonych i zakwalifikowanych do Programu. Określając poziom wsparcia oraz rodzaj kosztów kwalifikowanych kierowano się zapisami Szczegółowego opisu priorytetów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 oraz Podręcznika kwalifikowania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Plan finansowy, źródła finansowania i poziom zapotrzebowania na środki UE przedstawia poniższa tabela. Tabela 25. Zadania inwestycyjne \| LP. \| Tytuł projektu \| Okres realizacji [plan] \| Szacunkowe nakłady [PLN/ \| ŹRÓDŁA FINANSOWANIA \| \|-----\|----------------------------------------------------\|-------------------------\|--------------------------\|----------------------\| \| \| \| \| \| Fundusz \| Urząd Gminy \| Środki unijne \| \| Z/IN/1/2020 \| Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej \| 2017-2018 \| 1 973 452,26 \| EFRR \| TAK \| RPO WM 2014-2020 \| \| Z/IN/2/2022 \| Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową \| 2017-2018 \| 8 000 000 \| EFRR \| TAK \| RPO WM 2014 \| \| \| suma \| \| 9 973 452,26 \| \| \| \| \| \| Dotacja 75% \| \| 7 480 089,20 \| \| \| \| \| \| Wkład własny \| \| 2 493 363,07 \| \| \| \| Tabela 26. Zadania społeczne \| LP. \| Tytuł projektu \| Okres realizacji [plan] \| Szacunkowe nakłady [PLN/ \| ŹRÓDŁA FINANSOWANIA \| \|-----\|----------------\|-------------------------\|--------------------------\|----------------------\| \| \| \| \| \| Fundusz \| Urząd Gminy \| Środki unijne \| \| ZS/1/2017 \| Razem ku samodzielności \| 2017-2018 \| 807 998,50 \| EFS \| 142 600 \| RPO WM 2014-2020 \| \| \| suma \| \| 807 998,50 \| \| \| \| Zabezpieczenie finansowe działań związanych z realizacją Programu Rewitalizacji stanowią przede wszystkim środki budżetowe gminy. Jednakże środki własne gminy wspomagane będą środkami zewnętrznymi pochodzącymi m. in. ze środków Unii Europejskiej. Podstawowe źródła pozabudżetowe wykorzystywane do realizacji GPR-u obejmują: - środki Unii Europejskiej – m. in. fundusze strukturalne i inwestycyjne: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Instrument Łącząc Europę, Europejski Fundusz na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, - środki budżetu państwa – przewidziane na współfinansowanie projektów, jak i jako niezależne źródło finansowania, - środki budżetów samorządów – wojewódzkich, powiatowych – na współfinansowanie projektów lub jako niezależne źródło finansowania, - inne środki publiczne – np. fundusze celowe, - środki prywatne – np. środki organizacji pozarządowych, - kredyty, pożyczki, obligacje komunalne i inne narzędzia i instrumenty finansowe kierowane do JST. 5.1.2. Źródła finansowania projektów rewitalizacyjnych Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 Głównym źródłem finansowania projektów rewitalizacyjnych w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa będzie Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020. W ramach tego Programu przedsięwzięcia rewitalizacyjne wpierane będą w Osi Priorytetowej 11. Rewitalizacja przestrzeni regionalnej Działanie 11.2 Odnowa obszarów wiejskich. Głównym celem tego działania jest ograniczenie problemów społecznych na terenach zdegradowanych, a finansowane będą projekty ukierunkowane na ograniczenie istotnych problemów społecznych zidentyfikowanych w Gminnym Programie Rewitalizacji. Możliwymi typami przedsięwzięć będą: - przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne, obejmujące: placówki oferujące wsparcie dzienne dla dzieci i młodzieży (np. oddziały przedszkolne i inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły, świetlice, w tym środowiskowe), obiekty rekreacyjne (np. place zabaw, boiska), obiekty, w których świadczone są usługi służące aktywizacji społecznej i zawodowej mieszkańców, obiekty wielofunkcyjne, w których łączone są różne funkcje społeczne; - budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastruktury kultury; - działania prowadzące do ożywienia gospodarczego rewitalizowanych obszarów (np. zagospodarowanie przestrzeni na cele gospodarcze); - zagospodarowanie (przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja) przestrzeni publicznej na cele społeczne (np. place, skwery, parki); modernizacje, renowacje części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych, tj. odnowienie elementów strukturalnych budynku (dachy, fasady, okna i drzwi w fasadzie, klatki schodowe i korytarze, windy). W ramach wskazanych powyżej typów projektów (wyłącznie jako element projektu) możliwa jest: budowa, przebudowa, rozbudowa i modernizacja podstawowej infrastruktury komunalnej (np. sieci i urządzeń wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych, ciepłowniczych, elektrycznych, telekomunikacyjnych) na obszarze objętym projektem, w celu zapewnienia dostępu rewitalizowanym obiektom i terenom do podstawowych usług komunalnych, budowa, przebudowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury drogowej poprawiającej dostępność do rewitalizowanych obiektów i terenów. Warunkiem ubiegania się o wsparcie w ramach działania jest wykazanie wpływu projektu na likwidację lub niwelację zdiagnozowanych problemów społecznych. Wnioskodawcami projektów realizowanych w ramach Działania 11.2 mogą być: jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną, instytucje kultury, osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki, partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe), kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, Towarzystwa Budownictwa Społecznego, parki narodowe i krajobrazowe, PGL Lasy Państwowe i jego jednostki organizacyjne, inne jednostki sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną, szkoły wyższe, przedsiębiorcy, administracja rządowa. Poza Działaniem 11.2. w RPO Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 przewidziano również preferencje dla projektów rewitalizacyjnych także w ramach innych działań. Działaniami tymi są: Oś 8. Rynek pracy: 8.2 Aktywizacja zawodowa, 8.5 Wsparcie na rzecz łączenia życia zawodowego z prywatnym Oś 9. Region spójny społecznie: 9.1 Aktywna integracja, 9.2 Usługi społeczne i zdrowotne Oś 10. Wiedza i kompetencje: 10.1 Rozwój kształcenia ogólnego. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program PROW 2014 - 2020 obejmuje następujące działania i poddziałania, które mogą zostać wykorzystane do finansowania projektów rewitalizacyjnych: Działanie 1 Transfer wiedzy i działalność informacyjna: Poddziałanie 1.1 Wsparcie dla działań w zakresie kształcenia zawodowego i nabywania umiejętności; Działanie 7 Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich: Poddziałanie 7.2 Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii; Poddziałanie 7.6 Wsparcie badań i inwestycji związanych z utrzymaniem, odbudową i poprawą stanu dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego wsi, krajobrazu wiejskiego i miejsc o wysokiej wartości przyrodniczej, w tym dotyczące powiązanych aspektów społeczno-gospodarczych oraz środków w zakresie świadomości środowiskowej; Poddziałanie 7.4 Wsparcie inwestycji w tworzenie, ulepszanie i rozwijanie podstawowych usług lokalnych dla ludności wiejskiej, w tym rekreacji, kultury i powiązanej infrastruktury. Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Projekty przewidziane do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa mogą zostać dofinansowane w ramach Programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Źródłem finansowania zadań zaproponowanych w niniejszym dokumencie mogą być w szczególności program Rozwój infrastruktury kultury. Zasadniczym celem programu jest wsparcie infrastruktury oraz poprawa funkcjonowania podmiotów prowadzących działalność kulturalną, domów kultury, jak również szkół i uczelni artystycznych. Projekty zaproponowane z ramach Gminnego Programu Rewitalizacji mogą ubiegać się o dofinansowanie w ramach priorytetów: Priorytet 1. Infrastruktura kultury (głównym celem priorytetu jest stworzenie optymalnych warunków dla prowadzenia działalności kulturalnej, poprzez rozbudowę oraz modernizację infrastruktury instytucji kultury, a także innych podmiotów prowadzących działalność w tym obszarze). Priorytet 3. Infrastruktura domów kultury (Zasadniczym celem priorytetu jest zapewnienie optymalnych warunków dla działalności domów i ośrodków kultury oraz centrów kultury i sztuki w zakresie edukacji kulturalnej i animacji kultury poprzez modernizację i rozbudowę ich infrastruktury. Zadania możliwe do realizacji w ramach tego priorytetu to: prace budowlane, opracowywanie dokumentacji technicznej czy zakup wyposażenia niezbędnego dla realizacji celów statutowych. 5.2. Analiza ryzyka wraz ze środkami zaradczymi Przeprowadzona analiza dla obszarów zdegradowanych stanowi w pewnym sensie analizę ryzyka w kontekście przyjętego w Programie Rewitalizacji (na poziomie celów rewitalizacji) zakresu niezbędnych interwencji samorządu Gminy Bobowa. Wskazano tam czynniki, które występują (lub mogą potencjalnie wystąpić) niezależnie od aktywności samorządu lokalnego, lecz stanowią jednocześnie konkretne uwarunkowania, w obrębie których samorząd będzie realizował swoje założenia rewitalizacji. Jako że Program realizowany będzie na przestrzeni wielu lat i w tym czasie zmianie ulegały będą lokalne i zewnętrzne uwarunkowania, przewidziano ścieżki postępowania na wypadek wystąpienia potencjalnych trudności dla realizacji GPR. Na poziomie indywidualnych projektów do najpoważniejszego ryzyka należy: - nieosiągnięcie w ramach realizacji projektu zakładanych produktów - do barier, które składają się na to ryzyko można zaliczyć np. niezrealizowanie robót w przewidzianym zakresie ze względu na problemy techniczne, prawne czy społeczne. Z tego powodu prowadzony będzie monitoring wskaźników osiągniętych w wyniku realizacji projektów. W razie konieczności ich aktualizacji, Rada Miejska będzie władna do podejmowania uchwał w sprawie zmian w Programie, tak aby GPR mógł w dalszym ciągu spełniać swoje zadania operacyjne. Każdorazowo wybierany będzie taki wykonawca, który swoim doświadczeniem i potencjałem technicznym gwarantować będzie terminową i zgodną z zakresem rzeczowym implementację zaplanowanych działań; - nieosiągnięcie w ramach realizacji projektu zakładanych rezultatów - w razie zidentyfikowania takiego problemu we wdrażaniu GPR dla pojedynczego projektu, po jego merytorycznym uzasadnieniu, Rada Miejska będzie mogła podjąć stosowną uchwałę w sprawie zmian w Programie dla konkretnego projektu. Zasadniczo jednak UG dołoży wszelkich starań, aby wskaźniki rezultatu zostały osiągnięte w zakładanym wymiarze (odpowiednia promocja działań itd.); - nieuzyskanie środków finansowych na realizację projektów - dla każdego projektu wskazano jego potencjalne źródła finansowania, co minimalizuje ryzyko nieuzyskania dofinansowania zewnętrznego. Głównym założeniem dla realizacji danego projektu jest uzyskanie współfinansowania (m.in. ze środków UE, budżetu Państwa). Brak dofinansowania może wpłynąć na przesunięcie w czasie kolejnych etapów projektów do momentu zapewnienia wystarczających środków w budżecie lub też Gmina zapewni dodatkowe, brakujące środki finansowe. Zostaną podjęte wszelkie środki, aby dokumentacja aplikacyjna została przygotowana rzetelnie, a w trakcie realizacji projektu nie wystąpiły nieprawidłowości, które mogłyby skutkować cofnięciem całości lub części przyznanych środków. Każdorazowo zostanie przeprowadzona staranna ocena wystąpienia pomocy publicznej w projekcie; - w przypadku niepowodzenia w realizacji pojedynczych projektów, w tym takich, które stanowią fundament dla kolejnych działań, UM powoła odpowiedni zespół zadaniowy, złożony z pracowników merytorycznych właściwych wydziałów UM i jednostek organizacyjnych, a w miarę potrzeb również ekspertów zewnętrznych. Zespół ten wspólnie znajdzie najbardziej optymalne rozwiązanie problemu, np. wdrożenie alternatywnego projektu, zaspokajającego daną potrzebę społeczności lokalnej. Na poziomie realizacji GPR jako całości można wyróżnić następujące potencjalne sytuacje problemowe: - zmiana polityczna we władzach gmin - mogłaby ona skutkować odmienną wizją rewitalizacji. Wybrane do realizacji projekty nie zostały jednak wytypowane w oparciu o sympatie polityczne, a o niezależne badania ekspertów zewnętrznych i opinie mieszkańców. GPR może podlegać aktualizacji, polegającej na opracowaniu i wpisaniu nowych projektów do katalogu zadań, jednakże czynniki polityczne nie będą miały wpływu na wybór projektów. Będzie on każdorazowo opiniowany przez Radę Miejską po szczegółowym przeanalizowaniu ich zasadności przez specjalistów z Urzędu Miejskiego; - nie osiągnięcie porozumienia z interesariuszami GPR na etapie wdrażania Programu - brak akceptacji ze strony zainteresowanych podmiotów mógłby przekreślić zasadność Programu, jednakże dla jego akceptacji społecznej odbyły się otwarte spotkania konsultacyjne z mieszkańcami i badania ankietowe, a w Programie uwzględniono zgłoszone postulaty i propozycje wysuniętych przez nich konkretnych zadań. Zagwarantowano również możliwość zgłaszania uwag już w trakcie realizacji Programu, które będą przedyskutowane wraz z osobami je zgłaszającymi w celu uzyskania porozumienia; - ryzyko opóźnień w związku z procedurami administracyjnymi - harmonogram realizacji poszczególnych zadań i projektów w ramach GPR przewiduje możliwe wystąpienie opóźnień, dlatego wskazane w nim terminy zostały określone z marginesem czasu potrzebnym do przeprowadzenia odpowiednich procedur urzędowych. 6. INSTRUMENTY WDRAŻANIA PROGRAMU, MONITORINGU I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ 6.1. Organizacja procesu wdrażania Gminny Program Rewitalizacji jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele i plany działań na kilka lat, dlatego ważnym elementem decydującym o skuteczności realizacji jego założeń jest skuteczny i zintegrowany system wdrażania. Dla zagwarantowania, że przyjęte postanowienia będą konsekwentnie realizowane, zapewnione zostały warunki organizacyjne i instytucjonalne do ich wdrażania i weryfikacji. Dla zagwarantowania, że przyjęte postanowienia będą konsekwentnie realizowane, zapewnione zostały warunki organizacyjne i instytucjonalne do ich wdrażania i weryfikacji. Podmiotem zarządzającym dokumentem Gminy Bobowa będzie Burmistrz oraz Komitet ds. Rewitalizacji, który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017 r. Komitet Rewitalizacji stanowi forum współpracy i dialogu interesariuszy z organami gminy w sprawach dotyczących przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji oraz pełni funkcję opiniodawczo-doradczą Burmistrza. System wdrażania Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa będzie realizowany w oparciu o schemat wdrażania pomocy Unii Europejskiej. Konkretnie projekty będą implementowane zgodnie z zasadami wydatkowania środków, według źródeł ich pochodzenia, co w niektórych sytuacjach może oznaczać konieczność sprostania wielu wymaganiom formalnym przez podmiot korzystający z różnych źródeł finansowania (dotyczy to w szczególności odmiennych zasad wykorzystywania środków pochodzących ze źródeł krajowych oraz środków pochodzących ze źródeł unijnych). Główną rolę w przygotowaniu odpowiednich wniosków aplikacyjnych na realizację projektów odegrają podmioty będące bezpośrednio ich beneficjentami. W przypadku przedsięwzięć, w których bezpośrednim beneficjentem będzie Gmina, przygotowanie wniosków oraz odpowiedzialność za pełen nadzór nad realizacją zadań leżała będzie w gestii pracowników Urzędu Miejskiego. Zgodnie z przyjętą praktyką w przypadku projektów własnych, realizowanych przez UM i podległe mu jednostki, pracownicy merytoryczni Urzędu odpowiedzialni będą za: - przygotowanie dokumentacji technicznej (nadzór nad pracami projektantów i innych zewnętrznych ekspertów), studiów wykonalności zgodnych z wytycznymi oraz wszystkich innych załączników niezbędnych do realizacji projektu, - nadzór techniczny i merytoryczny nad inżynierami projektów, - przygotowanie wniosków według obowiązujących wytycznych oraz złożenie ich w odpowiednim terminie w instytucji finansującej, - współpracę z jednostkami podległymi realizującymi projekty finansowane z budżetu Gminy (pomoc tym jednostkom w przygotowaniu dokumentacji), - współpracę z samorządem powiatowym i wojewódzkim, - współpracę z instytucjami finansującymi w zakresie wdrażania projektów, - przygotowanie odpowiedniej dokumentacji niezbędnej w razie przeprowadzenia kontroli realizacji projektów przez instytucje uprawnione (m.in.: Urzędy Kontroli Skarbowej, uprawnione organy Komisji Europejskiej), - nadzór nad właściwym wdrażaniem programu rewitalizacji (monitoring), - przygotowanie i wykonanie przetargów, - zgodną z wymogami funduszy UE archiwizację dokumentacji, - opracowywanie zgodne z zapisami umów o finansowanie projektów okresowych, rocznych i końcowych raportów monitoringowych z realizacji projektów, - zapewnienie odpowiedniej promocji projektów, zgodnej z wytycznymi. Pracownicy odpowiedzialni za finanse będą dodatkowo odpowiedzialni za opracowywanie harmonogramów płatności, obsługę kont i właściwe opisywanie faktur, przygotowywanie/zatwierdzanie wniosków o płatność (refundację poniesionych wydatków) z różnych źródeł, dokonywanie płatności na rzecz wykonawców robót i innych jednostek zaangażowanych w realizację projektów. Urząd Miejski będzie mógł również w zakresie opracowywania niezbędnej dokumentacji aplikacyjnej i technicznej korzystać z usług ekspertów zewnętrznych. Dla sprawnego zarządzania większymi zadaniami inwestycyjnymi, wymagającymi współpracy i wiedzy fachowej, Burmistrz będzie mógł powoływać Zespoły Zadaniowe. W ich skład będą wchodzić przedstawiciele poszczególnych komórek odpowiedzialnych za cząstkowe funkcje zarządzania projektem. Złożoność problemów wymagających kompleksowych i całościowych rozwiązań to podstawowe przyczyny wzrostu znaczenia oraz coraz częstszego wykorzystywania zespołów zadaniowych w administracji. Celem powołania Zespołów jest właściwe przygotowanie projektu od strony technicznej i sprawne nim zarządzanie począwszy od przygotowania specyfikacji istotnych warunków zamówienia, poprzez przeprowadzenie postępowania przetargowego, realizację, kontrolę i nadzór nad pracami, zarządzanie przepływem dotacji, sprawozdawczość i monitoring oraz ostateczne rozliczenie otrzymanego wsparcia. 6.2. Zasady współpracy pomiędzy sektorem publicznym, społecznym i gospodarczym Wdrażanie projektów rewitalizacyjnych na wyznaczonych zdegradowanych obszarach nie ma szans powodzenia bez udanej współpracy pomiędzy sektorem społecznym, gospodarczym i publicznym. W związku z tym określenie zasad i sposobów współuczestnictwa wszystkich interesariuszy jest kluczowym elementem osiągnięcia zgodności podejmowanych działań z potrzebami i oczekiwaniami społeczności lokalnej, ograniczenia występowania konfliktów oraz kosztów ich rozwiązywania, a także jest podstawą tworzenia się współczesnych form samoświadomości społecznej. Współpraca międzysektorowa w realizacji zapisów Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa odbywać się będzie w kilku zintegrowanych wymiarach: 1. MERYTORYCZNYM - poprzez wspólne podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów, realizowane przede wszystkim na poziomie Komitetu Rewitalizacyjnego, 2. ORGANIZACYJNYM - polegającym na angażowaniu specyficznych i unikalnych zasobów oraz kompetencji charakterystycznych dla danego sektora i wzajemnym ich uzupełnianiu podczas realizacji wspólnych projektów, 3. FINANSOWYM - opierającym się na współudziale finansowym wszystkich partnerów poprzez zapewnienie wkładu własnego w realizację określonych przedsięwzięć i wykorzystanie koncepcji partnerstwa publiczno-prywatnego. Partnerstwo trzech sektorów: publicznego, społecznego i gospodarczego oprócz wspólnego celu, jakim jest wyprowadzenie zdegradowanych obszarów z sytuacji kryzysowej, ma określone podstawowe zasady, stanowiące fundament wspólnych działań: 1) respektowanie własnych potrzeb, możliwości i dążenie do osiągnięcia kompromisu, 2) przejrzystość podejmowanych działań, 3) otwarty dialog z mieszkańcami gminy. 6.3. Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć. Kluczowe znaczenie dla prawidłowej i efektywnej realizacji założeń Programu Rewitalizacji ma system monitoringu skuteczności działań oraz wprowadzania modyfikacji w reakcji na zmiany w otoczeniu dokumentu. Za wdrożenie założeń Programu odpowiedzialny będzie Burmistrz, zaś do pomocy we właściwym wdrożeniu projektów będzie dysponował aparatem wykonawczym, w postaci merytorycznych pracowników Urzędu Miejskiego Bobowa, jednostek organizacyjnych i jednostek zależnych, zgodnie z ich zakresem odpowiedzialności oraz powołanym Komitetem Rewitalizacyjnym, którego głównym zadaniem jest bieżący monitoring realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa. Bieżący monitoring, polega na systematycznym zbieraniu oraz analizowaniu ilościowych i jakościowych informacji na temat wdrażanych projektów i realizacji całego programu, mając na celu zapewnienie zgodności realizacji projektów z wcześniej zatwierdzonymi założeniami i celami Programu. Monitorowanie obejmować będzie zarówno finansowe, jak i rzeczowe aspekty wdrażania dokumentu. Monitoring finansowy dostarczy danych na temat szacunkowego kosztu oraz wykorzystanych źródeł finansowania, będących podstawą do oceny sprawności wydatkowania środków. 6.3.1. Oczekiwane wskaźniki realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Ze względu na stan przygotowania zadań, które wymagają doprecyzowania, wskaźniki określone niżej mają wartość szacunkową i mogą ulec wahaniom. Część wskaźników (szczególnie rezultatu) zostanie osiągnięta w długim okresie czasu dlatego też zostaną one określone szczegółowo przy opracowaniu poszczególnych projektów. Zrealizowane projekty inwestycyjne będą analizowane między innymi pod kątem osiągniętych n/w wskaźników. Zgodnie z wymogami EFRR, każdy projekt musi mieć zgodnie z zasadą trwałości określone wskaźniki monitorowania, czyli wskaźniki produktu i rezultatu. Wskaźniki te służą do oceny każdego projektu w trzech fazach: - I faza - realizacji, - II faza - zamknięcia inwestycji, - III faza - 2023 rok \| Wskaźniki produktu - projekty inwestycyjne \| \|--------------------------------------------\| \| WSKAŹNIK PRODUKTU \| ŽRÓDŁO DANYCH \| JEDN. MIARY \| ROK 2017 \| STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy \| \| Liczba wspartych obiektów infrastruktury zlokalizowanych na rewitalizowanych obszarach \| Monitoring własny \| szt. \| 0 \| 1 \| \| Obszar poddany rewitalizacji \| Monitoring własny \| ha \| 0 \| 0,6450 \| \| Powierzchnia nowo wybudowanych obiektów/ użyteczności publicznej \| Monitoring własny \| m² \| 0 \| 950 \| \| Liczba obiektów infrastruktury kultury wybudowanych dla potrzeb społecznych \| Monitoring własny \| Szt. \| 0 \| 1 \| \| WSKAŹNIK PRODUKTU \| ŹRÓDŁO DANYCH \| JEDN. MIARY \| ROK 2017 \| STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy \| \|-------------------\|---------------\|-------------\|----------\|-------------------------------------\| \| Liczba zorganizowanych wydarzeń, kursów podnoszących kwalifikacje edukacyjnych, kulturalnych \| Monitoring własny \| szt. \| 0 \| 5 \| \| Liczba przeprowadzonych kampanii informacyjno-promocyjnych \| Monitoring własny \| szt. \| 0 \| 1 \| \| WSKAŹNIK REZULTATU \| ŹRÓDŁO DANYCH \| JEDN. MIARY \| ROK 2017 \| STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy \| \|-------------------\|---------------\|-------------\|----------\|-------------------------------------\| \| Liczba nowo utworzonych miejsc pracy \| Monitoring własny \| Szt. \| 0 \| 2 \| \| Procent mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych korzystających ze zmodernizowanej infrastruktury \| Monitoring własny \| % \| 0 \| 70 \| \| WSKAŹNIK REZULTATU \| ŹRÓDŁO DANYCH \| JEDN. MIARY \| ROK 2017 \| STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy \| \|-------------------\|---------------\|-------------\|----------\|-------------------------------------\| \| Liczba osób objętych wsparciem \| Monitoring własny \| Osoba \| 0 \| 105 \| \| Liczba osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, które podniosły swoje kwalifikacje do aktualnych potrzeb rynku pracy \| Monitoring własny \| Osoba \| 0 \| 52 \| ### 6.3.2. Oczekiwane wskaźniki realizacji w zakresie oddziaływania GPR. \| Założenia GPR \| Wartość bazowa - 2016 rok \| Źródło danych/częstotliwość pomiaru \| Wartość docelowa - 2023 rok \| \|-------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------\|-------------------------------------\|-----------------------------\| \| Cel strategiczny 1: ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW \| \| \| \| \| Kierunki działań: \| \| \| \| \| Nauka przedsiębiorczości, w tym kreowanie nowoczesnych programów kształcenia. \| \| \| \| \| Współpraca instytucjonalna (władze gminy, urząd pracy, przedsiębiorcy, szkoły) na rzecz rozwoju przedsiębiorczości. \| \| \| \| \| Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| 0,32 \| CEIG Raz na 3 lata i na koniec programu przy ewaluacji \| Wzrost w stosunku do roku bazowego \| \| Cel strategiczny 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH \| \| \| \| \| Kierunki działań: \| \| \| \| \| Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotne. \| \| \| \| \| Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| 0,21 \| Urząd Gminy Bobowa Raz na 3 lata i na koniec programu przy ewaluacji \| Wzrost w stosunku do roku bazowego \| ### 6.3.3. Ewaluacja Ewaluacja ma na celu poprawę, jakości, skuteczności i spójności realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji w odniesieniu do konkretnych problemów obszaru rewitalizowanego z jednoczesnym uwzględnieniem celu strategicznego podejmowanych działań. Ocena wszystkich projektów i zadań rewitalizacyjnych zostanie dokonana przy współudziale wszystkich interesariuszy rewitalizacji oraz w oparciu o opracowanie. ewaluacji ex-post, czyli na zakończenie obowiązywania dokumentu, i będzie brała pod uwagę następujących 5 kryteriów ewaluacyjnych: 1. SKUTECZNOŚĆ (ang. effectiveness) – kryterium pozwalające ocenić w jakim stopniu osiągnięte zostały cele dokumentu zdefiniowane na etapie planowania. 2. EFEKTYWNOŚĆ (ang. efficiency) – kryterium pozwalające ocenić poziom „ekonomiczności” zrealizowanych projektów, czyli stosunek poniesionych nakładów do uzyskanych efektów. 3. UŻYTECZNOŚĆ (ang. utility) – kryterium pozwalające ocenić do jakiego stopnia oddziaływanie programu odpowiada zdiagnozowanym potrzebom grupy docelowej. 4. TRAFNOSĆ (ang. relevance) – kryterium pozwalające ocenić do jakiego stopnia cele programu odpowiadają potrzebom i priorytetom wskazanym w odniesieniu do obszaru rewitalizowanego. 5. TRWAŁOŚĆ (ang. sustainability) – kryterium pozwalające ocenić na ile można się spodziewać, że pozytywne zmiany wywołane oddziaływaniem programu będą nadal widoczne po zakończeniu jego realizacji. ### 6.3.4. Aktualizacja Zakłada się, że proces rewitalizacji, jako rozciągnięty w czasie, podlegał będzie wpływowi czynników zewnętrznych, co wymusza konieczność założenia okresowej aktualizacji GPR oraz aktualizacji nadzwyczajnej w razie zaistnienia takich okoliczności. Aktualizacja, o ile zaistnieją ku niej odpowiednie przesłanki, dokonywana będzie, raz na 3 lata wraz z przedłożeniem Radzie Miejskiej sprawozdania z realizacji Programu. Procedura okresowej aktualizacji GPR obejmuje następujące kroki: - zainteresowane podmioty, działające na obszarach wskazanych do rewitalizacji w ramach Programu lub zainteresowane podjęciem takiej działalności, w zakresie przyczyniającym się do realizacji celów rewitalizacji, zgłaszają swoje propozycje w formie pisemnej do Urzędu Miejskiego Bobowa, - Burmistrz po konsultacjach z właściwymi wydziałami Urzędu, oraz po zapoznaniu się z opinią Komitetu ds. Rewitalizacji dokonuje weryfikacji zgłoszonych propozycji i wydaje opinię odnośnie włączenia lub odmowy włączenia zgłoszonego działania bądź innej proponowanej zmiany do Gminnego Programu Rewitalizacji, - jeżeli planowane zmiany wymagają: włączenia do GPR nowych projektów, modyfikacji założonych celów bądź też wyznaczonych kierunków działań warunkujących powodzenie rewitalizacji - Burmistrz podejmuje decyzję o przystąpieniu do aktualizacji Gminnego Programu Rewitalizacji. #### 188.8.131.52. Aktualizacja - wzór wniosku zadanie inwestycyjne Tabela 27. Wzór wniosku do GPR-zadanie inwestycyjne \| NR \| WNIOSEK o UMIESZCZENIE PROJEKTU w GMINNYM PROGRAMIE REWITALIZACJI GMINY BOBOWA NA LATA 2017-2023 \| \|----\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| --- Fundusze Europejskie Pomoc Techniczna UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO \| Data wpływu wniosku \| Urząd Miejski Bobowa \| \|---------------------\|----------------------\| \| Miejsce składania \| Urząd Miejski Bobowa \| ### A. DANE DOTYCZĄCE WNIOSKODAWCY #### 1. Nazwa wnioskodawcy #### 1.1. Adres wnioskodawcy: (kod, miejscowość, ul, nr lokalu) #### 1.2. Dane telefoniczne, fax, adres e-mail #### 1.3. Dane osoby upoważnionej do kontaktu (imię, nazwisko, telefon, e-mail) #### 2. Typ beneficjenta - jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia - jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną - instytucje kultury - osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki - partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe) - kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych - inny ... (należy podać jaki?) ### B. DANE DOTYCZĄCE PROJEKTU #### 3. Tytuł projektu #### 3.1. Lokalizacja projektu (adres) #### 3.2. Przewidywany termin rozpoczęcia i zakończenia prac \| Termin rozpoczęcia \| Termin zakończenia \| \|--------------------\|--------------------\| #### 3.3. Stopień zaawansowania prac(analizy, zezwolenia, dok. techniczna) #### 4. Opis projektu (max. 4000 znaków) - cel projektu, realizacja działań Cel projektu w powiązaniu z celami rewitalizacji Zakres zadania: Komplementarność z innymi projektami. Powiązanie projektu z celami społecznymi : - zapobieganie zjawisku bezrobocia - podniesienie bezpieczeństwa \| 4. Cele projektu: \| walka z patologiami społecznymi \| \|-------------------\|---------------------------------\| \| \| przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu \| \| \| rozwój zasobów ludzkich \| 5. Typ projektu: \| A. przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne, \| B. budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastruktury kultury \| C. działania prowadzące do ożywienia gospodarczego rewitalizowanych obszarów \| \|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\| \| D. zagospodarowanie przestrzeni publicznej na cele społeczne \| E. modernizacje, renowacje budynków użyteczności publicznej poprawiające ich estetykę zewnętrzną \| F. modernizacje, renowacje części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych \| 6. Wskaźniki osiągnięte w wyniku realizacji projektu* - Powierzchnia odnowionych budynków [m²]: - Liczba utworzonych miejsc pracy [szt.]: - Powierzchnia zagospodarowanego obszaru [ha]: - Liczba założonych firm [szt.]: C. FINANSOWANIE PROJEKTU 7. Budżet projektu (w zł); 8. Oczekiwana wielkość wsparcia z EFRR 9. Udział środków własnych \| Kapitał własny \| Kredyt \| Inny (jaki) \| \|----------------\|--------\|-------------\| 184.108.40.206. Aktualizacja - wzór wniosku zadanie społeczne Tabela 28. Wzór wniosku do GPR-zadanie społeczne \| WNIOSEK o UMIESZCZENIE ZADANIA SPOŁECZNEGO \| \|------------------------------------------\| \| W GMINNYM PROGRAMIE REWITALIZACJI GMINY BOBOWA NA LATA 2017-2023 \| Data wpływu wniosku Miejsce składania Urząd Miejski Bobowa A. DANE DOTYCZĄCE WNIOSKODAWCY \| 1. Nazwa wnioskodawcy \| \| \|-----------------------\|---\| \| 1.1. Adres wnioskodawcy: (kod, miejscowość, ul, nr lokalu) \| \| \| 1.2. Dane telefoniczne, fax, adres e-mail \| \| \| 1.3. Dane osoby upoważnionej do kontaktu (imię, nazwisko, telefon, e-mail) \| \| \| 2. Typ beneficjenta \| \| \|---------------------\|---\| \| jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia \| \| \| jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną \| \| \| instytucje kultury \| \| \| osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki \| \| \| partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe) \| \| \| kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych \| \| \| inny ... (należy podać jaki?) \| \| \| 2.1. Inne instytucje i podmioty uczestniczące we wdrażaniu \| \| ### B. DANE DOTYCZĄCE PROJEKTU \| 3. Tytuł projektu \| \| \|-------------------\|---\| \| 3.1. Lokalizacja projektu (adres) \| OBSZAR REWITALIZACJI \| DOKŁADNY ADRES \| \|----------------------------------\|----------------------\|----------------\| \| 3.2. Przewidywany termin realizacji \| Termin rozpoczęcia \| Termin zakończenia \| \|------------------------------------\|--------------------\|--------------------\| \| 4. Opis projektu: \| \| \|-------------------\|---\| CELE DZIAŁANIA \| 5. Typ projektu (odniesienie do przyjętych celów działań rewitalizacyjnych): \| \| \|--------------------------------------------------------------------------\|---\| \| działania dotyczące zapobieganiu zjawisku bezrobocia \| \| \| działania dotyczące podniesienia bezpieczeństwa \| \| \| działania dotyczące walki z patologiami społecznymi \| \| \| działania dotyczące przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu \| \| \| działania dotyczące rozwoju zasobów ludzkich, \| \| ### C. FINANSOWANIE PROJEKTU \| 6. Budżet projektu (w zł); (szacowane koszty) \| \| \|---------------------------------------------\|---\| \| 7. Podział źródeł finansowania /prognoza/ \| \| \| Kapitał własny \| \| \| Dotacja (jakie źródło) \| \| \| Inny (jaki) \| \| 7. PODSUMOWANIE KONSULTACJI SPOŁECZNYCH 7.1. Mechanizmy włączenia mieszkańców, przedsiębiorców i innych podmiotów i grup aktywnych w proces rewitalizacji Ustawa z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji podkreśla znaczenie zasady partnerstwa i partycypacji w procesie tworzenia i realizacji/wdrażania programu rewitalizacji. Program rewitalizacji jest wypracowywany przez samorząd gminny i poddawany dyskusji w oparciu o diagnozę lokalnych problemów: społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych. Prace nad przygotowaniem programu, bądź jego aktualizacją, jak również wdrażanie (realizacja) programu oparte są na współpracy ze wszystkimi grupami interesariuszy, w tym szczególnie ze społecznością obszarów rewitalizacji, innymi ich użytkownikami, przedsiębiorcami i organizacjami pozarządowymi. Partycypacja społeczna obejmuje przygotowanie, prowadzenie i ocenę rewitalizacji w sposób zapewniający aktywny udział interesariuszy, w tym poprzez uczestnictwo w konsultacjach społecznych oraz w pracach Komitetu Rewitalizacji. Przygotowanie, prowadzenie i ocena rewitalizacji polegają w szczególności na: - poznaniu potrzeb i oczekiwań interesariuszy oraz dążeniu do spójności planowanych działań z tymi potrzebami i oczekiwaniami; - prowadzeniu skierowanych do interesariuszy działań edukacyjnych i informacyjnych o procesie rewitalizacji, w tym o istocie, celach, zasadach prowadzenia rewitalizacji, wynikających z ustawy oraz o przebiegu tego procesu; - inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących rozwijaniu dialogu między interesariuszami oraz ich integracji wokół rewitalizacji; - zapewnieniu udziału interesariuszy w przygotowaniu dokumentów dotyczących rewitalizacji, w szczególności gminnego programu rewitalizacji; - wspieraniu inicjatyw zmierzających do zwiększania udziału interesariuszy w przygotowaniu i realizacji gminnego programu rewitalizacji; - zapewnieniu w czasie przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji możliwości wypowiedzenia się przez interesariuszy. Partycypacja społeczna jest wpisana w proces rewitalizacji, jako fundament działań na każdym etapie tego procesu (diagnozowanie, programowanie, wdrażanie, monitorowanie). Skonsolidowanie wysiłków różnych podmiotów na rzecz obszaru rewitalizacji jest ważnym warunkiem sukcesu\(^{25}\). --- \(^{25}\) Ustawa z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji 7.1.1. Procedura uspolecznienia na etapie przygotowania programu rewitalizacji. Program Rewitalizacji jest dokumentem o charakterze strategicznym, którego skutki wdrożenia obejmują praktycznie wszystkie podmioty zlokalizowane na obszarze rewitalizowanym. Powoduje to konieczność zaangażowania do prac w przygotowaniu i wdrażaniu szerokiego spektrum przedstawicieli sektora samorządowego, pozarządowego i biznesowego. W celu zaangażowania w planowanie i realizację jak największej grupy mieszkańców reprezentujących sektor biznesu, samorządu i NGO proces tworzenia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa był opracowany metodą partycypacji społecznej przy dużym zaangażowaniu mieszkańców Gminy, a także radnych, sołtysów, przedsiębiorców, przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz działaczy kultury i liderów opinii publicznej. W ramach działań prowadzono konsultacje społeczne: 1) Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych i obszaru rewitalizacji przeprowadzono w okresie 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych i obszaru rewitalizacji przeprowadzono w formie: - Zbieranie uwag w postaci elektronicznej oraz papierowej w terminie od 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego udostępnionego na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Bobowa (www.bobowa.pl/BIP/), na stronie internetowej poświęconej procesowi rewitalizacji w Gminie Bobowa pod adresem internetowym http://rewitalizacja.bobowa.pl/ oraz w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa (pok. nr 18) w dniach i godzinach pracy urzędu. Wypełnione formularze można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres: email@example.com, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa od 14.11.2016r.do 14.12.2016r. - Badania ankietowego z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety w terminie od 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. Ankieta dostępna była na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Bobowa (www.bobowa.pl/BIP/), na stronie internetowej poświęconej procesowi rewitalizacji w Gminie Bobowa pod adresem internetowym http://rewitalizacja.bobowa.pl/ oraz w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa (pok. nr 18) w dniach i godzinach pracy urzędu. Wypełnione ankiety można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres: firstname.lastname@example.org, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa od 14.11.2016r.do 14.12.2016r. - Spotkania konsultacyjne z interesariuszami procesu rewitalizacji, które połączone były z warsztatami i debatą podczas której zbierano uwagi w formie ustnej. Informacje o konsultacjach projektu uchwały w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszarów rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa zamieszczono: - w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Bobowa http://www.bobowa.pl/BIP/index.php?id=167), Rysunek 1 Fragment BIP Gminy Bobowa z informacją o konsultacjach społecznych Źródło: Źródło: Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Bobowa - na stronie internetowej Gminy Bobowa; (http://rewitalizacja.bobowa.pl/), - rozwieszone plakaty w miejscowościach z informacją o terminach spotkań warsztatowych. Konsultacje społeczne w sprawie projektu Gminnego Programu Rewitalizacji przeprowadzono w okresie od 26.01.2017 r. do 24.02.2017 r. w następujących formach: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres email@example.com, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa z dopiskiem „Rewitalizacja gminy” do 24.02.2017r. do godz. 12:00; spotkania rewitalizacyjnego, które odbyło się 6,8,14.02.2017 r. w godz. w Sali Widowiskowej w Bobowej ul. Rynek 2. Podczas spotkania omówione zostały główne cele i założenia procesu rewitalizacji w Gminie Bobowa, zadania rewitalizacyjne oraz oczekiwane efekty rewitalizacji, w tym także projekt uchwały w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy. Informacje o konsultacjach zamieszczono: - w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy, - na stronie internetowej Gminy w zakładce Gminny Program Rewitalizacji, - w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18 w godzinach pracy urzędu, Po każdych konsultacjach wyniki i wnioski zostały opisane w raporcie z konsultacji społecznych i opublikowane na stronie internetowej Gminy Bobowa pod adresem http://rewitalizacja.bobowa.pl/. Ze względu na konieczność zmiany granic obszaru zdegradowanego ponownie przeprowadzono KONSULTACJE SPOŁECZNE 1) w terminie 07.06.2017r. - 06.07.17r. KONSULTACJE SPOŁECZNE w zakresie prezentacji obszarów zdegradowanych: Przedmiotem konsultacji było poznanie opinii mieszkańców Gminy Bobowa na temat propozycji zmiany przebiegu granic wyznaczonego obszaru zdegradowanego. Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych przeprowadzono w formie: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć: - drogą elektroniczną na adres: firstname.lastname@example.org - drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa - osobiście: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18. - Spotkania konsultacyjnego z interesariuszami procesu rewitalizacji połączone z warsztatami i debatą podczas której zbierane będą uwagi w formie ustnej. Spotkanie odbyło się w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa w dniu 13 czerwca 2017 r. o godz. 15:00 w pok. nr 8. 2) w terminie 08.08.2017r. - 06.09.17r. KONSULTACJE SPOŁECZNE w zakresie projektu zmiany Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022: Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych przeprowadzono w formie: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć: - drogą elektroniczną na adres: email@example.com - drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa - osobiście: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18. - Spotkania konsultacyjnego z interesariuszami procesu rewitalizacji połączone z warsztatami i debatą. Spotkanie odbyło się w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa w dniu 16 sierpnia 2017 r. o godz. 15:00 w pok. nr 8. Po każdych konsultacjach wyniki i wnioski zostały opisane w raporcie z konsultacji społecznych i opublikowane na stronie internetowej Gminy Bobowa. Prezentacja formy konsultacji społecznych: \| Forma konsultacji \| opis \| \|-------------------\|------\| \| Warsztaty \| Przeprowadzono łącznie 8 sesji warsztatowych (w każdej miejscowości Gminy)-na etapie diagnozy obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Przeprowadzono łącznie 4 sesje warsztatowe na etapie konsultacji projektu Gminnego Programu Rewitalizacji. \| \| \| • prezentacja diagnozy, publiczna dyskusja nt. problemów Gminy Bobowa, definiowanie stanów kryzysowych, \| \| Ankiety \| W badaniu wzięło udział: - 87 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych oraz w dniach 22.11.2016r. i 6,7,8,12.2016 r. - 18 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych w dniach 6,8,14.02.2017r. - 11 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w dniu 13.06.2017r oraz w trakcie konsultacji społecznych w dniach 07.06.- 06.07.2017r. - 15 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w dniu 16.08.2017r oraz w trakcie konsultacji społecznych w dniach 08.08.- 06.09.2017r. \| \| --- \| --- \| \| Korespondencyjne zbieranie uwag \| Przeprowadzone zostało korespondencyjne zbieranie uwag w trakcie trwających konsultacji społecznych. \| ### 7.2. Procedura uspokoczenia na etapie realizacji programu rewitalizacji. Efektywność partycypacji społecznej zależy od skuteczności dwustronnego przepływu informacji, co oznacza, że nie tylko Gmina, jako podmiot zarządzający procesem rewitalizacji powinna informować stronę społeczną o planowanych działaniach i zamierzeniach, ale także strona społeczna powinna mieć szanse wyrażenia swojej opinii na temat realizowanych działań. Poniżej prezentowane są zasady, którymi kierować się będzie Gmina Bobowa w realizacji procesu konsultacji społecznych. Zasady partycypacji w projekcie: 1. Dwustronny przepływ informacji. 2. Rzetelne diagnozowanie i prezentowanie informacji. 3. Angażowanie społeczności na możliwie wielu etapach działań rewitalizacyjnych. 4. Wieloetapowość konsultacji społecznych. 5. Wieloaspektowość konsultacji społecznych. W procesie rewitalizacji wykorzystywane zostaną bierne i czynne formy konsultacji społecznych: 1. Formy bierne, a więc takie, w których prowadzona komunikacja jest jednokierunkowa to m.in. artykuły w informatorach samorządowych oraz krótkie informacje na stronach internetowych Gminy, bądź też w lokalnych mediach. Komunikacja jednokierunkowa będzie miała głównie charakter informacyjny. 2. Formy czynne tzn. komunikacja dwukierunkowa będzie miała charakter informacyjno-konsultacyjny i prowadzona będzie w sposób dedykowany. Założenia koncepcji procesu konsultacji społecznych: 1. Proces uspokoczenia realizacji programu rewitalizacji realizowany będzie wśród interesariuszy programu rewitalizacji, a więc podmiotów (osób fizycznych i prawnych), na które osiągane rezultaty będą miały wpływ. 2. W ramach procesu następować będzie komunikacja jedno- i dwukierunkowa z zespołami i osobami zarówno biorącymi bezpośredni udział w projektach rewitalizacji, jak również z zespołami i osobami, powiązanymi pośrednio z działaniami rewitalizacyjnymi. 3. Wstępnie zidentyfikowane w niniejszym opracowaniu grupy interesariuszy (przedsiębiorcy, organizacje społeczne, lokalni liderzy, mieszkańcy poszczególnych sołectw, jednostki organizacyjne gminy, parafie) będą szczegółowo zweryfikowane na etapie prac realizacyjnych. 4. Uspolecznienie będzie prowadzone w sposób bezpośredni. 5. Wszystkie działania zaplanowane w ramach procesu uspolecznienia zostaną szczegółowo zweryfikowane po zapoznaniu się z oczekiwaniami, potrzebami i możliwościami uczestników procesu. 6. Po każdym spotkaniu konsultacyjnym/warsztatowym dotyczących programu rewitalizacji zostanie sporządzony raport. Istotnym narzędziem partycypacji społecznej jest działalność Komitetu Rewitalizacji powołanego Zarządzeniem Burmistrza, który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017r. Zadaniem Komitetu jest dostarczanie w procesie rewitalizacji opinii i stanowisk, które mają pomóc gminie w prawidłowym ukształtowaniu jego przebiegu. Na forum Komitetu możliwe jest również prowadzenie dyskusji (dialogu) na temat planowanych rozwiązań, sposobu ich realizacji oraz ewaluacji rewitalizacji. Komitet stanowi organizacyjny łącznik między organami gminy a pozostałymi interesariuszami rewitalizacji, stanowiąc jeden ze środków zapewnienia partycypacyjnego charakteru rewitalizacji. 7.3. Opiniowanie dokumentu w innych instytucjach Zgodnie z zapisami art. 17, ustęp 2, tiret 4 a i b. Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji opracowany dokument przekazano instytucjom wskazanym w Ustawie do opiniowania. Wszystkie instytucje Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022 zaopiniowały pozytywnie. 8. OKREŚLENIE NIEZBĘDNYCH ZMIAN W UCHWAŁACH 8.1. Specjalna Strefa Rewitalizacji Na dzień przyjęcia uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022 nie przewiduje się ustanowienia Specjalnej Strefy Rewitalizacji, jednakże Gmina zastrzega sobie możliwość jej powołania, zgodnie z art. 25 Ustawy z dnia 9 października o Rewitalizacji. 8.2. Zmiany w dokumentach planowania i zagospodarowania przestrzennego 8.2.1. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022, nie przewiduje wprowadzenia zmian w obecnym dokumencie Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa. 8.2.2. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Na dzień przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji lata 2017 - 2022, nie przewiduje się wprowadzenia zmian w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego. 8.3. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7, ust. 3 Komitet Rewitalizacji, to ciało doradczo-opiniotwórcze, przewidziane w Ustawie o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 roku, jako podmiot wspierający Burmistrza Bobowej w podejmowaniu decyzji i wydawaniu opinii o działaniach rewitalizacyjnych. Komitet Rewitalizacji został uwzględniony w strukturze zarządzania i monitoringu Gminnego Programu Rewitalizacji, został powołany zarządzeniem Burmistrza który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017 r. 9. ANALIZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO Prawidłowo i rozsądnie realizowany rozwój gospodarczy, przestrzenny i społeczny Gminy Bobowa musi uwzględniać ochronę istniejącego ekosystemu oraz eliminować wszystkie zagrożenia mogące zakłócić jego funkcjonowanie. Działania przewidziane do podejmowania, a zapisane w Gminnym Programie Rewitalizacji muszą mieć na względzie specyfikę miejscowości, a w tym przypadku występowanie na obszarze Gminy Bobowa miejsc atrakcyjnych przyrodniczo i krajobrazowo. Strefa rewitalizacji leży w granicach obszaru znajdującego się w miejscowościach Bobowa i Siedliska. W celu identyfikacji potencjalnych oddziaływań na środowisko będących wynikiem realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji oraz oceny ich natężenia, a także określenia, czy w programie w należyty sposób został uwzględniony interes środowiska przyrodniczego i kulturowego rozpatruje się wpływ realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji na poszczególne komponenty środowiska: - różnorodność biologiczną, zwierzęta i rośliny, - ludzi, - wodę, - powietrze i środowisko akustyczne, - powierzchnię ziemi, - krajobraz i zabytki, - klimat, zasoby naturalne. Program poddano opiniowaniu przez: 1. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie, który po przeanalizowaniu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 w piśmie z dnia 11 września 2017r. nr ST.II.410.4.50.2017.SG stwierdził, iż większość uwarunkowań o których mowa w art.49 ustawy oś, nie wystąpi w stosunku do Programu Rewitalizacji, a zatem nie zachodzi konieczność przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Programu. oraz 2. Małopolski Państwowy Inspektor Sanitarny, który Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 zaopiniował pozytywnie pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych opinia z dnia 04.09.2017r. znak NS.9020.10.371.2017. 3. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektorat Sanitarny, który opiniując Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 stwierdził, iż realizacja Programu Rewitalizacji przyczyni się do wyprowadzenia obszarów zdegradowanych z stanu kryzysowego i nada mu nową jakość funkcjonalną oraz poprawi warunki życia mieszkańców, a planowane zadania nie spowodują zagrożenia dla zdrowia ludzi czy środowiska przyrodniczego, a zatem nie zachodzi konieczność przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Programu. (pismo z dnia 11.09.2017r. znak NS.9020.10.378.2017). W przypadku powierzchni ziemi, klimatu i zasobów naturalnych, stwierdzono neutralny wpływ realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji, natomiast na wszystkie pozostałe komponenty środowiska realizacja projektów będzie miała wpływ pozytywny. W przypadku realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych niekorzystne oddziaływanie może nastąpić jedynie w fazie ich wykonywania i może być związane bezpośrednio z uciążliwościami powstającymi w trakcie prowadzonego procesu budowlanego. Wówczas oddziaływania mają charakter odwracalny, chwilowy oraz występują w relatywnie krótkim czasie (krótkoterminowo). Realizacja zadań zaproponowanych w niniejszym dokumencie jest zgodna z priorytetami środowiskowymi określonymi w dokumencie strategicznym, jakim jest Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2020 oraz wpływa na zrównoważony rozwój województwa. Spójna jest z zadaniami zawartymi w Gminnym Programie Rewitalizacji i jej treść brzmi następująco: „Obszar 5. Rozwój miast i terenów wiejskich 5.3 Funkcjonalne zarządzanie przestrzenią na poziomie lokalnym (rewitalizacja obszarów zdegradowanych, rozumiana jako podniesienie atrakcyjności przestrzeni publicznych oraz ochronę krajobrazu i ładu przestrzennego na obszarach wiejskich poprzez zachowanie unikalnych form krajobrazu rolniczego). Obszar 6. Bezpieczeństwo ekologiczne, zdrowotne i społeczne. 6.1 Poprawa bezpieczeństwa ekologicznego oraz wykorzystanie ekologii dla rozwoju Małopolski (Rozwijanie systemu gospodarki odpadami, Ochrona zasobów wodnych, Ochrona i zachowanie środowiska przyrodniczego)” Oddziaływanie na środowisko poszczególnych zadań ujętych w Gminnym Programie Rewitalizacji, może spowodować nakładanie się działań w przypadku ich równoczesnej realizacji. Dlatego też, harmonogram realizacji zadań jest tak skonstruowany, aby z jednej strony uwzględnić technologię robót, a z drugiej ograniczyć kumulację uciążliwych oddziaływań. W przypadku zadań związanych z budową lub modernizacją uzbrojenia podziemnego o podejmowanych w tym zakresie pracach będą informowani wszyscy zarządcy sieci, tak by w jednym czasie uporządkować całość zidentyfikowanych spraw na danym terenie. Minimalizacja oddziaływań inwestycji na środowisko, to różnego rodzaju działania, które mają wpływać na zmniejszenie uciążliwości przedsięwzięcia na otoczenie, zarówno w fazie realizacji jak i eksploatacji. Są to m.in. następujące działania: - w czasie realizacji inwestycji prawidłowe zabezpieczenie techniczne sprzętu i placu budowy, - stosowanie odpowiednich technologii, materiałów i rozwiązań konstrukcyjnych, - właściwe kierowanie pracami, - dotrzymywanie terminów wykonywania prac budowlanych, _____________________ 26 Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2011-2020, s. 123, s. 126. • nadzór nad skutecznością i jakością realizacji, • stosowanie wysokiej klasy rozwiązań technicznych, • ograniczanie i oszczędzanie podczas budowy surowców takich jak woda, piasek i energia, • maskowanie elementów dysharmonijnych dla krajobrazu. Przykładem działań minimalizujących, jest także wyznaczenie okresu lub nawet pory dnia, w jakich możliwe jest prowadzenie prac budowlanych. Powodem może być również ochrona ludzi i zwierząt przed hałasem lub ograniczenie ingerencji, która mogłaby zakłócić normalny cykl życia ludzi i zwierząt. Paleta rozwiązań technicznych i organizacyjnych, jakie należy stosować w przypadku danej uciążliwości jest szeroka i należy do sztuki inżynierii i ochrony środowiska. Proponowane przez inwestora metody są najczęściej wynikami szczegółowych analiz przeprowadzanych przez doświadczonych projektantów korzystających z dobrych praktyk, które zdaly egzamin w przypadku innych podobnych inwestycji. Skala przedsięwzięć zaproponowanych do realizacji w ramach Programu ma charakter lokalny, zatem oddziaływanie tych przedsięwzięć będzie również miało zasięg lokalny. Natomiast realizacja Programu nie wskazuje na możliwość negatywnego transgranicznego oddziaływania na środowisko, mogącego objąć terytorium innych państw. Analiza projektów ujętych w Gminnym Programie Rewitalizacji wykazuje spójność z głównymi celami Strategii Rozwoju Gminy Bobowa oraz zgodność z dokumentami strategicznymi w ujęciu lokalnym, regionalnym i krajowym. Zgodność zauważa się również z dokumentami dotyczącymi polityk sektorów społeczno-gospodarczych oraz dokumentów opisujących formy zagospodarowania przestrzennego w ujęciu gminy i regionu. W perspektywie długoterminowej działania, które będą realizowane, korzystnie wpłyną nie tylko na znacząca poprawę warunków korzystania ze środowiska naturalnego, ale też na komfort życia mieszkańców Gminy Bobowa. Środki zapobiegawcze negatywnemu oddziaływaniu na środowisko to przede wszystkim rozwiązania, jakie zostały zaproponowane w przedmiotowym dokumencie. Są to przede wszystkim: wybór odpowiedniej lokalizacji, wybór właściwych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych. Działania zaproponowane w niniejszym dokumencie mają na celu poprawę stanu środowiska na terenie Gminy Bobowa a tym samym pozytywnie wpłyną na zdrowie mieszkańców. Ponadto prognozowanie opisujące negatywne oddziaływanie na środowisko będzie miało charakter tymczasowy i może wystąpić zwłaszcza w trakcie prowadzenia prac ziemnych. W Gminie Bobowa należy zrealizować zadania mające na celu poprawę atrakcyjności jej terenów, przyciągnięcie inwestorów oraz podniesienie poziomu życia. Wybrane do realizacji zadania inwestycyjne nie wpływają negatywnie na środowisko, mają zdecydowanie korzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Spis rysunków i ilustracji Rysunek 1. Położenie gminy na tle powiatu gorlickiego ................................................................. 19 Rysunek 2. Wykształcenie bezrobotnych mieszkańców Gminy Bobowa zarejestrowanych w PUP Gorlice (stan na 31.12.2015 r.) ........................................................................................................... 26 Rysunek 3. Najczęstsze powody udzielania przyznania pomocy-rok 2015 ............................................ 27 Rysunek 4. Struktura podstawowych branż gospodarki Gminy Bobowa [2015r.] ............................... 31 Rysunek 5. Podział administracyjny Gminy Bobowa – granice sołectw jednostek urbanistycznych podlegających diagnozie wskaźników delimitacji .............................................................................. 37 Rysunek 6. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Gminy Bobowa do zmiany ............. 42 Rysunek 7. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA GOSPODARCZA ........................................... 45 Rysunek 8. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA TECHNICZNA .................................................. 46 Rysunek 9. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ................ 47 Rysunek 10. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA ŚRODOWISKOWA ........................................ 48 Rysunek 11. Mapa Obszary zdegradowane na terenie Gminy Bobowa ............................................. 51 Rysunek 12. Położenie Gminy Bobowa na tle powiatu gorlickiego .................................................... 124 Rysunek 13. Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem w Gminie Bobowa, stan na 31.12.2015 r. .......................................................................................................................... 126 Rysunek 14. Podział administracyjny Gminy Bobowa ........................................................................ 135 Rysunek 15. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej demografia ............................................. 153 Rysunek 16. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej rynek pracy ............................................. 155 Rysunek 17. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej - pomoc społeczna ................................. 156 Rysunek 18. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej integracja społeczna , edukacja, bezpieczeństwo ........................................................................................................................................ 158 Rysunek 19. Zestawienie wskaźników ze sfery gospodarczej ............................................................. 159 Rysunek 20. Zestawienie wskaźników ze sfery przestrzenno-funkcjonalnej ..................................... 160 Rysunek 21. Zestawienie wskaźników ze sfery technicznej ............................................................... 162 Rysunek 221. Zestawienie wskaźników ze sfery środowiskowej ....................................................... 163 Tabela 1. Liczba ludności korzystająca z sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na terenie Gminy Bobowa ........................................................................................................................................... 21 Tabela 2. Ludność Gminy Bobowa na tle województwa, powiatu gorlickiego i gmin wiejskich województwa (stan na 31.12.2015 r.) ......................................................................................... 22 Tabela 3. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa .................................................................. 23 Tabela 4. Struktura ludności Gminy Bobowa w podziale na płeć w latach 2012-2015 ....................... 23 Tabela 5. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku - Gmina Bobowa [2012-2015] .. 24 Tabela 6. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r. ... 25 Tabela 7. Bezrobocie – stan na 31.12.2015 r. (PUP Gorlice) ............................................................. 26 Tabela 8. Podmioty wg klas wielkości ................................................................................................. 29 Tabela 9. Podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa (w latach 2012-2015). ........................................................................................................................................... 30 Tabela 10. Podmioty wg rodzajów działalności ............................................................................... 30 Tabela 11. Dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym w Gminie Bobowa (przedszkola wraz z oddziałami przedszkolnymi) ................................................................................................. 34 Tabela 12. Współczynnik skolaryzacji brutto dla szkół podstawowych w Gminie Bobowa na tle województwa w latach 2012-2015 [%] ......................................................................................... 35 Tabela 13. Liczba uczniów i absolwentów w gimnazjach (2012-2015) ............................................. 35 \| Tabela \| Opis \| Strona \| \|--------\|------\|--------\| \| 14 \| Wskaźnik skolaryzacji w gimnazjach (2012-2015) (brutto) \| 36 \| \| 15 \| Powierzchnia i ludność sołectw Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015r.) \| 38 \| \| 16 \| Wykaz wybranych kryteriów oceny i wskaźników zjawisk społecznych do wyznaczania obszarów zdegradowanych \| 39 \| \| 17 \| Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych \| 49 \| \| 18 \| Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa \| 50 \| \| 19 \| Wartości wskaźnika degradacji dla wszystkich sfer: sfera społeczna, gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa \| 50 \| \| 20 \| Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar I). \| 60 \| \| 21 \| Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar II). \| 60 \| \| 22 \| Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Siedliska (podobszar III). \| 61 \| \| 23 \| Komplementarność zdań przewidzianych do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa \| 82 \| \| 24 \| Komplementarność problemowa – potrzeby rewitalizacyjne wraz z odpowiadającymi im celami rewitalizacji oraz zaplanowanymi projektami inwestycyjnymi i przedsięwzięciami społecznymi \| 83 \| \| 25 \| Zadania inwestycyjne \| 85 \| \| 26 \| Zadania społeczne \| 85 \| \| 27 \| Wzór wniosku do GPR-zadanie inwestycyjne \| 96 \| \| 28 \| Wzór wniosku do GPR-zadanie społeczne \| 98 \| ZAŁĄCZNIK 1. Mapa obszaru rewitalizacji - miejscowość Siedliska (opracowana z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej o skali 1:2880). Mapa obszaru rewitalizacji: miejscowość Bobowa (opracowana z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej o skali 1:5000) Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Mapa obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji Gmina Bobowa Skala 1:5000 - obszary do rewitalizacji - obszar zdegradowany ZAŁĄCZNIK 2. RAPORT Z DIAGNOZY RAPORT z diagnozy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych na terenie Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. 1. WSTĘP - METODOLOGIA OPRACOWANIA .................................................. 118 2. CHARAKTERYSTYKA GMINY ................................................................. 123 2.1. Położenie ....................................................................................... 123 2.2. Demografia .................................................................................... 124 2.3. Rynek pracy – bezrobocie ............................................................. 125 2.4. Gospodarka ................................................................................... 127 2.5. Pomoc społeczna ........................................................................ 128 2.6. Infrastruktura ............................................................................... 129 2.6.1. Sieć wodociągowa ................................................................. 129 2.6.2. Sieć kanalizacyjna ................................................................. 130 2.6.3. Sieć gazowa ........................................................................... 130 2.7. Środowisko naturalne .................................................................. 131 3. WYZNACZANIE OBSZRÓW KRYZYSOWYCH DO DIAGNOZY W GMINIE BOBOWA .............. 133 3.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary ...... 134 4. IDENTYFIKACJA ZRÓŻNICOWANIA WEWNĄTRZGMINNEGO ........................................... 136 4.1. Wskaźniki zjawisk negatywnych .................................................. 137 5. WYNIKI DELIMITACJI i WSKAŹNIKI OBSZARÓW DO REWITALIZACJI .......................... 150 5.1. Analiza porównawcza .................................................................. 151 5.1.1. SFERA SPOŁECZNA .......................................................... 151 5.1.2. SFERA GOSPODARCZA .................................................... 158 5.1.3. SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ......................... 159 5.1.4. SFERA TECHNICZNA ......................................................... 160 5.1.5. SFERA ŚRODOWISKOWA .................................................. 162 6. TERENY ZDIAGNOZOWANE JAKO OBSZARY KRYZYSOWE ........................................... 164 6.1. Obszary do rewitalizacji .............................................................. 167 6.2. Podsumowanie ........................................................................... 169 1. WSTĘP - METODOLOGIA OPRACOWANIA Zadaniem niniejszego opracowania jest wyznaczenie obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa, celem opracowania dokumentu o nazwie „Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. Sporządzenie Gminnego Programu Rewitalizacji przez Gminę Bobowa wynika z wymogów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego (RPOWM) i daje możliwość realizacji działań rewitalizacyjnych przy wsparciu środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. RAPORT został opracowany, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (art.9 ust.1—2) oraz Wytycznymi Ministra Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 (dokument przyjęty w dniu 2 sierpnia 2016r.). W opracowaniu, zgodnie z ww. wytycznymi, przyjęto do analizy metodę porównawczą jednostek urbanistycznych\(^{27}\) opartą na zestawie syntetycznych wskaźników degradacji, pozwalającą na obiektywne określenie stopnia zróżnicowania rozwoju społeczno-gospodarczego poszczególnych obszarów (jednostek urbanistycznych – miejscowości) Gminy. Jako syntetyczne wskaźniki degradacji wzięto do analizy wskaźniki wskazane w wytycznych MR\(^{28}\) oraz Ustawie o rewitalizacji. Są to wskaźniki opisujące negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. Dla precyzyjnego zobrazowania sytuacji gminy, zdecydowana większość danych zebranych w ramach diagnozy społeczno-gospodarczej w obszarach problemowych została poddana badaniu w dwóch płaszczyznach. Z jednej strony w układzie dynamicznym, jako analiza podstawowych trendów rozwojowych. Z drugiej strony w układzie porównawczym – dane statystyczne Gminy Bobowa zestawiono z wartościami dla miejscowości gminy. W diagnozie posłużyło się możliwie najbardziej aktualnymi danymi statystyki publicznej. Prezentowane dane dotyczą okresu lat 2014/2015 (w zależności od dostępności danych w momencie rozpoczęcia badania). Analizy bazujące na danych statystyki publicznej uzupełnione zostały poprzez sporządzenie analiz przestrzennych, obrazujących rozkład problemów (społecznych, gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych oraz technicznych) i szczególnej koncentracji zjawisk kryzysowych. Należy zaznaczyć, że analizy przestrzenne zjawisk kryzysowych opracowane zostały jedynie dla tych problemów i negatywnych aspektów funkcjonowania Gminy Bobowa, dla których istniała możliwość zebrania danych na odpowiednim poziomie spójności. --- \(^{27}\) W przypadku Gminy Bobowej za jednostki urbanistycznie podlegające diagnozie przyjęto miejscowości gminy; \(^{28}\) MR w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 (dokument przyjęty w 02.08.2016r.). Zgodnie z wytycznymi w pierwszym kroku określone powinny zostać obszary zdegradowane, które stanowią „obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. Obszar zdegradowany można wyznaczyć w przypadku występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1) gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, 2) środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów, jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, 3) przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, 4) technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. Skalę negatywnych zjawisk odzwierciedlają wskaźniki opisujące powyższe sfery, które wskazują na niski poziom rozwoju lub dokumentują silną dynamikę spadku poziomu rozwoju w odniesieniu do wartości dla całej gminy. W kolejnym kroku wyznacza się obszar rewitalizacji – obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację. Należy podkreślić, że Ustawa o Rewitalizacji nie definiuje jednoznacznie pojęć „koncentracji” i „szczególnej koncentracji” negatywnych zjawisk. W związku z powyższym w przypadku pojęcia „koncentracji” (odnoszącego się do analizy wskaźników społecznych na potrzeby wyznaczenia obszarów zdegradowanych), przyjęto, że koncentracja oznacza występowanie przynajmniej dwóch wskaźników o wartościach przekraczających wartość progową – średnią dla całej gminy. Zatem obszarem zdegradowanym, w myśl Ustawy o Rewitalizacji, będzie obszar, na którym występują: - przynajmniej dwa czynniki społeczne (odzwierciedlone za pomocą mierzalnych wskaźników), których wartości przekraczają medianę dla całej gminy, oraz - przynajmniej jeden czynnik (wskaźnik): gospodarczy lub środowiskowy lub przestrzenno-funkcjonalny lub techniczny, którego wartość przekracza średnią dla całej gminy. Równocześnie w Ustawie o rewitalizacji brak jest jednoznacznej definicji „szczególnej koncentracji”. Jednakże Ustawiadawca w art. 10 pkt. 2 Ustawy zawarł zapis, iż: „obszar rewitalizacji nie może być większy niż 20% powierzchni gminy oraz zamieszkały przez więcej niż 30% liczby mieszkańców gminy”. Zatem szczególna koncentracja, w myśl przesłanek wynikających z powyższego punktu, oznaczać może obszary gminy zawierające do 30% mieszkańców gminy i zajmujące do 20% powierzchni gminy, na których występuje największa liczba negatywnych zjawisk (wskaźników odzwierciedlających problemy społeczne, gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne i techniczne). Mając równocześnie na uwadze definicję obszaru rewitalizacji, przewiduje się wykluczenie danego obszaru z procesu rewitalizacji (ze względu na brak szczególne znaczenia dla rozwoju lokalnego lub brak przewidywanych działań rewitalizacyjnych) i zastąpienie go innym obszarem o ile: - spełnia on kryteria „obszaru zdegradowanego”; - ma on istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego; - przewidziane na nim są działania rewitalizacyjne; - jego włączenie nie spowoduje przekroczenia progu 30% mieszkańców gminy i 20% powierzchni gminy w obszarze rewitalizacji. Ocenę skali koncentracji problemów oparto w szczególności na dwóch wskaźnikach: - „koncentracji negatywnych zjawisk”, którego celem jest weryfikacja, czy dany obszar spełnia kryteria „obszaru zdegradowanego”, określone w Ustawie o Rewitalizacji; - syntetycznego wskaźnika szczególnej koncentracji, którego celem jest określenie rankingu obszarów pod kątem występowania największej liczby negatywnych zjawisk i ich klasyfikacji jako obszary potencjalnie kwalifikowane do obszarów rewitalizacji. Wyznaczenie powyższych wskaźników wymaga analizy rozmieszczenia przestrzennego zjawisk problemowych (tzw. „wskaźników cząstkowych”). W poniższej tabeli przedstawiono zakres analizowanych wskaźników cząstkowych (przypisanych do wszystkich grup wymienionych w ww. ustawie: społecznej, gospodarczej, przestrzenno-funkcjonalnej oraz technicznej). \| Wskaźnik cząstkowy \| Źródło danych \| \|---------------------\|--------------\| \| CZYNNIKI SPOŁECZNE \| \| \| Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| \| Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| \| Mediana wieku \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| \| Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| \| Poziom długotrwałego bezrobocia (liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy i dłużej) \| PUP Gorlice \| \| Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania. \| PUP Gorlice \| \| Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania. \| OPS w Bobowej stan na 31.12.2015r. \| \| Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania. \| OPS w Bobowej stan na 31.12.2015r. \| \| Wyniki egzaminów 6-klasisty \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| \| Liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania. \| Komenda Policji w Gorlicach, stan na 31.12.2014 r. \| \| Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego \| wyniki/gminy/view/121603 \| \| Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. \| ### CZYNNIKI GOSPODARCZE \| Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania. \| CEIG/UG Bobowa \| ### SFERA TECHNICZNA \| Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej. \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. \| \| Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. \| \| Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. \| ### SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA \| Liczba boisk przy szkołach \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. \| \| Liczba przedszkoli \| Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. \| ### SFERA ŚRODOWISKOWA \| Emisja zanieczyszczeń gazowych i pyłowych w Gminie Bobowa \| PGN dla Gminy Bobowa http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf \| \| Liczba budynków z wyrobami azbestowymi \| Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa do roku 2032 \| W celu wyznaczenia obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk obliczono wskaźnik koncentracji, odzwierciedlający liczbę negatywnych czynników (wskaźników cząstkowych), których wartość na danym obszarze przekracza średnią dla gminy. Następnie wszystkie obszary uszeregowano od największej koncentracji do najmniejszej liczby wskaźników i wybrano te obszary, które charakteryzują się największą liczbą tych wskaźników i nie przekraczają 30% liczby mieszkańców i 20% powierzchni gminy. Wyselekcjonowane obszary stanowią wstępną grupę obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk. W kolejnym kroku wstępna lista obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk została zweryfikowana pod kątem tego czy: - obszar ma szczególne znaczenie dla rozwoju lokalnego; - przewiduje się na nim realizację działań rewitalizacyjnych. Obszary, które nie spełniały powyższych założeń zostały wykluczane z grupy obszarów rewitalizacji i zastępowane kolejnymi o najwyższej liczbie wskaźników negatywnych, o ile spełniały one powyższe założenia i nie powodowały przekroczenia ograniczenia 30% liczby mieszkańców i 20% powierzchni gminy w obszarach rewitalizacji. Analizując poziom wskaźników zgodnie z art. 10 ustawy o rewitalizacji\(^{29}\) w ww. sferach obejmujących analizowane jednostki urbanistycznie, wyznaczono obszary zdegradowane, cechujące się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, na których „z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, gmina zamierza prowadzić rewitalizację.” ### 2. CHARAKTERYSTYKA GMINY #### 2.1. Położenie Gmina Bobowa położona jest w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, nad rzeką Biała Tarnowska, na trasie Tarnów – Nowy Sącz. Gmina zajmuje obszar 49,84 km², stanowi to 5,15% powierzchni powiatu gorlickiego. Gmina Bobowa składa się z 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Największą miejscowością jest Brzana, stanowi 17,76 % ogólnej powierzchni gminy. Natomiast najmniejszą jest Sędziszowa (6,8%). Tabela 29. Powierzchnia miejscowości Gminy Bobowa \| L.P. \| Miejscowości \| Powierzchnia [ha] \| % do ogółu \| \|------\|----------------\|-------------------\|------------\| \| 1. \| Bobowa \| 719,92 \| 14,43 \| \| 2. \| Brzana \| 885 \| 17,76 \| \| 3. \| Jankowa \| 684 \| 13,72 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 339 \| 6,8 \| \| 5. \| Siedliska \| 882 \| 17,7 \| \| 6. \| Stróżna \| 795 \| 15,95 \| \| 7. \| Wilczyska \| 680 \| 13,64 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 4984,92 \| 100 \| * Źródło: Urząd Miejski Bobowa Gmina Bobowa sąsiaduje z czterema gminami: Ciężkowice, Grybów, Korzenna, Łużna. --- \(^{29}\) Art. 10.1. Obszar, obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, [...] na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się, jako obszar rewitalizacji. Gmina Bobowa leży na szerokości geograficznej północnej 49,11 stopni i długości geograficznej wschodniej 20,57 stopni, około 280 m n.p.m. Tereny gminy zlokalizowane są na Pogórzu Rożnowskim, w dolinie rzeki Biała. Od południa Gmina Bobowa jest otoczona Górami Grybowskimi, od zachodu Podgórzem Ciężkowickim, natomiast od wschodu sąsiaduje z Obniżeniem Bużańsko-Bieckim, stanowiącym część Dolów Jasieńsko-Sanockich. Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne. 2.2. Demografia Liczba mieszkańców Gminy Bobowa wynosi 9822 mieszkańców z czego 49,3% stanowią kobiety, a 50,7% mężczyźni. Średni wiek mieszkańców wynosi 35,5 lat i jest znacznie mniejszy od średniego wieku mieszkańców województwa małopolskiego oraz znacznie mniejszy od średniego wieku mieszkańców całej Polski. Mieszkańcy Gminy Bobowa stanowią ok. 0,3 % mieszkańców województwa małopolskiego oraz 8,9 % ludności powiatu gorlickiego. W gminie na kilometr kwadratowy przypada 197 osób. Tabela 30. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa, stan 31.12.2015 r. \| L.P. \| Miejscowości \| Ludność \| % ogółu \| \|------\|----------------\|---------\|---------\| \| 1. \| Bobowa \| 3120 \| 31,77 \| \| 2. \| Brzana \| 1381 \| 14,06 \| \| 3. \| Jankowa \| 1095 \| 11,15 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 566 \| 5,76 \| \| 5. \| Siedliska \| 1596 \| 16,25 \| \| 6. \| Stróżna \| 950 \| 9,67 \| \| 7. \| Wilczyska \| 1114 \| 11,34 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 9822 \| 100 \| Źródło: Urząd Miejski w Bobowej Największą miejscowością gminy pod względem liczby mieszkańców jest miasto Bobowa. Jego mieszkańcy stanowią 31,77 % ludności gminy. Natomiast najmniejsza jest wieś Sędziszowa, której mieszkańcy stanowią zaledwie 5,76 % ogółu ludności w gminie. Tabela 31. Przyrost naturalny w Gminie Bobowa w 2011 -2014 roku \| Wyszczególnienie \| 2011 \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| \|------------------------\|------\|------\|------\|------\| \| Urodzenie \| 119 \| 133 \| 143 \| 126 \| \| Zgony \| 72 \| 64 \| 77 \| 66 \| \| Zgony niemowląt \| 2 \| 4 \| 1 \| 0 \| \| Przyrost naturalny \| 47 \| 69 \| 66 \| 60 \| Źródło: GUS, Bank Danych Lokalnych Gmina Bobowa ma dodatni przyrost naturalny wynoszący 60. Odpowiada to przyrostowi naturalnemu 6,3 na 1000 mieszkańców Gminy Bobowa. W 2014 roku urodziło się 126 dzieci. W 2014 roku zarejestrowano 81 zameldowań w ruchu wewnętrznym oraz 91 wymeldowań, w wyniku, czego saldo migracji wewnętrznych wynosi dla Gminy Bobowa -10. W tym samym roku zameldowano jedną osobę z zagranicy oraz zarejestrowano jedno wymeldowanie za granicę. W 2015 r. 61,0 % ogółu mieszkańców Gminy Bobowa stanowili mieszkańcy w wieku produkcyjnym (najwyższy odnotowany wskaźnik % w latach 2012 - 2015), 24,8% w wieku przedprodukcyjnym (spadek w stosunku do poprzednich analizowanych lat) i 14,2% w wieku poprodukcyjnym. Tabela 32. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku – Gmina Bobowa (2012 – 2015) \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\| \| w wieku przedprodukcyjnym \| 2452 \| 2435 \| 2423 \| 2408 \| \| w wieku produkcyjnym \| 5821 \| 5816 \| 5841 \| 5919 \| \| w wieku poprodukcyjnym \| 1291 \| 1312 \| 1349 \| 1380 \| % udział w ogólnej liczbie mieszkańców \| \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|-------------------------------\|------\|------\|------\|------\| \| w wieku przedprodukcyjnym \| 25,6 \| 25,5 \| 25,2 \| 24,8 \| \| w wieku produkcyjnym \| 60,9 \| 60,8 \| 60,8 \| 61 \| \| w wieku poprodukcyjnym \| 13,5 \| 13,7 \| 14 \| 14,2 \| Źródło: opracowano na podstawie danych z GUS, Bank Danych Lokalnych Powyższa analiza wskazuje, że społeczeństwo gminy zaczyna się starzeć. Zaobserwować można wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym i mniejszy odsetek ludności w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym. 2.3. Rynek pracy - bezrobocie Bezrobocie jest zjawiskiem polegającym na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i chcących pracować nie znajduje żadnego zatrudnienia. W Polsce, zgodnie z Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia, co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaoczny, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Cechą specyficzna polskiego bezrobocia jest stosunkowo niska aktywność bezrobotnych, zarejestrowanych jako osoby poszukujące pracy, w podejmowaniu wysiłków na rzecz szybkiego formalnego zatrudnienia. Ponadto osłabienie aktywności w tym obszarze wynika często ze zbyt małej różnicy między możliwym do uzyskania zarobkiem z tytułu legalnego zatrudnienia, a wysokością zasiłku dla bezrobotnych, przy jednoczesnej możliwości zatrudnienia „na czarno”. Zjawisko bezrobocia stanowi jeden z najtrudniejszych problemów społeczno-gospodarczych, pociągających za sobą negatywne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwale bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Tabela 33. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r. \| L.P. \| Miejscowości \| Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem \| Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy \| \|------\|----------------\|---------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1. \| Bobowa \| 121 \| 50 \| \| 2. \| Brzana \| 53 \| 31 \| \| 3. \| Jankowa \| 36 \| 16 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 25 \| 14 \| \| 5. \| Siedliska \| 82 \| 43 \| \| 6. \| Stróżna \| 33 \| 17 \| \| 7. \| Wilczyska \| 33 \| 15 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 383 \| 186 \| Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach W Gminie Bobowa osoby bezrobotne długotrwale stanowią 48,6% wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych gminy. Rysunek 13. Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem w Gminie Bobowa, stan na 31.12.2015 r. (Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Gorlicach) Największa liczba osób długotrwale bezrobotnych w Gminie Bobowa zamieszkuje w miejscowości Brzana, aż 58,50% osób pozostaje bez pracy dłużej niż 12 miesięcy. Równie wysoki poziom utrzymuje się w miejscowości Sędziszowa, tam bezrobotni długotrwałe stanowią 56,0% wszystkich bezrobotnych. 2.4. Gospodarka Gmina Bobowa ma charakter rolniczy. Większość gospodarstw to małe gospodarstwa o powierzchni do 5 ha. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy – 77% zaliczana jest do klasy IV a i b, a pozostałe 23% jest mozaiką innych klas. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew pszenicy i innych zbóż. Rolnicy również często zajmują się uprawą ziemniaków. Pomimo, że niemal każda rodzina posiada przynajmniej działkę, to dla większości mieszkańców gminy główne źródło utrzymania stanowi praca poza rolnictwem. Duży odsetek mieszkańców prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Stawia to Gminę Bobowa w rzędzie najprężniej działających pod tym względem gmin w powiecie gorlickim. Na terenie gminy działa 491 podmiotów gospodarczych (stan na 31.12.2015 r., dane Bank Danych Lokalnych). Najwięcej jest firm zatrudniających do 9 pracowników (466), od 10 do 49 pracowników jedynie 23 podmioty, natomiast zatrudniających od 50 do 249 pracowników tylko jedna firma oraz 1000 i więcej to również jeden podmiot gospodarczy. Do największych podmiotów gospodarczych na terenie Gminy Bobowa można zaliczyć następujące przedsiębiorstwa: - Piekarnia Bobowska, - Exor Sp. z o.o. - Dom Weselny Ostoja, - Budimet - Polfin, - Juhas – bis, - Usługi Budowlane Kipiel, - Sew – Bud, - Usługi Transportowe i Komunalne Szpila, - Stacja Paliw Szpila, - Firma Libropol, - Kwiatarnia GABI. Na terenie gminy działają głównie podmioty gospodarcze z sektora prywatnego. Dane te świadczą pozytywnie o rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy i wskazują na siłę potencjału sektora prywatnego gospodarki. Istotne jest również to, że jest to dalszy systematyczny wzrost w stosunku do lat poprzednich. Tabela 34. Zarejestrowane podmioty gospodarcze wg sektorów własnościowych w Gminie Bobowa \| Wyszczególnienie \| 2012 \| 2013 \| 2014 \| 2015 \| \|------------------\|------\|------\|------\|------\| \| sektor prywatny - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą \| 386 \| 395 \| 401 \| 395 \| \| sektor prywatny - spółki handlowe \| 5 \| 7 \| 8 \| 14 \| \|----------------------------------\|---\|---\|---\|----\| \| sektor prywatny - spółdzielnie \| 5 \| 5 \| 5 \| 5 \| \| sektor prywatny - fundacje \| 2 \| 2 \| 2 \| 2 \| \| sektor prywatny - stowarzyszenia i organizacje społeczne \| 21 \| 21 \| 21 \| 21 \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych: GUS – Bank Danych Lokalnych W Gminie Bobowa w 2015 roku osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą stanowiły 80,45% wszystkich zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w gminie. 2.5. Pomoc społeczna. Pomoc społeczna umożliwia przewyższenie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest także zapobieganie trudnym sytujom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Główne cele pomocy społecznej: - wsparcie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, doprowadzenie do ich życiowego usamodzielniania i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, - zapewnienie dochodu na poziomie interwencji socjalnej – dla osób nie posiadających dochodu lub o niskich dochodach, w wieku poprodukcyjnym i osobom niepełnosprawnym, - zapewnienie dochodu do wysokości poziomu interwencji socjalnej osobom i rodzinom o niskich dochodach, które wymagają okresowego wsparcia, - zapewnienie profesjonalnej pomocy rodzinom dotkniętym skutkami patologii społecznej, w tym przemocą w rodzinie, - integracja ze środowiskiem osób wykluczonych społecznie, - stworzenie sieci usług socjalnych adekwatnych do potrzeb w tym zakresie. Działaniami z zakresu pomocy społecznej w Gminie Bobowa zajmuje się Ośrodek Pomocy Społecznej. Ośrodek realizuje zadania własne gminy i zlecone gminie z zakresu: pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego, przeciwdziałania przemocy w rodzinie, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, pomocy materialnej dla uczniów. Pomocy udziela się w szczególności z powodu: - ubóstwa, - sierocztwa, - bezdomności, - bezrobocia, - niepełnosprawności, - długotrwałej lub ciężkiej choroby, - przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, które otrzymały w Rzeczpospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje: - osobie samotnej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 542 zł., - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. kwoty 456 zł. Tabela 35. Osoby korzystające z pomocy społecznej w miejscowościach Gminy Bobowa \| L.P. \| Miejscowości \| Osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej \| Osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności \| \|------\|----------------\|--------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------\| \| 1. \| Bobowa \| 257 \| 50 \| \| 2. \| Brzana \| 235 \| 28 \| \| 3. \| Jankowa \| 133 \| 15 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 61 \| 10 \| \| 5. \| Siedliska \| 189 \| 26 \| \| 6. \| Stróżna \| 145 \| 19 \| \| 7. \| Wilczyska \| 111 \| 17 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 1131 \| 165 \| Źródło: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej Na terenie Gminy Bobowa jest 1131 osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, w tym aż 165 z tytułu niepełnosprawności. 2.6. Infrastruktura 2.6.1. Sieć wodociągowa Na terenie Gminy Bobowa funkcjonuje wodociąg o długości 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy – 51,4 km. W ostatnich latach zaobserwowano wzrost ludności korzystającej z sieci. Gmina Bobowa jest średnio zwodociągowana. Dopiero 1/3 mieszkańców ma możliwość korzystania z sieci wodociągowej. Tabela 36. Sieć wodociągowa w Gminie Bobowa w 2013 roku \| Wyszczególnienie \| Jednostka miary \| 2013 \| \|-----------------------------------\|-----------------\|------\| \| Długość czynnej sieci rozdzielczej\| km \| 51,4 \| \| Połączenia prowadzące do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania \| szt. \| 790 \| \| Woda dostarczana gospodarstwom domowym \| dam³ \| 77,4 \| \| Ludność korzystająca z sieci wodociągowej \| osoba \| 3200 \| \| Zużycie wody w gospodarstwach domowych na 1 mieszkańca \| m³ \| 24,2 \| Źródło: Urząd Miejski w Bobowej Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacja uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. ### 2.6.2. Sieć kanalizacyjna Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 66,60 km wraz z przyłączami oraz 63,16 km bez przyłączy. Z kanalizacji korzysta 3056 osób i ich liczba z roku na rok wzrasta. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny oraz przez systemy indywidualne - przydomowe oczyszczalnie ścieków. Ujęte ścieki odprowadzane siecią kanalizacyjną lub przetransportowane przez tabor asenizacyjny trafiają do oczyszczalni ścieków w Siedliskach. Tabela 37. Sieć kanalizacyjna w Gminie Bobowa w 2013 roku \| Wyszczególnienie \| Jednostka miary \| 2013 \| \|------------------\|-----------------\|------\| \| Długość czynnej sieci kanalizacyjnej \| km \| 63,16 \| \| Połączenia prowadzące do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania \| szt. \| 756 \| \| Ścieki odprowadzone \| dam³ \| 108,4 \| \| Ludność korzystająca z sieci kanalizacyjnej \| osoba³ \| 3056 \| Źródło: Urząd Miejski w Bobowej Wszystkie ścieki bytowe z terenu gminy oczyszczane są w oczyszczalni w Siedliskach. Ogólny stan sieci można określić jako dobry. Większość do sieci budowane po 1997 roku. Oczyszczalnia ścieków w Siedliskach została zaprojektowana na przepustowość 720 m³/d oraz dla równoważnej liczby mieszkańców RLM 1560. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Biała Tarnowska w Bobowej. ### 2.6.3. Sieć gazowa Na terenie Gminy Bobowa znajduje się sieć gazownicza, której operatorem jest Polska Spółka Gazownictwa Sp. z.o.o., gaz dostarczany jest do następujących miejscowości: - Bobowa, - Brzana, - Jankowa, - Sędziszowa, - Siedliska, - Stróżna, - Wilczyska. Z sieci gazociągowej w Gminie Bobowa korzysta około 69% mieszkańców. Długość czynnej sieci gazowej na terenie gminy wynosi 123 762 km. Tabela 38. Sieć gazowa na terenie Gminy Bobowa w 2015 r. \| Wyszczególnienie \| Jednostka miary \| 2015 \| \|------------------------------------------------------\|-----------------\|------\| \| długość czynnej sieci \| m \| 123 762 \| \| czynne przyłącza \| szt. \| 1 408 \| \| odbiorcy gazu \| gosp. \| 1 435 \| \| odbiorcy gazu ogrzewający mieszkania gazem \| gosp. \| 711 \| \| zużycie gazu \| tys.m³ \| 717,0 \| Źródło: GUS – Bank Danych Lokalnych 2.7. Środowisko naturalne Gmina Bobowa nie posiada wielu obszarów chronionych, co nie oznacza, że nie ma zasobów przyrodniczych, które mogłyby ulec zniszczeniu i degradacji. Najważniejszym obszarem przyrodniczym jest dolina rzeki Biała. Największe zagrożenie dla tego terenu stanowi sąsiadująca nieopodal infrastruktura komunikacyjna, która prowadzi do fragmentacji cennych terenów, a hałas płoszy zwierzęta. Ukształtowanie terenu Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne, z piękną szatą roślinną. Znaczną część powierzchni Gminy Bobowa zajmują lasy a ich powierzchnia wynosi ok. 734 ha, z czego 84,9 ha znajduje się w granicach samego miasta Bobowa. Gmina położona jest w piętrze klimatycznym umiarkowanie ciepłym (klimat podgórski o dużym nasłonecznieniu). Wyróżniającą cechą jest silne przewietrzanie, zarówno grzbietów, jak i dolin. Pogórze sięga 450–550 m.n.p.m. porastane przez wielogatunkowe lasy liściaste. Dominują w nich buki, jawory, graby, świerki, jodły, będące pozostałością dawnych puszczy karpackich. Nad rzekami zachowały się częściowo lasy łęgowe wierzbowo-topolowe oraz wiązowe. Znaczny udział w piętrze pogórza mają na wpół naturalne zbiorowiska łąkowe. Stan wód powierzchniowych i podziemnych Największym ciekiem wodnym na terenie gminy jest rzeka Biała Tarnowska oraz jej dopływy. Doliny Białej Tarnowskiej jest obszarem niezwykle cennym przyrodniczo ze względu na zachowane jeszcze bogactwo gatunkowe roślin i zwierząt. Jest korytarzem ekologicznym zarówno dla migrujących ryb, jak również zwierząt lądowych. Charakterystyczną cechą dla tego obszaru, wynikającą przede wszystkim z ukształtowania terenu, są wezbrania w okresie wiosennych roztopów, letnich opadów, grudniowych deszczów. Na terenie gminy brak jest naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych. W Gminie Bobowa zasoby wód podziemnych są niewielkie. Zbiorniki wód podziemnych o znaczeniu użytkowym występują w utworach czwartorzędowych, trzeciorzędowych oraz mezozoicznym. Na terenie gminy znajduje się fragment głównego zbiornika wód podziemnych. Występuje on w utworach czwartorzędowych i ma porowy charakter ośrodka. Zbiornik ten związany jest z doliną rzeczną rzeki Biała oraz kopalnym stanem tej doliny. Jego zasoby dyspozycyjne szacowane są na 7 tys. m³/d, natomiast głębokość ujęć wynosi 6 m. Zbiornik wykorzystywany jest powszechnie do zaopatrywania w wodę indywidualnych gospodarstw, cechuje się wysokimi wahaniami poziomu wody nawiązującymi do przebiegu opadów. Głowe problemy w zakresie ochrony wód podziemnych i powierzchniowych w Gminie Bobowa to: - niepełny stopień skanalizowania na obszarach wiejskich gminy, - niewłaściwie prowadzoną gospodarkę rolną (problem nawożenia upraw i stosowania środków ochrony roślin), - punktowe (rzuty ścieków, nieszczelne zbiorniki na nieczystości płynne) i obszarowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych stanowiące głównie zanieczyszczenia spływające z pól, szczególnie w okresach po nawożeniu gruntów rolnych, - odprowadzanie do wód i do ziemi nieoczyszczonych ścieków komunalnych w ilościach zagrażających jakości wód powierzchniowych i podziemnych, ze względu na brak infrastruktury kanalizacyjnej (nieszczelne szamba, niewłaściwie eksploatowane przydomowe oczyszczalnie ścieków), - za względu na wody podziemne – niedostateczna sanacja obszarów wiejskich i rekreacyjnych, zanieczyszczenia za źródeł rolniczych, nadmierne rozdysponowanie zasobów; Badania jakości wody na terenie gminy wykonane przez Państwowy Instytut Geologiczny na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, wykazały że stan jakościowy wód jest dobry. Również wody przeznaczone do spożycia spełniają wymagania. Stan powietrza Źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie gminy są: paleniska domowe, kotłownie lokalne, źródła gospodarcze oraz pojazdy mechaniczne. Szkodliwymi substancjami pochodzenia antropogenicznego najczęściej emitowanymi do powietrza są przede wszystkim: tlenek siarki, tlenek węgla, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, benzo-a-piren, sadza, kadm oraz drobne pyły powstające w wyniku spalania węgla, oleju opałowego oraz materiałów pędnych. Ze względu na ilości emitowanych zanieczyszczeń, szacuje się, że w gminie emisja antropogeniczna jest jednym z głównych zagrożeń dla warunków życia i zdrowia człowieka oraz środowiska. Dla terenów wiejskich jej uciążliwość wynika głównie z rozproszenia źródeł emisji (emisja niska z palenisk domowych). Ze względu na koncentrację ośrodków przemysłowo – usługowych na terenie miasta obszary te są w największym stopniu narażone na skutki emisji antropogenicznej (przemysłowej, niskiej i komunikacyjnej). Ze względu na brak stacji pomiaru zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Bobowa, stan czystości powietrza gminy w 2015 roku został przedstawiony na tle całego województwa małopolskiego. W rocznej ocenie jakości powietrza przyjęto wartości kryterialne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. W sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z dnia 18 września 2012 r., poz. 1031) w zakresie: SO₂, NO₂, NO₃, CO, C₆H₆, O₃, pyłu PM10, pyłu PM2,5 zawartości ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 zgodne z podanymi w dyrektywach 2008/50/WE i 2004/107/WE. Ocena jakości powietrza w odniesieniu do ozonu, pod kątem ochrony zdrowia jak również roślin, opiera się na dwóch wartościach kryterialnych, którymi są: poziom docelowy oraz poziom celu długoterminowego. W rezultacie, dla ozonu dokonuje się podwójnej klasyfikacji stref (ochrona zdrowia), biorąc pod uwagę poziom docelowego ozonu (klasy a i C) oraz poziom celu długoterminowego (klasy D1 i D2). Na obszarze powiatu gorlickiego znajduje się dwie stacje pomiaru zanieczyszczeń powietrza, usytuowane w Gorlicach przy ul. Krasińskiego oraz miejscowości Szymbark. W stacji w Gorlicach mierzony jest poziom BAP_PM10 - benzo(a)piren w PM10 oraz PM10 - Pył zawieszony PM10. Pomiarzy mierzone metodą manualną. W 2015 roku na stanowisku pomiarowym w Gorlicach nie stwierdzono poziomu alarmowego. Wartości średnioroczne stężenia pyłu zawieszonego PM10 wyniosło 30,0 ug/m³, co stanowi 75% wartości dopuszczalnej. Stężenie to obniżyło się w porównaniu do poprzedniego roku o 0,8 ug/m³, gdyż w 2014 r. wartości średniodobowe (50 ug/m³) zostały przekroczone dla 37 dni. Natomiast na stanowisku pomiarowym w Szymbarku stosuje się automatyczną metodę pomiaru, względem poziomów zanieczyszczenia tlenkiem azotu (NO), dwutlenkiem azotu (NO₂), tlenkami azotu (NOₓ), Ozonem (O₃) i dwutlenkiem siarki (SO₂). W 2015 roku pomiar nie wykazał przekroczenia średnich dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. Stan gleb Tereny gminy charakteryzują się występowaniem średnich pod względem bonitacyjnym gleby – mady, piaszczyste i piaszczysto – żwirowe, jak również dłuższym okresem wegetacji. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy (77%) zalicza się do klasy IV a i b, a pozostałe 23 % jest mozaiką innych klas. Jakość gleb warunkuje sposób wykorzystywania gruntów. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew zbóż. Rolnicy często decydują się również na uprawę ziemniaków. Jednak zbierane plony wykorzystywane są na potrzeby własne rolników. Na ilość uzyskiwanych plonów mają wpływ głównie słabsze gleby oraz warunki klimatyczne, ukształtowanie terenu i powiązane z tym stosunki wodne. --- 3. WYZNACZANIE OBSZRÓW KRYZYSOWYCH DO DIAGNOZY W GMINIE BOBOWA Na potrzeby analizy czynników określających stan kryzysowy, do zdiagnozowania przyjęto miejscowości jako jednostki administracyjne umożliwiające porównanie wewnątrzgminnego stopnia zróżnicowania poszczególnych wskaźników degradacji. 3.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary Obszar gminy cechuje skupienie zabudowy wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Układ ten jest kontynuacją historycznych układów ulicowych, charakterystycznych również dla gmin sąsiednich. Przeważają budynki typu zabudowy jednorodzinnej. Gmina Bobowa obejmuje 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Tabela 39. Powierzchnia i ludność miejscowości Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015 r.) \| L.P. \| Miejscowość \| Liczba mieszkańców \| % do ogółu \| Powierzchnia (ha) \| % do ogółu \| \|------\|---------------\|--------------------\|------------\|-------------------\|------------\| \| 1. \| Bobowa \| 3120 \| 35,37 \| 719,92 \| 14,43 \| \| 2. \| Brzana \| 1381 \| 15,66 \| 885 \| 17,76 \| \| 3. \| Jankowa \| 1095 \| 12,42 \| 684 \| 13,72 \| \| 4. \| Sędziszowa \| 566 \| 6,42 \| 339 \| 6,8 \| \| 5. \| Siedliska \| 1596 \| 18,1 \| 882 \| 17,7 \| \| 6. \| Stróżna \| 950 \| 10,77 \| 795 \| 15,95 \| \| 7. \| Wilczyska \| 1114 \| 1,26 \| 680 \| 13,64 \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 9822 \| 100 \| 4984,92 \| 100 \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Urzędu Miejskiej w Bobowej Charakter powiązań układów przestrzennych w strukturze sieci osadniczej jest jednym z podstawowych czynników generujących rozwój poszczególnych elementów tej struktury. Dla Gminy Bobowa czynnikiem najbardziej generującym możliwości rozwojowe gminy jest sąsiedztwo miasta Gorlice i wynikający stąd szeroki zakres powiązań. Dominującym ośrodkiem w obszarze gminy jest miejscowość Bobowa, w której dominuje zwarta zabudowa i którą zamieszkuje ponad 31% ogółu mieszkańców gminy. W pozostałych miejscowościach daje się zauważyć wyraźną tendencję do rozpraszania zabudowy, zwłaszcza we wschodniej części. Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż osłabia zwartość kompleksów rolnych, degradując dodatkowo charakterystyczny i malowniczy krajobraz gminy o urozmaiconej rzeźbie terenów. Możliwości rozwojowe budownictwa mieszkaniowego w gminie są bardzo korzystne. Sprzyjają temu dobre warunki fizjograficzne i postępujący rozwój infrastruktury technicznej w zakresie uzbrojenia terenów budowlanych. Ważnym elementem generującym rozwój gminy jest dostępność do traktatów komunikacyjnych. Sieć drogowa na terenie Gminy Bobowa jest stosunkowo dobrze rozwinięta. Komunikację gminy stanowią: drogi wojewódzkie nr 977 i 981 oraz drogi powiatowe i gminne. Drogi wojewódzkie są ważnym korytarzem transportowym o kierunku północ – południe, które zapewniają dostęp bezpośrednio z kierunku północnego do miejscowości uzdrowiskowych oraz przejścia granicznego. Ponadto gmina posiada bardzo dobre połączenie kolejowe z Nowym Sączem i Tarnowem, jak również autobusowe z miastem Gorlice i Nowym Sączem. Gmina Bobowa posiada znaczące walory turystyczne. Gmina przyciąga turystów poszukujących terenów idealnych dla rekreacji. Gmina bogata jest w wiele zabytków, dlatego też jest często zwiedzana przez miłośników historii. W Gminie Bobowa znajdziemy wiele zabytków m.in. - Rynek miasta Bobowa z fontanną, na której usytuowana jest „Zosia Koronczarka” - dwa kościoły p.w. Wszystkich Świętych oraz zabytkowy kościół p.w. Św. Zofii z II połowy XV w. W Bobowej, - Synagoga usytuowana w ścisłym centrum miasta oraz odsuniętym na granicach miasta cmentarzu żydowskim, na którym spoczywa cadyk, - Dwór Długoszowskich w Bobowej, który został przeznaczony na Szkołę muzyczną i stopnia, - Kasztel Obronnny w Jeżowie drewniano – murowany utrzymany w gotycko – renesansowym stylu, zachowany w bardzo dobrym stanie, - Kościół parafialny św. Stanisława w Wilczyskach, który zbudowano w XVII w. Gruntowny remont świątyni miał miejsce w XVIII w., z tego okresu pochodzi także dobudowana kaplica. Wnętrze nakryto stropami płaskimi z fasetami. Otwór tęczowy zwieńczony jest łukiem o wykroju w tzw. ośli grzbiet, na belce tęczowej znajduje się barokowy krucyfiks. Najstarszym zabytkiem wyposażenia jest gotycka chrzcielnica kamienna z 1486 r. Ołtarz główny regencyjny z obrazem św. Stanisława Biskupa z przeł. XVIII i XIX w. Kościół wchodzi w skład Szlaku Architektury drewnianej w Małopolsce, - Kościół p.w. Świętego Mikołaja w Siedliskach pochodzącego z przełomu XIV – XV w. Kościół zbudowany głównie z kamienia. Budowla jednonawowa na rzucie prostokątnym. Prawdopodobnie zbudowana w stylu gotyckim, ale w wyniku licznych przeróbek zatraciła swoje cechy stylowe. W Gminie Bobowa, co roku organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Koronki Klockowej. Festiwal to nie tylko okazja do międzynarodowych spotkań koronczarek, ale także możliwość obejrzenia poszczególnych ekspozycji narodowych i pokonkursowej wystawy nagrodzonych prac w Ogólnopolskim Konkursie Koronek Klockowych. Festiwalowi towarzyszy pokaz mody i warsztaty nauki wyrabiania koronek. Obszar ten jest na tyle ciekawy, że może zainteresować krajoznawców i miłośników przyrody, ludzi szukających krótkiego wypoczynku w spokoju i ciszy. 4. IDENTYFIKACJA ZRÓŻNICOWANIA WEWNĄTRZGMINNEGO Dla wyznaczonych obszarów przeprowadzono diagnozę wskaźników opisujących negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. Dla każdego badanego wskaźnika ustalono wskaźnik syntetyczny degradacji (dana referencyjna). Zasadniczo daną referencyjną jest średnia dla gminy. Jednostki administracyjne (miejscowości), dla których wskaźnik syntetyczny będzie gorszy niż średnia dla gminy może być potencjalnie uznany za obszar zdegradowany, pod warunkiem występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1. gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, 2. środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, 3. przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań administracyjnych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, 4. technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. 4.1. Wskaźniki zjawisk negatywnych KATEGORIA: SFERA SPOŁECZNA - Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowań, a liczbą wymeldowań pomnożony przez 100, i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(\text{Lzam} - \text{Lwym}) \times 100}{\text{Lmg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowań w miejscowości, a liczbą wymeldowań w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Lzam} - \text{Lwym}) \times 100}{\text{Lmm}} \] Tabela 40. Demografia – wskaźnik: saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|----------------\|--------------------------------------\| \| Bobowa \| -0,04 \| \| Brzana \| -0,01 \| \| Jankowa \| -0,02 \| \| Sędziszowa \| 0,02 \| \| Siedliska \| 0,07 \| \| Stróżna \| 0 \| \| Wilczyska \| -0,01 \| \| GMINA OGÓŁEM \| -0,03 \| - Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym gminy i liczby osób w wieku produkcyjnym gminy, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lopop}}{\text{Lopp}} \times 100\% \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym miejscowości i liczby osób w wieku produkcyjnym miejscowości, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \left( \frac{\text{Lopop}}{\text{Loprs}} \right) \times 100\% \] Tabela 41. Demografia – wskaźnik: ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 10% \| \| Brzana \| 20% \| \| Jankowa \| 19,5% \| \| Sędziszowa \| 23,7% \| \| Siedliska \| 23% \| \| Stróżna \| 24,5% \| \| Wilczyska \| 18% \| \| GMINA OGÓŁEM \| 21% \| – Mediana wieku - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., Tabela 42. Kategoria demografia – wskaźnik: mediana wieku, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 35,9 \| \| Brzana \| 34,4 \| \| Jankowa \| 34,3 \| \| Sędziszowa \| 36,7 \| \| Siedliska \| 36,6 \| \| Stróżna \| 35,09 \| \| Wilczyska \| 34,08 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 35,5 \| – Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz różnicy między liczbą urodzeń żywych w gminie, a liczbą zgonów w gminie pomnożony przez 100, \[ \text{Wsk.deg.} = \left( \frac{\text{Lużg} - \text{Lzg}}{100} \right) \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz różnicy między liczbą urodzeń żywych w miejscowości, a liczbą zgonów w miejscowości pomnożony przez 100 i liczbą mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Lużm} - \text{Lzm})}{100} \] Tabela 43. Demografia – wskaźnik: przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Miejscowość \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|---------------------------------\|-------------\|-------------------------------------\| \| \| Bobowa \| 0,23 \| \| \| Brzana \| 0,1 \| \| \| Jankowa \| 0,08 \| \| \| Sędziszowa \| 0 \| \| \| Siedliska \| 0,07 \| \| \| Stróżna \| 0,06 \| \| \| Wilczyska \| -0,02 \| \| \| GMINA OGÓŁEM\| 0,52 \| RYNEK PRACY Dla zobrazowania negatywnego zjawiska związanego z bezrobociem, analizie poddano podstawowe kategorie wpływające na poziom bezrobocia w gminie: – Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem - dane źródłowe: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gmin: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy i liczby osób bezrobotnych ogółem w gminie, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lob}}{\text{Lbmg}} \times 100\% \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy w miejscowości i liczby bezrobotnych ogółem w miejscowości, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lobm}}{\text{Lbm}} \times 100\% \] Tabela 44. Rynek pracy – wskaźnik: liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowość \| Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem \| Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|-------------\|--------------------------------------------\|--------------------------------------------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 121 \| 62 \| 51,24 % \| \| Brzana \| 53 \| 25 \| 47,17 % \| \| \| Miejscowość \| Liczba bezrobotnych \| Liczba ludności w wieku produkcyjnym \| Udział bezrobotnych \| \|---\|-----------------\|---------------------\|--------------------------------------\|---------------------\| \| 3 \| Jankowa \| 36 \| 16 \| 44,4 % \| \| 4 \| Sędziszowa \| 25 \| 11 \| 44,0 % \| \| 5 \| Siedliska \| 82 \| 43 \| 52,4 % \| \| 6 \| Stróżna \| 33 \| 17 \| 51,5 % \| \| 7 \| Wilczyska \| 33 \| 15 \| 45,5 % \| \| \| GMINA OGÓŁEM \| 383 \| 189 \| 48,6 % \| Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym w gminie oraz liczby 100% \[ Wsk.deg. = \frac{Lob}{Lowp} \times 100\% \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania oraz liczby 100% \[ Wska.deg.miej. = \frac{Lob}{Lowp} \times 100\% \] Tabela 45. Rynek pracy – wskaźnik: udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|--------------------------------------\| \| Bobowa \| 5,96 \| \| Brzana \| 5,79 \| \| Jankowa \| 5,16 \| \| Sędziszowa \| 5,78 \| \| Siedliska \| 8,07 \| \| Stróżna \| 5,63 \| \| Wilczyska \| 4,62 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 5,89 \| POMOC SPOŁECZNA Dla zobrazowania negatywnego zjawiska związanego z ubóstwem, analizie poddano dane związane z liczbą osób, które zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej są uprawnione do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego: - Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lz100)}{Lmg} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(Lz100)}{Lmm} \] Tabela 46. Pomoc społeczna – wskaźnik: liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|----------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 8,23 \| \| Brzana \| 17,01 \| \| Jankowa \| 12,14 \| \| Sędziszowa \| 10,77 \| \| Siedliska \| 11,84 \| \| Stróżna \| 15,26 \| \| Wilczyska \| 9,96 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 11,51 \| - Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lz100)}{Lmg} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz100)/Lmm Tabela 47. Pomoc społeczna – wskaźnik: korzystający ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| \|---------------------------------------------------------------\| \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|---------------\|-------------------------------------\| \| 1 Bobowa \| 1,68 \| \| 2 Brzana \| 2,02 \| \| 3 Jankowa \| 1,36 \| \| 4 Sedziszowa \| 1,76 \| \| 5 Siedliska \| 1,62 \| \| 6 Stróżna \| 2 \| \| 7 Wilczyska \| 1,52 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 1,67 \| – Wyniki egzaminów 6-klasisty - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. Tabela 48. Kategoria edukacja – wskaźnik: wyniki egzaminów 6-klasisty, stan na 31.12.2015 r. \| Wyniki egzaminów 6-klasisty \| \|-----------------------------\| \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|---------------\|-------------------------------------\| \| 1 Bobowa \| 63,93 % \| \| 2 Brzana \| 63,40 % \| \| 3 Jankowa \| 64,00 % \| \| 4 Sedziszowa \| 78,36 % \| \| 5 Siedliska \| 75,80 % \| \| 6 Stróżna \| 70,63 % \| \| 7 Wilczyska \| 75,00 % \| \| GMINA OGÓŁEM \| 70,16 \| – Liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Komenda Policji w Gorlicach, stan na 31.12.2014 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby przestępstw i wykroczeń w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lpwg \times 100)}{Lmg} \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby przestępstw i wykroczeń w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{(Lzpg \times 100)}{Lms} \] Tabela 49. Bezpieczeństwo publiczne – wskaźnik liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|----------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 0,66 \| \| Brzana \| 0,29 \| \| Jankowa \| 0,09 \| \| Sędziszowa \| 0,17 \| \| Siedliska \| 0,31 \| \| Stróżna \| 0,63 \| \| Wilczyska \| 0,62 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 0,45 \| - Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby organizacji pozarządowych w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lop} \times 100}{\text{Lmg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby organizacji pozarządowych w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{\text{Lopm} \times 100}{\text{lms}} \] Tabela 50. Integracja społeczna – liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2014 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|----------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 0,29 \| \| Brzana \| 0,44 \| \| Jankowa \| 0,37 \| \| Sędziszowa \| 1,06 \| \| Siedliska \| 0,13 \| \| Stróżna \| 0,53 \| \| Wilczyska \| 0,27 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 0,32 \| - Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2014 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu udziału osób w głosowaniu podzielony przez liczbę wyborców i liczby 100 Wsk.deg. = (Log/Lwyb) * 100 - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu udziału osób w głosowaniu w miejscowości podzielony przez liczbę wyborców w miejscowości i liczby 100 Wska.deg.miej. = (Logm/Lwybm) * 100 Tabela 51. Integracja społeczna – wskaźnik: frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego, stan na 31.12.2014 r. \| Miejscowości \| Liczba wyborców \| Udział w głosowaniu \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-----------------\|---------------------\|--------------------------------------\| \| Bobowa \| 2362 \| 1231 \| 52,11 % \| \| Brzana \| 965 \| 364 \| 37,72 % \| \| Jankowa \| 798 \| 406 \| 50,87 % \| \| Sędziszowa \| 439 \| 213 \| 34,72 % \| \| Siedliska \| 1201 \| 417 \| 48,52 % \| \| Stróżna \| 703 \| 329 \| 46,8 % \| \| Wilczyska \| 817 \| 413 \| 50,55 % \| \| GMINA OGÓŁEM \| 7285 \| 3373 \| 46,3 % \| KATEGORIA: SFERA GOSPODARCZA - Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Gminy w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lzpg100)}{Lmg} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{(lzpg100)}{lms} \] Tabela 52. Podmioty gospodarcze – wskaźnik: liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|--------------------------------------\| \| Bobowa \| 0,41 \| \| Miejscowość \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 69% \| \| Brzana \| 1% \| \| Jankowa \| 40% \| \| Sędziszowa \| 0% \| \| Siedliska \| 41% \| \| Stróżna \| 10% \| \| Wilczyska \| 22% \| \| GMINA OGÓŁEM \| 25% \| KATEGORIA: SFERA TECHNICZNA - Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej - dane źródłowe: Urząd Gminy w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodociągowej pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(\text{Losw} \times 100\%)}{\text{Lmg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodociągowej miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Losw} \times 100\%)}{\text{Lms}} \] Tabela 53. Sfera techniczna – wskaźnik: odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej, stan na 31.12.2015 r. - Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kanalizacyjnej pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców gminy Wsk.deg. = (Losk100%)/Lmg - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kanalizacyjnej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.= (Losk100%)/Lmm Tabela 54. Wskaźnik: odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 80% \| \| Brzana \| 21% \| \| Jankowa \| 19% \| \| Sędziszowa \| 26% \| \| Siedliska \| 46% \| \| Stróżna \| 0% \| \| Wilczyska \| 28% \| \| GMINA OGÓŁEM \| 31% \| Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków pomnożony przez 100% i liczby budynków w gminie Wsk.deg. = (Losk100%)/Lmg - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby liczby budynków miejscowości Wsk.deg.miej.= (Losk100%)/Lmm Tabela 55. Wskaźnik :liczba budynków ,wybudowanych przed 1989r. stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 75,90% \| \| Brzana \| 74,41% \| \| Jankowa \| 77,08% \| \| Sędziszowa \| 80,57% \| \| Siedliska \| 79,92% \| \| Stróżna \| 72,00% \| \| Wilczyska \| 77,10% \| \| GMINA OGÓŁEM \| 74,57% \| KATEGORIA: SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA - Liczba boisk przy szkołach - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji (referencyjnego): Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w gminie pomnożony przez 1000 i liczby uczniów gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lb} \times 1000}{\text{Lug}} \] - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby uczniów miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lb} \times 1000}{\text{Lus}} \] Tabela 56. Wskaźnik - Liczba boisk przy szkołach, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|----------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 1,8 \| \| Brzana \| 5,3 \| \| Jankowa \| 13,8 \| \| Sedziszowa \| 31,25 \| \| Siedliska \| 7,6 \| \| Stróżna \| 27,3 \| \| Wilczyska \| 21,7 \| \| GMINA OGÓŁEM \| 7,9 \| - Liczba przedszkoli - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji (referencyjnego): Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w gminie pomnożony przez 1000 i liczby dzieci w wieku przedszkolnym gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lpsz} \times 1000}{\text{Ld}} \] - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby dzieci w wieku przedszkolnym gminy \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lpsz} \times 1000}{\text{Ld}} \] Tabela 57. Wskaźnik – liczba przedszkoli, stan na 31.12.2015 r. \| Miejscowości \| Wskaźnik degradacji dla miejscowości \| \|--------------\|-------------------------------------\| \| Bobowa \| 20 \| \| Brzana \| 0 \| \| Jankowa \| 0 \| \| Sędziszowa \| 0 \| \| Siedliska \| 0 \| \| Stróżna \| 0 \| \| Wilczyska \| 27,6 \| GMINA OGÓŁEM \| 23,8 \| --- KATEGORIA: SFERA ŚRODOWISKOWA JAKOŚĆ POWIETRZA W GMINIE BOBOWA Problem środowiskowy związany z niską emisją dotyczy wszystkich miejscowości w Gminie Bobowa, i spowodowana jest główne spalaniem węgla kamiennego w niskosprawnych, indywidualnych źródłach ciepła. Ocena jakości powietrza atmosferycznego na terenie województwa małopolskiego oraz Gminy Bobowa, przeprowadzona została w oparciu o dane z „Oceny jakości powietrza w województwie małopolskim w 2013 rok” – WIOŚ w Krakowie (2014) oraz „Programu Ochrony Powietrza dla województwa małopolskiego- Małopolska 2023 – w zdrowej atmosferze”, Kraków 2013. Największa wartość emisji CO2 w roku bazowym 2013 na terenie Gminy Bobowa, spowodowana była spalaniem paliw w sektorze mieszkaniowym (przeszło 58%) i w transporcie (przeszło 28%). Duży udział w emisji CO2 w Gminie Bobowa ma zużycie energii elektrycznej (przeszło 35%) oraz spalanie benzyny oraz oleju napędowego w pojazdach silnikowych, które spowodowało ok. 24% całkowitej emisji CO2. Paliwem, które powoduje największe zanieczyszczenie powietrza (niską emisję) w Gminie Bobowa jest węgiel kamienny. Jego udział w emisji SO2, CO, pyłów zawieszonych oraz benzo(α)pirenu wynosi blisko 100%. W odniesieniu do emisji NOx, udział węgla kamiennego wynosi ok.78%, a udział gazu ziemnego to przeszło 20%. Analizując zanieczyszczenia powietrza na terenie Gminy Bobowa, stwierdzić należy, iż największymi zanieczyszczeniami powietrza są tu pyły PM10 i PM2,5 oraz benzo(α)pirenu będące wynikiem spalania paliw stałych w indywidualnych systemach ogrzewania oraz emisją liniową, fakt ten potwierdza analiza oceny stanu aktualnego zasobów mieszkaniowych w gminie przeprowadzona na potrzebę sporządzenia Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Bobowa[^30] (2015r.). W Gminie Bobowa stwierdza się, duży udział budynków mieszkalnych o złym stanie technicznym oraz niskim stopniu termomodernizacji. Szacuje się, iż spośród budynków mieszkaniowych na terenie gminy, ok. 15% zostało wybudowanych po 2000 roku, ok. 25% zostało wybudowanych w latach 1992-1999, ok.40% budynków zostało wybudowanych w latach 1985-1992, oraz ok. 20% budynków zostało wybudowanych przed 1985 rokiem. Spośród budynków wybudowanych wg. starych norm tylko ok. 25% budynków zostało poddane termomodernizacji w zakresie poprawy izolacyjności budynku. Jedna [^30]: [http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf](http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf) czwarta budynków nie została poddana żadnym zabiegom termomodernizacyjnym. Nadal duży odsetek budynków zaopatrywanych jest w energię cieplną z niskosprawnych systemów grzewczych opartych o paliwa wysokoemisyjne (ponad 60%). WYROBY AZBESTOWE WYSTĘPUJĄCE NA TERENIE GMINY BOBOWA Ze względu na swoją niezniszczalność oraz specyficzne właściwości azbest wprowadzony do środowiska otaczającego człowieka utrzymuje się w nim przez czas nieokreślony. Chorobotwórcze działanie azbestu powstaje w wyniku wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Inwentaryzację wyrobów azbestowych na terenie gminy Bobowa przeprowadzono w lipcu i sierpniu 2012 r. spis danych dokonano zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. z 2010 r. Nr 162, poz. 1089) - „INFORMACJA O WYROBACH ZAWIERAJĄCYCH AZBEST”. W wyniku inwentaryzacji stwierdzono, że głównie użytkowanym wyrobem zawierającym azbest na terenie gminy Bobowa są wyroby azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie, do których należą: - płyty płaskie (karo), - płyty azbestowo-cementowe faliste. Wyroby te używane są, jako materiał do pokrycia domów, zabudowań gospodarskich (stodół, stajni, szop) oraz zabudowań gospodarczych (garaże, magazyny, warsztaty itp.). Liczba budynków pokrytych eternitem - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2012r., metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków pokrytych azbestem w gminie \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Losk} \times 100\%}{\text{Lbg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby budynków miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Losk} \times 100\%}{\text{Lmm}} \] --- 31 Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa 5. WYNIKI DELIMITACJI I WSKAŹNIKI OBSZARÓW DO REWITALIZACJI O obszarze problemowym możemy mówić w sytuacji, gdy na danym terenie stan kryzysowy występuje nie tylko w odniesieniu do sfery architektoniczno-administracyjnej czy przestrzennej danego obszaru, lecz związany jest przede wszystkim ze sferą gospodarczą i społeczną, warunkującą funkcjonalność terenu. Podstawowym kryterium wyznaczenia obszaru, jako "kryzysowego" i wskazania go do działań z zakresu rewitalizacji powinien być fakt, iż sytuacja zastana jest tam gorsza niż średnia dla danego obszaru. W rozdziale zaprezentowano wyniki analizy porównawczej obszarów problemowych. Porównania dokonano przede wszystkim w oparciu o wskaźniki określone w ustawie o rewitalizacji. Kolejne tabele prezentują zbiorcze porównanie obszarów we wszystkich sferach. Dla każdej z kategorii wskaźników ustalono wartość progową, która kwalifikowałaby dany współczynnik jako problematyczny lub wymagający interwencji, a tym samym wskazujący jednostkę do zawarcia w planie rewitalizacji. Otrzymane wskaźniki w poszczególnych jednostkach administracyjnych zestawiono w table w podsumowujące każdą ze sfer. W większości badanych wskaźników otrzymana wartość świadczy o sytuacji gorszej niż średnia w gminie, jednak w niektórych przyjętych wskaźnikach wartość świadczy o sytuacji lepszej niż średnia, zatem w tych przypadkach za odchylenie od normy uznawane były wartości poniżej średniej. Każdy z analizowanych wskaźników, w którym występują nieprawidłowości, zaznaczono kolorem szarym. W celu obliczenia wyniku końcowego zestawiono wszystkie dane w zbiorczej tabeli wynikowej dla sfery społecznej oraz zbiorczej tabeli wynikowej dla pozostałych sfer. 5.1. Analiza porównawcza 5.1.1. SFERA SPOŁECZNA DEMOGRAFIA Ze względu na wyraźny proces starzenia się społeczeństwa w Gminie Bobowa widoczny na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015) spadek liczby osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym oraz wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym, problemy demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa zostały poddane analizie poprzez trzy wskaźniki z tej dziedziny: - Saldo migracji na pobyt stały – stanowi obok przyrostu naturalnego jeden z najważniejszych czynników kształtujących liczbę ludności. Migracje (szczególnie zagraniczne) stanowią jeden z najważniejszych (po liczbie urodzeń i zgonów) czynników kształtujących liczbę ludności na danym obszarze. - W analizowanych miejscowościach tylko 3 miejscowości w Gminie Bobowa charakteryzują się dodatnim saldem migracji. Są to miejscowości: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna. - Przyrost naturalny – Wskaźnik o wartości wyższej od 0 oznacza, że w badanym okresie liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów (odatni przyrost naturalny). Wskaźnik o wartości mniejszej od 0 oznacza ujemny przyrost naturalny (inaczej – ubytek naturalny). W przypadku obszarów rozwiniętych, borykających się z problemem starzenia się społeczeństw, dodatni przyrost naturalny jest pożądanym zjawiskiem, a ujemny – niekorzystnym. W Gminie Bobowa tylko w 1 miejscowości obserwujemy ujemny przyrost naturalny tj. w Wilczyskach. - Stosunek ludności w wieku poprodukcyjnym do w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym - wskaźnik ten potwierdza niekorzystne zjawisko starzenia się społeczeństwa w 3 miejscowościach: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna mają niekorzystny wskaźnik, niż dana referencyjna dla całej gminy. - Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granicę wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa (obszary rozwinięte, gdzie obserwuje się niską dzietność i długie trwanie życia). Niekorzystnie zjawisko powyżej wartości średniej dla gminy występuje w 3 miejscowościach: Bobowej, Sędziszowej i Siedliskach. \| Wskaźnik porównawczy \| Jednostka urbanistyczna \| Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania \| Mediana wieku\(^{32}\) \| Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| SUMA \| \|----------------------\|-------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|------\| \| Bobowa \| -0,04 \| 1 \| 10% \| 35,9 \| 0,23 \| 1 \| \| Brzana \| -0,01 \| 0 \| 20% \| 34,4 \| 0,1 \| 1 \| \| Jankowa \| -0,02 \| 0 \| 19,5% \| 34,3 \| 0,08 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 0,02 \| 0 \| 23,7% \| 36,7 \| 0 \| 1 \| \| Siedliska \| 0,07 \| 0 \| 23% \| 36,6 \| 0,07 \| 1 \| \| Stróżna \| 0 \| 0 \| 24,5% \| 35,09 \| 0,06 \| 1 \| \| Wilczyska \| -0,01 \| 0 \| 18% \| 34,08 \| -0,02 \| 1 \| \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| -0,03 \| Degradacja wartość poniżej wartości referencyjnej \| 21% \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej. \| 35,5 \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej. \| 0,52 \| \(^{32}\) Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granicę wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa. Źródło: Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych RYNEK PRACY-BEZROBOCIE W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. były 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 189 to osoby długotrwale bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Struktura bezrobotnych wg wieku W 2015 roku wśród bezrobotnych zmniejszył się odsetek ludzi młodych w wieku do 35 lat, ale nadal ludzie młodzi stanowili liczną grupę - 48,7% ogółu bezrobotnych. Odsetek bezrobotnej młodzieży w wieku do 25 lat zmniejszył się o 3,5 punktu procentowego z 23,2% do 19,7%, a odsetek osób w wieku 25-34 lata wzrósł nieznacznie z 28,6% do 29,0%. Natomiast udział osób ze starszych grup wiekowych pow. 35 lat, wzrósł łącznie o 3,1 punktu procentowego, w porównaniu do poziomu z końca 2014 roku. Najbardziej w ostatnich 3 latach wzrasta odsetek osób najstarszych powyżej 60 roku życia. 33 Informacja roczna o sytuacji na rynku pracy w regionie gorlickim w 2015 roku -źródło: PUP Gorlice W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 zarejestrowanych osób w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Wśród miejscowości Gminy Bobowa największa liczba bezrobotnych mieszka w miejscowościach Bobowa i Siedliska. Liczność wszystkich analizowanych kategorii bezrobotnych na przestrzeni lat 2012-2015 uległa zmniejszeniu, co uwarunkowane było ogólnym spadkiem liczby osób zarejestrowanych, jako bezrobotne (spadek stopy bezrobocia o 2,6%). \| Wskaźnik porównawczy \| Zestawienie zbiorcze wskaźników z zakresu SFERA SPOŁECZNA - RYNEK PRACY \| \|----------------------\|------------------------------------------------------------------------\| \| Jednostka urbanistyczna \| Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem \| Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania \| SUMA \| \| Bobowa \| 51,3 % \| 1 \| 5,96 \| 1 \| 2 \| \| Brzana \| 47,17 % \| 0 \| 5,79 \| 0 \| 0 \| \| Jankowa \| 44,4 % \| 0 \| 5,16 \| 0 \| 0 \| \| Sędziszowa \| 46,0 % \| 0 \| 5,78 \| 0 \| 0 \| \| Siedliska \| 52,4 % \| 1 \| 8,07 \| 1 \| 2 \| \| Stróżna \| 51,5 % \| 1 \| 5,63 \| 0 \| 1 \| \| Wilczyska \| 45,5 % \| 0 \| 4,62 \| 0 \| 0 \| \| Gmina ogółem \| 48,6% \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej \| 5,89 \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych Analizując liczbę bezrobotnych w liczbie mieszkańców ogółem należy zauważyć, iż stanowią oni w gminie ok. 4% mieszkańców i w odniesieniu do miejscowości najliczniejszą grupę w liczbie ogółu mieszkańców miejscowości zamieszkują Bobowa i Siedliskach. Rysunek 16. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej rynek pracy POMOC SPOŁECZNA W celu wyznaczenia obszaru zdegradowanego wzięto pod uwagę także liczbę osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa. Wskaźnik ten świadczy o pogarszającej lub polepszającej się sytuacji społecznej informując pośrednio o natężeniu problemów społecznych związanych z ubóstwem, wykluczeniem społecznym, bezrobociem, jako czynnikami kształtującymi trudną sytuację życiową osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej przeliczona na jednego mieszkańca, mówi o skali tego zjawiska i obrazuje sytuację materialno-bytową ludności danej miejscowości. W badanym okresie negatywnie pod względem omawianych wskaźników wyróżniały się miejscowości: Brzana i Stróżna. \| Wskaźnik porównawczy \| Zestawienie zbiorcze wskaźników z zakresu SFERA SPOŁECZNA – POMOC SPOŁECZNA \| \|----------------------\|--------------------------------------------------------------------------------\| \| Jednostka urbanistyczna \| Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| Korzystający ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| SUMA \| \| Bobowa \| 8,23 \| 0 \| 1,68 \| 1 \| 1 \| \| Brzana \| 17,01 \| 1 \| 2,02 \| 1 \| 2 \| \| Jankowa \| 12,14 \| 1 \| 1,36 \| 0 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 10,77 \| 0 \| 1,76 \| 1 \| 1 \| \| Siedliska \| 11,84 \| 1 \| 1,62 \| 0 \| 1 \| \| Stróżna \| 15,26 \| 1 \| 2 \| 1 \| 2 \| \| Wilczyska \| 9,96 \| 0 \| 1,52 \| 0 \| 0 \| \| Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej \| Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej \| \|-----------------------------------\|--------------------------------------------------\|-----------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 11,51% \| 1,67 \| \| \| - POZIOM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ, BEZPIECZEŃSTWO, EDUKACJA Dla dopełnienia analizy zjawisk społecznych diagnozie poddano także: - integrację społeczną mierzoną aktywnością mieszkańców w działalności społecznej oraz uczestniczeniu w życiu społecznym gminy. Organizacje pozarządowe aktywnie działają na rzecz społeczności lokalnej. Współpraca z organizacjami pozarządowymi odbywa się w następujących obszarach: upowszechnianie kultury fizycznej, sportu i turystyki; kultury, ochrony tradycji i dziedzictwa kulturowego; promocji gminy; profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania patologiom społecznym; działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej. Przebiega w różnych formach: zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych, wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności, konsultowania projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji, publikowania ważnych informacji dotyczących organizacji na stronach internetowych Urzędu Miejskiego. Największa ilość organizacji pozarządowych jest zarejestrowana w Bobowej najmniej na obszarach wiejskich gminy. - frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego. Poziom aktywności mierzony aktywnością obywatelską i uczestnictwem w życiu publicznym poprzez udział w wyborach ogółem w gminie jest na niskim poziomie (46,3%) ale w miejscowościach o niskim kapitale społecznym jest jeszcze niższy: Sędziszowa (34,72%) czy Brzana (37,72%). - bezpieczeństwo publiczne: poczucie bezpieczeństwa jest jednym z podstawowych kryteriów oceny obszaru, w którym się żyje, pracuje i spędza czas. Przestępczość stanowi ważny czynnik wpływający, na jakość życia mieszkańców. Dla diagnozy wykorzystano informacje dotyczące liczby przestępstw: kradzieży i rozboje oraz wybryki chuligańskie, których liczba ogółem w przeliczeniu na 100 osób waha się od 0,09 (miejscowość Jankowa) do 0,66 (miejscowość Bobowa). - poziom edukacji na przykładzie egzaminów szóstoklasistów: egzamin jest powszechny i obowiązkowy. Przystąpienie do egzaminu jest warunkiem ukończenia szkoły. Analiza wskaźnika pokazuje dużą rozpiętość w wynikach od 63,93% do 78,36%. \| Jednostka urbanistyczna \| INTEGRACJA SPOŁECZNA \| BEZPIECZEŃSTWO \| EDUKACJA \| \|-------------------------\|----------------------\|----------------\|----------\| \| \| Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego i tura) \| Liczba osób przestępstw w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania \| Wyniki egzaminów 6-klasisty \| \| Bobowa \| 0,29 \| 1 \| 52,11 % \| 0 \| 0,66 \| 1 \| 63,93 % \| 1 \| 3 \| \| Brzana \| 0,44 \| 0 \| 37,72 % \| 1 \| 0,29 \| 0 \| 63,40 % \| 1 \| 2 \| \| Jankowa \| 0,37 \| 0 \| 50,87 % \| 0 \| 0,09 \| 0 \| 64,00 % \| 1 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 1,06 \| 0 \| 34,72 % \| 1 \| 0,17 \| 0 \| 78,36 % \| 0 \| 1 \| \| Siedliska \| 0,13 \| 1 \| 48,52 % \| 0 \| 0,31 \| 0 \| 75,80 % \| 0 \| 1 \| \| Stróżna \| 0,53 \| 0 \| 46,8 % \| 0 \| 0,63 \| 1 \| 70,63 % \| 0 \| 1 \| \| Wilczyska \| 0,27 \| 1 \| 50,55 % \| 0 \| 0,62 \| 1 \| 75,00 % \| 0 \| 2 \| \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartości poniżej ref. \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartości poniżej ref. \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartości powyżej wartości ref. \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartości poniżej ref. \| \|-------------------------------------\|----------------------------------\|-----------------------------------\|----------------------------------\|-------------------------------------\|------------------------------------------\|-----------------------------------\|----------------------------------\| \| 0,32 \| 46,3 % \| \| 0,45 \| \| 70,16% \| \| \| Źródło: Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych Analizując powyższe wskaźniki sfery społecznej można zauważyć występowanie niekorzystnych zjawisk w każdej miejscowości, ale w różnym natężeniu. 5.1.2. SFERA GOSPODARCZA Zgodnie ze wskaźnikami uwzględnionym w Ustawie oraz Wytycznych MR sytuacja kryzysowa w danym obszarze może być również związana z niskim poziomem przedsiębiorczości na analizowanym terenie. Dobrze rozwinięta sfera działalności gospodarczej jest wypadkową wielu czynników: początkowy od kapitału ludzkiego, przez położenie gminy, na wsparciu władz lokalnych kończąc. Poziom przedsiębiorczości jest mierzony: - liczbą nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych na 100 osób. Wskaźnik przedsiębiorczości w miejscowościach w 2015 roku waha się od 0,19 podmiotów (miejscowość Jankowa) do 0,69 (miejscowość Wilczyska) podmiotów na 100 osób (mieszkańców miejscowości); \| Jednostka urbanistyczna \| GOSPODARKA \| \|-------------------------\|------------\| \| \| Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania \| \| Bobowa \| 0,41 \| 1 \| \| Brzana \| 0,28 \| 1 \| \| Jednostka urbanistyczna \| Liczba boisk dostępnych na terytorium miejscowości \| Liczba przedszkoli dostępnych na terytorium miejscowości \| \|------------------------\|--------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\| \| Bobowa \| 1,8 \| 20 \| \| Brzana \| 5,3 \| 0 \| Rysunek 19. Zestawienie wskaźników ze sfery gospodarczej ### 5.1.3. SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA Analiza sfery przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa dokonana została w oparciu o wskaźniki związane, z jakością i dostępnością podstawowych usług publicznych oraz terenów publicznych. Obejmuje ona w szczególności dane dotyczące: infrastruktury społecznej (przedszkola, żłobki) potrzebnej dla wsparcia aktywności zawodowej mieszkańców oraz infrastruktury rekreacyjnej i sportowej integrującej mieszkańców. \| Jednostka urbanistyczna \| Liczba boisk dostępnych na terytorium miejscowości \| Liczba przedszkoli dostępnych na terytorium miejscowości \| \|------------------------\|--------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\| \| Bobowa \| 1,8 \| 20 \| \| Brzana \| 5,3 \| 0 \| \| Miejscowość \| Przedszkola \| Boiska \| Przedszkole bez boiska \| Przedszkole z boiskiem \| Przedszkole bez boiska, bez przedszkole z boiskiem \| \|-------------\|-------------\|--------\|------------------------\|------------------------\|--------------------------------------------------\| \| Jankowa \| 13,8 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 31,25 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Siedliska \| 7,6 \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Stróżna \| 27,3 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Wilczyska \| 21,7 \| 0 \| 27,6 \| 0 \| 0 \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA Degradacja wartość wartości poniżej ref. Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA Degradacja wartość wartości poniżej ref. Rysunek 20. Zestawienie wskaźników ze sfery przestrzenno-funkcjonalnej 5.1.4. SFERA TECHNICZNA Diagnozując sferę techniczną analizie poddano dostępność do podstawowej infrastruktury technicznej czyli: - wodociągi - kanalizacja - oraz stan techniczny budynków na terenie każdej miejscowości. Z instalacji wodociągowej korzysta tylko 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015). Obecnie długość sieci wodociągowej na terenie Gminy Bobowa wynosi 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy 51,4 km. Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacje uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. Gmina Bobowa jest właścicielem i eksploatatem sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni. Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 80,2 km wraz z przyłączami\(^{34}\). Z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne – przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. Z analizy zasobów budynków znajdujących się na terenie Gminy Bobowa wynika, iż \| Jednostka urbanistyczna \| Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej \| Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej \| Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. \| \|-------------------------\|-----------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------\|------------------------------------------\| \| Bobowa \| 69% \| 80% \| 75,90% \| \| Brzana \| 1% \| 21% \| 74,41% \| \| Jankowa \| 40% \| 19% \| 77,08% \| \| Sędziszowa \| 0% \| 26% \| 80,57% \| \| Siedliska \| 41% \| 46% \| 79,92% \| \| Stróżna \| 10% \| 0% \| 72,00% \| \| Wilczyska \| 22% \| 28% \| 77,10% \| \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartość poniżej ref \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartość poniżej ref \| Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| Degradacja wartość powyżej wartości ref \| \|------------------------------------\|---------------------------------\|------------------------------------\|---------------------------------\|------------------------------------\|----------------------------------------\| \(^{34}\) dane GUS https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/tablica 5.1.5. SFERA ŚRODOWISKOWA Diagnozując sferę środowiskową analizie poddano liczbę budynków mieszkalnych Gminie Bobowa pokrytych eternitem. Dla określenia ilości azbestu i wyrobów zawierających azbest na terenie Gminy Bobowa przeprowadzono szczegółową inwentaryzację zasobów azbestu oraz wyrobów zawierających azbest w terenie. Inwentaryzację w terenie przeprowadzono wg Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71/2004, poz. 649 ze zmianami) – załącznika pn. - INFORMACJA O WYROBACH ZAWIERAJĄCYCH AZBEST oraz wg Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 5 sierpnia 2010 r. (Dz. U. z 2010r. Nr 162, poz. 1089) – według nowego wzoru oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji w terenie oraz pozyskanymi informacjami stwierdzono, że głównymi wyrobami azbestowymi użytkowymi na terenie gminy Bobowa są płyty azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie do pokryć dachowych budynków (tzw. eternit). Inwentaryzacja wyrobów azbestowych pokazała, że 280 budynków mieszkalnych na terenie Gminy Bobowa pokrytych jest eternitem, co stanowi 12,8 % wszystkich budynków gdzie wykorzystywany jest eternit. Najwięcej budynków gdzie wykorzystywany jest eternit występuje na terenie miejscowości Brzana – 195 szt. w tym 130 budynki gospodarcze i gospodarskie i 62 budynki mieszkalne. Łączna ilość zinwentaryzowanych budynków pokrytych wyrobami azbestowo-cementowymi na terenie Gminy Bobowa wynosi 939 szt. Według tego obliczono całościową ilość wyrobów azbestowo-cementowych (ternitu) na terenie Gminy Bobowa, tj. 167 040 m2. Dodatkowo wykonano porównanie ilości budynków mieszkalnych, gdzie jest wykorzystywany ternit w stosunku do ogólnej ilości domów (wg danych UM). Według tego porównania największy udział tych budynków jest w miejscowości Jankowa i wynosi 22,06%. \| Jednostka urbanistyczna \| ŚRODOWISKO \| \|-------------------------\|------------\| \| \| Udział % domów mieszkalnych krytych ternitem w stosunku do ogólnej ilości tych budynków \| \| Bobowa \| 17,17 \| 1 \| \| Brzana \| 9,67 \| 0 \| \| Jankowa \| 22,06 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 17,32 \| 0 \| \| Siedliska \| 12,31 \| 1 \| \| Stróżna \| 10,73 \| 0 \| \| Wilczyska \| 8,52 \| 0 \| \| Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA \| 13,97 \| Degradacja wartości powyżej wartości ref. \| Rysunek 221. Zestawienie wskaźników ze sfery środowiskowej 6. TERENY ZDIAGNOZOWANE JAKO OBSZARY KRYZYSOWE Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników dla zdiagnozowanych jednostek urbanistycznych, w 7 miejscowościach Gminy Bobowa występują negatywne zjawiska społeczne, czyli wysoki wskaźnik bezrobocia, ubóstwa, niska aktywność społeczna, przestępczość, ale w różnym natężeniu. Zgodnie z Ustawą o rewitalizacji, jako obszar zdegradowany można wyznaczyć tylko ten, na którym występuje, co najmniej jeden z negatywnych wskaźników gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych czy technicznych. Z analizy wynika, iż negatywne wskaźniki w sferze gospodarczej oraz w sferze przestrzenno-funkcjonalnej występują w każdej miejscowości Gminy Bobowa z różnym nasileniem. Tabela 59. Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych \| Miejscowość \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA \| DEMOGRAFIA \| RYNEK PRACY \| POMOC SPOŁECZNA \| EDUKACJA \| BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE \| INTEGRACJA SPOŁECZNA \| \|-------------\|------------------------------------------\|------------\|-------------\|-----------------\|----------\|--------------------------\|---------------------\| \| Bobowa \| 9 \| 3 \| 2 \| 1 \| 1 \| 1 \| 1 \| \| Brzana \| 5 \| 1 \| 0 \| 2 \| 1 \| 0 \| 1 \| \| Jankowa \| 3 \| 1 \| 0 \| 1 \| 1 \| 0 \| 0 \| \| Sędziszowa \| 5 \| 3 \| 0 \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Siedliska \| 7 \| 3 \| 2 \| 1 \| 0 \| 0 \| 1 \| \| Stróżna \| 6 \| 2 \| 1 \| 2 \| 0 \| 1 \| 0 \| \| Wilczyska \| 3 \| 1 \| 0 \| 0 \| 0 \| 1 \| 1 \| Negatywne zjawiska SFERY SPOŁECZNEJ, które determinują potrzeby interwencji dla poprawy niekorzystnej społecznie sytuacji mieszkańców koncentrują się w dwóch miejscowościach: Bobowej oraz Siedliskach. W wymienionych miejscowościach na uwagę zasługiwały problemy związane z ogólnym korzystaniem ze środków pomocy społecznej, bezrobociem, ubóstwem. Również bezpieczeństwo w tych miejscowościach, było na niezadowalającym poziomie. Niepokojąca jest kwestia związana z niekorzystnymi zmianami demograficznymi, a w szczególności stale rosnący udział osób starszych. Tabela 60. Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna \| Miejscowość \| Razem wskaźnik degradacji \| Gospodarcza \| Uwarunkowania przestrzenne \| Techniczna \| Środowiskowa \| \|-------------\|----------------------------\|-------------\|----------------------------\|------------\|-------------\| \| Bobowa \| 5 \| 1 \| 2 \| 1 \| 1 \| \| Miejscowość \| 5 \| 1 \| 2 \| 2 \| 0 \| \|-------------\|---\|---\|---\|---\|---\| \| Jankowa \| 5 \| 1 \| 1 \| 2 \| 1 \| \| Sędziszowa \| 4 \| 0 \| 1 \| 3 \| 0 \| \| Siedliska \| 5 \| 1 \| 2 \| 1 \| 1 \| \| Stróżna \| 3 \| 0 \| 1 \| 2 \| 0 \| \| Wilczyska \| 3 \| 0 \| 0 \| 3 \| 0 \| Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się koncentracją negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. Tabela 61. Zbiorczo wskaźniki degradacji \| Miejscowość \| Razem wskaźnik degradacji \| Zdiagnozowane problemy w poszczególnych aspektach rewitalizacji \| \|-------------\|---------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| \| \| społeczny \| gospodarczy \| uwarunkowania przestrzenne \| techniczna \| środowiskowa \| \| Bobowa \| 14 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Brzana \| 10 \| x \| x \| x \| x \| \| \| Jankowa \| 8 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Sędziszowa \| 9 \| x \| \| x \| x \| \| \| Siedliska \| 12 \| x \| x \| x \| x \| x \| \| Stróżna \| 9 \| x \| \| x \| x \| \| \| Wilczyska \| 6 \| x \| \| x \| x \| \| WYZNACZENIE OBSZARU ZDEGRADOWANEGO - metodologia Biorąc pod uwagę, że rewitalizacja ma w pierwszej kolejności służyć poprawie jakości życia mieszkańców, uznano, że kwestie społeczne mają kluczowe i nadrzędné znaczenie dla wyznaczania obszaru zdegradowanego. Dla podkreślenia ważności problemów społecznych przy analizie wskaźników społecznych zastosowano wagowy system ocen, czyli wartości degradacji w sferze społecznej potraktowano wagą „2”. \| Miejscowość \| Razem wskaźniki degradacji \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA \| Razem wskaźnik degradacji: SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNA, TECHNICZNA, ŚRODOWISKOWA \| \|-------------\|----------------------------\|------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| Waga dla sfery społecznej \| \| \| Bobowa \| 23 \| 9 \| 2 \| 5 \| \| Miejscowość \| 15 \| 5 \| 2 \| 5 \| \|--------------\|----\|---\|---\|---\| \| Brzana \| \| \| \| \| \| Jankowa \| \| \| \| \| \| Sędziszowa \| \| \| \| \| \| Siedliska\| 19 \| 7 \| 2 \| 5 \| \| Stróżna \| \| \| \| \| \| Wilczyska \| \| \| \| \| Średnia dla Gminy \| 15,14 Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. Po zsumowaniu wartości wszystkich wskaźników diagnozujących stan kryzysowy w Gminie Bobowa, wyznaczono obszary zdegradowane w miejscowościach, dla których suma wskaźników jest większa niż średnia dla Gminy tj. miejscowość Bobowa i miejscowość Siedliska. 6.1. Obszary do rewitalizacji Obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o rewitalizacji, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako OBSZAR REWITALIZACJI. Opierając się na przeprowadzonej diagnozie wskazano miejsca o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk. Znajdują się one na terenie 2 miejscowości: Bobowa i Siedliska. Zapisy ustawy o rewitalizacji, a także szczególna koncentracja negatywnych zjawisk stały się podstawą do wskazania części obszaru zdegradowanego jako obszaru rewitalizacji, wybierając tereny, które zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy mają istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, w których Gmina Bobowa zamierza prowadzić rewitalizację. Obszarem rewitalizacji objęto 3 podobszary do rewitalizacji: Podobszar I – ok. 0.8365 ha Obejmuje budynki mieszkalne wielolokalowe przy ul. Św. Wawrzyńca w Bobowej, Podobszar II – ok. 1.2650 ha Obejmuje teren pokolejowy wraz z przyległymi budynkami mieszkalnymi na ul. Grunwaldzkiej w Bobowej Podobszar III – ok. 1.78 ha Obejmuje budynki mieszkalne wielolokalowe w m. Siedliskach Mapa 1: Podobszar I Mapa 2: Podobszar II: Bobowa Mapa 3. Podobszar III Siedliska 6.2. Podsumowanie Głównym wnioskiem płynącym z przeprowadzonej diagnozy gminy jest konieczność podjęcia działań, które powinny koncentrować się przede wszystkim na aktywizacji i poprawie jakości życia lokalnych społeczności, w tym: - przeciwdziałaniu bezrobociu, szczególnie długotrwałemu (m.in. podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz poziomu przedsiębiorczości, eliminacja biernej postawy społeczeństwa); - przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu osób starszych oraz likwidacji barier przestrzennych; - wzmacnianiu postaw obywatelskich i patriotyzmu lokalnego; - zmniejszeniu problemu ubóstwa, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży; - poprawa stanu technicznego obiektów budowlanych, szczególnie infrastruktury publicznej; - poprawa dostępności oraz jakości terenów rekreacyjnych i zielonych, w tym tworzenie nowych, atrakcyjnych przestrzeni oraz kreowanie miejsc spotkań lokalnych społeczności; - wykorzystanie lokalnego potencjału dla rozwoju turystyki oraz poprawy wizerunku gminy jako całości. Id: BCB93F5F-AF9D-493F-BC8D-A7F690D14366. Podpisany Przewodniczący Rady Małgorzata Molendowicz	725a8e03-73c1-4387-b603-59d20510f19c	finepdfs	1.34668	CC-MAIN-2023-50	http://rewitalizacja.bobowa.pl/wp-content/uploads/2023/01/Uchwa%C5%82a.XLIX_.452.22.2022-12-28-GPR-aktualny.pdf	2023-11-29T20:58:14+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100146.5/warc/CC-MAIN-20231129204528-20231129234528-00744.warc.gz	51,092,359	0.998834	0.999917	0.999917	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 2032, 2093, 2283, 5644, 9207, 10373, 13564, 16412, 18836, 21274, 23189, 24359, 27386, 30171, 33203, 34985, 37468, 39152, 40865, 42767, 45666, 48369, 51056, 53332, 55970, 59744, 61429, 63520, 66653, 69135, 71229, 73238, 76030, 79331, 81382, 83534,...	1	0
PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 529 • 2018 ISSN 1899-3192 e-ISSN 2392-0041 Marzena Schneider Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu e-mail: firstname.lastname@example.org WOLNOŚĆ JAKO STYMULANTA WYMIANY FREEDOM AS A BOOSTER OF EXCHANGE PROCESS DOI: 10.15611/pn.2018.529.26 JEL Classification: K20, K22, E02 Streszczenie: W artykule zaprezentowano dyskurs o poszukiwaniu kompromisu pomiędzy sprawiedliwością a efektywnością w kontekście instytucjonalnego ograniczania przez imperium, którym jest państwo, wolności jednostki w należącej do niej sferze dominium. Wskazano na uwarunkowania konieczne do uzyskania przymiotu efektywności ograniczeń, które – mimo że wkraczają w obszar wolności gospodarowania – mogą przyczynić się do dobrobytu grupy i dodatnio wpływać na proces wymiany. Pokazano również zastosowanie, posiadających neoklasyczny rodowód, narzędzi mikroekonomicznych w procesie ekonomicznej analizy instytucji oraz autorsko użyto koncepcji wiązki praw własności do wyjaśnienia podlegającej ograniczeniu wiązki swobód. Słowa kluczowe: wolność, własność, sprawiedliwość, instytucje. Summary: The article presents a discourse about seeking a compromise between justice and efficiency. This has been explained in a context of institutionalised limitations to an individual freedom of property rights set by an imperium to an individual. Necessary determinants for the efficiency limitations have been pointed out, which – despite stepping into the area of economic freedom ‒ are able to build a welfare society and have a positive influence on the process of an exchange. Further to this, the instruments of microeconomics (originating in neoclassicism) have been shown, in a context of an economical analysis of institutions. The author also draws and applies his original theory of property rights to explain limited crew of ease. Keywords: freedom, property, justice, institutions. 1. Wstęp Rozważaniom nad wolnością jednostki i całych grup społecznych w rozmaitym, uzależnionym od przedmiotu badań kontekście, poświęcono wiele miejsca w naukach społecznych, w tym w filozofii, socjologii, prawie i wreszcie w ekonomii. O wartości wolności dowodzi też niezliczona ilość aktów sztuki. Nie straciły one na aktualności z uwagi na ciągłą ingerencję w wolność w różnym stopniu i zakresie. Naukom ekonomicznym wolność nie pozostawała obojętna i choć milcząco uznawano jej istnienia jako warunek sine qua non zastosowania podstawowego modelu homo economicusa, to dopiero nowa ekonomia instytucjonalna, spoglądająca na rzeczywistość przez pryzmat tworzących ją instytucji, jest tym obszarem, na gruncie którego wyjątkowo płodnie wyjaśnić można relację pomiędzy wolnością a efektywnością działalności człowieka gospodarującego. Dla ekonomii jako nauki zajmującej się człowiekiem aspektowym, gospodarującym głównie poprzez zawieranie niezliczonej ilości kontraktów, wolność jest tym obszarem i przestrzenią, której kształt determinuje proces i skutki kontraktowania oraz wymiany. Jest jednocześnie oczywiste, że – wobec istnienia systemu społecznego – pełna wolność nie istnieje, podobnie jak nie istnieje wolny rynek, będący w istocie wyłącznie modelem służącym procesowi wyjaśniania. Wolność doznaje różnych ograniczeń instytucjonalnych, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych – z reguły jako następstwo zastosowania jakiegoś kryterium sprawiedliwości i dążenia do realizacji celów o charakterze aksjologicznym. Istotne jest jednak to, że w konsekwencji ograniczeń wolności z reguły zyskowi jednych towarzyszyć będzie strata innych, a od ograniczeń tych, a zwłaszcza od rozwiązania kwestii negatywnych efektów zewnętrznych (external effects) owej ingerencji, uzależniona jest sprawność rynku z jednej strony oraz efektywność wyborów ludzkich i stanowiący sumę dobrobytów indywidualnych – dobrobyt ogółu z drugiej. Chodzi więc o to, aby instytucjonalna matryca ograniczeń wolności nie była dysfunkcjonalna z punktu widzenia tak wyznaczonej funkcji celu i dostarczała bodźców do angażowania się w wymianę. Filozofia pojęcie wolności przeciwstawiła zniewoleniu, podkreślając, że człowiek wolny pozostaje wówczas, kiedy doświadcza zupełnego braku ograniczeń. Jednocześnie w kwestii tej wypracowała implikowaną przez prawo i nauki polityczne koncepcję wolności pozytywnej i negatywnej, czyli wolności do czegoś (do działania, czynienia, zaniechania) i od czegoś (od ucisku, przymusu, wymagań, oczekiwań), której twórcą był niemiecki filozof Georg Wilhelm Friedrich Hegel, łączący wolność z jednostką i jej odpowiedzialnością [Drużkowski, Sokół 1966, s. 275]. Wolności jednostki upatrywał on w jej zdolności do przeciwstawienia się przyrodzie jako bytowi niezależnemu od woli człowieka i do stworzenia nowej rzeczywistości będącej antytezą rzeczywistości zastanej [Zirk-Sadowski 2011, s. 61]. Jak słusznie skonstatował Leszek Nowak, wolność wcale nie jest „stanem naturalnym człowieka" (state of nature), albowiem z biologicznego punktu widzenia ma on wrodzoną podatność na uleganie słuszności silniejszego, nie zaś na samokontrolę własnej niezależności [Nowak 1991, s. 45], od czego bycie wolnym zależy. W tym kontekście w artykule podjęty zostanie dyskurs naukowy o przenikaniu się dwóch wartości, a jednocześnie obszarów – wolności i efektywności, oraz skutkach takiej kombinacji. Rozważania prowadzone będą wokół odpowiedzi na pytanie, czy, kiedy i przy spełnieniu jakich warunków ograniczenie wolności może być stymulantą gospodarowania i nie będzie z perspektywy ekonomicznej dysfunkcjonalne. Dociekania te mają charakter teoriopoznawczy o podejściu prakseologicznym, stanowiąc wkład w poszukiwanie kompromisu pomiędzy sprawiedliwością a efektywnością z punktu widzenia ekonomicznej oceny instytucji. Mogą też prowokować do dyskusji o skutkach ograniczenia wolności dla efektywności. Głównym celem artykułu jest wykazanie, że wolność może być stymulantą w procesie wymiany i gospodarowania nawet wtedy, kiedy doznaje formalnych ograniczeń, zyskując taką cechę głównie poprzez kompensację szkód beneficjentom efektów zewnętrznych (externalities). Celem dodatkowym jest zaprezentowanie zastosowania narzędzi mikroekonomicznych do badania ekonomicznych skutków regulacji, w tym – na zasadzie analogii – użycie koncepcji wiązki praw własności. Ekonomia głównego nurtu milcząco przyjęła, że człowiek aspektowy działa w warunkach nieskrępowanego, wolnego wyboru, a w procesie gospodarowania ograniczają go wyłącznie wybitnie ekonomiczne determinanty wyborów, jakimi są ceny i dochody. Równie milcząco przyjęła, że istnieją instytucje [North 1990, s. 3], które nie zyskały cechy zmiennej wyjaśniającej. Ten atrybut otrzymały dopiero w ramach podejścia instytucjonalnego. Tymczasem instytucje, podążając za myśleniem D.C. Northa, są ograniczeniami wolności jednostki wpływającymi na jej interakcje, w tym na jej wybory i ich konsekwencje. Determinowana nimi wolność w ograniczonym kształcie może oliwić wymianę, nie będąc dysfunkcjonalną, mimo że z pozoru ingerencja w nią w jakimkolwiek stopniu zawsze wymianę tę hamuje. 2. Wolność z perspektywy ekonomicznej Wolność była obiektem zainteresowania naukowego w ramach różnych dyscyplin naukowych. Z ekonomicznego punktu widzenia wolność ma znaczenie dlatego, że wpływa na wybory człowieka, zwłaszcza wtedy, kiedy podejmuje on decyzje związane z gospodarowaniem i wymianą opartą na koncepcji dobrowolności stron. Z tej perspektywy ekonomia skupia swoją uwagę głównie na wolności gospodarczej, będącej pochodną lub częścią wolności i praw człowieka. Ukazując tę zależność, twierdzi, że jej ograniczenie jest zamachem na wolność w ogóle [Friedman, Friedman 2009, s. 79]. Dzieje się tak dlatego, że potrzeba zamiany jednej rzeczy na drugą są naturalnymi skłonnościami człowieka [Chodorowski 2002, s. 138], który do realizacji tej biologicznej, naturalnej skłonności przetrwania i instynktu bogacenia się musi działać w warunkach pełnej swobody. Przede wszystkim zaś urzeczywistnienie tych potrzeb zachodzi w sytuacji wolnego wyboru w odniesieniu do dysponowania przez racjonalną jednostkę własnym dochodem, jako elementu, bez którego wolność gospodarowania nie istnieje. Konceptualizując i definiując wolność dla celów związanych z analizą ekonomiczną, konieczne jest odróżnienie wolności człowieka od wolności grup społecznych. Podział ten odzwierciedla dysonans eksplikacyjny wyznaczony przez indywidualizm metodologiczny i holizm poznawczy. Jest istotny dlatego, że pozwala na wyjaśnienie wolności jednostki, która jest najistotniejsza z perspektywy dokonywanych przez nią wyborów w sferze gospodarowania. Jednocześnie rozważania nad wolnością jednostki zachowują swój sens wyłącznie w kontekście systemu społecznego [Mises 2011, s. 242], budującego macierz instytucjonalną, w jakiej ona funkcjonuje. Z wolnością społeczeństwa czy narodu mamy do czynienia wtedy, gdy zachodzi sytuacja samorządzenia, a zatem kiedy rządzą swoi, a nie obcy [Balcerowicz 2012, s. 16] , co wcale nie oznacza, że w ramach tych rządów nie dochodzi do zniewolenia jednostki lub jakiejś grupy ludzi, znajdujących się pod jarzmem takich rządów. Wolność lub jej brak realizuje się głównie w działaniu, poprzedzonym wyborem. Z tej perspektywy korzystanie przez człowieka z wolności sprowadza się w istocie do używania jej elementów składowych, jakimi są swobody. Na wzór ekonomicznego konceptu wiązki praw własności 1 stanowią one wiązkę uprawnień, możliwych do zastosowania przy dokonywaniu wyboru i podejmowaniu decyzji oraz ich realizacji. Zbiór uprawnień własnościowych nazwany wiązką praw własności jest koncepcją nauk ekonomicznych określającą zakres, w jakim podmioty decyzyjne mogą posiadać, używać, rozbudowywać, ulepszać, przekształcać, konsumować, uszczuplać, niszczyć, sprzedawać, darować, pozostawiać w spadku, przenosić, obciążać hipoteką, wydzierżawiać oraz pożyczać czy wyłączać innych z użytkowania swojej własności, który wyznacza ramy prawne do alokacji zasobów i podziału bogactwa [Tyc 2016, s. 148]. O tym, kiedy jednostka pozostaje wolna, decyduje przede wszystkim jej stosunek, czy inaczej relacja, do adresata decyzji, którą jednostka ta w następstwie dokonanego uprzednio wyboru podejmuje, nie będąc w tej kwestii pod wpływem innych niż własne preferencji oraz standardów, ani żadnych ograniczeń zewnętrznych. Jednocześnie wolność jednostki, poza tą relacją, pozostaje determinowana poprzez stan jej rozwoju, samoświadomości, samokontroli i wreszcie dostępu do prawdziwej informacji. Tylko bowiem człowiek wyposażony w dostateczny zasób polegającej na prawdzie informacji, zabezpieczony skonkretyzowaną wiedzą, którego świadomość nie doznaje uszczuplenia, może kontrolować własne wybory i podejmować suwerenne decyzje, jako że wyłącznie nomotetyczna i prawdziwa wiedza jednostki pozwala jej na osiągnięcie tego, co w świetle preferencji jednostki jest słuszne [Nowak 1991, s. 244]. Jest więc wolny na tyle, na ile z wolności tej jest subiektywnie zdolny skorzystać w określonej, neutralnej strukturze i w alternatywnych sytuacjach. Analogia wolności do własności wynika z faktu wprost proporcjonalnej zależności pomiędzy wolnością jednostki a wiązką jej uprawnień własnościowych, a w następnej kolejności pomiędzy efektywnością wymiany i wzrostem dobrobytu. 1 Prawo prywatne kontynentalne, na wzór rzymskiego Corpus Iuris Civilis, odróżnia posiadanie (possessio) od własności (dominium) i każdemu z nich enumeratywnie przypisuje, w pewnym zakresie odmienny, zespół uprawnień, ekonomia natomiast nie dokonuje takiego rozróżnienia, posługując się wyłącznie koncepcją wiązki praw własności, nawet wtedy, kiedy z prawnego punktu widzenia nie zachodzi stosunek własności, tylko posiadania zależnego lub samoistnego [Samuel 2016, s. 184; Coote, Ulen 2011, s. 97]. Z zasady, oparta na pełnej wolności wymiana jest efektywniejsza od tej, która zachodzi w warunkach ograniczeń, albowiem racjonalnie działający człowiek, niebędący niczym ograniczony, zawsze dokona efektywniejszego wyboru, kierując się kryterium maksymalizacji korzyści. Przetransferuje, czy inaczej dokona zamiany dobra o mniejszej wartości na dobro przedstawiające dla niego wartość wyższą. Relacja własności do wolności poprzez wiązkę praw i wiązkę swobód pozwala na wyspecyfikowanie fundamentalnych uprawnień własnościowych, którym odpowiadają skonkretyzowane swobody, przy wykorzystaniu jakich możliwa jest realizacja wiązki praw własności. Powyższe porównanie prowadzi do wyodrębnienia zespołu swobód będących pochodną wiązki praw własności, składających się na wolność w tym obszarze. Zawężenie to jest ewidentne i ukierunkowane na eksplikację wolności gospodarowania. Z tego względu pomija inne morfologiczne elementy wolności, jakimi są swobody o nieekonomicznym rodowodzie, nieistotne ekonomicznie lub o nieekonomicznym skutku. Dla przykładu można wskazać na swobodę wypowiedzi, swobodę myśli czy swobodę przekonań, które składają się na wolność, lecz ich wiązka nie składa się na wolność gospodarowania. Zobrazowana w tabeli 1 analogia umożliwiła także usytuowanie swobody kontraktowania jako tej, która służy urzeczywistnieniu i wykorzystaniu każdego jednego uprawnienia składającego się na wiązkę praw własności. Przez to jest ona podstawowym narzędziem służącym do, będącego funkcją celu, efektywnego wykorzystania tych praw, zyskując status reguły konstytutywnej. Oznacza to, że ingerencja w wolność poprzez zahamowanie całkowite lub częściowe korzystania ze swobody kontraktowania determinuje zakres użycia uprawnień własnościowych – począwszy od zakresu pełnego, aż do zupełnego wyłączenia. Następstwem tego jest wzrost kosztów transakcyjnych ochrony praw własności i będących ich wypadkową cen towarów i praw, co w konsekwencji kształtuje tendencje i relacje rynkowe. Tabela 1. Analogia wiązki praw własności do wiązki swobód \| Lp. \| WŁASNOŚĆ – WIĄZKA PRAW WŁASNOŚCI \| WOLNOŚĆ – WIĄZKA SWOBÓD \| \|---\|---\|---\| \| 1 \| prawo do wyłącznego korzystania \| swoboda kontraktowania swoboda używania swoboda zarządzania \| \| 2 \| prawo do wyłącznego pobierania pożytków \| swoboda kontraktowania swoboda gospodarowania \| \| 3 \| prawo do przenoszenia własności \| swoboda kontraktowania swoboda wymiany \| Źródło: opracowanie własne. Sytuacja realizowania pełnej wolności jednocześnie przez wszystkie jednostki żyjące w określonej grupie społecznej jest nie do zaakceptowania z uwagi na pojawiające się zaburzenia społeczne i negatywne tego skutki, będące efektem swoistej tyranii silniejszych. Dotyczy to w szczególności wolności gospodarowania, gdzie drapieżność indywidualnych jednostek jest wyjątkowo duża. Z tego też względu tak rozumiana wolność doznaje ograniczeń ze strony aparatu organizacji, która uposażyła go w kompetencje kształtowania formalnych reguł gry społecznej w gospodarce [North 1990, s. 234]. Najczęściej jest nim rząd, to jest podmiot wykonawczy struktury społecznej, jaką jest państwo. Kompetencje w tym zakresie realizuje on poprzez tworzenie instytucji formalnych, czyli norm prawnych. Stanowi to egzemplifikację umowy społecznej (social contract), będącej porozumieniem ukierunkowanym na zwiększenie bogactwa i osiągnięcie minimum bezpieczeństwa, gdzie w zamian za przekazanie uprawnień do stanowienia tych reguł, do wkroczenia w sferę wolności jednostki i jej swobód jako narzędzi wykonawczych, oczekuje się nie tylko zinstytucjonalizowanej ochrony praw cywilnych, ale też wspomnianego wzrostu bogactwa [Justyńska, Justyński 2013, s. 71]. Z jednej strony więc zadaniem państwa jest ochrona praw własności jako tych, które wykorzystywane w pełni za pomocą wiązki swobód finalnie prowadzą do wzrostu dobrobytu będącego sumą korzyści krańcowych wszystkich jednostek. Z drugiej natomiast celem tym pozostaje zapobieganie wyżej wspomnianej tyranii silniejszych i ochrona słabszych przed następstwami ich naturalnej przewagi. Ten drugi cel wynika z respektowania rodowodu państwa jako organizacji realizującej zespół wartości o charakterze aksjologicznym, przy przyjęciu niepoddającego się obiektywizacji kryterium sprawiedliwości, gdzie normy prawa jako instytucje formalne tworzone są na fundamencie wartości [Skorupka 2013, s. 191]. Z tego względu państwo i zintegrowany system społeczny tej organizacji stanowią pochodne ideologii, która decyduje o kształcie porządku społecznego [Mises 2011, s. 162–163]. Ta dwoistość wzajemnie wykluczających się celów, czyli dążenia do urzeczywistnienia przez rządy nieobiektywnej sprawiedliwości, z jednoczesnym zadaniem osiągnięcia obiektywnej efektywności systemu społeczno-gospodarczego, rodzi potrzebę kompromisu i odnalezienia takiej postaci ingerencji państwa w indywidualną wolność gospodarowania, która poprzez instytucjonalne odbieranie lub ograniczenie swobód na rzecz realizowania przez nie aksjologicznych wartości co najmniej zrekompensuje straty poszkodowanym i w ostatecznym rozrachunku doprowadzi do sytuacji sumarycznego wzrostu dobrobytu całej zbiorowości. Straty te bowiem pozostają efektem zewnętrznym ingerencji w wolność gospodarowania, stanowią bezpośrednie następstwo naruszania swobód korzystania z wiązki praw własności, są policzalne, poddają się obiektywizacji i składają się na tzw. koszty zewnętrzne (external cost) [Coote, Ulen 2011, s. 50]. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że pod pojęciem straty, czy szerzej – szkody, poniesionej w następstwie takiej ingerencji mieszczą się zarówno straty rzeczywiste, jak i utracone korzyści, które z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością mogłyby być uzyskane przez tych, których wyżej wskazane, autorytarne oddziaływanie doprowadziło do sytuacji gorszej. Tak rozumiana powinność władzy publicznej zaprzecza anglosaskiej formule king can't wrong i jest wyrazem nie tylko dążenia do kształtowania instytucji formalnych i zbudowanego z nich systemu prawa w sposób efektywny, ale także poszanowania autonomicznej pozycji jednostki wobec państwa [Safjan 2003]. Respektowanie przez państwowe imperium tego, co jest składową sfery prywatnej, a więc dominium jednostki, możliwe jest nie tylko przy braku jakiegokolwiek władczego wkraczania w ten obszar autonomii człowieka, ale także wówczas, kiedy władztwo państwa skierowane jest w jej stronę. 3. Ekonomiczne i instytucjonalne uwarunkowania ograniczenia wolności kontraktowania Odebranie pewnym grupom jednostek lub poszczególnym ludziom ich wolności gospodarczej w zakresie odnoszącym się do praw własności 2 ma miejsce wtedy, gdy dochodzi do zawłaszczenia części lub wszystkich swobód korzystania z tych praw, w tym swobody zawierania umów, których przedmiotem jest wejście w posiadanie rzeczy, wyłączne używanie jej i pobieranie pożytków, a w tym zmiana przeznaczenia rzeczy i jej samej oraz pozbycie się rzeczy w jakikolwiek sposób. Przykładów wkraczania państwa w tak rozumianą wolność jednostki, a więc w jej obszar użyteczności, jest wiele, w zależności od celu takiej ingerencji. W istocie sprowadza się ono do krzywdzenia przez władzę osób poszkodowanych w imię wsparcia słabszych. Takie sprawowanie przez państwo imperium w sferze dominium będzie efektywne tylko wtedy, kiedy stanowi wyraz ostatecznej kalkulacji dobrobytu całej grupy, mimo zaburzenia naturalnej konkurencji oraz wzrostu cen zasobów, których ono dotyczy. Dokonana w ten sposób zmiana, oprócz kalkulacji kosztów Instytucjonalne odbieranie jednostce przez państwo swobody do działania i zaniechania w tym zakresie dokonywane jest po to, aby realizować zasady sprawiedliwości społecznej oraz chronić słabszych. Ze względu na to, że ludzie, realizując swoją wolność, nie są równi, nie mają tych samych możliwości podmiotowych oraz nie cieszą się jednakowym dostępem do informacji 3 , potrzebnej do skutecznego realizowania własnych interesów i prowadzenia wyrównanej walki w procesie wymiany i gospodarowania [Becker 2013, s. 161], to ochrona słabszych i wyrównywanie tych dysproporcji na rzecz jednych odbywa się kosztem innych. Nie jest bowiem w takich uwarunkowaniach możliwa zmiana, w której po poprawie sytuacji jednych nie dochodzi do pogorszenia się sytuacji kogokolwiek z podmiotów takiego oddziaływania, co dla przyjęcia efektywności rozwiązań instytucjonalnych wymagane jest przez kryterium Pareto. 2 Ingerencja państwa w wolność działalności gospodarczej ma szerszy, wykraczający poza artykuł, wymiar i odnosi się również do ograniczenia podejmowania działalności gospodarczej i jej form. 3 Asymetria informacji, według twórcy tego pojęcia G.A. Akerlofa, występuje wtedy, gdy sprzedający wiedzą więcej niż kupujący, a więc gdy wiedza stron potrzebna do zawarcia kontraktu nie jest tożsama [Akerlof 2005, s. 475–476]. i korzyści, których suma musi być ostatecznie mniejsza od dodatnich efektów ingerencji władzy, dla stwierdzenia, że wkroczenie w cudzą sferę użyteczności i przysługujące mu uprawienie do korzystania jest efektywne, wymaga wyrównania strat wyrządzonych takim działaniem. Jednocześnie straty te, a więc zarówno ujemne skutki rzeczywiste, jak i utracone korzyści, powinny być zrekompensowane przez tych, którzy zyskali najwięcej. Takie rozumienie efektywności poprzez zastosowanie testu kompensacji jest następstwem myślenia o zmianach instytucjonalnych w ujęciu koncepcji efektywności Kaldora–Hicksa [Munzer 1990, s. 200]. Dobrym przykładem kompensacyjnego podejścia państwa do ingerencji w sferę użyteczności jednostki poprzez pozbawienie jej własności są instytucjonalne rozwiązania związane z wywłaszczeniem [Banaszak (red.) 2001, s. 177]. Państwo władczo pozbawia jednostkę prawa własności z uwagi na to, że wyłącznie przy użyciu przedmiotu tego prawa może zrealizować cel publiczny i dokonać redystrybucji dóbr, ale czyni to za odpowiednim odszkodowaniem. Odszkodowanie takie ma funkcję kompensacyjną, jest zindywidualizowane in concreto i uwzględnia wszystkie szczególne okoliczności odnoszące się zarówno do przedmiotu szkody, jak i do osoby poszkodowanej, a jego zapłata jest de facto kalkulacyjnym uporaniem się z efektami zewnętrznymi takiej ingerencji państwa i osiągnięciem progu efektywności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt konkretnego przypadku, wskazać można zespół regulacji, czyli instytucji wprowadzonych przez państwo w odniesieniu do żywienia dzieci i młodzieży, w ramach których ustanowiony został formalny zakaz sprzedaży w placówkach szkolnych pieczywa z ciasta głęboko mrożonego, zawierającego dużą ilość stabilizatorów, barwników, konserwantów i innych polepszaczy, wywołujących szereg chorób, m.in. astmę i problemy skórne [Rozporządzenie z 26 lipca 2016, par. 1 ust. 1 pkt 1]. Niewątpliwie ustanawiając zakaz sprzedaży produktów takiego pochodzenia, państwo zaingerowało w sferę wolności Instytucjonalna ingerencja w wolność jednostki, odbieranie lub redukcja swobód jako narzędzi, które decydują o tym, czy możliwe jest korzystanie w ogóle z praw własności, jest ingerencją nie tylko w samo prawo własności i w reguły o konstytutywnym charakterze, ale także w będące wypadkową tych rozwiązań oraz stanowiące determinantę rozwoju, prawa rynku i konkurencji. W celu oliwienia systemu decyzja o wprowadzeniu tego rodzaju zmiany nie może być kompulsywna. Rozważania nad efektywnością wdrożenia modyfikacji instytucjonalnej winny mieć miejsce ex ante, a nie ex post, w szczególności w zakresie zdolności do wypłacenia kompensacji 4 . Pomocnym narzędziem dla tych rozważań jest analiza marginalna podstawowych wielkości ekonomicznych, jakimi są korzyści oraz koszty, pozwalająca na optymalizację podejmowanych decyzji w zakresie rozwiązania, które zamierza się wprowadzić. 4 Warunek ten ustanowił Tibor Scitowski i składa się on na tzw. kryterium Scitowskiego, obejmujące zalecenie, aby korzystający ze zmian mieli możliwość rekompensaty strat poszkodowanym oraz aby poszkodowani nie mogli nakłonić beneficjentów do zaniechania dążeń do wypłaty odszkodowań [Scitovszky 1941, s. 77–88]. producentów, sprzedawców i konsumentów, gdyż każdemu z nich odebrało swobodę kontraktowania w odniesieniu do ich własności, począwszy od wprowadzenia takich produktów do obrotu, poprzez zwieńczenie procesu wymiany na płaszczyźnie konsumpcji. Uzasadnieniem tego rozwiązania była troska o dobrostan słabszych jednostek społecznych, którymi są dzieci. Taka ingerencja w wolność gospodarczą, a więc siłowa, bo zabezpieczona przymusem państwa, zmiana instytucjonalna, poza realizacją racji sprawiedliwościowych o aksjologicznym rodowodzie może zyskać jednocześnie atrybut efektywnej, jeżeli suma kosztów poniesionych w jej następstwie, a polegających na zmniejszonych wpływach podatkowych pochodzących od dostawców i sprzedawców, opłat administracyjnoprawnych nałożonych na te podmioty gospodarcze oraz ponoszonych przez konsumenta dochodów z podatków obrotowych, będzie mniejsza od ekonomicznych korzyści, jakie ostatecznie przyniesie to rozwiązanie. Wysokość tych korzyści wynika z zysków, mających swoje odbicie w kosztach, które musiałoby ponieść państwo w walce ze zdrowotnymi skutkami chorób cywilizacyjnych osób dorosłych, wynikających ze spożycia towarów wytworzonych z tego rodzaju produktów. Do efektywności takiej zmiany konieczne jest także zrekompensowanie tracącym na niej tych strat, które pozostają w związku z tą ingerencją, albo bezpośrednio w postaci odszkodowania, albo też pośrednio poprzez politykę podatkową czy instytucje włączające producentów i sprzedawców w tak kreowany rynek szczególnych konsumentów, aby nie mieli się oni gorzej. Pozostawienie pełnej wolności w tym wypadku, a więc brak instytucjonalnej ingerencji w swobodę kontraktowania i zgoda na sprzedaż produktów żywnościowych takiego pochodzenia, nie byłoby efektywne, gdyż nie prowadziłoby do wzrostu dobrobytu zbiorowości. Koszty transakcyjne zdobycia przez każdego z rodziców informacji o szkodliwości spożywania przez ich pociechy tego typu żywności i koszty jej internalizacji przewyższałyby ryzyko związane z takim żywieniem, co ostatecznie doprowadziłoby do przerzucania części kosztów leczenia schorzeń stanowiących tego skutek na podatników, którzy ze swojej wolności w tym zakresie korzystali świadomie i kalkulacyjnie. Z tego powodu taka ingerencja państwa w swobodę kontraktowania i wyłącznego decydowania o prawach własności nie jest dysfunkcjonalna i posiada przymiot efektywności. 4. Zakończenie Instytucje są ograniczeniami wpływającymi na wolność jednostki, a czasem całych grup w obrębie danego społeczeństwa. Zadaniem państwa jest sprawiedliwy podział dóbr i ochrona słabszych oraz działanie w sposób efektywny, aby finalnie budować dobrobyt grupy. Realizacja tego celu możliwa jest poprzez tworzenie takiej matrycy instytucjonalnej, która z jednej strony doprowadzi do urzeczywistnienia zasad sprawiedliwości społecznej, z drugiej zaś nie będzie ekonomicznie dysfunkcjonalna. Trudność w pogodzeniu tych dwóch porządków uwidacznia się zwłaszcza na gruncie przysługującej jednostce swobody do wykorzystania należącej do niej wiązki praw własności, składającej się na wolność gospodarowania i wolność w ogóle. Szczególnie zatem wtedy, kiedy państwo przy zastosowaniu swojego imperium dopuszcza się ograniczenia tak rozumianej wolności, nadanie tego rodzaju zmianom cechy efektywności stanowi kluczowe narzędzie dyskursu w teorii wyboru publicznego i w ramach poszukiwania optymalnych rozwiązań oraz decyzji interwencyjnych rządu w sferę prywatną jednostki. Mikroekonomia stworzyła katalog narzędzi do weryfikacji efektywności działań człowieka. Jednocześnie wyjaśniła zagadnienie efektywności oraz nadała mu niesporną treść. W ostatnim czasie nauki ekonomiczne zajęły się też problematyką uprawnień własnościowych i na potrzeby dyskursu o efektywności wyborów ekonomicznych stworzyły katalog nazwany wiązką praw własności. Wiązce tej odpowiada zespół swobód, które składają się na wolność gospodarowania i determinują możliwość oraz zakres użycia praw własności, a w dalszej części także osiągnięcie optimum właścicielskiego. Efektywność gospodarowania, do którego dochodzi poprzez kontraktowanie, uzależniona jest nie tylko od wybitnie ekonomicznych, cenowo – dochodowych ograniczeń, ale także od instytucji, które decydują o tym, czy dane działanie zyska tę cechę. Zespół rozwiązań prawnych, składających się na otoczenie instytucjonalne, a konstruowanych w sposób uwzględniający potrzebę stymulacji wymiany, w tym rekompensaty negatywnych efektów ingerencji władzy w jej przestrzeń, jest zbiorem instytucji formalnych właściwych prawu spełniającemu postulat efektywności. Literatura Akerlof G.A., 2005, Explorations in Pragmatic Economics, Oxford University Press, Oxford. Banaszak B. (red.), 2001, Przegląd Prawa i Administracji, t. XL, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. Balcerowicz L., 2012,Odkrywając wolność. Przeciw zniewoleniu umysłów, Zysk i S-ka, Poznań. Becker G.S., 2013, Nieoczywistości. Ekonomiczna teoria wszystkiego, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa. Drużkowski M., Sokół K., 1966, Antynomie wolności. Z dziejów filozofii wolności, Książka i Wiedza, Warszawa. Chodorowski J., 2002, Adam Smith 1723-1970, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. Coote R., Ulen T., 2011, Ekonomiczna analiza prawa, C.H. Beck, Warszawa. Friedman M., Friedman R., 2009, Wolny Wybór, Aspekt, Sosnowiec. Mises L. von, 2011, Ludzkie działanie. Traktat o ekonomii, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa. Justyńska I., Justyński J., 2013, Historia myśli socjologiczno-ekonomicznej, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa. Munzer R., 1990,A Theory of Property, Cambridge University Press, New York. Nowak L., 1991, U podstaw teorii socjalizmu, t. III, Nakom, Poznań. North D.C., 1990, Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, Cambridge. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach, Dz. U. 2016, pozycja 1159. Safjan M., 2003, Konstytucyjne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej, http://trybunal.gov.pl (18.07.2018). Scitovszky T. de, 1941, A note of welfare propositions in economics, [w:] The Review of Economic Studies, vol. 9, ed. N. Kaldor, Oxford University Press, Oxford, s. 77–88. Samuel G., 2016, Epistemology and Method in Law, Routledge, New York. Skorupka J., 2013, O sprawiedliwości procesu karnego, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa. Stankiewicz W., 2012, Ekonomika instytucjonalna, Warszawa. Zirk-Sadowski M., 2011, Wprowadzenie do filozofii prawa, Lex a Wolters Kluwer bussines, Warszawa. Tyc W., 2016, Mikroekonomiczne optimum alokacji prawa własności – próba konceptualizacji, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, red. J. Harasim, Katowice, s. 146–156.	<urn:uuid:5a16c531-1daa-4054-b8a1-0dd611a7fd3b>	finepdfs	4.121094	CC-MAIN-2024-38	https://www.dbc.wroc.pl/Content/59597/Schneider_Wolnosc_Jako_Stymulanta_Wymiany_2018.pdf	2024-09-07T14:04:43+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650883.10/warc/CC-MAIN-20240907131200-20240907161200-00567.warc.gz	694,321,912	0.995488	0.999958	0.999958	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2818, 5883, 9168, 11809, 16349, 18193, 20608, 23828, 28406, 29978, 30814 ]	1	0
ZARZĄDZENIE Nr 45 /2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017r. w sprawie zmian w budżecie gminy na 2017r. Na podstawie art. 257 pkt. 1, 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j Dz. U z 2016 r., poz. 1870 z póż. zm.) zarządzam co następuje: § 1 1. Zwiększa się plan dochodów zadań zleconych gminie o kwotę - 293.705,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 1 do niniejszego Zarządzenia. § 2 1. Zwiększa się plan wydatków zadań zleconych gminie o kwotę - 300.605,00 zł 2. Zmniejsza się plan wydatków zadań zleconych gminie o kwotę - 6.900,00 zł. zgodnie z Tabelą Nr 2 do niniejszego Zarządzenia. § 3 1. Zwiększa się plan dochodów zadań własnych gminy o kwotę - 53.185,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 3 do niniejszego Zarządzenia. § 4 1. Zwiększa się plan wydatków zadań własnych gminy o kwotę - 62.985,00 zł 2. Zmniejsza się plan wydatków zadań własnych gminy o kwotę - 9.800,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 4 do niniejszego Zarządzenia. § 5 1. Po zmianie plan dochodów gminy wynosi - 25.666.211,60 zł w tym: plan dochodów bieżących - 23.255.946,71 zł plan dochodów majątkowych - 2.410.264,89 zł 2. Po zmianie plan wydatków gminy wynosi - 26.666.211,60 zł w tym: plan wydatków bieżących - 22.229.508,18 zł plan wydatków majątkowych - 4.436.703,42 zł § 6 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Burmistrz Marian Soszyński Uzasadnienie do Zarządzenia Nr 45/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017 r. Zmiany w budżecie 2017 roku wprowadzone zostały na podstawie: 1. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.3220.127.116.117 z 21 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 1.905,00 zł z przeznaczeniem na realizację zadań zleconych wynikających z ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, ewidencji ludności i dowodach osobistych. 2. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.318.104.22.1687 z 26 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 53.185,00 zł. z przeznaczeniem na dofinansowanie wypłat zasiłków stałych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 19 ustawy o pomocy społecznej. 3. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.322.214.171.1247 z 22 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 291.800,00 zł. z przeznaczeniem na realizację świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. 4. Wniosków kierowników jednostek w zakresie przeniesień w planach wydatków bieżących. Burmistrz Marian Soszyński \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Treść \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------\|----------\|----------\|-----------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------\|------------\| \| 750 \| \| 75011 \| Urzędy wojewódzkie \| 47 327,00 \| 1 905,00 \| 49 232,00 \| \| \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym) ustawami \| \| \| \| \| 855 \| \| 85501 \| Rodzina \| 6 695 217,00 \| 291 800,00 \| 6 987 017,00 \| \| \| \| \| Świadczenie wychowawcze \| 4 556 000,00 \| 291 800,00 \| 4 847 800,00 \| \| \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na zadania bieżące z zakresu administracji rządowej zlecone gminom (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym), związane z realizacją świadczenia wychowawczego stanowiącego pomoc państwa w wychowywaniu dzieci \| \| \| \| \| \| \| \| Razem: \| 6 911 385,28 \| 293 705,00 \| 7 205 090,28 \| Tabela Nr 1 do Zarządzenia Nr 45/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017 r. Burmistrz Kaluszyna Marian Soczyński \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Treść \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------\|----------\|----------\|--------------------------------------------\|--------------\|----------\|------------\| \| 750 \| \| \| Administracja publiczna \| 47 327,00 \| 1 905,00 \| 49 232,00 \| \| \| 75011 \| \| Urzędy wojewódzkie \| 47 327,00 \| 1 905,00 \| 49 232,00 \| \| \| \| 4010 \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 47 327,00 \| 1 905,00 \| 49 232,00 \| \| 855 \| \| \| Rodzina \| 6 695 217,00 \| 291 800,00 \| 6 987 017,00 \| \| \| 85501 \| \| Świadczenie wychowawcze \| 4 556 000,00 \| 291 800,00 \| 4 847 800,00 \| \| \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 4 482 055,00 \| 287 300,00 \| 4 769 355,00 \| \| \| \| 4260 \| Zakup energii \| 500,00 \| 500,00 \| 1 000,00 \| \| \| \| 4300 \| Zakup usługi pozostałych \| 2 900,00 \| 4 000,00 \| 6 900,00 \| \| \| 85502 \| \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| 2 139 000,00 \| 0,00 \| 2 139 000,00 \| \| \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 2 008 505,00 \| -6 900,00 \| 2 001 605,00 \| \| \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 1 000,00 \| 200,00 \| 1 200,00 \| \| \| \| 4260 \| Zakup energii \| 800,00 \| 700,00 \| 1 500,00 \| \| \| \| 4300 \| Zakup usługi pozostałych \| 4 600,00 \| 6 000,00 \| 10 600,00 \| Razem: 6 911 385,28 293 705,00 7 205 090,28 Tabela Nr 2 do Zarządzenia Nr 43/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017r. Burmistrz Kaluszyna Marian Kozyński \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Pomoc społeczna \| Zasługi stałe \| Tresć \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------\|-----------\|----------\|-----------------\|---------------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------\|------------\| \| 852 \| 85216 \| \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) \| 309 563,00 \| 53 185,00 \| 362 748,00 \| \| \| \| \| \| \| \| 122 988,00 \| 53 185,00 \| 176 173,00 \| \| \| \| \| \| \| \| 122 988,00 \| 53 185,00 \| 176 173,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem: \| 18 407 936,32 \| 53 185,00 \| 18 461 121,32 \| Burmistrz Kaluszyna Marian Soszyński \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Treść \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------\|-----------\|----------\|--------------------------------------------\|--------------\|----------\|------------\| \| 600 \| \| 60016 \| Transport i łączność \| \| \| \| \| \| \| \| Drogi publiczne gminne \| 1 044 597,87 \| 0,00 \| 1 044 597,87 \| \| \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 897 966,67 \| 0,00 \| 897 966,67 \| \| \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 1 400,00 \| -800,00 \| 600,00 \| \| 700 \| \| 70005 \| Gospodarka mieszkaniowa \| 18 679,00 \| 800,00 \| 19 479,00 \| \| \| \| 4300 \| Zakup usług pozostałych \| 132 800,00 \| 0,00 \| 132 800,00 \| \| \| \| 70095 \| Pozostała działalność \| 112 100,00 \| 1 000,00 \| 113 100,00 \| \| \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 12 800,00 \| 1 000,00 \| 13 800,00 \| \| \| \| \| \| 20 700,00 \| -1 000,00\| 19 700,00 \| \| 801 \| \| 80101 \| Oświata i wychowanie \| 1 400,00 \| -1 000,00\| 400,00 \| \| \| \| \| Szkoły podstawowe \| 7 820 318,62 \| 0,00 \| 7 820 318,62 \| \| \| \| 4140 \| Wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób \| 3 173 380,61 \| 1 500,00 \| 3 174 880,61 \| \| \| \| \| Niepełnosprawnych \| 1 000,00 \| -1 000,00\| 0,00 \| \| \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 4 000,00 \| 2 500,00 \| 6 500,00 \| \| \| \| 80113 \| Dowożenie uczniów do szkół \| 319 620,00 \| -1 500,00\| 318 120,00 \| \| \| \| 4170 \| Wynagrodzenia bezosobowe \| 41 500,00 \| -1 500,00\| 40 000,00 \| \| 852 \| \| \| Pomoc społeczna \| 918 566,00 \| 53 185,00\| 971 751,00 \| \| \| \| 85216 \| Zasiłki stałe \| 143 988,00 \| 53 185,00\| 197 173,00 \| \| \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 143 988,00 \| 53 185,00\| 197 173,00 \| \| 900 \| \| 90004 \| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska \| 1 624 790,67 \| 0,00 \| 1 624 790,67 \| \| \| \| \| Utrzymanie zieleń w miastach i gminach \| 56 500,00 \| -1 500,00\| 55 000,00 \| \| \| \| 4260 \| Zakup energii \| 19 600,00 \| -1 500,00\| 18 100,00 \| \| \| \| 90095 \| Pozostała działalność \| 279 446,00 \| 1 500,00 \| 280 946,00 \| \| Kod \| Opis \| 2016 \| 2017 \| \|---------\|-------------------------------------------\|------\|------\| \| 926 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| \| \| \| 4210 \| Kultura fizyczna \| 41 688,00 \| 1 500,00 \| 43 188,00 \| \| 92604 \| Instytucje kultury fizycznej \| 252 713,54 \| 0,00 \| 252 713,54 \| \| 4300 \| Zakup usług pozostałych \| 28 500,00 \| 4 000,00 \| 32 500,00 \| \| 4430 \| Różne opłaty i składki \| 12 000,00 \| -4 000,00 \| 8 000,00 \| Razem: 19 407 936,32 53 185,00 19 461 121,32 Burmistrz Kaluszyna Marian Soszyński	8b8e4120-ec50-4c6b-b817-238d3631b313	finepdfs	1.166992	CC-MAIN-2020-50	http://umgkaluszyn.bip.org.pl/pliki/umgkaluszyn/zarzadzenie_45_2017.pdf	2020-12-04T03:18:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141733120.84/warc/CC-MAIN-20201204010410-20201204040410-00540.warc.gz	89,184,686	0.999379	0.999799	0.999799	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1371, 2574, 4160, 6176, 7533, 10469, 11127 ]	1	0
Koszary w południowej części miasta Spacer rozpoczynamy na ulicy Kalinkowej, w pobliżu marketu Piotr i Paweł. Naprzeciwko znajdują się budynki rozległego zespołu koszarowego. To najbardziej przekształcony ze wszystkich grudziądzkich kompleksów koszarowych. By zobaczyć je z bliska, schodzimy w dół wewnętrzną ulicą osiedla. Budynki powstawały etapami w la- w nim stacjonująca to 101. Regiment Landwehry. Budynki koszarowe stanowią tu typowe założenie - zostały zgrupowane wokół dużego placu apelowego. Na terenie samego placu zachowały się resztki tzw. „małpiego gaju", czyli toru przeszkód, który służył żołnierzom do ćwiczeń. tach 1913-1916. Pierwsza jednostka W okresie międzywojennym koszary nosiły imię księcia Świętopełka. Po opuszczeniu wojska w latach 90-tych XX wieku budynki przeszły kompleksowy remont oraz częściową modernizację i dziś kilka z nich zatraciło styl koszarowy. Obecnie większość budynków została zaadaptowana na cele mieszkalne (01). W roku 1918 cześć przyległa do ul. Kalinkowej została odgrodzona od reszty zabudowy. Powstał w niej obóz jeniecki dla ponad 600 brytyjskich oficerów. W tym czasie w Prusach istniały dziesiątki takich obozów, jednak grudziądzki wsławił się brawurowymi ucieczkami. W trakcie jednej z nich jeniec brytyjski uciekł nad ogrodzeniem, przy pomocy kabli elektrycznych. Dodatkowo został ostrzelany przez strażników obozu. Jeniec zbiegł bez żadnego draśnięcia. Krótko po tym zdarzeniu kolejni jeńcy wykonali podkop biegnący z budynku poza ogrodzenie. W ten prosty sposób kilkunastu oficerów opuściło obóz. Naprzeciw powyższego kompleksu, po drugiej stronie ul. Chełmińskiej, znajduje się kolejny, przeznaczony pierwotnie dla pruskich saperów (02). Wybudowany w latach 1912-13, zachował do dnia dzisiejszego ory- ginalny charakter, pomimo podzielenia budynków miedzy różnych użytkowników. Wchodząc przez bramę główną, po prawej stronie mijamy koszarowiec, w którym mieści się Powiatowa Komenda Policji. Właśnie przy tej bramie, po prawej stronie, znajduje się kamień upamiętniający działalność Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w okresie międzywojennym. Obelisk został odsłonięty w sierpniu 1990, a ufundowali go wychowankowie tej szkoły. Sam kompleks można swobodnie obejść i zobaczyć gdzie szkolono najpierw kadry pionierów pruskich, a następnie polskich kawalerzystów. Po I wojnie światowej koszary nazwano imieniem Bolesława Śmiałego. #2 Opuszczamy koszary tą samą drogą i ruszamy ulicą Chełmińską w kierunku skrzyżowania z ul. Bydgoską. Skręcamy w prawo, przechodzimy przez linię kolejową Grudziądz – Toruń i ulicą Pruszyńskiego oraz Bora-Komorowskiego docieramy do ronda im. W. Pileckiego. Tu skręcamy w prawo, w ulicę Hallera, by zobaczyć ostatnie trzy budynki koszarowe (03) dawnego kompleksu przeznaczonego dla pruskiego 141. Regimentu Piechoty. Ich budowa przypadała na lata 1895-98. Zarówno warunki socjalne, jak i architektura tych obiek- tów pozostawiały wiele do życzenia, dlatego gdy po zakończeniu I wojny światowej nie zostały zajęte przez wojsko polskie, zasiedlili je bezrobotni. W ten sposób powstało osiedle mieszkaniowe o specyficznym charakterze. Żartobliwie obszar tych koszar nazwano Maderą, nawiązując do wyjazdów wypoczynkowych Józefa Piłsudzkiego i nazwa ta stała się w Grudziądzu powszechną. Kompleks został bardzo szybko zdewastowany, a po II wojnie światowej rozebrany. Pozostawiono tylko te trzy budynki. Podążając dalej ulicą Hallera dojdziemy do najbardziej znanych koszar w Grudziądzu. To właśnie tam, w okresie dwudziestolecia międzywojennego, znajdowała się najsławniejsza i najważniejsza szkoła kawaleryjska w Polsce – Centrum Wyszkolenia Kawalerii (04). Od 1974 roku stacjonował tu 8. Pułk Zakłóceń Radiowych, obecnie 8. Batalion Walki Radioelektronicznej. Ze względu na obecność wojska nie można wejść na teren koszar, warto się jednak wybrać ulicą Smoleńskiego między budynki znajdujące się przed koszarami. Część tego terenu do końca II wojny światowej należała do CWK. Same koszary należą do jednych z młodszych w mieście, powstały bowiem w latach 1905-1911. Ich modernistyczna architektura i dbałość o socjalną stronę, mocno kontrastują z budynkami widzianymi wcześniej. Ulica Smoleńskiego wpada w ul. Chopina i przechodzi w Zaciszną. W tym miejscu widać, że kompleks koszarowy w tym dużym kwartale podzielony był na dwie części, z osią na ulicy Chopina. Ta część koszar powstała w latach 1913-14 i była budowana dla potrzeb 3. Kompanii Fortecznych Karabinów Maszynowych. W dwudziestoleciu międzywojennym użytkowana była także przez wspomniane Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Z kompleksu budynków użytkowanych przez wojsko jeden został wydzielony i przebudowany na budynek mieszkalny. >> Grudziądz od lat postrzegany był jako miasto wojskowe. Obraz ten ukształtowała najpierw cytadela, zbudowana nieopodal Starego Miasta i będąca osobnym organizmem administracyjnym. Wrażenie to spotęgowała rozbudowa Twierdzy Grudziądz w latach 90-tych XIX wieku. Powstało wtedy 11 fortów tworzących tzw. pierścień wewnętrzny twierdzy, a wraz z nimi znaczne kompleksy koszarowe. W okresie międzywojennym zagospodarowane przez Wojsko Polskie, mieściły także cenione wojskowe uczelnie. Ocalałe po II wojnie światowej, zagospodarowano ponownie na potrzeby polskiej armii. Rynek 3-5, 86-300 Grudziądz tel./fax 56 46 123 18, e-mail: firstname.lastname@example.org SPACER PO HISTORYCZNYCH KOSZARACH >> Kontynuujemy spacer po obiektach koszarowych, podążając ulicą Hallera w kierunku osiedla Lotnisko. Mijamy po prawej ostatnie budynki zespołu koszarowego, za którym, zaraz za kompleksem garaży, znajduje się dawna strzelnica wojskowa (obecnie niewykorzystywana). Na końcu strzelnicy przechodzimy na drugą stronę ul. Hallera i podążamy aleją Solidarności w kierunku ronda Lotników. Przy rondzie skręcamy w prawo i dochodzimy do gmachu dawnych koszar lotniczych (05). Zbudowane w latach 1912-14 sąsiadowały z pobliskim lotniskiem wojskowym. Pierwotnie stacjonował tu 5. Batalion Statków Powietrznych (ba- lonów obserwacyjnych) oraz 2. Kompania 2. Batalionu Lotniczego, licząca 4-5 samolotów. W dwudziestoleciu międzywojennym koszary mieściły Wyższą Szkołę Pilotów (1922-25), następnie Oficerską Szkołę Lotniczą (1925-27), po niej Lotniczą Szkołę Strzelania i Bombardowania (1928-37) oraz Wyższą Szkołę Pilotażu (1937-39). W okresie II wojny mieściły się tu zakłady remontowe samolotów myśliwskich. Od 1960 roku swoją siedzibę mają tu Wojskowe Zakłady Uzbrojenia. Przy tym obiekcie kończymy część spaceru po koszarach południowej części Grudziądza. Aby zwiedzić koszary zlokalizowane na północy Grudziądza należy udać się autobusem linii nr 3 do przystanku Legionów /Poniatowskiego – przystanek naprzeciwko WZU. Koszary w północnej części miasta Spacer po tej części Grudziądza rozpoczynamy na ul. Legionów, przy rondzie gen. Fieldorfa „Nila", na którym skręcamy w prawo, w ulicę Poniatowskiego. Za mostem nad kanałem Trynka, prawą stronę ulicy Karabinierów zdominowały wysokie budynki koszarowe kompanii fortecznych karabinów maszynowych. Kompleks zbudowano w latach 1913-14. Składał się z kilku obiektów w stylu klasycystycznym, zbudowanych wokół trójkątnego placu apelowego. W okresie międzywojennym ko- szary nosiły imię Władysława Łokietka i mieściło się w nich Centrum Wyszkolenia Żandarmerii, w której kształcono kadrę dla jednostek żandarmerii i Korpusu Ochrony Pogranicza (06). Opuszczamy budynki dawnego CWŻ aleją nad Trynką, w stronę centrum miasta. Dochodzimy do końca zespołu basenów odkrytych (po lewej) i skręcamy w prawo, na mostek nad kanałem Trynka. Idąc ulicą Kruszel- . nickiego po lewej mijamy budynki dawnego pruskiego 14. Pułku Piechoty, zbudowane w latach 18901897. W 20-leciu międzywojennym koszary nosiły imię Tadeusza Kościuszki i stacjonował tu 64. Pułk Piechoty. Dochodzimy do ulicy Legionów i skręcamy w lewo, by zobaczyć je w całej okazałości (07) Od 1960 roku sformowany był tu 12. Batalion Mostów Składanych, następnie 8. Pułk Mostów Drogowych i Kolejowych. Obecnie mieści się tu skład sprzętu 2. Inowrocławskiego Pułku Komunikacyjnego. Tuż obok znajdują się nowe koszary artylerii (08) powstałe w latach 1892-95 i zbudowane w skromnej formie (w przeciwieństwie do koszar, które zobaczymy przy ul. Bema). Od strony ulicy Legionów, po lewej stronie wznosi się szereg byłych budynków mieszkalnych. Ze względu na obecne umiejscowienie w tym kompleksie wielu instytucji, obiekty można oglądać od wewnątrz. Warto wejść w głąb, by zobaczyć duży budynek dawnych stajni w kształcie podkowy. W koszarach tych stacjonował pruski 71. Regiment Artylerii Polowej. W okresie międzywojnia koszary nosiły imię Marszałka Józefa Piłsudskiego. Po wojnie stacjonowały tu wojska chemiczne, m.in. 2. Pomorski Batalion Zadymiania i Miotaczy Ognia oraz 2. Pomorski Pułk Przeciwchemiczny. Naprzeciwko tych koszar znajduje się wybudowany w latach 1892-95 kompleks lazaretu garnizonowego, czyli szpitala wojskowego (09). Od ulicy widać duży gmach izby przyjęć, w głębi zbudowano 5 pawilonów dla chorych, odkażalnię, kostnicę i budynek gospodarczy. Pośrodku kompleksu założono park i wytyczono alejki. Teren dostępny do zwiedzania. Spacer kontynuujemy ulicą Legionów, w stronę centrum. Mijamy siedzibę Biblioteki Miejskiej, za którym nieco przysłonięty drzewa- mi, wznosi się piękny gmach dawnej komendantury (10), zbudowany w latach 1893-95 w stylu baroku holenderskiego. Elewację budynku obłożono żółtą cegłą, zaś narożniki i gzymsy wykonano z różowego piaskowca. Komendantura mieściła mieszkanie służbowe i biuro komendanta oraz biuro starszego placu. Przechodzimy przez ulicę Bema. Naszą uwagę przyciąga olbrzy- mi budynek koszarowy po lewej. To główny i najbardziej reprezentacyjny budynek kompleksu Starych Koszar Artyleryjskich (11). To pierwszy budynek koszarowy zbudowany w Grudziądzu. Powstał w latach 1883-85 i odznaczał się wyjątkową urodą i starannym detalem architektonicznym. Za gmachem koszarowym znajduje się duży budynek w kształcie litery U – to dawne stajnie. W koszarach stacjonowało kilkanaście jednostek artyleryjskich, m.in. dywizjony 16. i 17. Pułku Artylerii Polowej, 1. i 2. dywizjon 35. Pułku Artylerii Polowej. W 1900 roku w koszarach tych ulokowano sztab oraz 1. i 2. dywizjon 75. Pułku Artylerii. W dwudziestoleciu międzywojennym obiekt ten nosił imię gen. Józefa Hallera i był zajęty przez 16. Pułk Artylerii Lekkiej. Po wojnie mieścił się tu 31. Ośrodek Szkolenia Specjalistów Samochodowych. Obecnie znajduje się tu Centrum Szkolenia Logistyki i w związku z obecnością wojska koszary nie są dostępne do zwiedzania. Z ulicy Legionów ruszamy ulicą Forteczną w górę. Po dotarciu do skrzyżowania przy szkole podstawowej skręcamy w prawo, w górę ulicy Jagiełły. Po niespełna 200 metrach, po lewej stronie, zobaczymy ciekawe architektonicznie koszary. To stare koszary pionierów (12), zbudowane w latach 1905-09. Uważane są za najładniejszy kompleks koszarowy w mieście, składa się z kilku budynków mieszkalnych, kasyna, kuźni i stajni, otaczając rozległy plac ćwiczeń. Pierwotnie zakwaterowano tu 23. Forteczny Batalion Pionierów (saperzy). Po przejęciu koszar przez Polaków w 1920 roku, nazwano je imieniem Władysława Jagiełły. Warto zwrócić uwagę na piękną bramę do kompleksu koszarowego. Obiekt obecnie użytkowany jest przez wojsko i nie jest dostępny do zwiedzania. W latach 1913-15 kompleks koszar pionierów rozbudowano w stronę miasta (przy dzisiejszej ul. Jagiellończyka) (13). W okresie międzywojennym „nowe" koszary nosiły nazwę Kazimierza Jagiellończyka i stacjonował w nim 65. Pułk Piechoty. Od niedawna obiekt znajduje się w rękach prywatnych. Wracamy do ulicy Jagiełły i pniemy się na szczyt Góry Garnizonowej. Na jej szczycie skręcamy w lewo, w ulicę Czwartaków, która prowadzi do najstarszego obiektu Twierdzy Grudziądz – cytadeli (14). Zbudowana w latach 1776-89, składała się z części koszarowej, magazynowej (Wielki Magazyn) oraz bojowej (4 raweliny i 5 bastionów). Żołnierzy ulokowano w budynkach donżonu, dla oficerów i podoficerów oraz ich rodzin zbudowano domy na majdanie, dla dowódcy wzniesiono gmach komendantury (istnieje do dziś). Po oddaniu do użytku, cytadela koszarowała 54. Pułk Piechoty złożony z żołnierzy pochodzących z terenu miasta i okolic. Jednostka ta stacjonowała tu do przełomu 1806 i 1807 roku, czyli do blokady cytadeli przez wojska napoleońskie. W tym czasie na cytadeli skoszarowano 5813 oficerów i żołnierzy, nie licząc ich rodzin. W trakcie blokady wszyscy żołnierze przebywali w pomieszczeniach donżonu. Ich rodziny, na czas ostrzału, miały obowiązek opuścić pomieszczenia donżonu i przebywać w namiotach na majdanie. Kadra oficerska i bardziej majętni cywile mieszkali w Wielkim Magazynie. W okresie po blokadzie na cytadeli pojawiły się pułki Landwehry (pospolite ruszenie), saperów i artylerzystów. Szczególnie te formacje były tu aktywne w okresie po demobilizacji cytadeli, którą traktowano jako poligon. W czasie I wojny światowej cytadelę użytkowano głównie jako magazyn. Ulokowano tu także ośrodek szkoleniowy. Wraz z rozwojem działań wojennych funkcjonował tu potężny lazaret (szpital). W 1920 roku cytadela została przejęta przez Wojsko Polskie. Obiekt zastano obrabowany ze wszelkich ruchomych elementów. Pierwszą formacją skoszarowaną tu w okresie międzywojnia była bateria artylerii – liczbowo największa bateria w historii armii polskiej, licząca ponad 1000 żołnierzy. Od lutego 1920 roku twierdza stała się siedzibą 18. Pułku Ulanów Pomorskich, którzy zajmowali cytadelę aż do mobilizacji 24 sierpnia 1939 roku. W czasie II wojny cytadela była miejscem ostatniej obrony wojsk hitlerowskich. Schroniło się w niej ponad 3.000 żołnierzy, w tym około 1.000 rannych. Twierdzę poddano 6 marca 1945 roku. Po wojnie na cytadeli stacjonowała jednostka radiolokacyjna oraz saperzy. Obecnie znajdują się tu dwie jednostki: 13. Wojskowy Oddział Gospodarczy oraz Rejonowe Warsztaty Techniczne. Pomimo obecności wojska cytadela jest dostępna do zwiedzania, po uzgodnieniu ze stowarzyszeniem Rawelin, która obsługuje ruch turystyczny w tym obiekcie. Tu kończymy spacer.	<urn:uuid:5c2d6d69-34d9-4c9e-8d05-81cb2c5a8a5f>	finepdfs	2.505859	CC-MAIN-2019-09	http://haszgru.pl/uploads/files/Przewodnik_po_grudziadzu/2013/pdf/IT_spacer_2_wojsko.pdf	2019-02-23T06:42:21Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550249490870.89/warc/CC-MAIN-20190223061816-20190223083816-00542.warc.gz	124,807,080	0.999891	0.999888	0.999888	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 5370, 14050 ]	4	3
Wyrok z dnia 21 czerwca 2005 r. II PK 319/04 1. Złożenie przez pracodawcę oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. w okresie pobierania wynagrodzenia i zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby jest niezgodne z prawem, choćby pracodawca jako datę rozwiązania umowy wskazał datę przypadającą po tym okresie. 2. Pracownik stawiający się do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności (art. 53 § 3 k.p.) nie ma obowiązku dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p. Jeżeli pracownik stawi się do pracy i zgłosi gotowość jej wykonywania, obowiązek skierowania go na kontrolne badania lekarskie spoczywa na pracodawcy (§ 4 ust. 1 w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Barbara Wagner, Zbigniew Hajn Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy z powództwa Włodzimierza M. przeciwko „P.P." Spółce z o.o. Zakładowi Pracy Chronionej w G. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 maja 2004 r. [...] oddalił kasację. Uzasadnienie Powód Włodzimierz M., odwołując się od rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., wniósł o przywrócenie do pracy w pozwanej „P.P." Spółce z o.o. Zakładzie Pracy Chronionej w G. oraz zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gnieźnie oddalając powództwo ustalił, iż powód był pracownikiem pozwanej od dnia 15 stycznia 2002 r. Od 17 czerwca 2003 r. korzystał z kolejnych zwolnień lekarskich, zaś okres zasiłkowy upłynął z dniem 13 grudnia 2003 r. Ostatnie zwolnienie lekarskie kończyło się dnia 15 grudnia 2003 r. W dniu 9 grudnia 2003 r. pozwana powiadomiła Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Spółki „P.P." o zamiarze rozwiązania z dniem 14 grudnia 2003 r. z powodem stosunku pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia z uwagi na niezdolność do pracy dłuższą aniżeli okres zasiłkowy. Związek nie zajął w tej sprawie stanowiska, a dnia 14 grudnia 2003 r. powód otrzymał pismo pozwanej (z dnia 12 grudnia 2003 r.) rozwiązujące umowę o pracę. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyniku uwzględnienia apelacji powoda w całości zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, iż przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółce na poprzednich warunkach pracy i płacy i zasądził na jego rzecz kwotę 3.000 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Uznał przy tym , iż Sąd Rejonowy dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie daty doręczenia powodowi pisma pozwanej z dnia 12 grudnia 2003 r. o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Strony zgodnie bowiem przyznały, iż to pismo powód otrzymał w dniu 13 grudnia 2003 r., tj. w sobotę. Sąd Okręgowy podkreślił, że oznacza to, iż doręczenie nastąpiło w ostatnim, tj. 180 dniu okresu zasiłkowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.). Sąd podkreślił, iż limity czasowe przewidziane w art. 53 k.p. są okresami ochronnymi usprawiedliwionej nieobecności w pracy w rozumieniu przepisu art. 41 k.p. W okresie tym nie jest zatem dopuszczalne rozwiązanie umowy o pracę. Prawo pracodawcy do rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 53 k.p. powstaje bowiem z upływem tego okresu i kończy się z dniem stawienia się pracownika do pracy w związku z ustaniem przyczyn nieobecności (art. 53 § 3 k.p.). A zatem, aby można było dokonać rozwiązania umowy w tym trybie musi upłynąć okres ochronny, a niezdolność musi trwać nadal. Jak stwierdził Sąd Okręgowy taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Powód nie stawił się do pracy w dniu następnym po upływie okresu ochronnego, tj. 14 grudnia 2003 r. albowiem była to niedziela, stanowiąca w przyjętym u pozwanej systemie czasu pracy dzień wolny od pracy. Powód stawił się natomiast w pracy w dniu 15 grudnia 2003 r. w godzinach rannych, przedkładając jednocześnie pracodawcy zaświadczenie lekarskie z tego dnia, z którego wynika, iż jest on zdolny do świadczenia pracy u pozwanej. Dwa dni później wykonał on badania kontrolne, na skutek których wydane zostało zaświadczenie lekarskie potwierdzające jego zdolność do pracy od dnia 15 grudnia 2003 r. W kasacji strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., przez przyjęcie, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę było wadliwe, w sytuacji spełnienia przez pozwaną wszystkich przesłanek skuteczności rozwiązania umowy o pracę na podstawie tego przepisu; art. 53 § 3 k.p., przez przyjęcie, że stawienie się powoda niezdolnego do pracy, bez dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p., dzień po rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz dwa dni po otrzymaniu pisemnego oświadczenia pozwanej o tym rozwiązaniu, powoduje wadliwość oświadczenia pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia; art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p., przez niezastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że oświadczenie pozwanej zostało złożone powodowi w dniu jego doręczenia, pomimo że z treści oświadczenia wyraźnie wynikał termin późniejszy rozwiązania umowy o pracę; art. 45 § 1 k.p., przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynikało jednoznacznie, że przywrócenie do pracy jest niemożliwe i niecelowe; art. 53 § 4 k.p., przez przyjęcie, że powiadomienie organizacji związkowej w dniu 9 grudnia 2003 r. i złożenie oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę w dniu 13 grudnia 2003 r. ze skutkiem od dnia 14 grudnia 2003 r. stanowi naruszenie tego przepisu; art. 41 k.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie do sytuacji, w której pozwana była uprawniona do rozwiązania umowy o pracę. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie apelacji powoda, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona. Z istoty regulacji zawartej w art. 53 k.p. wynika, iż pracodawca oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia w oparciu o ten przepis zawsze składa w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy (bo gdy pracownik stawi się do pracy nie jest to już możliwe - art. 53 § 3 k.p.). W okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z powodu choroby należy jednak wyróżnić dwa okresy: pierwszy to okres tzw. ochronny (3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku), w którym stosunek pracy nie może być rozwiązany; drugi - to późniejszy okres, gdy pracodawca może go rozwiązać. W sprawie powstał między innymi problem, czy zgodne z prawem jest złożenie oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy w okresie ochronnym, ale wskazujące jako datę ustania stosunku pracy datę przypadającą na okres nie objęty ochroną. Sąd Najwyższy stwierdził, iż właściwą odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź negatywna. Należy bowiem przyjąć, iż nie jest dopuszczalne złożenie oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia w chwili, gdy nie istniała jeszcze przyczyna do podjęcia takiej decyzji. Przyczyną tą jest zaś niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwająca dłużej niż okresy wskazane w przepisie art. 53 § 1 pkt 1 k.p. (tryb dokonany), nie zaś niezdolność do pracy, która według prognoz ma trwać dłużej niż te okresy. Należy bowiem wskazać, iż pracownik do ostatniego momentu okresu ochronnego (a więc do godz. 24 00 dnia, w którym ów okres ochronny upływa) może stawić się do pracy po odzyskaniu zdolności do niej, co powoduje, że pracodawca nie może rozwiązać stosunku pracy bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 168/04, jeszcze nieopublikowany). Nie ma przy tym racji skarżący, iż na pracowniku ciąży w takiej sytuacji obowiązek dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p. Jeżeli bowiem pracownik stawi się do pracy i zgłosi gotowość do jej wykonywania, to obowiązek skierowania go na badania kontrolne spoczywa na pracodawcy (§ 4 ust. 1 w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy, (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.; por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2001 r., I PKN 639/00, OSNP 2003 nr 17, poz. 415). Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 53 § 4 k.p. Na mocy tego przepisu do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku odpowiednio stosuje się regulację zawartą w art. 52 § 3 k.p. Zgodnie z nią pracodawca podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania umowy po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. W razie zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy zakładowa organizacja związkowa wyraża swoją opinię niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni. W sprawie strona pozwana o zamiarze rozwiązania umowy o pracę z powodem zawiadomiła organizację związkową w dniu 9 grudnia 2003 r., samą zaś decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy podjęła w dniu 12 grudnia 2003 r., a zatem przed upływem trzydniowego terminu. Na mocy odpowiednio stosowanego art. 111 k.c. (w związku z art. 300 k.p.) termin ten upłynął dnia 12 grudnia 2003 r. o godzinie 24 oo . To działanie pracodawcy jest niezgodne z prawem. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika bowiem, iż istota i cel konsultacyjnej kontroli związkowej rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę wskazuje, że do czasu wyczerpania trybu konsultacji pracodawca nie może złożyć oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy. Ma on obowiązek wstrzymać się z ostateczną decyzją w tym przedmiocie przez okres 3 dni. Wcześniejsze podjęcie jej narusza tryb wskazany w przepisie art. 52 § 3 k.p., a w konsekwencji uzasadnia roszczenia pracownika z art. 56 § 1 k.p. (por. między innymi uchwałę całej Izby Sądu Najwyższego, Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 1978 r., V PZP 6/77, OSNCP 1978 nr 8, poz. 127, a także wyrok z dnia 10 marca 1978 r., I PRN 22/78, LEX nr 14451). Sąd Najwyższy zważył również, iż Sąd drugiej instancji słusznie postąpił nie uwzględniając wniosku strony pozwanej o zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy (art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p.). Pozwana nie wykazała bowiem inicjatywy dowodowej w przedmiocie niezasadności żądania pracownika przywrócenie go do pracy ze względu na niemożność lub niecelowość jego realizacji. Z tych względów na podstawie art. 393 12 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================	<urn:uuid:2404d6aa-32bc-4af3-9861-84972f0df582>	finepdfs	1.530273	CC-MAIN-2025-05	http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia1/II%20PK%20319-04-1.pdf	2025-01-13T07:16:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362084.86/warc/CC-MAIN-20250113053801-20250113083801-00162.warc.gz	52,999,746	1.000001	1.000002	1.000002	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1565, 4236, 6608, 9295, 11708 ]	1	0
DECYZJA Na podstawie art. 24b ust. 1, 24c ust. 2 oraz 27a ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2028, zwanej dalej „zzwzoś”), w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej „Kpa”), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z wniosku „EKO-BUG” Spółka z o.o., Kobylany, ul. Słoneczna 7, 21-540 Małaszewice, KRS 0000009461 z dnia 12 marca 2021 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie zatwierdza taryfę za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i za zbiorowe odprowadzenie ścieków na terenie Gminy Terespol na okres 3 lat. Taryfa stanowi załącznik do niniejszej decyzji oraz jej integralną część. Uzasadnienie Na podstawie art. 107 § 4 Kpa odstępuję od uzasadnienia decyzji. Niniejsza decyzja podlega opłacie, o której mowa w art. 24d zzwzoś. Oplatę w wysokości 530,07 zł uiszczą się na rachunek bankowy organu regulacyjnego nr: 49 1130 1017 0020 1510 6720 0044 w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Pouczenie Od niniejszej decyzji służą stronom prawo wniesienia odwołania do Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublin Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Nie jest możliwe skuteczne cofnięcie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Otrzymują: 1. „EKO-BUG” Spółka z o.o., Kobylany, ul. Sloneczna 7, 21-540 Malaszewice, 2. Wójt Gminy Terespol, Pl. Ryszarda Kaczorowskiego 1, 21-540 Kobylany, 3. a/a - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie ul. Leszka Czarnego 3, 20-610 Lublin tel.: +48 (81) 53 10 300 \| faks: +48 (81) 53 10 301 \| e-mail: firstname.lastname@example.org Strona 2 z 2 Taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i za zbiorowe odprowadzanie ścieków na okres 3 lat na terenie gminy Terespol 1. Informacje ogólne. Niniejsza taryfa stanowi zestawienie cen i stawek opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków obowiązujące na terenie gminy Terespol, na obszarze obsługiwany przez Spółkę EKO-BUG Kobyłany ul. Słoneczna 7 na okres 3 lat tj. Taryfa określa także warunki jej stosowania. Taryfa opracowana została na podstawie zasad określonych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz.1152 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą oraz przepisami Rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lutego 2018r w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. 2018, poz. 472), zwanego dalej rozporządzeniem. Taryfowe ceny i stawki opłat dotyczą wszystkich odbiorców usług w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków świadczonych przez Spółkę. 2. Rodzaje prowadzonej działalności Spółka EKO-BUG została zawiązana aktem notarialnym Aktem założycielskim jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, sporządzonym w dniu 22 maja 1998 roku przez Stefana Durleja – notariusza w Terespolu, prowadzącego Kancelarię przy ul. Wojska Polskiego 104. Repetytorium A nr 1631/98. Spółka została wpisana do rejestru handlowego w dziale B pod numerem RH 676 na mocy Postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej V Wydział Gospodarczy z dnia 29 maja 1998r. Sygn. Akt V Nr Rej H 154/98. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2001r. Sąd Rejonowy w Lublinie XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego dokonał wpisu Spółki do Rejestru Przedsiębiorców pod nr 0000009461. Na dzień 31 stycznia 2021 roku Spółka zatrudniała 37 pracowników. Wartość kapitału zakładowego Spółki na dzień na dzień 31 stycznia 2021r wynosi 7 683 494,00 zł i dzieli się na 14883 udziały po 518,00 zł. Właścicielem całości udziałów jest Gmina Terespol. W skład Rady Nadzorczej wchodzą: Henryk Kamiński – Przewodniczący Elżbieta Napiórkowska – Członek Edyta Maruda – Członek Funkcję Prezesa Zarządu pełni Bogusław Wolski Przedsiębiorstwo prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol na podstawie decyzji wydanej przez Wójta Gminy Terespol z dn. 08 marca 2018 roku znak I-IM.7030.1.2018.AD, pozwolenia wodno-prawnego na pobór wód podziemnych nr decyzji 3/D/ZUZ/2021, pozwolenia wodno-prawnego na odprowadzenie ścieków nr RS.6341.22.2015.BW, regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol zatwierdzonego Uchwałą Rady Gminy Terespol Nr XXII/216/18 z dnia 27 czerwca 2018r; Zgodnie z zezwoleniem przedmiot działalności przedsiębiorstwa stanowi: a) w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę: ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody na terenie Gminy Terespol, za pomocą urządzeń wodociągowych, odbiorcom usług, z którymi zawarto umowy b) w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków: zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków dostarczonych przez usługobiorców, z którymi zawarto umowy, za pomocą urządzeń kanalizacyjnych c) w zakresie zbiorowego zaopatrenia w wodę: ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody na terenie Gminy Zalesie, za pomocą urządzeń wodociągowych, odbiorcom usług, z którymi zawarto umowy d) w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków: zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków dostarczonych przez usługobiorców, z którymi zawarto umowy, za pomocą urządzeń kanalizacyjnych na terenie Gminy Zalesie Punkty c) i d) nie zostały objęte kalkulacją w tym wniosku, sporządzony został na nie odrębny wniosek taryfowy. Spółka osiąga inne przychody, których nie obejmuje Taryfa. Są to usługi w zakresie: - wywóz nieczystości stałych i płynnych - administrowanie cmentarza gminnego - usługi remontowo budowlane - dostawy ciepła Przychody oraz koszty tych działalności zostały wyłączone z taryfy. 3. Rodzaj i struktura taryfy Taryfa dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę jest taryfą jednolitą, wieloczłonową i obejmuje: a) cenę za 1m³ dostarczonej wody, b) jednolitą stawkę opłaty abonamentowej za utrzymanie w gotowości do świadczenia usług urządzeń wodociągowych, Taryfa dla zbiorowego odprowadzania ścieków jest taryfą jednolitą, wieloczłonową i obejmuje: c) cenę za 1m³ odprowadzonych ścieków do kanalizacji sanitarnej, d) stawkę opłaty abonamentowej za utrzymanie w gotowości do świadczenia usług urządzeń kanalizacyjnych. 4. Taryfowe grupy odbiorców usług W zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę wszyscy odbiorcy mają jednakowe wymagania jakościowe w stosunku do dostarczanej im wody. Korzystają w jednakowy sposób z urządzeń wodociągowych, które to urządzenia stanowią jeden spójny system. Wszyscy również zostali opomiarowani. Nie występują czynniki, które uzasadniałyby możliwość zróżnicowania kosztów dostawy wody. Wyoniono więc jedną podstawową grupę taryfową odbiorców usług w zakresie ceny za 1m³ dostarczonej wody i opłaty abonamentowej. Obejmuje ona wszystkich odbiorców. W zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków komunalnych, kanalizacja sanitarna wraz z oczyszczalnią ścieków stanowi jednolity zamknięty system. Brak jest możliwości uzasadnionego względami kosztowymi, podziału na różne grupy odbiorców. Ponadto, z uwagi na to, że wszyscy dostawcy ścieków są opomiarowani pośrednio za pomocą wodomierzy, wyyoniono jedną grupę taryfową odbiorców usług w zakresie ceny za 1m³ odprowadzonych ścieków do kanalizacji sanitarnej i opłaty abonamentowej. Obejmuje ona wszystkich odbiorców usług. 5. Rodzaje i wysokość cen i stawek opłat 5.1. W rozliczeniach z odbiorcami usług w zależności od zakresu świadczonych usług stosuje się: a) za dostarczoną wodę: - cenę – wyrażoną w złotych za 1m³ dostarczanej wody, a) za dostarczanie wody: - stawkę opłaty abonamentowej na odbiorcę usług – niezależną od ilości dostarczonej wody, na odbiorcę usług, płacącą bez względu na ilość pobieranej wody lub też jego całkowitego braku w złotych/miesiąc; b) za odprowadzone ścieki: - cenę wyrażoną w złotych za 1m³ odprowadzanych ścieków, - stawkę opłaty abonamentowej na odbiorcę usług – niezależną od ilości odprowadzanych ścieków, na odbiorcę usług, płacącą bez względu na ilość odprowadzanych ścieków lub też jego całkowitego braku w złotych/miesiąc; c) do cen i stawek opłat netto podanych w poniższych tabelach dolicza się podatek od towarów i usług (VAT). 5.2. Wysokość cen i stawek opłaty za dostarczanie wody \| Lp \| Taryfowa grupa odbiorców \| Rodzaj cen i stawek opłat \| W okresie od 1 do 12 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| W okresie od 13 do 24 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| W okresie od 25 do 36 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| \|----\|--------------------------\|---------------------------\|--------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\| \| 1. \| Wszyscy odbiorcy usług \| Cena wody w zł/m³ \| 3,36 \| 3,40 \| 3,45 \| \| \| \| Stawka opłaty abonamentowej w zł/miesiąc \| 4,79 \| 4,85 \| 4,85 \| 5.3. Wysokość cen i stawek opłaty za odprowadzanie ścieków \| Lp \| Taryfowa grupa odbiorców \| Rodzaj cen i stawek opłat \| W okresie od 1 do 12 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| W okresie od 13 do 24 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| W okresie od 25 do 36 miesiąca obowiązywania nowej taryfy \| \|----\|--------------------------\|---------------------------\|--------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------\| \| 1. \| Wszyscy odbiorcy usług \| Cena ścieków w zł/m³ \| 5,51 \| 5,63 \| 5,71 \| \| \| \| Stawka opłaty abonamentowej w zł/miesiąc \| 4,72 \| 4,86 \| 4,91 \| Obecnie obowiązujące stawki za wodę to 3,13 zł/m3 i abonament miesięczny 4,47zł, natomiast za ścieki to 5,37 zł/m3 i abonament miesięczny 4,63 zł. 6. Warunki rozliczeń z uwzględnieniem wyposażenia nieruchomości w przyrządy i urządzenia pomiarowe. Rozliczenia za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków prowadzone są zgodnie z przepisami ustawy i rozporządzenia wymienionymi w punkcie I Taryfy oraz Regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol. 6.1. Z uwagi na pełne wyposażenie nieruchomości zlokalizowanych na terenie działania przedsiębiorstwa w wodomierze główne, ilość wody dostarczanej do nieruchomości ustala się na podstawie ich wskazań. 6.2. W rozliczeniach ilości odprowadzanych ścieków równa jest ilości pobranej wody na podstawie wskazań wodomierza głównego. 6.3. Ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadku, gdy wielkość jej zużycia jest ustalona na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy usług. 6.4. W przypadku korzystania przez klienta z własnego ujęcia wody, ilość odprowadzanych ścieków określa się na podstawie wskazań wodomierza zainstalowanego na tym ujęciu. 6.5. Oplata abonamentowa regulowana jest przez odbiorcę usług niezależnie od tego, czy odbiorca usług pobierał wodę lub odprowadzał ścieki w okresie rozliczeniowym. 6.6. Stawka opłaty abonamentowej naliczana jest z zastosowaniem jednomiesięcznych okresów rozliczeniowych. 6.7. Przy rozliczeniach podliczników mierzących ilość wody bezpowrotnie zużytej, zamontowanych na koszt odbiorców usług nie będzie naliczana opłata abonamentowa za gotowość do świadczenia usług. 7. Warunki stosowania cen i stawek opłat 7.1. Zakres świadczonych usług dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców Zbiorowe zaopatrzenie w wodę, dokonywane jest dla wszystkich odbiorców usług w oparciu o takie same zasady technologiczne i techniczne. Zróżnicowanie pod względem ilości poboru wody rozliczane jest taryfą obejmującą jednolitą cenę za każdy dostarczony m³ wody. Dotyczy to zarówno zbiorowego zaopatrzenia w wodę budynków jednorodzinnych i wielorodzinnych oraz budynków użyteczności publicznej, przeznaczonych na cele usługowo-handlowe. Woda poddawana jest tym samym procesom, a wszystkim odbiorcom usług, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanaлизacyjne zainstalowało wodomierze główne. Brak zróżnicowania zakresu świadczonych usług występuje również w przypadku zbiorowego odprowadzania ścieków do kanalizacji sanitarnej. Jakość dostarczanych ścieków w niewielkim stopniu ulega zmianom, (na terenie gminy Terespol nie ma zakładów przemysłowych dostarczających ścieki inne niż komunalne). Nie powoduje to zróżnicowania kosztów oczyszczania zależnych od źródła pochodzenia lub jakości, a jedynie od ilości. Dlatego zróżnicowanie pod względem ilości dostawy ścieków rozliczane jest taryfą obejmującą jednolitą cenę za każdy odebrany przez przedsiębiorstwo m³ ścieków. W zakresie obsługi odbiorców usług przedsiębiorstwo ponosi wydzielone koszty stałej obsługi swoich klientów, związane z prowadzeniem odczytów, rozliczaniem należności oraz stałą gotowością do świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych, co uzasadnia stosowanie opłaty abonamentowej. Koszty te obciążają każdego odbiorcę podłączonego do sieci niezależnie od tego czy w danym okresie będzie faktycznie pobierał wodę lub odprowadzał ścieki czy też nie. 7.2. Standardy jakościowe obsługi odbiorców usług Określone w Taryfie ceny i stawki opłat stosuje się przy zachowaniu standardów jakościowych obsługi klientów, które wynikają z obowiązujących przepisów prawnych i zostały określone w zezwoleniu na działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków oraz w Regulaminie uchwalonym przez Radę Gminy Terespol Uchwałą Nr XXII/216/18 z dnia 27.07.2018r. Zgodnie z zapisami Regulaminu Przedsiębiorstwo jest zobowiązane do udzielania odbiorcom usług wszelkich istotnych informacji dotyczących: - prawidłowego sposobu wykonywania przez odbiorcę usług umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, - występujących zakłóceń w dostawach wody lub w odprowadzaniu ścieków w tym o planowanych przerwach w świadczeniu usług, - występujących awariach urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych. Każdy odbiorca usług ma prawo zgłaszania reklamacji dotyczących sposobu wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne umowy. Reklamacja może być składana w dowolnej formie (ustnie, telefonicznie, e-mail, pisemnie), po powzięciu informacji o wystąpieniu zdarzenia stanowiącego podstawę jej złożenia. Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest zobowiązane rozpatrzyć reklamację bez zbędnej zwłoki w terminie nie dłuższym jednak niż 30 dni od dnia złożenia reklamacji w siedzibie przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego lub jej doręczenia przedsiębiorstwu w inny sposób. W siedzibie przedsiębiorstwa i w biurze są udostępnione: - aktualnie obowiązujące na terenie gminy Terespol taryfy, - tekst jednolity obowiązującego „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie gminy Terespol”, - wyniki ostatnio przeprowadzonych analiz jakości wody. Spółka nie posiada wyodrębnionego Biura Obsługi Klientów, a wszelkie informacje na temat zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzenie ścieków można uzyskać w siedzibie Spółki w Kobylanach przy ul. Słonecznej 7 w godzinach pracy Spółki. Jakość wody dostarczanej przez Przedsiębiorstwo jest zgodna z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Systematycznie poddawana jest kontroli fizykochemicznej i bakteriologicznej przez laboratorium Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej, który prowadzi monitoring jakości wody poprzez wydzielone punkty poboru. 1. Jakość ścieków wprowadzonych do urządzeń kanalizacyjnych reguluje ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wraz z aktami wykonawczymi na jej podstawie wydanymi. Natomiast jakość ścieków po oczyszczeniu, wprowadzanych do środowiska, określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. 2019 poz.1311). Kierujący Przedsiębiorstwem PREZES ZARZĄDU Bogusław Wolski EKO-BUG Spółka z o.o. Kobyłany, ul. Słoneczna 7 21-540 Malaszewicze NIP 537-19-65-148, Regon 030222 tel. (083) 375-15-39, fax (083) 375-1!	3d01b778-cf60-4625-b3d4-aafceaa38c4c	finepdfs	1.236328	CC-MAIN-2022-21	https://ekobug.pl/images/tarygateresoil.pdf	2022-05-16T05:26:07+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662509990.19/warc/CC-MAIN-20220516041337-20220516071337-00364.warc.gz	291,371,335	0.999965	0.999991	0.999991	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1361, 2386, 5472, 8299, 11485, 14699, 17643 ]	1	0
Artykuł został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. STANISŁAW MĘDALA CM, WARSZAWA FUNKCJA „ŻYDÓW” W EWANGELII ŚW. JANA Problematykę żydowską w Ewangelii Janowej trafnie ujęła Anna Kuśmirek w artykule pt. Żydzi w czwartej Ewangelii\(^1\). Przedstawiła ona stan badań tego problemu w egzegezie współczesnej, ukazała różne formy interpretacji wypowiedzi antyżydowskich w tej Ewangelii oraz stwierdziła, że w świetle naukowych badań nawet najostrzejsze wypowiedzi o Żydach w czwartej Ewangelii nie są wyrazem antysemityzmu. W swoim referacie chciałbym zilustrować to stwierdzenie na przykładzie wybranych tekstów Ewangelii św. Jana, wskazując na funkcję „Żydów” w kontekście literackim, retorycznym i historycznym. 1. Funkcja „Żydów” w kontekście literackim Ewangelii Janowej a) Połączenie kilku schematów literackich Podobnie jak trzy Ewangelie synoptyczne, czwarta Ewangelia ma charakter kerygmatyyczny; przekazuje orędzie zbawienia w formie opowiadania o nauczaniu i działalności mesjańskiej Jezusa, która kończy się Jego śmiercią na krzyżu i zmartwychwstaniem. Ewangelia św. Jana stylizuje opowiadanie o Jezusie w nawiązaniu do starotestamentalnego procesu Boga na oczach całego świata w obronie swego wybrańca oraz w nawiązaniu do dramatu greckiego. Jak w klasycznym dramacie greckim w Ewangelii Janowej występuje prolog, parodos, w którym chór nadaje emocjonalny ton dramatowi, oraz epizody oddzielone przez stasima, czyli chórowe interludia wyjaśniające poprzednią akcję. Rolę chóru stwarzającego atmosferę dramatu w czwartej Ewangelii spełniają głównie „Żydzi”\(^2\). Egzegeci współcześni\(^3\) wskazują w narracji czwartej Ewangelii dwa poziomy znaczeń: poziom dosłowny, który opisuje wydarzenia z historii Jezusa, i drugi poziom alegoryczny, który wskazuje na doświadczenie wspólnoty chrześcijańskiej. Charakteryzacja „Żydów” nawiązuje zatem do konkretnych doświadczeń, ale ma funkcję doktrynalną. Jak w klasycznym dramacie greckim los bohatera, Jezusa, kończy się tragicznie śmiercią na krzyżu. Ale przesłanie Ewangelii jest odmienne od przesłania tragedii greckich. Dlatego autor nawiązuje do starotestamentalnej formy procesu sądowego na oczach świata, aby ukazać zwycięstwo --- \(^1\) SThV 30 (1992) fasc. 2, s. 121-135. \(^2\) Por. J.E. Bruns, The Art and Thought of John, NY, 1969, 43-45. \(^3\) Np. J.L. Martyn, R.E. Brown, F. Vouga, a zwłaszcza w swym komentarzu do czwartej Ewangelii X. Léon-Dufour. Boga w wywyższeniu Jezusa w chwale. To, co w oczach ludzkich jest klęską Jezusa, w planach Bożych, na płaszczyźnie duchowej jest Jego zwycięstwem. Bezwiednym narzędziem do realizacji planów Boga, do wywyższenia Jezusa są „Żydzi” (por. J 8,28). Jezus zostaje oddzielony od świata żydowskiego, bo tak miał się spełnić zbawczy plan Boga w stosunku do całego świata. b) Znaki i słowa Jezusa – dialog Jezusa z Nikodemem Ewangelia Janowa dzieli się na dwie części: publiczne objawienie się osoby Jezusa w świecie, którym jest świat żydowski (J 1,19 – 12,50), i wyjaśnienie tego objawienia dla uczniów (J 12-21). Objawienie publiczne w świecie żydowskim dzieli się na sekcję znaków (rozdz. 2-4) i na sekcję dzieł Jezusa (rozdz. 5-12). Sens teologiczny ma przede wszystkim rozmieszczenie znaków Jezusa w Galilei i Judei (w rozdz. 2-4), z inkluzjami czasowymi i przestrzennymi, aby podać ich bilans pozytywny. Równocześnie ewangelista wskazuje na dwuznaczność wiary opartej na znakach. W Galilei i Samarii następuje powiązanie znaków Jezusa z Jego słowem, w Judei oddzielenie znaków od słów Jezusa. Oddzielenie znaków od słów Jezusa ilustruje dialog Jezusa z Nikodemem (J 3,1-21)\(^4\). Zbudowany jest wokół trzech pytań Nikodema z potrójną wypowiedzią Jezusa zaczynającą się wyrażeniem: „Amen, amen”. Pierwsze pytanie Nikodema ma charakter negatywny, a dwa następne pytania dotyczą możliwości. Wypowiedzi Jezusa mają charakter objawieniowy z pozyicji popaschalnej. Potrójne objawienie Jezusa stanowi odpowiedź na pytanie o racjonalną możliwość wiary chrześcijańskiej. Rabin wyklucza symboliczne wymiary języka objawienia. W dialogu ewangelista podaje zatem refleksję na temat dwóch znaczeń: materialnego i duchowego. W całym dialogu dominuje charakterystyczny dualizm antropologiczny (ciasło-duch) i kosmologiczny (sprawy ziemskie i sprawy niebieskie), na tle którego ukazany jest dualizm sensu objawienia. Nikodem reprezentuje materialną interpretację objawienia, a Jezus ukazuje duchową formę lektury. Część pierwsza dialogu zaczyna się od uznania Jezusa za Nauczyciela i boskiego pochodzenia Jego misji przez Nikodema, który występuje jako uczeń żydowski. Komplement Nikodema ustawia Jezusa w Jego jedności do Boga. Odpowiedź Jezusa bierze za punkt wyjścia wskazaną pozycję, ale dokonuje trzech przemieszczeń. Z zamkniętego kręgu („ja” – „ty”) Jezus przechodzi na płaszczyznę uniwersalną („jeśli ktoś”). Na miejsce znaków jako dowodu pochodzenia misji Jezusa od Boga wprowadza „widzenie królestwa Bożego”, a na miejsce wyrażenia „przyjść od --- \(^4\) Z opracowań dialogu w języku polskim na uwagę zasługują: L. Stachowiak, Spotkanie Jezusa z Nikodemem (J. 3,1-21), RTK 20,1 (1973) 69-81; F. Gryglewicz, Jezusowe przemówienia w czwartej Ewangelii, Kraków 1986, 17-35; S. Mędala, Chrysotologia Ewangelii św. Jana, Kraków 1993, 294-300. Boga” Jezus wprowadza wyrażenie „być narodzonym z góry” („powtórnie”). „Widzenie królestwa Bożego” stanowi starożytny przekaz tradycji palestyńskiej, od którego tradycja Janowa się odłączyła, wprowadzając na jego miejsce pojęcie życia wiecznego. Tutaj wyrażenie „królestwo Boże” służy do wskazania, że znak ma obiektywną rzeczywistość w Królestwie Bożym. Jezus nie mówi o sobie, ale o każdym wierzącym. Jako odpowiednik na swoje zdolności czynienia znaków Jezus wskazuje możliwość każdego wierzącego widzenia królestwa Bożego. To implikuje inicjację, nowe narodzenie, przeciwko czemu Nikodem wyraża swój protest. Druga interwencja Jezusa dokonuje na nowo dwa przemieszczenia w wypowiedzi Nikodema. Najpierw stwierdza On, że istnieje ściśła korelacja między widzeniem królestwa Bożego a wejściem do niego. Następnie Jezus stwierdza, że powtórné narodzenie to narodzenie „z wody i Ducha Świętego”. Narodzeniu cieleśnemu przeciwstawia Jezus narodzenie duchowe. W wypowiedzi Jezusa, ukazującej dwa poziomy rozumienia narodzin, są ukazane dwa poziomy bycia: cieleśnego i duchowego. Jezus ustawia się na poziomie bycia duchowego (w. 7); cytując siebie unieważnia interpretacje Nikodema, a dając interpretację swojej wypowiedzi wskazuje na dwa sposoby interpretacji Pisma: żydowski i chrześcijański. Logion o działaniu Ducha w w. 8 jest dość luźno związany z kontekstem, ale łączy się ściśle z treścią wypowiedzi Jezusa. Logion ten podkreśla nieprzewidywalność działania Ducha i wolność narodzonego z ducha. Stanowi on wskazanie braku wolności u Nikodema. Jeśli Nikodem byłby wolny, to przeszedłby na poziom duchowy. Pierwszy znak przynależności do sfery duchowej to zdolność wnikania w duchowy sens nauczania Jezusa. Trzecia interwencja Nikodema zadowala się stwierdzeniem, że nie rozumie nauczania Jezusa. Ewangelista denuncjuje w ten sposób niemożliwość przeniknięcia duchowej strony chrześcijaństwa do pewnych środowisk w końcu I w., a zwłaszcza do ówczesnego judaizmu, jeśli nie otworzy się na praktykę życia chrześcijańskiego. Trzecia formuła objawieniowa w wypowiedzi Jezusa przeciwstawia „my – wy”. Od 3,11 kończy się dialog, a zaczyna się właściwa mowa objawieniowa Jezusa. Ewangelista świadomie porzuca kontekst narracyjny dialogu i przetwarza go w monolog Jezusa, którego treść stanowi przedmiot świadectwa chrześcijańskiego. Wypowiedź Jezusa ma powiązanie z 19,35, gdzie jest mowa o świadectwie tego, który widział znaki dokonane przez Jezusa. Nikodem jest zamknięty na znaki, których treść stanowią przedmiot świadectwa chrześcijańskiego. Wypowiedź ta podkreśla powiązanie między poznaniem i wiarą oraz między świadectwem indywidualnym a życiem wspólnoty chrześcijańskiej. Przedmiotem świadectwa chrześcijańskiego jest stan Syna Człowieczego – tajemnica Jezusa, Syna Bożego, Zbawcy. Objawienie ma charakter chrystologiczny. Do dawania świadectwa konieczna jest świadomość ucznia, wierzącego. Ta wiara zakłada zbawcze działanie Boga w stosunku do całego świata: „Tak Bóg umiłował świat, że każdy, kto w Niego wierzy, nie zginie, ale będzie miał życie wieczne”. Ale formula ou gar ("albowiem nie") w 3,17, która stanowi wprowadzenie wypowiedzi Jezusa wyjaśniającej Boże działanie w 3,16, ma charakter apologetyczny, a może nawet polemiczny. Według Schnackenburga chodzi tu o wyakcentowanie zbawczej miłości Boga, którą wskazują wiersze poprzednie. Ale nie jest wykluczone, że autorowi chodzi o sprecyzowanie zbawczego planu Bożego, w którym zdaje się kryć akcent apologetyczny. Wspólnota Janowa ma odmienną koncepcję działania Boga niż judaizm faryzejski, przeradzający się w judaizm rabiniczny, którego reprezentantem jest Nikodem. Plan Boży objawiony w Chrystusie ma charakter uniwersalny i zbawczy. Być może, iż w wierszu kryje się także akcent antygnostycki przez włączenie pas (każdy), w celu uniknięcia ideologii elitarnej gnostycyzmu. Zastosowana w kompozycji dialogu technika literacka ironii bezpośrednio służy autorowi jako strategia w stosunku do czytelnika. Autor chce, aby odbiorca nastawił się inaczej niż Nikodem, faryzeusz fundamentalista, zaślępiony własną interpretacją. Nikodem pełni funkcję literacką w dialogu, ale równocześnie stanowi charakterystykę judaizmu rabinicznego w dialogu z chrześcijaństwem. W dialogu tym znalazł odbicie klimat pokoju i tolerancji w dyskusjach między chrześcijaństwem a judaizmem, odmienny od klimatu napięcia wyrażonego w J 9. Dlatego przypuszcza się, że jest to dokument dialogu żydowsko-chrześcijańskiego przed odejściem wspólnoty Janowej do Efezu i przed wyłączeniem chrześcijan z synagogi. c) Chrześcijańskie i żydowskie rozumienie działania Jezusa Po sekcji znaków następuje pierwsza część sekcji dzieł zawarta w dwóch rozdziałach (5 i 6) zbudowanych według tego samego schematu: opis działania Jezusa, zrozumienie tego działania jako znaku, mowa Jezusa ukazująca działanie Boga. Dzieła Jezusa dokonują próby wiary. Rozdz. 5 zawiera niewiele danych chronologicznych i przestrzennych (w Jerozolimie, sadzawkę Betesda, wzmianka o świecie), ale pomijanie dalszych danych zdaje się być świadomym zabiegiem, aby ukazać ponadczasową i nieprzemijalną wartość gestów i słów Jezusa, po odlączeniu ich od środowiska (sadzawka) i od struktury judaizmu (szabat). Chrześcijańskie i żydowskie rozumienie działania Jezusa zostało ukazane w mowie Jezusa wyjaśniającej sens uzdrowienia chromego od urodzenia. Składa się z wprowadzenia (5,16-18) i dwóch części: 5,19-30 i 5,31-47. Część pierwsza obejmuje trzy mowy objawieniowe rozpoczynające się formułą: „amen, amen” (5,19-23; 5, 24; 5, 25-30). Część druga podejmuje temat świadectw. --- 5 Na formę i treść mowy Jezusa w J 5 szczególną uwagę zwrócił C.H. Dodd, Une parabole cachée dans le quatrième Évangile. Revue d’Histoire et de Philosophie Religieuses 42 (1962) 107-115; tenże, The Portrait of Jesus in John and in the Synoptics, w: Christian History and Interpretation. Studies Presented to John Knox, ed. W.R. Farmer i inni, Cambridge 1967, 183-198 (autor podaje szczegółową analizę tytułu Jezusa jako Sędziego). Wprowadzenie (5,19-23) ukazuje dwie konsekwencje uzdrowienia człowieka przez Jezusa, które stanowią zarazem dwa motywy, dwa nieporozumienia między Jezusem a Żydami. Pierwszy motyw, odnoszący się do horyzontu życia Jezusa, to konflikt z ówczesnym judaizmem wokół interpretacji szabatu. Tu Jan zgadza się z Ewangeliami synoptycznymi na temat zasadniczego punktu sporu Jezusa z ówczesnym judaizmem faryzejskim (por. Mk 2,2-3,6; Łk 13,10-17; 14,1-6 itp.), że szabat jest dla człowieka, a nie odwrotnie. Drugi motyw, odnoszący się do horyzontu życia Kościoła, to sprawa odrzucenia judaizmu jako systemu, który nie uznaje osoby Jezusa w Jego kondycji Chrystusa w chwale (por. Flp 2). Między dwoma horyzontami znajduje się w 5,17 logion Jezusa: „Ojciec mój aż do tej chwili działa i ja działam”, który ma dwa znaczenia i pozwala przejść z jednego horyzontu na drugi. Logion ustala paralelę między nieustannym działaniem Boga i Jezusa. Logion stosuje się najpierw do historycznych debat na temat szabatu. Roszcząc sobie prawo działania w szabat, które należy do Boga, Jezus identyfikuje się z Bogiem. Ale wypowiedź w 5,17 ma także zastosowanie w popaschalnym rozumieniu Jezusa w jego kondycji Syna Bożego, które znalazł w jego recepcji kościelnej. Mowa Jezusa rozwija tę drugą płaszczyznę logionu, gdyż sprawa przepisów szabatowych nie interesuje wspólnotę Janową, już odlączoną od judaizmu. W 5,19-23 znajduje się deklaracja odnośnie do relacji Ojca do Syna wokół słowa działać. Słowo działać (ergazomai) w czwartej Ewangelię występuje zawsze w ustach Jezusa. Deklaracja zaczyna się paraboliczną formułą (w. 19) wskazującą na doświadczenie codzienne z życia ludzkiego przy uczeniu się zawodu: syn (czeladnik) uczy się od ojca (od mistrza) przez obserwację jego działania i reprodukcję jego gestów. W. 20 wychodzi z płaszczyzny przypowieści na plan teologiczny do ekspozycji ściśle chrystologicznej. Ekspozycja ma charakter katechezy kościelnej nacechowanej elementami apologetycznymi. Zostaje ukazana relacja między Jezusem a Ojcem i zapowiedź nowych dzieł poza szabatem. Tymi nowymi dziełami Jezusa są globalne spojrzenia na Jego misję ziemską. W ustach Jezusa mamy tu słowo „dziela” (erga). Słowo „wy” bierze pod uwagę przeciwników Kościoła Janowego, a także odbiorców, jako potencjalnych przeciwników. Relacja Ojciec-Syn podana jest najpierw w formie twierdzącej, a następnie zaprzeczającej (w.22). W. 21 w formie stwierdzającej wyraża naśladowanie Ojca przez Syna. W. 22 w formie zaprzeczającej wskazuje na stopniowanie naśladowania przez odwołanie się do zasady substytucji: Ojciec nie czyni sam, bo przekazuje działanie Synowi. Syn nie zajmuje miejsca Ojca, lecz wypełnia działanie Ojca. Tym działaniem jest czynność boska jaką jest wskrzeszenie zmarłych i sąd eschatologiczny. U czytelników jest zakładana wiara w Ojca i część religijna – bojaźń. Tę samą postawę mają odbiorcy zachowywać w stosunku do Syna. Ale w. 23 zawiera logion wskazujący na bolesne doświadczenie niewiary. Konstatuje on odrzucenie Syna, a odrzucenie wiary w Syna to odrzucenie wiary w Ojca. Wiara w Syna to wiara w Ojca, który wysyła Syna. J 5,24 stanowi nowe ujęcie tematu na płaszczyźnie formalnej. Jezus nie mówi już o Synu w trzeciej osobie, lecz w pierwszej osobie. Wypowiedź Jezusa przeciwstawia życie i śmierć w perspektywie sądu. Życie jest przedmiotem wiary. W wierze dzieło zmartwychwstania i sądu, zapowiadzane na później, są już obecne i teraz się realizują. Obecność Chrystusa i przylgnięcie do Niego przez wiarę powodują życie i odsunięcie od sądu. Nie wiadomo, czy jest to ujęcie czysto literackie, czy też stanowi ono wyraz pamięci słów Jezusa. d) Wiara w zbawcze działanie Jezusa — dialog Jezusa z tłumem Rozdz. 6 zawiera inkluzje czasowe i przestrzenne: Pascha, góra, woda, barka, Kafarnaum. Dane te służą do uwydlatnienia radykalnego oczyszczenia wiary opartej na znakach Jezusa, które dokonuje się głównie w Galilei, bo w Jerozolimie dzieła Jezusa zostają globalnie odrzucone, gdyż Żydzi tylko zewnętrznie obserwują działanie Jezusa i dlatego nie rozumieją jego głębi. Galilejczycy natomiast szukają znaków Jezusa, ale docierając do ich głębi przechodzą kryzys wiary. Przy Jezusie zostaje tylko grupa dwunastu, która przechodzi próbę Jego dzieł. Mając na uwadze strukturę tekstu i jego Sitz im Leben można wskazać trzy poziomy w materiale literackim i teologicznym w 6,22-71\(^6\). Pierwszy poziom to odbicie świadomości z kręgu judeo-chrześcijańskiego, kryształizowanej przez praktykę homilii na temat tekstów Starego Testamentu. Drugi poziom to wspomnienie praktyki Jezusa, który głosi homilię w synagodze i przenosi motyw manny na swoją osobę (por. Łk 4,16-30). Wreszcie decydujący, trzeci poziom to katecheza kościelna wspólnoty Janowej, która prezentowała Jezusa jako wypełnienie Pisma na bazie interpretacji typologicznej. W dialogu Jezusa z tłumem zostały przeciwstawione dwa systemy teologiczne. a. W pierwszym segmencie dialogu Jezusa z tłumem (6,25-27) została przeciwstawiona bierność tłumu i działanie wymagane przez Jezusa. Postawa tłumu to: zatrzymanie się na materialności znaku ("widzieć"), na jego aspekcie fizycznym; tłum zatrzymuje się na pokarmie jako takim (spożywać, nasycić się), który daje jedynie moc materialną; ten pokarm jest jednak przejściowy. Postawie tłumu Jezus przeciwstawia inny pokarm na płaszczyźnie znaczenia, pod osłoną znaku: ten pokarm jest niezniszczalny, wieczny, dany przez Syna Człowieczego jako szczególnego powiernika Ojca (w. 27); Jezus nalega na zaangażowanie się w działaniu – szukanie pokarmu, karmienie się, przyswajanie go sobie. --- \(^6\) Na temat mowy Jezusa w J 6 zob. L. Schenk e, Die formale und gedankliche Struktur von Joh 6,26-58, BZ 24 (1980) 21-41; t e n ż e. Die literarische Vorgeschichte von Joh 6,26-58, BZ 29 (1985) 68-89; S. Mędala, Chrystologia Ewangelií św. Jana, 319-323. b. Drugi segment dialogu (6,28-29) dotyczy działania. W rozumieniu tłumu działanie polega na mnożeniu uczynków ("Cóż mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boże?"), na waloryzacji czynności ludzkich (np. kazusytyka faryzejska). W ujęciu Jezusa jest jedno dzieło Boga (termin ergon w sing.) Tym dziełem jest misja Wysłannika Boga. Uczestnictwo w tym dziele dokonuje się przez wiarę w Syna Człowieczego jako posłanego przez Ojca. c. Trzeci segment (6,30-33) ma na uwadze wiarę. Katecheza na temat wiary należy do głównego tematu Ewangelii, gdyż jej celem jest pogłębianie wiary (20,31). W pojęciu tłumu wiara to kontynuacja prośb o następny znak. Tłum zatrzymuje się na znaku. Na pierwszy plan daje on działanie w jego aspekcie fizycznym. Wypełnienie Pisma rozumie właśnie na tym pierwszym planie. Tłum ma trudności z wyjściem z ekonomii Starego Testamentu do nowej ekonomii, gdyż miesza widzenie z wiarą. Wysiłek zmierzający do wiary jest u niego chybiony. Natomiast Jezus, podejmując wyrażenie "chleb z nieba" ze Starego Testamentu, wskazuje na jego nośność metaforyczną. Manna (fizyczna), która przychodzi od Boga ("niebo"), to chleb Boży, prawdziwy chleb, którym jest osoba Syna Bożego. To rzeczywistość chleba Bożego. Jezus łączy Stary i Nowy Testament. d. Czwarty segment (6,34-40) dialogu przeciwstawia pojęcie zbawienia. Tłum zdaje się rozumieć przejście od znaku do znaczenia, stosując do Jezusa tytuł Kyrios ("Panie" – w.34) i przyjmując konsekwencje nauki Jezusa na poziomie pokarmu ("daj nam tego chleba"). Tłum wierzy, dokonuje przejścia, aby przylgnąć do Jezusa, mając na uwadze przyszłe zbawienie. Ale wypowiedź Jezusa wskazuje, że postawa tłumu jest jeszcze nieadekwatna. Tłum chce sobie przyswoić zbawienie wskazane na horyzoncie pełni eschatologicznej. Tymczasem zbawienie nie jest dziełem ludzkim. Wiara zbawcza pochodzi z inicjatywy samego Boga. Polega ona na całkowitym posłuszeństwie Jego Synowi. Zbawienie jest następstwem takiej wiary, i to zbawienie jest obecne w doświadczeniu wierzącego, jak też zbawienie w jego pełni eschatologicznej. Dalsza część mowy na temat chleba życia (6,41-59) ma charakter monologu Jezusa na tle szemrania i niewiary Żydów. Postawa tłumu wobec objawienia Jezusa przeradza się w postawę Żydów, gdyż Żydzi symbolizują negatywną postawę wobec Niego. Dwa wystąpienia Żydów dzielą tę część na dwa segmenty: 41-51a i 51b-59, ale w tej części Żydzi nie są partnerami dialogu z Jezusem, lecz tłem Jego wypowiedzi. Te wypowiedzi można podzielić na trzy objawienia Jezusa: 41-46; 47-51 i 53-58. a. Szemranie Żydów stanowi ironiczne odwołanie się do wydarzeń na pustyni Synaj. Tłum reprodukuje wydarzenia z historii Izraela. Jezus mówi w trzeciej osobie, ukazując dystans w stosunku do tłumu. Trudność w kontakcie z Jezusem nie pochodzi już ze zrozumienia metafor, lecz na tle objawienia pochodzenia Jezusa z nieba. Pochodzenie ziemskie Jezusa stanowi przeszkodę do przyjęcia Jego pochodzenia od Ojca. b. W 6,47-51 Jezus przywołuje temat wiary jako źródła życia wiecznego za pomocą symboliki chleba i życia. Ukazuje On skutki przebóstwiające w stosunku do tych, którzy ten chleb przyjmują. Tym skutkiem jest udział w życiu wiecznym. Na tym tle manna na pustyni okazuje się pokarmem doczesnym, przemijającym. Formalny dodatek kai de w 6,51 wskazuje na przejście do następnej części mowy, gdzie jako równoważnik wyrażenia „chleb życia” występuje słowo „ciało” (sarx). c. W kolejnej sekcji (6,53-58), wprowadzonej słowami Żydów wyrażającymi materialne pojmowanie słów Jezusa o spożywaniu ciała, tekst wskazuje podwójne ukierunkowanie: ukierunkowanie na krzyż jako tajemnicę zbawienia i na sakrament ciała i krwi jako źródła życia dla świata. Wypowiedź wstawiona w usta Jezusa bierze za to obiekcie Żydów odnośnie do możliwości dania swego ciała na pokarm. Słowo „ciało” w ustach Żydów wprowadza problem rozumienia Eucharystii w środowisku Janowym. Problem eucharystyczny jest powiązany z wiarą. Nie ma właściwego rozumienia Eucharystii bez adekwatnej wiary w Jezusa. Formuła „amen, amen” w 6,53 wprowadza nowy segment objawienia Jezusa na temat sakramentalnego urzeczywistnienia chrystologii. W tej części mowy objawieniowej znajdują się elementy z rytu sprawowania Eucharystii. Wypowiedź Jezusa podkreśla realizm spożywania (w. 54,55) oraz ożywiający i przebóstwiający skutek tego spożywania ciała i krwi Jezusa. W ostatniej części mowy (6,60-66) Jezus ma jako słuchaczy uczniów (6,60.61.66). Mamy tu dwa pytania i dwie odpowiedzi. Nie tylko Żydzi, którzy zerwali łączność z Jezusem przez odrzucenie Jego nauki, lecz również niektórzy uczniowie odchodzą od Jezusa przez odrzucenie praktyki sakramentalnej, która wymaga przemieszczenia się w wierze z poziomu zjawiskowego pojmowania osoby Jezusa na poziom duchowy (w. 63). Tłum, niezliczona rzesza ludzi, rzesza anonimowych jednostek nie potrafi odczytać i zrozumieć znaków Jezusa. Tymczasem lud Boży, który Jezus tworzy, jest ograniczony w liczbie (symboliczna liczba dwunastu). Przynależność do ludu jest uwarunkowana przejściem próby wiary, która polega na zrozumieniu znaków Jezusa i przyjęciu Jego objawienia jako słów życia wiecznego. Ale nawet ta wybrana reszta jest podzielona, gdyż w jej łonie zostaje zapowiedziany zdrajca (6,66-71). Grupa dwunastu jest symbolem ludu Bożego. U Jana powstaje ona nie przez naznaczenie, ale przez selekcję, przez próbę wiary, przez którą przechodzi tłum i uczniowie. Dwunastu stanowią wybraną „resztę” nowego ludu Bożego. Należą do niego ci, którzy ocaleli z wielkiej próby wiary; ci, którzy potrafili odczytać i zrozumieć znaki Jezusa. W jej imieniu Piotr formułuje wyznanie wiary w Jezusa jako jedynego Pośrednika między Bogiem a człowiekiem. Tytuł „Święty Boga” przywołuje na myśl funkcję arcykapłana w narodzie wybranym, ale rozumiany na tle tradycji ewangelijnej (wypowiedzi opętanych) rozwijanej na podłożu koncepcji „Świętego” w ówczesnym judaizmie kieruje uwagę na Jezusa jako nadprzyrodzonego Pośrednika między Bogiem a człowiekiem”. Uogólniając spostrzeżenia wynikające z analizy przykładowych wypowiedzi czwartej Ewangelii o Żydach w kontekście literackim można stwierdzić, że ewangelista przydziela „Żydom” trzy podstawowe funkcje: 1) Nikodem jako faryzeusz i dostojnik żydowski oraz władze żydowskie swoją sceptyczną postawą uwydatniają odrębność Jezusa i Jego boskie pochodzenie; 2) Anonimowy tłum, reprezentujący świat, który Bóg umiłał i do którego Jezus został posłany jako „Zbawiciel świata”, rozpoznaje misję Jezusa po Jego znakach, ale przychodzi kryzys wiary; w tym kryzysie przy Jezusie zostaje określona garstka uczniów, a inni odchodzą od Niego i stanowią w dalszym ciągu ten świat, który może być zbawiony dopiero przez wiarę w Jezusa wywyższonego na krzyżu; 3) Judejczycy, Żydzi są symbolem niewiary w misję Jezusa na ziemi; na przykładzie postawy Judejczyków ewangelista analizuje postawę potencjalnych przeciwników wspólnoty Janowej; postawa niewiary w boskie posłannictwo Jezusa jest świadectwem przynależności do świata, a nie do Boga (por. J 8,31-59). Przedstawiając opozycję niewiary i niezrozumienia w stosunku do Jezusa, ewangelista zakłada stopniowe oczyszczanie wiary u czytelników. Niezrozumienie dotyczy możliwości pochodzenia Mesjasza z Nazaretu (1,46; 7,42), ciała Jezusowego jako świątyni (2,18-22), powtórnego narodzenia (3,3-5), wody żywej (4,10-15), pokarmu (4,31-34), chleba z nieba (6,32-35), spożywania ciała Jezusa (6,51-53), odejścia Jezusa (7,33-36; 8,21-22; 13,36-38; 14,4-6), wolności przez Niego przyniesionej (8,31-35), śmierci wiecznej (8,51-53), oglądania dnia Jezusa przez Abrahama (8,56-58), zaśnięcia Łazarza (11,11-15), powtórnego zmartwychwstania (11,23-15), wywyższenia Jezusa na krzyżu (12,32-34), oglądania Boga (14,7-9) i powtórnego przyjścia Jezusa (16,16-19). Często rozmówcy Jezusa wypowiadają słowa, nie podejrzewając, że kryje się w nich głębsza prawda: Samarytanka pyta Jezusa, czyżby był większy od Jakuba (4,12), chromy od urodzenia stwierdza, że nie ma do pomocy człowieka (5,7), bracia Jezusa zachęcają Go ironicznie do objawienia się światu (7,4), Kajfasz wyrokuje, że lepiej będzie dla narodu, gdy zginie jeden człowiek (11,50), faryzeusze widząc tłum stwierdzają, że świat poszedł za Jezusem (12,19), Pilat oznajmia: „Oto Cziowiek”, „Oto wasz król” (19,4). --- 7 Por. E.R. D o m e r i s , The Holy One of God as a Title for Jesus, Neotestamentica 19 (1985) 9-17. 8 Funkcje techniki niezrozumienia i ironii w czwartej Ewangelii omawiają m.in. H. L e r o y , Rätsel und Missverständnis, Bonn 1968; F. V o u g a , Le cadre historique et l'intention théologique de Jean, Paris 1977, 32-36; R.A. C u l p e p p e r , Anatomy od the Fourth Gospel. A Study in Literary Design, Philadelphia 1983, 152-180. 2. Funkcja „Żydów” w kontekście retorycznym Retoryka, czyli perswazja w Ewangelii Janowej idzie w podwójnym kierunku. Ewangelia została napisana dla konkretnych odbiorców, którymi są aktualni i potencjalni wyznawcy Jezusa (20,30-31). W stosunku do tych czytelników retoryka zmierza do wyeksponowania wyznania wiary w Jezusa wyrażonej ustami Tomasza: „Pan mój i Bóg mój”. Ale w czwartej Ewangelii da się jeszcze zauważyć elementy perswazyjne w stosunku do władz rzymskich, które pod koniec I w. podejmowały kroki nazwane ogólnie w J 15,18 „nienawiścią świata”. a) Elementy perswazyjne w Janowym opisie męki Jezusa Z punktu widzenia retorycznego najważniejszą funkcję odgrywa opis męki i zmartwychwstania Jezusa, które w klasycznym schemacie retorycznym pełnią funkcję argumentacji. Autor stosuje przy tym metodę dowodzenia, którą w swej Poetyce Arystoteles nazywa anagnōrisis – taki opis faktów, który ma doprowadzić czytelnika do rozpoznania Jezusa jako Syna Bożego. To rozpoznanie powinno nastąpić w śmierci Jezusa na krzyżu\(^9\). Wśród przytaczanych dowodów na to, że Jezus umierał jako Syn Boży, jest opis zachowania się Żydów w procesie przed Piłatem. Z ewangelijnych opisów męki i śmierci Jezusa Ewangelia Janowa winą najbardziej obciąża Żydów, a usprawiedliwia Rzymian. Nieodwoalna decyzja, że Jezus ma umrzeć za naród, podjęta w imieniu całego narodu przez ówczesnego arcykapłana Kajfasza, ma znaczenie profetyczne. Wyraża faktycznie odwieczny plan zbawczy Boga, że Jezus umrze za całą ludzkość. Dlatego nieugięte zachowanie się Żydów przed Piłatem oznacza, że decyzja arcykapłana jest nieodwoalna. Według Arystotelesa życzliwość, rosządek i szlachetność są, obok dowodów, warunkami do wierzenia wypowiedziom mówcy\(^{10}\). Dlatego życzliwe nastawienie autora Ewangelii, odmienne od autora Apokalipsy, z punktu widzenia retorycznego ma wskazać, że nie występuje on jako stronniczy obrońca narodu żydowskiego. Wręcz przeciwnie, występuje on jako ideologiczny przeciwnik Żydów. Ale właśnie w oparciu o opis postawy tego ideologicznego przeciwnika Rzymianie powinni się dowiedzieć, że Żydzi postępują zgodnie ze swoim Prawem, ale równocześnie byli i są lojalni wobec władzy cesarskiej: nie wykonują nawet wyroku, którego wymaga ich Prawo, i uznają tylko cesarza. Z drugiej strony Jezus jest Synem Bożym i nie wywołał żadnych zamieszek w świecie żydowskim, by była potrzebna ingerencja Rzymian. Po wydaniu Jezusa na śmierć Żydzi na podstawie swojego prawa religijnego postarali się, żeby Jezusa „wyma- --- \(^9\) Por. P. Bühler, Ist Johannes ein Kreuzestheologie?, w: Johannes-Studien, Zürich 1991, 191-207 (zwł. s. 197). \(^{10}\) Retoryka, II,7; 1385a, 16-20. Zob. Retoryka * Poetyka, przeł. H. Podbielski, Warszawa 1988, 170. zać z księgi żyjących”. Nie Żydzi są więc winni, że chrześcijanie znaleźli się w zasięgu administracji rzymskiej, lecz sama władza cesarska, która ostatecznie jest zależna od Boga. b) Analiza elementów retorycznych w Janowym opisie procesu Jezusa przed Piłatem Janowy opis procesu przed Piłatem został starannie wystylizowany. W układzie tekstu wskazuje się zazwyczaj (R.E.Brown, R.Schnackenburg, I. de la Potterie) siedem scen zbudowanych koncentrycznie według schematu: abcdc'b'a' (18,29-32; 18,33-38a; 18,38b-40; 19,1-3; 19,4-7; 19,8-12; 19,13-16). J 18,28 stanowi wstęp, a 19,16 zakończenie. Podkreśla się dokładną organizację tekstu według elementów przestrzennych. Akcja dokonuje się na dwóch różnych scenach: wewnątrz pretorium, gdzie Piłat jest u siebie, i na zewnątrz pretorium, gdzie są Żydzi. Wychodzenie i wchodzenie Piłata oznacza, iż ciągle waha się, ale w końcu poddaje się manipulacji władz żydowskich i ulega prowokacji. Między obydwoma scenami znajduje się trybunał, który z punktu widzenia rzymskiego nazywa się Lithostrotos (miejsce wyłożone kamieniem), a z punktu widzenia żydowskiego Gabbata (wzniesienie). Jest to miejsce na pograniczu świata żydowskiego i rzymskiego, gdzie krzyżyuje się fałszywy sąd tego świata z innym sądem, który dokonuje się na płaszczyźnie spotkania osobowego. C.H. Giblin\textsuperscript{11} zwraca uwagę na dwuetapową interakcję konfrontacyjną, w której bierze udział Piłat, Żydzi i Jezus. Wydziela on siedem scen, ale podzielonych na dwa etapy: 18,29-19,3 i 19,4-16a. Konfrontacja przedstawia się według następującego scenariusza: najpierw Piłat jest z Żydami albo z Jezusem (18,29-19,3): Piłat wychodzi na zewnątrz do Żydów; wchodzi prywatnie, żeby przesłuchać Jezusa; wychodzi, żeby zwrócić się do Żydów; wreszcie biczuje Jezusa. Następnie Piłat dokonuje konfrontacji z Żydami razem z Jezusem (19,4-16a): wychodzi, prowadzi Jezusa na zewnątrz i zwraca się do Żydów; wchodzi do wewnątrz, żeby pytać Jezusa i słyszy krzyki Żydów; wyprowadza Jezusa, posadza Go na trybunale i zwraca się do Żydów; wreszcie wydaje im Jezusa na ukrzyżowanie. a. Konfrontacja Piłata na przemian z Żydami albo z Jezusem (18,29 – 19,3) stanowi konfrontację Piłata z dwoma systemami wartości, żydowskim i chrześcijańskim. Przeprowadzenie Jezusa z domu Kajfasza do Piłata łączy się z przekazaniem Go spod jurysdykcji żydowskiej pod jurysdykcję rzymską. Ewangelista nie wspomina, co działo się u Kajfasza, by połączyć scenę przed Piłatem ze sprzysiężeniem w domu Kajfasza (11,45-53). Tę decyzję zabicia Jezusa narrator zatrzymuje w pamięci i ukazuje jej konsekwencje. Do tego motywu nawiązuje „więc” (\textit{oun}) w 18,28, które otwiera opis. Wykonanie podjętego planu implikuje przekazanie swego prawa nad Jezusem Piłatowi, \textsuperscript{11} \textit{John's Narration of Hearing Before Pilate (John 18,28-19,16a)}, Bibl 67 (1986) 211-239. tego prawa, którego Żydzi tak kurczowo się trzymają, że nie mogą wejść do pretorium. Dlatego Piłat sam wychodzi do Żydów. Egzegeci zauważają, że między Piłatem a Żydami nie ma porozumienia, gdyż obydwie strony opierają się na różnych systemach wartości\(^{12}\). Żydzi nie mogą wejść do pretorium, bo stosują inne ramy przepisów prawa. Stąd to, co jest przestępstwem według prawa żydowskiego, niekoniecznie jest przestępstwem według prawa rzymskiego. Przewiduje się więc dostosowanie systemu wartości jednej strony do systemu wartości drugiej strony. Ponieważ siła władzy przemawia na korzyść Piłata, przeto Żydzi muszą dostosować zarzut do wymogów prawa rzymskiego. Ale aż do umieszczenia napisu na krzyżu strony nie dojdą do porozumienia na temat motywu skazania Jezusa. Obiektywnie nie ma takiego powodu, który mógłby być przyjęty przez obydwie strony. Od pierwszego momentu w spotkaniu Żydów z Piłatem nie ma prawdziwej komunikacji. Następuje jedynie „wydanie” i „przyjęcie” Jezusa. Ewangelista wyjaśnia prawdziwy powód śmierci Jezusa. Ma się wypełnić Jego słowo: „w którym zapowiedział, jaką śmiercią miał umrzeć” (18,32). Narrator przywołuje tutaj wypowiedź Jezusa w 12,32: „A ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie”. Narrator nie mówi nam, że Jezus powinien umrzeć, tylko jaką śmiercią ma umrzeć. Dyskusja nie dotyczy życia albo śmierci, lecz rodzaju nieuniknionej śmierci między ukamienowaniem (śmiercią jako karą żydowską) lub ukrzyżowaniem (jako karą rzymską). By Jezus był ukrzyżowany, musi być przekazany pod władzę rzymską. To nie manipulacja Żydów, lecz słowo Jezusa nadaje sens wydarzeniu. Opowiadanie ma dwa poziomy znaczeń. Jeden poziom z punktu widzenia aktorów żydowskich i rzymskich: wymiana zdań, kompromis na płaszczyźnie wartości moralnych, cały splot czynności, które prowadzą do ukrzyżowania. Te kroki ujawniają zakłamanie i antagonizm stron niezdolnych do wzajemnego zrozumienia i kompromisu na płaszczyźnie ideologii. Drugi poziom z punktu widzenia słowa Jezusowego, które przekazuje narrator, odsłania faktyczne znaczenie śmierci Jezusa. Gra słów (hypsothenai – „wywyższyć” w znaczeniu wznieść do góry na krzyż i wejść do chwały), a nie sił, ukazuje podniesienie Jezusa na krzyż jako wywyższenie w chwale. Chwała, która znosi hańbę krzyża, wprowadza jedność znaczenia przez odniesienie do jednego podmiotu („Ja”), bez której różnorodność wypowiedzi pozostaje rozbita. Wszyscy ludzie zostaną przyciągnięci, każdy na swój sposób zostanie zainteresowany wywyższeniem Jezusa. To, co różniło interesy Żydów i Rzymian, dla wszystkich stanie się przyczyną zbawienia. Rzeczywistość objawia się w wydarzeniu, które dane jest do przyjęcia poprzez wiarę. Piłat wchodzi do pretorium i szuka winy Jezusa. Według toku opowiadania jest tylko podejrzenie winy, bo Jezus został wydany przez --- \(^{12}\) Por. zwłaszcza J. Calloud, F. Genuyt, J. Duplantier, L’Evangile de Jean* (IV). Lecture sémiotique des chapitres 18-21, Lyon 1991, 26n. Żydów jako „złoczyńca”. To wystarczy, aby kogoś obciążyć winą, chociaż za mało, aby go skazać na śmierć. Piłat zostaje wciągnięty w sytuację fałszu, w której nie potrafi się już wyzwolić. Ponieważ Żydzi nie chcą sprecyzować oskarżenia, Piłat musi sam uzupełnić oskarżenie i szukać powodu na liście złoczyńców, żeby wymierzyć karę wyznaczoną przez Żydów. Identyfikacja Jezusa jako króla żydowskiego wystarczy dla Piłata, aby wydać wyrok śmierci. Ostatecznie Piłat formułuje określenie „król żydowski” (18,33,39; 19,3,19,21; lub w formie: „wasz król” w 19,14-15) i umieszcza jako tytuł winy na krzyżu. Żydzi, wnosząc sprzeciw przeciwko takiemu sformułowaniu, przypisują je Jezusowi. Tytuł „król żydowski” jest więc jedną z form interpretacji terminu „król”, która stanie się powodem konfliktu. Tekst nie informuje nas, na czym Piłat opiera tę interpretację (sugestia Żydów, informacja policji, opinia otoczenia), przekazuje tylko obsesję władzy rzymskiej i przywidzenie Piłata. Piłat wypowiada, powtarza, wypisze na tabliczce i jego ostatnie słowo zaznaczy jego upartą zawziętość: „Com napisał, napisałem”. Ze względu na duże znaczenie tytułu „króla” w relacjach między Rzymem a Żydami, w ustach Piłata przybiera on formę asekuracji. W odpowiedzi Jezus nie pyta się ani o słuszność tego tytułu, ani o źródło informacji. Pyta się, kto to mówi: Piłat czy inni („Czy od siebie to mówisz, czy inni ci to powiedzieli?”). Odwołuje się do inwencji lub powtarzania, Jezus ustawia się na dystans do treści tego sformułowania i zostawia sobie swobodę osądzenia. Jezus usiłuje w ten sposób zmienić warunki rozmowy; chce odłączyć Piłata od obrazu, jaki sobie o Nim wytworzył oraz ustawić rozmowę na płaszczyźnie podmiotowej jak człowiek rozmawia z człowiekiem. Pierwszym skutkiem pytania Jezusa jest zobowiązanie Piłata do uświadomienia sobie miejsca. Dlatego ten odpowiada: „Czy ja jestem Żydem?” Prokurator przyznaje się, że ustawia się na miejscu Rzymianina, co uściśla sens pytania. Drugim skutkiem jest uznanie, że między nim a Żydami nie ma żadnego specjalnego porozumienia, żadnego spisku, jedynie przekazanie władzy nad Jezusem, czynność porządku pragmatycznego, wola Żydów bez władzy wykonania została przekazana Piłatowi. Trzecim skutkiem jest wycofanie się Piłata z oficjalnej pozycji sędziego. Pytanie: „Czy ty jesteś królem żydowskim?” na płaszczyźnie ideologicznej oznacza: „Coż takiego ty zrobiłeś?” Użycie zaimka „ty” (sy) ma charakter emfatyczny. Oznacza zdziwienie, a nawet zaskoczenie. Mając do czynienia w prawdziwymi przestępcami i usurpatorami Piłat wie, jaką osobowość reprezentuje kandydat do tego tytułu. Na płaszczyźnie pytania Piłata Jezus nic nie zrobił ani Jego uczniowie. Nie ma żadnej walki o Niego w świecie żydowskim. Dlatego Jezus daje na to pytanie odpowiedź negatywną, wskazując na inną płaszczyznę swej władzy: „Królestwo moje nie jest z tego świata”. Świat rzymski nie jest miejscem do osądzenia Jezusa. Wprawdzie Jezus należy do świata żydowskiego, bo tam mógł wznieśćć ewentualny konflikt, ale tego nie uczynił. Daje do zrozumienia Pilatowi, że nie chce być umieszczany w miejscu Żydów. Wypowiada się jako autonomiczny podmiot słowa, a nie z miejsca Żydów. W ten sposób zaprasza Pilata do przemieszczenia się na płaszczyznę swojej wypowiedzi, do zajęcia przez niego jedynego miejsca, które może przemienić antagonizm między Żydami a Rzymianami we wzajemne zrozumienie. Wypowiedź Piłata: „A więc jesteś królem”? pozwala odciąć się od sprawy „Żydów”, ale zostawia wahanie; nie wiadomo, czy Piłat odnosi ten tytuł do swojego pierwszego pytania, czy do ostatniej wypowiedzi Jezusa. Mimo to Jezus nie odrzuca pytania. Opierając się na presupozycji, że Piłat je stawia od siebie, Jezus podkreśla charakter swego królestwa. Na tym świecie narodził się po to, aby dać świadectwo prawdzie. Tu jest Królem-Świadkiem. Każdy kto jest z prawdy, słucha Jego głosu. Na miejsce podziału ideologicznego między Żydami i Rzymianami, Jezus wprowadza, a ściślej objawia, podział między prawdą a kłamstwem. Warunkiem słyszenia Jego głosu jest „być z prawdy”, podobnie jak w 8,47 warunkiem słyszenia głosu Boga jest „być z Boga”. Piłat wezwany na początek do zajęcia płaszczyzny słowa, teraz jest wzywany na miejsce jego słuchania. Chociaż Piłat wycofał się z miejsca prawdy, nie znalazł w Jezusie niczego, co zasługiwałoby na potępienie. Dwukrotnie podsuwa więc Żydom pójście na kompromis. Najpierw czyni wysiłki, aby negocjować z nimi w sprawie wypuszczenia więźnia na Święto Paschy. Po niepowodzeniu negocjacji proponuje zamianę kary; zamiast śmierci ubiczowanie. Nie ma jednak żadnej możliwości kompromisu ani przez negocjację w słowach, ani przez ukazanie faktu. Układy trwają krótko, krzyk zagłusza słowo. Piłat jest bezsilny, żeby uprawomocnić niewinnność Jezusa, jak również jest bezsilny w zastosowaniu prawa. Przeciwdziałanie Piłata nie potrafi przeciwstawiać się działaniu Żydów. Przeciw oskarżeniu, że Jezus jest winny śmierci, Piłat przeciwstawia Jego uwolnienie w formie ulaskawienia, zakładając przez to nie udowodnioną winę. Piłat chce ulaskawić niewinnego, Żydzi wybierają do ulaskawienia winnego. Przeciw tym, którzy odkrywają swą wolę „zabicia” Jezusa, Piłat zgadza się na pozór egzekucji w formie „ubicowania”. Biczowanie oznacza ustępstwo dla Żydów. Piłat dostosowuje się częściowo do woli Żydów. Biorąc Jezusa na ubiczowanie przyjmuje wydanie winnego, niezależnie od rodzaju oskarżenia i bez osobistego stwierdzenia winy. Popelnia on nadużycie, podobne do nadużycia Piotra przy obcięciu ucha, które okaże się bezużyteczne. Żołnierze idą w tym samym kierunku. Stojąc niżej od Piłata przedłużają jego zachowanie. Ironicznie czczą przejawy królewskiego charakteru, silnie uderzają w sła-bość (J. Calloud, F. Genuyt). b. Konfrontacja Piłata z Żydami i z Jezusem (19,4-16) stanowi wyraz niepewności prokuratora odnośnie do osoby Jezusa. Piłat wychodzi na zewnątrz, żeby zadeklarować niewinność Jezusa. Wtedy sam Jezus wychodzi na zewnątrz „w koronie cierniowej i płaszczu purpurowym”, sam wystawia się na publiczny widok, aby poprzeć deklarację Piłata. Piłat ogłasza: „Oto Człowiek”. W wypowiedzi Piłata wyrażenie „oto człowiek” oznacza, że to tylko człowiek, z punktu widzenia rzymskiego nie ma żadnych elementów władzy i zagrożenia. Taki „król” może spokojnie żyć i działać w świecie. Piłat jeszcze raz ujawnia, że jest niezdolny wyjść z własnego wyobrażenia władzy, ale nie przeciwstawia się Jezusowi. Reakcja arcykapłanów i slug jest natychmiastowa. Ten „widok”, ten znak jeszcze bardziej utwierdza ich wolę zabicia Jezusa. Piłat jeszcze raz deklaruje niewinność Jezusa. Żydzi w odpowiedzi teraz usprawiedliwiają swą wolę rozporządzeniem swego Prawa. Zobowiązują Piłata do respektowania ich Prawa i wykonania wyroku. „My mamy Prawo, a według Prawa powinien On umrzeć” (19,7). Pomiędzy dwiema stronami, na granicy dwóch systemów, których nośnikami są osoby o przeciwnych kompetencjach, na granicy obszaru rzymskiego i żydowskiego jest cierpiący podmiot: „Człowiek”. Jezus kontynuuje rolę świadka prawdy, świadka objawienia\(^{13}\). Samą swoją obecnością ukazuje przewrotność dwóch systemów w konflikcie: prawo rzymskie zobowiązuje do karania bez powodu; prawo żydowskie zmusza do apelacji do władzy, którą Żydzi gardzą. Sprawa Jezusa wyświetla sprzeczności: u Rzymian zabieganie o potępienie kogoś według obcego prawa; u Żydów naleganie w celu wykonywania aktu władzy, która do nich nie należy. Konsekwencje tych sprzeczności zostaną doprowadzone do końca. Nie ma nikogo, kto by słuchał głosu prawdy. Prawda jest ukryta w milczeniu. Piłat wyświetlił nieco niewinność Jezusa, ale jego ustępstwo oznacza chwiejność, wygląda na panikę. Teraz słyszy, że ten, który oznajmił, iż jest skądinąd, ma być Synem Bożym. Stąd niespokojne pytanie: „Skąd Ty jesteś?”, Piłat czuje lęk przed konfrontacją z Kimś, od którego pochodzi autorytet prawa. Jezus nie odpowiada bezpośrednio. Jego milczenie daje do zrozumienia, że trzeba powrócić do wezwania, aby słuchać prawdy, od której Piłat starał się oddalić. Sprawa wraca jednak w związku z władzą Piłata. Jako reprezentant władzy rzymskiej Piłat broni tej władzy, którą posiada: obiektywnie posiada prawo do decydowania o życiu i śmierci, a w roli sędziego ma prawo do wymagania, aby obwiniony odpowiadał. Jezus nie dyskutuje na temat prawa Piłata do decydowania o życiu i śmierci. Ale zabiera głos, gdyż Piłat dotyka swego prawa do przesłuchania Jezusa. Wypowiedź Jezusa na temat władzy z góry jest wieloznaczna. Na --- \(^{13}\) Scena „Ecce Homo” według J. Blanka (Krisis. Untersuchungen zur johanneischen Christologie und Eschatologie, Freiburg im Br. 1964, 289) nawiązuje do inwestytury Syna Człowieczego u Dn 7,13-22; Syn Człowieczy otrzymuje władzę królewską. Janowy opis ma na celu ukazanie intronizacji Jezusa na Króla mechańskiego. Ukrzyżowanie i uwielbienie stanowią jedną, nierozłączną całość. Prezentacja Jezusa przez Piłata jako Człowieka i jako Króla stanowi realizację wizji Daniela jednocześnie bolesnej i chwałnej. płaszczyźnie rozumowania Piłata pochodzi od cesarza, ale na płaszczyźnie słowa Jezusowego pochodzi od samego Boga. Piłat może w takiej mierze stosować prawo, w jakiej sam podporządkuje siłę prawa Bożemu\(^{14}\). W 19,12 ewangelista informuje, że odtąd Piłat chce uwolnić Jezusa, ale Żydzi otwierają ostatnią kartę. Powołują się na tytuł „przyjaciela cezara”. Jeśli uwolni Jezusa, będzie wrogiem, a nie przyjacielem cezara. Jest tu szczyt ironii, że przywódcy żydowscy, cały znienawidzony przez Rzymian naród, miałby powodzenie w oskarżeniu prokuratora rzymskiego. Komentatorzy pokreślają, że najwyższy urzędnik rzymski w Judei został przyparty do muru pod groźbą oskarżenia o brak lojalności wobec cesarza przez przedstawicieli najbardziej nienawidzącego i odczuwającego ciężar władzy rzymskiej narodu. Są jednak przesłanki, że Piłat byłby bezradny w takiej sytuacji. Tyberiusz był bowiem podejrzliwy w stosunku do każdego, kto zdradzał swoje stanowisko, i wtedy karał go bezlitośnie. Piłat zapewne zdawał sobie sprawę z tego, że oskarżenie o popieranie i uniewinnienie buntowniczego króla w niespokojnej Palestynie byłoby niebezpieczne. E. Bammel\(^{15}\) wykazał, że tytuł „przyjaciel cezara” (filos tou kaisaros) był tytułem honorowym dawanym senatorom i wybranym jednostkom. Przypuszcza on, że Piłat otrzymał ten tytuł i godność senatora dzięki Aeliusowi Sejanowi, który był wszechwładnym ministrem Tyberiusza od 23 r. do października 31 r., kiedy z rozkazu cezara został pozbawiony życia wraz ze swymi poplecznikami. Piłat był zbyt dobrym politykiem, by nie wiedzieć, co się w Rzymie dzieje. Dlatego groźba oskarżenia go była ostrym ostrzem w niego wymierzonym. Został wplątany w sieć, z której już się nie wyplącze. Ewangelista dokładnie notuje miejsce i czas ukazania Jezusa jako Króla przez Pilata. Pilat sam wyprowadza Jezusa. Jest to ostatnia próba uwolnienia Jezusa przez prokuratora. Słowa „Oto wasz król” nie mają ironicznego sensu w stosunku do Jezusa, ale w stosunku do Żydów. Stanowią one niejako wymówkę i oskarżenie. Dlatego dla ewangelisty słowa te zawierają głębszy sens teologiczny. Sens teologiczny zależy jednak w znaczonej mierze od interpretacji wyrażenia ekathisen epi bēmatos – w sensie nieprzechodnim (zasiadł na trybunale), jak rozumie większość tłumaczy i komentatorów, czy w sensie --- \(^{14}\) Wypowiedź o grzechu większym od grzechu Piłata egzegeci odnoszą zazwyczaj od Judasza. Jednak Judasz znika po wyprowadzeniu Jezusa przez żołnierzy i slug arcykapłana w 18,13. Cały czas natomiast ewangelista nawiązuje do decyzji Kajfasza odnośnie do konieczności śmierci Jezusa (11,49-53). Kajfasz był pierwszym motorem do skazania Jezusa na śmierć. On był odpowiedzialny za wskazanie i sformułowanie zarzutu, że Jezus obwolał się króletem żydowskim i winien jest śmierci za błudnictwo (por. Mk 14,61-64). Podobnie jak Pilat ma władzę nad Jezusem, ale jej nadużywa. Dla celów politycznych przekazał Jezusa Pilatowi, żeby wciągnąć go w spisek i obarczyć odpowiedzialnością za śmierć Jezusa. Stąd Pilat, chociaż jest winny, nie popełnia tak wielkiego grzechu, jak arcykapłan. „święty Boga”. Wydaje się, że grzech Pilata jest zestawiony z grzechem arcykapłana. Por. G.R. Beasley-Murray, John, Waco 1987, 340. \(^{15}\) Filos tou kaisaros (John 19,12), TLZ 77 (1952) 205-220. przechodnim: posadził (domyślne Jezusa) na trybunale\textsuperscript{16}. Za znaczeniem przechodnim słowa \textit{ekathisen} przemawia kontekst użycia terminu trybunał. Trybunał nie jest tu użyty w znaczeniu sądowym, gdyż przewód sądowy powinien odbywać się w pretorium, a tutaj chodzi o farsę procesu na oczach Żydów\textsuperscript{17}. Jest to decydujący moment konfrontacji Jezusa z Żydami za pośrednictwem Pilata. Przyjawszy sens przechodni wyrażenia, Pilat ukazuje Jezusa jako króla, który nie zagraża władzy rzymskiej. Taki król może zajmować nawet miejsce wśród urzędników cesarskich. Żydzi odrzucają jednak Jezusa jako swojego króla. Żądają ukrzyżowania. Pilat im Go wydaje. Ale na krzyżu ogłasza on Jezusa jako króla żydowskiego. Napis mógł być czytany przez wszystkich. Dwie osoby odpowiedzialne za śmierć Jezusa mimowoli spełniają plan Boga: Kajfasz, oznajmiając w roli proroka, że ta śmierć ma charakter zbawczy dla Izraela i narodów (11,49-50), a Pilat w roli interpretatora prawa, ogłaszając Jezusa jako króla żydowskiego, że jest to wywyższenie króla Izraela i Pana wszystkich. Wśród Żydów powstaje spór wokół napisu. Chcą, by Pilat dodał, że to powiedział Jezus. Chodziłoby o dodanie na początku „Ja jestem”, by napis nie miał charakteru stwierdzenia obiektywnej prawdy historycznej. Napis na krzyżu dzieli ludzkość na dwa obozy; jeden uznaje obiektywny sens tekstu przyjętego jako prawne uzasadnienie śmierci Jezusa, drugi usiłuje dostosować powód śmierci Jezusa do konkretnej sytuacji. Żydzi chcą doprowadzić swój plan do końca. Aby nie naruszyć przepisów szabatowych, proszą Pilata, by skazańcom połamano golenie i zdjęto z krzyża. Tym gestem chcą definitywnie wykluczyć Jezusa z historii (dane czasowe) oraz z ich systemu kulturowego i religijnego (Pascha, szabat). Chcą zrównać Jezusa z innymi anonimowymi skazańcami. Ma się to dokonać jako akt nieprzewidziany, uzgodniony potajemnie. Przez ironię następuje akt nieprzewidziany. Żołnierze przynaglani przez Pilata znajdują ciała dwóch skazańców przy życiu, a Jezusa już po śmierci. Jezus umarł nie tak, jak tego oczekiwano. Ten szczegół spowodował inny obrót spraw. Żołnierze nie łamali kości Jezusowi, tylko dwom lotrom. Jezusowi żołnierz przebił włócznią bok i wtedy wypłynęła krew i woda. To zjawisko świadek, z którym identyfikuje się ewangelista (narrator), interpretuje jako przedmiot wiary. Jakaś rzecz została zachowana z tożsamości autonomicznego podmiotu historycznego. Zapowiedział to na początku publicznej działalności Jan Chrzciciel: „Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata” (1,29). Odrzucony w święto rytualne wypełnia nieprzewidzianie zapowiedź jako baranek paschalny. Fakt dany do wierzenia to Baranek zwycięski idący \textsuperscript{16} Sens przechodni wyrażenia uzasadnia I. de la Potterie, \textit{Jésus roi et juge d'après Jn 19,13}, Bibl 41, 1960, 217-247. C.H. Giblin (\textit{art. cyt.}, 234) podkreśla, że akcent spoczywa na \textit{ekathisen}, a nie \textit{ēgagen}, co sugeruje, że \textit{ekathisen} jest użyte w znaczeniu przechodnim. \textsuperscript{17} Por. C.H. Giblin, \textit{art. cyt.}, 237. Inaczej interpretuje scenę I. de la Potterie, widząc w niej oficjalne ogłoszenie Jezusa jako Króla i Sędziego. na czele trzody (sens pierwotnej wypowiedzi Jana Chrzciciela). Podwójne odniesienie do Pisma (grafie) pełni tu rolę objawieniową; w tym, co się widzi, jest słowo do wierzenia. W tym wypadku Pismo mówi, czyli podmiot Pisma zapowiada wydarzenie: „Będą patrzeć na tego, którego przebodzi”. W wystawionym na pokaz ciele patrzący zobaczą zło, swój grzech, i to grzech odpuszczony. Patrzącymi są potencjalnie wszyscy ludzie, Żydzi i Rzymianie, wszyscy czytelnicy i słuchacze Ewangelii, wszyscy ci, którzy chociaż osobiście nie popełnili morderstwa, to jednak noszą w sobie intencję ludobójstwa, uswiadomioną lub nieświadomioną. Bezwiednie sprawę Jezusa w świecie żydowskim, za zgodą Piłata, usiłują ostatecznie załatwić Jego dwaj uczniowie, dostojnicy żydowscy: Nikodem i Józef z Arymatei. Urządzają Jezusowi wspaniały pogrzeb. Józef oddaje nowy grób. Ciało Jezusa powinno spoczywać w ziemi żydowskiej, w judaizmie, a po Jezusie ma pozostać pamiątka historyczna. Nie przewidują zupełnie innego biegu wydarzeń – zmartwychwstania Jezusa. 3. Kontekst historyczny obrazu „Żydów” w czwartej Ewangelii a) Odbicie sytuacji wspólnoty Janowej Jednym z zasadniczych nurtów we współczesnej egzegezie pism Janowych jest badanie wspólnoty chrześcijańskiej, w której one powstały. Na interakcje między czwartą Ewangelią a wspólnotą kościołową zwrócił szczególną uwagę japoński egzegeta T. Onuki. Według niego czwarta Ewangelia jest pomyślana jako model, za pomocą którego wspólnota odkrywa na nowo siebie i zastanawia rzeczywistość i na nowo ma dawać odpowiedź. Wspólnota ta znalazła się bowiem w trudnej sytuacji na skutek odłączenia od judaizmu i szukania własnej tożsamości. Czwarta Ewangelia stanowi punkt węzłowy między dystansowaniem się i reintegracją. Z jednej strony broni ona tożsamości chrześcijańskiej przeciwko tendencji jego rejudaizacji, a z drugiej strony przystosowania się do pojęć otaczającego świata pogańskiego w szukaniu legitymizacji chrześcijaństwa po jego odłączeniu od judaizmu. J.L. Martyn na podstawie analizy rozdziału siódmego i dziewiątego czwartej Ewangelii doszedł do wniosku, że w tekście została wpisana historia ostrych dyskusji wspólnoty Janowej z synagogą. Przedstawiciele --- 18 J. Calloud, F. Genuyt, J-P. Duplantier, dz. cyt., 53. 19 Badania w tym kierunku rozpoczął R.E. Brown. Z nowszych prac na uwagę zasługuje T. Onuki, Gemeinde und Welt im Johannesevangelium, Neukirchen 1984; P.S. Minear, John: The Martyr’s Gospel, NY 1984; G.M. Burge, The Anointed Community, Grand Rapids 1987; W. Rebell, Gemeinde als Gegenwelt. Zur soziologischen und didaktischen Funktion des Johannesevangelium, Frankfurt am M. 1087; D. Rensberg, Johannine Faith and Liberating Community, Philadelphia 1988; K. Wengst, Bedrängte Gemeinde und verherrlichter Christus, 3 Aufl., München 1990. 20 T. Onuki, Gemeinde und Welt, zwl. s.9 i 94. 21 History and Theology in the Fourth Gospel, 2 ed., Nashville 1979 (pierwsze wydanie w NY 1968). synagogi żądali dowodów egzegetycznych na potwierdzenie tego, co głoszono o Jezusie. To doprowadziło do debat i ustosunkowania się w synagodze do wspólnoty Janowej (za lub przeciw). W tym czasie nastąpiły dwa decydujące wydarzenia: wyklecie wyznawców Jezusa i wprowadzenie procesów sądowych przeciwko nim. 1) Władze synagogalne wprowadziły tzw. Birkat ha-Minim (wyklecie heretyków) do liturgii synagogalnej, aby zidentyfikować ortodoksyjnych Żydów i wyeliminować wyznawców Jezusa jako Mesjasza. Niektórzy z grupy mesjańskiej powrócili do łączności ze wspólnotą synagogalną, a ci, którzy zostali w grupie mesjańskiej, zostali odseparowani od synagogi i z niej wykluczeni (przestał być chrześcijanami Żydami, a stali się judeo-chrześcijanami). 2) Władze synagogalne, chcąc zapobiec przechodzeniu Żydów do grupy judeo-chrześcijan, wprowadziły procesy sądowe i egzekucje za idolatrię (por. J 5,18; 10,33; 16,2). Wygnanie i prześladowania prowadziły wspólnotę Janową do nowych sformułowań chrystologicznych, w których na miejsce zwykłej kontynuacji dominuje dualizm. Teraz Jezus jest przedstawiany jako obcy, który przychodzi z góry (J 3,31) i zostaje odrzucony przez swoich (1,11). Następuje wtedy proces szukania własnej tożsamości wspólnoty Janowej nie tylko w stosunku do Żydów i reprezentowanego przez nich „świątą”, lecz także w stosunku do innych grup chrześcijańskich (do kryptochrześcijan pozostających w judaizmie i do innych chrześcijan rozproszonych przez prześladowania). b) Chrześcijaństwo i judaizm w mowie o Dobrym Pasterzu (J 10,1-21) Aluzje do ostatecznych decyzji Kościoła Janowego są przedstawione m.in. w kończącej konfrontację Jezusa z Żydami w czasie Święta Namiotów mowie o Dobrym Pasterzu. Obraz pasterza był szeroko rozpowszechniony w starożytnym świecie. Był on stosowany do określenia postaci pośredniczącej między czystością świata boskiego a zamętem i zepsuciem świata ludzkiego, gdyż w starożytnym świecie pasterz zajmował pozycję graniczną; przebywał między dwoma światami: światem cywilizowanym (miejskim) a światem dzikim (pustynią). Przypuszcza się, że w świetle tekstów biblijnych na tle sytuacji Kościoła końca I w. ewangelista przepracowuje przepowieść Jezusa o zagubionej owcy. Przepowieść ta u Łk 15,3-7 została zinterpretowana w aspekcie etycznym (Jezus mówi do faryzeuszów i uczonych w Pismie), u Mt 18,10-19 w aspekcie eklezjologicznym (do uczniów), a u Jana nabiera orientacji chrystologicznej. W redakcji mowy o Dobrym Pasterzu Jan usiłuje przekonać czytelników pochodzących ze świata żydowskiego i pogańskiego, że Jezus jest jedynym pasterzem i w swej osobie, jako duchowej owczarni, łączy „swoje owce”, czyli Żydów, i owce z innej owczarni, czyli pogan. Równocześnie ewangelista wykazuje, że Żydzi nie zrozumieli nauki i roli osoby Jezusa. Faktycznie jednak władze żydowskie pełniły funkcję odźwiernego, czyli dały Jezusowi możliwość oficjalnego wystąpienia w sercu judaizmu, na terenie świątyni w kontekście Święta Namiotów. Mowa o Dobrym Pasterzu składa się z dwóch części: z mowy zagadkowej (10,1-6) i z mowy wyjaśniającej (10,7-21)\(^{22}\). Mowa zagadkowa w taki sposób przedstawia owczarnię, funkcję bramy, odźwiernego, pasterza, złodzieja i rozbójnika, iż może stosować się do różnych sytuacji. Istnieje tylko pewne ukierunkowanie myśli na sprawy związane ze świątynią w terminie aulē na oznaczenie owczarni oraz wyakcentowanie czynności wyprowadzania owiec z owczarni. Mowa wyjaśniająca koncentruje całą tematykę wokół osoby Jezusa. Odniesienia pozatekstowe są uściślane aspektami czasu: przed Jezusem (aoryst), w czasie wypowiadania się Jezusa (czas teraźniejszy, zjawiska typowe), zapowiedź na przyszłość jednej owczarni i jednego pasterza w związku z oddaniem życia (krzyż). W mowie zagadkowej ewangelista sugeruje, że wyłączenie chrześcijan z synagogi zbiega się z misją zbawczą Jezusa. Jak w 9,34 faryzeusze wyrzucają uzdrowionego ze ślepoty, tak w 10,3 sam Jezus wyprowadza z zagrody judaizmu świątynnego owce, które słuchają Jego głosu. c) Zapowiedź zabijania uczniów Jezusa a) judaizm W mowach pożegnalnych Jezusa (15,18 – 16,4) jest aluzja nie tylko do wyłączania chrześcijan z synagogi, lecz także do ich zabijania. Jezus zapowiada uczniom nienawiść świata i prześladowania. Fakty te komentuje w słowach: „Nadchodzi godzina, w której każdy, kto was zabije, będzie sądził, że oddaje cześć Bogu” (J 16,2). 1) Sytuacja adresatów czwartej Ewangelii Podsumowując analizy funkcji retorycznej i chrystologicznej pojęcia „Żydów” i pojęcia „światu” w czwartej Ewangelii, F. Vouga\(^{23}\) doszedł do wniosku, że celem tego dzieła było przekonanie czytelników o bóstwie Chrystusa oraz zachęta do nieustraszonego trwania w wyznawanej wierze w sytuacji kryzysowej. Na sytuację kryzysową bezpośrednich odbiorców – wspólnot chrześcijańskich Azji Mniejszej pod koniec I w. – złożyły się trzy czynniki: wspólnoty te były ofiarą antysemityzmu, absolutyzmu władzy cesarskiej i lokalnego patriotyzmu. Środowisko pogańskie przez długi czas traktowało chrześcijan jako grupę lub odłam żydowski. Dlatego nawet po wygnaniu chrześcijan z Synagogi (ok. 85 r.) mogli oni być ofiarą antysemityzmu, który już od dłuższego czasu przejawiał się w diasporze. F. Vouga stwierdza, że z badań sytuacji Żydów w cesarstwie rzymskim od dawna wiadomo, iż antysemityzm nie jest wymysłem chrześcijan. --- \(^{22}\) Por. A. Suski, Struktura literacka perykopy o Dobrym Pasterzu (J 10,1-18), RBL 29 (1976) 271-279. \(^{23}\) Le cadre historique, 107-111. Stanowił on twardą rzeczywistość na długo przedtem, kiedy zaczęto oskarżać Żydów, że są mordercami Boga. Zanim jednak nawet chrześcijanie zaczęli wpisywać się w linię ostracyzmu pogańskiego, najpierw sami stali się ofiarą antysemityzmu. Wyżej wspomniany egzegeta zaznacza, że starożytny antysemityzm nie miał podłoża etnicznego ani ekonomicznego. Żydzi byli na marginesie ówczesnego społeczeństwa dzięki etycznym i moralnym konsekwencjom ich religii oraz ze względu na ich obyczaje i rygoryzm rytualny. Monoteizm, prostopota kultu żydowskiego, moralność, pasja do studiów i komentarze Prawa budziły nawet sympatię do Żydów w świecie grecko-rzymskim. Ale to przychylne wrażenie niszczyły takie elementy, jak ekskluzywizm jahwistyczny, motywowana religijnie i rytualnie separacja od pagan oraz przywileje uzyskane od dworu cesarskiego w Rzymie. W świecie grecko-rzymskim nastawienie antysemitickie spotykało się wszędzie. To antysemitkie nastawienie nie ominęło Azji Mniejszej, gdzie wspólnoty Janowe przeżywały „nienawiść świata” (J 16,2). Już Łk, Rz 13 i 1 P zawierają elementy apologetyczne zmierzające do wykazania, iż istnieje możliwość pokojowego współistnienia między Kościołem a władzą cesarską. Czwarta Ewangelgia tak ujmuje chrystologię, aby ominąć apokalptyczną opozycję między Kościołem a cesarstwem. Główna uwaga nie kieruje jednak na władzę rzymską, lecz na wierzących, aby im wyjaśnić powód prześladowań, których stali się ofiarami. Dlatego czwarta Ewangelia zawiera bardzo dyskretnie aluzje do prześladowań. Jak wykazaliśmy w poprzednim paragrafie, dyskretny apel Jana do władz rzymskich (według Vougi w okresie rządów Domicjana) znajduje się w opisie procesu Jezusa przed Pilatem, w którym nie tylko uwydatnia niewinność Jezusa (18,23.38; 19,4.6), lecz ukazuje także odpowiedzialność Pilata (18,31,38.39; 19,1-4.12-16) i Żydów (18,31b.40; 19,6.7.11b.12.16b.18). Ewangelista stara się rozwiązać wszelkie wątpliwości co do rzeczywistego powodu śmierci Jezusa (19,7). W ten sposób ewangelista pragnie uwydatnić niewinność polityczną chrześcijan końca I w. oraz wskazać na oszczędzanie ze strony władz żydowskich w stosunku do Jezusa i do chrześcijan, przez co zaczęli być traktowani jako politycznie niebezpieczni. Vouga zaznacza, że tendencja apologetyczna, obecna już w ewangeliah synoptycznych, silnie jest wyakcentowana w ostatniej warstwie redakcyjnej czwartej Ewangelii, która przypada na rządy Domicjana. Ewangelista pragnie wykazać, że chrześcijanie motywują odrzucenie kultu cesarskiego nie politycznie, lecz religijnie, i że Kościół i Rzym mogą znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienia. Wspólnota chrześcijańska nie dąży do wzniecania niepokojów społecznych ani obalenia władzy politycznej, lecz chce pozostać wierna swemu Mistrzowi. Dyskretna apologia chrześcijaństwa stanowi równocześnie dyskretną krytykę absolutyzowania władzy cesarskiej (19,10-12), gdyż władza Pilata, jak również władza cesarza, jest ostatecznie zależna od Boga. Władza państwowa ma służyć, a nie domagać się służenia, ma pilnować porządku publicznego, a nie podporządkowywać świat dla własnych celów. Vouga dopuszcza możliwość, że wspólnoty Janowe nie były bezpośrednio dotknięte przez władze rzymskie, lecz przez reprezentantów władzy cesarskiej, którymi były władze miast i zarządcy prowincji. Władze lokalne starały się wykazać nadgorliwość w okazywaniu lojalności wobec cesarza i jego urzędników. W tych ramach rozszerzał się w Azji Mniejszej kult cesarski. Kult cesarski bezpośrednio wiązał się ze sprawami wiary w Boga. Żydzi byli zwolnieni z kultu cesarskiego. Kościół, po odlączeniu chrześcijan od judaizmu, musiał te sprawy normować. Ale przeszkadzały mu w tym władze żydowskie donosami i oskarżeniami wobec urzędników cesarskich. Wierność chrześcijan normom Kościoła pobudzała patriotyzm lokalny do „nienawiści” wierzących w Chrystusa. Wrogość „Żydów” w czwartej Ewangelii w stosunku do wyznawców Jezusa jest nie tyle wzorcem nienawiści świata, ile raczej jedną z form tej nienawiści. Dla Jana konflikt z Żydami skończył się ze śmiercią Jezusa, ale wywyższenie Syna Człowieczego jest punktem wyjścia nienawiści świata. 2) Sytuacja adresatów bezpośrednich i pośrednich Ponieważ czwarta Ewangelia była redagowana przynajmniej w dwóch etapach, przeto sytuacja bezpośrednich adresatów nieco się zmieniała. Ewangelista wyczuwał zmianę adresatów bezpośrednich, dlatego w ostatniej redakcji kieruje orędzie nie tylko do konkretnych wspólnot chrześcijańskich końca I w., ale nastawia tekst na potencjalnych odbiorców zwłaszcza ze środowiska pogańskiego\(^{24}\). Dlatego dzieło Janowe ma charakter wybitnie misyjny, chociaż nie traci swego osadzenia w konkretnej rzeczywistości Kościoła końca I w. i nie podsycza antysemityzmu w ówczesnym świecie pogańskim. Podkreślając i udowadniając ustawicznie boskie synostwo Jezusa z Nazaretu, ewangelista umieszcza wiarę wspólnoty chrześcijańskiej w obliczu ataków ze strony oficjalnego judaizmu. Temu celowi służy rozwijanie dyskusji i polemik między Jezusem a faryzeuszami jako przywódcami Żydów. Na drugim miejscu wspólnota Janowa jest bezpośrednio lub pośrednio ofiarą prześladowań Nerona i Domicjana, o czym informuje nas tekst, gdy mówi o „nienawiści świata”. Vouga\(^{25}\) wysuwa hipotezę, że pierwszą ofiarą prześladowania za Domicjana stał się główny przywódca adresatów Ewangelii w momencie, gdy ewangelista redagował swe pismo przez dodanie drugiej mowy pożegnalnej Jezusa (rozdz. 15-17). W świetle tej hipotezy scenariusz, do którego czyni aluzję J 16,2b, wyglądał następująco: w pierwszej warstwie redakcyjnej w wyrażeniu „nienawiść świata” została wpisana ekskomunika chrześcijan przez Synagogę, która nie implikowała śmierci wyznawców Chrystusa. Ale --- \(^{24}\) Końcowa redakcja zajmuje pozycję kościoła Piotrowego (tendencja J 21). Ścisłe kontakty tradycji Janowej z Rzymem uwydatnia J.M. Braun, Jean le Théologien et son évangile dans l’Église ancienne, vol.1, Paris 1959, 294n. Autor opowiada się za Palestyną jako miejscem powstania Ewangelii św. Jana (por. dz. cyt., zwł. s. 293n.). \(^{25}\) Le cadre historique, 113nn. w drugiej warstwie redakcyjnej za Domicjana, kiedy chrześcijanie wyrzuceni z judaizmu, nie mając praw religio licita, „nienawiść świata” oznacza prześladowania kończące się śmiercią wyznawców. Ta druga warstwa sensu łączy się jednak organicznie, na zasadzie analogii, ze znaczeniem wyrażenia z pierwszej wersji, gdyż synagogalne środowiska przywódcze często podjudzały władze rzymskie przeciwko chrześcijanom: za pośrednictwem tej władzy przywódcy żydowscy mogli „składać ofiarę Bogu” (16,2b). Ewangelista nie zamierza jednak dawać bezpośredniej apologii wspólnoty chrześcijańskiej, gdyż z judaizmem nie było możliwości prowadzenia dyskusji, a ze strony władzy rzymskiej groziły jej prześladowania. Podstawową troską ewangelisty w tej sytuacji było uwydatnianie synostwa Bożego Jezusa. Wiara chrześcijańska, mimo pozorów, zachowuje ważność, gdyż w Jezusie znajduje prawdę, która wyzwala, w Nim znajduje życie i drogę. Zdaniem Vougi wszystkie mowy Jezusa, w których Syn czyni coraz to nowe wysiłki, aby przekonać swych rozmówców, że pochodzi od Boga, gdyż jest eschatologicznym Posłańcem i Słowem Wcielonym, świadczą, iż główna uwaga ewangelisty spoczywa na wykazywaniu bóstwa Jezusa. Nie oznacza to negacji albo zapoznania Jego człowieczeństwa (jak rozumie Käsemann), gdyż człowieczeństwo Jezusa stanowi punkt wyjścia. Teologicznym celem czwartej Ewangelii jest proklamacja synostwa Bożego konkretnego i historycznego człowieka – Jezusa z Nazaretu. Jednak ze względu na sytuację bezpośrednich odbiorców ewangelista nie mógł się zadowolić samą proklamacją synostwa Bożego Jezusa. Trzeba było wyjaśnić, jak Boże plany realizują się w trudnej i niepewnej sytuacji historycznej. Gdyby Jezus był tylko wielkim, ubóstwionym człowiekiem, wiara byłaby naśladownictwem i heroizmem, gdyby był tylko Bogiem (w sensie doketycznym), wiara byłaby ucieczką ze świata. Tymczasem Jezus u Jana ciągle podkreśla, że wiara jest odseparowaniem się od świata, ale po to, aby uzyskać wolność w świecie, egzystencję w świecie, ale nie według tego świata, i spełniać misję zbawczą w świecie. Fundamentem wiary jest Syn Człowieczy paradoksalnie uwielbiony na krzyżu. Wiarę chrześcijańską znamionuje ten sam paradoks. Ta paradoksalna egzystencja daje życie wieczne, życie w prawdzie i świętości. Nienawiść ze strony świata jest dowodem autentyzmu życia chrześcijańskiego, jest oznaką, że chrześcijanin nie jest z tego świata. Wierzący nie mogą się wyrzec swej tożsamości, gdyż pozbawiliby się życia wiecznego i włączyliby się do tego świata, który znajduje się pod osądem krzyża. Jan nie pisał swojej Ewangelii przeciw Żydom, lecz napisał Ewangelię, aby czytelnicy (adresaci bezpośredni i potencjalni) trwały w swej wierze chrześcijańskiej, żeby wierzyli, że Jezus jest eschatologicznym Mesjaszem, Synem jedynego i prawdziwego Boga, i aby tak wierząc, mieli życie w Jego imię. ks STANISŁAW MĘDALA CM	ddbce83d-2363-4958-bfa6-690efa7447af	finepdfs	4.050781	CC-MAIN-2022-05	https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Collectanea_Theologica/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2-s79-101/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2-s79-101.pdf	2022-01-26T22:44:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320305006.68/warc/CC-MAIN-20220126222652-20220127012652-00396.warc.gz	185,692,241	0.999806	0.999863	0.999863	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 446, 2822, 5660, 8732, 11687, 14747, 17551, 20499, 23427, 26275, 29027, 31901, 34894, 37868, 40762, 43901, 47206, 50433, 53375, 56204, 58887, 61989, 64983, 67861 ]	1	0
Przedmiotowe Zasady Oceniania – WOS - PG Przedmiotowe Zasady Oceniania z wiedzy o społeczeństwie zostały opracowane na podstawie: Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 14.02.2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 356). Ustawy o systemie oświaty (Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, 1954, 1985 i 2169 oraz z 2017 r. poz. 60). Rozporządzenia MEN z dnia 10. 08. 2001 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów (Dz. U. Nr 92, poz. 1020 z dnia 3 września 2001 r.). Rozporządzenia MEN z dnia 07. 09. 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 29, poz. 323 z 2001 r. z późniejszymi zmianami). Statutu Szkoły, Wewnątrzszkolnych Zasad Oceniania, Programu nauczania „Dziś i jutro". Program nauczania ogólnego wiedzy o społeczeństwie w klasach I-III gimnazjum, autor - Teresa Kowalewska, Nowa Era 2009, Podręcznika do wiedzy o społeczeństwie „Dziś i jutro"- Wyd. Nowa Era. Celem nauczania wiedzy o społeczeństwie jest: zapoznanie uczniów z najważniejszymi wydarzeniami z kraju i ze świata, rozwijanie poczucia więzi z rodziną, narodem, społecznością europejską i światową, kształtowanie postaw moralnych, patriotycznych i obywatelskich, kształtowanie szacunku do własnego państwa i symboli narodowych, dostarczanie wzorców osobowych, wprowadzanie ucznia w świat wartości ogólnoludzkich, sprzyjających wychowaniu uczciwego, aktywnego, świadomego swych praw i obowiązków obywatela. I. CELE PZO: 1. Wspieranie rozwoju intelektualnego i osobowości ucznia. 2. Niesienie pomocy uczniowi w samodzielnym planowaniu swego rozwoju. 3. Motywowanie ucznia do dalszej pracy. 4. Dostarczenie uczniom, rodzicom i nauczycielowi rzetelnej informacji o specjalnych uzdolnieniach, postępach i trudnościach ucznia. 5. Umożliwienie nauczycielowi doskonalenia organizacji i metod pracy dydaktyczno-wychowawczej. II. ZASADY PZO: 1. Nauczyciel na początku roku szkolnego informuje uczniów o zakresie wymagań z wiedzy o społeczeństwie oraz o sposobie i zasadach oceniania. 2. Każda ocena jest jawna i opatrzona komentarzem nauczyciela – ustnym lub pisemnym. 3. Zawartością komentarza są wskazówki dla ucznia, w jaki sposób może on podnieść swoje osiągnięcia edukacyjne. 4. Wymagania edukacyjne formułowane są w oparciu o podstawę programową. 5. Stosuje się dwa poziomy wymagań: podstawowy i ponadpodstawowy. 6. Wymagania ponadpodstawowe zawierają w sobie wymagania podstawowe. Aby zaliczyć poziom ponadpodstawowy, należy najpierw osiągnąć poziom podstawowy. 7. Stosuje się sześciostopniową skalę ocen. 8. Powiązanie wymagań dwupoziomowych z sześciostopniową skalą wymagań jest następujące: 9. Prace klasowe są obowiązkowe. Jeżeli z przyczyn losowych uczeń nie może ich napisać z całą klasą, to powinien to uczynić w terminie dwutygodniowym od powrotu do szkoły po uprzednim zapoznaniu się z wymaganiami. 10.Uczeń ma tylko jeden raz prawo do poprawy pracy klasowej, w terminie dwóch tygodni od rozdania prac (wyjątki: w przypadku ucznia, który ma nieusprawiedliwioną nieobecność na lekcji, na której odbywał się sprawdzian oraz ucznia, który ściągał na sprawdzianie, poprawa powinna odbyć się na następnej jednostce lekcyjnej). 11.Prace klasowe są zapowiadane z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem. 12.Jeżeli w ustalonym wcześniej terminie mają miejsce: wycieczka, uroczystości szkolne itp., które nie uwzględniają zapowiedzianej wcześniej pracy klasowej, konsekwencje zwiększenia liczby pisemnych prac klasowych w tygodniach następnych ponoszą uczniowie. 13.Dłuższe pisemne prace domowe nie są zadawane z lekcji na lekcję. 14.Każdy uczeń ma obowiązek napisania pracy długoterminowej i oddania jej w ustalonym przez nauczyciela terminie. 15.Uczeń, który z przyczyn usprawiedliwionych nie odda pracy na czas, ma prawo do przedłużenia terminu oddania pracy po uzgodnieniu tego z nauczycielem. 16.Uczeń, który nie wywiąże się z obowiązku napisania pracy i nie skorzysta z terminu dodatkowego, utraci szansę na zdobycie oceny pozytywnej, a zaniedbywanie przez niego obowiązków zostaje odnotowane w dzienniku i ma wpływ na ocenę śródroczną i roczną. 17.Pisemne prace domowe uczniowie powinni napisać czytelnie i estetycznie. 18.Zeszyt przedmiotowy powinien być prowadzony systematycznie i starannie. 19.Pracą domową jest również przeczytanie tekstu z podręcznika. Po wykorzystaniu limitu nieprzygotowania niewykonanie jej skutkuje oceną niedostateczną. 20.Dwa razy w semestrze uczeń może zgłosić przed rozpoczęciem lekcji nieprzygotowanie do zajęć, ale tylko z ustnej lub krótkiej pisemnej pracy domowej bądź przeczytania tekstu (fakt ten odnotowywany jest w dzienniku). 21.W przypadku dłuższej (powyżej trzech dni) absencji spowodowanej chorobą uczeń ma prawo do uzgodnienia z nauczycielem przedmiotu terminu uzupełnienia braków. 22.Nauczyciel ma prawo wstawić dodatkową ocenę cząstkową uczniowi, który osiągnął wysoką frekwencję na zajęciach, był aktywny podczas lekcji, inicjował przedsięwzięcia innowacyjne: wystawa, projekt naukowy, prezentacja multimedialna, z sukcesami brał udział w konkursach, poszerzających wiedzę ujętą programem, , przygotowywał systematycznie „prasownik", działał aktywnie w wolontariacie, stowarzyszeniach, fundacjach, Ochotniczej Straży Pożarnej. 23.Ocena śródroczna i roczna nie jest w żadnym wypadku średnią arytmetyczną ocen cząstkowych. Klasyfikacji semestralnej i końcowo rocznej dokonuje się na podstawie ocen cząstkowych. 24.Uczeń pracuje systematycznie przez cały rok, nie ma możliwości poprawiania ocen na tydzień przed klasyfikacją. 25.Rodzice mają prawo wglądu do prac uczniów podczas wywiadówek, dni otwartych szkoły i indywidualnych spotkań z nauczycielem przedmiotu. III OBSZARY AKTYWNOŚCI PODLEGAJĄCE OCENIE 1. Wypowiedzi ustne. 2. Wypowiedzi pisemne. 3. Udział w konkursach przedmiotowych/tematycznych. 4. Wykonywanie dodatkowych prac domowych (tzw. prac dla chętnych). 5. Udział w przedstawieniach bądź uroczystościach, przygotowanie i prowadzenie fragmentów lekcji itp. 6. Projekt edukacyjny. IV METODY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ 1. Prace klasowe: Rozumiane jako samodzielne pisemne prace kontrolne uczniów przeprowadzone podczas zajęć edukacyjnych i obejmujące określony materiał tematyczny (wg harmonogramu). test semestralny – raz w semestrze (w II-im semestrze jest równoznaczny z testem na zakończenie roku), sprawdzian wiadomości (test na zakończenie działu) – maksymalnie 3 razy w semestrze. 1. Kartkówki Rozumiane jako krótkie prace pisemne, sprawdzające wiadomości i umiejętności uczniów i obejmujące 3 ostatnie tematy lekcji - w zależności od potrzeb, a) nie są zapowiadane, b) trwają 15 - 20 minut, c) o pisaniu kartkówki przez ucznia w przypadku jego losowej nieobecności lub choroby decyduje nauczyciel. 2. Wypowiedzi ustne ucznia – maksymalnie 2 x w semestrze. Podczas odpowiedzi ustnej oceniana jest zawartość rzeczowa, umiejętność formułowania myśli, stosowanie właściwej terminologii, wskazywanie związków przyczyno-skutkowych, zgodność z poziomem wymagań, umiejętność ilustrowania wypowiedzi poprzez wykorzystanie pomocy naukowych. 3. Dłuższa pisemna praca domowa – maksymalnie 2 x w semestrze. Dłuższa samodzielna wypowiedź na określony temat (w tej formie oczekujemy od uczniów prezentacji własnego zdania lub poglądu). Praca może być oceniona w skali od 0-10 pkt., które następnie przeliczane są na oceny zgodnie ze skalą procentową. Na sumę punktów składają się następujące elementy pracy: właściwe wykorzystanie materiału faktograficznego do argumentacji 0-2 pkt. wzbogacenie pracy o fragmenty źródeł lub wiedzę pozaźródłową - 0-1 pkt. właściwe stosowanie pojęć, nazwisk, dat - 0-2 pkt. wzbogacenie pracy o własne przemyślenia, sądy, wnioski, poglądy 0-2 pkt. poprawność językowa; właściwy dobór słownictwa do wyrażanej treści – 0-1 pkt. poprawność ortograficzna – 0-1 pkt. zaznaczenie związków przyczynowo-skutkowych - 0-1 pkt. 4. Krótka pisemna praca domowa, sprawdzająca tzw. wąski zakres materiału – w zależności od potrzeb; oceniana plusami „+" lub minusami „-„. 5. Projekt edukacyjny - raz roku. 6. Praca długoterminowa (CV, list motywacyjny lub reklamacja) – raz w roku. 7. Praca w grupie – w zależności od potrzeb; sprawdzająca umiejętność współpracy w grupie, wkład pracy własnej w pracę grupy oraz umiejętność wyszukiwania informacji i dokonywanie ich selekcji. 8. Udział ucznia w konkursach tematycznych. 9. Aktywność na lekcji - oceniana plusami lub minusami z założeniem, że 3 plusy = bdb, 3 minusy = ndst, 2 plusy = db, 1 plus = dost. 10. Prace dodatkowe, nadobowiązkowe (wszelkie prace nadobowiązkowe, których podejmie się uczeń z własnej inicjatywy lub z inicjatywy nauczyciela, będą wysoko oceniane; dla osób chętnych). Nauczyciel może dokonać zmian w ocenianiu ze względu na trudność testów oraz zwracając uwagę na uczniów ze specjalnymi trudnościami w uczeniu się. Ocenę dodatkową można otrzymać za samodzielnie przygotowane projekty/referaty/prezentacje. V OCENIANIE 1. Kryteria oceniania ucznia: zrozumienie tematu, poprawność merytoryczna wypowiedzi, kompozycja wypowiedzi (spójność wypowiedzi, logika), styl i sposób prezentacji, umiejętność zintegrowania/połączenia wiedzy z różnych dziedzin, poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. 2. Kryteria osiągnięć ucznia na poszczególne oceny szkolne: Ocena niedostateczna (1) – uczeń nie opanował wymagań określonych na ocenę dopuszczającą; wykazuje braki w opanowaniu podstawowych wiadomości; nie potrafi wskazać związków między omawianymi faktami i wydarzeniami; nie podejmuje prób wnioskowania i oceniania lub czyni to nieumiejętnie i z poważnymi błędami; nie chce pracować w zespole, przeszkadza tym, którzy starają się pracować, nie wykonuje zadanej pracy; nie angażuje się w działania grupy nawet pod presją jej członków; nie podejmuje próby odpowiedzi. Ocena dopuszczająca (2) – uczeń potrafi z pomocą nauczyciela wyjaśnić niektóre z terminów i zagadnień na lekcjach, potrafi wykonać najprostsze zadania; nie potrafi kojarzyć zagadnień; posługuje się ubogim słownictwem popełnia liczne błędy językowe; nie unika współpracy z grupą, ale nie wykazuje w tym własnej inicjatywy; uaktywnia się tylko na wyraźne polecenie nauczyciela. Ocena dostateczna (3) – uczeń potrafi z pomocą nauczyciela wyjaśnić najważniejsze terminy i zagadnienia, a także wykonywać typowe zadania o średnim stopniu trudności; umie kojarzyć niektóre zagadnienia; nie popełnia zbyt często błędów językowych; aktywnie współpracuje z grupą, wykonując zadania i przygotowując projekty lub prezentacje; czasami sam zgłasza się do odpowiedzi. Ocena dobra (4) – uczeń samodzielnie wyjaśnia najważniejsze terminy i zagadnienia , potrafi wykonać zadania złożone oraz kojarzyć fakty i formułować własne opinie, wnioski; dba o styl wystąpienia; aktywnie współpracuje z grupą i zachęca innych do aktywności, wspólnie z grupą tworzy projekty i prezentacje; często sam zgłasza się do odpowiedzi. Ocena bardzo dobra (5) – uczeń samodzielnie wyjaśnia najważniejsze terminy i zagadnienia, a także wątki poboczne omówionych tematów lekcyjnych. Logicznie kojarzy fakty, formułuje własne opinie i wnioski oraz potrafi uzasadnić swoje zdanie. Samodzielnie potrafi korzystać z zasobów Internetu, tworzy prezentacje i wykonuje projekty. Posługuje się bogatym i poprawnym językiem, troszczy się o styl wypowiedzi. Aktywnie współpracuje z grupą, zachęca innych do aktywności i dba o dobrą jakość efektów pracy grupy. Bierze aktywny udział w życiu klasy. Ocena celująca (6) – uczeń wykazuje się wiedzą i umiejętnościami na stopień bardzo dobry, ale ponadto dysponuje wiedzą dotyczącą wydarzeń aktualnych z kraju i świata. Samodzielnie korzysta z zasobów Internetu, tworzy projekty multimedialne, przygotowuje prezentację. Osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i pozaszkolnych. Bierze czynny udział w życiu szkoły, wykazuje się aktywną i prospołeczną postawą VI Ocenianie wspomagające: Uczeń może otrzymać „+" za: - aktywność na lekcji, - prace domowe o małym stopniu trudności, - pracę w grupach, - pomoce dodatkowe przyniesione na lekcję, - znajomość bieżących wydarzeń politycznych, społecznych i gospodarczych. Za trzy plusy uczeń otrzymuje ocenę bardzo dobrą. Uczeń może otrzymać „–"za: - brak pracy domowej - brak zeszytu, podręcznika lub innej pomocy, - brak aktywności na zajęciach. Za trzy minusy uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. VII Skala ocen 1. Zgodnie z WZO stosuje się skalę ocen od 1 do 6. 2. Ponadto znakiem plus (+) oceniana jest na bieżąco aktywność ucznia na lekcji. 3. Trzy znaki plus (+) równa się ocenie bardzo dobrej (5). 4. Brak przygotowania do lekcji zaznaczane jest minusem (-). Trzy minusy równają się ocenie niedostatecznej, przy czym nie jest to ocena wiedzy czy umiejętności, lecz jedynie informacja o pilności ucznia. 5. Nieoddanie w terminie pracy odnotowywane jest w dzienniku. Nieoddanie w terminie nie wpływa na ocenę pracy, o ile nauczyciel wyznaczył dodatkowy termin. Ponieważ jednym z podstawowych zadań szkoły jest wychowanie, wszelkie nieuczciwe formy oszustwa ze strony uczniów podczas sprawdzania wiedzy będą skutkowały oceną niedostateczną. KOPIOWANIE PRAC Z INTERNETU = PLAGIAT = OCENA NIEDOSTATECZNA VIII POPRAWIANIE OCEN 1. Uczeń ma prawo do poprawienia ocen, uzyskanych z dwóch wybranych sprawdzianów typu II w półroczu, w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od oddania sprawdzianów i nie później niż tydzień przed klasyfikacyjnym posiedzeniem rady pedagogicznej w terminie i trybie ustalonym przez nauczyciela przedmiotu. 2. Oceny ze sprawdzianów typu I i III nie podlegają poprawie. 3. Oceny uzyskane z innych form sprawdzania osiągnięć, uczeń może poprawić w terminie uzgodnionym z nauczycielem. 4. Przy poprawianiu prac klasowych i pisaniu ich w drugim terminie kryteria ocen nie zmieniają się. 5. Wszystkie sprawy sporne oraz nieujęte w PSO, rozstrzygane będą zgodnie z WSO oraz rozporządzeniami MEN. IX SPOSOBY DOSTOSOWANIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Wymagania na poszczególne oceny dla uczniów z dysfunkcjami ustala się w zależności od dysfunkcji oraz indywidualnych możliwości i potrzeb ucznia w oparciu o zalecenia przekazane przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną. Uczeń ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: Dysgrafia a. uczeń powinien siedzieć blisko nauczyciela, b. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), c. precyzyjne formułowanie poleceń, d. dopuszczenie pisma drukowanego oraz prac na komputerze, e. możliwość odczytania pracy domowej w przypadku niewyraźnego pisma, f. umożliwienie zaliczenia części materiału w formie ustnej. Dysleksja a. uczeń nie powinien głośno czytać przed całą klasą, b. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), c. precyzyjne formułowanie poleceń, d. wydłużenie czasu pracy z tekstem, e. jak najczęściej stosować środki wizualne i skojarzeniowe, f. monitorowanie stopnia rozumienia czytanego tekstu przez ucznia. Dysortografia a. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), b. precyzyjne formułowanie poleceń, c. poprawność ortograficzna nie wpływa na ocenę, d. umożliwienie zaliczenia części materiału w formie ustnej. Dostosowanie wymagań edukacyjnych oraz form i metod pracy do indywidualnych potrzeb ucznia słabowidzącego i słabosłyszącego na lekcjach wiedzy o społeczeństwie 1. Przy ocenie z prac pisemnych brać pod uwagę zawartość merytoryczną, a nie błędy wynikające z wady wzroku. 2. Opracowywać (w miarę możliwości) zagadnienia w postaci tabel, schematów, w celu lepszego zrozumienia pojęć. 3. Odwoływać się do modeli graficznych, rysunków. 4. Udostępniać teksty (np. testy sprawdzające wiedzę) w wersji powiększonej. 5. Zwracać uwagi na szybką męczliwość ucznia, związaną ze zużywaniem większej energii na patrzenie i interpretację informacji uzyskanych drogą wzrokową (wydłużać czas na wykonanie określonych zadań). 6. Umożliwić uczniowi korzystanie z kaset z nagraniami tekstów szkolnych. 7. Często zadawać pytania: „co widzisz?" w celu sprawdzenia i uzupełnienia słownego trafności doznań wzrokowych. 8. Uwzględnić wolniejsze tempo pracy. 9. Stosować większą czcionkę na sprawdzianach i kartkówkach, w miarę możliwości treść zadań tekstowych samemu głośno odczytywać na lekcji. Unikać zwartego tekstu, pisanego małą czcionką. 10.Umożliwić uczniowi stosowanie pomocy optycznych. 11.Umożliwić uczniowi korzystanie z komputera na lekcji i urządzeń elektronicznych wspomagających ucznia słabo widzącego i słabosłyszącego. 12.Przygotowując sprawdzian powiększać tekst, pamiętając, że niektóre czcionki są trudniejsze do czytania, między kolejnymi zadaniami pozostawić zwiększony odstęp, 13.Rozwiązując zadania tekstowe kierować ucznia do ważniejszych fragmentów tekstu, tych, które zawierają istotne dane. 14.Pozwolić korzystać z dużej ilości kartek, aby każde zadanie mogło być rozwiązane osobno,(wtedy łatwiej jest ocenić cały tok myślenia, a nie tylko wynik końcowy). 15.Pisać wyraźnie na tablicy. 16.Podać uczniowi jasne kryteria oceny prac pisemnych (wiedza, dobór argumentów, logika wywodu, treść, styl, kompozycja itd.). 17.Przeznaczać więcej czasu na prace pisemne, sprawdzać, czy uczeń skończył notatkę z lekcji, w razie potrzeby skracać wielkość notatek. 18.W przypadku trudności z odczytaniem pracy odpytać ucznia ustnie. 19.Pozwalać na wykonywanie prac na komputerze. 20.Nie wyrywać do natychmiastowej odpowiedzi, przygotować wcześniej zapowiedzią, że uczeń będzie pytany, uwzględniać trudności z zapamiętywaniem nazw, nazwisk, dat, w czasie odpowiedzi ustnych dyskretnie wspomagać, dawać więcej czasu na przypomnienie, wydobycie z pamięci nazw, terminów, dyskretnie naprowadzać. 21.Posadzić ucznia słabowidzącego i słabosłyszącego w ławce ze zdolnym uczniem, zrównoważonym emocjonalnie, który chętnie dodatkowo będzie pomagał mu np. szybciej otworzy książkę, wskaże ćwiczenie, pozwoli przepisać notatkę z zeszytu itp. 22.W czasie lekcji używać jak najczęściej pomocy wizualnych i tablicy. 23.Jeżeli pisanie z tablicy sprawia uczniowi słabowidzącemu i słabosłyszącemu duże trudności, można je zastąpić inną formą ćwiczeń w pisaniu: a. przepisywanie zdań z uzupełnieniem „luk" odpowiednimi wyrazami, b. sprawdzanie notatek ucznia i uzupełnianie ich. 24.Przy ocenie prac pisemnych ucznia nie należy uwzględniać błędów wynikających z niedowidzenia i niedosłuchu, one nie powinny obniżyć ogólnej oceny pracy. 25.Przy ocenie osiągnięć ucznia z wadą wzroku należy szczególnie doceniać własną aktywność i wkład pracy ucznia, a także jego stosunek do obowiązków szkolnych (systematyczność, obowiązkowość, dokładność). Kryteria oceniania na poszczególne stopnie: CELUJĄCY: wiedza na poziomie znacznie przekraczającym wymagania programowe, pełne rozumienie wiadomości programowych i na ich podstawie operowanie treściami programowymi, samodzielne i sprawne posługiwanie się wiedzą w teorii i praktyce, odpowiedzi ustne i pisemne świadczące o opanowaniu wiedzy we właściwym zakresie problemowym, swobodne operowanie faktami, dostrzeganie między nimi związków, ukazywanie związków między zjawiskami z różnych dziedzin życia, aktywność na lekcjach, systematyczność i pilność w nauce. BARDZO DOBRY materiał został opanowany we właściwym zakresie problemowym, samodzielne i sprawne posługiwanie się wiedzą w teorii i praktyce (odpowiedzi nie wychodzą poza obowiązujący program nauczania), duża szczegółowość w przedstawianiu faktów, podejmowanie samodzielnej oceny zjawisk i faktów, duża aktywność na zajęciach, w pracach pisemnych i w wypowiedziach ustnych właściwe używanie terminologii, systematyczność i pilność w nauce DOBRY materiał nie został w pełni opanowany i zrozumiany, materiał opanowany w zakresie podstaw programowych, w odpowiedziach ustnych lub pisemnych występują drobne błędy rzeczowe i merytoryczne, ograniczona umiejętność analizy problemu, poprawne stosowanie słownictwa i terminologii, poprawne rozumienie i stosowanie pojęć, poprawne przedstawianie związków przyczynowo-skutkowych, uczestnictwo w zajęciach lekcyjnych. DOSTATECZNY materiał został opanowany i zrozumiany w niewielkim stopniu, odpowiedzi ustne i pisemne tylko częściowo odpowiadają podstawowym zagadnieniom, zdarza się błędne używanie terminologii, sporadyczne używanie właściwych pojęć, brak własnej oceny wydarzeń, niesamodzielność i odtwórczość w pracach pisemnych i wypowiedziach ustnych, bierna postawa na zajęciach, w pracach pisemnych i wypowiedziach ustnych ubogie słownictwo. DOPUSZCZAJĄCY materiał został opanowany tyko w zakresie podstawowych wiadomości, poprawne rozumienie treści programowych przy znacznej pomocy nauczyciela, niewielkie umiejętności posługiwania się wiedzą w teorii i w praktyce, zaburzona umiejętność wskazywania związków przyczynowo-skutkowych, liczne błędy w rozumieniu i używaniu pojęć, ubogie słownictwo, pełne uproszczeń i nieścisłości, sporadyczna aktywność na lekcjach, sporadyczne przygotowywanie się do zajęć, odpowiedzi pisemne i ustne w dużej części nie na temat, NIEDOSTATECZNY materiał nie został opanowany nawet w zakresie wiadomości podstawowych, mimo znacznej pomocy nauczyciela, nieznajomość podstawowych faktów z wiedzy o społeczeństwie, brak umiejętności i stosowania wiedzy w teorii i praktyce, błędne rozumienie pojęć, złe ich stosowanie, prace pisemne i odpowiedzi ustne nie na temat, nie wypełnianie poleceń nauczyciela, brak odrobionych prac domowych, lekceważący stosunek do przedmiotu i nauczyciela, brak aktywności na lekcjach. Autorzy: T. Szymkiewicz, B. Mazur,	<urn:uuid:254c1cb3-3d2d-4d7c-8a18-a9a35ff1aad1>	finepdfs	3.224609	CC-MAIN-2024-30	http://kielecki.net/pdf/PZO_WOS.pdf	2024-07-13T00:57:51+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514459.28/warc/CC-MAIN-20240712224556-20240713014556-00422.warc.gz	15,590,160	0.99993	0.999977	0.999977	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1795, 5821, 7216, 8840, 10711, 12448, 14074, 18633, 20080, 21545, 21582 ]	1	0
Sprawozdanie z działalności Gminnej Biblioteki Publicznej im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie za rok 2021 Gminna Biblioteka Publiczna im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie jest samodzielną jednostką organizacyjną gminy wpisaną do Rejestru Instytucji Kultury dnia 1 stycznia 2009 r. pod numerem 4. Biblioteka działa na mocy ustawy o bibliotekach z dnia 27 czerwca 1997 roku, ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz statutu nadanego przez organizatora. Do podstawowych zadań Biblioteki należy: - gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych ze szczególnym uwzględnieniem materiałów dotyczących Gminy Konstantynów, - zaspokajanie potrzeb oświatowych, kulturalnych i informacyjnych, głównie poprzez zapewnienie dostępu do materiałów bibliotecznych i informacji, - popularyzowanie literatury i czytelnictwa, - udostępnianie zbiorów bibliotecznych na miejscu oraz wypożyczanie do domu, - współpraca z innymi bibliotekami, szkołami i instytucjami kultury w zakresie rozwijania czytelnictwa i zaspokajania potrzeb oświatowych i kulturalnych społeczności lokalnej, - doskonalenie form i metod pracy bibliotecznej, - upowszechnianie wiedzy oraz nowych technologii w procesie edukacji i rozwoju osobistego. Podejmowane działania w 2021 r. nawiązywały do: - obchodów Roku Stanisława Lema. Rok 2021 to kolejny rok, w którym działania Biblioteki były uzależnione od wytycznych zawartych w Rozporządzeniach Rady Ministrów i rekomendacjach Biblioteki Narodowej dotyczących funkcjonowania bibliotek podczas pandemii. W ciągu roku biblioteka była czynna dla czytelników przez 250 dni. Nadal nie prowadzono cyklicznych zajęć i spotkań z czytelnikami, zapewniono rękawice jednorazowe i środki do dezynfekcji oraz utrzymano trzydniową kwarantannę zwracanych książek. GROMADZENIE I OPRACOWANIE ZBIORÓW Podstawowym czynnikiem warunkującym pracę w bibliotece jest księgozbiór, który jest bezpłatnie dostępny dla wszystkich, którzy pragną z niego skorzystać. Gromadzenie zbiorów odbywa się poprzez zakup nowości książkowych oraz jako dary. Podstawowym źródłem finansowania jest dotacja organizatora, a od jej wysokości uzależniona jest dotacja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Znaczna część środków na zakup księgozbioru to nagrody jakie Biblioteka zdobywa w konkursach dedykowanych bibliotekarzom. 1. Księgozbiór Wpływy W roku 2021 ogółem przybyło 1026 woluminów na kwotę 12 733,67 zł w tym: a) zakupione ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego - 209 wol. na kwotę 5 000,00 zł b) z dotacji organizatora - 287 wol. na kwotę 6 099,74 zł c) z Fundacji Orlen w ramach programu grantowego „Moje Miejsce na Ziemi" - 50 wol. na kwotę 1 157,43 zł c) nagroda w konkursie dla bibliotekarzy „Ocalić od zapomnienia" - 32 audiobooki na kwotę 531,58 zł d) pozyskano dary książkowe - 480 wol. Ubytki W 2021 r. nie dokonywano selekcji księgozbioru. Stan księgozbioru na 31 grudnia 2021 roku 14 304 wol. w tym: literatura dla dzieci i młodzieży – 4 804 wol., literatura dla dorosłych 5 983 wol., literatura popularno-naukowa – 3 517 wol. Zbiory audiowizualne - 175 szt. (przybyło 32 szt.) Zbiory specjalne - 5 szt. (gry planszowe) Czasopisma W 2021 r. w bibliotece były dostępne 4 tytuły czasopism, w tym: - 1 tytuł z prenumeraty: Kraina Bugu - 3 tytuły bezpłatne: Gmina Konstantynów, Gościniec Bialski, Przegląd Prawosławny Zbiory regionalne W dalszym ciągu pozyskiwane są i opracowywane materiały regionalne w postaci książek, czasopism, wycinków prasowych, rękopisów, fotografii, pocztówek i dokumentów życia społecznego. 2. Czytelnicy W ciągu roku 2021 zarejestrowano 494 czytelników wzrost o 9% w stosunku do roku 2020, wzrost o 17% w stosunku do roku 2019, wzrost o 30% w stosunku do roku 2018. Czytelnicy korzystający z biblioteki w Konstantynowie - 430 osób, czytelnicy zarejestrowani w punktach bibliotecznych - 64 osoby w tym czytelnicy: do 5 lat – 75 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 6-12 lat – 136 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 13-15 lat – 29 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 16-19 lat – 21 os. (spadek w stosunku do roku 2020) 20-24 lat – 20 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 25-44 lat – 109 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 45-60 lat – 47 os. (spadek w stosunku do roku 2020) pow. 60 lat – 57 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) Ogółem zarejestrowano w bibliotece wszystkich /?odwiedzin – 5957 osób (około 23 osób dziennie – wzrost o 9,5% w stosunku do roku 2020) Odwiedziny czytelników - 3 465 razy. Wypożyczono ogółem – 9 349 książek (19 książek/czytelnika w roku), 144 czasopism, 81 zbiory specjalne (audiobooki). DZIAŁALNOŚĆ KULTURALNO – OŚWIATOWA I INFORMACYJNA 1. Konkursy Głównym celem konkursów dedykowanych dla bibliotek i ich użytkowników jest rozwój kultury i czytelnictwa, a także rozwijanie i zacieśnianie współpracy biblioteki ze środowiskiem lokalnym, dokumentowanie historii lokalnej poprzez spisywanie wspomnień, pozyskiwanie dokumentów, fotografii i innych materiałów związanych z regionem oraz włączanie się w obchody i jubileusze. Konkursy zewnętrzne dla bibliotek: * Ranking bibliotek organizator: Instytut Książki i Rzeczpospolita. Celem rankingu Instytutu Książki i Rzeczpospolitej jest nagrodzenie najlepszych bibliotek w Polsce, doceniając w ten sposób zaangażowanie samorządów, które uznały, że dobrze działająca biblioteka publiczna jest najlepszym sposobem zapewnienia wszystkim mieszkańcom bezpłatnego dostępu do kultury, literatury, wiedzy i nowych mediów. Nasza biblioteka uplasowała się na 319. miejscu na 837 bibliotek z Polski startujących w rankingu. Rok 2020 - 423. miejsce na 816 bibliotek Rok 2019 - 569. miejsce na 761 bibliotek Rok 2018 - 549. miejsce na 733 bibliotek Rok 2017 – 443. miejsce na 644 bibliotek Organizatorzy oceniają m.in. powierzchnię bibliotek i filii w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, godziny otwarcia biblioteki, zatrudnienie, jaki procent w wydatkach bieżących gminy stanowiły dotacje podmiotowe i celowe dla biblioteki, wielkość księgozbioru w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, wielkość księgozbioru nabytego w ciągu ostatnich 10 lat jako procent całego zbioru i zakupione nowe książki. Punkty przyznawano m.in. za dostępne dla czytelników tytuły prasowe, dostęp do nowych mediów oraz udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, a także działania dodatkowe: np. funkcjonujące przy bibliotece kółka czytelnicze, artystyczne i literackie czy ilość zorganizowanych wydarzeń promujących czytelnictwo. * Moja miejscowość w pamięci mieszkańców XVII edycja powiatowego konkursu o tematyce regionalnej z cyklu Ocalić od zapomnienia, organizowana przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Białej Podlaskiej oraz Starostwo Powiatowe w Białej Podlaskiej. Za pracę o Zakalinkach Biblioteka zdobyła II miejsce w konkursie i otrzymała 750,00 zł na zakup zbiorów bibliotecznych. Projekty, programy grantowe, konkursy dotacyjne * „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025" Priorytet 1: Poprawa oferty bibliotek publicznych. Kierunek interwencji 1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych. Operatorem Programu jest Biblioteka Narodowa. Dzięki udziałowi w programie zakupiono zbiory biblioteczne na kwotę 5 000,00 zł (wysokość dotacji zależała od wielkości wkładu własnego biblioteki ubiegającej się o dotację oraz do której grupy „zamożności" zakwalifikowana jest gmina). Wartość projektu – 11 000,00 zł (wkład własny – 5 000,00 zł) Termin realizacji projektu: wkład własny od 01.01.2020 r. do 30.11.2021, dotacja od 03.06.2020 r. do 30.11.2020 r. * Moje miejsce na Ziemi Program grantowy PKN ORLEN przeznaczony dla społeczności lokalnych, w którym darczyńcą jest Fundacja ORLEN. Kontynuacja realizacji wniosku pt. „Biblioteka Mobilna. Z książką do każdego" Wartość projektu – 15 000,00 zł (wkład własny – 0,00 zł) Termin realizacji projektu: od 01.06.2020 r. do 30.06.2021 r. * Partnerstwo dla książki Program MKiDN, instytucja zarządzająca – Instytut Książki. Wniosek pt. „Z książką nieustannie. Gamifikacja w rozwoju czytelnictwa." otrzymał dofinansowanie w kwocie 9 300,00 zł Wartość projektu – 12 894,96 zł (wkład własny –3 594,96 zł) Termin realizacji projektu: od 22.03.2021 r. do 31.12.2021 r. W ramach realizacji zadania zorganizowano: Spotkania autorskie 1. z Joanną Olech – 19 sierpnia 2021 r. 2. z Tomaszem Samojlikiem – 7 września 2021 r. 3. z Agnieszką Mielech – 30 listopada 2021 r. 4. z Moniką Oworuszko – 9 grudnia 2021 r. Wycieczki Edukacyjne 1. Lublin – 9 sierpnia 2021 r. – uczestnicy odwiedzili dwie biblioteki publiczne: „BIOtekę" na Al. Racławickich i „Bibliotekę Na Poziomie" na ul. Sławin. Nowoczesne i przyjazne przestrzenie zachęcały do dłuższego pozostania wśród książek. Pojawiły się także myśli o bibliotece marzeń w Konstantynowie. Uczestnicy wycieczki mogli także śledzić start kolarzy na trasę wyścigu Tour de Pologne 2021, spacerować po Ogrodzie Botanicznym i ochłodzić się przy fontannach na Placu Litewskim. Uczestnicy wycieczki edukacyjnej zebrali kilkadziesiąt kilogramów suchej karmy dla psów, którą przekazali do Schroniska AZYL w Białej Podlaskiej. 2. Biała Podlaska - 28 grudnia 2021 r. – Drukarnia „Arte" – uczestnicy mieli okazję zobaczyć jak wygląda (i z jakimi zapachami związana jest) praca drukarza, zapoznać się z pracą maszyn wykorzystywanych podczas procesu powstawania książek. 3. Biała Podlaska - 29 grudnia 2021 r. - grudniowe popołudnie uczestnicy spędzili oglądając zbiory Muzeum Południowego Podlasia oraz poznając Bibliotekę Akademicką PSW (gdzie pracownicy biblioteki przekazali im cenne informacje i przygotowali wiele aktywności). Program lojalnościowy Uczestnicy, ze względu na wiek, mieli do dyspozycji dwa rodzaje kart: dzieci 012 lat oraz 13-18 lat, na których były 32 różne propozycje (lektury i aktywności tj. spotkania autorskie i wycieczki edukacyjne), za które uczestnik otrzymywał naklejkę, a po uzupełnieniu całej karty - dyplom i upominek. Nie wszyscy uczestnicy ukończyli zabawę w 2021 r., więc nadal jest kontynuowana, a wielu uczestników, którzy ją ukończyli ponownie przystępuje do programu lojalnościowego. * Równać Szanse 2020 Regionalny Konkurs Grantowy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności prowadzony przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży. Projekt pt. „Równać szanse – zdobywamy szczyty, pokonujemy góry" otrzymał dotację w kwocie 8 500,00 zł. Wartość projektu – 10 780,00 zł (wkład własny –2 28 0,00 zł) Termin realizacji projektu: od 01.02.2021 r. do 31.07.2021 r. W projekcie wzięło udział 12 uczestników w wieku 13-19 lat. W ramach projektu odbyło się: - 27 spotkań uczestników, - spotkanie wyjazdowe do Gnojna, - udział uczestników w akcji Operacja Czysta Rzeka, -1 spotkanie ze specjalistami - Zdobywcami Korony Gór Polski, - udział uczestników w Rodzinnym Pikniku w Konstantynowie, -2 wyjazdy studyjne, podczas których uczestnicy m.in. zdobywali szczyty wchodzące w skład Korony Gór Polski (pięciodniowy - zdobyto Orlicę (Góry Orlickie), Jagodną (Góry Bystrzyckie), Waligórę (Góry Kamienne) i Szczeliniec Wielki (Góry Stołowe) oraz czterodniowy - zdobyto Łysicę (Góry Świętokrzyskie), Mogielicę (Beskid Wyspowy) i Lubomir (Beskid Makowski), - wystawa zdjęć z przebiegu projektu. Młodzież przez czas trwania projektu prowadziła kronikę oraz utworzyła profil na fb "Zdobywcy KGP Konstantynów - Młodzi i Góry" – na którym zamieściła 32 posty z przebiegu projektu. Po zakończeniu projektu z inicjatywy uczestników powstał w Bibliotece Klub Młodzi i Góry, do którego mogą należeć wszyscy chętni. * Sieć na kulturę w podregionie bialskim Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa, działanie 3.2 „Innowacyjne rozwiązania na rzecz aktywizacji cyfrowej" W ramach projektu: -2 pracowników Biblioteki uczestniczyło w 3-dniowym szkoleniu w systemie zdalnym. - 6 uczestników w wieku 10-14 lat wzięło udział w zajęciach w systemie zdalnym pt. „Projektowanie graficzne z wykorzystaniem aplikacji cyfrowych" 31 godz. (od 12.08.2021 do 27.08.2021) - 8 uczestników w wieku 11-18 lat wzięło udział w zajęciach w systemie zdalnym pt. „Projektowanie i realizacja serwisów internetowych oraz gier mobilnych" - 31 godz. (od 29.06.2021 do 23.07.2021) Wszyscy uczestnicy zajęć otrzymali zaświadczenia potwierdzające udział w zajęciach, a Biblioteka sprzęt komputerowy - 6 laptopów Gateway . * Kinder Mleczna Kanapka Przerwa na wspólne czytanie Dzięki głosowaniu internetowemu, uzyskując 19 miejsce po oddanych na naszą Bibliotekę 12 664 głosach, zdobyliśmy zestaw 51 książek dla najmłodszych czytelników o wartości 1 000,00 zł oraz papierowy teatrzyk obrazkowy Kamishibai. * Mała książka Wielki Człowiek Nasza Biblioteka uczestniczy od początku w ogólnopolskiej akcji Instytutu Książki, w 2021 r. ruszyła IV edycja programu, w którym najmłodsi czytelnicy otrzymują wyprawki czytelnicze, które składają się z książki dla dziecka „ Pierwsze czytanki dla…", broszury dla rodziców „Książką połączeni" pozycja pomagająca zrozumieć, jak ważną sprawą w życiu dziecka i prawidłowym jego rozwoju jest rozbudzenie zamiłowania do lektury oraz jak niedoceniany jest wspólnie spędzony czas na czytaniu i poznawaniu. Czytelnik otrzymuje też Kartę Małego Czytelnika do zbierania naklejek podczas kolejnych wizyt w bibliotece. Dzięki realizacji projektu przez wszystkie edycje zauważamy wzrost liczby czytelników w grupie objętej programem. Projekt nie wymaga finansowego wkładu własnego. * Wakacyjna AktywAKCJA Program grantowy edukacyjno-sportowy Fundacji Polskiego Funduszu Rozwoju skierowany do dzieci i młodzieży w okresie wakacji - wniosek biblioteki nie został zakwalifikowany (dofinansowano 53 z 1500 wniosków). * Kultura dostępna Program MKiDN, instytucja zarządzająca – Narodowe Centrum Kultury. Wniosek pt. „Przystanek Biblioteka." W trakcie oceny. Wartość projektu – 19 500,00 zł (wkład własny –4 000,00 zł) Termin realizacji projektu: od 22.03.2021 r. do 31.12.2021 r. 2. Działania skierowane do czytelników * Kodowanie w bibliotece W roku 2021 r. ze względu na obowiązujące obostrzenia sanitarne nie prowadzone były grupowe zajęcia cykliczne. Odbyły się tylko jedne zajęcia z kodowania (dla kl. I ze Szkoły Podstawowej w Konstantynowie), natomiast czytelnicy mogli bez przeszkód korzystać ze sprzętu indywidualnie (tablety, roboty Photon) * Lekcje biblioteczne W listopadzie odbyły się 2 lekcje biblioteczne dla klas IV ze Szkoły Podstawowej w Konstantynowie. * Dyskusyjny Klub Książki DKK działa w ramach wspólnego programu Instytutu Książki i WBP im. Hieronima Łopacińskiego. Klub liczy 6 stałych członków. W 2021 r. odbyły się 3 spotkania klubowiczów. * Noc bibliotek pt. Czytanie wzmacnia Noc Bibliotek to wielkie święto bibliotek i czytania – ogólnopolska akcja w niekonwencjonalny sposób zachęca do korzystania z zasobów bibliotek, które są zawsze otwarte i dostępne dla osób w każdym wieku, łącząc ludzi są lokalnymi centrami żywej kultury i edukacji. Tegoroczną Noc Bibliotek rozpoczęliśmy od przygotowania sejfu na rozpraszacze - telefony komórkowe. Następnie zastanawialiśmy się co czytanie może wzmacniać. Potem wybraliśmy 4 elementy: Koncentrację, pamięć, słownictwo i wyobraźnię. Podczas całej nocy sprawdzaliśmy w jakim stopniu mamy te elementy wzmocnione, pomógł w tym nam też film "Operacja Człowiek w czerni". Podczas nocy w bibliotece opiekę i zajęcia zapewniono 13 młodym czytelnikom. Cała Polska czyta dzieciom W ramach ogólnopolskiej akcji odbyło się czytanie w Przedszkolu w Komarnie Kolonii. Wystawa zdjęć „Równać szanse zdobywamy szczyty, pokonujemy góry" W przestrzeni Biblioteki zostały wyeksponowane zdjęcia zrobione podczas realizacji projektu Równać szanse 2020. * Klub Kolekcjonerów i Kolekcjonerów Pocztówek Członkowie klubów nie spotkali się w 2021 r. * Klub Genealogiczny Osoby należące do Klubu służą pomocą i radą na zasadzie wymiany doświadczeń wszystkim, którzy pragną poznać historię swojej rodziny. Odbyły się 2 spotkania klubu. * Klub Młodzi i Góry 19 osób wzięło udział w wyjeździe do Walimia w Sudetach (11-14 listopada 2021 r.). Zdobyto Wielką Sowę (Góry Sowie), Chełmiec (Góry Wałbrzyskie) i Skopiec (Góry Kaczawskie). Uczestnicy odwiedzili też: Rezerwat Przyrody Góry Choiny, Zamek Grodno i zaporę na Jeziorze Bystrzyckim, Sztolnie Walimskie Riese i Kolorowe Jeziorka. Koszt wyjazdu ponosili uczestnicy. * spotkania grup zorganizowanych i spontaniczne spotkania czytelników W bibliotece odbywają się spotkania Kolegium Redakcyjnego Rocznika Konstantynowskiego i członków SPZK. Cieszy nas obecność dzieci i młodzieży, którzy spontanicznie przychodzą by porozmawiać lub pograć w gry planszowe. * Zaduszki Historyczne „Żeby Polska była Polską" Wspólnie z Gminnym Centrum Kultury zorganizowano 6 listopada Zaduszki Historyczne poświęcone Bohaterom walczącym o Niepodległość. * Rodzinny Piknik W niedzielę 30 maja Biblioteka przygotowała swoje stoisko podczas Rodzinnego Pikniku zorganizowanego przez GCK, który w parku przed pałacem Platerów zgromadził wielu uczestników. Na naszym stoisku można było zapisać się do Biblioteki oraz wypożyczyć książki. Najmłodsi mogli przystąpić do projektu Mała Książka Wielki Człowiek. Przygotowaliśmy też miejsce, w którym można było pograć w gry planszowe lub wziąć udział w quizie o polskich górach, który przygotowali uczestnicy projektu Równać Szanse. * Kody Legimi Przekazaliśmy czytelnikom 34 miesięcznych kodów Legimi, która jest obecnie największą bazą e-booków i audiobooków w Polsce. Kody udostępniła nam Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. * Rok 2021 Rokiem Stanisława Lema Wyeksponowano i polecano czytelnikom książki autorstwa Stanisława Lema. W programie lojalnościowym z projektu Z książką nieustannie uwzględniono twórczość pisarza, a szata graficzna kart lojalnościowych i grafika na torbach dla czytelników nawiązywała do twórczości Stanisława Lema. Podczas wycieczki do Lublina w BIOtece nasi czytelnicy obejrzeli wystawę dotyczącą tego wielkiego polski pisarza gatunku hard science fiction, filozofa i futurologa. 3. Współpraca z organizacjami i instytucjami Jako pracownicy Biblioteki doceniamy każdą formę współpracy ze środowiskiem lokalnym: Gminne Centrum Kultury, Urząd Gminy Konstantynów, Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Konstantynowskiej, Zespół Szkolno-Przedszkolny w Konstantynowie, Zuchy i harcerze z drużyn z Konstantynowa, Warsztat Terapii Zajęciowej w Konstantynowie oraz Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej i Biblioteki Powiatu Bialskiego oraz przedsiębiorcy z Konstantynowa i osoby prywatne. 4. Planowanie i sprawozdawczość Sporządzane są sprawozdania z działalności i wypełniane ankiety dotyczące wszystkich aspektów prowadzonych działań i funkcjonowania placówki. W 2021 sporządzono 36 sprawozdań i ankiet dla: - MBP w Białej Podlaskiej – sprawozdania kwartalne, półroczne i roczne (opisowe i statystyczne), - WBP im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie– sprawozdania kwartalne, półroczne i roczne z działalności DKK, - Biblioteka Narodowa – wniosek o dotację na zakup nowości książkowych, umowa i raport z wykonania zadania, - GUS – sprawozdanie roczne K-03, sprawozdanie o dostępności - UG – sprawozdanie roczne i międzysesyjne z działalności, - SBP (Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich) – Analiza Funkcjonowania Bibliotek – sprawozdanie roczne - organizatorzy akcji, grantów i projektów – sprawozdania i raporty po ich zakończeniu. KADRA Bibliotekarze – 1osoba - 1etat ,1 osoba – 3/4 etatu, Bibliotekarz mobilny – 1 osoba – 1/5 etatu Księgowość –1 osoba – 1/8 etatu Pracownik gospodarczy/Kasa –1 osoba – ¼ etatu Szkolenia i podnoszenie kwalifikacji Pracownicy GBP im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie w roku 2021 uczestniczyli w 2 szkoleniach stacjonarnych oraz 31 w formule on-line w czasie 192 godz. Od 01.10.2021 do 23.12.2021 r. codziennie od godz. 9.00 do 12.00 w Bibliotece odbywało praktyki dwóch uczestników Warsztatu Terapii Zajęciowej. Wzięli też udział w wycieczkach edukacyjnych do drukarni, muzeum i Biblioteki Akademickiej w Białej Podlaskiej organizowanych w ramach projektu Z książką nieustannie. Inwestycje Zamówiono wykonanie regałów bibliotecznych na kwotę 8 600,00 zł. PROMOCJA BIBLIOTEKI Kontynuowane są prace nad tworzeniem bazy danych w katalogu elektronicznym. Na koniec 2021 r. w bazie elektronicznej było wprowadzonych 9 907 opisów co stanowi 69,26% księgozbioru. Gminna Biblioteka Publiczna im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie posiada profil na portalu społecznościowym Facebook, który umożliwia kontakt z czytelnikami i innymi bibliotekarzami z całej Polski, a także jest miejscem do zamieszczania informacji o podejmowanych działaniach oraz prezentacji dorobku i zbiorów biblioteki. W 2021 r. zamieszczono 144 posty. Na portalu społecznościowym Facebook ma także profil Klub Genealogiczny (nazwa użytkownika Klub Genealogiczny ) oraz Klub Młodzi i Góry (nazwa użytkownika Zdobywcy KGP Konstantynów Młodzi i Góry). *** Biblioteka od zawsze była przestrzenią otwartą dla społeczeństwa, miejscem powszechnego dostępu do kultury, wiedzy, informacji i technologii, miejscem sprzyjającym budowaniu i rozwijaniu kapitału ludzkiego i chcemy by taka pozostała - przestrzenią otwartą dla społeczeństwa. „Nigdy nie zadawalać się zrobionym, zawsze iść dalej" S. Lem: „Astronauci" Beata Łyczewska Dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie	<urn:uuid:2469b2a7-6e08-47f3-b49f-645dfda72b22>	finepdfs	2.001953	CC-MAIN-2022-40	https://gbpkonstantynow.naszabiblioteka.com/pliki/plik/sprawozdanie-z-dzialalnosci-za-rok-2021-1658856109.pdf	2022-09-27T11:13:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335004.95/warc/CC-MAIN-20220927100008-20220927130008-00115.warc.gz	306,114,871	0.999845	0.999902	0.999902	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1384, 2906, 3754, 5143, 6929, 8495, 10333, 12325, 13787, 15502, 16932, 18679, 20132, 21519 ]	1	0
PROTOKÓŁ z przeprowadzonych konsultacji społecznych projektu uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 20212024" I.Nazwa i adres jednostki: Urząd Miejski w Toszku ul. Bolesława Chrobrego 2, 44-180 Toszek II.Podstawa prawna przeprowadzania konsultacji: 1) Uchwała Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r. w sprawie: szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji zmienionej uchwałą nr XLVII/390/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 16 maja 2018 r.; 2) Uchwała Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. 3) Zarządzenie nr 0050.6.2022 Burmistrza Toszka z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024" III. Przedmiot konsultacji: 1) Konsultacje społeczne nad projektem uchwały w w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024",ogłoszone Zarządzeniem nr 0050.6.2022 Burmistrza Toszka z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych projektu uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024. IV.Termin przeprowadzenia konsultacji: Konsultacje społeczne w przedmiotowej sprawie trwały: od dnia 12 stycznia 2022 r. do dnia 19 stycznia 2022 r. włącznie , co jest zgodne z: 1) § 5 ust. 1 Uchwały Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r.w sprawie szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów uchwał Rady Miejskiej w Toszku, gdzie termin wyrażenia opinii przez organizacje/podmioty wynosi 14 dni od daty poddania go konsultacjom; 2) Uchwałą Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 rw sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. V. Tryb przeprowadzenia konsultacji społecznych: 1) Konsultacje społeczne przeprowadzono poprzez umieszczenie projektu uchwały na stronie internetowej www.toszek.pl – zakładka w Biuletynie Informacji Publicznej– zakładka „Konsultacje społeczne" oraz na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Miejskiego w Toszku. 2) Konsultacje społeczne przeprowadzono w formie pisemnej poprzez: przyjmowanie uwag i propozycji na „Formularzu zgłaszania uwag i propozycji o projekcie stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia; 1/2 przyjmowanie uwag i opinii na „Formularzu zgłaszania uwag i opinii o projekcie uchwały stanowiącym załącznik nr 2 do niniejszego zarządzenia; VI. Przebieg konsultacji: Żadna z organizacji pozarządowych/podmiotów nie złożyła opinii, ani uwag oraz żaden z mieszkańców nie wyraził opinii odnośnie projektu uchwały „w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024. Niniejszy protokół podlega: 1) przekazaniu Radzie Miejskiej w Toszku – w wykonaniu § 8 Uchwały Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r. w sprawie szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów uchwał Rady Miejskiej w Toszku, wynik protokołu podlega odczytaniu na Sesji Rady Miejskiej w Toszku, podczas której procedowany będzie projekt uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024.", poddany konsultacjom społecznym, 2) podaniu do publicznej wiadomości poprzez jego umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej w wykonaniu § 7 ust. 1 i 2 Uchwały Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. Zatwierdzam BURMISTRZ /-/ dr inż. Grzegorz Kupczyk /data i podpis Burmistrza lub osoby upoważnionej/ Protokół sporządził: Mariusz Poloczek Inspektor w Referacie Inwestycji, Spraw Komunalnych i Planowania Przestrzennego Urzędu Miejskiego w Toszku tel. 032/2378031 m.poloczek@toszek,pl /-/ Mariusz Poloczek ……………………………………. /podpis pracownika merytorycznego/ 2/2	<urn:uuid:ea33016c-8c3d-4313-9346-356bc4e1a7d3>	finepdfs	1.195313	CC-MAIN-2022-33	https://bip.toszek.pl/download/attachment/28641/protokol-z-przeprowadzonych-konsultacji-spolecznych_styczen_22.pdf	2022-08-07T16:01:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882570651.49/warc/CC-MAIN-20220807150925-20220807180925-00103.warc.gz	156,298,248	0.999894	0.999892	0.999892	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3464, 5498 ]	3	1
Muzyczny Frankfurt i Moguncja przed świętami Rieslingi, świąteczny jarmark i opera W mikołajkowy weekend zapraszamy na muzyczno-przedświąteczny wyjazd do Frankfurtu i Moguncji. Znany z prześiadkowego lotniska Frankfurt jest nie tylko stolicą niemieckiej finansjerii oraz siedzibą banku europejskiego. To położone nad Menem miasto może poszczycić się ciekawymi kolekcjami sztuki oraz uroczą starówką, na obszarze której odbywa się jeden z najstarszych i najsłynniejszych jarmarków bożonarodzeniowych w Niemczech. Podczas pobytu poczujemy świąteczny klimat, wypijemy grzane wino pod największą choinką w Niemczech, a wieczorami posłuchamy muzyki w tamtejszych teatrach i salach koncertowych. Dodatkową atrakcją będzie pobyt w słynącej z katedry i Jana Gutenberga Moguncji. DZIEŃ 1 HESKIE WINA I SZCZĘŚLIWY PUZON Rano przeleciemy bezpośrednimi lotami z Polski do Frankfurtu (dostępne opcje: z Warszawy 9.35–11.30 oraz z Krakowa 10.20–12.05). Po przyjeździe do centrum miasta zjemy wspólny lunch, podczas którego zapoznamy się z lokalnymi winami z regionu Hesji Nadreńskiej. Bezpośrednio po obiedzie zakwaterujemy się w butikowym hotelu położonym między starówką, a współczesną dzielnicą, w której znajduje się siedziba nowej opery. Po rozpakowaniu i odpoczynku wybierzemy się na pierwszy spacer po starym mieście, a następnie dotrzymy do siedziby Orkiestry Symfonicznej Heskiego Radia, która jest najstarszą tego typu instytucją muzyczną w Niemczech. Tego wieczoru wysłuchamy koncertu „Happy Trombone”, w programie którego znajdą się: suita Peer Gynt Edwarda Griega, piąta symfonia Dworzaka oraz koncert na puzon i orkiestrę napisany przez duńskiego kompozytora Launy Grøndahla. Po koncercie chętni będą mogli wybrać się na krótki spacer na terenie świątecznego jarmarku i skosztować tradycyjnego jabłkowego grzanego wina. Najważniejsze atrakcje: » Zrób zakupy na najstarszym jarmarku świątecznym w Niemczech » Zachwyc się dziełami Vermeera, Botticellego i Holbeina w galerii malarstwa » Stań pod największą choinką świąteczną w Niemczech » Zobacz przedstawienie verdiowskiego Makbeta w Neue Oper » Podziwiaj jedną z siedmiu cesarskich katedr w Moguncji DZIEŃ 2 CESARSKA MOGUNCJA I POCZĄTKI DRUKARSTWA Przed południem wybierzymy się wraz z lokalnym przewodnikiem na spacer po najważniejszych zabytkach Frankfurtu. Odwiedzimy między innymi dom, w którym mieszkał Goethe oraz katedrę, która od 1376 roku była miejscem wyboru króla niemieckiego, a do końca XVIII wieku koronowano tu niemieckich cesarzy. Następnie przejedziemy do położonej nad Renem Moguncji. Pobyt w tym pamiętającym czasy rzymskie miejsce zacznijmy od degustacji win reńskich w miejscowej enotece. Po przerwie na lunch we własnym zakresie zwiedzimy najważniejsze obiekty w mieście – monumentalną romańską katedrę oraz muzeum drukarstwa upamiętniające pracującego tu Jana Gutenberga. Pobyt w Moguncji zakończymy kolacją degustacyjną w słynącej z wytwornej kuchni oraz szerokiego wyboru win restauracji Heiliggeist. Ten założony w 1863 roku lokal urządzony jest w średniowiecznych murach najstarszego publicznego szpitala w Niemczech. Po kolacji wrócimy do Frankfurta na nocleg. DZIEŃ 3 OBRAZ VERMEERA I OPERA VERDIEGO Ten dzień przeznaczymy na kontemplację sztuki. Zacznijmy od wizyty w najważniejszej galerii malarstwa w mieście – w Städel Museum. O zgromadzonych tu obrazach Vermera, Botticellego, Holbeina i innych europejskich twórców opowie historyk sztuki. Następnie zjemy wspólny obiad w położonej przy muzeum restauracji prowadzonej przez znanego niemieckiego szefa kuchni – Patrcka Grossmayera. Po przerwie chętni będą mogli przedłużyć wizytę w muzeum i zobaczyć czasową wystawę „Amsterdam Rembrandta”, na której zgromadzone będzie kilkadziesiąt dzieł holenderskiego mistrza. Popołudnie przeznaczymy na zakupy na świątecznym jarmarku oraz na odpoczynek i przygotowanie się do wyjścia do teatru. Wieczorem czeka nas kolejna muzyczna uczta – w budynku Neue Oper zobaczymy Makbeta skomponowanego przez Giuseppe Verdiego. Ta monumentalna, niezwykle mroczna w treści jak i w warstwie muzycznej opera uznawana jest za jedno z najbardziej dojrzałych dzieł mistrza z Parmy. Nocleg we Frankfurcie. DZIEŃ 4 CESARSKA KATEDRA I KRÓLEWSKIE ZAKUPY Przed południem chętni będą mogli wybrać się na nabożeństwo do cesarskiej katedry, ostatnie zakupy oraz spacer wśród jarmarcznych stoisk. Po wykwaterowaniu z hotelu, przejdziemy na wspólny lunch, który zjemy w położonej przy starówce restauracji. Następnie odbierzemy bagaże i przejedziemy na lotnisko. Wylot do Warszawy planowany jest na 16.20, a do Krakowa na 17.15. Gwarantujemy: - przeżytą na trasie Warszawa – Frankfurt – Warszawa albo Kraków – Frankfurt – Kraków; - przejazdy na miejscu; - zakwaterowanie – 3 nocegi w pokojach dwuosobowych w hotelach o standardzie 4* (pokoje jednoosobowe za dopłatą 350 EUR); - wyżywienie 2 razy dziennie: śniadania i obiady lub kolacje (w zależności od programu); - wino do obiadów/kolacji w ilości ok. ½ butelki na osobę; - wizyty i degustacje zgodnie z programem; - bilety wstępu do zwiedzanych obiektów; - opiekę pilota-spezjalisty winiarskiego podczas całej wycieczki; - opiekę przewodników we Frankfurcie i Moguncji; - bilet na spektakl operowy Makbet; - materiały informacyjne; - ubezpieczenie KL, NNW i Bagaż. Dodatkowo płatne: - pokój jednoosobowy 350 EUR; - posiłki, napoje oraz świadczenia niewymienione w ofercie; - zwyczajowe napoiki – około 40 EUR/os.; - bilety wstępu do obiektów niewymienionych w programie. Uwaga: organizator zastrzega sobie prawo do zmiany kolejności realizacji poszczególnych punktów programu.	dfc20391-0f53-43e4-90d8-e086ed1bcea0	finepdfs	1.237305	CC-MAIN-2024-46	https://podrozezwinem.pl/wp-content/uploads/2024/07/Frankfurt_2025.pdf	2024-11-06T02:43:58+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027906.34/warc/CC-MAIN-20241106003436-20241106033436-00605.warc.gz	424,151,567	0.999869	0.999866	0.999866	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2156, 5589 ]	1	0
Artykuł został opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. KURJER PORANNY Warszawa, dnia 25 Grudnia (7 Stycznia) 1902/3 r. Co słychać nowego? ~ Wzmocnienie nadzoru prokuratorskiego. „Praw. Wiest.” (nr 278) zamieszcza Najwyższą zatwierdzoną uchwałę Rady Państwa co do wzmocnienia nadzoru prokuratorskiego w niektórych izbach sądowych i sądach okręgowych, jak również powiększenia etatu tymczasowej kancelarii przy ministerium sprawiedliwości w wydziale spraw karnych szczególnej wagi. W myśl tej uchwały będzie utworzonych 69 nowych posad podprokuratorskich sądów okręgowych. (...) Reforma powyższa powiększy wydatki skarbu Państwa o 229 tys. rub. rocznie i wchodzi w życie częściowo już z d. 14 b. m. w całej zaś rozciągłości stopniowo w ciągu r. b., według uznania ministra sprawiedliwości. ~ Nowy kodeks cywilny. Prezes komisji pracującej nad projektem nowego kodeksu cywilnego przesłał przed pół rokiem do warszawskiego sądu okręgowego 5 egzemplarzy opracowanych już II i III księgi trzy projekty prosząc o zebranie od wybitniejszych przedstawicieli palestry warszawskiej uwag co do poszczególnych artykułów przesłanego projektu. Z polecenia sądu okręgowego adwokaci przysięgli: Dominik Ane, Józef Brzeziński, Stanisław Leszczyński i Henryk Konic, opracowali te uwagi i przesłali w tych dniach prezesowi sądu okręgowego z nadmienieniem że w swem opracowaniu opuścili artykuły dotyczące zawierania i zrywania małżeństw, gdyż wobec różnorodności praw w tym względzie zależnych od poszczególnych wyznań, artykuły te poruszają sprawy więcej natury religijnej niż cywilnej. Warszawa dnia 27 Grudnia ~Palestrze warszawskiej ubył jeden z poważniejszych prawników, adw. przys. Ksawery Tatarkiewicz, zmarły wczoraj w 54 roku życia. Zmarły ukończył szkołę główną ze stopniem magistra prawa i administracji, a po odbyciu aplikacji w sądach miejscowych rozpoczął zawód obrońcy, pod kierunkiem mecenasza Andrzeja Brzezińskiego. Ś.p. Tatarkiewicz zajął wybitne stanowisko jako obrońca i był twórcą pierwszych u nas towarzystw akcyjnych. Z powodu choroby od lat paru usunął się z życia publicznego. Zmarły pozostawił po sobie pamięć człowieka nieskazitelnej uczciwości. ~Trójka złodziejska. Stróż domu nr 38 na ul. Żelaznej, Paweł Szymański, zauważył w podwórzu tego domu jakiegoś mężczyznę i kobietę o dość podejrzawanym wyglądzie, którzy udali się na jedną z klatek schodowych. Podejrzewając coś Sz. udał się za nimi i ujrzał, że nieznajomi otworzyli drzwi mieszkania Icka Ottermana i rozpoczęli tam gospodarkę. Sz. sprowadził stójkowego i oboje aresztowano. Zatrzymani zeznali że nazywają się Mieczysław Zarębski (Błońska 3) i Józefa Perzanowska (Czyste) i że oni mieli tylko okraść Opracowanie adwokatów zajmuje 39 stron pisma. (9 Stycznia) 1902/3 r. nr 9 mieszkanie O., zamek bowiem uprzednio wylamał Antoni Domsławski, który w bramie czekał na nich. I D. aresztowano. ~Wczoraj rano z kościoła Św. Barbary na Koszykach wyprowadzono przy udziale grona kolegów, przyjaciół i życzliwych, zwłoki ś.p. Jana Melcera, p. adw. przys., artysty-skrzypka, zmarłego w 29 roku życia. Na trumnie rodzina i życzliwi złożyli wieńce. Zwłoki pochowano na Powązkach. ~Obrońca Emila Daurignaca. Adwokat Edward Clunel, jeden z najwybitniejszych specjalistów prawa międzynarodowego, świetny mówca, swego czasu obrońca pięknej Otero i Korneliusza Hertza został wybrany obrońcą Emila Daurignaca. ~Dramat za kulisami. W Neapolu w teatrze Rossiniego w czasie przedstawienia sztuki „Suor Teresa” rozegrał się krwawy dramat za kulisami. Artystka Giovanna de Lucca, która dla stosunku z pierwszym bohaterem Rossim Pianellim porzuciła była swego męża i sześcioro dzieci, zauważyła że kochanek jej za kulisami zanadto czule spogląda na jedną z jej koleżanek. Niewiele myśląc rzuciła się ku niej ze sztyletem, a kiedy 20- letnia piękna Cataneo zastąpiła jej drogę, wbiła jej sztylet po rękę dość w pachwinę. Przedstawienie zerwano, gdyż Cataneo grała główną rolę. Rossi Pianelli miał właśnie za kilka dni wyjechać do Ameryki na stanowisko bohatera w trupie dramatycznej Eleonory Duse. GAZETA SĄDOWA WARSZAWSKA Warszawa dnia 21 Grudnia 1902 (3 Stycznia 1903) r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Czytamy w „Kuryjerze Warszawskim”: „Opłatę za świadectwa dla obrońców prywatnych uiszczca się w naszym mieście na rzecz kasy miejskiej. Wpływy z tego źródła z każdym rokiem powiększają się, pomimo znacznej i coraz większej liczby adwokatów przysięgłych, nie uiszczających podobnych opłat. W roku 1899 wpłynęło z tego źródła rub. 2420, w roku 1900 – 2580, w r. 1901 – 2640 rub., a w r. 1902 około 3000 i tyleż spodziewane jest w roku 1903”. Warszawa dnia 15 (28) Lutego 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Niedawno obchodzono w Petersburgu jubileusz 25-letniej pracy adwokata tamtejszego p. Bolesława Olszamowskiego. Jubilat cieszący się wśród palestry petersburskiej wielkim uznaniem, znany jest głównie z obron w sprawach o interpretację ukazów grudniowych, obowiązujących na Litwie, Podolu, Wołyniu i Ukrainie. W tej materyi wydał również książkę w języku rosyjskim, traktującą o prawach własności ziemiowej w prowincjach zachodnich cesarstwa. ~ W dniu 14 Lutego r. b. zapadło postanowienie ogólnego zebrania departamentów izby sądowej, na którego mocy z dniem 14 Lipca r. b. wszystkie istniejące w Warszawie biura porad prawnych zostaną zamknięte. Warszawa dnia 22 Lutego (7 Marca) 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ W sądach pokoju miasta Warszawy przy rozstrzyganiu spraw cywilnych obowiązuje opłata na rzecz miasta w wysokości kopiejki od rubla poszukiwanego i 10 kop. od każdego arkusza, podawanego przez stronę do sądu. Opłatę tę miasto pobiera tytułem zwrotu kosztów utrzymania instytucji sądów pokoju. Początkowo opłaty te całkowicie pokrywały koszty utrzymania sądów pokoju, teraz zaś dochód z tego źródła znacznie się zmniejszył. I tak w roku 1899 pobrano z tego tytułu opłat rubli 120.272 kop. 75, w roku 1900 – 150.260 rubli, w roku zaś 1901 tylko 86.199 rubli. Dziś, gdy koszty utrzymania sądów pokoju z powodu zwiększenia liczby rewirow wynoszą rubli 161.697, miasto odzyska zaledwie połowę sumy wydanej. Warszawa dnia 29 Lutego (14 Marca) 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Sąd okręgowy odeski rozpoznawał sprawę baletnicy A., oskarżonej o obrazę pomocnika komisarza cyrkułowego, Jaszniczenki, gdy ten pełnił obowiązki służbowe. Ze sprawy widać, że Jaszniczenko wskutek polecenia komisarza rewidował w nocy z dn. 14 Października hotel „Metropol”, ponieważ zabronione jest prostytutkom nocować w pokojach meblowanych. Jaszniczenko zastukał do jednego z pokojów, w którym zatrzymały się trzy baletnice, przybyłe przed godziną z Odesy. Wtedy baletnica A. zawołała: „idź do djabla, arogancie!” W sądzie podprokurator, Czebatarow powiedział mniej więcej tak: „pomocnik komisarza, Jaszniczenko mógł, rzecz prosta, obrazić się, słysząc skierowane do siebie słowa wymienione. Wziąwszy jednak pod uwagę, że baletnice dopiero co przybyły do Odesy, że po granicami jej nie popełniły nic karygodnego i że nie zdążyły nawet zaznajomić się z policyją odeską, przyjdziemy do wniosku, że baletnice miały zasadę przypuszczać, że dobijał się do nich w nocy nie pomocnik komisarza, lecz zwykły arogant. Prawo pozwala mi w danym wypadku rzec się oskarżenia”. Sąd okręgowy podsądną uniewinnił. Wybór: Karolina Stremska	59e625e3-d667-4930-9bc2-ae77febe7045	finepdfs	1.897461	CC-MAIN-2022-40	https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Palestra/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)-s112-115/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)-s112-115.pdf	2022-10-06T17:51:44+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337853.66/warc/CC-MAIN-20221006155805-20221006185805-00136.warc.gz	155,266,600	0.999897	0.999906	0.999906	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 428, 1893, 4175, 6476, 7679 ]	1	0
W dniach 6 – 8 grudnia 2022 r., na podstawie art. 22 pkt 8 oraz art. 126 i art. 127 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” oraz § 5 rozporządzenia z dnia 9 grudnia 2020 r. w sprawie nadzoru i kontroli w pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2285) zespół kontrolerów: Małgorzata Staszczyk – inspektor wojewódzki, przewodniczący zespołu, Agnieszka Kukuryka-Szymuś – inspektor wojewódzki, kontroler, przeprowadził kontrolę kompleksową w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Bierutowie, ul. Namysłowska 10/1, 56-420 Bierutów z zakresu realizacji zadań wynikających z ustawy, w szczególności zgodności zatrudnienia pracowników jednostki z wymaganymi kwalifikacjami, jak również zapisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 18 ust. 1 i zadań wynikających z art. 110 ustawy, obejmującą okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do 6 grudnia 2022 r. Kontrolę przeprowadzono zgodnie z zatwierdzonym w dniu 28 czerwca 2022 r. przez Wojewodę Dolnośląskiego planem kontroli na II półrocze 2022 r. W okresie objętym kontrolą jednostką kierowała Pani Zofia Sławenta-Birska, zatrudniona na stanowisku Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie od dnia 6 grudnia 2019 r., która ponosi odpowiedzialność za realizowane zadania w okresie objętym kontrolą. Podpisany w dniu 27 stycznia 2023 r. protokół kontroli, do którego nie wniesiono zastrzeżeń, zawierał ustalenia dokonane w oparciu o udostępnioną w toku kontroli dokumentację oraz udzielone wyjaśnienia. Wojewoda Dolnośląski ocenia pozytywnie z nieprawidłowosciami działania Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie w zakresie zgodności zatrudnienia pracowników jednostki z kwalifikacjami wymaganymi ustawą o pomocy społecznej oraz realizacji zadań wynikających z ustawy. Ustalono, że Gmina realizuje zadania własne o charakterze obowiązkowym wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 16a, 17, 18, 19, 20 ustawy, które dotyczą: – opracowania i realizacji gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych (pkt 1), – sporządzania zgodnie z art. 16a oceny w zakresie pomocy społecznej (pkt 2), – udzielania schronienia, zapewnienia posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym (pkt 3), – przyznawania i wypłacania zasiłków okresowych (pkt 4), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych (pkt 5), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego (pkt 6), – świadczenia pracy socjalnej (pkt 10), – organizowania i świadczenia usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (pkt 11), – prowadzenia i zapewnienia miejsc w mieszkaniach chronionych (pkt 12), – dożywiania dzieci (pkt 14), – sprawiania pogrzebu (pkt 15), – kierowania do domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu (pkt 16), – pomocy osobom mającym trudności w przystosowaniu się do życia po zwolnieniu z zakładu karnego (pkt 16a), – sporządzania sprawozdawczości oraz przekazywania jej właściwemu wojewodzie w formie dokumentu elektronicznego, z zastosowaniem systemu teleinformatycznego (pkt 17), – utworzenia i utrzymywania ośrodka pomocy społecznej, w tym zapewnienia środków na wynagrodzenie pracowników (pkt 18), – przyznawania i wypłacania zasiłków stałych (pkt 19), – opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (pkt 20). Ustalono, że Kierownik Ośrodka, na podstawie upoważnienia Burmistrza Bierutowa, wydaje decyzje administracyjne w indywidualnych sprawach potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2561 ze zm.). Zadania z art. 17 ust. 1 pkt 7, 8, 9, ustawy nie były realizowane, bowiem w okresie objętym kontrolą nie wystąpiły potrzeby w zakresie: – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osobom bezdomnym oraz innym osobom niemającym dochodu i możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (pkt 7), – przyznawania zasiłków celowych w formie biletu kredytowanego (pkt 8), – opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwałe lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem bądź rodzeństwem (pkt 9). Ustalono, że Gmina realizuje zadania własne wynikające z art. 17 ust. 2 pkt 1, 3a, 4, 5 ustawy, które dotyczą: – przyznawania i wypłacania zasiłków specjalnych celowych (pkt 1), – opracowania i realizacji projektów socjalnych (pkt 3a) – podejmowania innych zadań z zakresu pomocy społecznej wynikających z rozeznanych potrzeb gminy (pkt 4), – współpracy z powiatowym urzędem pracy w zakresie upowszechniania ofert pracy oraz informacji o wolnych miejscach pracy, upowszechniania informacji o usługach poradnictwa zawodowego i o szkoleniach oraz realizacji Programu Aktywizacja i Integracja, o którym mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (pkt 5). Nie realizuje natomiast zadania z art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy, które dotyczą przyznawania i wypłacania pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie w formie zasiłków, pożyczek oraz pomocy w naturze gdyż – jak wyjaśnił Kierownik Ośrodka – w okresie objętym kontrolą brak było wniosków w tym zakresie. W zakresie realizacji zadania z art. 17 ust. 2 pkt 3, dotyczącego prowadzenia i zapewnienia miejsc w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowania do nich osób wymagających opieki ustalono, że Gmina nie prowadzi domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym, jednakże zapewnia miejsca osobom wymagającym takiej pomocy, kierując je do domów pomocy społecznej odpowiedniego typu, w zależności od rodzaju schorzeń, położonego w miarę możliwości najbliżej miejsca zamieszkania. Gmina Bierutów prowadzi natomiast ośrodek wsparcia o zasięgu gminnym – Klub „Senior+” w Bierutowie, utworzony 12 października 2018 r., funkcjonujący w strukturach Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie na podstawie Uchwały Nr XLVII/415/18 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 20 września 2018 r. w sprawie zmiany Statutu Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie. Rada Miejska w Bierutowie w dniu 27 stycznia 2022 r. podjęła Uchwałę Nr XL/473/22 z w sprawie stwierdzenia utworzenia Klubu „Senior+” w Bierutowie. Ustalono, że Gmina realizuje zadania zlecone z zakresu administracji rządowej wynikające z art. 18 ust. 1 pkt 3, 6 i 9 ustawy, które dotyczą: – organizowania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi (pkt 3), – realizacji zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia (pkt 6), – wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki (pkt 9). Zadania z art. 18 ust. 1 pkt 4, 7 i 8 ustawy nie były realizowane, bowiem w okresie objętym kontrolą nie wystąpiły potrzeby w zakresie: – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną (pkt 4), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych, a także udzielania schronienia, posiłku oraz niezbędnego ubrania cudzoziemcom, o których mowa w art. 5a (pkt 7), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych, a także udzielania schronienia oraz zapewnienia posiłku i niezbędnego ubrania cudzoziemcom, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 8). Zadanie w zakresie prowadzenia i rozwijania infrastruktury ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi (art. 18 ust. 1 pkt 5) w okresie objętym kontrolą nie było realizowane, natomiast – jak wyjaśnił Kierownik – Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie współpracuje z Warsztatami Terapii Zajęciowej CARITAS w Dobroszycach, gdzie aktualnie z zajęć korzysta 5 osób z terenu Gminy Bierutów. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie koordynuje realizację Gminnej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych (art. 110 ust. 4 ustawy). W Gminie Bierutów zadanie wskazane w art. 110 ust. 5 ustawy, dotyczące wytaczania powództwa o roszczenia alimentacyjne przez kierownika na rzecz mieszkańców Gminy, nie było realizowane. Jednakże osobom zgłaszającym się do Ośrodka udzielano porad prawnych o sposobie wytaczania powództwa o roszczenia alimentacyjne, a pracownicy socjalni pomagali w sporządzaniu pozwów o alimenty, jak również podejmowali mediacje pomiędzy członkami rodziny w celu wyjaśnienia zasad alimentacji wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego celem doprowadzenia do dobrowolnego wsparcia najbliższych. W okresie objętym kontrolą Ośrodek nie kierował wniosków o ustalenie niezdolności do pracy, niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności do organów określonych odrębnymi przepisami (art. 110 ust. 6 ustawy), natomiast, jak wyjaśnił Kierownik, w ramach pracy socjalnej pracownicy udzielali informacji oraz udostępniali druki i pomagali w ich wypełnieniu. Kierownik M-GOPS w Bierutowie składał Radzie Gminy coroczne sprawozdania z działalności Ośrodka oraz przedstawiał potrzeby w zakresie pomocy społecznej (art. 110 ust. 9 ustawy). Ponadto Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie, w związku z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.) realizował: 1) jednorazowe świadczenie pieniężne w wysokości 300 zł w oparciu o art. 31 specustawy – środki z Funduszu Pomocy; 2) pomoc doraźną w postaci jednego gorącego posiłku dziennie na okres nie dłuższy niż 2 miesiące w oparciu o art. 48b ustawy ze środków z Funduszu Pomocy; 3) pomoc w formie posiłku dla dzieci i młodzieży w okresie nauki w szkole (a po okresie korzystania z posiłków przyznanych doraźnie), na podstawie decyzji administracyjnych, w oparciu o art. 48b ustawy o pomocy społecznej; 4) zasiłek stały w oparciu o art. 37 ustawy finansowany z dotacji celowej z budżetu państwa na obsługę zadań własnych dotowanych z budżetu państwa; 5) zasiłki celowe w oparciu o art. 39 ustawy ze środków własnych Gminy. Kierownik M-GOPS w Bierutowie oraz Kierownik Klubu Senior+ spełniają odpowiednie wymogi w zakresie kwalifikacji zawodowych wskazane w art. 122 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej tj. posiadają wymagany staż pracy w pomocy społecznej oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej. Pracownicy socjalni zatrudnieni w Ośrodku spełniają wymogi odnośnie kwalifikacji zawodowych wskazane w art. 116 i 156 ww. ustawy. W okresie objętym kontrolą dodatek do wynagrodzenia 400 zł (do 29.05.2021 r. 250 zł) wynikający z art. 121 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej otrzymywało 4 pracowników socjalnych zatrudnionych w M-GOPS w pełnym wymiarze czasu pracy, do których podstawowych obowiązków należy świadczenie pracy socjalnej lub przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych poza siedzibą jednostki. W aktach osobowych znajdowały się stosowne pisma potwierdzające przyznanie przedmiotowego dodatku oraz podpisane zakresy obowiązków, z których wynikały uprawnienia do jego pobierania. Dodatek ten nie był wliczany do wynagrodzenia zasadniczego pracowników socjalnych. Rejon działania kontrolowanej jednostki obejmuje teren Gminy Bierutów zamieszkały przez 9 873 mieszkańców, w tym 239 rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną (stan na dzień 31.12.2021 r.) i 9 438 mieszkańców, w tym 129 rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną (stan na dzień kontroli). Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie na dzień kontroli zatrudnia 4 pracowników socjalnych w pełnym wymiarze czasu pracy, realizujących pracę socjalną w środowisku. Zgodnie z art. 110 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej (...) zatrudnia pracowników socjalnych proporcjonalnie do liczby ludności gminy w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na 2 000 mieszkańców lub proporcjonalnie do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących, objętych pracą socjalną w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na nie więcej niż 50 rodzin i osób samotnie gospodarujących. Ośrodek pomocy społecznej (...) zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy nie mniej niż 3 pracowników socjalnych (art. 110 ust. 12 ustawy). Mając na uwadze powyższe M-GOPS w Bierutowie na dzień kontroli spełniał wskaźnik zatrudnienia pracowników socjalnych na podstawie art. 110 ust. 11 ustawy w odniesieniu do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną. W sprawdzonych sprawach dotyczących udzielenia schronienia stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W podstawach prawnych decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania tymczasowego schronienia Panu K.M. i Panu T.R. powoływano art. 48 ust. 1 ustawy, a w sprawie nr 2 (T.R.) również art. 48 ust. 2 (decyzja z dnia 11.01.2021 i 26.04.2021 r.) ustawy. Ponadto w podstawach prawnych tych decyzji nie powoływano obowiązującej w dacie ich wydania Uchwały Rady Miejskiej w Bierutowie w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Artykuł 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna, która winna powoływać wszystkie faktyczne przepisy, które legły u podstaw jej wydania, czyli przepisy prawa materialnego, prawa ustrojowego, prawa procesowego oraz obowiązujące w przedmiocie, w którym rozstrzyga przepisy prawa miejscowego. Podstawa prawna decyzji administracyjnej musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów określonego aktu prawnego wraz z powołaniem jego źródła publikacji. 2. W rozstrzygnięciach decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. orzekano o 50% odpłatności strony za pobyt w Schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (decyzje z dnia 10.05.2021 r., 20.09.2021 r., 9.11.2021 r., 10.01.2022 r., 29.06.2022 r.) oraz 30% odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych (decyzja z dnia 30.09.2022 r.), w sytuacji gdy dochód strony wynosił 1 155,73 zł, 1 412,53 zł, 1 601,30 zł, a więc odpowiednio 164,87%, 201,50% i 206,35% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł i 776 zł) i odpłatność zgodnie z obowiązującą w dacie decyzji Uchwałą Rady Miejskiej winna wynieść odpowiednio powyżej 60% do 80% - od dochodu 1 155,73 zł, powyżej 80% do 100% - od dochodu 1 412,53 (Uchwała Rady Miejskiej z dnia 30 stycznia 2020 r. ze zm.) oraz 100% - od dochodu 1 412,53 zł i 1 601,30 zł (Uchwała Rady Miejskiej z dnia 27 stycznia 2022 r.). Artykuł 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuję prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z aktami prawa miejscowego obowiązującymi w przedmiocie objętym decyzją. 3. W rozstrzygnięciach decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. (decyzje z dnia 29.06.2022 r. i 30.09.2022 r.) oraz w rozstrzygnięciach decyzji wydanych w sprawie Pana T.R. (decyzje z dnia 20.01.2022 r. i 24.06.2022 r.) nie wskazywano rzeczywistej kwoty odpłatności strony za pobyt w schronisku. W decyzjach wskazano tylko stawkę procentową. Analogicznie jak w wyżej przywołanej sprawie nr 1 (K.M.) art. 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuję prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z aktami prawa miejscowego obowiązującymi w przedmiocie objętym decyzją. 4. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. w dniu 10.05.2021 r. oraz w sprawie Pana T.R. w dniu 11.01.2021 r., 26.04.2021 r. – nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków okresowych stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 1 (P.B.) dotyczącej udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego przeprowadzono wywiad środowiskowy część IV w dniu 2.02.2021 r., tj. przed złożeniem przez Stronę wniosku o udzielenie pomocy (data wpływu wniosku – 3.02.2021 r.). W aktach sprawy nie było żadnych dokumentów potwierdzających konieczność kontaktu ze Świadczeniobiorcą w dniu 2.02.2021 r. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może być również udzielana z urzędu, o czym stanowi ust. 2 wyżej przywołanego artykułu, ale fakt ten winien być udokumentowany. Ustawa nie formułuje wymogów, jakim powinien odpowiadać wniosek o przyznanie pomocy. Może to nastąpić w formie pisemnej, jak i ustnej. W tym ostatnim przypadku pracownik Ośrodka, któremu osoba zainteresowana ustnie zgłosiła wniosek, winien sporządzić protokół z ustnego przyjęcia podania. Ponadto zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym wywiad środowiskowy winien być przeprowadzony po powzięciu informacji o potrzebie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej. 2. W sprawie nr 3 (N.Sz.), w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej przyznającej zasiłek okresowy orzeczono o przyznaniu Ww. zasiłku okresowego od kwietnia do maja 2021 r., tj. bez wskazania konkretnych dat (dziennych dat), w których świadczenie przysługuje. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia – art. 107 § 1 „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuje prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Ponadto zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, poza wyjątkami wskazanymi w ust. 2 niniejszego artykułu, następuje w formie decyzji administracyjnej. 3. W sprawie nr 3 (S.M.) rozstrzygnięciem decyzji administracyjnej przyznano Stronie zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia na okres od 1.02.2021 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 350,50 zł miesięcznie w sytuacji, gdy Ww. zarejestrowany był w PUP jako osoba bezrobotna dopiero od dnia 9.02.2021 r. Świadczenie zatem z tego tytułu przysługiwało Stronie dopiero od dnia zarejestrowania – tj. od 9.02.2021 r. Świadczenie wyliczono w wysokości 350,50 zł miesięcznie, tj. w wysokości równej 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotą 701 zł, a kwotą dochodu osoby, tj. kwotą 0 zł (701 zł – 0 zł = 701 zł x 50% = 350,50 zł). Zgodnie z treścią art. 106 ust 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. 4. W sprawie nr 4 (M.F.J.) rozstrzygnięciem decyzji administracyjnej przyznano Stronie zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia na okres od marca do kwietnia 2021 r. w wysokości 278,60 zł miesięcznie w sytuacji, gdy Ww. zarejestrowana była w PUP jako osoba bezrobotna dopiero od dnia 11.03.2021 r. Świadczenie zatem z tego tytułu przysługiwało Stronie dopiero od dnia zarejestrowania – tj. od 11.03.2021 r. Ponadto w rozstrzygnięciu niniejszej decyzji orzeczono o przyznaniu Ww. zasiłku okresowego od marca do kwietnia 2021 r., tj. bez wskazania konkretnych dat (dziennych dat) w których świadczenie przysługuje. Świadczenie, o którym wyżej mowa wyliczono w wysokości równej 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny tj. kwotą 1056 zł, a kwotą dochodu rodziny, tj. kwotą 498,81 zł (1056 zł – 498,81 zł = 557,19 zł x 50% = 278,60 zł). Analogicznie jak w wyżej przywołanej sprawie, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem, o czym stanowi art. 106 ust. 3 ustawy. 5. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego dotyczących Pana P.B. (sprawa nr 1 - decyzja z dnia 17.02.2021 r.), Pani N.Sz. (sprawa nr 2 - decyzja z dnia 23.04.2021 r.), Pana S.M. (sprawa nr 3 - decyzja z dnia 22.02.2021 r.) i Pani M.F.J. (sprawa nr 4 - decyzja z dnia 19.04.2021 r.) nie informowano Strony o możliwości zrzecenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków celowych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 1 (M.R.) przyznano na wniosek Strony z dnia 26.08.2021 r. pomoc w formie zasiłku celowego w oparciu o dochody z miesiąca sierpnia 2021 r., tj. z miesiąca złożenia wniosku, a nie z miesiąca poprzedzającego jego złożenie. W aktach niniejszej sprawy brak było dokumentów, które potwierdzałyby utratę dochodu przez którygokolwiek członka rodziny. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (...). 2. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego Panu J.R. (sprawa nr 1 - decyzja z dnia 8.01.2021 r.) oraz Pani A.L. (sprawa nr 3 - decyzje z dnia 26.05.2021 r., 1.04.2021 r. i 4.02.2021 r.) nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia i zasiłków okresowych art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W podstawie prawnej decyzji wydanej Pani K.G. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie szkód powstałych w wyniku zdarzenia losowego przywołano zapis „po rozpatrzeniu wniosku (...) z dnia 11.10.2022 r.” w sytuacji gdy Strona złożyła wniosek o udzielenie pomocy w dniu 3.10.2022 r. Niniejsze dane powołano również, w oparciu o sporządzoną podstawę prawną, w uzasadnieniu decyzji. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia - art. 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna i uzasadnienie faktyczne i prawne. Obydwa elementy decyzji winny być sformułowana ze szczególną dbałością o poprawność zawartych w nim danych, które są adekwatne i znajdują potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji. W sprawdzonych sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 2 (Sz.P.), w pouczeniu decyzji z dnia 13.01.2021 r., przyznającej pomoc w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej nie poinformowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych i zasiłków celowych - art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania pomocy w formie dożywiania dzieci z programu „Posiłek w szkole i w domu” stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 3 (D.K.), w podstawie prawnej decyzji administracyjnej z dnia 20.08.2021 r. przyznającej pomoc w formie dożywiania dzieci przywołano art. 48 ust. 5. Przywołany przepis prawa nie ma ustępów. Analogicznie jak w sprawach dotyczących pomocy w formie schronienia – art. 107 § 1 „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna, która winna powoływać wszystkie faktyczne przepisy, które legły u podstaw jej wydania, czyli przepisy prawa materialnego, prawa ustrojowego, prawa procesowego oraz obowiązujące w przedmiocie, w którym rozstrzyga przepisy prawa miejscowego. Podstawa prawna decyzji administracyjnej musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów określonego aktu prawnego wraz z powołaniem jego źródła publikacji. 2. W pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie dożywiania dzieci wydanej w sprawie nr 2 (E.J.) - decyzja z dnia 3.02.2021 r. oraz w sprawie nr 4 (E.P.) - decyzja z dnia 22.01.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych i udzielenia pomocy w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących kierowania do domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności za pobyt w tym domu stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie Nr 1 (K.B.), w pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (decyzja z dnia 11.05.2021 r. oraz z dnia 31.05.2021 r.) nie informowano strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, udzielenia pomocy w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej oraz dożywiania dzieci – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania specjalnych zasiłków celowych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego Pani M.M. (decyzja z dnia 19.02.2021 r.) oraz Pani T.G. (decyzja z dnia 2.02.2021 r. i 2.06.2021 r.) nie informowano strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci oraz skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących organizowania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W pouczeniach decyzji administracyjnych wydanych w sprawach przyznania dzieciom pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi: - Pani M.K. – w decyzjach (...) z dnia 12.01.2021 r. oraz (...) z dnia 22.04.2021 r., - Pani B.M. – w decyzjach (...) z dnia 04.01.2021 r. i (...) z dnia 22.04.2021 r. nie informowano stron o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach jego zrzeczenia się. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz specjalnych zasiłków celowych – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących dożywiania dorosłych z programu „Posiłek w szkole i w domu” stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 2 (K.K.), w pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie obiadów, wydanej w dniu 21.01.2021 r. oraz decyzji przyznającej pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z dnia 18.05.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. 2. W sprawie nr 3 (D.W.), w pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie obiadów, wydanej w dniu 26.02.2021 r. oraz decyzji przyznającej pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z dnia 18.05.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych, specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz ww. sprawie – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 2 (U.Cz.) w sierpniu 2021 r. dokonano opiekunowi prawnemu wypłaty na poczet wyrównania wynagrodzenia za sprawowanie opieki należnego za miesiąc luty 2021 r. w kwocie 42,86 zł w sytuacji gdy zgodnie z postanowieniem sądu (podwyższenie wynagrodzenia od dnia 11.02.2021 r. z kwoty 150 zł na kwotę 300 zł) Strona winna uzyskać wyrównanie w wysokości 96,42 zł. Analogicznie jak w sprawach dotyczących zasiłków okresowych świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem, o czym stanowi art. 106 ust. 3 ustawy. W sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. We wszystkich skontrolowanych sprawach brakowało informacji dla świadczeniobiorcy o przyznaniu jednorazowego świadczenia pieniężnego w wys. 300 zł na osobę, w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie pomocy. Na gruncie k.p.a. sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią, o czym stanowi art. 14 § 1a. W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. Nierzetelne sporządzanie decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących udzielenia schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych, specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz dożywiania osób dorosłych. 2. Błędne ustalenie odpłatności strony za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. 3. Ustalenie dochodu rodziny za niewłaściwy miesiąc w sprawie zasiłku celowego. 4. Błędny tok postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej zasiłku okresowego. 5. Błędne ustalenie okresu przysługiwania zasiłku okresowego i jego wysokości. 6. Błędne ustalenie wysokości wynagrodzenia za sprawowanie opieki. 7. Brak formy pisemnej załatwienia wniosku strony w sprawach dotyczących jednorazowego świadczenia w wysokości 300,00 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wobec stwierdzonych nieprawidłowości wydaje się następujące zalecenie pokontrolne: 1. Decyzje administracyjne sporządzać w sposób rzetelny, w podstawie prawnej przywoływać dokładnie wszystkie przepisy prawa, które legły u podstawy ich wydania. W decyzjach wskazywać aktualne i mające zastosowanie publikatory aktów prawnych z podaniem źródła jego publikacji oraz konkretnego artykułu, paragrafu czy punktu. Rozstrzygnięcie decyzji formułować w sposób jasny i zrozumiały, tak aby nie powodowało niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Ma ono wyrażać rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego wypadku, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Powinno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na Stronę nałożone. Rozstrzygnięcie decyzji winno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z przepisami prawa miejscowego. Uzasadnienie decyzji formułować ze szczególną dbałością o rzetelne i prawidłowe przywoływanie w nim danych, tak aby były one zgodne z załączoną do akt sprawy dokumentacją. Wskazywać w nim fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (...). W decyzjach administracyjnych zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Podstawa prawna: art. 107 § 1 pkt 4, pkt 5, pkt 6, pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 2. Odpłatność strony za pobyt w schronisku ustalać zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz wydanymi w tym zakresie aktami prawa miejscowego. Podstawa prawna: art. 97 ust. 1a, ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 2268 ze zm.), Uchwała Nr XVIII/222/20 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi ze zm. oraz Uchwała Nr XL/470/22 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 27 stycznia 2022 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Termin realizacji: na bieżąco. 3. Ustalać dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca złożenia wniosku. Podstawa prawna: art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 4. Postępowanie administracyjne dotyczące przyznania świadczeń pomocy społecznej wszczynać po powzięciu informacji o potrzebie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej, tj. na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W przypadku udzielania pomocy z urzędu dokumentować przyczynę takiego postępowania. Podstawa prawna: art. 102 ust. 1, ust. 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 5. Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznawać i wypłacać za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznawać za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustalać, dzieląc pełne kwoty prze liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Osobom, którym przyznaje się pomoc w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia przyznawać pomoc od miesiąca złożenia wniosku, ale nie wcześniej jak od dnia nabycia statutu osoby bezrobotnej. Z uwagi na powyższe zasiłek okresowy przyznany i wypłacony za okres od 1.02.2021 r. do 8.02.2021 r. w wysokości 100,14 zł oraz zasiłek okresowy przyznany i wypłacony za okres od 1.03.2021 r. do 10.03.2021 r. w wysokości 89,87 zł – sfinansowane zostały ze środków budżetu państwa i podlegają zwrotowi jako dotacja wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Kwoty te należy zwrócić do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Podstawa prawna: art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) oraz art. 169 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.). Termin wykonania: 15 dni od dnia doręczenia wystąpienia pokontrolnego. 6. Wynagrodzenie za sprawowanie opieki, wypłacane ze środków budżetu państwa, wypłacać w wysokości ustalonej przez sąd. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznawać za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustalać, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Podstawa prawna: art. 18 ust. 1 pkt 9, art. 53a w związku z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 7. Wnioski stron o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia 300,00 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa załatwiać w formie pisemnej. Podstawa prawna: art. 14 § 1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. POUCZENIE Zgodnie z art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) kierownik jednostki podlegającej kontroli może w terminie 7 dni od dnia otrzymania zaleceń pokontrolnych zgłosić do nich pisemne zastrzeżenia do Dyrektora Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu. W przypadku niewniesienia zastrzeżeń do sformułowanych zaleceń pokontrolnych uprzejmie proszę o poinformowanie tut. Wydziału, w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, o sposobie wykorzystania wyników kontroli, realizacji powyższych zaleceń lub przyczynach braku ich realizacji. Z up. WOJEWODY DOLNOŚLĄSKIEGO Dorota Zawilja ZASTĘPCZA DYREKTORA WYDZIAŁU Zdrowia i Polityki Społecznej Otrzymują: 1. Burmistrz Bierutowa 2.a/a	<urn:uuid:1320bd2e-f88c-4a1c-bc39-2335f2593b62>	finepdfs	1.864258	CC-MAIN-2024-22	https://bip.duw.pl/download/2/33914/WystapienieM-GOPSwBierutowie.pdf	2024-05-30T13:52:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00852.warc.gz	100,218,688	0.999986	0.999995	0.999995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1339, 3272, 5430, 7724, 10182, 12723, 15205, 17889, 20383, 23008, 25429, 27736, 30190, 32635, 35098, 37557, 40073, 42488, 44554 ]	1	0
\| \| \| 1 wpłata \| 2 raty \| 9 rat \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| TEDDY EDDIE PLAY (3-4 lata) 60 spotkań rocznie \| 2 x 35 min./tydzień zestaw kursanta + on-line \| 1 230 zł \| I rata: 636 zł \| I rata: 324 zł \| \| \| \| \| II rata: 636 zł \| kolejne: 123 zł \| \| TEDDY EDDIE STANDARD (4-5 lat) 60 spotkań rocznie \| 2 x 35 min./tydzień zestaw kursanta + on-line \| 1 290 zł \| I rata: 666 zł \| I rata: 328 zł \| \| \| \| \| II rata: 666 zł \| kolejne: 130 zł \| \| TEDDY EDDIE ABC (5-6 lat) 60 spotkań rocznie \| 2 x 45 min./tydzień zestaw kursanta + on-line \| 1 410 zł \| I rata: 729 zł \| I rata: 332 zł \| \| \| \| \| II rata: 729 zł \| kolejne: 146 zł \| \| TEDDY EDDIE SCHOOL (6-7 lat - pierwsza klasa) 60 spotkań rocznie \| 2 x 45 min./tydzień zestaw kursanta + on-line \| 1 470 zł \| I rata: 759 zł \| I rata: 336 zł \| \| \| \| \| II rata: 759 zł \| kolejne: 153 zł \| \| Kurs egzaminacyjny CAMBRIDGE SAVVY ED (7-10 lat) 60 spotkań rocznie \| 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta + on-line \| 1 650 zł \| I rata: 852 zł \| I rata: 341 zł \| \| \| \| \| II rata: 852 zł \| kolejne: 176 zł \| \| COOL KIDS (8-12 lat) 64 spotkania rocznie \| 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta \| 1 568 zł \| I rata: 808 zł \| I rata: 336 zł \| \| \| \| \| II rata: 808 zł \| kolejne: 166 zł \| \| \| \| 1 wpłata \| 2 raty \| 9 rat \| \| Egzamin 8-klasisty JAZZY JUNIORS (12-14 lat) 64 spotkania rocznie \| 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta \| 1 568 zł \| I rata: 808 zł \| I rata: 336 zł \| \| \| \| \| II rata: 808 zł \| kolejne: 166 zł \| \| Egzamin maturalny TRENDY TEENS (14-19 lat) 64 spotkania rocznie \| 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta \| 1 568 zł \| I rata: 808 zł \| I rata: 336 zł \| \| \| \| \| II rata: 808 zł \| kolejne: 166 zł \| \| \| \| 1 wpłata \| 2 raty \| 9 rat \| \| ACTIVE ADULTS 32 spotkania rocznie \| 1 x 60 min./tydzień zestaw kursanta \| 992 zł \| I rata: 512 zł \| I rata: 160 zł \| \| \| \| \| II rata: 512 zł \| kolejne: 112 zł \| ZAJĘCIA INDYWIDUALNE - 100 zł/60 min. ZAJĘCIA W PARACH - 60 zł/60 min. za osobę KURSY DLA FIRM - wycena indywidualna W CENIE KURSU: * pełny ZESTAW KURSANTA: podręczniki, płyty i inne materiały (szczegóły w Regulaminie) * E-DZIENNIK - możliwość monitorowania ocen, nieobecności i płatności kursanta przez dostęp do osobistego konta * dostęp do ZASOBÓW BIBLIOTECZKI Szkoły * COTYGODNIOWE INFORMACJE z zajęć (Teddy Eddie, Savvy Ed) i SEMESTRALNE RAPORTY z postępów w nauce (Teddy Eddie, Savvy Ed, Cool Kids) * KONSULTACJE z lektorem GWARANCJA BEZKOSZTOWEJ REZYGNACJI do końca pierwszego tygodnia zajęć. KAMERALNE GRUPY: * TEDDY EDDIE do 10 osób * SAVVY ED do 10 osób * pozostałe kursy do 8 osób NATIVE SPEAKER: * lekcje konwersacyjne z obcokrajowcem według osobnej oferty RABATY RODZINNE: * 50 zł dla drugiej osoby * 100 zł dla trzeciej osoby RABATY LAKARTA: * 10% na wszystkie kursy i warsztaty Wszystkie rabaty sumują się do kwoty 200 zł i są odliczane od ostatniej raty. Podane ceny uwzględniają rabat 100% na ZESTAW KURSANTA, który przysługuje pod warunkiem wykupienia całego kursu. Kursy trwają dwa semestry. W przypadku wcześniejszej rezygnacji z kursu koszt ZESTAWU KURSANTA wynosi: * kursy TEDDY EDDIE - 210 zł * kursy SAVVY ED - 220 zł * pozostałe kursy - 120 zł Więcej informacji na www.noise.edu.pl	<urn:uuid:7aab1ca1-cbcd-4fd6-ac8c-0ffa66b77e1e>	finepdfs	1.063477	CC-MAIN-2019-43	https://noise.edu.pl/files/Cennik_Noise!_2019_2020v2.pdf	2019-10-16T20:11:35Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986669546.24/warc/CC-MAIN-20191016190431-20191016213931-00201.warc.gz	614,818,991	0.999903	0.999903	0.999903	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3194 ]	1	0
UCHWAŁA NR XXXIV/426/2017 RADY MIEJSKIEJ W WIELICZCE z dnia 27 kwietnia 2017 r. o zmianie uchwały w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze późzn. zm.) oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1777 z późzn. zm.), Rada Miejska w Wieliczce uchwala, co następuje: § 1. W uchwale Nr XXXI/372/2017 Rady Miejskiej w Wieliczce z 26 stycznia 2017 r. w sprawie w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023, wprowadza się następujące zmiany: Załącznik otrzymuje brzmienie, jak w załączniku nr 1 do niniejszej uchwały. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta i Gminy Wieliczka. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Wieliczce Alojzy Brożek Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023 Kraków, styczeń 2016 r. Opracowanie: Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska Centrum Doradztwa Strategicznego Spis treści: 1. Wstęp ................................................................................................................................. 5 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji ................................................................. 5 1.2. Założenia metodologiczne Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka ....... 6 1.3. Partycypacyjny proces opracowania Gminnego Programu Rewitalizacji .................. 7 2. Delimitacja obszaru zdegradowanego i rewitalizacji .................................................... 11 2.1. Etap 1. Wybór jednostek analitycznych ................................................................. 11 2.2. Etap 2. Ustalenie zakresu wykorzystanych danych .............................................. 13 2.3. Etap 3. Przeprowadzenie analizy wskaźnikowej dla przyjętych jednostek referencyjnych. 16 2.4. Etap 4. Analiza wskaźnikowa - budowa wskaźnika syntetycznego .......................... 26 2.5. Etap 5. Wybór obszaru zdegradowanego ............................................................. 30 2.6. Etap 6. Wybór obszaru rewitalizacji ..................................................................... 33 3. Pogłębiona diagnoza obszaru rewitalizacji .................................................................. 36 3.1. Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza ..................................................................... 36 3.2. Podobszar II - Klasno .......................................................................................... 41 3.3. Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki ............................................... 45 3.4. Podobszar IV – Boża Wola .................................................................................. 50 4. Opis powiązań Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka z dokumentami strategicznymi gminy ................................................................. 55 4.1. Strategia Rozwoju Gminy Wieliczka na lata 2015 – 2020 ....................................... 55 4.2. Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. Projekt 2016. ................. 56 4.3. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka 2010 r. . 57 5. Opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji ........................................ 58 6. Cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk. ................................................................. 59 7. Opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym ................................................................. 61 7.1. Lista planowanych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wraz z ich opisem ..................... 61 7.2. Charakterystyka pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych........................................... 88 8. Mechanizmy integrowania działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych. ......................................................... 91 9. Szacunkowe ramy finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji ............................................................................. 95 10. Opis struktury zarządzania i monitoring programu ............................................................................................... 98 10.1. Zarządzanie Gminnym Programem Rewitalizacji. ......................................................................................... 98 10.2. Uspołecznienie Gminnego Programu Rewitalizacji....................................................................................... 102 11. Określenie niezbędnych zmian w uchwałach ...................................................................................................... 107 Załącznik nr 1. Mapa zmian funkcjonalno - przestrzennych. Załącznik nr 2. Analiza wskaźników w sferze społecznej oraz w sferach poza społecznych. 1. Wstęp 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji Polskie miasta, podobnie jak miasta na całym świecie, borykają się ze specyficznymi problemami, takimi jak segregacja społeczna, wykluczenie czy dziedziczenie biedy. Dodatkowo występuje coraz większa degradacja tkanki miejskiej – budynków, infrastruktury technicznej, którą potęgują także problemy natury środowiskowej (np. smog)\(^1\). Nałożenie się na siebie tych problemów powoduje wymieranie dzielnic czy osiedli mieszkaniowych lub ich „gettyzację”. Odpowiedzią na te problemy jest proces rewitalizacji, który w swoim założeniu ma przeciwdziałać degradacji społeczno-gospodarczej i przestrzennej obszarów poprzez realizację odpowiednich projektów, zadań i instrumentów wspomagania, służących ożywieniu społecznemu i gospodarczemu. Proces prowadzenia procesu rewitalizacji reguluje obecnie „Ustawa o rewitalizacji” z dnia 9 października 2015 r., a także Wytyczne Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z dnia 2 lipca 2015 w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014 - 2020. Poniżej znajduje się wykaz najważniejszych pojęć, z którymi proces ten jest związany: REWITALIZACJA to kompleksowy proces wprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia obejmujące kwestie społeczne oraz gospodarcze lub przestrzenno-funkcjonalne lub techniczne lub środowiskowe), integrujące interwencję na rzecz społeczności lokalnej, przestrzeni i lokalnej gospodarki, skoncentrowane terytorialnie i prowadzone w sposób zaplanowany oraz zintegrowany poprzez programy rewitalizacji (wytyczne MIR z dnia 03.07.2015 r.) OBSZAR REWITALIZACJI to obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk (w tym zjawisk społecznych oraz gospodarczych lub środowiskowych lub przestrzenno-funkcjonalnych lub technicznych), na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako obszar rewitalizacji. (Ustawa z dn. 9 października 2015 o Rewitalizacji, art. 10) --- \(^1\) Por. Raport wprowadzający ministerstwa rozwoju regionalnego na potrzeby przygotowania Przeglądu OECD krajowej polityki miejskiej w Polsce Część I Diagnoza stanu polskich miast, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Departament Polityki Strukturalnej, Warszawa, 2010, s.77 OBSZAR ZDEGRADOWANY jest to obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym, ponadto, gdy na wskazanym obszarze występuje co najmniej jedno z następujących negatywnych zjawisk: - Gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, lub - Środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, lub - Przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, lub - Technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz niefunkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. (Ustawa z dn. 9 października 2015 o Rewitalizacji, art. 9) ### 1.2. Założenia metodologiczne Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka Mając na uwadze znaczenia pojęcia rewitalizacja, jak również wytyczne wynikające z ww. dokumentów przy opracowaniu GPR Miasta Wieliczka przyjęto następujące założenia metodologiczne: - Rewitalizacja Miasta Wieliczka stanowi proces wyprowadzenia ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez zintegrowanie działań na rzecz lokalnej społeczności, przestrzeni i gospodarki. - Wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszarów kryzysowych zostało przeprowadzone na podstawie badań i analiz, w których wykorzystano obiektywne metody badawcze, dostosowane do lokalnej specyfiki gminy, a także zastosowano szereg obiektywnych i weryfikowalnych wskaźników, pokazujących natężenie zdiagnozowanych problemów. - Wyznaczone do rewitalizacji obszary charakteryzują się występowaniem zarówno problemów społecznych, jak i gospodarczych, przestrzennych, środowiskowych jak i technicznych. - Rewitalizacja w mieście Wieliczce prowadzona jest w sposób zapewniający aktywny udział interesariuszy, zarówno na etapie planowania, jak i wdrażania Programu. - Cele oraz działania Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka są spójne z rozstrzygnięciami dotyczącymi kierunków, celów oraz działań znajdujących się w Strategii Rozwoju Gminy Wieliczka, Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Wieliczka, Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka, a także jest kontynuacją działań rewitalizacyjnych w gminie, prowadzonych w latach 2007 – 2015. 1.3. Partycypacyjny proces opracowania Gminnego Programu Rewitalizacji Zgodnie z Zasadą Partnerstwa i Partycypacji Społecznej Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023 został przygotowany przy udziale społeczności lokalnej oraz różnych grup interesariuszy procesu. Włączenie interesariuszy odbywało się na każdym etapie, w tym na etapie diagnozowania obszarów kryzysowych oraz opracowywania założeń strategicznych dokumentu. Dzięki temu Program Rewitalizacji wykazuje się zintegrowaniem na poziomie zastosowania różnych metod. W celu włączenia społecznego mieszkańców i innych grup interesariuszy zastosowano szereg różnorodnych metod i technik badawczych, dobranych w taki sposób, aby uczestnictwo zainteresowanych grup było jak najbardziej efektywne. Poniżej przedstawiono opis całego procesu: Etap diagnostyczny - dążący do wyznaczenia obszarów zdegradowanych i obszarów rewitalizacji na obszarze gminy Wieliczka, poznanie głównych problemów oraz potencjałów wskazanych obszarów. Publikacje w prasie lokalnej – przed rozpoczęciem działań właściwych, związanych z diagnozowaniem stanu kryzysowego na terenie gminy Wieliczka, gmina podjęła działania informacyjne, skierowane do wszystkich interesariuszy procesu. Na portalu gminy Wieliczka pojawił się artykuł prezentujący główne założenia procesu rewitalizacji oraz plan prac nad Programem. Artykuł wprowadził mieszkańców do tematyki rewitalizacji, a także zachęcał do włączenia się do działań w całym procesie. Warsztat diagnostyczny (n=1). Warsztat diagnostyczny jest metodą włączenia zainteresowanych podmiotów, mieszkańców do debaty na temat sytuacji w mieście. W warsztacie udział wzięli przedstawiciele instytucji społecznych, publicznych, gospodarczych, a także władze Gminy oraz pracownicy Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. W sumie była to grupa licząca około 25 osób. W trakcie warsztatów przeprowadzona została analiza zasobów gminy, a także zewnętrznych trendów / oddziaływań mających wpływ na rozwój gminy, jak też bieżące i przyszłe procesy rewitalizacyjne. W trakcie warsztatów uczestnicy mieli szansę na podjęcie dyskusji na temat najważniejszych problemów, jakie występują na terenie gminy oraz doprecyzowanie granic obszarów zdegradowanych oraz wytypowanie najważniejszych problemów. W trakcie warsztatów nastąpiło również wstępne określenie wizji obszarów zdegradowanych po przeprowadzeniu procesu rewitalizacji. Badania społeczne z mieszkańcami – w ramach diagnozowania problemów społecznych na obszarach wstępnie wyznaczonych do rewitalizacji przeprowadzono ankietę / sondaż uliczny (n=100) wśród mieszkańców i przedsiębiorców (prowadzone w dzielnicach wstępnie wybranych do rewitalizacji poprzez wcześniej przeprowadzoną analizę danych zastanych). Ankiety realizowane w przestrzeni miasta pozwoliły z jednej strony na poznanie potrzeb badanych grup z zakresu rewitalizacji społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Z drugiej zaś strony badania te, realizowane były przez wyszkolonych ankieterów, którzy w trakcie prowadzenia wywiadów ankietowych informowali badanych o podstawowych założeniach procesu rewitalizacji, a zatem badaniami miały również charakter informacyjno-edukacyjny. Internetowe badania społeczne – w ramach diagnozowania problemów społecznych na terenie gminy Wieliczka przeprowadzono również badanie ankietowe metodą CAWI. Kwestionariusz badania był analogiczny do prowadzonego badania sondażowego (PAPI) wśród mieszkańców. Kwestionariusz badania był dostępny na stronach internetowych Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. Taki sposób prowadzenia badań pozwolił na dotarcie do większej liczby mieszkańców i interesariuszy procesu rewitalizacji. W badaniach ankietowych wzięło udział łącznie 98 osób zainteresowanych tematyką procesu rewitalizacji. Wywiady pogłębione z lokalnymi ekspertami zajmującymi się na co dzień zagadnieniami polityki społecznej oraz bezpieczeństwa (n=3). Metoda wywiadu pogłębionego jest jedną z najpopularniejszych metod prowadzenia badań jakościowych i polega na szczegółowej i wnikliwej rozmowie z respondentem, który ze względu na posiadaną wiedzą bądź doświadczenie może przekazać informacje poszerzające wiedzę na dany temat. Respondenci zostali w taki sposób dobrani do wywiadów, aby mogli wypowiedzieć się za grupy osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. Dzięki wywiadom uzyskano szerszy obraz sytuacji problemowej na terenie Wieliczki. Wnioski z wywiadów znajdują się w rozdziale dotyczącym diagnozy społeczno-gospodarczo-przestrzennej. Wizja lokalna (spacer badawczy) to badanie jakościowe, polegające na wizycie obszarów Miasta, często połączone z rozmowami z mieszkańcami, korzystającymi w danej chwili z odwiedzanej przestrzeni miejskiej. Dzięki zastosowaniu tej metody w sposób jakościowy można było ocenić stan degradacji przestrzennej oraz technicznej Miasta, a także sprawdzić w jaki sposób mieszkańcy korzystają z danych przestrzeni publicznych. W badaniu wzięli udział eksperci z zakresu urbanistyki oraz polityki społecznej, a w ramach badania stworzyli oni dokumentację fotograficzną wraz z wnioskami, płynącymi z rozmów z mieszkańcami. Wnioski płynące ze wszystkich zastosowanych metod i narzędzi badawczych włączających interesariuszy procesu rewitalizacji zostały opisane w rozdziale dotyczącym diagnozy. Po zakończeniu prac diagnostycznych, w tym wspomnianych metod i narzędzi partycipacji społecznej, a także analizy danych zastanych stworzona została diagnoza społeczno-gospodarczo-przestrzenna, na podstawie której wytypowane zostały obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji (pokrywające się ze sobą). Kolejno, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji, Uchwała o wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji (wraz z diagnozą społeczno-gospodarczo-przestrzenną oraz mapą o treści mapy ewidencyjnej w skali 1:5000, z zaznaczonymi obszarami zdegradowanymi i obszarami rewitalizacji wynikającymi z przeprowadzonego etapu I prac) została poddana konsultacjom społecznym w dniach 4 maja 2016 – 6 czerwca 2016 roku w trzech formach: - Zbieranie uwag w postaci papierowej lub elektronicznej. - Ankieta internetowa. - Wywiady z przedstawicielami różnych grup społecznych (n=6). Etap strategiczny – opracowanie głównych założeń strategicznych oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych wpisanych do Gminnego Programu Rewitalizacji. Warsztat strategiczny z udziałem przedstawicieli władz Miasta, pracowników Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz jednostek podległych, przedstawicieli środowiska biznesu oraz organizacji społecznych, na którym sformułowano projekty rewitalizacyjne – drugie spotkanie warsztatowe odbyło się w dniu 11.07.2016 i wzięło w nim udział około 20 osób. Materiał wypracowany na warsztacie posłużył do stworzenia zadań, które znalazły się w Gminnym Programie Rewitalizacji. Kolejno, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji, Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 został poddany konsultacjom społecznym w dniach 05.10.2016 – 05.11.2016 roku w trzech formach: Zbieranie uwag w postaci papierowej lub elektronicznej. Na tydzień przed rozpoczęciem konsultacji właściwych, na stronie Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz w Biuletynie Informacji Publicznej pojawiło się ogłoszenie o planowanych konsultacjach społecznych. W ramach tej formy konsultacji nie wpłynęła żadna uwaga. Ankieta internetowa skierowana do mieszkańców. Na tydzień przed rozpoczęciem konsultacji właściwych, na stronie Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz w Biuletynie Informacji Publicznej pojawiło się ogłoszenie o planowanych konsultacjach społecznych. Ankietę internetową wypełniło dwóch mieszkańców. Nie wnieśli oni żadnych uwag do treści całego dokumentu. Mieszkańcy zgłosili natomiast dodatkowe zadania do realizacji w ramach Programu. Zadania dotyczyły Podobszarów I oraz III. W ramach Podobszaru I zaproponowano realizację zadania dotyczącego poprawy jakości komunikacji miejskiej w Wieliczce, w tym zwiększenie częstotliwości kursowania autobusów 304 oraz wydłużenie linii 214 do pętli Wieliczka Kampus. Pozwoliłoby to na zmniejszenie tłoku w autobusach oraz poprawę dostępności komunikacyjnej tego podobszaru. Drugie zadanie to: Poprawa jakości i ładu przestrzennego doliny Serafy i najbliższej okolicy. Zadanie miałoby polegać na likwidacji dzikich wysypisk, wyrównanie stoków od strony osiedla Przyszłość, udostępnienie terenu dla mieszkańców, wyznaczenie alejki krajoznawczej lub ścieżki rowerowej, nasadzenie drzew lub jego uporządkowanie (ale niewielkie), stworzenie nowego mostku na Serafie wraz ze ścieżką od osiedla Przyszłość do ul. Narutowicza (przy większych ulewach notorycznie zalewany i nie da się przejść - sugerowałbym jego podniesienie). Zadanie pozwoliłoby na poprawę jakości ochrony środowiska, eliminację dzikich wysypisk śmieci, poprawa estetyki otoczenia, udostępnienie terenu mieszkańcom. Zadania zostały wpisane na listę zadań dodatkowych. Spotkanie konsultacyjne z mieszkańcami. Spotkanie odbyło się w dniu 11.10.2016 roku w Urzędzie Miasta Wieliczka. Uczestnicy spotkania warsztatowego (około 30 osób) zgodzili się z priorytetowymi zapisami Programu, równocześnie zgłaszając niewielkie korekty w Programie, dotyczące zadań. W podobszarze I do zadania 1.7 dołożono zapis w tytule „oraz placu zabaw”, tak aby podkreślić znaczenie tego elementu zadania. W Podobszarze II zwrócono uwagę na konieczność doprecyzowania zadania 2.5 – Przebudowa ul. Mickiewicza. Dodatkowo do Podobszaru II przeniesiono zadanie związane z rewitalizacją budynku przy ul. Klaśnieńskiej, a do Podobszaru III zadanie związane z rewitalizacją budynku przy ul. Dembowskiego. W Podobszarze IV w zadaniu 4.4. do nazwy zadania dodano „modernizację boiska”. Dodatkowo pozostałe przedsięwzięcia rewitalizacyjne uzupełniono o zadania związane z rozwojem oferty i instytucji opieki nad dziećmi do lat 6. Całość podjętych działań, jest zgodna z Zasadą Partnerstwa i Partycypacji Społecznej, wymaganej w procesie rewitalizacji i pozwoliła na przygotowanie niniejszego dokumentu w zgodzie z Ustawą o Rewitalizacji oraz Wytycznymi Ministerstwa Rozwoju w tym zakresie. 2. Delimitacja obszaru zdegradowanego i rewitalizacji W celu wyznaczenia obszaru zdegradowanego, a następnie obszaru rewitalizacji opracowano metodologię bazującą na obiektowych i weryfikowalnych wskaźnikach, która posłużyła do analizy gminy w pięciu aspektach: społecznym, gospodarczym, środowiskowym, technicznym i funkcjonalno-przestrzennym. Poniżej znajduje się szczegółowy opis zastosowanego podejścia metodologicznego. Podejście to jest dostosowane do specyfiki gminy i jej wewnętrznych uwarunkowań. Opis podejścia podzielono na etapy, w oparciu o które przeprowadzono delimitację obszaru zdegradowanego i rewitalizacji. 2.1. Etap 1. Wybór jednostek analitycznych Etapem początkowym delimitacji był wybór jednostek na terenie gminy, które zostaną wykorzystane do późniejszych analiz. Gmina Wieliczka ze względu na swoją specyfikę gminy miejsko-wiejskiej, została podzielona, w części wiejskiej na sołectwa, natomiast w części miejskiej na jednostki urbanistyczne, wyznaczone na podstawie charakteru zabudowy oraz spełnianych przez nie funkcji. W sumie wyznaczonych zostało 50 jednostek referencyjnych, w tym 29 na obszarze wiejskim i 21 na terenie Miasta. Jednostki te prezentują mapy poniżej. Mapa 1. Podział gminy na jednostki referencyjne w mieście Wieliczka Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMiG Wieliczka Mapa 2. Podział gminy na jednostki referencyjne w na obszarze wiejskim w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMiG Wieliczka 2.2. Etap 2. Ustalenie zakresu wykorzystanych danych Kolejny etap delimitacji polegał na ustalenia zakresu danych, które w sposób rzetelny i obiektywny posłużą do analizy wewnątrzgminnego zróżnicowania gminy. Do opracowania wskaźników zastosowanych do analizy wykorzystano dane pochodzące m.in. z Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka i jednostek organizacyjnych, tj. Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, szkół, a także Komisariatu Policji w Wieliczce i Powiatowego Urzędu Pracy w Wieliczce oraz dostępne statystyki publiczne (Okręgowa Komisja Egzaminacyjna oraz Państwowa Komisja Wyborcza). Do analizy wewnętrznego zróżnicowania gminy w sferze społecznej wykorzystano wskaźniki obrazujące negatywne zjawiska społeczne, takie jak: - Korzystanie z pomocy społecznej i ubóstwo; - Bezrobocie; - Problemy dotyczące poziomu edukacji; - Niski poziom uczestnictwa w życiu społecznym; - Poziom bezpieczeństwa i przestępczość; - Starzenie się społeczeństwa. W tabeli poniżej zestawiono wszystkie wykorzystane wskaźniki w podziale na sferę społeczną, gospodarczą, techniczną, przestrzenno-funkcjonalną oraz środowiskową, uwzględniając przy tym źródło danych, okres analizy i określenie problemu/zjawiska, które dany wskaźnik obrazuje. Dane, co do zasady, prezentują stan na koniec 2015 r. Tabela 1. Wykaz wskaźników wykorzystanych do analizy \| L.p. \| Nazwa wskaźnika \| Problem, który opisuje wskaźnik \| Źródło danych \| \|------\|----------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------\|-----------------\| \| \| Sfera społeczna \| \| \| \| 1. \| Odsetek osób korzystających ze świadczeń pomocy. \| Ubóstwo \| MGOPS Wieliczka \| \| 2. \| Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa. \| Ubóstwo \| MGOPS Wieliczka \| \| 3. \| Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby. \| Ubóstwo \| MGOPS Wieliczka \| \| 4. \| Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych. \| Ubóstwo \| MGOPS Wieliczka \| \| 5. \| Odsetek osób bezrobotnych. \| Bezrobocie \| PUP w Wieliczce \| \| 6. \| Odsetek bezrobotnych kobiet wśród ogółu bezrobotnych. \| Bezrobocie \| PUP w Wieliczce \| \| 7. \| Liczba przyznanych dodatków mieszkaniowych na 100 mieszkańców \| Ubóstwo \| UMiG Wieliczka \| \| 8. \| Liczba przyznanych dodatków energetycznych na 100 mieszkańców \| Ubóstwo \| UMiG Wieliczka \| \| 9. \| Odsetek uczniów z zaświadczeniem o dysleksji \| Problemy edukacyjne \| OKE Kraków \| \| 10. \| Wyniki sprawdzianu po VI klasie szkoły podstawowej \| Niski poziom edukacji \| OKE Kraków \| \| Nr \| Parametr \| Stan \| Źródło \| \|----\|----------\|------\|--------\| \| 11.\| Frekwencja w wyborach samorządowych w roku 2014 \| Niski poziom aktywności społecznej \| PKW \| \| 12.\| Frekwencja w wyborach parlamentarnych w 2015 roku. \| Niski poziom aktywności społecznej \| PKW \| \| 13.\| Liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Niski poziom aktywności społecznej \| UMiG Wieliczka \| \| 14.\| Liczba wykroczeń w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Niski poziom bezpieczeństwa i przestępczość \| Komisariat Policji w Wieliczce \| \| 15.\| Odsetek osób w wieku poprodukcyjnym \| Starzenie się społeczeństwa \| UMiG Wieliczka \| \| 16.\| Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym \| Problemy demograficzne \| UMiG Wieliczka \| \| 17.\| Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku przedprodukcyjnym \| Problemy demograficzne \| UMiG Wieliczka \| ### Sfera gospodarcza \| Nr \| Parametr \| Stan \| Źródło \| \|----\|----------\|------\|--------\| \| 1.\| Liczba podmiotów gospodarczych na 100 mieszkańców \| Niski poziom lokalnej przedsiębiorczości \| Centralna Ewidencja Informacji o Działalności Gospodarczej \| \| 2.\| Liczba aktywnych podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON w przeliczeniu na 100 mieszkańców. \| Niski poziom przedsiębiorczości \| BDL GUS \| \| 3.\| Odsetek nieaktywnych podmiotów gospodarczych skreślanych z rejestru REGON. \| Słaba kondycja lokalnej gospodarki \| BDL GUS \| ### Sfera środowiskowa \| Nr \| Parametr \| Stan \| Źródło \| \|----\|----------\|------\|--------\| \| 1.\| Jakość powietrza – poziom zanieczyszczeń powietrza \| Przekroczenia standardów jakości środowiska \| Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej \| \| 2.\| Jakość wód – poziom zanieczyszczeń \| Przekroczenia standardów jakości środowiska \| Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej \| \| 3.\| Jakość gleb – poziom zanieczyszczeń \| Przekroczenia standardów jakości środowiska \| Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej \| \| 4.\| Zagrożenie hałasem akustycznym \| Przekroczenia standardów jakości środowiska \| Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej \| ### Sfera techniczna \| Nr \| Parametr \| Stan \| Źródło \| \|----\|----------\|------\|--------\| \| 1.\| Liczba budynków zawierających azbest będących w posiadaniu JST w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Degradacja stanu technicznego obiektów budowlanych o przeznaczeniu \| UMiG Wieliczka \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| 2. \| Liczba budynków zawierających azbest należących do firm i przedsiębiorstw w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Degradacja stanu technicznego obiektów budowlanych w aspekcie technicznym zagrażającym życiu/zdrowiu ludzi \| UMiG Wieliczka \| \| 3. \| Liczba obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków w przeliczeniu na 100 ha \| Natężenie obiektów budowlanych wymagających szczególnych działań rewitalizacyjnych i ochrony substancji \| Rejestr Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| 1. \| Liczba obiektów kultury w przeliczeniu na 100 mieszkańców – dostępność do infrastruktury kulturalnej. \| Niska dostępność do podstawowych usług i ich jakość \| UMiG Wieliczka \| \| 2. \| Liczba przedszkoli w przeliczeniu na 100 mieszkańców – dostępność do usług opieki nad dziećmi. \| Niska dostępność do podstawowych usług i ich jakość \| UMiG Wieliczka \| Źródło: opracowanie własne 2.3. Etap 3. Przeprowadzenie analizy wskaźnikowej dla przyjętych jednostek referencyjnych. Poniżej zaprezentowano pokrótce wyniki analizy przeprowadzonej dla Miasta i Gminy Wieliczka. Wszystkie wskaźniki z podziałem na wyznaczone jednostki terytorialne zaprezentowane zostały w załączniku nr 2 do niniejszego dokumentu. Sfera społeczna Analiza struktury społeczeństwa, jego potrzeb i problemów jest szczególnie istotna pod kątem procesu rewitalizacji, którego zasadniczym celem jest wyprowadzenie ze stanu kryzysowego. Determinantem skutecznych działań jest właściwe zidentyfikowanie najbardziej problematycznych kwestii w obszarach szczególnie ważnych z perspektywy mieszkańców. Dlatego też w pierwszej kolejności dokonano analizy w sferze społecznej. Odsetek liczby mieszkańców korzystających z pomocy społecznej na terenie gminy Wieliczka w 2015 roku wyniósł 4,2%. Najwyższą wartość wśród badanych jednostek terytorialnych osiągnęło Klasno, w którym prawie co ósmy mieszkaniec (12,1%) korzystał z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podobnie sytuacja kształtowała się jednostce Centrum – Rynek, gdzie ze świadczeń środowiskowej pomocy społecznej w 2015 roku skorzystało 11,1% mieszkańców. Wśród jednostek referencyjnych w części wiejskiej gminy, najgorzej wypadła miejscowość Pawlikowice, w której odsetek klientów pomocy społecznej wyniósł 7,23%, a także miejscowość Siercza z wynikiem 6,32%. Odsetek liczby osób korzystających z pomocy społecznej w poszczególnych jednostkach terytorialnych przedstawiają wykresy poniżej. Wykres 1. Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MGOPS w Wieliczce. Kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe od średniej dla gminy. Problematyka ubóstwa jest bardzo szeroka i może przejawiać się wieloaspektowo. W związku z powyższym w celu pogłębienia informacji na ten temat postanowiono poddać analizie wskaźniki dotyczące liczby osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, a także przyznawane dodatki mieszkaniowe i energetyczne dla mieszkańców w roku 2015. W przypadku liczby osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa najgorzej na terenie całej gminy wypadły jednostki Klasno oraz Centrum – Rynek, gdzie liczba osób wyniosła odpowiednio 3,2% oraz 3,0%. Znaczny odsetek osób korzystających z pomocy społecznej mieszka również w jednostce Psia Góra (2,6%). W przypadku pomocy finansowej przyznawanej w ramach dodatków mieszkaniowych czy dodatków energetycznych beneficjentami pomocy byli w 2015 roku przede wszystkim mieszkańcy okolic centrum miasta oraz dużych osiedli mieszkaniowych, w tym takich jednostek jak Klasno (2,9% oraz 2,0%), osiedla Przyszłość i Kościuszki (2,6% oraz 1,1%), osiedla Sienkiewicza (1,8% oraz 1,0%), Centrum – Rynek (1,7% oraz 0,2%), a także Bożej Woli (0,5% oraz 0,8%). Problem ubóstwa i konieczności korzystania z pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej często związany jest z brakiem pracy, co jest równoznaczne z brakiem stałego źródła dochodu. Dlatego też w analizie poddany został także problem bezrobocia. Zastosowano w tym przypadku wskaźnik odsetka osób bezrobotnych (liczba osób bezrobotnych do liczby mieszkańców) oraz wskaźnik bezrobocia wśród kobiet, jako jednej z grup defaworyzowanych na rynku pracy. Wykres 4. Odsetek osób bezrobotnych dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta w gminie Wieliczka. Średnia dla gminy Kosztuka Boża Wola Klasno 2 Centrum - Rynek Łysa Góra Osiedle Sienkiewicza Klasno Centrum 2 Psia góra Osiedle Przyszłość i Kościuszki Stare Drogi Grabówki (miejska) Glinki Lednica Dolna Lednica Góra (miejska) Podlesie Na Moźdzynach Bogucice Kolonia Lekarka Lekarka 2 0,00% 0,50% 1,00% 1,50% 2,00% 2,50% 3,00% 3,50% 4,00% 4,50% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PUP w Wieliczce. kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe niż średnie dla gminy Wykres 4. Odsetek osób bezrobotnych dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. Średnia dla gminy Zabawa Węgrzce Wielkie Słedziejowice Sygneczów Sułków Strumiany Siercza Rożnowa Raciborsko Podstolice Pawlikowice Mietniów Mała Wieś Lednica Górna Koźmice Wielkie Koźmice Małe Kokotów Janowice Jankówka Grajów Grabówki Grabie Gorzków Golkowice Dobranowice Czarnochowice Chorągwica Byszycze Brzęgi Kosztuka 0,00% 0,50% 1,00% 1,50% 2,00% 2,50% 3,00% 3,50% 4,00% 4,50% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PUP w Wieliczce. kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe niż średnie dla gminy Najwyższy wskaźnik bezrobocia wśród mieszkańców odnotowano w jednostce Klasno (4,0%). Warto zauważyć, że wartości powyżej średniej dla gminy (2,45%) przyjmowane były w prawie połowie analizowanych jednostek, zarówno w mieście jak i na wsi, co można zaobserwować na wykresach 3 oraz 4. Analiza danych wskazuje, że w gminie Wieliczka bezrobotnie dotyczy częściej kobiet niż mężczyzn (wśród wszystkich bezrobotnych w 2015 roku było prawie 55% kobiet). Najwięcej zarejestrowanych jako bezrobotne było w miejscowościach Zabawa (78,3%), Sułków (74,8%) oraz jednostce miejskiej Podlesie (72,7%). Wśród pozostałych jednostek, których liczba bezrobotnych kobiet przekraczała średnią gminy (54,8%) warto wymienić te, w których ponad 2/3 stanowią kobiety i były to na terenie miasta: Rynek – Centrum (68%), Lekarka (67%) oraz Boża Wola (66%), natomiast na terenie wiejskim: Grabie (69%) oraz Raciborsko (67%). Kolejnymi problemami, które zostały poddane analizom była aktywność społeczna mieszkańców. Została ona zaprezentowana za pomocą takich wskaźników jak frekwencja wyborcza w wyborach samorządowych w 2014 roku, frekwencja wyborcza w wyborach parlamentarnych w 2015 roku a także liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców. Najniższą frekwencję wyborczą – 38,16% w Wyborach Samorządowych w 2014 roku odnotowano w 9 okręgu wyborczym, który swoim zasięgiem obejmuje jednostkę Osiedli mieszkaniowych Kościszki i Przyszłość, a także część Grabówek. Równie niską aktywnością wykazała się miejscowość Kokotów (34 okręg wyborczy), w której to frekwencja wyniosła 39,16%. W przypadku Wyborów Parlamentarnych z 2015 roku najniższe wyniki odnotowano w miejscowościach Golkowice (47,43%), Gorzków (47,49%) oraz Jankówka (47,49%). Analizując aktywność społeczną poprzez aktywność organizacji pozarządowych należy zauważać, iż najwięcej z nich jest zarejestrowanych i działa w centrum Miasta (Centrum 2 oraz Centrum Rynek). Również miejscowości wiejskie wydają się być aktywne w tej kwestii. Prawie w każdej miejscowości na rzecz rozwoju lokalnej społeczności działa OSP, koło gospodyń wiejskich czy stowarzyszenie sportowe. Jedynie w trzech miejscowościach na obszarze wiejskim nie istnieje żadne stowarzyszenie formalnie zarejestrowane (Brzegi, Koźnice Małe i Strumiany). Wśród wskazanych jednostek terytorialnych na terenie miasta, na których nie funkcjonują żadne organizacje pozarządowe znalazły się natomiast: Boża Wola, Klasno, Lednica Górna, Łysa Góra, Na Moźdzynach, Podlesie, Psia Góra. W analizie dotyczącej edukacji wzięto pod uwagę dwa dostępne wskaźniki: wyniki egzaminów po VI klasie w tzw. „Sprawdzianie VI-klasisty” oraz odsetek uczniów z dysleksją. W 2015 roku najniższe wyniki egzaminów w gminie Wieliczka odnotowano w Szkole Podstawowej Gminy Wieliczka w Grajowie (58,9%). Podobne wyniki otrzymali także uczniowie szkół w Śledziejowicach (59,1%) oraz Sygneczowie (59,1%). Analiza odsetka uczniów z dysleksją wykazała natomiast, że najwięcej uczniów z tym problemem w 2015 roku uczyło się w Szkole Podstawowej w Podstolicach (30%), a także Szkoła Podstawowa nr 3 w Wieliczce (22%), do której uczęszczają dzieci z wyznaczonych jednostek terytorialnych takich jak: Osiedle Sienkiewicza, Boża Wola, Lednica Górna (na terenie miasta), Lednica Dolna, Łysa Góra oraz Lednica Górna (na obszarze wiejskim). Kolejnym problemem, który wzięto pod uwagę w wyznaczaniu obszaru zdegradowanego i rewitalizacji było bezpieczeństwo mieszkańców. W tym przypadku posłużyono się wskaźnikiem liczby wykroczeń na 100 mieszkańców. Najwięcej wykroczeń w 2015 roku odnotowano w jednostce analitycznej Centrum – Rynek (6,6) oraz Turówka (5,6). Powyżej średniej dla gminy znalazły się również jednostki Klasno (3,6), Klasno 2 (3,6), Psia Góra (2,6), Lekarka (3,5), Kolonia (2,1), Lednica Dolna (2,2), Centrum 2 (2,7) oraz Kokotów (2,1). Ostatnimi problemami, które zostały poddane analizie są kwestie związane z demografią (starzenie się społeczeństwa). W tym przypadku dostępne dane pozwoliły na wykazanie zróżnicowania jedynie pomiędzy jednostkami wiejskimi oraz miastem Wieliczka jako całość (każdej jednostce miejskiej przyporządkowana została ta sama wartość). Okazuje się, że miejscowość, która boryka się z największym problemem starzenia się społeczeństwa jest Rożnowa, w której 23,1% mieszkańców jest w wieku poprodukcyjnym. Problem w miejscowości potwierdzają także wskaźniki obciążenia demograficznego (liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę ludności w wieku produkcyjnym oraz liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę ludności w wieku przedprodukcyjnym). Również miasto Wieliczka odznacza się większym niż średnio w gminie odsetkiem mieszkańców w wieku poprodukcyjnym oraz niekorzystnymi wskaźnikami obciążenia demograficznego. Problem starzenia się społeczności, w centrum Wieliczki oraz na terenie dużych osiedli mieszkaniowych był również podkreślany w trakcie przeprowadzonych badań społecznych. Sfera gospodarcza Rozwój miejscowej gospodarki jest szczególnie istotny dla mieszkańców miasta, głównie ze względu na szanę zmniejszenia stopy bezrobocia i wzrost poziomu jakości życia. Analizując sferę gospodarczą postanowiono wykorzystać trzy wskaźniki. Wskaźnik przedsiębiorczości, wskazujący liczbę podmiotów wpisanych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności gospodarczej na 100 mieszkańców, liczbę podmiotów aktywnych, wpisanych do rejestru REGON, w przeliczeniu na 100 mieszkańców oraz odsetek podmiotów wypisanych z rejestru REGON do ogółu podmiotów znajdujących się w tym Rejestrze. Wskaźniki te obrazują zarówno poziom przedsiębiorczości mieszkańców, jak i kondycję lokalnej gospodarki. Najwyższe wskaźniki przedsiębiorczości mierzone zarówno dzięki danym uzyskanym z CEIDG jak i REGON, to podobszary znajdujące się w Centrum Miasta – Centrum-Rynek oraz Centrum 2. Wśród podobszarów najsłabszych gospodarczo znajdują się Grabówki (miejskie), Na Moźdzynach oraz Boża Wola, a także znaczna część miejscowości wiejskich. Wykres 4. Odsetek podmiotów gospodarczych wpisanych do CEIDG w stosunku do mieszkańców dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta Wieliczka w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie CEIDG. kolorem czerwonym oznaczono wartości niższe niż średnie dla gminy Wykres 4. Odsetek podmiotów gospodarczych wpisanych do CEIDG w stosunku do mieszkańców dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie CEIDG. kolorem czerwonym oznaczono wartości niższe niż średnie dla gminy Sfera środowiskowa Kwestia jakości stanu środowiska i jego estetyki jest ważna zarówno dla zdrowia, jak i jakości i komfortu życia, dlatego, planując wszelkie działania rozwojowe, powinno się bezwzględnie zwracać uwagę na aspekt środowiskowy. Sfera środowiskowa w niniejszym opracowaniu stanowi ujęcie oceny jakościowej poszczególnych podobszarów. Zawarto tutaj analizę jakości powietrza, wód, gleb oraz hałasu. Ze względu na stan jakości powietrza, najbardziej zanieczyszczonymi jednostkami są w mieście: Osiedle Przyszłość i Kościuszki, Centrum 2, Osiedle Sienkiewicza oraz Centrum Rynek, natomiast na obszarze wiejskim Kokotów. Jak można zauważyć, znaczniej bardziej na zanieczyszczenie powietrza narażona jest północna część gminy, a zaistniały stan rzeczy jest wynikiem oddziaływań kilku negatywnych zjawisk: niskiej emisji z lokalnych palenisk, emisji liniowej, związanej z lepiej rozwiniętą siecią komunikacyjną oraz emisji punktowej spowodowanej bliskością zakładów przemysłowych. Z kolei ze względu na stan jakości wód najgorszą ocenę przyznano następującym jednostkom: Glinki, Centrum 2, Klasno oraz Osiedle Sienkiewicza. Zanieczyszczenie wód w tych obszarach wiąże się z przenikaniem do wód poprzez glebę zanieczyszczeń ze środków komunikacji oraz z kanalizacji komunalnych, która w wielu miejscach wymaga modernizacji. Słaby stan wód w tych miejscach jest spowodowane również położeniem obszarów na terenie kopalni, gdzie podczas jej działalności do wód podziemnych dostawały się zanieczyszczenia z zrztów zasolonych wód kopalnianych. Największe zanieczyszczenie gleb odnotowano w miejscowościach wiejskich Gorzków oraz Sygneczów. Zanieczyszczenie gleb w tych miejscowościach spowodowane jest głównie spływem z terenów rolniczych, gdzie na szeroką skalę stosowane są nawozy i sztuczne środki ochrony roślin. Jednostki najbardziej narażone na hałas to obszaru położone wzdłuż drogi nr 964. Jest to stosunkowo intensywnie wykorzystywana trasa, stanowiąca połączenie między Wieliczką a Niepołomicami. Wysoki poziom hałasu drogowego może negatywnie wpływać na jakość i komfort życia mieszkańców, a z racji znacznie lepiej rozwiniętej sieci transportowej w północnej części gminy i w mieście Wieliczka, to właśnie ten obszar jest bardziej narażony na przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. Sfera techniczna* Infrastruktura techniczna jest niezwykle istotnym elementem danej jednostki terytorialnej. Spełnia kilka ważnych funkcji: jest czynnikiem spajającym całą gminę, a jej dobry standard zwiększa jakość życia mieszkańców. W sferze technicznej ocenie poddano liczbę obiektów zawierających azbest (będących w posiadaniu JST oraz należących do firm i przedsiębiorstw), a także wskaźnik liczby zabytków przypadających na 100 ha powierzchni. Gmina Wieliczka posiada Program Usuwania Wyrobów Zawierających Azbest z Terenu Gminy Wieliczka wraz ze szczegółową inwentaryzacją, powstały w 2014 roku. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji wśród budynków będących własnością Gminy Wieliczka wykazano łącznie 2 obiekty z wbudowanymi wyrobami zawierającymi azbest. Są to budynek szkoły w podstawowej w Wieliczce (znajdujący się w jednostce Osiedle Przyszłość i Kościuszki) oraz budynek gospodarczy w miejscowości Grabie. Łącznie oszacowano 220 m², tj. 2,2 Mg wyrobów budowlanych zawierających azbest. Z kolei budynki zawierające azbest będące w posiadaniu firm i przedsiębiorstw znajdują się głównie w północnej części miasta w takich jednostkach, jak Kolonia, Lekarka, Lekarka 2, Bogucice, Podlesie, a także na osiedlach Przyszłość i Kościuszki i osiedlu Sienkiewicza. Z kolei na terenach wiejskich budynki takie znajdują się w miejscowościach Czarnochowice, Dobranowice, Gorzków, Grajów oraz Podstolice. Najwięcej zabytków skoncentrowanych jest w centrum miasta, znajdują się one głównie w jednostkach Centrum – Rynek, Centrum 2 oraz w Podobszarze Klasno oraz na osiedle Przyszłość i Kościszuki, Boża Wola czy Turówka. Należy zauważyć, że obiekty te często o funkcjach mieszkaniowych są bardzo często w złym stanie technicznym, co przekłada się na obraz stanu zasobu mieszkaniowego na obszarze gminy. Sfera przestrzenno-funkcjonalna W sferze przestrzenno-funkcjonalnej analizie poddano wskaźniki wskazujące na dostępność do obiektów i podstawowych usług publicznych, w tym obiektów kultury oraz przedszkoli. Dostępność do obiektów infrastruktury kulturalnej oraz opieki nad dziećmi do lat 6 ciu obrazują wykresy poniżej. Wykres 3. Dostępność do infrastruktury kultury i przedszkoli dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta Wieliczka w gminie Wieliczka. ![Wykres](image) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMIG Wieliczka. Wykres 4. Dostępność do infrastruktury kultury i przedszkoli dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. \| Miejscowość \| Liczba przedszkoli na 1000 mieszkańców \| Liczba obiektów kultury na 1000 mieszkańców \| \|-----------------\|----------------------------------------\|---------------------------------------------\| \| Średnia dla gminy \| 0,55 \| \| \| Zabawa \| 0,99 \| \| \| Węgrzce Wielkie \| 0,47 \| \| \| Śledziejowice \| 0,57 \| 1,71 \| \| Sygneczów \| 1,38 \| \| \| Sulków \| 0,77 \| \| \| Strumiany \| 3,14 \| \| \| Siercza \| 1,36 \| \| \| Rożnowa \| 0,00 \| \| \| Raciborsko \| 0,82 \| \| \| Podstolice \| 0,00 \| \| \| Pawlikowice \| 0,00 \| \| \| Mietniów \| 0,90 \| 0,90 \| \| Mała Wieś \| 1,08 \| \| \| Lednica Górna \| 0,70 \| \| \| Koźmice Wielkie \| 0,39 \| 0,39 \| \| Koźmice Małe \| 0,00 \| \| \| Kokotów \| 0,47 \| 0,47 \| \| Janowice \| 0,79 \| \| \| Jankówka \| 0,00 \| \| \| Grajów \| 0,00 \| \| \| Grabówki \| 0,00 \| \| \| Grabie \| 0,00 \| \| \| Gorzków \| 1,02 \| \| \| Golkowice \| 0,54 \| \| \| Dobranowice \| 0,00 \| \| \| Czarnochowice \| 0,00 \| \| \| Chorągwica \| 1,09 \| \| \| Byszycze \| 0,00 \| \| \| Brzęgi \| 0,00 \| \| Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMIG Wieliczka. 2.4. Etap 4. Analiza wskaźnikowa - budowa wskaźnika syntetycznego W celu obiektywnego wskazania obszarów na terenie gminy, wymagających podjęcia rewitalizacji z uwagi na nawarstwienie negatywnych zjawisk, na podstawie szeregu wskaźników opisujących problemy społeczne, ale i w pozostałych sferach pozaspółecznych zbudowano wskaźnik syntetyczny. Jest to miernik opisujący stopień degradacji danej jednostki analitycznej. W celu zbudowania wskaźnika syntetycznego konieczne było przekształcenie wykorzystanych zmiennych do postaci znormalizowanej. Normalizacja zmiennych to procedura wstępnej obróbki danych w celu umożliwienia ich wzajemnego porównywania i dalszej analizy. Zabieg ten jest konieczny z punktu widzenia poprawności obliczeń, ponieważ dzięki niemu różne rozpiętości zmiennych nie będą przypisywały większego znaczenia czynnikom przyjmującym wartość z wyższych przedziałów. Kolejna kwestia uwzględniona w ramach normalizacji zmiennych to ustalenie wskaźników, będących stymulantami lub destymulantami degradacji. W zależności bowiem od charakteru wskaźnika możemy mówić, iż jest on stymulantą degradacji lub nie (przykładowo przyjęto, iż wskaźnik „Odsetek osób bezrobotnych” gdzie wartości większe od średniej dla gminy świadczą o gorszej sytuacji w tym zakresie będzie stymulantą, natomiast dla wskaźnika „Frekwencja w wyborach samorządowych w 2014 r.” wartości mniejsze od średniej dla gminy mówią o bardziej kryzysowej sytuacji, stąd jest on destymulantą degradacji). W zależności od tego czy dany wskaźnik jest stymulantą czy destymulantą przyjęto inny wzór obliczeń dla normalizacji zmiennej: \[ Z_{ij} = \frac{x_{ij} - \min_i x_{ij}}{\max_i x_{ij} - \min_i x_{ij}} \] Gdzie: \(x_{ij}\) – wartość i-tego obszaru (np. miejscowość) dla j-tej zmiennej \(Z_{ij}\) – zmienna otrzymana w wyniku normalizacji. Syntetyczną miarę, opisującą stopień zdegradowania danej jednostki w poszczególnej sferze, utworzono wykorzystując sumę wartości wszystkich cząstkowych wskaźników standaryzowanych. Następnie wartość wskaźnika syntetycznego dla każdej jednostki porównano z jego wartością dla całej gminy. Na tej podstawie ustalono, które z analizowanych jednostek charakteryzują się większym stopniem zdegradowania w sferze społecznej oraz sferach pozaspółecznych, niż średnio w gminie (wartość sumy wskaźników dla danej jednostki ze wszystkich wskaźników standaryzowanych jest większa od sumy wartości wskaźników standaryzowanych dla gminy ogółem). Dzięki temu, możliwe było obiektywne ustalenie, które z badanych jednostek charakteryzują się większym stopniem zdegradowania (w sferze społecznej oraz sferach pozaspołecznych) niż średnio w gminie i z tego powodu wymagają podjęcia działań rewitalizacyjnych. Jako obligatoryjne dla uznania jednostki referencyjnej za potencjalny obszar zdegradowany, a następnie obszar rewitalizacji, określono łącznie spełnienie dwóch poniższych kryteriów: - ponadprzeciętna (na tle średniej gminnej) degradacja w sferze społecznej (wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej wyższy niż średnia gminna); - ponadprzeciętna (na tle średniej gminnej) degradacja w sferach pozaspołecznych (wskaźnik syntetyczny dla sfer pozaspołecznych wyższy niż średnia gminna). W tabelach poniżej zestawiono obliczony wskaźnik syntetyczny po normalizacji dla każdej jednostki analitycznej (będący sumą wskaźników cząstkowych) dla sfery społecznej oraz pozostałych sfer (gospodarczej, środowiskowej, technicznej, funkcjonalno-przestrzennej). Tabela 2. Wskaźniki syntetyczne dla jednostek analitycznych w sferze społecznej. \| L.p. \| Nazwa jednostki analitycznej \| Wskaźnik syntetyczny \| \|------\|---------------------------------------\|----------------------\| \| 1 \| Klasno \| 13,05 \| \| 2 \| Centrum - Rynek \| 9,49 \| \| 3 \| Rożnowa \| 9,01 \| \| 4 \| Osiedle Sienkiewicza \| 8,98 \| \| 5 \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 8,69 \| \| 6 \| Boża Wola \| 8,40 \| \| 7 \| Siercza \| 8,04 \| \| \| Średnia dla gminy \| 7,83 \| \| 8 \| Grajów \| 7,82 \| \| 9 \| Golkowice \| 7,79 \| \| 10 \| Bogucice \| 7,77 \| \| 11 \| Grabie \| 7,60 \| \| 12 \| Łysa Góra \| 7,49 \| \| 13 \| Klasno 2 \| 7,37 \| \| 14 \| Zabawa \| 7,36 \| \| 15 \| Koźmice Wielkie \| 7,35 \| \| 16 \| Kolonia \| 7,33 \| \| 17 \| Lednica Dolna \| 7,32 \| \| 18 \| Turówka \| 7,28 \| \| 19 \| Podlesie \| 7,19 \| \| 20 \| Sygneczów \| 7,16 \| \| 21 \| Kokotów \| 7,10 \| \| 22 \| Lekarka 2 \| 7,08 \| \| 23 \| Grabówki \| 7,07 \| \| 24 \| Pawlikowice \| 6,95 \| \| 25 \| Czarnochowice \| 6,94 \| \| 26 \| Lednica Górna \| 6,94 \| \| 27 \| Lednica Górna (miejska) \| 6,86 \| \| L.p. \| Nazwa podobszaru \| Wskaźnik syntetyczny - poza społeczne \| \|------\|-----------------------------------\|--------------------------------------\| \| 28 \| Janowice \| 6,72 \| \| 29 \| Jankówka \| 6,50 \| \| 30 \| Podstolice \| 6,47 \| \| 31 \| Lekarka \| 6,45 \| \| 32 \| Grabówki (miejska) \| 6,38 \| \| 33 \| Mietniów \| 6,35 \| \| 34 \| Raciborsko \| 6,34 \| \| 35 \| Brzęgi \| 6,26 \| \| 36 \| Zadory + Psia góra \| 6,17 \| \| 37 \| Centrum 2 \| 6,16 \| \| 38 \| Kosztuka \| 6,09 \| \| 39 \| Glinki \| 6,07 \| \| 40 \| Siedlziejowice \| 5,89 \| \| 41 \| Chorągwica \| 5,87 \| \| 42 \| Dobranowice \| 5,86 \| \| 43 \| Gorzków \| 5,82 \| \| 44 \| Sułków \| 5,61 \| \| 45 \| Koźmice Małe \| 5,48 \| \| 46 \| Na Moźdzynach \| 5,45 \| \| 47 \| Węgrzce Wielkie \| 5,27 \| \| 48 \| Strumiany \| 4,87 \| \| 49 \| Byszycze \| 4,73 \| \| 50 \| Mała Wieś \| 4,42 \| Źródło: opracowanie własne kolorem różowym oznaczono wartości powyżej średniej dla gminy, które zostały uznane za zdegradowane społecznie. Tabela 3. Wskaźniki syntetyczne dla jednostek analitycznych w pozostałych sferach (poza społeczne) \| L.p. \| Nazwa podobszaru \| Wskaźnik syntetyczny - poza społeczne \| \|------\|-----------------------------------\|--------------------------------------\| \| 1 \| Osiedle Sienkiewicza \| 7,725 \| \| 2 \| Kolonia \| 7,716 \| \| 3 \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 7,715 \| \| 4 \| Kokotów \| 7,341 \| \| 5 \| Bogucice \| 7,077 \| \| 6 \| Węgrzce Wielkie \| 7,009 \| \| 7 \| Na Moźdzynach \| 6,984 \| \| 8 \| Czarnochowice \| 6,943 \| \| 9 \| Klasno 2 \| 6,871 \| \| 10 \| Boża Wola \| 6,854 \| \| 11 \| Lekarka 2 \| 6,793 \| \| 12 \| Zabawa \| 6,664 \| \| 13 \| Glinki \| 6,578 \| \| 14 \| Brzęgi \| 6,574 \| \| 15 \| Klasno \| 6,513 \| \| \| Średnia dla gminy \| 6,473 \| \| 16 \| Kosztuka \| 6,391 \| \| \| Jednostka \| Wartość \| \|---\|---------------------------\|---------\| \| 17\| Stare Drogi \| 6,347 \| \| 18\| Lekarka \| 6,338 \| \| 19\| Grabie \| 6,212 \| \| 20\| Śledziejowice \| 6,200 \| \| 21\| Centrum - Rynek \| 6,197 \| \| 22\| Strumiany \| 6,035 \| \| 23\| Siercza \| 6,028 \| \| 24\| Sułków \| 5,993 \| \| 25\| Grabówki (miejska) \| 5,983 \| \| 26\| Jankówka \| 5,964 \| \| 27\| Lednica Górna \| 5,959 \| \| 28\| Grabówki \| 5,860 \| \| 29\| Lednica Dolna \| 5,804 \| \| 30\| Psia góra \| 5,789 \| \| 31\| Centrum 2 \| 5,670 \| \| 32\| Mała Wieś \| 5,518 \| \| 33\| Sygneczów \| 5,472 \| \| 34\| Gorzków \| 5,447 \| \| 35\| Raciborsko \| 5,415 \| \| 36\| Podstolice \| 5,302 \| \| 37\| Koźmice Wielkie \| 5,171 \| \| 38\| Podlesie \| 5,152 \| \| 39\| Byszycze \| 5,071 \| \| 40\| Dobranowice \| 5,040 \| \| 41\| Koźmice Małe \| 4,895 \| \| 42\| Janowice \| 4,834 \| \| 43\| Łysa Góra \| 4,789 \| \| 44\| Rożnowa \| 4,641 \| \| 45\| Golkowice \| 4,445 \| \| 46\| Mietniów \| 4,443 \| \| 47\| Pawlikowice \| 4,410 \| \| 48\| Grajów \| 4,395 \| \| 49\| Lednica Górna (miejska) \| 4,346 \| \| 50\| Chorągwica \| 4,198 \| Źródło: opracowanie własne kolorem różowym oznaczono wartości powyżej średniej dla gminy, które zostały uznane za zdegradowane w pozostałych sferach społecznie. * kolorem czerwonym oznaczono jednostki, które zostały uznane za zdegradowane społecznie. Podsumowanie tabeli powyżej – przeprowadzona analiza wykazała, iż jednostki charakteryzujące się największym stopniem zdegradowania w sferze społecznej (których wartość wskaźnika syntetycznego przekracza wartość średnią dla gminy to): - Klasno - Centrum - Rynek - Rożnowa - Osiedle Sienkiewicza Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 – Osiedle Przyszłość i Kościuszki – Boża Wola – Siercza Na terenie tych jednostek zaobserwowano nagromadzenie problemów społecznych takich jak bezrobocie, ubóstwo czy niski poziom aktywności społecznej. W analizie sfery pozaspołecznej, jednostki zdegradowane to: – Osiedle Przyszłość i Kościuszki; – Kolonia; – Osiedle Sienkiewicza; – Kokotów; – Bogucice; – Węgrzce Wielkie; – Czarnochowice; – Na Moźdzynach; – Boża Wola; – Klasno 2; – Lekarka 2; – Zabawa; – Brzęgi; – Klasno. 2.5. Etap 5. Wybór obszaru zdegradowanego Kolejny krok w delimitacji polegał na wyborze jednostek wchodzących w skład obszaru zdegradowanego i rewitalizacji. Wybór ten został dokonany w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy wskaźnikowej a także wymogi ustawy o rewitalizacji z dn. 9 października, zgodnie z którą „Obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym, można wyznaczyć jako obszar zdegradowany w przypadku występowania na nim ponadto co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych i technicznych”. Zgodnie z wynikami przeprowadzonej analizy wskaźnikowej bazującej na opisanym wyżej wskaźniku syntetycznym (dla sfery społecznej oraz dla sfer pozostałych) jako jednostki referencyjne spełniające warunki obszaru zdegradowanego wyłoniono 4 jednostki wyznaczone na terenie Miasta Wieliczka i były to: Klasno, Osiedle Przyszłości i Kościuszki, Osiedle Sienkiewicza oraz Bożą Wolę. Wymienione jednostki referencyjne spełniają, określone w przyjętej metodologii warunki: – Charakteryzują się najwyższą w skali gminy degradacją społeczną (wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej powyżej średniej uzyskanej dla gminy Wieliczka); Odnacza się ponadprzeciętną koncentrację kryzysowych zjawisk identyfikowanych w sferach pozaspołecznych: gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej (wskaźnik syntetyczny dla sfer pozaspołecznych powyżej średniej dla gminy Wieliczka). Wskazane jednostki charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, takich jak ubóstwo, bezrobocie, niski poziom uczestnictwa w życiu społecznym, niski poziom kapitału społecznego czy starzenie się społeczeństwa, a także problemami środowiskowymi, gospodarczymi, technicznymi oraz przestrzenno-funkcjonalnymi, na co wskazują tabele poniżej: ### Podobszar 1 \| Wskazane problemy \| Sfera społeczna \| Sfery poza społeczne \| \|-------------------\|-----------------\|----------------------\| \| – Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). – Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe (1,8%) oraz dodatki energetyczne (1,02%). – Wysoki odsetek uczniów z dysleksją (22%). – Niższe niż przeciętnie wyniki egzaminu VI klasisty (66,3%). – Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (42,5%) oraz parlamentarnych (53,4%). – Mała liczba organizacji społecznych (0,44 na 100 mieszkańców). – Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. \| – Brak instytucji kulturalnych czy sportowych z ciekawą ofertą dostosowaną do różnych grup wiekowych. – Słaby stan jakości powietrza – Pogorszony stan jakości wód. – Słaba jakość gleb. – Wysokie zagrożenie hałasem. – Występowanie obiektów zawierających azbest. – Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (6,67). – Występowanie mieszkań socjalnych, znajdujących się w złym stanie technicznym. \| \| Wskazane potencjały \| \|---------------------\| \| – Występowanie w podobszarze ważnych instytucji społecznych, takich jak Szkoła Podstawowa, Dom Samopomocy, Instytut Pamięci Narodowej. – Duża ilość dobrze utrzymanej zieleni w części osiedli z zabudową wielorodzinną oraz przy pasie drogowym na ul. Sienkiewicza; – Wykorzystanie różnic wysokości terenu, uatrakcyjniające przestrzeń osiedla przy ul. Sienkiewicza, atrakcyjne otwarcia widokowe. \| ### Podobszar 2 \| Wskazane problemy \| Sfera społeczna \| Sfery poza społeczne \| \|-------------------\|-----------------\|----------------------\| \| – Bardzo wysoki wskaźnik korzystania z pomocy społecznej wśród mieszkańców (12%), świadczący o kumulacji problemów społecznych. – Wysoki odsetek ludzi ubogich (3,2%). – Wysoki odsetek ludzi korzystających z pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby (2,1%). – Wysoki odsetek ludzi korzystających z pomocy \| – Pogorszony stan jakości powietrza – zły stan jakości wód. – Pogorszona jakość gleb. – Wysokie zagrożenie hałasem. – Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (28,11). – Występowanie mieszkań socjalnych i komunalnych. \| społecznej z tytułu bezradności opiekuńczo-wychowawczej (0,4%). - Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (40,3%) oraz parlamentarnych (53,4%). - Mała liczba organizacji społecznych (0,01 na 100 mieszkańców) - Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. Wskazane potencjały - harmonijny układ przestrzenny przy budynku Starostwa Powiatowego, duża ilość zadbanej, dobrze utrzymanej zieleni; - wysokiej jakości nawierzchnia ulicy Daniłowicza dobrze wpływająca na estetykę przestrzeni w jej obszarze. ### Podobszar 3 #### Wskazane problemy \| Sfera społeczna \| Sfery poza społeczne \| \|-----------------\|----------------------\| \| - Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). - Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe (1,8%) oraz dodatki energetyczne (1,02%). - Wysoki odsetek uczniów z dysleksją (22%). - Niższe niż przeciętne wyniki egzaminu VI klasyści (66,3%) - Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (42,5%) oraz parlamentarnych (53,4%). - Mała liczba organizacji społecznych (0,44 na 100 mieszkańców) - Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. \| - Słaby stan jakości powietrza - Pogorszony stan jakości wód. - Słaba jakość gleb. - Zwiększone zagrożenie hałasem. - Występowanie obiektów zawierających azbest. - Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (8,11). - Występowanie mieszkań socjalnych. \| #### Wskazane potencjały - Istnienie w podobszarze obiektów infrastruktury spędzania czasu wolnego, takich jak Wieliczanka, czy Park Mickiewicza, które po odpowiednim remoncie mogą stać się centrami aktywności lokalnej. - na Osiedlu Przyszłości zachowany dobry układ przestrzenny o odpowiedniej przyjaznej dla mieszkańców skali, stosunkowo dobra estetyka przestrzeni, duża ilość zieleni; - na Osiedlu Kościuszki zachowana stosunkowo duża ilość zieleni oraz spójność układu przestrzennego; - Trakt Solny będący elementem o dużym potencjale - droga komunikacji pieszej i rowerowej z atrakcyjnym widokiem na część panoramy miasta oraz otaczającą zielen. ### Podobszar 3 #### Wskazane problemy \| Sfera społeczna \| Sfery poza społeczne \| \|-----------------\|----------------------\| \| - Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). - Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe \| - Słaby stan jakości powietrza - Pogorszony stan jakości wód. - Słaba jakość gleb. - Wysokie zagrożenie hałasem. \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| Wskazane potencjały \| \|---------------------\| \| Niski poziom bezrobocia. \| \| Niższy niż przeciętnie poziom korzystania z pomocy społecznej. \| \| Bardzo dobra kompozycja i skala układu przestrzennego starej części osiedla domów jednorodzinnych. Częściowo zachowany charakter osiedla pomimo wielu zmian w skali architektury. Zachowana funkcja mieszkalna bez konfliktów przestrzennych, zachowana ciągłość i wyraźne granice osiedla. Zwarta i spójna zabudowa; \| \| W części z nowszą zabudową, w południowo-zachodniej strefie podobszaru w dużej mierze zachowana została skala zabudowy; \| \| Wysoka jakość przestrzeni w otoczeniu kościoła. \| \| Duży teren zielony, możliwy do zagospodarowania. \| Trzy jednostki, które w analizie społecznej otrzymały wynik gorszy od średniej dla gminy (Centrum – Rynek, Rożnowa oraz Sierczka) nie zostały uznane za obszary zdegradowane, ze względu na niedostateczne występowanie problemów pozaspołecznych. W tabeli poniżej zestawiono liczbę ludności oraz powierzchnię obszaru zdegradowanego w gminie Wieliczka: Tabela 4. Liczba ludności oraz powierzchnia obszaru zdegradowanego w gminie Wieliczka. \| Jednostka terytorialna \| Powierzchnia (ha) \| Odsetek powierzchni zajmowanej przez gminę Wieliczka (%) \| Liczba Ludności \| Odsetek ludności zamieszkującej gminę Wieliczka (%) \| \|------------------------\|------------------\|----------------------------------------------------------\|----------------\|---------------------------------------------------\| \| Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza \| 23,7 \| 0,24% \| 3595 \| 6,6% \| \| Podobszar II – Klasno \| 13,3 \| 0,13% \| 495 \| 0,9% \| \| Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 63,1 \| 0,63% \| 1825 \| 3,3% \| \| Podobszar IV – Boża Wola \| 45,7 \| 0,45% \| 778 \| 1,4% \| \| Łącznie obszar zdegradowany \| 145,8 \| 1,46% \| 6693 \| 12,3% \| \| Gmina Wieliczka \| 9967 \| 100% \| 54603 \| 100% \| Źródło: opracowanie własne ### 2.6. Etap 6. Wybór obszaru rewitalizacji Ostatni etap analizy, to wybór obszaru, na którym prowadzony będzie proces rewitalizacji. Z przeprowadzonej analizy wynika, że znajdujące się na terenie gminy Wieliczka cztery podobszary zdegradowane, spełniają równocześnie wymagania Ustawy o Rewitalizacji dotyczące obszaru rewitalizacji, a zatem obejmują mniej niż 30% mieszkańców oraz mniej niż 20% powierzchni gminy. Wskazane podobszary charakteryzują się występowaniem koncentracji negatywnych zjawisk (w tym przede wszystkim zjawisk społecznych), a także mają one znaczenie istotne dla rozwoju lokalnego (co zostało opisane w pogłębiającej diagnozie Obszaru rewitalizacji). W związku z powyższym, obszary zdegradowane zostały uznane za obszary rewitalizacji. Obszar rewitalizacji zajmuje zatem powierzchnię 145,8 ha (1,46% ogólnej powierzchni gminy) oraz zamieszkiwany jest przez 6693 mieszkańców (12,3% ogólnej liczby mieszkańców). Tabela 5. Liczba ludności oraz powierzchnia obszaru rewitalizacji w gminie Wieliczka. \| Jednostka terytorialna \| Powierzchnia (ha) \| Odsetek powierzchni zajmowanej przez gminę Wieliczka (%) \| Liczba Ludności \| Odsetek ludności zamieszkującej gminę Wieliczka (%) \| \|------------------------\|-------------------\|----------------------------------------------------------\|----------------\|-----------------------------------------------------\| \| Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza \| 23,7 \| 0,24% \| 3595 \| 6,6% \| \| Podobszar II – Klasno \| 13,3 \| 0,13% \| 495 \| 0,9% \| \| Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 63,1 \| 0,63% \| 1825 \| 3,3% \| \| Podobszar IV – Boża Wola \| 45,7 \| 0,45% \| 778 \| 1,4% \| \| Łącznie obszar zdegradowany \| 145,8 \| 1,46% \| 6693 \| 12,3% \| \| Gmina Wieliczka \| 9967 \| 100% \| 54603 \| 100% \| Źródło: opracowanie własne Mapa 3. Mapa obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji w gminie Wieliczka. WIELICZKA GMINNY PROGRAM REWITALIZACJI SKALA 1:5000 1 OBSZAR ZDEGRADOWANY I DO REWITALIZACJI Źródło: opracowanie własne 3. Pogłębiona diagnoza obszaru rewitalizacji 3.1. Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza Pierwszym podobszarem rewitalizacji jest teren obejmujący tereny osiedli A. Asnyka, H. Sienkiewicza oraz W. Pola. Dodatkowo na obszarze rewitalizacji znajdują się takie instytucje jak: Szkoła Podstawowa nr 3, Powiatowy Urząd Pracy, siedziba Instytutu Pamięci Narodowej czy Środowiskowy Dom Samopomocy prowadzony przez Fundację „Leonardo”. Mapa 4. Podobszar 1. W podobszarze I – osiedle Sienkiewicza występują takie problemy społeczne jak ubóstwo oraz bezrobocie. Świadczą o tym wskaźniki korzystania z pomocy społecznej (4,3%) oraz zarejestrowanych osób bezrobotnych (2,36%). Ten ostatni, według samych mieszkańców związany z jest z problemami na lokalnym rynku pracy, w tym z brakiem ofert pracy dla młodych, niedopasowaniem kompetencji zawodowych do potrzeb lokalnych pracodawców (w szczególności wśród osób w wieku 40+) oraz niekorzystnymi warunkami zatrudnienia. Z kolei klientami pomocy społecznej są głównie osoby starsze (często nawet w wieku 70+). Wiele osób korzysta z różnych form pomocy finansowej, także w postaci dodatków mieszkaniowych czy dodatków energetycznych, co świadczy o zjawisku ubóstwa i wynika z niewielkich dochodów osiąganych przez seniorów w postaci rent czy emerytur. Problemem tej grupy wiekowej jest także osamotnienie i brak wsparcia ze strony najbliższych. Ich dzieci założyły własne rodziny, często zajmują się własnymi dziećmi. czy wnukami, nie mając czasu dla rodziców. Eksperci, jako problem wskazywali także na rosnące zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze oraz zwiększającą się liczbę osób wymagających całodobowej opieki. W podobszarze brakuje zatem oferty pielęgnacyjnej i opiekuńczej dla seniorów, ale także infrastruktury spędzania czasu wolnego (szczególnie dla tych mniej aktywnych i o ograniczonej sprawności ruchowej). Ważne wydaje się zapewnienie infrastruktury oferty kulturalnej, jak np. biblioteka, czy świetlica. W mieście Wieliczka działa aktywnie Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna, która prowadzi zajęcia dla seniorów, jednak odbywają się one w Centrum Aktywno-Rekreacyjnym Solne Miasto, które jest oddalone od osiedla Sienkiewicza. Należy mieć na uwadze, że seniorzy są grupą mniej mobilną i potrzebują oferty spędzania czasu wolnego w bliskiej okolicy. Według lokalnych ekspertów do priorytetowych potrzeb w rewitalizacji strefy społecznej należy także integracja mieszkańców blokowisk, w tym integracja międzypokoleniowa. Jest to z jednej strony związane z procesem starzenia się społeczeństwa i koniecznością zapewnienia im ciekawej oferty spędzania czasu wolnego. Z drugiej jednak strony dobra infrastruktura społeczna i ciekawa oferta mogłaby przyciągać w te tereny osoby młode, chcące zakładać rodziny, odmładzając tym samym lokalną społeczność. Problemem zauważalnym w Podobszarze I jest także niskie poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Zwrócono uwagę, iż na terenie osiedli wiele jest zauroków, ciemnych, niedoświetlonych miejsc, w których zgromadzi się młodzież, ale także osoby dorosłe, którym towarzyszy spożywanie alkoholu i/lub innych używek w miejscach publicznych, a czasem też agresywne zachowania. Problem stanowi zbyt łatwy dostęp do używek oraz niewielka oferta spędzania aktywnego czasu wolnego dla młodzieży, która pozwoliłaby tej grupie wiekowej spędzać czas konstruktywnie. Podobszar I nie należy także do najbardziej bezpiecznych miejsc, w przeliczeniu na każde 100 mieszkańców straż miejska w 2015 roku interweniowała 6,25 razy, co jest także związane z piciem alkoholu i agresją młodych ludzi. Problemem, który pojawił się w tym podobszarze jest także przemoc domowa. Towarzyszy ona zazwyczaj nadużywaniu alkoholu przez domowników. W dużych blokowiskach, gdzie mieszka wielu ludzi i nie wszyscy się dobrze znają, można ulec poczuciu anonimowości, co z jednej strony sprzyja rozwijaniu się zachowań patologicznych, z drugiej pozwalą na rozmycie odpowiedzialności społecznej. Konieczne jest zatem tworzenie warunków do aktywizacji oraz integracji lokalnej społeczności. Na chwilę obecną aktywność społeczna w tym podobszarze jest niewielka, o czym mogą świadczyć niska frekwencja w wyborach samorządowych w roku 2014 (42,53%), a także niewielka liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców (0,44). Ze względu na niewielką liczbę organizacji pozarządowych, a także małą dostępność instytucji publicznych w okolicy brakuje lokalnego lidera, który mógłby pomóc lokalnej społeczności w rozwiązywaniu zaistniałych problemów. Dzieci i młodzież z Podobszaru os. Sienkiewicza przynależą do obwodu Szkoły Podstawowej nr 3. W 2015 roku wyniki uczniów tej szkoły w Sprawdzianie VI-klasisty (66,3%) były słabsze od średniej dla gminy (70%). Wyższy był natomiast wskaźnik uczniów z problemem dysleksji (22% w stosunku do 14% średniej dla gminy), co może świadczyć o konieczności podejmowania przez szkołę dodatkowych działań, mających na celu walkę z tym problemem. Ważne jest również, aby szkoła zapewniała ciekawą ofertę spędzania czasu wolnego poza działalnością stricte edukacyjną. Szkoła poza uczeniem powinna bowiem również wychowywać, zapewniając możliwość rozwoju pasji i zainteresowań młodych ludzi. Jednym z czynników, który może mieć pozytywny wpływ na młodych ludzi jest sport, który uczy samo dyscypliny oraz pozwala na rozładowanie negatywnych emocji. Szkoła podstawowa działająca na podobszarze nie ma zapewnionej odpowiedniej infrastruktury sportowej ku temu, aby móc realizować ponadprogramowe zajęcia. Również w najbliższej okolicy osiedli nie ma odpowiedniej infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, która mogłaby realizować takie zajęcia. Charakterystycznymi problemami natury infrastrukturalnej oraz funkcjonalno-przestrzennej na tym terenie są zniszczone elewacje, zmniejszona estetyka, duże i zbyt intensywne reklamy, ograniczona ilość wolnych przestrzeni, duża intensywność zabudowy oraz niedobór parkingów. Znaczna liczba samochodów, parkujących na ulicach i chodnikach, ogranicza przestrzeń dla mieszkańców poruszających się pieszo lub chcących spędzać czas wolny w przestrzeni osiedla. W podobszarze 1 ze względu na występujące ograniczenia, wszelkie działania inwestycyjne powinny opierać się o tereny już zainwestowane (np. nadanie budynkom nowych funkcji). W sferze tej konieczne jest również dopasowanie infrastruktury do zmieniających się potrzeb lokalnej społeczności, w tym np. obniżenie krawężników, naprawa chodników, by poprawić dostępność istniejącej infrastruktury np. do grupy seniorów. Dla obszaru rewitalizacji nie prowadzono badań pomiaru hałasu, jednak niezaprzeczalnym jest fakt zmniejszenia komfortu życia mieszkańców tychże obszarów poprzez hałas generowany wprost przez ruch kołowy - korkujące się ulice, częste hamowania i ruszania pojazdów, etc. Uciążliwość tzw. klimatu akustycznego wiąże się z istnieniem wąskich ciągów komunikacyjnych. Brak lub zniszczenia chodników, bliskości zabudowy i małej przestrzeni w stosunku do pasów drogowych niekorzystających z komunikacji samochodowej, mogą zmniejszać poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Dotyczy to ulicy Sienkiewicza. Duży ruch samochodowy w małej przestrzeni powoduje zapchanie chodników i ścieżek rowerowych, z których korzystanie jest przez to bardzo utrudnione i prowadzi do kolizji, wpływa niekorzystnie na klimat akustyczny oraz środowisko naturalne, w tym jakość powietrza, która w na tym podobszarze wyznaczona jest jako średnia. Nadmierny ruch samochodowy wpływa na zmniejszone poczucie komfortu, ze względu na duży ruch, w podobszarze, narażone są przede wszystkim osoby mieszkające w sąsiedztwie intensywnie uczęszczanej drogi wojewódzkiej - ulicy Asnyka (podobszar 1). W podobszarze funkcjonuje wiele niewielkich podmiotów gospodarczych. Są to jednak głównie małe punkty usługowe: apteka, biuro rachunkowe oraz przedszkole. Ze względu jednak na występujące bezrobocie warto objąć te tereny szczególnymi działaniami, które pomogłyby wspierać przedsiębiorczość. Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze: - niedostosowanie elementów zagospodarowanie terenu działki szkoły do ich przeznaczenia, powodujące konflikty przestrzenne; - niedostosowanie zagospodarowania terenu działki szkoły do potrzeb użytkowników (uczniów); Podobszar 1 - teren boiska przy szkole podstawowej. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Podobszar 1 - przestrzeń publiczna w sąsiedztwie szkoły podstawowej. Zdominowanie przestrzeni publicznych przez samochody - rodzące konflikty pomiędzy poszczególnymi grupami użytkowników; Obniżenie jakości i bezpieczeństwa użytkowania przestrzeni publicznych w bezpośrednim otoczeniu szkoły podstawowej; Podobszar 1 - otoczenie zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Zdominowanie przestrzeni publicznych i dojść do budynków przez samochody - utrudnia właściwe korzystanie ze stref zamieszkania; Obniżenie jakości i bezpieczeństwa użytkowania przestrzeni publicznych w bezpośrednim otoczeniu budynków mieszkalnych; Podobszar 1 - strefa wejściowa do budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Ukształtowanie terenu wprowadza utrudnienia w poprawnym rozwiązaniu detalu stref wejściowych do budynków mieszkalnych; Utrudnienia w wyjściu z domu i poruszaniu się po terenie dla osób starszych i niepełnosprawnych; Podobszar 1 - drogi obsługujące osiedle mieszkaniowe. Utrudnienia w poruszaniu się po osiedlu oraz jego właściwym funkcjonowaniu (obsługa mieszkańców) spowodowane przeciążeniem układu komunikacyjnego; Konflikty pomiędzy poszczególnymi grupami użytkowników drogi: kierowcy, parkujący i służby miejskie; Podobszar 1 - teren nieczynnej ciepłowni wraz z opuszczonymi obiektami. \| Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru \| \|-----------------------------------------------\| \| Tereny wchodzące do Podobszaru: \| Osiedle Henryka Sienkiewicza, Osiedle Adama Asnyka, Osiedle Wincentego Pola \| \| Powierzchnia: \| 23,7 ha \| \| Liczba ludności: \| 3 595 osób \| \| Gęstość zaludnienia: \| 14 979 os./km² \| Zdiagnozowane kluczowe problemy Sfera społeczna - Niekorzystne trendy demograficzne – ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się społeczeństwa. - Wysoki odsetek mieszkańców korzystających z pomocy społecznej, w tym osób ubogich. - Zbyt łatwy, w odczuciu mieszkańców dostęp do używek oraz nadużywanie alkoholu przez mieszkańców w miejscach i przestrzeniach publicznych. - Względnie niski poziom bezpieczeństwa mieszkańców osiedli (wskaźnik przestępczości wynoszący 6,25%) - Niedostatecznie rozwinięta oferta spędzania czasu wolnego dla osób starszych oraz osób młodych Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) - Niedostosowanie budynków i przestrzeni do zmieniającej się struktury wieku mieszkańców. - Znaczna liczba samochodów, parkujących na ulicach i chodnikach, ograniczająca przestrzeń dla mieszkańców poruszających się pieszo lub chcących spędzać czas wolny w przestrzeni osiedla. - Znaczne zanieczyszczenie powietrza (smog) oraz hałas generowany przez ruch samochodowy. - Zbyt mała ilość miejsc parkingowych skutkująca wykorzystywaniem innych terenów jako parkingowe, uniemożliwiając korzystania z chodników przez zaparkowane samochody. Chaotycznie zaparkowana duża ilość samochodów znacząco obniża jakość przestrzeni i komfort jej użytkowania; - chaotyczna zabudowa i niskiej jakości otoczenia pawilonów usługowych a także estetyka architektury pawilonów. Ich lokalizacja oraz forma koliduje z układem przestrzennym osiedli; - duże i zbyt intensywne reklamy obniżają estetykę przestrzeni i wprowadzają dodatkowy chaos i podział przestrzeni; - niska jakość przestrzeni wokół nieczynnego obiektu w centrum podobszaru, niewykorzystany potencjał terenu i jego niedostępność. Nieczynny obiekt dodatkowo negatywnie wpływa na tereny sąsiadujące. 3.2. Podobszar II - Klasno Drugim podobszarem rewitalizacji jest teren obejmujący ulice Klaśnieńską, Górsko, Daniłowicza, a także obszar wokół Szkoły Podstawowej nr 2. Obszar charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem funkcjonalno-przestrzennym. Północna część terenu sąsiaduje z centrum miasta - zabudowa jest tutaj zwarta oraz o wyższej jakości, zaś południową część cechuje znacznie mniej zwarta zabudowa i bardziej podmiejski charakter przestrzeni. Mapa 5. Podobszar 2. Tak jak w poprzednim podobszarze występują tu negatywne zjawiska i procesy społeczne. Wskazany podobszar charakteryzuje się problemami demograficznymi, w tym głównie wyludnianiem się. Przyrost naturalny w 2015 roku wyniósł tu -0,81%, a saldo migracji aż -2,42%. Jest to bardzo niepokojące zjawisko, zważyszyszy na fakt, iż gmina Wieliczka od kilkunastu lat podlega silnym trendom suburbanizacyjnym, z którymi związany jest wysoki przyrost rzeczywistej liczby mieszkańców. Jak wskazują dane, Podobszar II jest wyłączony z tego procesu, co może oznaczać, że jest on nieatrakcyjnym miejscem do mieszkania i zakładania rodziny. Mieszkańcy Wieliczki w badaniach przyznali, iż utożsamiają Podobszar II z bardzo negatywnymi zjawiskami społecznymi, w tym podkreślali oni, iż zauważalna jest tam bieda i ubóstwo, ale także nadużywanie alkoholu oraz konflikty sąsiedzkie. Na wskazanym podobszarze mieszka 12% klientów pomocy społecznej. Eksperci zajmujący się pomocą społeczną podkreślają, że na obszarze tym mieszka wiele rodzin, które kumulują problemy społeczne, przez co znacznie trudniej jest im pomóc za pomocą tradycyjnych narzędzi pomocy społecznej. Co więcej negatywne wzorce społeczne są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Rodziny te mieszkają w budynkach o złym stanie technicznym, w których znajdują się mieszkania socjalne, a panujący tam nieporządek sprawia, że okolica ta jest nieprzyjazna dla dzieci. Drugą grupą korzystającą z pomocy społecznej są osoby starsze, które według samych mieszkańców są widoczne w przestrzeni publicznej, często prosiących o wsparcie na ulicach i skwerach. W podobszarze odnotowano także wyższy niż przeciętnie odsetek osób bezrobotnych (4,05%). Lokalni eksperci wskazywali, by przeciwdziałać bezrobociu w tym podobszarze należy stawić na rozwój ekonomii społecznej, a do sprawdzających się dotychczas rozwiązań, które należałoby wzmacniać, zaliczono spółdzielnie socjalne. Ponadto w kontekście osób wykluczonych na rynku pracy, w szczególności młodych bezrobotnych, podkreślano zapotrzebowanie na programy koncentrujące się na pracy nad postawami, pozwalające na wypracowanie pewnych nawyków i samodzielności, by ich beneficjenci mogli stanąć na nogi i poczuć się pewniej na rynku pracy. Problemem podobszaru jest także znaczna liczba wykroczeń. Eksperci przyznali, że kwestią zmniejszającą bezpieczeństwo mieszkańców są miejsca gromadzenia się młodzieży, ale także dorosłych, którym towarzyszy spożywanie alkoholu i/lub innych używek w miejscach publicznych, a czasem też agresywne zachowania. W szczególności wskazywano tutaj okolice ul. Klaśnierskiej. Wśród miejsc szczególnie niebezpiecznych wymieniano boiska sportowe znajdujące się przy szkole czy okolice sklepów monopolowych. Zauważalny jest jednocześnie brak miejsc wypoczynku, rekreacji, czy możliwości spędzania czasu wolnego. Okolice te określane są jako mało bezpieczne i nieatraccyjne do życia/mieszkania. Działania, które umożliwiają zmianę tej sytuacji powinny z jednej strony koncentrować się na stwarzaniu miejsc i oferty spędzania czasu wolnego – szczególnie dla młodzieży (zapewnienie alternatywy dla łatwo dostępnych używek) czy na intensyfikacji programów motywacyjnych związanych z wychodzeniem z uzależnień, a z drugiej strony być uzupełniane o rozwiązania techniczne np. doświetlenie niektórych ulic i osiedli. Niekorzystnie na bezpieczeństwo mieszkańców wpływa także zdominowanie przestrzeni przez auta. W tym kontekście przywoływano niskie poczucie bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego powodowane przez brak parkingu przy Szkole Podstawowej nr 2. Wiele rodziców odwozi dzieci do szkoły samochodami, co powoduje duży ruch samochodowy, natomiast mała liczba miejsc parkingowych i przestrzeni parkingowej powoduje, iż samochody te zatrzymują się w niedostosowanych do tego miejscach. Pozostawione samochody czy dzieci i młodzież przebiegająca przez ulicę w miejscach niedozwolonych obniża poziom bezpieczeństwa dzieci. Przed szkołą brak jest także miejsca postojuowego dla autobusów czy bezpiecznego, zadaszonego przystanku, w którym dzieci i młodzież mogą oczekiwać na autobus. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na wyżej wymienionych podobszarach, m.in. polegające na uwolnieniu chodników zastawionych przez samochody dzięki utworzeniu dodatkowych stref lub miejsc parkingowych. W podobszarze zdiagnozowano stan jakości powietrza, wód, i gleb jako pogorszony oraz duże zagrożenie hałasem. Pojawia się tu problem związany z zagrożeniem osuwiskami. Bliskie sąsiedztwo Osuwiska Klaśnierskiego wymaga stałego monitoringu sytuacji geologicznej oraz kontroli odpowiedniego zagospodarowania terenu. Na tym podobszarze nie odnotowano natomiast żadnych obiektów, budynków zawierających azbest. Problemami przestrzennymi terenu są również uboga estetyka budynków, nagromadzenie lokali socjalnych o niskim standardzie, niska aktywność budowlana, niezamieszkałe pustostany, niedobór parkingów, brak spójności i ciągłości zabudowy, a także zbyt agresywne reklamy. W podobszarze II znajdują się 4 obiekty zabytkowe. Do najważniejszych form ochrony przyrody należy: Zabytkowa Kopalnia Soli wpisana w 1978 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W północno-wschodniej części Kopalni znajduje się rezerwat przyrody Groty Kryształowe. Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze: Podobszar 2 - teren boiska szkolnego przy budynku szkoły podstawowej. - wykorzystanie terenu boiska szkolnego na funkcję parkingu - niezgodne z przeznaczeniem; - obniżenie jakości ofert edukacyjnej oraz negatywne skutki bezpośredniej lokalizacji parkingu przy obiekcie edukacyjnym; - przestrzeń „niczyja”, czyli elementy zagospodarowanie terenu nieprzypisane do sprecyzowanej grupy użytkowników; - teren mało dostępny i mało estetyczny; Podobszar 2 - teren skweru przy szkole. Podobszar 2 - obiekty mieszkalne przy ul. Klaśnieńskiej. - lokalizacja obiektów mieszkalnych na granicy strefy śródmiejskiej w sąsiedztwie zakładów produkcyjnych (zakład śluzarsko-galwaniczny); - zaniedbana strefa wjazdowa do miasta od strony Babin i Sierczy; - zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; - zaniedbane strefy wejściowe do budynków; Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Podobszar 2 - chodnik przy ul. Klaśnieńskiej. zaniedbany chodnik przy krawędzi jezdni, zalewany wodą opadową; strefy wejściowe do budynków zlokalizowane bezpośrednio przy drodze wjazdowej do miasta; Podobszar 2 - budynek mieszkalny przy ul. Klaśnieńskiej. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwzwilgociowej i termicznej; zaniedbane strefy wejściowe do budynków; brak urządżonych terenów zieleni i wypoczynku; Podobszar 2 - budynek byłej synagogi ul. Klaśnieńskiej. zatracenie znaczenia miejsca; zły stan techniczny obiektu; niewykorzystanie lokalizacji miejsca na granicy strefy śródmiejskiej; ### 3.3. Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki Podobszar w części zachodniej i północnej obejmuje głównie osiedla domów jedno- i wielorodzinnych. Znajduje się tu m.in. teren Szkoły Podstawowej, boisko trawiaste do piłki nożnej, oraz dwa osiedla o czytelnych układach urbanistycznych – Osiedle Kościuszki, z równolegle względem siebie ułożonymi domami wielorodzinnymi oraz Osiedle Przyszłości, z domami jednorodzinnymi ułożonymi wzdłuż organicznie, łukowato poprowadzonych linii. Wschodnia część podobszaru są to tereny położone w pobliżu dworca kolejowego, z drogami dojazdowymi do centrum miasta od strony Krakowa. Zabudowa w tej części jest mniej spójna i często chaotyczna, występują tu również tereny otwarte. W części południowej znajduje się Park Mickiewicza, teren zieleni o znaczącej powierzchni. \| Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru \| \|-----------------------------------------------\| \| Tereny wchodzące do Podobszaru: \| Ul. Klaśnienieńska, Ul. Górsko, Ul. Daniłowiczca \| \| Powierzchnia: \| 13,3 ha \| \| Liczba ludności: \| 495 \| \| Gęstość zaludnienia: \| 3808 os./km² \| \| Zdiagnozowane kluczowe problemy \| \|-----------------------------------------------\| \| Sfera społeczna \| \| - Koncentracja i nagromadzenie problemów społecznych, w tym występowanie problemów dziedziczenia biedy i ubóstwa. Problem ubóstwa utożsamiany jest głównie z mieszkańcami bloków socjalnych na badanym terenie, a także osób starszych – widocznych w przestrzeni publicznej, często prosiących o wsparcie na ulicach i skwerach. \| \| - Występowanie problemów opiekuńczo-wychowawczych, nadużywania alkoholu, konflikty sąsiedzkie. \| \| - Łatwy dostęp do używek, utożsamiany głównie z obszarem ulicy Klaśnienieńskiej, a grupą najbardziej narażoną na atrakcyjność tego typu produktów jest młodzież w wieku szkolnym. Zwracano uwagę na łatwy dostęp do używek wyrażony np. w dużej ilości sklepów monopolowych, znajdujących się w okolicy. \| \| - Wysoki odsetek osób bezrobotnych. \| \| - Duża liczba mieszkań socjalnych i komunalnych w podobszarze wpływająca na negatywne postrzeganie tego podobszaru – stigmatacja miejsca przez mieszkańców pozostatej części gminy, przez co także niechęć do integracji społecznej i pogłębianie wykluczenia społecznego. \| \| - Problem starzenia się społeczeństwa – znaczna liczba osób starszych (seniorów). \| \| - Niedostatecznie rozwinięta oferta opiekuńcza oraz rekreacyjna dostosowana do zmieniającej się struktury społecznej i potrzeb mieszkańców – osób starszych. \| \| - Niskie poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców – wysoki poziom liczby wykroczeń. \| \| - Występowanie problemów związanych z bezpieczeństwem drogowym, bezpieczeństwem dzieci w drodze do Szkoły Podstawowej nr 2. \| \| - Niedostatecznie rozwinięta oferta rekreacyjna i wypoczynkowa dla mieszkańców. \| \| Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) \| \|--------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| - Zły stan budynków m.in. mieszkań socjalnych, ogólny nieporządek. \| \| - Zły stan jakości powietrza powodowany paleniem śmieci. \| \| - niska jakość infrastruktury pieszo – spacerowej, odrapane elewacje, przeciągające się remonty, zaniedbaną zieleni i jej małą ilość w terenie (planty). \| Mapa 6. Podobszar 3. Źródło: opracowanie własne. Głównym problemem społecznym tego terenu jest duży odsetek osób korzystających z pomocy społecznej (6,9%) jak i również wysoki odsetek osób bezrobotnych (3,04%). W dużej mierze osobami korzystającymi z pomocy społecznej są osoby starsze, bez dostatecznych środków do życia. Korzystają oni zarówno ze wsparcia środowiskowego, jak również z różnego rodzaju wsparcia finansowego np. dodatki mieszkaniowe, czy dodatki energetyczne (podobnie jak w podobszarze I). Wśród osób zarejestrowanych jako bezrobotni również dominują osoby starsze, w tym osoby osoby kilka lat przed wiekiem emerytalnym (ok. 55+). Podobszar 3, a w szczególności osiedle Kościuszki eksperci określili jako strefę, gdzie nasilone są negatywne zjawiska społeczne takie jak przemoc, uzależnienia od alkoholu i gier hazardowych. Bardzo często te zjawiska są ze sobą wzajemnie powiązane. Uzależnienie alkoholowe łączy się w tym wypadku także z agresją i przemocą domową, o czym świadczą Niebieskie Karty zakładane tamtejszym mieszkańcom. Na kryzysową sytuację wpływa także łatwy dostęp do używek, w tym do tzw. „dopalaczy”. Łatwy dostęp do różnego rodzaju używek był wskazywany jako problem także przez samych mieszkańców. Problem ten wiązało przede wszystkim z osobami młodymi w wieku 18 -21 lat, a nawet młodszymi (niepełnoletnimi). Nadużywający alkoholu często spożywają go w przestrzeniach publicznych, jak np. Park Mickiewicza. Przez co zmniejszone jest poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców, chcących korzystać z tej infrastruktury rekreacyjnej. Równocześnie respondenci badań wyrażali zaniepokojenie sygnałami o handlu narkotykami na obiektach Wieliczanki. Warto podkreślić, że mieszkańcy dużych osiedli blokowych, są mniej ze sobą zintegrowani niż mieszkańcy terenów wiejskich czy zabudowy jednorodzinnej. Brak integracji przyczynia się do izolacji społecznej mieszkańców, niechęci do dzielenia się swoimi problemami i przeżywania problemów indywidualnie, przez co trudniej o ich rozwiązanie. Eksperci w indywidualnych wywiadach rekomendowali podejmowanie działań integrujących lokalne społeczności. Jednym z miejsc integracji społecznej mógłby być wspomniany już wcześniej park Mickiewicza, który z jednej strony jest aktualnym problemem podobszaru, ze względu na występującą dużą liczbę popełnianych tam wykroczeń, odnotowywanych przez policję bądź straż miejską. Z drugiej strony należy zauważyć, że jest on również ogromnym potencjałem terenu. Miejscem, w którym, po odpowiednim remoncie i zapewnieniu ciekawej oferty spędzania czasu wolnego możliwa będzie aktywizacja i integracja mieszkańców. Obawy o bezpieczeństwo łączą się również z ul. Sadową, na której końcu znajduje się Małopolski Zespół Hosteli Socjalno-Readaptacyjnych Stowarzyszenie Monar (w pobliżu podobszaru 3 i Szkoły Podstawowej nr 4), w szczególności, że od 2016 roku przyjęto tam grupę czynnych narkomanów. W tym przypadku należy podjąć działania zwiększające poczucie bezpieczeństwa mieszkańców-sąsiadów (wśród których znajdują się także rodziny z dziećmi), działania profilaktyczne i uświadamiające dla uczniów. Z jednej strony w przypadku tego miejsca, można mówić o nasileniu interwencji związanych z głośnymi kłótniami i agresją, z drugiej należy pamiętać, że podopieczni, którzy zakończyli terapię często decydują się na zamieszkanie w Wieliczce, a w związku z tym warto przewidzieć dla nich działania włączające, integrujące z mieszkańcami, aktywizujące zawodowo. Problemy społeczne mogą się nasilać, bowiem w podobszarze tym występuje mała liczebność organizacji pozarządowych (0,32 na 100 mieszkańców), a także niewielka dostępność atrakcyjnej infrastruktury spędzania czasu wolnego, zarówno dla osób młodych, jak i seniorów. Na podobszarze 3 zlokalizowana jest znaczna liczba lokali socjalnych, a co za tym idzie, podobszary te są najbardziej narażone na koncentrację negatywnych zjawisk społecznych, często także degradację budynków mieszkaniowych. Problemem mieszkań socjalnych jest bowiem często brak poczucia odpowiedzialności ich lokatorów za mienie, w którym mieszkają. Mają oni bowiem poczucie braku własności tych miejsc. W podobszarze tym znajduje się spora liczba podmiotów gospodarczych. Są to w większości niewielkie punkty usługowe i handlowe, działa także m.in. biuro podróży, świadczone są usługi transportowe oraz firma zajmująca się naprawą samochodów. Podobszar 3 cieszy się największą atrakcyjnością inwestycyjną spośród wszystkich podobszarów rewitalizacji, co jest spowodowane istnieniem wolnych, niezagospodarowanych przestrzeni o dużym potencjale inwestycyjnym. W odniesieniu do kwestii środowiskowych, należy zwrócić uwagę na korki oraz duże natężenie ruchu na drogach, a także związany z tym hałas i dużą emisję spalin komunikacyjnych. Jako że podobszar 3 położony jest najbliżej granic Krakowa, pojawia się problem smogu i zachodnich wiatrów przenoszących niebezpieczne pyły nad Wieliczkę, równocześnie należy mieć na uwadze problem lokalnej niskiej emisji z gospodarstw domowych (smród w zimie, palenie śmieci). W badaniach ankietowych mieszkańcy Podobszaru zwrócili uwagę także na zanieczyszczenie Serafy oraz dzikie wysypiska w jej otoczeniu, co jest spowodowane ciągle jeszcze zbyt niską świadomością ekologiczną mieszkańców. Wśród problemów natury przestrzenno-funkcjonalnej należy wymienić: - niewykorzystaną przestrzeń po zachodniej stronie Szkoły Podstawowej nr 4, zagospodarowanie niskiej jakości, nieatrakcyjne dla użytkowników; - zaniedbany teren wokół boiska przy ul. Strzelców Wielickich; - chaos przestrzenny na terenie Osiedla Kościuszki w okolicach obiektów usługowych, niska jakość przestrzeni w bezpośrednim sąsiedztwie pawilonów, gdzie pojawiają się konflikty przestrzenne pomiędzy terenami o funkcjach usługowych a mieszkaniowych; - niewystarczające tereny rekreacji na Osiedlu Kościuszki – istniejące przestrzenie rekreacyjne są niskiej jakości i nieatrakcyjne; - znaczący chaos przestrzenny na terenie w okolicach dworca kolejowego, brak spójności w skali i formie budynków, brak ciągłości pierzei ulicy. Niska jakość przestrzeni w szczególności przy stacji paliw, niekorzystnie wpływające na Park Mickiewicza sąsiedztwo: między innymi duży parking z dominującymi przestrzeń reklamami; - nieuporządkowana zabudowa w sąsiedztwie Traktu Solnego nie pozwalająca na wykorzystanie jego potencjału. Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze: Podobszar 3 - boisko sportowe na terenie Szkoły Podstawowej nr 4. brak właściwego drenażu; niedostateczne zagospodarowanie terenu wokół boiska sportowego - brak odpowiednich miejsc do siedzenia, zadaszenia i szatni; Podobszar 3 - boisko sportowe przy ul. Strzelców Wielickich zły stan techniczny - zagrażający zdrowiu i życiu użytkowników; brak miejsca spotkań dla młodzieży; Podobszar 3 - tereny sportowe przy zespole mieszkaniowym. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; niebezpieczna - zlokalizowana przy drodze wjazdowej do centrum - strefa wejściowa do budynku; niewykorzystany potencjał lokalizacji obiektu w centrum. Podobszar 3 - nieużytkowany budynek. \| Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru \| \|-----------------------------------------------\| \| Tereny wchodzące do Podobszaru: \| Osiedle T. Kościuszki, Osiedle Przyszłości. \| \| Powierzchnia: \| 63,1 ha \| \| Liczba ludności: \| 1825 \| \| Gęstość zaludnienia: \| 2897 os./km² \| \| Zdiagnozowane kluczowe problemy \| \|-----------------------------------------------\| \| Sfera społeczna \| \| - Wysoki odsetek osób korzystających z pomocy społecznej (6,90%) \| \| - Wysoki odsetek osób bezrobotnych (3,04%). \| \| - Słaba aktywność społeczna mieszkańców, mierzona udziałem w wyborach (frekwencja w wyborach samorządowych 2014 była na poziomie 38,92% w porównaniu z Wieliczką 46,27%). \| \| - Występujące problemy związane z przemocą domową oraz uzależnieniami od alkoholu. \| \| - Problemy związane ze starzeniem się społeczeństwa, w tym niedostateczna ilość oferty społecznej \| dla tej grupy społecznej. - Niski poziom bezpieczeństwa, w tym przede wszystkim terenem, który powinien zostać szczególnie wzięty pod uwagę jest Park Mickiewicza, gdzie notuje się najwięcej wykroczeń. - Łatwy dostęp do używek. Problem wskazywano w badaniach ankietowych z mieszkańcami i wiązano głównie z osobami młodymi. Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) - Konieczność uporządkowania parku Mickiewicza, zwiększenie dostępności do obiektów sportowych i rekreacyjnych (zniżki lub darmowe wejścia dla dzieci i młodzieży). - Niewykorzystana przestrzeń po zachodniej stronie Szkoły Podstawowej nr 4. - Zaniedbany teren wokół boiska przy ul. Strzelców Wielickich. - Chaos przestrzenny na terenie Osiedla Kościuszki w okolicach obiektów usługowych. - Niska jakość przestrzeni w bezpośrednim sąsiedztwie pawilonów. - Konflikty przestrzenne pomiędzy terenami o funkcjach usługowych a mieszkaniowych. - Niewystarczające tereny rekreacji na Osiedlu Kościuszki. - Znaczący chaos przestrzenny na terenie w okolicach dworca kolejowego, brak spójności w skali i formie budynków, brak ciągłości pierzei ulicy. Niska jakość przestrzeni w szczególności przy stacji paliw, niekorzystnie wpływające na Park Mickiewicza sąsiedztwo: między innymi duży parking z dominującymi przestrzeni reklamami; - Nieuporządkowana zabudowa w sąsiedztwie Traktu Solnego nie pozwalająca na wykorzystanie jego potencjału; - Zanieczyszczenia środowiska naturalnego, ankietowani zwracali uwagę na korki, duże natężenie ruchu – związane z tym hałas i dużą emisję spalin komunikacyjnych. - Zanieczyszczenie Serafy, dzikie wysypiska w jej otoczeniu. - Obecność pustostanów i lokali niezamieszkałych wchodzących w skład mienia komunalnego Gminy. Park Mickiewicza – cały budynek, Dembowskiego 57 – dwa lokale niezamieszkałe oraz cały parter pozostały po zlikwidowanej przychodni zdrowia. - ulica Narutowicza - główna arteria wjazdowa do miasta - o bardzo niskiej jakości, wpływające na brak spójności oraz charakter przestrzeni. ### 3.4. Podobszar IV – Boża Wola Podobszar 4 – Boża Wola obejmuje tereny mieszkaniowe. Charakterystyczną częścią jest położone we wschodniej części historyczne osiedle domów jednorodzinnych, o w dużej mierze zachowanym układzie przestrzennym, charakterze i skali. Największą, południowo - zachodnią część zajmują tereny mieszkaniowe z nowszym układem i zabudową, położone na mocno zróżnicowanym terenie. Układ zabudowy jest tu znacznie mniej zwarty i mniej spójny. Na szczycie wzniesienia znajduje się kościół. W północnej, najniżej położonej części podobszaru znajduje się osiedle domów wielorodzinnych Boża Wola, złożone z kilku trzykondygnacyjnych budynków oraz sąsiadujących z nimi niższych zabudowań. Mimo położenia w bliskości centrum miasta, cały podobszar zachowuje swój mieszkaniowy charakter, z niewielką w skali zabudową i stosunkowo dużą ilością terenów zielonych. Osiedle Boża Wola jest obszarem, na którym mieszka tzw. pokolenie pogórnicze. Jest to zatem starsza zabudowa mieszkaniowa, w której dominuje grupa mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. Podobnie jak w poprzednich podobszarach, także i tutaj brakuje odpowiedniej infrastruktury społecznej dla tej grupy wiekowej, w tym odpowiednich usług zdrowotnych czy opiekuńczych. Na terenie osiedla ze względu na gęstą zabudowę mieszkaniową brak jest odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej, a także występuje niska jakość i niewystarczająca do zgłaszanych potrzeb ilość przestrzeni rekreacyjnych oraz terenów zielonych. Nie sprzyja to nawiązywaniu relacji sąsiedzkich, co mogłoby przyczynić się do integracji społecznej i przeciwdziałać takim problemom, jak np. samotność osób starszych. Pomimo, iż liczba osób korzystających z pomocy społecznej wydaje się być niewielka (1,7%), to zauważalny jest problem ubóstwa, o czym może świadczyć znaczna liczba osób pobierających świadczenia finansowe w postaci dodatków mieszkaniowych oraz dodatków energetycznych, które przyznawane są osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Wśród osób, które korzystają z pomocy społecznej zauważalne jest także nagromadzenie problemów związanych z długotrwałą i ciężką chorobą, co również może być związane właśnie z osobami w wieku senioralnym. Pomimo, iż w podobszarze mieszka mniej niż przeciętnie w gminie liczba osób bezrobotnych (1,93%), to jednak należy zauważyć, iż bezrobocie w dużej mierze dotyka tutaj kobiety (66,7%), które są defaworyzowaną grupą na rynku pracy. Przyczyniają się do tego problemy związane z lokalnym rynkiem pracy. Mowa tu przede wszystkim o braku atrakcyjnych i dobrze płatnych miejsc pracy. Innym problemem jest brak infrastruktury opieki nad dziećmi do lat 6-ciu, co często uniemożliwia kobietom powrót na rynek pracy po urodzeniu dziecka. Mówiąc o infrastrukturze warto również podkreślić, że w dzielnicy Boża Wola nie ma dostępu do żadnej instytucji kultury, co często uniemożliwia organizację różnych aktywności społecznych dla mieszkańców, w tym organizacji kursów, czy szkoleń. Co więcej w obszarze IV zdiagnozowano problemy związane z bezpieczeństwem, w tym dość wysoka liczba interwencji policji w przeliczeniu na 100 mieszkańców (2,25) jak również najwyższa spośród wszystkich wskazanych do rewitalizacji obszarów liczba zdarzeń komunikacyjnych (107), w szczególności zaś na ulicy Lednickiej. Podobszar IV jest także narażony na problemy natury środowiskowej. Leży on bowiem w bezpośrednim sąsiedztwie terenów osuwających się, co wymaga ciągłej kontroli zabudowy, oraz monitoringu sytuacji geologicznej, aby uniknąć niebezpieczeństw i strat finansowych. Mieszkańcy podobszaru IV borykają się także ze zmniejszoną jakością życia ze względu na hałas, który generowany jest przez ruch kołowy, co spowodowane jest istnieniem wąskich ciągów komunikacyjnych oraz bliskością zabudowy w stosunku do pasów drogowych. Pomiarom został również poddany hałas kolejowy w bliskiej odległości od torów, jednak mimo uciążliwości i zmniejszenia komfortu życia mieszkańców, nie przekroczył on granicy normy. Marginalnym jest natomiast udział hałasu przemysłowego i hałasu linii energetycznych na obszarze rewitalizacji. Kolejnym czynnikiem negatywnie wpływającym na problemy środowiskowe jest jakość powietrza. Zły stan jakości powietrza nasila się w głównie w okresie zimowym i jest związany z niska emisja pochodząca z indywidualnego ogrzewania budynków: małych kotłowni i przydomowych palenisk. Jest to powiązane ze spalaniem słabiej jakości węgla oraz odpadów komunalnych, m.in. opakowań plastikowych, płyt meblowych i innych. Problem ten jest związany zarówno z niską świadomością społeczną dotyczącą problemów środowiskowych, jak również z ubóstwem mieszkańców. Osoby mniej zamożne nie stają na to, aby zakupić odpowiedniej jakości opał na zimę, w związku z tym palą w piecach tym co jest dla nich najtańsze. Głównymi problemami związanymi z przestrzenią Podobszaru IV są: zaniedbywanie dziedzictwa kulturowego. Z powodu wielu niekorzystnych przekształceń budynków, częściowo nastąpiła utrata charakteru i spójności dzielnicy oraz w dużej mierze pogorszenie estetyki. A także w części podobszaru z nowszą zabudową - brak ciągłości, spójności i wyraźnego charakteru, niekorzystne rozproszenie zabudowy. Ze względu na bardzo gęstą zabudowę na terenie istnieją małe możliwości inwestycyjne, a zatem utrudnione jest wyznaczenie przestrzeni publicznych, służących lokalnej społeczności. Na terenie osiedla Boża Wola zauważalne są występujące konflikty przestrzenne, brak odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej, a także niska jakość i niewystarczająca do zgłaszanych potrzeb ilość przestrzeni rekreacyjnych oraz terenów zielonych. Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze: Podobszar 4 - teren zespołu przy ul. Górniczej i B. Głowackiego. historyczna skala zespołu mieszkalnego - układ komunikacyjny - nie odpowiada współczesnym potrzebom; brak ciągów pieszych i chodników oraz zbyt mała szerokość jezdni. Podobszar 4 - budynki socjalne przy ul. Boża Wola. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; zaniedbane strefy wejściowe do budynków; Podobszar 4 - budynki gospodarcze przy budynkach socjalnych. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; Podobszar 4 - budynki gospodarcze przy budynkach socjalnych. \| Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru \| \|---------------------------------------------\| \| Tereny wchodzące do Podobszaru: \| Osiedle Boża Wola, tereny zielone \| \| Powierzchnia: \| 45,7 ha \| \| Liczba ludności: \| 778 \| \| Gęstość zaludnienia: \| 1691 os./km² \| \| Zdiagnozowane kluczowe problemy \| \|---------------------------------\| \| Sfera społeczna \| \| - Problem starzenia się społeczeństwa oraz braku oferty opiekuńczej i spędzania czasu wolnego dla tej grupy społecznej. \| \| - Występujący problem ubóstwa mieszkańców. \| \| - Wysokie bezrobocie wśród kobiet, a także brak odpowiedniej infrastruktury opieki nad dziećmi, który może pogłębiać tę sytuację. \| \| - Niska aktywność społeczna mieszkańców. \| \| - Niskie poczucie bezpieczeństwa mieszkańców podobszaru. \| \| Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) \| \|-------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| - Małe możliwości inwestycyjne związane z bardzo gęstą zabudową mieszkaniową. \| \| - Występujące problemy natury środowiskowej – występowanie hałasu oraz niskiej emisji. \| \| - Utrata charakteru i spójności dzielnicy oraz w dużej mierze pogorszenie estetyki; \| \| - Występujące konflikty przestrzenne, \| \| - Brak odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej a także niskiej jakości i niewystarczająca przestrzeń rekreacyjna oraz tereny zieleni; \| \| - Podobszar zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie osuwisk. \| \| - Historyczna skala zespołu mieszkalnego - układ komunikacyjny - nie odpowiada współczesnym potrzebom; \| \| - Brak ciągów pieszych i chodników oraz zbyt mała szerokość jezdni; \| \| - Źły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej. \| 4. Opis powiązań Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka z dokumentami strategicznymi gminy Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 jest programem spójnym z lokalnymi założeniami strategicznymi oraz planistycznymi. Poniżej wykazano powiązania GPR z dokumentami strategicznymi Gminy. 4.1. Strategia Rozwoju Gminy Wieliczka na lata 2015 – 2020 Spójność dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji ze Strategią Rozwoju Miasta Wieliczka można zauważyć już na etapie celu głównego obu dokumentów. W dokumencie Strategii w celu głównym podkreślone jest, że jednym z celów Gminy jest stworzenie mieszkańcom „dobrego i wygodnego miejsca do zamieszkania, gdzie można rozwinać swoje pasje, uczyć się przez całe życie, realizować osobiste aspiracje, a także korzystać z edukacji na wysokim poziomie. Mieszkańcy Gminy żyją w miejscu bezpiecznym, gdzie zapewnione są europejskie standardy życia, a w zasięgu ręki dostępne atrakcje Krakowa. Wieliczka to gmina gdzie mieszkańcy mają szansę brać odpowiedzialność za rozwój swojego otoczenia i wpływać na ważne dla Gminy rozstrzygnięcia”. Jest to zgodne z celem głównym GPR, który zakłada poprawę jakości życia mieszkańców, w tym ograniczenie negatywnych zjawisk społecznych. Patrząc na domeny strategicznego rozwoju oraz cele strategiczne Strategii Rozwoju Gminy Wieliczka również można znaleźć wiele punktów wspólnych. Domena 2. Gmina rozwijająca swój kapitał społeczny, zakłada stworzenie warunków zaspokojenia potrzeb edukacyjnych, łagodzenie i wyrównywanie społecznych kontrastów oraz aktywizację i tworzenie odpowiedzialności wśród mieszkańców gminy, co wpisuje się w założenia celów wyznaczonych przez Gminny Program Rewitalizacji. Cele strategiczne rozpisane w ramach tej domeny są spójne z celami Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka w szczególności: - Cel strategiczny 2: Poszerzanie oferty kulturalnej oraz możliwości rozwijania zainteresowań. - Cel strategiczny 3: Minimalizowanie społecznych kontrastów związanych zagrożeniem wykluczeniem społecznym. - Cel strategiczny 4: Tworzenie warunków dla budowania aktywnej i obywatelskiej postawy mieszkańców Gminy Domena 3. Zdrowa i sportowa Gmina Wieliczka, który zakłada stworzenie w Gminie Wieliczka atrakcyjnych przestrzeni i oferty aktywnego spędzania czasu wolnego. Jest to spójne z celami GPR w zakresie zarówno tworzenia wysokiej jakości przestrzeni i terenów zielonych jak i modernizacji obiektów użyteczności publicznej (w tym boisk sportowych, stadionów, siłowni na wolnym powietrzu) oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Cele strategiczne rozpisane w ramach tej domeny są spójne z celami Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka w szczególności: - Cel strategiczny 1: Tworzenie warunków dla rozwoju rekreacji rodzinnej w Gminie Wieliczka - Cel strategiczny 2: Kreowanie wizerunku Wieliczki jako rozpoznawalnego ośrodka sportowo-treningowego 4.2. Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. Projekt 2016. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka wykazuje się spójnością z działaniami wpisanymi do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. W ramach SRPS wyznaczonych zostało łącznie 10 celów strategicznych, z czego Gminny Program Rewitalizacji wpisuje się w działania zapisane w celach: Cel strategiczny: Wspomaganie osób i rodzin we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu zdolności realizacji potrzeb życiowych i uczestnictwa w życiu społecznym. Zakres wspomnianego celu obejmuje takie działania, jak tworzenie programów pomocowych dla grup społecznych wymagających wsparcia, czy współpraca różnych podmiotów na rzecz osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. Wspomniane działania zostały wpisane także do Gminnego Programu Rewitalizacji, w tym przede wszystkim w kierunku działań 2.1. Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. Cel strategiczny: Wzmacnianie zdolności grup i społeczności lokalnych do samodzielnego rozwiązania własnych problemów. Głównym założeniem wspomnianego celu jest inicjowanie integracji lojalnej społeczności oraz wspomaganie inicjatyw społecznych. W te działania wpisuje się kierunek działań 1.1. Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej Gminnego Programu Rewitalizacji. Cel strategiczny: Zwiększenie szans na podjęcie pracy zawodowej i przeciwdziałanie negatywnym skutkom społecznym wynikającym z bezrobocia w rodzinie. Cel ten zasadniczo skupia się na kompleksowym wspieraniu osób bezrobotnych w poszukiwaniu pracy. Spójność Gminnego Programu Rewitalizacji z tym zapisem przejawia się w kierunku działań 2.3. Zwiększenie zdolności do zatrudnienia osób pozostających bez pracy przez wsparcie różnych form ekonomii społecznej. Cel strategiczny Zapobieganie powstawaniu nowych, niekorzystnych problemów społecznych, wynikających z używania środków uzależniających, zwłaszcza przez dzieci i młodzież oraz cel strategiczny Zmniejszanie rozmiaru aktualnie istniejących problemów alkoholowych odpowiadają na problemy osób uzależnionych poprzez podejmowanie działań związanych z rozszerzeniem oferty terapeutycznej praz profilaktycznej zarówno dla osób uzależnionych jak i ich rodzin. Kierunek działania 2.2. Ograniczenie występowania problemu uzależnień dzięki zapewnieniu kompleksowej oferty wsparcia dla osób uzależnionych i ich rodzin Gminnego Programu Rewitalizacji również odpowiada na zaistniałe problemy w tej kwestii. Wykazane cele oraz działania planowane do realizacji w ich ramach obrazują spójność obu dokumentów. 4.3. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka 2010 r. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka wpisują się w założenia programowe Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego. Spójność dokumentów zauważać można już w celach głównych, które podkreślają konieczność zrównoważonego rozwoju gminy w zakresie jakości życia mieszkańców, produktywności gospodarki, funkcjonalności poszczególnych systemów oraz ochrony środowiska przyrodniczego. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji wpisują się w cele społeczne SUiKZP, takie jak: - zapewnienie dogodnych warunków zamieszkania, - zapewnienie właściwego wyposażenia w usługi niekomercyjne, szczególnie usługi zdrowia, kultury i oświaty, - zapewnienie właściwych warunków wypoczynku. Z kolei cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy znajduje swoje odzwierciedlenie w celach przyrodniczych dokumentu studium, w tym: - zachowanie istniejącej wielkości i jakości zasobów środowiska przyrodniczego przy racjonalizacji jego wykorzystania, - redukcja emisji zanieczyszczeń do powietrza, - preferowanie technik i technologii przyjaznych środowisku, Natomiast cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych jest spójny z celami przestrzennego rozwoju gminy, w tym: - zachowanie obiektów i obszarów dziedzictwa kulturowego prawnie chronionych, - utrzymanie i zapewnienie harmonijnego rozwoju struktur przestrzennych jednostek, - racjonalizacja zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego (określenie standardów, użytkowych przeciwdziałających degradacji środowiska przyrodniczego i kulturowego). 5. Opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji Rewitalizacja Gminy Wieliczka przyczyni się do wyprowadzenia ze stanu kryzysowego obszaru rewitalizacji, w tym minimalizacji występujących problemów społecznych, takich jak ubóstwo, bezrobocie. Formy aktywizacji społecznej i integracji są realizowane z wykorzystaniem zaangażowania samych mieszkańców obszaru rewitalizacji, tak by sami współkształtowali i brali odpowiedzialność za swoje życie i rozwój. Wsparcie realizowane jest bezpośrednio w środowiskach osób defaworyzowanych – dotkniętych ubóstwem i niezaradnością życiową (np. mieszkania socjalne przy ul. Klaśnieńskiej). Powstały nowe, atrakcyjne przestrzenie publiczne oraz instytucje społeczne funkcjonujące w ramach małych, lokalnych wspólnot mieszkańców. Wspólnoty te podejmują inicjatywy na rzecz wzajemnej integracji – wspierane w tym względzie przez lokalne organizacje pozarządowe oraz jednostki miejskie. Działania te sprawiają, że zmniejsza się wykluczenie społeczne, szczególnie dotykające osoby niezaradne życiowo i starsze, których odsetek będzie systematycznie wzrastał na starszych osiedlach Wieliczki (Sienkiewicza, Asnyka, Wincentego Pola, Boża Wola, Kościuszki i Przyszłość). Obszar rewitalizacji jest miejscem przyjaznym osobom starszym i niepełnosprawnym. Stopniowo usuwane są bariery przestrzenne utrudniające poruszanie się w bezpośrednim otoczeniu i w ramach osiedli mieszkaniowych objętych programem rewitalizacji. Z przestrzeni publicznych sukcesywnie znikają samochody, a uwolniona przestrzeń ma zostać przywrócona pieszym, mieszkańcom i turystom. Na osiedlach funkcjonują przestrzenie, aranżowane z udziałem mieszkańców, przeznaczone do wypoczynku i zabaw dla dzieci, młodzieży, a także osób dorosłych i starszych. Kontynuacja dotychczasowej rewitalizacji udostępnia mieszkańcom nowe tereny rekreacyjne i wypoczynkowe, pozwalające na realizację pasji sportowych i integrację międzypokoleniową (Park Adama Mickiewicza, tereny wokół Stoku pod Baranem). Rekreacji na świeżym powietrzu sprzyjają działania podejmowane na rzecz ograniczenia niskiej emisji, przede wszystkim uwzględniające likwidację palenisk wykorzystujących niskiej jakości paliwa kopalne i śmieci. Działania te powiązane są z akcjami edukacyjnymi oraz wsparciem dla osób, których nie stać na inwestycję w ekologiczne formy ogrzewania. Obszar rewitalizacji jest miejscem bezpiecznym, przyjaznym dla bezpiecznego przemieszczania się przy wykorzystaniu różnych środków transportu. Stanie się tak dzięki wdrożeniu odpowiednich programów edukacyjnych w szkołach oraz kampaniom społecznym adresowanym do mieszkańców obszaru rewitalizacji, ale także całego miasta. 6. Cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk. Cel główny: Celem głównym prowadzonego procesu rewitalizacji w gminie Wieliczka jest ograniczenie występowania negatywnych zjawisk społecznych oraz aktywizacja społeczna mieszkańców obszaru rewitalizacji. Działania, podejmowane w ramach Programu, są dostosowane do potrzeb oraz zdolności różnych grup społecznych. Dodatkowo, wspólnie z mieszkańcami, użytkownikami przestrzeni publicznych, przedsiębiorcami i innymi interesariuszami procesu dążą się do ograniczenia problemów natury gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno – funkcjonalnej, zapewniając pożądaną jakość życia w tych podobszarach. Poniżej znajdują się cele strategiczne wraz z kierunkami działań: 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarze rewitalizacji. 1.1. Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. 1.2. Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowe, centra aktywności lokalnej). 1.3. Rozwój oferty opiekuńczo-wychowawczej, pozwalającej na godzenie życia zawodowego z rodzinnym (m.in. zapewnienie odpowiedniej liczby przedszkoli) 1.4. Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze rewitalizacji. 2.1. Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. 2.2. Ograniczenie występowania problemu uzależnień dzięki zapewnieniu kompleksowej oferty wsparcia dla osób uzależnionych i ich rodzin. 2.3. Zwiększenie zdolności do zatrudnienia osób pozostających bez pracy przez wsparcie różnych form ekonomii społecznej. 2.4. Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. 3.1. Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszaru rewitalizacji poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. 3.2. Realizację projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. 3.3. Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. 4.1. Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. 4.2. Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. 4.3. Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. 4.4. Tworzenie warunków do prowadzenia działalności gospodarczej i inwestycji na obszarze rewitalizacji. 7. Opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym. Poniżej zaprezentowane zostały wszystkie przedsięwzięcia podstawowe, które zaplanowano do realizacji w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016-2023. W kartach projektów znajdują się szczegółowe opisy każdego z tych przedsięwzięć. Zadania wypracowane zostały z udziałem interesariuszy biorących udział w partycypacyjnym procesie prac nad Programem Rewitalizacji (konsultacjach społecznych, warsztatach), część z nich została również zgłoszona przez przedstawicieli instytucji publicznych, w tym Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. Lista planowanych podstawowych przedsięwzięć rewitalizacyjnych (rozdział 7.1.) zawiera wyłącznie zadania przewidziane do realizacji na obszarze rewitalizacji (z podziałem na podobszar każdorazowo wskazany w fiszce projektowej). Ze względu na pogórniczy charakter gminy Wieliczka oraz występowanie naturalnych osuwisk, w przypadku realizacji zaplanowanych projektów każdorazowo konieczne jest uwzględnienie specyfiki terenu (możliwość wystąpienia osuwisk, czy sferę wpływów poeksplatacyjnych) w opracowanej dokumentacji technicznej. 7.1. Lista planowanych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wraz z ich opisem Podobszar I \| Podobszar I \| Zadanie 1.1. \| \|-------------\|--------------\| \| Budowa Centrum Kulturalnego wraz z Biblioteką \| \| \| Zdiagnozowane problemy \| \| \| W chwili obecnej Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna prowadzi działalność w niewielkim budynku, który jest w złym stanie technicznym, a wielopoziomowość budynku uniemożliwia korzystanie z biblioteki osobom niepełnosprawnym. Brakuje jest odpowiedniej ilości pomieszczeń o funkcji czytelni zarówno w formie papierowej, jak i multimedialnej, co utrudnia korzystanie z zasobów bibliotecznych. Ponadto brak jest możliwości zastosowania nowoczesnych technologii do kompleksowej obsługi czytelników. \| \| \| Zakres realizowanego zadania \| \| \| Budowa nowego obiektu o łącznej powierzchni całkowitej 2961,58 m² i kubaturze 201618,00 m³, z nowymi pomieszczeniami biblioteki, nowoczesną salą multimedialną, salą konferencyjną wraz z zapleczem sanitarno-administracyjnym. \| \| \| Prognozowane rezultaty \| \| \| Poprawa warunków prowadzenia działalności kulturalnej, podniesienie jakości obsługi mieszkańców gminy Wieliczka i powiatu wielickiego poprzez zwiększenie dostępu do oferty kulturalnej, poprawa stanu infrastruktury kultury, przystosowanie dla potrzeb osób niepełnosprawnych, wdrażanie nowoczesnych technologii. \| \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \| \| – powierzchnia użytkowa budynku - m²; \| \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Urząd Miasta i Gminy Wieliczka \| Ul. J. Słowackiego 22 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 10 924 680 zł \| 2010 - 2017 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego. Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 1.2. Integracja międzypokoleniowa mieszkańców osiedli Zdiagnozowane problemy Wskazany podobszar charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem gestości zaludnienia. Na wskazanych osiedlach zamieszkuje 14 979 os na km². Jak wskazują badania duża część tych osób to osoby starsze, a obszary osiedli podlegają procesom starzenia się społeczeństwa. Z drugiej strony zauważalny jest problem niedostosowanego do seniorów infrastruktury miejskiej oraz niedostatecznie rozwinięta oferta spędzania czasu wolnego. Aby osoby starsze i seniorzy nie zostali wykluczeni z życia społecznego konieczne jest zaproponowanie oferty, a także dostosowanej infrastruktury (także technicznej) do potrzeb i możliwości tej grupy społecznej. Zakres realizowanego zadania Stworzenie miejsca spotkań i integracji dla seniorów wraz z ofertą rekreacyjno-kulturalną (osiedlowe kluby seniora) – utworzenie sieci punktów miejsc spotkań, niewielkich przestrzeni, położonych w pobliżu miejsca zamieszkania, w których starsi mieszkańcy będą mogli się spotkać i porozmawiać, a także wspólnie zaangażować w jakieś działania. Proponowane lokalizacje: - świetlica w budynku Spółdzielni Mieszkaniowej, - przestrzeń/sala w siedzibie nowej Biblioteki (CSK), - sale w SP nr 3 (popołudniami), - przestrzeń Kampusu Wielickiego (gł. dla mieszkańców osiedla Wincentego Pola). W miejscach spotkań zostaną udostępnione komputery (max. 10 sztuk) z dostępem do Internetu, przewidziana zostanie także osoba pełniąca dyżurę – pomagająca w korzystaniu ze sprzętu. W ramach przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu w przestrzeniach spotkań zostaną przeprowadzone szkolenia/warsztaty dedykowane seniorom z podstaw obsługi komputera, bezpiecznego korzystania z Internetu itp. W ramach oferty spędzania czasu wolnego cyklicznie będą organizowane mini-warsztaty kulinarne: wspólne przyrządzanie przekąsek, sałatek. Zaangażowanie i wykorzystanie kapitału społecznego aktywnych seniorów m.in. emerytowanych nauczycieli, którzy mogliby przyjąć rolę lokalnych liderów, animować pozostałych, przekazywać wiedzę, inicjować działania. W ramach działań międzypokoleniowych: realizacja projektu np. we współpracy ze szkołą podstawową nr 3 – wspólne planowanie wycieczek krajoznawczych. Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy życia osób starszych. Stworzenie możliwości „wyjścia z domu” dla tej grupy społecznej przyczyni się do zmniejszenia problemy wykluczenia osób starszych oraz ich osamotnienia. \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|------------------------------------------\| \| - Liczba nowo powstałych miejsc z ofertą dla osób starszych; \| \| - Liczba zorganizowanych zajęć dla seniorów; \| \| - Liczba uczestników oferowanych zajęć dla seniorów. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Zespół Profilaktyki UMiG w Wieliczce, MGOPS, CKiT w Wieliczce \| Rynek Górny (projekt Rynek w Centrum Kultury), Centrum Kultury i Turystyki w Wieliczce, Cafe KULTURA Rynek Górny 6 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 280 000 zł \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Zadanie komplementarne Zadanie 1.1. --- \| Podobszar I \| Zadanie 1.3. \| \|-------------\|--------------\| \| \| Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – program społeczny \| Zdiagnozowane problemy Zarówno mieszkańcy podobszaru, jak i analiza sytuacji wskazują na duży problem związany z poczuciem bezpieczeństwa w tym obszarze. Wskaźnik przestępczości wynosi 6,25%. Głównym aspektem jest kwestia osób nadużywających alkoholu i innych używek w miejscach publicznych, co skutkuje zaczepianiem przechodniów oraz innymi niebezpiecznymi zachowaniami. Zakres realizowanego zadania Program skierowany jest do mieszkańców osiedli, w jego ramach odbywać się będą warsztaty / pogadanki / lekcje w terenie, podczas których uczestnikom przybliżone zostaną zasady funkcjonowania instytucji i sposobów, w jaki ma zapewniać bezpieczeństwo mieszkańcom ("Kim jest i co robi strażnik miejski?"), a także zajęcia dotyczące bezpieczeństwa na drodze, bezpieczeństwa w Internecie, ochrony przyrody itp. Projekt realizowany we współpracy z placówkami edukacyjnymi z terenu miasta Wieliczka (przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja). Prognozowane rezultaty Mieszkańcy, będą posiadali wiedzę na temat tego, w jaki sposób zachować się w sytuacjach zagrożenia, a także nauczą się, w jaki sposób takim sytuacją przeciwdziałać. Zmiana świadomości mieszkańców pozwoli na poprawę bezpieczeństwa na obszarze osiedli. \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|------------------------------------------\| \| - Liczba osób biorących udział w warsztatach dotyczących bezpieczeństwa w ciągu roku. \| \| - Liczba zorganizowanych warsztatów dotyczących bezpieczeństwa. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Straż Miejska w Wieliczce / Komenda Powiatowa Policji w Wieliczce \| Podobszar I / cała gmina \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 20 000,00 \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel Strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. Kierunek działań: - Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zadania komplementarne Zadanie 1.4. \| Podobszar I \| Zadanie 1.4. \| \|-------------\|--------------\| \| Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – poprawa infrastruktury miejskiej \| \| Zdiagnozowane problemy \| \|-------------------------\| \| Istniejący budynek będący siedzibą Straży Miejskiej znajduje się w złym stanie technicznym. \| \| Zakres realizowanego zadania \| \|------------------------------\| \| Zadanie polegać będzie na remoncie kapitałnym siedziby Straży Miejskiej zlokalizowanej przy budynku na placu Skulimowskiego 2. Powierzchnia zabudowy wynosi ok. 220 m², a kubatura ok. 900 m³. Remont obejmował będzie: modernizację instalacji wewnętrznych (elektrycznej, wodno-kanalizacyjnej, telekomunikacyjnej, centralnego ogrzewania i klimatyzacji), adaptacje pomieszczeń do nowych funkcji, adaptacje nieużytkowego poddasza, wymianę stolarki okiennej, remont elewacji i termomodernizacja metodą lekką wewnętrzną. \| \| Prognozowane rezultaty \| \|------------------------\| \| Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej. \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|------------------------------------------\| \| - m² adaptowanej powierzchni; - m² nowej, oddanej do użytku powierzchni użytkowej budynku. - liczba przeprowadzonych zajęć związanych z bezpieczeństwem w nowo wyremontowanym budynku. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| ZBK, Straż Miejska w Wieliczce \| Plac Skulimowskiego 2. \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 1 000 000 zł \| 2017 - 2023 \| \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| \|--------------------------------------------\| \| Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. \| \| Zadania komplementarne \| \|------------------------\| \| Zadanie 1.3. \| ### Zielone osiedla – ożywienie skwerów oraz przestrzeni publicznych na terenie osiedli mieszkaniowych w Wieliczce #### Zdiagnozowane problemy Mieszkańcy podobszaru dostrzegają dwa istotne problemy w mieście. Po pierwsze brak atrakcyjnej oferty kulturalnej umożliwiającej spędzania czasu wolnego w swoim mieście, co wynika m.in. z bliskości i bogatej oferty Krakowa. Ponadto mieszkańcy uważają, iż oferta rekreacyjna Wieliczki skoncentrowana jest w „Solnym Mieście” i jest przeznaczona dla odwiedzających, brakuje natomiast lokalnych miejsc rozrywki i integracji przeznaczonych dla mieszkańców. W dodatku problemem jest niedostateczne dostosowanie infrastruktury miejskiej do osób starszych, niezagospodarowanie terenów zieleni na osiedlach, zdominowanych przez parkujące wszędzie samochody ograniczające możliwości poruszania się po osiedlu, a które potencjalnie mogłyby spełniać funkcję miejsc integracyjnych. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie polegać będzie na przystosowaniu i podniesieniu jakości terenów zielonych, skwerów, terenów rekreacyjnych do potrzeb różnych grup wiekowych, mające na celu integrację społeczności osiedlowych, w tym: - dostosowanie infrastruktury osiedli Asnyka, Sienkiewicza, W. Pola, zlokalizowanych w zróżnicowanym terenie, do potrzeb starszych mieszkańców i likwidacja barier architektonicznych. Montaż m.in.: poręczy, podjazdów oraz obniżenie progów i krawężników; - odnowienie istniejących elementów małej architektury – ławek, oświetlenia, koszy na śmieci oraz uzupełnienie o nowe w tym: o stoliki oraz stołiki do gry w szachy; - zagospodarowanie terenów zieleni – między blokami przy ul. Długosza i za budynkiem przedszkola na os. Wincentego Pola, uwzględniające współczesne wymagania; - utworzenie miejsca aktywnego wypoczynku dla mieszkańców: siłownia zewnętrzna, ławki, stoliki oraz stołiki do gry w szachy, rampy i place dla rolkarzy i deskorolkowców; - zagospodarowanie terenów zieleni przy Placu Skulimowskiego, uwzględniające zwiększenie liczby miejsc do siedzenia, w odpowiedzi na zgłoszone przez Środowiskowy Dom Samopomocy „Leonardo” zapotrzebowanie na miejsce, do którego można wyjść z podopiecznymi; - wydzielenie terenów wskazanych do zagospodarowania i utrzymania przez mieszkańców (zad.1.6). #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości i dostępności oferty spędzania czasu wolnego dla mieszkańców. Zapewnienie ciekawej i atrakcyjnej infrastruktury wokół budynków mieszkalnych, dostosowanej do potrzeb mieszkańców przyczyni się do włączenia społecznego grup seniorów oraz aktywizacji społecznej. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia zagospodarowanych terenów zielonych [m²]; - liczba zamontowanych obiektów małej architektury. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska w UMiG w Wieliczce, Gminny Zarząd Dróg, Spółdzielnie Mieszkaniowe \| os. Sienkiewicza, os. Asnyka, os. Wincentego Pola \| #### Szacunkowa wartość \| 1 500 000,00 zł. \| #### Okres realizacji \| 2016 - 2023 \| #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. \| Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. \| \| Kierunek działań: \| \| – Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. \| \| – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. \| Zadania komplementarne Zadanie 1.6., zadanie 1.2., zadanie 1.3 --- Podobszar I Zadanie 1.6. Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji przestrzeni przez mieszkańców Zdiagnozowane problemy Podobszar I cechuje się zanieczyszczeniem środowiska naturalnego oraz niską jakością przestrzeni publicznych, co negatywnie wpływa na życie jego mieszkańców. Innym problemem jest niedobór miejsc integracji społecznej, m.in. miejsc spotkań w otoczeniu zieleni. Oprócz barier przestrzennych należy zauważać słabą aktywność społeczności lokalnej. Zakres realizowanego zadania Wspólna odpowiedzialność i urządzenie przestrzeni przez mieszkańców, szczególnie seniorów, z uwzględnieniem ich potrzeb i możliwości. W procesie kreowania miejsca, uwzględnienie zachowania jak najbardziej „zielonego” charakteru przestrzeni, także poprzez dodanie elementów zieleni miejskiej: nasadzania, gazonów, donicze z kwiatami. Zaangażowanie mieszkańców do wyboru roślinności, udział w np. sadzeniu, zachęcenie do dbania o „swoje” rośliny i kwiaty. Prognozowane rezultaty Uspołeczniony proces budowania przestrzeni publicznej pozwoli mieszkańcom identyfikować się z powstałą przestrzenią – postrzegać ją jako „swoje miejsce”, z którego chętnie się korzysta i o które wspólnie się troszczy. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba powstałych ogródków społecznych, - liczba osób uczestniczących aktywnie w projekcie. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| MGOPS, spółdzielnie mieszkaniowe \| Lokalizacja \| \| Os. Asnyka, os. Boża Wola, Klaśnieńska, os. Sienkiewicza, os. Kościuszki \| Szacunkowa wartość 75 000 zł Okres realizacji 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 2. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. Zadania komplementarne Zadanie 1.5., zadanie 1.2., zadanie 1.3 Budowa kompleksu sportowego wraz z placem zabaw przy Szkole nr 3 w Wieliczce Zdiagnozowane problemy Szkoła jest instytucją, która ma znaczący wpływ na kształtowanie postaw młodych ludzi oraz ich wychowanie. Z tego względu oraz z uwagi na fakt, iż na wskazanym obszarze zdiagnozowano problemy społeczne konieczne jest zapewnienie młodym mieszkańcom różnych miejsc oraz oferty, w której znaleźliby możliwość rozwijania swoich pasji i zainteresowań, odrływając się tym samym od problemów. Sport jest czynnikiem, który może przyczynić się do budowania odpowiednich postaw prospołecznych, uczy dyscypliny, a także współpracy. Dlatego też konieczne jest zapewnienie odpowiedniej jakości i dostępności infrastruktury sportowej. Obecnie Szkoła Podstawowa nr 3 w Wieliczce nie posiada odpowiednio dostosowanej infrastruktury sportowej do potrzeb uczniów. Zakres realizowanego zadania Na miejscu rozebranej sali gimnastycznej zbudowana zostanie nowa sala wraz z zapleczem sanitarno-szatniowym, o pow. użytkowej 852,50 m², kubaturze 7 310,90 m³, o wysokości 7,20 m, z trybunami na 87 osób. Sala przystosowana będzie dla osób niepełnosprawnych. Dodatkowo w ramach zadania zbudowane zostanie boisko wielofunkcyjne o wymiarach 20 m x 40 m o nawierzchni poliuretanowej oraz towarzyszący mu plac zabaw sportowych dla dzieci młodszych. Prognozowane rezultaty Poprawa warunków prowadzenie zajęć wychowania fizycznego, umożliwienie prowadzenia rozgrywek międzyszkolnych. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia użytkowa budynku [m²]; - powierzchnia oddanego do użytku boiska [m²]; - liczba dodatkowych zajęć sportowych, - liczba osób korzystających z obiektów infrastruktury rekreacyjnej i sportowej. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Wydział Inwestycji UMiG w Wieliczce \| ul. Sienkiewicza 14 \| Szacunkowa wartość \| 3 570 000,00 zł \| Okres realizacji \| 2016 - 2017 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 1.1., zadanie 1.2., Zadanie 1.5., zadanie 1.6. ### Podobszar II \| Podobszar II \| Zadanie 2.1. \| \|--------------\|-------------\| \| Wspólnie na rzecz seniorów – stworzenie kompleksowej oferty społecznej dla osób starszych \| #### Zdiagnozowane problemy Na terenie gminy Wieliczka zauważalny jest znaczący wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym. Od 2010 roku odsetek osób starszych wzrósł z poziomu 17,9% do 19,5%. Lokalni eksperci wskazywali, że zjawisko starzenia się społeczeństwa jest zauważalne we wszystkich obszarach rewitalizacji, w tym także w podobszarze II. Dodatkowo wskazywano, że dla tej grupy mieszkańców brak jest odpowiedniej infrastruktury społecznej np. Centrów Seniora, gdzie starsze osoby mogą się po prostu spotkać i porozmawiać, ale także skorzystać z adekwatnej do ich potrzeb oferty kulturalno-rekreacyjnej (np. zajęcia gimnastyczne z fizjoterapeutą). #### Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu poprawę jakości życia osób starszych, seniorów, poprzez zapewnienie im odpowiedniej, dopasowanej do potrzeb oferty kulturalnej, sportowej, zapewniającej aktywizację społeczną tej grupy. W ramach powstałego Centrum Seniora przewiduje się realizację wykładów, warsztatów, w tym zajęć międzypokoleniowych (z zaangażowaniem np. uczniów pobliskich szkół, wolontariuszy itp.). - wspieranie inicjatyw seniorów – program mikro grantów; - animacja lokalnej społeczności w celu wypracowania samodzielności; - program mikrograntów dla seniorów na działania aktywizujące. #### Prognozowane rezultaty Seniorzy mieszkający na terenie obszarów zdegradowanych, ale także na terenie całej gminy mają zapewniony dostęp do szerokiego wachlarza usług kulturalnych i społecznych, wspierających ich aktywizację. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba seniorów biorących udział w warsztatach, spotkaniach, zajęciach realizowanych przez Centrum Seniora w ciągu roku. - Liczba warsztatów, spotkań, zajęć zrealizowanych w Centrum Seniora w ciągu roku. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację \| MGOPS, Biblioteka w Wieliczce \| Lokalizacja \| \|-------------------------------\|-------------\| \| \| Szyb Górsko \| #### Szacunkowa wartość \| 688 000 zł \| Okres realizacji \| \|------------\|------------------\| \| \| 2016 - 2023 \| #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowe, centra aktywności lokalnej). - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. #### Zadania komplementarne \| Zadanie 2.2 \| ### Centrum Aktywności Seniora. Zagospodarowanie budynku nadszybia Górsko #### Zdiagnozowane problemy Budynek nadszybia Górsko to obiekt wolnostojący, jednokondygnacyjny, z dachem dwuspadowym, niepodpiwniczony. Od strony południowo-zachodniej do budynku przylega parterowa przybudówka nakryta dachem płaskim z lekkim spadkiem. Szyb jest nieczynny, zasypany w 1954 r., a zrąb szybu przykryty płytą żelbetonową grubości 15 cm, zbrojona dwuteownikami stalowymi. Nadszybie szybu Górsko zostało w 1986 r. wpisane do rejestru zabytków województwa krakowskiego (nr rejestru A-543). #### Zakres realizowanego zadania W ramach zadania przewiduje się realizację następujących prac: - uzgodnienie koncepcji adaptacji obiektu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków; - wykonanie projektu budowlanego i uzyskanie pozwolenia od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na remont obiektu; - przeprowadzenie remontowych i adaptacyjnych prac budowlanych z dostosowaniem budynku do potrzeb osób niepełnosprawnych i starszych; - zagospodarowanie działki wraz z budową parkingu oraz aranżacją terenu przed budynkiem, w tym nasadzenia zieleni, budowa elementów małej architektury, ewentualnie siłownia na wolnym powietrzu. W ramach powstałej instytucji dostępne będą: - powierzchnie użytkowe na realizację zintegrowanej oferty dla seniorów (każdy senior będzie mógł w jednym miejscu znaleźć program dostosowany do swoich potrzeb, pasji); - powierzchnie biur co-workingowych dla organizacji pozarządowych, stowarzyszeń, grup nieformalnych działających na terenie Miasta (w tym przede wszystkim organizacji działających na rzecz osób starszych). - inkubator kuchenny – miejsce przeznaczone na wspólne gotowanie seniorów. Jednym z elementów zadania będzie także stworzenie w ramach Centrum Seniora - Centrum Informacji dla seniorów, które będzie gromadziło i upowszechniało informacje nt. dostępnej oferty kulturalnej, sportowej, zdrowotnej, społecznej dla tej grupy wiekowej. #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej, przez zagospodarowanie i odnowienie zabytkowego, lecz nieużytkowanego budynku. Dodatkowo nadanie wspomnianemu budynkowi nowych społecznie użytecznych funkcji przyczyni się do rozwoju i propagowania różnych form twórczej aktywności seniorów, integracji i aktywizacji osób starszych na rzecz lokalnej społeczności oraz przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu tej grupy. Budynek mieszczący się w centrum miasta daje możliwość swobodnego dojazdu do niego, dzięki czemu z nowo powstałej instytucji będą mogli korzystać nie tylko seniorzy mieszkający w Podobszarze II, ale także mieszkańcy całej gminy. Dodatkowo przewiduje się także integrację lokalnych środowisk działających na rzecz seniorów (stowarzyszeń, klubów itp.), a dzięki ich wzajemnej współpracy rozwijanie aktywności lokalnej. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - m² oddanej do użytku powierzchni użytkowej budynku; - liczba utworzonych miejsc postojowych na parkingu, - m² urządzonej zieleni, - liczba organizacji pozarządowych korzystających z przestrzeni co-workingowych; - liczba zajęć / warsztatów / wykładów zrealizowanych w ciągu roku. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Zarząd Budynków Komunalnych w Wieliczce \| Szyb Górsko \| #### Szacunkowa wartość \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 2 200 000 zł \| 2016 - 2023 \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| \|--------------------------------------------\| \| Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. \| \| Kierunek działań: \| \| - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. \| \| - Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. \| \| - Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. \| \| Zadania komplementarne \| \|------------------------\| \| Zadanie 2.1. \| \| Podobszar II \| Zadanie 2.3. \| \|--------------\|--------------\| \| Program wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej \| \| Zdiagnozowane problemy \| \|-------------------------\| \| Wskazany do rewitalizacji podobszar zmaga się z nagromadzeniem problemów społecznych. Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w stosunku do liczby mieszkańców osiągnął wartość 3,8%, a więc wyższą niż przeciętnie w gminie (2,7%). Również w świadomości samych mieszkańców Wieliczki tereny ul. Klaśnieńskiej utożsamiane są z występowaniem licznych negatywnych zjawisk społecznych, w tym biedą i ubóstwem, ale także trudnościami opiekuńczo-wychowawczymi, nadużywaniem alkoholu oraz konfliktami sąsiedzkimi. \| \| Zakres realizowanego zadania \| \|------------------------------\| \| Zadanie polega na opracowaniu i realizacji programu mającego na celu wzmocnienie aktywności społecznej i zawodowej osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym całych rodzin. \| \| Zakres projektu będzie obejmował szerokie spektrum działań aktywizujących, integrujących oraz edukacyjnych dla różnych grup wiekowych, poszczególnych członków rodzin oraz całych rodzin w tym: \| \| - street working – praca w środowisku osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym, wyjście do osób potrzebujących pomocy, \| \| - poradnictwo zawodowe, edukacyjne, interpersonalne, \| \| - poprawa zdolności społecznych, \| \| - doradztwo i opieka psychologiczna, terapeutyczna, np. „Jak funkcjonować w rodzinie”, „uzależnienia – jak sobie z nimi radzić”, \| \| - działania prewencyjne, organizacja czasu wolnego rodziców oraz dzieci. \| \| W ramach projektu możliwe utworzenie miejsc pracy chronionej, pozwalających wykorzystać nabyte umiejętności. \| \| Prognozowane rezultaty \| \|-------------------------\| \| Zadanie ma przyczynić się do aktywizacji społecznej oraz zawodowej osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej. Opracowany program będzie kompleksowo odpowiadał na złożone problemy, jakie występują na tym terenie, prowadząc do poprawy sytuacji materialnej oraz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|-------------------------------------------\| \| - Liczba osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym objętych wsparciem w projekcie. \| \| - Liczba rodzin objętych wsparciem w projekcie. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Zespół Profilaktyki UMiG w Wieliczce, MGOPS Fundacja Leonardo \| Obszar 2 / cała gmina \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 960 000 zł \| 2016 - 2023 \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| \|--------------------------------------------\| \| Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. \| \| Kierunek działań: \| \| – Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. \| \| Zadania komplementarne \| \|------------------------\| \| Zadanie 2.7., zadanie 2.8 \| \| Podobszar II \| Zadanie 2.4. \| \|--------------\|-------------\| \| Bezpieczni na drodze – program społeczny skierowany do dzieci oraz rodziców \| \| Zdiagnozowane problemy \| \|-------------------------\| \| Niekorzystne na bezpieczeństwo mieszkańców związane z codziennym poruszaniem się po mieście wpływą zdominowanie przestrzeni publicznych przez auto. Dotyczy to zwłaszcza ulic znajdujących się bezpośrednio przy Szkole Podstawowej nr 2, wzmożony ruch samochodowy powodowany jest m.in. przez rodziców odwizujących dzieci do szkoły, a także braki parkingowe – dzieci podwożone do szkoły przez rodziców wysiadają po prostu na ulicy. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na obszarze rewitalizacji. \| \| Zakres realizowanego zadania \| \|------------------------------\| \| Zadanie polega na opracowaniu oraz przeprowadzeniu programu edukacyjno-szkoleniowego dla uczestników ruchu drogowego przy Szkole Podstawowej nr 2 w Wieliczce. W ramach projektu odbędzie się cykl spotkań z uczniami oraz ich rodzicami, w celu wzbudzenia zainteresowania problematyką bezpieczeństwa, w szczególności zaś poruszania się samochodem w okolicach szkoły podstawowej. \| \| Prognozowane rezultaty \| \|-------------------------\| \| Zadanie pozwoli na zwiększenie świadomego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ruchu drogowym zarówno wśród rodziców, jak i najmłodszych. Rodzice oraz uczniowie poznają przyczyny wypadków oraz sposoby zapobiegania im, dzięki czemu poprawi się bezpieczeństwo uczniów w drodze do szkoły. \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|-------------------------------------------\| \| – Liczba rodziców biorących udział w projekcie, \| \| – Liczba dzieci uczestniczących w zajęciach dotyczących bezpiecznego poruszania się po drodze. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Szkoła Podstawowa nr 2 \| podobszar II\| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 10 000,00 zł \| 2016 - 2023 \| \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| \|--------------------------------------------\| \| Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. \| \| Kierunek działań: \| \| – Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. \| \| Zadania komplementarne \| \|------------------------\| \| Zadanie 2.5. \| Bezpieczni na drodze – przebudowa ulicy Mickiewicza przed Szkołą Podstawową nr 2 Zdiagnozowane problemy Przeciążony układ komunikacyjny centrum miasta niekorzystnie wpływa na bezpieczeństwo mieszkańców, poruszających się po ulicach i sąsiadujących z ulicami przestrzeniach publicznych. Dotyczy to zwłaszcza ulic znajdujących się bezpośrednio przy Szkole Podstawowej nr 2, gdzie wzmożony ruch samochodowy powodowany jest m.in. przez rodziców odwożących dzieci do szkoły. W tym obszarze dużą dolegliwością jest brak miejsc postojowych przeznaczonych na krótkotrwały postój samochodów potrzebnych w czasie podwożenia dzieci do szkoły przez rodziców. Powoduje to, że samochody podwożące dzieci zatrzymują się na ulicy - blokując przejazd innych pojazdów, a dzieci wysiadają pomiędzy autami. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na wyżej wymienionych podobszarach. Zakres realizowanego zadania Zadanie polega na przebudowie strefy wejściowej przy wejściu do Szkoły Podstawowej nr 2 w Wieliczce, w celu stworzenia zatoki autobusowej oraz budowa wiaty dla dzieci czekających na autobus szkolny. Dodatkowo w ramach zadania planuje się podjęcie działań mających na celu reorganizację ruchu samochodowego przy Szkole. Prognozowane rezultaty Przebudowa ulicy pozwoli na zapewnienie bezpiecznego miejsca przesiadkowego dla uczniów korzystających z autobusu. A tym samym zadanie przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa uczniów w drodze do szkoły. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba miejsc postojowych typu K&R (kiss and ride); - powierzchnia wybudowanej zatoki autobusowej [m²]; - zrealizowana wiata przystankowa. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Gminny Zarząd Dróg w Wieliczce \| Ciąg komunikacyjny przy Szkole Podstawowa nr 2 \| Szacunkowa wartość \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 400 000,00 \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 2.4. --- Podobszar II \| Zadanie 2.6. Zagospodarowanie terenu wokół szkoły Zdiagnozowane problemy Przy Szkole Podstawowej nr 2 w Wieliczce znajduje się nieuporządkowany teren, który wpływa na zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa wśród uczniów i przekłada się także na komfort dzieci i młodzieży. Wpływa też na negatywny wizerunek szkoły. Zakres realizowanego zadania Zakres prac obejmuje przygotowanie terenu pod realizację planowanych elementów małej architektury, w tym: - uporządkowanie terenu wokół szkoły, wprowadzenie elementów małej architektury, w tym ławek, koszy na śmieci, oświetlenia, - budowa dwóch altan, służących do realizacji lekcji „pod chmurką” - zagospodarowanie betonowego koła znajdującego się na terenie przyszkolnym, - Przebudowa nieużywanego boiska sportowego na cele rekreacyjne i sportowe. Prognozowane rezultaty Realizacja zadania pozwoli na prowadzenie działań edukacyjno – rekreacyjno – sportowych dla dzieci uczących się w Szkole Podstawowej nr 2, a także przyczyni się do poprawy warunków nauczania i bezpieczeństwa uczniów poprzez wprowadzenie nowych rozwiązań urbanistycznych, dopasowanych do potrzeb uczniów. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - m² zmodernizowanego boiska sportowego, - liczba wybudowanych altan, - liczba zajęć edukacyjnych przeprowadzonych na nowo wybudowanych obiektach. \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| ZBK \| Szkoła Podstawowa nr 2 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 1 100 000 zł \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 2.5. --- Podobszar II Zadanie 2.7. Adaptacja budynku po dawnej szkole górniczej na Centrum Usług Społecznych, Kulturalnych i Edukacyjnych Zdiagnozowane problemy Mieszkańcy miasta za jeden z głównych problemów wskazywali niską estetykę bezpośredniego otoczenia ich miejsca zamieszkania. Badani zwracali uwagę na odrapane elewacje, przeciągające się remonty, zaniedbaną i małą ilość zieleni w mieście. Równocześnie podkreślali, niewłaściwą w ich przekonaniu rewitalizację Rynku, wskazując, iż należy wystrzegać się błędów popełnionych przy rewitalizacji Rynku, który miał być salonem miasta, a stał się martwą przestrzenią. Wskazywali, iż należy w obszarach rewitalizowanych wprowadzać ofertę zapewniającą aktywizację społeczną mieszkańców. Zakres realizowanego zadania Zadanie polega na remoncie i adaptacji budynku po dawnej szkole górniczej, o powierzchni użytkowej ok. 1000 m² na cele społeczne, kulturalne i edukacyjne. Remont i adaptacja obejmować będzie: - dostosowanie budynku do nowej funkcji; - dostosowanie obiektu do potrzeb osób niepełnosprawnych i starszych; - zagospodarowanie terenu wokół budynku (dojścia, dojazdy, parkingi i zieleń ozdobna). W ramach Centrum funkcjonowały będą: - przestrzeń dla organizacji pozarządowych – siedziba Lokalnej Grupy Działania; Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 - Punkt Informacji Turystycznej; - sale dydaktyczno-lekcyjne - kawiarnia z ogródkiem letnim; - bawialnia dla dzieci. Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej poprzez wyremontowanie zniszczonego budynku. Ponadto, co najważniejsze w budynku tym zostaną wprowadzone ważne z punktu widzenia lokalnej społeczności funkcje społeczne, przyczyniające się do aktywizacji społecznej mieszkańców. Z drugiej jednak strony należy podkreślić, że wprowadzenie funkcji społecznych, ważnych dla lokalnej społeczności do budynku historycznie związanego z miastem Wieliczka może przyczynić się do wzrostu poczucia tożsamości z miejscem. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba dzieci korzystających z bawialni; - powierzchnia użytkowa wyremontowanego budynku; - liczba osób korzystających z oferty Centrum; - liczba osób korzystających z Punktu Informacji Turystycznej. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Wydział Kultury, Turystyki i Sportu UMiG w Wieliczce, ZBK \| UL. Danikowicza 12 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \| 3 200 000,00 zł \| 2017-2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 2.3. Podobszar II \| Zadanie 2.8. Poprawa warunków mieszkaniowych w budynku mieszkalnym przy ul. Klaśnieńska 31 Zdiagnozowane problemy Żły stan techniczny budynku oraz niedostosowane do potrzeb mieszkańców zagospodarowanie terenu wokół budynku. Jednocześnie zauważa się duże zapotrzebowanie na mieszkania komunalne i socjalne przy niskich możliwościach finansowych gminy. Nawarstwiają się także takie negatywne zjawiska, jak: narastające patologie społeczne, w konsekwencji prowadzące do ubóstwa, apatii, bierności społeczności lokalnej, wysokie ceny terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe, niedobór środków budżetowych na realizację niezbędnych inwestycji. Zakres realizowanego zadania Modernizacja i przebudowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego obejmująca między innymi: poprawę stanu technicznego konstrukcji oraz pokrycia dachu, modernizację lokali mieszkalnych na parterze i piętrze w celu poprawy ich funkcjonowania – wyposażenie mieszkań w węzły sanitarne, odwodnieniu budynku, izolacji przeciw wilgociowej ścian piwnic prowadząca do wyeliminowania zawilgocenia piwnic, renowacja i termomodernizacja elewacji, zaangażowanie mieszkańców w realizację przestrzeni wspólnej wokół budynku na cele wypoczynkowe. \| Prognozowane rezultaty \| \|-------------------------\| \| Realizacja projektu będzie służyć poprawie jakości warunków mieszkaniowych, co będzie niosło za sobą podniesienie zadowolenia jego użytkowników. Wspólna realizacja zagospodarowania wokół budynku wzmocni poczucie własności u mieszkańców i tym samym wzmocni poczucie odpowiedzialności za przestrzeń i miejsce w którym mieszkają. \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|------------------------------------------\| \| – liczba socjalnych lokali mieszkalnych, \| \| – liczba osób oczekujących na lokale mieszkalne, \| \| – powierzchnie urządzone wokół budynków z których korzystają jego użytkownicy. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| ZBK Wieliczka \| Budynek socjalny, ul. Klaśnieńska 31 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 700 000 \| 2016 - 2023 \| \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| \|--------------------------------------------\| \| Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. \| \| Kierunek działań: \| \| – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. \| \| – Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. \| \| Zadania komplementarne \| \|------------------------\| \| Zadanie 2.3. \| ### Podobszar III \| Podobszar III \| Zadanie 3.1. \| \|---------------\|--------------\| \| Aktywna rekreacja w parku A. Mickiewicza – kontynuacja działań rewitalizacyjnych \| #### Zdiagnozowane problemy Park Adama Mickiewicza jest dużym kompleksem zieleni w centrum miasta, który może stanowić doskonałe miejsce do rodzinnego, aktywnego spędzania czasu wolnego. Niestety w opinii mieszkańców wymaga on uporządkowania oraz wzbogacenia ofertą rekreacyjną, a zieleń wymaga zabiegów pielęgnacyjnych. Na obszarze parku zauważalna jest także zwiększona liczba popełnionych wykroczeń, co wpływa na zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa i przyczynia się do niechęci z korzystania z tego miejsca. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu dokończenie działań rewitalizacyjnych w Parku Adama Mickiewicza, polegające na: - zmianie układu przebiegu alejek oraz wprowadzeniu elementów małej architektury - zwiększeniu ilości ławek, koszy na śmieci, oświetlenia oraz zieleni niskiej w postaci rabat kwiatowych i kwietników; - wykonaniu odwodnienia zalewanych ścieżek i alejek w parku oraz przystosowaniu ich dla biegaczy i spacerowiczów – zmiana nawierzchni; - montażu tablic edukacyjnych i wytyczeniu ścieżki edukacyjnej; - budowie muszli koncertowej/sceny w sąsiedztwie jeziorka przeznaczonego do organizacji festynów, zabaw tanecznych i kina Letniego; - zagospodarowaniu terenu za istniejącym Orlikiem oraz instalacji monitoringu i oświetlenia; - przygotowaniu i organizacji miejsca dla miłośników jazdów rowerami górskimi na wzgórzu Grabówki lub w okolicy stacji Lotos, tj. w terenie umożliwiającym swobodną jazdę tego typu rowerami będącym poza terenami spacerowymi; - zasklepienie ścieku/ powiększenie zasklepienia od przepływu Serafy. #### Prognozowane rezultaty Park A. Mickiewicza stanie się wizytówką Wieliczki łącząc funkcje rekreacyjne (spacery, bieganie), edukacyjne (ścieżki) edukacyjne i kulturalne (kino letnie, muszla koncertowa). Będzie on ukwieconym, bezpiecznym miejscem spotkań i aktywności Mieszkańców. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - długość odnowionych alejek w parku [m]; - powierzchnia zieleni urządzonej [m²]; - ilość zainstalowanych elementów małej architektury; - liczba osób korzystających z przestrzeni rekreacji w ciągu roku; #### Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Wydział Gospodarki i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce \| Park Adama Mickiewicza, Wieliczka \| \|----------------------------------------------------------\|----------------------------------\| #### Szacunkowa wartość \| 4 000 000,00 zł. \| Okres realizacji \| \|------------------\|------------------\| \| \| 2016 - 2023 \| #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. #### Zadania komplementarne Zadanie 3.3., zadanie 3.5. ### Bezpiecznie na osiedlu – program społeczno-infrastrukturalny dla mieszkańców #### Zdiagnozowane problemy Podobszar III jest stosunkowo intensywnie zaludnionym terenem zamieszkiwanym przez dużą ilość osób bezrobotnych oraz osób korzystających z opieki społecznej. Do miejsc wskazanych przez mieszkańców jako niebezpieczne zalicza się tereny parku A. Mickiewicza, jak i boisko sportowe. Oprócz tego mamy do czynienia z dużą ilością wypadków komunikacyjnych, a także brakiem lub zniszczeniem chodników dla pieszych oraz wzmożonym ruchem samochodowym. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie przewiduje realizację programu mającego na celu stałą współpracę z mieszkańcami osiedli, którzy będą pomagać w identyfikacji oraz likwidacji miejsc najbardziej niebezpiecznych. W ramach zadania planuje się: - prowadzenie cyklicznych warsztatów (np. raz na pół roku / raz na rok) dotyczących bezpieczeństwa na osiedlach i ulicach Miasta. W ramach warsztatów uczestnicy będą tworzyć mapę zagrożeń / miejsc niebezpiecznych na drogach, ulicach, osiedlach. - Realizację programów zaradczych, mających na celu poprawę bezpieczeństwa mieszkańców, poprzez realizację zadań infrastrukturalnych, wynikających z przeprowadzonych warsztatów z mieszkańcami np. budowa chodnika przy ul. Kościuszki – od strony Lidla. Wzmocnienie, uwidocznienie oznakowania przejścia dla pieszych – koło Lidl’a. Likwidacja „dzikich przejść dla pieszych”, umieszczenie barierek, „labiryntów” itp.. #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się bezpośrednio do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców osiedli oraz całej Wieliczki. Dodatkowo istotnym elementem zadania jest moduł społeczny, pozwalający na włączenie mieszkańców w proces diagnostyczny oraz możliwość decydowania o tym, co jest dla nich priorytetem inwestycyjnym w poprawie bezpieczeństwa. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba uczestników warsztatów diagnostycznych; - liczba przeprowadzonych w ciągu roku inwestycji, mających na celu poprawę bezpieczeństwa mieszkańców. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Gminny Zarząd Dróg , Straż Miejska w Wieliczce \| osiedle Kościuszki, osiedle Przyszłość \| #### Szacunkowa wartość \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 300 000,00 \| 2016 - 2023 \| #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. Kierunek działań: - Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. #### Zadania komplementarne Zadanie 3.3., zadanie 3.1. Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji i animacji przestrzeni przez mieszkańców Zdiagnozowane problemy Podobszar III cechuje się dużym zanieczyszczeniem środowiska naturalnego oraz niską jakością przestrzeni publicznych, co negatywnie wpływa na życie jego mieszkańców. Innym problemem jest niedobór miejsc integracji społecznej, m.in. miejsce zieleni. Oprócz barier przestrzennych należy zauważać słabą aktywność społeczności lokalnej. Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu zaangażowanie mieszkańców osiedla w prace nad przestrzeniami wspólnymi, urządzenie skwerów, rabatek, przestrzeni wystawienniczych. Zadanie realizowane zostanie poprzez realizację działań warsztatowych, włączających i aktywizujących mieszkańców do wzięcia odpowiedzialności za przestrzeń oraz realizację działań animacyjnych w zrewitalizowanej przestrzeni. W ramach zadania przewiduje się: - przygotowanie założeń i scenariusza warsztatu terenowego (nawiązującego do metodologii kreowania udanych przestrzeni publicznych – Project for Public Spaces, Ins.) polegającego na wspólnym projektowaniu przestrzeni publicznej przez jej użytkowników – mieszkańcy ulic i osiedli, na których podejmowane będą działania. - w ramach działań warsztatowych/terenowych przewiduje się: a. zaprojektowanie przestrzeni (skwerów), b. wspólne prace podwórkowe z animatorem, c. zajęcia plenerowe z animatorem w zaprojektowanej przestrzeni (np. gimnastyka rekreacyjna z instruktorem etc). Prognozowane rezultaty Uspołeczniony proces budowania przestrzeni publicznej pozwoli mieszkańcom identyfikować się z powstałą przestrzenią – postrzegać ją jako „swoje miejsce”, z którego chętnie się korzysta i o które wspólnie się troszczy. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba przeprowadzonych spotkań dotyczących projektowania przestrzeni. - Liczba uczestników biorących udział w spotkaniach. - powierzchnia urządzonego terenu [m²]. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| MGOPS, Wydział Profilaktyki UMiG w Wieliczce \| Lokalizacja \| \|---------------------------------------------\|-------------\| \| os. Przyszłość, os. Kościuszki, teren przy Szkole Podstawowej nr 4 \| Szacunkowa wartość \| 150 000 zł \| Okres realizacji \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Zadania komplementarne Zadanie 3.2., zadanie 3.1. Podobszar III \| Zadanie 3.4. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedli mieszkaniowych kumulują się problemy ze smogiem powstającym w wyniku palenia w domowych piecach niskiej jakości węglem oraz palnymi odpadami komunalnymi. Niska świadomość szkodliwości substancji uwalniających w procesie spalania odpadów i niskiej jakości paliw stałych. Problem kumuluje się ze względu na dominujące osoby starsze o niskich dochodach, których nie stać na samodzielne sfinansowanie modernizacji instalacji grzewczych. Zakres realizowanego zadania Opracowanie i realizacja systemu wsparcia (w tym finansowego) w wymianie pieców węglowych na bardziej ekologiczne technologie grzewcze. Kampania promująca ekologiczne źródła energii i informująca o szkodliwości palenia śmieci i niskiej jakości paliw (działania adresowane do różnych grup wiekowych w tym osób starszych, dzieci i młodzież np. poprzez rywalizacje, konkursy itp.). Prognozowane rezultaty - Poprawa standardu i komfortu życia mieszkańców. - Podniesienie jakości powietrza. - Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba osób, która otrzymała wsparcie finansowe na wymianę pieców węglowych. - Liczba przeprowadzonych kampanii promujących ekologiczne źródła energii. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce \| \|---------------------------------------------------------------\| \| Lokalizacja \| \| Podobszar III / cała gmina \| Szacunkowa wartość 800 000 zł. Okres realizacji 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. - Realizacja projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. Zadania komplementarne Zadanie 3.3. Wieliczka na sportowo – modernizacja obiektów rekreacyjnych Wieliczanki Zdiagnozowane problemy Obszar obiektów rekreacyjnych Wieliczanki charakteryzuje się niską jakością przestrzenną, co zniechęca do korzystania z oferty oraz stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia osób chętnych do uprawiania sportu. Zakres realizowanego zadania Modernizacja boiska sportowego T.S. Wieliczanka wraz z infrastrukturą towarzyszącą, w tym: - budowa boiska treningowego, - wykonanie obiektów sportowych: rozbieg do rzutów oszczepem i kulą, - opcjonalnie: budowa trybun, - renowacja nawierzchni istniejącego boiska, - wykonanie ogrodzenia terenu, - wykonanie oświetlenia, - wydzielenie miejsc parkingowych. Realizacja międzypokoleniowego placu zabaw - składającego się z placu zabaw dla dzieci i urządzeń rekreacyjnych dla seniorów. Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości oraz dostępności mieszkańców do oferty spędzania czasu wolnego. Zagospodarowanie terenów zdegradowanych technicznie wpłynie pozytywnie na wizerunek dzielnicy oraz przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia wyremontowanego boiska [m²]; - ilość zrealizowanych elementów infrastruktury sportowej; - ilość zrealizowanych elementów małej architektury: oświetlenie, ogrodzenie, miejsca parkingowe; - powierzchnia międzypokoleniowego placu zabaw [m²]; - powierzchnia zieleni urządzonej [m²]; - liczba osób korzystających z obiektów sportowych w ciągu roku; - liczba corocznych imprez sportowych organizowanych przez T.S. Wieliczanka. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Zarząd Budynków Komunalnych w Wieliczce \| Obiekty sportowe KS. Wieliczanka \| Szacunkowa wartość \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 1 000 000,00 zł \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 3.4. Wieliczka na sportowo – aktywizacja społeczna i sportowa mieszkańców Podobszaru Zdiagnozowane problemy Wśród mieszkańców wskazanego podobszaru zdiagnozowano niższą niż przeciętnie aktywność społeczną, przy równoczesnym występowaniu problemów społecznych (bezrobocie). Główną grupą, najbardziej narażoną na wykluczenie społeczne są dzieci i młodzież, które coraz częściej sięgają po używki. W związku z tym konieczne jest zapewnienie odpowiedniej infrastruktury, ale także oferty, która będzie zapewniała młodzieży aktywne i efektywne dla ich rozwoju zajęcia. Zakres realizowanego zadania Stworzenie cyklu zawodów, zajęć sportowych dla różnych grup wiekowych (seniorów, dzieci, młodzieży, osób dorosłych). W ramach spotkań odbywać się będą na przykład: - warsztaty taneczne, - gimnastyka dla seniorów, - joga dla każdego, - turniej piłki nożnej dla dzieci, - i inne aktywności. Prognozowane rezultaty Realizacja zadania przyczyni się do zwiększenia oferty spędzania czasu wolnego dla dzieci i młodzieży, ale także innych grup wiekowych mieszkańców. Aktywizacja sportowa pozytywnie wpłynie na zagospodarowanie czasu wolnego oraz przyczyni się do zmniejszania się problemów społecznych, w szczególności wśród młodych ludzi. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba zorganizowanych wydarzeń sportowych, - Liczba osób biorących udział w zorganizowanych wydarzeniach sportowych. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja ---\|--- TS. Wieliczanka, Wydział Kultury, Turystyki i Sportu UMiG w Wieliczce \| Obiekty sportowe KS. Wieliczanka Szacunkowa wartość \| Okres realizacji ---\|--- 100 000,00 \| 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Zadania komplementarne Zadanie 3.3. --- Podobszar III \| Zadanie 3.7. Przebudowana infrastruktura sportowa dla uczniów szkoły podstawowej nr 4 Zdiagnozowane problemy Szkoła jest instytucją, która ma znaczący wpływ na kształtowanie postaw młodych ludzi oraz ich wychowanie. Z tego względu oraz z uwagi na fakt, iż na wskazanym obszarze zdiagnozowano problemy społeczne konieczne jest zapewnienie młodym mieszkańcom różnych miejsc oraz oferty spędzania czasu. poza szkołą, w której znaleźliby możliwość rozwijania swoich pasji i zainteresowań, odrywając się tym samym od problemów dnia codziennego. Sport jest czynnikiem, który może przyczynić się do budowania odpowiednich postaw prospołecznych, uczy dyscypliny, a także współpracy. Dlatego też konieczne jest zapewnienie odpowiedniej jakości i dostępności infrastruktury sportowej. Obecnie Szkoła Podstawowa nr 4 w Wieliczce nie posiada odpowiednio dostosowanej infrastruktury sportowej do potrzeb uczniów. Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu zapewnienie miejsca rekreacji i sportu dla uczniów szkoły podstawowej nr 4. W ramach zadania konieczne są: – rozbudowa sali gimnastycznej, – modernizacja istniejącego wielofunkcyjnego boiska sportowego. Prognozowane rezultaty Poprawa warunków prowadzenie zajęć wychowania fizycznego, umożliwienie prowadzenia rozgrywek międzyszkolnych. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania – Liczba zmodernizowanych obiektów sportowych, – Liczba dzieci i młodzieży korzystających ze zmodernizowanych obiektów sportowych. \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Wydział Inwestycji UMiG w Wieliczce \| Teren działki Szkoły Podstawowej nr 4. \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 3 100 000,00 zł \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. – Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 3.1., zadanie 3.5., zadanie 3.6. --- Podobszar III \| Zadanie 3.8. Spotkajmy się w bibliotece Zdiagnozowane problemy Na obszarze zdiagnozowane zostały różnorakie problemy społeczne, w tym Słaba aktywność społeczna mieszkańców, mierzona udziałem w wyborach (frekwencja w wyborach samorządowych 2014 była na poziomie 38,92% w porównaniu z Wieliczką 46,27%), a także występujące problemy związane z przemocą domową oraz uzależnieniami od alkoholu. W celu rozwiązywania problemów społecznych konieczne jest podejmowanie działań prewencyjnych, uczących ludzi aktywności społecznej, rozwijające pasje i zainteresowania. W związku z tym konieczne jest poszerzanie różnorodnej oferty zajęć dla różnych grup wiekowych. Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu wzmocnienie oddziaływania biblioteki zlokalizowanej na osiedlu Kościuszki o dodatkowe funkcje integracyjne i społeczne. W ramach zadania przewiduje się adaptację istniejących pomieszczeń, będące własnością spółdzielni mieszkaniowej, zlokalizowanych na wyższej kondygnacji, na potrzeby powiększenia powierzchni użytkowej biblioteki. W ramach powiększenia biblioteki możliwość stworzenia Klubu Dziennego Pobytu/ Klub Seniora – miejsce spotkań seniorów, zajęcia dzienne, pomoc lekarska (rehabilitacje). Prognozowane rezultaty Realizacja zadania przyczyni się do poprawy dostępności do oferty kulturalnej dla mieszkańców osiedla. Pozwoli to na organizowania warsztatów i spotkań dla seniorów oraz dzieci i młodzieży. \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \|-------------------------------------------\| \| - powierzchnia użytkowa adaptowanych pomieszczeń [m²]; \| \| - liczba osób korzystających z biblioteki; \| \| - liczba warsztatów ii spotkań organizowanych w ciągu roku. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| Biblioteka w Wieliczce \| os. Kościuszki \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \| 200 000,00 \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 1.1., zadanie 3.3 --- Podobszar III Zadanie 3.9. Przebudowa budynku mieszkalnego przy ul. Dembowskiego 57 na cele użyteczności publicznej Zdiagnostowane problemy Obecnie budynek znajduje się w złym stanie technicznym. Na Podobszarze zauważa się narastające problemy o charakterze patologicznym prowadzące do ubóstwa, apatii, bierności lokalnej społeczności. Do tego dochodzi niedobór środków budżetowych na realizację inwestycji prowadzący do powstania ośrodków wspomagających rozwiązywanie problemów społecznych. Zakres realizowanego zadania Przebudowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego wraz z robotami mającymi na celu poprawę stanu technicznego oraz dostosowanie do potrzeb użyteczności publicznej. Prognozowane rezultaty Realizacja projektu będzie służyć poprawie jakości życia jednostek korzystających z pomocy oferowanej przez ośrodek. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba ośrodków działających na rzecz społeczności lokalnej, - liczba osób potrzebujących pomocy, \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|--------------------------------------\|-------------\| \| ZBK Wieliczka \| Budynek gminny ul. Dembowskiego 57 \| \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| 1 300 000 \| 2016 - 2023 \| \|-----------\|-------------\| \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 3.3 oraz Zadanie 2.8 Podobszar IV \| Podobszar IV \| Zadanie 4.1. \| \|--------------\|--------------\| \| Ścieżka edukacyjna odwołująca się do tradycji górniczych Wieliczki \| \| Zdiagnozowane problemy \| \| Stok „Pod Baranem” – jest atrakcyjnie położonym terenem zielonym w pobliżu kościoła św. Sebastiana. O jego potencjale świadczą wcześniej koncepcje jego wykorzystanie jako: stoku narciarskiego z wyciągiem, toru do jazdy rowerami górskimi oraz terenie rekreacyjnym dla mieszkańców z punktami widokowymi i parkowo-spacerowym założeniem kompozycyjnym. Obecnie teren jest zaniedbany, z nieuporządkowaną roślinnością. Wszelkie działania inwestycyjne utrudnia charakter i topografia terenu – w tym osuwiska, a także długoletnia dzierżawa działki przez prywatnego inwestora. Dla podobszaru opracowano koncepcję zagospodarowania terenu wykonaną w ramach pracy magisterskiej autorstwa pani Konopka, będącej w posiadaniu UMiG. \| \| Zakres realizowanego zadania \| \| - Uregulowanie kwestii własnościowych. - Realizacja terenów rekreacyjnych dla mieszkańców Wieliczki przy jednoczesnym eksponowaniu tradycji górniczych i walorów przyrodniczych miejsca. - Opracowanie atrakcyjnej trasy edukacyjnej z elementami interakcji (oddziaływanie na różne zmysły) dla spacerowiczów np. questy, gry miejskie itp. w formule parku etnograficznego. \| \| Prognozowane rezultaty \| \| Poprawa atrakcyjności osiedla Boża Wola. Wzrost integracji mieszkańców przyległych osiedli, zagospodarowanie dotychczas niewykorzystywanych przestrzeni zielonych, miejsc potencjalnie niebezpiecznych. Kultywowanie tradycji górniczych i wartości przyrodniczych terenu. \| \| Wskaźniki monitorowania realizacji zadania \| \| - powierzchnia urządzonych terenów rekreacyjnych [m²], - liczba osób korzystających ze ścieżki edukacyjnej, - liczba powstałych questów. \| \| Podmioty odpowiedzialne za realizację \| \| Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce \| \| Lokalizacja \| \| Stok pod baranem \| \| Szacunkowa wartość \| \| 500 000,00 \| \| Okres realizacji \| \| 2016 - 2023 \| \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt \| Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. Zadanie komplementarne Zadanie 4.2. Podobszar IV \| Zadanie 4.2. Integracja i aktywizacja społeczna mieszkańców osiedla Boża Wola Zdiagnozowane problemy Wśród problemów, jakie zostały zdiagnozowane na wskazanym obszarze są problemy demograficzne, w tym ujemny przyrost naturalny (-0,51%), a także ujemne saldo migracji (-0,51%). Pomimo iż oba wskaźniki przyjmują wartość podobną do średniej dla Polski, to jednak w porównaniu z samą gminą Wieliczka, gdzie od wielu lat widoczny jest znaczący trend suburbaniacyjny Podobszar IV wypada niekorzystnie. Świadczy to o niższej atrakcyjności osiedleńczej tego miejsca. Zakres realizowanego zadania Objęcie wsparciem mieszkańców budynków socjalnych przy ulicy Limanowskiego. Zadanie ma na celu poprawę jakości i uporządkowanie przestrzeni wokół zabudowań mieszkalnych: stare gołębniki, komórki lokatorskie, pomieszczenie na węgiel. Zadanie realizowane zostanie poprzez realizację działań warsztatowych, włączających i aktywizujących mieszkańców do wzięcia odpowiedzialności za przestrzeń. W ramach zadania przewiduje się: - przygotowanie założeń i scenariusza warsztatu terenowego (nawiązującego do metodologii kreowania udanych przestrzeni publicznych – Project for Public Spaces, Ins.) polegającego na wspólnym projektowaniu przestrzeni publicznej przez jej użytkowników – mieszkańcy ulic i osiedli, na których podejmowane będą działania infrastrukturalne – urządzenie i uporządkowanie przestrzeni wspólnych. - w ramach działań warsztatowych/terenowych należy przewidzieć: projektowanie z mieszkańcami przestrzeni publicznej np.: - aranżacja zieleni, - porządkowanie wspólnych przestrzeni i przetwarzanie ich na miejsca wypoczynku, - inne propozycje wynikające bezpośrednio z potrzeb/oczekiwań mieszkańców; - realizacja wspólnego pikniku osiedlowego, integrującego lokalną społeczność. Prognozowane rezultaty Realizacja projektu będzie służyć budowie tożsamości lokalnej, tzw. wartości miejsca dla mieszkańców. Poczucia odpowiedzialności za „moje miejsce” (u mieszkańców) skutkujące w konsekwencji m.in. dbałością o porządek i estetykę otoczenia, odpowiedzialnością za poszczególne elementy przestrzeni. Wspólne sprzątanie, realizacja zieleńców, prowadzenie m.in. mini-ogrodów kwietnych pozwoli wzmożnić poczucie własności u mieszkańców a i tym samym wzmożnić poczucie odpowiedzialności za przestrzeń i miejsce w którym się mieszka. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba przeprowadzonych warsztatów, mających na celu integrację mieszkańców; - liczba uczestników prowadzonych działań (Warsztatów, pikniku); - powierzchnia nowo urządzonej przestrzeni placu [m²]. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Lokalizacja \| \|-------------\| \| ZBK Wieliczka, MGOPS \| \| Budynku socjalne, ul. Limanowskiego \| Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 700 000 zł \| 2016 - 2023 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. Zadania komplementarne Zadanie 4.1., zadanie 4.4. Podobszar IV Zadanie 4.3. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedla Kolonia Górnicza kumulują się problemy ze smogiem powstającym w wyniku palenia w domowych piecach niskiej jakości węglem oraz palnymi odpadami komunalnymi. Niska świadomość szkodliwości substancji uwalnianych w procesie spalania odpadów i niskiej jakości paliw stałych. Problem kumuluje się ze względu na dominujące osoby starsze o niskich dochodach, których nie stać na samodzielne sfinansowanie modernizacji instalacji grzewczych. Zakres realizowanego zadania Opracowanie i realizacja systemu wsparcia (w tym finansowego) w wymianie pieców węglowych na bardziej ekologiczne technologie grzewcze. Kampania promująca ekologiczne źródła energii i informująca o szkodliwości palania śmieci i niskiej jakości paliw (działania adresowane do różnych grup wiekowych w tym osób starszych, dzieci i młodzież np. poprzez rywalizacje, konkursy itp.). Prognozowane rezultaty – Poprawa standardu i komfortu życia mieszkańców. – Podniesienie jakości powietrza. – Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania – Liczba osób, która otrzymała wsparcie finansowe na wymianę pieców węglowych. – Liczba przeprowadzonych kampanii promujących ekologiczne źródła energii. Podmioty odpowiedzialne za realizację Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska w UMiG w Wieliczce Lokalizacja Podobszar IV / cała gmina Szacunkowa wartość Okres realizacji 140 000 zł. 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: – Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. – Realizację projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. Zadania komplementarne Zadanie 3.4. Podobszar IV Zadanie 4.4. Kompleksowa modernizacja Placu zabaw oraz boiska przy osiedlu Boża Wola – urządzenia dla najmłodszych oraz seniorów Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedla Boża Wola występuje gęsta zabudowa mieszkaniowa, która generuje konflikty lokalne. Brakuje też miejsc wypoczynku i rekreacji dla mieszkańców, a także miejsc dla rozwoju integracji społecznej. Zakres realizowanego zadania Zadanie polega na modernizacji infrastruktury rekreacyjnej na osiedlu Boża Wola dla różnych grup wiekowych i stworzenie międzypokoleniowego placu zabaw. W ramach projektu planuje się następujące działania: - renowacja nawierzchni boiska o powierzchni ok. 680m²; - ogrodzenie terenu rekreacyjnego; - montaż urządzeń rekreacyjnych dla dzieci i seniorów; - rozbudowa małej architektury (ławek, koszy na śmieci). Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do podniesienia jakości przestrzeni miejskiej, a także poprawi się wizerunek dzielnicy, jako miejsca przyjaznego mieszkańcom. Wzrośnie atrakcyjności oferty spędzania czasu wolnego skierowanej do mieszkańców dzielnicy w różnym wieku. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia terenu urządzonej zieleni [m²]; - powierzchnia urządzonych placów rekreacyjnych [m²]; - ilość zamontowanych elementów małej architektury; - liczba osób korzystających z oferty przestrzeni wypoczynkowej. Podmioty odpowiedzialne za realizację \| Podmioty \| Lokalizacja \| \|----------\|-------------\| \| ZBK Wieliczka \| Działka nr 1299/44 \| Szacunkowa wartość \| Szacunkowa wartość \| Okres realizacji \| \|--------------------\|------------------\| \| 540 000.-zł. \| 2017-2020 \| Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 4.1., zadanie 4.2. 7.2. Charakterystyka pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych Rozdział ten przedstawia projekty, które zostały wskazane przez różne grupy interesariuszy (mieszkańców, przedsiębiorców, przedstawicieli instytucji społecznych i publicznych) podczas opracowywania dokumentu. Projekty te, podobnie jak projekty podstawowe (opisane w rozdziale 7.1.), zgłoszono w procesie prac nad Programem, jednakże nie potwierdzono gotowości do ich realizacji przez działające w gminie instytucje i podmioty. – Tworzenie miejsc integracji społecznej i rozwój oferty integracyjnej dla różnych grup mieszkańców np. Wyposażenie Domu Ludowego. – Rozwój oferty i instytucji opieki nad dziećmi do lat 6-ciu – m.in.: - budowa przedszkola przy Wieliczance; - utworzenie / budowa świetlicy – zajęcia popołudniowe dla dzieci, Klub Malucha, dzieci w wieku przedszkolnym, możliwość pozostawienia na jakiś czas dzieci pod opieką. – Rozwój oferty i infrastruktury sportowej np: - Modernizacja starego, betonowego boiska (za Siemachą). Zmiana nawierzchni za poliuretanową. Obiekt miałby pełnić funkcję rekreacyjną głównie dla dzieci i młodzieży. - Modernizacja boiska i zaplecza sportowego w pobliżu ogródków działkowych „Pod Baranem”. W ramach modernizacji przewiduje się renowację nawierzchni, budowę węża sanitarno-socjalnego: toalety, szatnie. – Stworzenie oferty pomocowej dla osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym np. Stworzenie centrum Wspierania Rodzin Osób z problemami alkoholowymi. – Poprawa jakości infrastruktury komunikacyjnej na terenie gminy i obszarów rewitalizacji - Budowa parkingu na terenie dawnej kotłowni (teren jest własnością Spółdzielni Mieszkaniowej). Piętrowy parking mógłby funkcjonować w oparciu o formułę PPP – część mieszkańców okolicznych osiedli (gł. Sienkiewicza) mogłyby wykupić tam sobie miejsca na stałe, pozostałe funkcjonowałyby jako własność gminy – korzystanie za określoną opłatą. Parking pozwoliłby na przywrócenie chodników wzdłuż ulicy Sienkiewicza pieszym i mieszkańcom, pod warunkiem, że na ulicy Sienkiewicza wprowadzony zostanie zakaz parkowania. Oprócz oznaczeń (znaków pionowych), kampanii informującej mieszkańców o zmianie zasad parkowania (plakaty, informacje w Internecie, happening, punkt informacyjny), zostaną wprowadzone elementy uniemożliwiające parkowanie na chodniku np. słupki, barierki, donice z kwiatami. Opcjonalne: Wprowadzenie zakazu parkowania i egzekwowanie przestrzegania go także na pozostałych (wybranych) ulicach w ramach Obszaru 1. Opcjonalne: W celu ograniczenia narażenia mieszkańców podobszaru 1 na hałas i spaliny przeksztalcenie ulicy Sienkiewicza w ulicę jednokierunkową. - Budowa parkingu na ul. Szpunara przy Samodzielnym Publicznym Zespole Lecznicza Otwartego w Wieliczce. Z Ośrodka zdrowia korzysta wielu mieszkańców gminy Wieliczka i obszaru rewitalizacji, w tym także osoby starsze. Konieczne zatem wydaje się dostosowanie infrastruktury drogowej do potrzeb różnych grup mieszkańców. Powstały parking umożliwi uporządkowanie przestrzeni i odseparowanie pieszych od samochodów, zapewniając tym samym bezpieczeństwo w poruszaniu się. - Wyburzenie muru na ul. Daniłowicza - Stworzenie miejsca przyjaznego dla turystów, możliwość wprowadzenia małej przedsiębiorczości, małej gastronomii – zadanie możliwe do realizacji przy współpracy z Kopalnią Soli „Wieliczka” oraz Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce. - Poprawa jakości i ładu przestrzennego doliny Serafy i najbliższej okolicy - Likwidacja dzikich wysypisk, wyrównanie stoków od strony osiedla Przyszłość, udostępnienie terenu dla mieszkańców, wyznaczenie alejki krajoznawczej lub ścieżki rowerowej, nasadzenie drzew lub jego uporządkowanie (ale niewielkie), stworzenie nowego mostku na Serafie wraz ze ścieżką od osiedla Przyszłość do ul. Narutowicza (przy większych ulewach notorycznie zalewany i nie da się przejść – sugerowane jego podniesienie). Podpięcie wszystkich domów do kanalizacji. - Zagospodarowanie budynku przy ul. Słowackiego. Budynek ten znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku przeznaczonego na Centrum Kulturalne wraz z Biblioteką. Budynek znajduje się w złym stanie technicznym i wymaga remontu. Zagospodarowany budynek może stanowić rozszerzenie oferty biblioteki (np. utworzenie osobnej czytelni skierowanej dla młodszych dzieci) oraz stworzenie izby pamięci związanej z historią i kulturą miasta Wieliczka. Dzięki realizacji tego projektu zapewniony będzie dostęp do zróżnicowanej oferty kulturalnej dla różnych grup wiekowych, a tworzenie miejsc związanych z historią miasta przyczyni się do budowania lokalnej tożsamości mieszkańców. - Zagospodarowanie terenu rekreacyjnego przy ul. Jedynaka (projekt znajdujący się poza obszarem rewitalizacji). Projekt ma na celu poprawę jakości przestrzeni publicznej, zagospodarowanie jej na cele rekreacyjne i integracyjne dla różnych grup wiekowych. Zadanie znajduje się poza obszarem rewitalizacji, jednakże należy podkreślić, że w obszarze rewitalizacji nie ma wielu miejsc rekreacji i wypoczynku. Stworzenie miejsca z ciekawą ofertą, pozwalającą na rozwijanie zainteresowań może przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców. Podjęcie odpowiednich działań zachęcających i animujących mieszkańców obszarów rewitalizacji do skorzystania z oferty poza ich miejscem zamieszkania może przyczynić się do integracji z mieszkańcami innych dzielnic i osiedli. - Realizacja działań ukierunkowanych na wzmacnianie potencjału lokalnego, związanego z historią i tradycjami Miasta Wieliczka i budowaniu tożsamości lokalnej, w tym np. wprowadzenie elementów małej architektury w przestrzeni miejskiej (w tym elementów interaktywnych), ukazujących historię miejsca, rekonstrukcja obiektów historycznych, opis ważnych historycznie miejsc itp. – Utworzenie w budynku przy ul. Narutowicza 47 wielofunkcyjnego centrum usług społecznych służącego osobom starszym (seniorom) oraz osobom niepełnosprawnym. Zadanie realizowane będzie poza obszarem rewitalizacji. Budynek przy ul. Narutowicza 47 znajduje się przy granicy z podobszarem 3, w którym zidentyfikowano jednak braki w infrastrukturze społecznej, w szczególności dla osób starszych oraz postępujący problem starzenia się społeczeństwa. Wychodząc na przeciw temu problemowi w ramach realizacji zadania przewiduje się stworzenie mieszkań nadzorowanych dla osób samotnych i niepełnosprawnych, zapewniając całodobową opiekę; Dziennego Pobytu Opieki Społecznej dla osób starszych, połączonego z centrum zabiegowo - rehабilitacyjnym, zapewniającego podstawową opiekę medyczną; utworzenie Centrum Integracji Społecznej dla mieszkańców obszaru rewitalizacji, zapewniając możliwość uczestnictwa w terapiach zajęciowych, aktywnego spędzania czasu wolnego. 8. Mechanizmy integrowania działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 został opracowany zgodnie z założeniami wytycznych Ministerstwa Rozwoju, a także zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o Rewitalizacji, w związku z powyższym posiada on następujące cechy: Kompleksowość (zintegrowanie na poziomie zaplanowanych celów, kierunków działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych) – proponowane do realizacji w ramach Programu działania odnoszą się do wszystkich pięciu sfer, w tym społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Zaplanowane Projekty rewitalizacyjne są przekrojowe, odpowiadają równocześnie na kilka celów strategicznych oraz kierunków działań. W ramach wykazania kompleksowości poszczególnych projektów w fiszkach projektowych odnotowano cele i kierunki działań, do jakich poszczególne zadania się odnoszą. Koncentracja – zgodnie z przedstawioną w Programie diagnozą, obszary wyznaczone do rewitalizacji są obszarami cechującymi się największą koncentracją problemów społecznych, warto także zwrócić uwagę, iż obszary są ze sobą spójne przestrzennie. Wielowymiarowa komplementarność. Komplementarność przestrzenna. Jak wykazano Gminny Program Rewitalizacji został opracowany przy udziale lokalnej społeczności i interesariuszy procesu rewitalizacji przy zastosowaniu różnych metod i narzędzi badawczych. Pozwoliło to na wytypowanie tych obszarów w mieście, które zarówno w obiektywnej, jak i subiektywnej ocenie mieszkańców są narażone na występowanie problemów społecznych oraz problemów w innych sferach. Projekty wybrane do rewitalizacji zostały opracowane w odpowiedzi na zaistniałe na wskazanych obszarach problemy, tak aby im przeciwdziałać, pozwalając tworzyć przestrzenie przyjazne dla mieszkańców, przedsiębiorców i innych organizacji. Istnieje jednak obawa, iż podjęcie interwencji, w szczególności zaś działań infrastrukturalnych podnoszących jakość przestrzeni publicznych i budynków mieszkalnych w jednej części miasta spowoduje, efekt wypierania osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej do zamieszkania w innych obszarach miasta / gminy, a wraz z nimi także przesunięcie problemów społecznych w inne obszary. Wychodząc naprzeciw temu problemowi Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka skupia się przede wszystkim na działaniach społecznych, nastawionych na wsparcie, doradztwo, edukację czy szkolenia dla grup osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczaniem społecznym. Każdorazowo w przypadku realizacji działania infrastrukturalnego przewidziano realizację zadania społecznego, komplementarnego, pozwalającego np. wspólnie projektować przestrzeń. Co więcej w procesie monitoringu wprowadzone zostały procedury monitorowania Podobszarów rewitalizacji. Z kolei spośród interesariuszy procesu rewitalizacji zostaną wyłonieni członkowie Komitetu ds. Rewitalizacji, w tym Strażnicy Podobszarów, których zadaniem będzie m.in. bieżący monitoring realizowanych działań we wskazanych Podobszarach. Dzięki przewidzianym procedurom istnieje możliwość wprowadzania bieżących (raz w roku) zmian w Programie, w przypadku gdy zaobserwowane zostaną negatywne skutki procesu. Komplementarność problemowa (zintegrowanie na poziomie zdiagnozowanych potrzeb i problemów oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych). Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka charakteryzuje się komplementarnością problemową, ze względu na to, iż wybrane projekty do realizacji stanowią bezpośrednią odpowiedź na zdiagnozowane wcześniej problemy. Każdy projekt w swoim opisie posiada pole oznaczone jako „zdiagnozowane problemy”. Dzięki temu widoczna jest podstawa do realizacji zadania. Dodatkowo na jeden problem oddziaływuje równocześnie kilka projektów. Zdiagnozowane problemy, w szczególności zaś problemy natury społecznej są wzajemnie ze sobą powiązane i wynikają ze złożoności świata społecznego. W związku z powyższym, przewidziane do realizacji projekty rewitalizacyjne również wzajemnie się przenikają i są ze sobą powiązane (komplementarne), co jest wskazane w ramach fiszki projektowej („zadania komplementarne”). Warto także wspomnieć, iż dla każdego zadania inwestycyjnego, wprowadzono komplementarne zadanie społeczne, w którym realizowane będą działania nastawione na edukację oraz aktywizację społeczności lokalnej. Dzięki temu ograniczona zostanie możliwość przenoszenia się problemów społecznych na inne obszary, a także zminimalizowana zostanie możliwość realizacji dużych projektów inwestycyjnych, które nie będą bezpośrednio oddziaływać na lokalną społeczność. Komplementarność proceduralno – instytucjonalna (zintegrowanie na poziomie różnych partnerów) w Programie Rewitalizacji zostanie zrealizowana poprzez zapewnienie odpowiedniego, efektywnego zarządzania Programem. Procedury zarządzania, zostały zaprojektowane w taki sposób, aby zapewniały włączenie różnych Partnerów do aktywności na poziomie wdrażania i monitoringu. Z drugiej strony w systemie zarządzania znajduje się stanowisko Zespołu ds. Rewitalizacji, który pełni funkcję koordynującą i spinającą całość programu, a także poszczególne podejmowane działania. Umiejscowienie Zespołu ds. Rewitalizacji w ramach struktur urzędu pozwoli także na skutecną kontynuację działań podjętych w ramach realizacji polityk rewitalizacyjnych. Istotną rolę w zarządzaniu Programem pełni także Komitet Rewitalizacji, który ma za zadanie z jednej strony tworzyć warunki do współpracy pomiędzy różnymi podmiotami, z drugiej zaś wspomagać Burmistrza w podejmowaniu kluczowych działań. Współpraca pomiędzy Zespołem, Komitetem oraz Partnerami procesu rewitalizacji pozwoli na zapewnienie wspomnianej komplementarności proceduralno-instytucjonalnej i przyczyni się do efektywnego wdrożenia Programu. Komplementarność międzyokresowa. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 zapewnia kontynuację działań rozpoczętych w poprzednim programie rewitalizacji. Oba Programy posiadają spójne ze sobą cele. Wśród najważniejszych punktów spójnych należy wymienić poprawę jakości i standardu życia mieszkańców poprzez remont i rozbudowę obiektów sportowych i rekreacyjnych, zwiększenie bezpieczeństwa na drogach, czy poprawę jakości przestrzeni publicznych. Dodatkowo obecny Program Rewitalizacji zakłada dokończenie działań nastawionych na poprawę jakości środowiska naturalnego, w tym dokończenie prac związanych z rewitalizacją Parku A. Mickiewicza. Poza działaniami wynikającymi z poprzedniego dokumentu Programu Rewitalizacji, w poprzednim okresie Gmina Wieliczka realizowała także szereg programów społecznych, nastawionych na aktywizację społeczną, wyrównywanie szans edukacyjnych, czy podniesienie kompetencji kluczowych mieszkańców. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej prowadził projekt pn. „Miasto i Gmina Wieliczka. Aktywność społeczna i zawodowa klientów Ośrodka Pomocy Społecznej”, który skierowany był do osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym np. bezrobotnych, korzystających ze wsparcia MGOPS. Projekt oferował kursy i szkolenia, ale także zapewniał indywidualne wsparcie doradcy zawodowego oraz wsparcie psychologiczne. Ponadto gmina realizowała szereg projektów ukierunkowanych na rozwój kompetencji uczniów oraz wyrównywanie szans edukacyjnych, w tym takie projekty jak „Klucz do przyszłości”, „Akademia sukcesu – indywidualizacja nauczania i wychowania uczniów klas I-III w gminie Wieliczka”. Zadania te są komplementarne z zaplanowanymi zadaniami infrastrukturalnymi, skierowanymi do szkół, pozwalającymi na rozwój bazy edukacyjnej i rekreacyjnej dla uczniów. Komplementarność źródeł finansowania w Gminnym Programie Rewitalizacji Miasta Wieliczka przejawia się w możliwości dywersyfikacji źródeł finansowania poszczególnych projektów rewitalizacyjnych. Zgodnie z założeniami Narodowego Planu Rewitalizacji, przewidziano możliwość wykorzystania następujących funduszy: - Publicznych wspólnotowych (np. EFS, EFRR). - Publicznych krajowych – istniejących instrumentów i funduszy (istniejących instrumentów różnych polityk dotyczących m.in.: wykluczenia społecznego, edukacji, infrastruktury, środowiska, kultury, zabytków, mieszkalnictwa itd.) oraz sukcesywnie tworzonych nowych (w tym obejmujących instrumenty inżynierii finansowej). - Prywatnych m.in. poprzez tworzenie zachęt do inwestowania na obszarach zdegradowanych oraz poprzez upowszechnianie formuły PPP (Partnerstwo Publiczno-Prywatne). Mechanizm zapobiegania niepożądanym efektom społecznym oraz przenoszeniu problemów na inne obszary gminy. Zasadniczym mechanizmem zapobiegania niepożądanym efektom społecznym (takim jak np. segregacja społeczna czy gentryfikacja) oraz przenoszenia problemów na inne obszary na skutek interwencji rewitalizacyjnych, jaki wykorzystano w procesie prac nad Gminnym Programem Rewitalizacji, jest założenie komplementarności działań miękkich, o charakterze społecznym z działaniami twardymi, infrastrukturalnymi. Zogniskowanie Gminnego Programu Rewitalizacji i przedsięwzięć podstawowych na działaniach społecznych odpowiadających na zidentyfikowane na podobszarach rewitalizacji potrzeby i problemy pozwoli zasadniczo ograniczyć przesunięcia problemów społecznych w inne obszary Miasta i Gminy. Dodatkowo, w ramach założeń systemu Wdrażania i monitoringu Gminnego Programu Rewitalizacji zaplanowane zostały procedury i włączeni interesariusze rewitalizacji (reprezentowani m.in. w Komitecie ds. Rewitalizacji), których zadaniem będzie m.in. bieżący monitoring działań realizowanych w poszczególnych podobszarach rewitalizacji oraz ich efektów. W przypadku zidentyfikowania negatywnych/niepożądanych skutków społecznych realizowanych przedsięwzięć, w toku procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji podejmowane będą działania korygujące, ukierunkowane na uzupełnienie/weryfikację listy i zakresu przedsięwzięć podstawowych. Mechanizm analizy następstw decyzji przestrzennych w skali Gminy Wieliczka Wdrażanie Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka oparte będzie o stałą współpracę Różnych wydziałów Urzędu Miasta Wieliczka, w tym także Zespołu ds. Rewitalizacji z Wydziałem Budownictwa i Gospodarki Nieruchomościami Referatu Gospodarki Nieruchomościami. Głównym celem współpracy będzie zapewnienie bieżącego przepływu informacji dotyczących zmian przestrzennych (w zakresie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz pozwoleń na budowę dla istotnych lokalnie inwestycji) zachodzących na obszarze rewitalizacji oraz poza nim. Zespół ds. Rewitalizacji raz na kwartał przeprowadzi z przedstawicielami ww. Referatu robocze konsultacje dotyczące planowanych i podjętych decyzji przestrzennych mogących mieć wpływ na obszar rewitalizacji i oba jego podobszary. Pozyskane informacje zostaną włączone w zakres sprawozdania rocznego i procedowane w ramach procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. W przypadku powięcienia wiedzy nt. zmian przestrzennych zagrażających realizacji celów określonych dla obszaru rewitalizacji Gminy Wieliczka Zespół ds. Rewitalizacji, niezależnie od procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji, ma obowiązek niezwłocznie przekazać taką informację Burmistrzowi. Każda tego rodzaju sytuacja poddana będzie indywidualnej analizie i ocenie w kontekście założeń niniejszego dokumentu. 9. Szacunkowe ramy finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji Skuteczność i efektywność prowadzonych działań rewitalizacyjnych będzie zdeterminowana przez zapewnienie odpowiednich źródeł finansowania przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Wytyczne Ministerialne, a także Ustawa o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 roku podkreślają konieczność zachowania komplementarności źródeł i podmiotów finansowania. W związku z tym niniejszy rozdział wskazuje na możliwości źródeł finansowania poszczególnych zadań, w tym zarówno ze środków zewnętrznych (EFRR, EFS, środki krajowe), jak i środków gminy oraz środków prywatnych inwestorów, instytucji społecznych itp. W celu zachowania komplementarności finansowej przy każdym Projekcie, tam gdzie jest to możliwe, zostały wskazane co najmniej dwa potencjalne źródła finansowania, w tym także zakłada się możliwość pozyskania prywatnych środków lub wejście gminy w partnerstwo publiczno-prywatne. Koszt wszystkich planowanych przedsięwzięć podstawowych ustalony został na poziomie: 38 505 680 zł. Tabela 6. Harmonogram rzeczowo – finansowy przedsięwzięć planowanych do realizacji w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016 - 2023. \| L.p. \| Nazwa projektu \| Wartość projektu [zł] \| Termin realizacji \| Potencjalne źródła finansowania \| \|------\|--------------------------------------------------------------------------------\|------------------------\|---------------------\|-----------------------------------------------------------------------\| \| \| Podobszar I \| \| \| \| \| 1.1. \| Budowa Centrum Kulturalnego wraz z Biblioteką. \| 10 924 680,00 \| 2010 - 2017 \| Budżet gminy, RPO WM (EFRR) \| \| 1.2. \| Integracja międzypokoleniowa mieszkańców osiedli. \| 288 000,00 \| 2016 - 2023 \| FIO, budżet gminy, RPO WM (EFS) \| \| 1.3. \| Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – program społeczny. \| 20 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFS) \| \| 1.4. \| Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – poprawa infrastruktury miejskiej. \| 1 000 000,00 \| 2017 - 2023 \| Budżet gminy, RPO WM (EFRR) \| \| 1.5. \| Zielone osiedla – ożywienie skwerów oraz przestrzeni publicznych na terenie osiedli mieszkaniowych w Wieliczce. \| 1 500 000,00 zł. \| 2016 - 2023 \| FIO, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFRR) \| \| 1.6. \| Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji przestrzeni przez mieszkańców. \| 75 000,00 \| 2016 - 2023 \| FIO, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFS) \| \| 1.7. \| Budowa kompleksu sportowego wraz z placem zabaw przy Szkole nr 3 w Wieliczce \| 3 570 000,00 \| 2016 - 2017 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| \| Podobszar II \| 2.1. Wspólnie na rzecz seniorów – stworzenie kompleksowej oferty społecznej dla osób starszych. \| 688 000,00 \| 2016 - 2023 \| Rządowy Program ASOS, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFS) \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| 2.2. Centrum Aktywności Seniora. Zagospodarowanie budynku nadszybia Górsko. \| 2 200 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| \| 2.3. Program wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. \| 960 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFS) \| \| 2.4. Bezpieczni na drodze – program społeczny skierowany do dzieci oraz rodziców. \| 10 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFS) \| \| 2.5. Bezpieczni na drodze – przebudowa ulicy Mickiewicza przed szkołą podstawową nr 2. \| 400 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) \| \| 2.6. Zagospodarowanie terenu wokół szkoły. \| 1 100 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) \| \| 2.7. Adaptacja budynku po dawnej szkole górniczej na cele społeczne – Centrum Usług Społecznych Kulturalnych i Edukacyjnych \| 3 200 000,00 \| 2017 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| \| 2.8. Poprawa warunków mieszkaniowych w budynku mieszkalnym przy ul. Klaśnieńskiej 31. \| 700 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) \| \| Podobszar III \| 3.1. Aktywna rekreacja w parku A. Mickiewicza – kontynuacja działań rewitalizacyjnych. \| 4 000 000,00 zł. \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| \| --- \| --- \| --- \| --- \| --- \| \| 3.2. Bezpiecznie na osiedlu – program społeczno-infrastrukturalny dla mieszkańców. \| 300 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFRR, EFS) \| \| 3.3. Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji i animacji przestrzeni przez mieszkańców. \| 150 000,00 \| 2016 - 2023 \| FIO, budżet gminy, środki prywatne, MRPO WM(EFS) \| \| 3.4. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne. \| 800 000 zł. \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM WM \| \| 3.5. Wieliczka na sportowo – modernizacja obiektów rekreacyjnych Wieliczanki. \| 1 000 000,00 zł \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM(EFRR), środki prywatne, partnerstwo publiczno-prywatne \| \| 3.6. Wieliczka na sportowo – aktywizacja społeczna i sportowa mieszkańców \| 100 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, środki prywatne, RPO WM(EFS) \| \| Podobszar \| Przebudowana infrastruktury sportowej dla uczniów szkoły podstawowej nr 4. \| 3 100 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| \|-----------\|---------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|-------------\|-----------------------------\| \| \| Spotkajmy się w bibliotece. \| 200 000,00 \| 2016 - 2023 \| ASOS, FIO, Budżet Gminy, RPO WM (EFS) \| \| \| Przebudowa budynku mieszkalnego przy ul. Dembowskiego oraz na cele użyteczności publicznej. \| 1 300 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| Podobszar IV \| Podobszar \| Ścieżka edukacyjna odwzorująca się do tradycji górniczych Wieliczki. \| 500 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, środki prywatne, RPO WM \| \|-----------\|---------------------------------------------------------------------\|------------\|-------------\|--------------------------------------\| \| \| Integracja i aktywizacja społeczna mieszkańców osiedla Boża Wola. \| 700 000,00 \| 2016 - 2023 \| FIO, Budżet Gminy, RPO WM (EFS) \| \| \| Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne. \| 140 000,00 \| 2016 - 2023 \| Budżet Gminy, MRPO WM (EFS) \| \| \| Kompleksowa modernizacja Placu zabaw oraz boiska przy osiedlu Boża Wola – urządzenia dla najmłodszych oraz seniorów. \| 540 000,00 \| 2017 - 2020 \| Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) \| Źródło: zestawienie własne. Szacunkowy koszt pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wynosi 28 200 000 zł. 10. Opis struktury zarządzania i monitoring programu 10.1. Zarządzanie Gminnym Programem Rewitalizacji. Zarządzanie procesem rewitalizacji w gminie Wieliczka będzie odbywać się na zasadach Partnerstwa i Partycypacji Społecznej, a więc przy aktywnym udziale interesariuszy, w tym przede wszystkim mieszkańców, przedsiębiorców, spółdzielnie mieszkaniowe, instytucje kultury, sportu, edukacji, itp. Zarządzanie i wdrażanie Programu odbywać się będzie na trzech poziomach: Rysunek 1. Schemat poziomów zarządzania w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016 – 2023. Źródło: opracowanie własne Wdrażanie Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka powierza się Burmistrzowi Miasta i Gminy Wieliczka, poprzez Zespół ds. Rewitalizacji, wyłonionego w ramach struktur Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka (w skład Zespołu zostaną włączeni przedstawiciele jednostek organizacyjnych np. MGOPS oraz Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka) Zespół ds. Rewitalizacji będzie pełnił następujące funkcje, w ramach każdego z poziomów zarządzania i wdrażania Programu: Zgodnie z zasadą partnerstwa i partycypacji społecznej, w proces wdrażania Programu zaangażowane będą również następujące podmioty: - Komitet ds. Rewitalizacji; - Partnerzy Programu – interesariusze procesu rewitalizacji, wśród których znajdują się m.in. podmioty takie jak: - Mieszkańcy, - Lokalni aktywiści, - Przedsiębiorcy, - Związki przedsiębiorców, - Właściciele nieruchomości, - Zarządcy nieruchomości, - Instytucje zarządzające infrastrukturą techniczną, - Instytucje społeczne, w tym kościoły, parafie, związki wyznaniowe, - mobilizacja zasobów na rzecz realizacji działań zapisanych w GPR; - upowszechnienie założeń GPR wśród mieszkańców Gminy; - aktualizacja zapisów GPR; - prowadzenie konsultacji społecznych interesariuszami procesu; - zbieranie propozycji zmian do Programu; - diagnozowanie sytuacji na obszarze objętym rewitalizacją; - sporządzanie okresowych sprawozdań z realizacji Programu; - gromadzenie i analizowanie informacji wg wykonanych wskaźników zawartych w GPR - sporządzenie co najmniej dwóch raportów z realizacji dokumentu i przedstawienie ich do zatwierdzenia na sesji rady gminy - opublikowanie wyników sprawozdawczości na stronie internetowej gminy Rysunek 2. Zadania Zespołu ds. Rewitalizacji. - wspieranie Partnerów w poszukiwaniu zewnętrznych środków na realizację przedsięwzięć wpisujących się w założenia GPR; - monitorowanie możliwości pozyskania dofinansowania na realizację zadań uwzględnionych w GPR; - zbieranie propozycji zadań do Programu; - prowadzi stały monitoring realizacji zadań i zmian zachodzących w ramach poszczególnych podobszarów; - prowadzi wystandaryzowaną bazę wskaźników monitorujących zmian w podobszarach rewitalizacji; - podejmuje działania na rzecz angażowania Partnerów do re-alizacji założeń Programu w ramach poszczególnych podobszarów rewitalizacji; Instytucje edukacyjne, Organizacje pozarządowe Kluby sportowe. W ramach każdego poziomu wdrażania i monitorowania Programu każda z grup interesariuszy będzie pełnić następujące funkcje: Tabela 7. Zadania Podmiotów (interesariuszy) zaangażowanych w proces wdrażania i monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka \| Podmioty zaangażowane we wdrażanie Programu \| Funkcje podmiotów zaangażowanych w proces wdrażania i monitorowania \| \|---------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------\| \| \| Zarządzanie projektami rewitalizacyjnymi \| Zarządzanie podobszarami rewitalizacji \| Zarządzanie Programem \| \| Komitet ds. Rewitalizacji \| ▪ poszukiwanie nowych Partnerów do realizacji istotnych przedsięwzięć; ▪ inicjowanie partnerstwa do realizacji przedsięwzięć rewitalizacyjnych; ▪ opiniowanie propozycji projektów rewitalizacyjnych dotyczących podobszarów zgłaszane przez Partnerów oraz zgłaszają projekty własne. \| ▪ wdrażanie założeń Programu oraz koordynuje procesy w podobszarach rewitalizacji; ▪ forum wymiany opinii nt. podobszarów rewitalizacji, ich potrzeb i zmian zachodzących na ich terenie; ▪ diagnozowanie zaistniałych problemów w podobszarach rewitalizacji; ▪ promocja założenia i efekty realizacji zadań w ramach podobszarów rewitalizacji; ▪ opiniowanie propozycje zmian w ramach podobszarów; ▪ przestawianie wstępnych opinii dotyczących zmian w ramach podobszarów; \| ▪ upowszechnianie wśród lokalnej społeczności informacji na temat postępów w realizacji założeń Programu; ▪ określanie standardów bieżącego monitorowania wdrażania Programu (prowadza niezbędne zmiany do procedury monitoringu); ▪ rekomendowanie zmian do Programu; ▪ opiniowanie sprawozdania z realizacji Programu; ▪ tworzenie warunków do współpracy i koordynacji działań rewitalizacyjnych; ▪ opiniowanie wnioski Partnerów dotyczących zmian w Programu; \| W ramach procesu zarządzania Gminnym Programem Rewitalizacji zakłada się realizację procedur związanych z wprowadzaniem nowych zadań do Programu oraz zgłaszania propozycji zmian. Procedury te wyglądają następująco: Procedura zgłaszania nowych zadań do GPR Wszystkie instytucje zaangażowane we wdrażanie Programu, w tym Partnerzy Programu oraz mieszkańcy obszaru rewitalizacji, mają możliwość zgłoszenia nowego zadania do Gminnego Programu Rewitalizacji. Proces ten reguluje poniższa procedura: a. Propozycję nowego zadania, opisaną zgodnie z kartą projektu Gminnego Programu Rewitalizacji, zgłasza instytucja zaliczająca się do katalogu Partnerów GPR. Propozycje zadań zbierane są raz w roku i muszą zostać złożone do Zespołu ds. Rewitalizacji w terminie do 31 października. b. Po upływie tego terminu Zespół ds. Rewitalizacji w przeciągu dwóch tygodni przekazuje propozycję zadań zgłoszonych przez Partnerów oraz zadania zgłoszone przez siebie do Komitetu Rewitalizacji. c. Komitet Rewitalizacji opiniuje zgłoszone zadania i zgłasza własne propozycje zadań na spotkaniu, którego zwołanie następuje zgodnie z punktem „d” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. d. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu ds. Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia listę zadań proponowanych do uwzględnienia w budżecie Gminy na kolejny rok. (Zgodnie z punktem „e” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji – opis w punkcie 10.3 GPR). Procedura zgłaszania propozycji zmian do GPR Wszystkie instytucje zaangażowane we wdrażanie Programu, w tym Partnerzy Programu oraz mieszkańcy obszaru rewitalizacji, mają możliwość zgłoszenia propozycji zmian w Gminnym Programie Rewitalizacji. Proces ten reguluje poniższą procedurę: a. Propozycję zmiany z uzasadnieniem zgłasza instytucja zaliczająca się do katalogu Partnerów GPR. Propozycje zmian zbierane są raz w roku i muszą zostać złożone do Zespołu ds. rewitalizacji w terminie do 31 października. b. Po upływie tego terminu Zespół ds. Rewitalizacji w przeciągu dwóch tygodni przekazuje informacje dotyczące zmian (zgłoszonych przez Partnerów oraz zgłoszonych przez Zespół) do Komitetu Rewitalizacji. c. Komitet Rewitalizacji opiniują propozycję zgłoszonych zmian oraz zgłasza własne propozycje zmian podczas spotkania Komitetu Rewitalizacji, którego zwolnienie następuje zgodnie z punktem „d” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. d. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia listę proponowanych zmian do uwzględnienia w Gminnym Programie Rewitalizacji na kolejny rok. (Zgodnie z punktem „e” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji). ### 10.2. Uspołecznienie Gminnego Programu Rewitalizacji W celu, aby Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka mógł być realizowany zgodnie z Zasadą Partnerstwa oraz Partycypacji Społecznej konieczne jest jednak najpierw podjęcie działań zmierzających do dotarcia do jak najszerzego grona interesariuszy i beneficjentów, do których będą skierowane działania rewitalizacyjne, ale także do tych Partnerów, którzy będą chcieli aktywnie włączyć się w proces rewitalizacji. W związku z powyższym przewiduje się realizację działań upowszechniających Gminny Program Rewitalizacji, w tym: 1. Realizacja działań promocyjnych i informacyjnych dotyczących Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023: a. Umieszczenie na stronie internetowej Urzędu Miasta i Gminy – Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka. b. Stałe wzbogacanie Serwisu Internetowego poświęconego rewitalizacji na stronie internetowej Urzędu o informacje dotyczące nowo realizowanych zadań i działań w ramach GPR. c. Współpraca z prasą lokalną mająca na celu informowanie opinii publicznej o przebiegu realizacji i monitorowania GPR. Działania informacyjne będą prowadzone w sposób ciągły, tak aby w każdym momencie zainteresowane podmioty, interesariusze procesu mieli możliwość zaczerpnięcia wiedzy na temat poczynionych postępów realizacji programu oraz mogli zgłaszać swoje uwagi i pomysły na realizację. Proces informacyjno-promocyjny jest jednak jedynie podstawą do prowadzenia działań, mających na celu uspokoczenie procesu rewitalizacji. 2. Prowadzenie działań edukacyjnych i doradczych z zakresu procesu rewitalizacji. Działania te, prowadzone będą w taki sposób, aby potencjalni interesariusze procesu rewitalizacji mieli możliwość pogłębiania wiedzy na temat znaczenia i przebiegu rewitalizacji. Podczas tych działań będzie można dowiedzieć się czym jest rewitalizacja, jakie niesie za sobą możliwości oraz w jaki sposób można włączyć się w ten proces. Działania edukacyjne będą prowadzone: a. W ramach modułów projektów rewitalizacyjnych, np. w trakcie zadań służących projektowaniu przestrzeni przez mieszkańców. b. W powstałych w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji instytucji społecznych (np. Centrum Seniora, Kluby seniora itp.). Warsztaty będą prowadzone cyklicznie, po przeprowadzonej wcześniej akcji informacyjnej, a ich tematyka będzie dostosowana do wieku uczestników. c. Poprzez podjęcie współpracy z instytucjami aktywnymi działającymi na terenie całej gminy (np. Rady osiedlowe, Szkoły, Kluby Seniora itp.). Działania na szerszą skalę pozwolą dotrzeć do większej liczby interesariuszy. 3. Prowadzenie cyklicznych badań z interesariuszami procesu: a. Organizowanie debat, spotkań, skierowanych do różnych interesariuszy. b. Opracowanie i realizacja cyklicznej ankiety internetowej skierowanej do mieszkańców i innych interesariuszy procesu rewitalizacji c. Prowadzenie badań z użytkownikami zrewitalizowanych obiektów i przestrzeni, np. poprzez badania ankietowe. 4. Prowadzenie działań skierowanych na pozyskanie aktywnych partnerów do realizacji działań międzysektorowych. Sposoby inicjowania współpracy pomiędzy sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi: a. Organizowanie wspólnych spotkań (debat) trzech sektorów w trakcie, których będzie możliwe ustalenie propozycji nowych zadań do wprowadzenia do Gminnego Programu Rewitalizacji. b. Powołanie Komitetu ds. Rewitalizacji (w terminie do 3 miesięcy od Uchwalenia Gminnego Programu Rewitalizacji). Wybrane działania uspołecznienia procesu rewitalizacji pozwalają na legitymizację podjętych w ramach Programu działań. Bardzo istotnym elementem procesu jest edukacja mieszkańców i innych interesariuszy, która stanowi podstawę do zaangażowania mieszkańców w proces. Budowanie świadomości lokalnej jest niezwykle istotne z punktu widzenia integracji społecznej oraz ponoszenia odpowiedzialności za lokalne dobro wspólne, w tym za przestrzeń publiczną. Rewitalizacja powinna dążyć do samoorganizacji i samopomocy społecznej przy niewielkim udziale władz publicznych, w związku z czym edukacja wydaje się być niezbędna w tym procesie. Poprzez działania edukacyjne społeczność lokalna pozna sposoby i możliwości zaangażowania się w Program, a także rolę jaką pełni on i procesie rozwoju Miasta. Dzięki uzyskanej wiedzy, interesariusze procesu będą mogli aktywnie i świadomie zaangażować się w Program, by wspólnie budować lokalną tożsamość. Dodatkowo warto podkreślić, że aktywne włączenie różnych grup interesariuszy, pozwoli na budowanie konsensusu społecznego już na etapie projektowania zmian w obszarach kryzysowych, w związku z powyższym ich realizacja będzie cieszyła się większą legitymacją i zrozumieniem ze strony różnych partnerów. Docelowo Gminny program Rewitalizacji, poza poprawą jakości życia mieszkańców terenów zdegradowanych przyczyni się także do stworzenia porozumienia pomiędzy różnymi partnerami społecznymi. 10.3. System monitorowania i oceny Programu. System monitorowania oraz oceny Programu rewitalizacji jest niezwykle istotny z punktu widzenia weryfikacji skuteczności podejmowanych działań, określonych w ramach celów strategicznych i kierunków działań. Za monitoring i ocenę Programu będzie odpowiedzialny Zespół ds. Rewitalizacji. Do głównych zadań Zespołu ds. Rewitalizacji w tej kwestii będzie należeć: - gromadzenie i analizowanie informacji wg wykonanych wskaźników zawartych w GPR; - sporządzenie co najmniej dwóch raportów z realizacji dokumentu i przedstawienie ich do zatwierdzenia na sesji rady gminy; - opublikowanie wyników sprawozdawczości na stronie internetowej gminy. Poniżej opisane zostały procedury, zgodnie z którymi działał będzie monitoring Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 -2023. Procedura stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji Sprawozdania z postępów w realizacji zadań uwzględnionych w Gminnym Programie Rewitalizacji przygotowywane są minimum raz do roku na wniosek Burmistrza. W tym celu podejmowane są następujące działania: a. Partnerzy realizujący projekty gromadzą dane dotyczące wykonanych zadań i osiągniętych wskaźników i przekazują je Zespołowi ds. Rewitalizacji. b. Zespół ds. Rewitalizacji gromadzi informację od Partnerów na temat wykonanych zadań i realizacji wskaźników zawartych w Gminnym Programie Rewitalizacji. c. Na wniosek Burmistrza (minimum raz do roku) Zespół ds. Rewitalizacji przygotowuje Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji. d. W ciągu 10 dni od otrzymania sprawozdania Burmistrz zwolnione spotkanie Komitetu ds. Rewitalizacji, podczas którego konsultuje ujęte w sprawozdaniu wyniki, rekomendacje oraz zaopiniowaną listę zadań planowanych do realizacji w kolejnym roku budżetowym. e. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu ds. Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia wyniki sprawozdania z realizacji zamierzeń strategicznych wraz z listą zadań proponowanych do uwzględnienia w budżecie Gminy na kolejny rok. Informacje z systemu monitorowania służą zarządzającym realizacją Gminnego Programu Rewitalizacji do sprawowania bieżącego nadzoru nad postępami. Poniżej znajduje się tabela, zawierająca wskaźniki służące do monitoringu zmian, jakie niesie za sobą Program. UWAGI: - Bazowa wartość wskaźników: stan na koniec 2015 r. - Docelowa wartość wskaźników: stan na koniec 2023 r. (coroczny monitoring) \| Nazwa wskaźnika \| Jednostka pomiaru \| Źródło \| Częstotliwość monitoringu \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------\|-------------------------\|--------------------------\| \| Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. \| \| \| \| \| Liczba zorganizowanych wydarzeń wspierających lokalną aktywność. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Liczba dostępnych zajęć / warsztatów / wydarzeń skierowanych do seniorów. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Wzrost liczby dzieci korzystających z dostępnej oferty opiekuńczo-wychowawczej (żłobków, przedszkoli) w stosunku do roku 2015. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Liczba powstałych instytucji sprzyjających integracji społecznej. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Wzrost liczby mieszkańców biorących udział w działaniach / wydarzeniach wspierających aktywność lokalną. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. \| \| \| \| \| Liczba udzielonych porad specjalistycznych dla osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. \| sztuk \| UMiG Wieliczka, MGOPS \| Raz w roku \| \| Liczba osób objętych wsparciem w ramach Centrum Wpierania Rodzin Osób z Problemami Alkoholowymi. \| sztuk \| Centrum Wpierania Rodzin Osób z Problemami Alkoholowymi \| Raz w roku \| \| Liczba osób, które podjęły zatrudnienie w ramach podmiotów ekonomii społecznej. \| sztuk \| UMiG Wieliczka, MGOPS \| Raz w roku \| \| Liczba przeprowadzonych szkoleń i warsztatów z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego. \| sztuk \| Straż Miejska, Policja \| Raz w roku \| \| Spadek liczby przestępstw i wykroczeń na obszarze rewitalizacji w stosunku do roku 2015. \| sztuk \| Straż Miejska, Policja \| Raz w roku \| \| Spadek liczby osób bezrobotnych w stosunku do roku 2015. \| sztuk \| PUP Wieliczka \| Raz w roku \| \| Spadek liczby osób korzystających ze świadczeń środowiskowej pomocy społecznej. \| sztuk \| MGOPS Wieliczka \| Raz w roku \| \| Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. \| \| \| \| \| Liczba warsztatów/wydarzeń edukacyjnych budujących postawy ekologiczne. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Liczba uczestników warsztatów/wydarzeń edukacyjnych budujących postawy ekologiczne. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Liczba osób, które otrzymały wsparcie na wymianę pieców węglowych. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \|---------------------------------------------------------------\|-------\|----------------\|------------\| \| Powierzchnia urządzonej zieleni miejskiej. \| m² \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Spadek wartości wskaźników obrazujących zanieczyszczenie powietrza (norma pyłu zawieszonego PM10, pomiary innych związków: SO₂, ozonu i CO). \| mg \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Spadek liczby domów korzystających z nieekologicznych źródeł energii. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| Cel strategiczny 3. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. \| Liczba podjętych inicjatyw / pikniki, spotkania integracyjne. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \|---------------------------------------------------------------\|-------\|----------------\|------------\| \| Powierzchnia odnowionych budynków / przestrzeni publicznych, służących celom społecznym. \| m² \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Liczba przebudowanych obiektów / publicznych, służących celom społecznym. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| \| Wzrost liczby mieszkańców biorących udział w działaniach / wydarzeniach wspierających aktywność lokalną. \| sztuk \| UMiG Wieliczka \| Raz w roku \| Źródło: opracowanie własne Ewaluacja ex post – Ewaluacja po zakończeniu Realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023 Po zakończeniu perspektywy programowania dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka, a więc po roku 2023 przewiduje się wykonanie całościowej ewaluacji Programu. Ewaluacja ex post jest dokumentem, który posłuży do rozliczenia wyników prac związanych z Gminnym Programem Rewitalizacji. Wykonanie ewaluacji powierza się Zespołowi ds. Rewitalizacji. W ramach dokumentu ewaluacji przewiduje się zestawienie najważniejszych wniosków ze Sprawozdań końcoworocznych, prowadzonych przez cały okres obowiązywania dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji. Dodatkowo w ramach działań ewaluacyjnych przewiduje się możliwość przeprowadzenia badań społeczno - ekonomicznych, analogicznych, do tych zrealizowanych przed postaniem Programu, w celu wskazania efektów, które zostały osiągnięte dzięki podjętej interwencji. Po zakończeniu prac Raport Ewaluacyjny zostanie przekazany Burmistrzowi, Radzie Miejskiej, Komitetowi ds. Rewitalizacji, a także upubliczniony na stronie internetowej gminy w dziale poświęconym działaniom rewitalizacyjnym. 11. Określenie niezbędnych zmian w uchwałach Specjalna Strefa Rewitalizacji Na dzień przyjęcia uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje się ustanowienia Specjalnej Strefy Rewitalizacji, jednakże Gmina zastrzega sobie możliwość jej powołania, zgodnie z art. 25 Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o Rewitalizacji. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje wprowadzenia zmian w obecnym dokumencie Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego Na dzień przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje się wprowadzenia zmian w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Określenie niezbędnych zmian w uchwalach, o których mowa w art. 21. ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminnym i o zmianie Kodeksu Cywilnego W ramach Gminnego Programu Rewitalizacji nie przewiduje się zmian w ww. uchwale. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7 ust. 3 Komitet ds. Rewitalizacji, to ciało doradczo-opiniotwórcze, przewidziane w Ustawie z dnia 9 października 2015 roku o Rewitalizacji, jako podmiot wspierający Burmistrza w podejmowaniu decyzji i wydawaniu opinii o działaniach rewitalizacyjnych. Komitet ds. Rewitalizacyjnych, zgodnie z prawodawstwem zostanie powołany do 3 miesięcy od daty wejścia w życie Uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka. WIELICZKA GMINNY PROGRAM REWITALIZACJI KIERUNKI ZMIAN FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNYCH W OBSZARACH REWITALIZACJI SKALA 1:5000 podobszary wskazane do rewitalizacji z numeracją planowana funkcja obszaru rewitalizacji i forma zagospodarowania terenu zgodne z zapisami obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obszar rewitalizacji wymagający zmian zapisów w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przedsięwzięcia (zadania) rewitalizacyjne służące realizacji celu publicznego, w tym przedsięwzięcia prywatne nieruchomości, dla których ustala się prawo pierwokupu na rzecz gminy. działania poprawiające rozwiązania urbanistyczne nowe powiązania funkcjonalno-przestrzenne (ciągi piesze, rowerowe, pieszo-rowerowe, osie kompozycyjne) nowe elementy obsługi komunikacyjnej (parkingi, parkingi systemu P&R) i inne wzmocnienie lokalnych centrów, wzmocnienie usług podstawowych nowe lub planowane do rewitalizacji przestrzenie publiczne bariry funkcjonalno-przestrzenne numery przedsięwzięć rewitalizacyjnych \| Nazwa podobszaru \| Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w obszarze \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa i ciężkiej choroby \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych \| Odsetek osób bezrobotnych kobiet \| Odsetek osób bezrobotnych \| Wyniki Sprawdzianu VI klasyści wśród uczniów szkół podstawowych \| Liczba wykorzeni na 100 mieszkańców \| Frekwencja wyborów samorządowe 2014 \| Wiek poprodukcyjny na przedprodukcyjny \| Wiek poprodukcyjny na produkcyjny \| \|------------------\|-------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\| \| Lekarka 2 \| 2,4% \| 0,6% \| 0,1% \| 0,2% \| 0,9% \| 0,05% \| 1,39% \| 66,7% \| 17% \| 70,5% \| 3,15 \| \| Lekarka \| 4,8% \| 0,4% \| 0,2% \| 0,1% \| 0,1% \| 0,00% \| 1,68% \| 57,2% \| 17% \| 70,5% \| 0,92 \| \| Kolonia \| 5,6% \| 0,5% \| 0,5% \| 0,1% \| 0,7% \| 0,29% \| 2,10% \| 59,3% \| 17% \| 70,5% \| 2,10 \| \| Bogucice \| 5,6% \| 0,9% \| 0,5% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,00% \| 2,01% \| 56,0% \| 17% \| 70,5% \| 0,99 \| \| Na Moźdzynach \| 5,4% \| 0,2% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 0,94% \| 50,0% \| 9% \| 79,0% \| 0,24 \| \| Podlesie \| 9,0% \| 1,5% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,6% \| 0,00% \| 2,37% \| 72,7% \| 9% \| 79,0% \| 0,65 \| \| Lednica Góra (miejska) \| 4,9% \| 1,4% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 1,19% \| 50,0% \| 22% \| 66,3% \| 0,40 \| \| Lednica Dolna \| 3,8% \| 0,6% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,63% \| 53,8% \| 22% \| 66,3% \| 2,22 \| \| Glinki \| 1,4% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,1% \| 0,14% \| 2,57% \| 63,1% \| 9% \| 79,0% \| 1,28 \| \| Grabówki (miejska) \| 2,7% \| 0,4% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,9% \| 0,7% \| 2,2% \| 57,4% \| 9% \| 79,0% \| 0,90 \| \| Turówka \| 4,3% \| 1,3% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,13% \| 12,5% \| 17% \| 70,5% \| 5,59 \| \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 6,9% \| 1% \| 0,4% \| 0,0% \| 2,6% \| 1,1% \| 3,04% \| 48,7% \| 9% \| 79,00% \| 1,80 \| Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany \| Osiedle \| Psia góra \| Centrum 2 \| Klasno \| Osiedle Sienkiewicza \| Łysa Góra \| Centrum - Rynek \| Klasno 2 \| Boża Wola \| Kosztuka \| Brzęgi \| Byszycze \| Chorągwica \| Czarnochowice \| Dobranowice \| Golkowice \| Gorzków \| Grabie \| Grabówki \| Grajów \| Jankówka \| Janowice \| Kokotów \| Koźmice Małe \| Koźmice Wielkie \| Lednica Górna \| Mała Wieś \| Mietniów \| Pawlikowice \| Podstolice \| Raciborsko \| \|---------\|-----------\|-----------\|--------\|---------------------\|-----------\|-----------------\|----------\|------------\|----------\|--------\|-----------\|-------------\|---------------\|--------------\|-----------\|---------\|---------\|---------\|--------\|---------\|---------\|---------\|-----------\|----------------\|----------------\|-------------\|-----------\|-----------\|-----------\|-----------\| \| 4,6% \| 0,9% \| 0,4% \| 0,0% \| 0,0% \| 1,7% \| 36,0% \| 17% \| 70,5% \| 2,56 \| 52,6% \| 66,61 \| 0,00 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 2,6% \| 1,2% \| 0,9% \| 0,0% \| 0,2% \| 0,00% \| 2,04% \| 17% \| 70,5% \| 2,72 \| 46,32% \| 57,59 \| 23,81 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 12,1% \| 3,2% \| 2,1% \| 0,4% \| 2,9% \| 2,03% \| 4,03% \| 17% \| 70,5% \| 3,62 \| 40,28% \| 53,41 \| 0,01 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 4,3% \| 0,7% \| 0,4% \| 0,1% \| 1,8% \| 1,02% \| 2,36% \| 22% \| 66,3% \| 0,97 \| 42,52% \| 53,41 \| 0,44 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 2,7% \| 1,4% \| 0,7% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,97% \| 22% \| 66,3% \| 0,23 \| 48,34% \| 57,36 \| 0,00 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 11,1% \| 3,0% \| 0,7% \| 0,2% \| 1,7% \| 0,19% \| 2,07% \| 17% \| 70,5% \| 6,66 \| 46,32% \| 57,59 \| 15,73 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 1,7% \| 0,4% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,52% \| 17% \| 70,5% \| 3,59 \| 40,28% \| 53,41 \| 6,42 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 1,7% \| 0,5% \| 1,6% \| 0,2% \| 0,5% \| 0,82% \| 1,93% \| 22% \| 66,3% \| 0,87 \| 48,34% \| 57,36 \| 0,00 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 2,8% \| 0,5% \| 0,0% \| 0,2% \| 0,1% \| 0,00% \| 2,40% \| 9% \| 79,0% \| 0,38 \| 43,00% \| 64,90 \| 2,36 \| 18,2 \| 101,3 \| 28,6 \| \| 4,7% \| 1,0% \| 0,5% \| 0,8% \| 0,3% \| 0,00% \| 3,18% \| 6% \| 79,3% \| 1,34 \| 60,13% \| 59,63 \| 0,00 \| 14,4 \| 69,0 \| 22,2 \| \| 2,7% \| 0,6% \| 0,0% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,46% \| 6% \| 74,0% \| 0,29 \| 62,69% \| 56,97 \| 1,45 \| 15,3 \| 72,5 \| 24,1 \| \| 1,7% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,95% \| 17% \| 74,5% \| 0,44 \| 49,86% \| 52,30 \| 3,28 \| 15,0 \| 80,1 \| 22,6 \| \| 3,5% \| 1,0% \| 0,5% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,33% \| 14% \| 59,1% \| 0,71 \| 44,08% \| 55,51 \| 0,71 \| 16,8 \| 78,0 \| 27,4 \| \| 0,0% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,00% \| 1,58% \| 14% \| 58,9% \| 0,16 \| 47,21% \| 54,55 \| 4,75 \| 17,0 \| 83,1 \| 27,1 \| \| 4,1% \| 1,0% \| 0,6% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 3,10% \| 13% \| 62,6% \| 0,27 \| 42,73% \| 47,43 \| 1,07 \| 16,2 \| 80,6 \| 25,4 \| \| 4,5% \| 0,8% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,85% \| 8% \| 79,4% \| 0,81 \| 42,17% \| 47,49 \| 2,04 \| 13,4 \| 64,6 \| 20,4 \| \| 6,2% \| 1,6% \| 1,6% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,00% \| 3,05% \| 6% \| 70,3% \| 0,53 \| 54,74% \| 57,24 \| 2,66 \| 17,2 \| 82,4 \| 27,9 \| \| 4,6% \| 1,3% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,45% \| 11% \| 66,6% \| 0,26 \| 44,65% \| 54,34 \| 0,88 \| 15,9 \| 72,5 \| 25,7 \| \| 6,0% \| 1,3% \| 0,4% \| 0,2% \| 0,1% \| 0,00% \| 3,24% \| 14% \| 58,9% \| 0,45 \| 49,42% \| 49,13 \| 1,12 \| 15,4 \| 73,8 \| 24,1 \| \| 4,3% \| 1,0% \| 0,5% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,54% \| 17% \| 82,9% \| 0,00 \| 42,17% \| 47,49 \| 2,54 \| 15,3 \| 78,9 \| 23,3 \| \| 6,2% \| 1,7% \| 0,7% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,70% \| 0% \| 67,9% \| 0,56 \| 47,77% \| 49,20 \| 1,59 \| 14,9 \| 72,3 \| 23,0 \| \| 2,6% \| 0,5% \| 0,4% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,29% \| 14% \| 59,1% \| 2,11 \| 39,85% \| 54,40 \| 1,40 \| 15,9 \| 83,3 \| 24,6 \| \| 3,1% \| 0,9% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 1,88% \| 18% \| 72,2% \| 0,31 \| 46,35% \| 51,87 \| 0,00 \| 12,8 \| 55,0 \| 19,9 \| \| 5,0% \| 1,1% \| 0,6% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,77% \| 18% \| 72,2% \| 0,47 \| 44,50% \| 51,87 \| 1,17 \| 16,2 \| 76,4 \| 25,8 \| \| 5,2% \| 1,1% \| 0,4% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,40% \| 22% \| 66,3% \| 0,28 \| 43,11% \| 54,00 \| 2,82 \| 15,1 \| 68,3 \| 24,1 \| \| 2,7% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,00% \| bd. \| 7% \| 75,2% \| 0,65 \| 60,77% \| 57,52 \| 1,08 \| 17,0 \| 95,8 \| 26,0 \| \| 4,3% \| 1,1% \| 0,5% \| 0,2% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,62% \| 17% \| 74,5% \| 0,18 \| 48,54% \| 55,93 \| 0,90 \| 15,2 \| 60,6 \| 25,5 \| \| 7,4% \| 0,8% \| 0,9% \| 0,0% \| 0,1% \| 0,21% \| 2,17% \| 17% \| 74,5% \| 0,63 \| 38,06% \| 54,14 \| 2,10 \| 15,0 \| 71,1 \| 23,5 \| \| 2,4% \| 0,7% \| 0,2% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 1,85% \| 30% \| 72,0% \| 0,49 \| 54,40% \| 54,14 \| 2,92 \| 17,4 \| 91,8 \| 27,3 \| \| 5,3% \| 1,5% \| 0,6% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,22% \| 17% \| 82,9% \| 0,25 \| 49,15% \| 53,13 \| 0,82 \| 15,7 \| 75,0 \| 24,7 \| Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany \| Gmina \| 5,1% \| 1,3% \| 1,0% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,53% \| 60,0% \| 11% \| 66,6% \| 0,00 \| 38,06% \| 54,14 \| 2,53 \| 23,1 \| 119,5 \| 40,0 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|--------\|-------\|-------\|-----\|-------\|------\|--------\|-------\|------\|------\|-------\|------\| \| Rożnowa \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Siercza \| 6,3% \| 0,9% \| 0,5% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 3,06% \| 55,6% \| 11% \| 66,6% \| 0,68 \| 40,78% \| 52,58 \| 1,36 \| 19,3 \| 92,0 \| 32,3 \| \| Strumiany \| 5,3% \| 0,8% \| 0,2% \| 0,5% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,99% \| 57,9% \| 7% \| 75,2% \| 0,16 \| 49,89% \| 63,69 \| 0,00 \| 10,9 \| 42,6 \| 17,1 \| \| Sułków \| 1,8% \| 0,5% \| 0,5% \| 0,1% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,39% \| 74,2% \| 17% \| 70,5% \| 0,62 \| 53% \| 58,75 \| 3,09 \| 14,4 \| 60,2 \| 23,2 \| \| Sygneczów \| 3,7% \| 1,7% \| 0,1% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,00% \| 1,93% \| 50,0% \| 13% \| 59,0% \| 0,00 \| 44,65% \| 54,34 \| 1,38 \| 16,8 \| 73,1 \| 27,9 \| \| Słedziejowice \| 3,2% \| 0,7% \| 0,6% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,50% \| 50,0% \| 14% \| 59,1% \| 0,23 \| 46,75% \| 57,46 \| 2,28 \| 13,4 \| 56,3 \| 21,3 \| \| Węgrzce Wielkie\| 2,6% \| 0,9% \| 0,3% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,59% \| 58,2% \| 7% \| 75,2% \| 0,80 \| 51,71% \| 63,93 \| 1,41 \| 16,1 \| 77,2 \| 25,5 \| \| Zabawa \| 3,5% \| 0,8% \| 0,8% \| 0,0% \| 0,0% \| 0,00% \| 2,29% \| 78,3% \| 17% \| 70,5% \| 0,80 \| 52,50% \| 55,30 \| 0,99 \| 20,5 \| 88,4 \| 29,1 \| Średnia dla gminy: 4,2% 0,9% 0,5% 0,1% 0,4% 0,19% 2,45% 54,8% 14% 70% 1,80 46% 55,17 2,00 18,0 101,5 34,4 Źródło: opracowanie własne \| Jednostka \| Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w obszarze \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby \| Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych \| Odsetek mieszkańców pobierających dodatki mieszkaniowe \| Odsetek mieszkańców pobierających dodatki energetyczne \| Odsetek osób bezrobotnych \| Odsetek kobiet bezrobotnych \| Wyniki Sprawozdania Wlklasty wśród uczniów szkół podstawowych \| Liczba wykroczeń na 100 mieszkańców \| Frekwencja wyborów samorządowych 2014 \| Frekwencja wyborów parlamentarnych \| Liczba organizacji pozarządowych na 100 mieszkańców \| Odsetek mieszkańców wieku poprodukcyjnym \| Wskaźnik obciążenia demograficznego - liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym \| Wskaźnik obciążenia demograficznego - liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę mieszkańców w wieku produkcyjnym \| Wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej \| \|-----------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-------------------------------------------------\|-----------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\|-----------------\|-------------------------------------------------\| \| Lekarka 2 \| 0,20 \| 0,11 \| 0,07 \| 0,28 \| 0,31 \| 0,02 \| 0,14 \| 0,82 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,14 \| 0,54 \| 0,20 \| 0,96 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,08 \| \| Lekarka \| 0,39 \| 0,06 \| 0,07 \| 0,17 \| 0,03 \| 0,00 \| 0,24 \| 0,68 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,14 \| 0,54 \| 0,20 \| 0,96 \| 0,60 \| 0,76 \| 6,45 \| \| Kolonia \| 0,46 \| 0,09 \| 0,23 \| 0,13 \| 0,24 \| 0,14 \| 0,38 \| 0,71 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,32 \| 0,54 \| 0,20 \| 0,94 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,33 \| \| Bogucice \| 0,46 \| 0,22 \| 0,25 \| 0,63 \| 0,07 \| 0,00 \| 0,35 \| 0,66 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,15 \| 0,64 \| 0,43 \| 0,96 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,77 \| \| Na Możdzynach \| 0,45 \| 0,00 \| 0,11 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,57 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,04 \| 0,76 \| 0,20 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 5,45 \| \| Podlesie \| 0,75 \| 0,42 \| 0,10 \| 0,00 \| 0,22 \| 0,00 \| 0,46 \| 0,92 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,10 \| 0,80 \| 0,09 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,19 \| \| Lednica Góra (miejska) \| 0,41 \| 0,38 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,08 \| 0,57 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,06 \| 0,58 \| 0,48 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 6,86 \| \| Lednica Dolna \| 0,32 \| 0,12 \| 0,10 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,55 \| 0,63 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,33 \| 0,58 \| 0,48 \| 0,92 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,32 \| \| Glinki \| 0,12 \| 0,08 \| 0,10 \| 0,00 \| 0,05 \| 0,07 \| 0,53 \| 0,77 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,19 \| 0,76 \| 0,20 \| 0,87 \| 0,60 \| 0,76 \| 6,07 \| \| Grabówki (miejska) \| 0,22 \| 0,05 \| 0,02 \| 0,00 \| 0,30 \| 0,35 \| 0,42 \| 0,68 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,14 \| 0,80 \| 0,09 \| 0,99 \| 0,60 \| 0,76 \| 6,38 \| \| Turówka \| 0,35 \| 0,37 \| 0,13 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,38 \| 0,00 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,84 \| 0,91 \| 0,69 \| 0,66 \| 0,60 \| 0,76 \| 7,28 \| \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 0,57 \| 0,19 \| 0,18 \| 0,00 \| 0,90 \| 0,54 \| 0,68 \| 0,55 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,27 \| 1,00 \| 0,49 \| 0,99 \| 0,60 \| 0,76 \| 8,69 \| \| Psia góra \| 0,38 \| 0,23 \| 0,21 \| 0,01 \| 0,00 \| 0,02 \| 0,23 \| 0,36 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,38 \| 0,41 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 6,17 \| \| Centrum 2 \| 0,21 \| 0,32 \| 0,40 \| 0,00 \| 0,06 \| 0,00 \| 0,36 \| 0,32 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,41 \| 0,66 \| 0,47 \| 0,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 6,16 \| \|----------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Klasno \| 1,00 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,48 \| 1,00 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,48 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,54 \| 0,91 \| 0,69 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 13,05\| \| Osiedle Sienkiewicza \| 0,35 \| 0,15 \| 0,18 \| 0,18 \| 0,63 \| 0,51 \| 0,46 \| 0,61 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,14 \| 0,82 \| 0,69 \| 0,98 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 8,98 \| \| Żysa Góra \| 0,23 \| 0,38 \| 0,32 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,66 \| 0,51 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,03 \| 0,58 \| 0,48 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 7,49 \| \| Centrum - Rynek \| 0,92 \| 0,93 \| 0,35 \| 0,22 \| 0,50 \| 0,09 \| 0,37 \| 0,69 \| 0,57 \| 0,52 \| 1,00 \| 0,66 \| 0,47 \| 0,34 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 9,49 \| \| Klasno 2 \| 0,14 \| 0,05 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,51 \| 0,85 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,54 \| 0,91 \| 0,69 \| 0,73 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 7,37 \| \| Boża Wola \| 0,14 \| 0,10 \| 0,74 \| 0,21 \| 0,18 \| 0,41 \| 0,32 \| 0,82 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,13 \| 0,58 \| 0,48 \| 1,00 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 8,40 \| \| Kosztuka \| 0,23 \| 0,08 \| 0,00 \| 0,28 \| 0,05 \| 0,00 \| 0,47 \| 0,79 \| 0,30 \| 0,16 \| 0,06 \| 0,80 \| 0,09 \| 0,90 \| 0,60 \| 0,76 \| 0,50 \| 6,09 \| \| Brzegi \| 0,39 \| 0,26 \| 0,24 \| 1,00 \| 0,12 \| 0,00 \| 0,72 \| 0,29 \| 0,20 \| 0,53 \| 0,20 \| 0,10 \| 0,36 \| 1,00 \| 0,29 \| 0,34 \| 0,22 \| 6,26 \| \| Byszycy \| 0,23 \| 0,11 \| 0,00 \| 0,17 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,49 \| 0,61 \| 0,20 \| 0,37 \| 0,04 \| 0,00 \| 0,50 \| 0,94 \| 0,36 \| 0,39 \| 0,30 \| 4,73 \| \| Chorągwica \| 0,14 \| 0,10 \| 0,10 \| 0,26 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,65 \| 0,43 \| 0,57 \| 0,35 \| 0,07 \| 0,52 \| 0,75 \| 0,86 \| 0,34 \| 0,49 \| 0,24 \| 5,87 \| \| Czarnochowice \| 0,29 \| 0,25 \| 0,23 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,45 \| 0,46 \| 0,47 \| 0,99 \| 0,11 \| 0,76 \| 0,58 \| 0,97 \| 0,49 \| 0,46 \| 0,45 \| 6,94 \| \| Dobranowice \| 0,00 \| 0,03 \| 0,00 \| 0,19 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,21 \| 0,42 \| 0,47 \| 1,00 \| 0,02 \| 0,63 \| 0,63 \| 0,80 \| 0,50 \| 0,53 \| 0,44 \| 5,86 \| \| Golkowice \| 0,34 \| 0,26 \| 0,28 \| 0,13 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,70 \| 0,70 \| 0,43 \| 0,85 \| 0,04 \| 0,81 \| 1,00 \| 0,96 \| 0,44 \| 0,49 \| 0,36 \| 7,79 \| \| Gorzków \| 0,37 \| 0,19 \| 0,14 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,62 \| 0,57 \| 0,27 \| 0,15 \| 0,12 \| 0,83 \| 1,00 \| 0,91 \| 0,21 \| 0,29 \| 0,15 \| 5,82 \| \| Grabie \| 0,51 \| 0,45 \| 0,75 \| 0,32 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,68 \| 0,87 \| 0,20 \| 0,53 \| 0,08 \| 0,32 \| 0,49 \| 0,89 \| 0,52 \| 0,52 \| 0,47 \| 7,60 \| \| Grabówki \| 0,38 \| 0,36 \| 0,25 \| 0,21 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,49 \| 0,79 \| 0,37 \| 0,68 \| 0,04 \| 0,73 \| 0,64 \| 0,96 \| 0,42 \| 0,39 \| 0,38 \| 7,07 \| \| Grajów \| 0,50 \| 0,36 \| 0,19 \| 0,27 \| 0,04 \| 0,00 \| 0,74 \| 0,70 \| 0,47 \| 1,00 \| 0,07 \| 0,54 \| 0,91 \| 0,95 \| 0,37 \| 0,41 \| 0,31 \| 7,82 \| \| Jankówka \| 0,36 \| 0,26 \| 0,24 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,52 \| 0,72 \| 0,57 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,83 \| 1,00 \| 0,89 \| 0,36 \| 0,47 \| 0,27 \| 6,50 \| \| Janowice \| 0,51 \| 0,51 \| 0,34 \| 0,10 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,57 \| 0,57 \| 0,00 \| 0,63 \| 0,08 \| 0,61 \| 0,91 \| 0,93 \| 0,33 \| 0,39 \| 0,26 \| 6,72 \| \| Kokotów \| 0,21 \| 0,08 \| 0,18 \| 0,06 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,44 \| 0,59 \| 0,47 \| 0,99 \| 0,32 \| 0,93 \| 0,64 \| 0,94 \| 0,42 \| 0,53 \| 0,33 \| 7,10 \| \| Koźmice Małe \| 0,26 \| 0,24 \| 0,15 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,30 \| 0,57 \| 0,60 \| 0,45 \| 0,05 \| 0,66 \| 0,77 \| 1,00 \| 0,15 \| 0,16 \| 0,12 \| 5,48 \| \| Koźmice Wielkie \| 0,41 \| 0,27 \| 0,28 \| 0,33 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,59 \| 0,65 \| 0,60 \| 0,45 \| 0,07 \| 0,74 \| 0,77 \| 0,95 \| 0,44 \| 0,44 \| 0,38 \| 7,35 \| \| Lednica Górna \| 0,43 \| 0,30 \| 0,17 \| 0,17 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,47 \| 0,61 \| 0,73 \| 0,69 \| 0,04 \| 0,79 \| 0,66 \| 0,88 \| 0,35 \| 0,33 \| 0,31 \| 6,94 \| \| Mała Wieś \| 0,22 \| 0,10 \| 0,10 \| 0,26 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,23 \| 0,32 \| 0,10 \| 0,08 \| 0,47 \| 0,95 \| 0,50 \| 0,69 \| 0,39 \| 0,37 \| 4,42 \| \| Mietniów \| 0,36 \| 0,28 \| 0,26 \| 0,22 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,54 \| 0,70 \| 0,57 \| 0,35 \| 0,03 \| 0,57 \| 0,56 \| 0,96 \| 0,36 \| 0,23 \| 0,37 \| 6,35 \| \| Pawlikowice \| 0,61 \| 0,20 \| 0,43 \| 0,00 \| 0,05 \| 0,10 \| 0,40 \| 0,59 \| 0,57 \| 0,35 \| 0,09 \| 1,00 \| 0,65 \| 0,91 \| 0,34 \| 0,37 \| 0,28 \| 6,95 \| \| Podstolice \| 0,20 \| 0,15 \| 0,09 \| 0,12 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,29 \| 0,61 \| 1,00 \| 0,45 \| 0,07 \| 0,34 \| 0,65 \| 0,88 \| 0,53 \| 0,64 \| 0,44 \| 6,47 \| \| Raciborsko \| 0,44 \| 0,41 \| 0,27 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,41 \| 0,82 \| 0,57 \| 0,00 \| 0,04 \| 0,55 \| 0,70 \| 0,97 \| 0,39 \| 0,42 \| 0,33 \| 6,34 \| Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany \| Gmina \| 0,42 \| 0,32 \| 0,45 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,51 \| 0,72 \| 0,37 \| 0,68 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,65 \| 0,89 \| 1,00 \| 1,00 \| 1,00 \| 9,01 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Rożnowa \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Siercza \| 0,52 \| 0,22 \| 0,26 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,69 \| 0,65 \| 0,37 \| 0,68 \| 0,10 \| 0,89 \| 0,73 \| 0,94 \| 0,69 \| 0,64 \| 0,66 \| 8,04 \| \| Strumiany \| 0,44 \| 0,18 \| 0,07 \| 0,56 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,66 \| 0,69 \| 0,23 \| 0,32 \| 0,02 \| 0,52 \| 0,15 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4,87 \| \| Sułków \| 0,15 \| 0,08 \| 0,25 \| 0,09 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,47 \| 0,94 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,09 \| 0,39 \| 0,41 \| 0,87 \| 0,29 \| 0,23 \| 0,27 \| 5,61 \| \| Sygneczów \| 0,31 \| 0,47 \| 0,06 \| 0,33 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,32 \| 0,57 \| 0,43 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,73 \| 0,64 \| 0,94 \| 0,49 \| 0,40 \| 0,47 \| 7,16 \| \| Śledziejowice \| 0,27 \| 0,17 \| 0,29 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,51 \| 0,57 \| 0,47 \| 0,99 \| 0,03 \| 0,65 \| 0,48 \| 0,90 \| 0,21 \| 0,18 \| 0,18 \| 5,89 \| \| Węgrzce Wielkie \| 0,21 \| 0,22 \| 0,16 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,53 \| 0,69 \| 0,23 \| 0,32 \| 0,12 \| 0,45 \| 0,14 \| 0,94 \| 0,43 \| 0,45 \| 0,37 \| 5,27 \| \| Zabawa \| 0,29 \| 0,19 \| 0,37 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,44 \| 1,00 \| 0,57 \| 0,52 \| 0,12 \| 0,41 \| 0,59 \| 0,96 \| 0,79 \| 0,60 \| 0,53 \| 7,36 \| \| Średnia dla gminy \| 0,35 \| 0,22 \| 0,21 \| 0,16 \| 0,13 \| 0,09 \| 0,49 \| 0,64 \| 0,45 \| 0,54 \| 0,26 \| 0,67 \| 0,60 \| 0,92 \| 0,58 \| 0,77 \| 0,76 \| 7,83 \| Źródło: opracowanie własne \| Nazwa podobszaru \| Stan jakości powietrza \| Wartość liczbowa dla stanu jakości powietrza \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| \|------------------\|------------------------\|---------------------------------------------\|-------------------\|-----------------\|------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Lekarka 2 \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| pogorszony \| 3 \| wysoki \| 1 \| \| Lekarka \| pogorszony \| 3 \| pogorszony \| 3 \| wysoki \| 1 \| \| Kolonia \| pogorszony \| 3 \| słaby \| 2 \| zwiększyony \| 2 \| \| Bogucice \| pogorszony \| 3 \| słaby \| 2 \| zwiększyony \| 2 \| \| Na Moźdzynach \| pogorszony \| 3 \| pogorszony \| 3 \| zwiększyony \| 2 \| \| Podlesie \| dobry \| 5 \| pogorszony \| 3 \| niski \| 4 \| \| Lednica Górna (miejska) \| dobry \| 5 \| dobry \| 5 \| pogorszony \| 3 \| \| Lednica Dolna \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| dobry \| 5 \| pogorszony \| 3 \| \| Glinki \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| \| \| \| \| \| Grabówki (miejska)\| pogorszony \| 3 \| dobry \| 5 \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| \| Turówka \| pogorszony \| 3 \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| pogorszony \| 3 \| \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| słaby \| 2 \| pogorszony \| 3 \| słaby \| 2 \| \| Psia góra \| pogorszony \| 3 \| pogorszony \| 3 \| wysoki \| 2 \| \| Centrum 2 \| słaby \| 2 \| zły \| 1 \| pogorszony \| 3 \| \| Klasno \| pogorszony \| 3 \| zły \| 1 \| pogorszony \| 3 \| \| Osiedle Sienkiewicza \| słaby \| 2 \| zły \| 1 \| słaby \| 2 \| Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany \| Miejsce \| Stan \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| 11 \| 12 \| 13 \| 14 \| 15 \| 16 \| 17 \| 18 \| 19 \| 20 \| 21 \| 22 \| 23 \| 24 \| 25 \| \|------------------\|------------\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\|----\| \| Łysa Góra \| pogorszony \| 3 \| 3 \| 3 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Centrum - Rynek \| słaby \| 2 \| 2 \| 2 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Klasno 2 \| pogorszony \| 3 \| 3 \| 3 \| 3 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Boża Wola \| pogorszony \| 3 \| 3 \| 3 \| 3 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kosztuka \| pogorszony \| 3 \| 3 \| 3 \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Brzęgi \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 3 \| 3 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Byszycy \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Chorągwica \| dobry \| 5 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Czarnochowice \| pogorszony \| 3 \| 4 \| 2 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Dobranowice \| dobry \| 5 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Golkowice \| dobry \| 5 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Gorzków \| nieznacznie pogorszony \| 5 \| 4 \| 1 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Grabie \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 5 \| 3 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Grabówki \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 5 \| 4 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Grajów \| dobry \| 5 \| 5 \| 5 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Jankówka \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 5 \| 4 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Janowice \| pogorszony \| 3 \| 5 \| 5 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kokotów \| słabý \| 2 \| 3 \| 2 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Koźmice Małe \| dobry \| 5 \| 4 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Koźmice Wielkie \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 4 \| 3 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Lednica Górna \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 4 \| 3 \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Mała Wieś \| dobry \| 5 \| 5 \| 2 \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Mietniów \| nieznacznie pogorszony \| 4 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Pawlikowice \| dobry \| 5 \| 5 \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Podstolice \| dobry \| 5 \| 5 \| 4 \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany \| Gmina \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| Stan \| Liczba \| \|---------------\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\|------\|--------\| \| Raciborsko \| dobry\| 5 \| dobry\| 5 \| ograniczony\| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,32 \| 0,05 \| 17 \| 29% \| 0,82 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Rożnowa \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| dobry\| 5 \| niski\| 4 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,08 \| 16 \| 41% \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Siercza \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| pogorszony\| 3 \| ograniczony\| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,32 \| 0,06 \| 13 \| 39% \| 0,00 \| 1,36 \| 0,20 \| 0,00 \| \| Strumiany \| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 3 \| zwiększony\| 2 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,09 \| 16 \| 29% \| 0,00 \| 3,14 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Sułków \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| dobry\| 5 \| pogorszony\| 3 \| ograniczony\| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,07 \| 14 \| 36% \| 0,77 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Sygneczów \| dobry\| 5 \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| ży\| 1 \| niski\| 4 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,06 \| 13 \| 33% \| 1,38 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Słedziejowice \| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 4 \| słaby\| 2 \| zwiększony\| 2 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,91 \| 0,07 \| 14 \| 35% \| 0,57 \| 1,71 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Węgrzce Wielkie\| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 3 \| słaby\| 2 \| wysoki\| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,12 \| 17 \| 32% \| 0,47 \| 0,00 \| 0,14 \| 0,00 \| \| Zabawa \| nieznacznie pogorszony\| 4 \| pogorszony\| 3 \| słaby\| 2 \| wysoki\| 1 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,06 \| 15 \| 37% \| 0,99 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Średnia dla gminy \| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 3 \| pogorszony\| 3 \| zwiększony\| 2 \| 0,00 \| 0,05 \| 0,63 \| 0,07 \| 15 \| 36% \| 0,33 \| 0,55 \| 0,52 \| 0,00 \| Źródło: opracowanie własne \| Jednostka \| Sfera środowiskowa \| Sfera techniczna \| Sfera gospodarcza \| Sfera przestrzenno-funkcjonalna \| \|-----------\|--------------------\|------------------\|-------------------\|---------------------------------\| \| \| Stan jakości powietrza \| Stan jakości wód \| Stan jakości gleb \| Zagrożenie hałasem \| Liczba obiektów zawierających zabiegi będących we władaniu JST w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Liczba obiektów zawierających zabiegi należących do firm i przedsiębiorstw w przeliczeniu na 100 mieszkańców \| Liczba zabytków na 100 ha \| Liczba przedsiębiorców na 100 mieszkańców \| Liczba przedsiębiorstw aktywnych na 100 mieszkańców \| Liczba wyrejestrowanych przedsiębiorstw do zarejestrowanych ogółem \| Liczba obiektów kultury na 1000 mieszkańców \| Liczba przedszkoli na 100 mieszkańców \| Liczba mieszkań socjalnych w przeliczeniu na liczbę mieszkańców \| \| Lekarka 2 \| 0,33 \| 0,50 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,20 \| 0,04 \| 0,88 \| 0,86 \| 0,48 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 6,79 \| \| Lekarka \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,04 \| 0,00 \| 0,76 \| 0,73 \| 0,43 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 6,34 \| \| Kolonia \| 0,67 \| 0,75 \| 0,75 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,39 \| 0,00 \| 0,73 \| 0,77 \| 0,98 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,16 \| 7,87 \| \| Bogucice \| 0,67 \| 0,75 \| 0,75 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,06 \| 0,00 \| 0,85 \| 0,89 \| 0,46 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 7,08 \| \| Na Moźdzynach \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,31 \| 0,00 \| 0,92 \| 0,95 \| 0,76 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,74 \| 6,98 \| \| Podlesie \| 0,00 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,84 \| 0,86 \| 0,46 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 5,15 \| \| Lednica Górna (miejska) \| 0,00 \| 0,00 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,77 \| 0,79 \| 0,47 \| 1,00 \| 0,14 \| 0,00 \| 4,35 \| \| Lednica Dolna \| 0,33 \| 0,00 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,76 \| 0,80 \| 0,73 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 5,80 \| \| Glinki \| 0,33 \| 1,00 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,77 \| 1,00 \| 0,62 \| 0,93 \| 0,80 \| 0,00 \| 6,58 \| \| Grabówki (miejska) \| 0,67 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,83 \| 0,79 \| 1,00 \| 0,79 \| 0,03 \| 6,02 \| \| Stare Drogi \| 0,67 \| 0,25 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,03 \| 0,86 \| 0,56 \| 0,76 \| 1,00 \| 1,00 \| 1,00 \| 7,35 \| \| Osiedle Przyszłość i Kościuszki \| 1,00 \| 0,50 \| 0,75 \| 0,67 \| 0,41 \| 0,10 \| 0,11 \| 0,78 \| 0,75 \| 0,72 \| 0,92 \| 1,00 \| 0,39 \| 8,10 \| \| Psia góra \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,79 \| 0,77 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,62 \| 0,36 \| 6,15 \| \| Centrum 2 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,77 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,26 \| 0,60 \| 6,27 \| \| Klasno \| 0,67 \| 1,00 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,37 \| 0,43 \| 0,19 \| 0,49 \| 0,70 \| 1,00 \| 0,95 \| 7,46 \| \| Osiedle Sienkiewicza \| 1,00 \| 1,00 \| 0,75 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,02 \| 0,09 \| 0,87 \| 0,96 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,82 \| 0,08 \| 7,80 \| \| Łysa Góra \| 0,67 \| 0,50 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,74 \| 0,80 \| 0,83 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4,79 \| Wskaźnik syntetyczny dla pozostałych sfer (poza społeczną): 6,79 \| Location \| 1,00 \| 0,75 \| 0,75 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,20 \| 0,39 \| 0,33 \| 0,60 \| 0,11 \| 6,31 \| \|-------------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Centrum - Rynek \| 1,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Klasno 2 \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,81 \| 0,79 \| 0,60 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| 6,87 \| \| Boża Wola \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,04 \| 0,87 \| 0,99 \| 0,32 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,09 \| \| 6,94 \| \| Kosztuka \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,82 \| 0,84 \| 0,40 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 6,39 \| \| Brzegi \| 0,33 \| 0,50 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,79 \| 0,71 \| 0,71 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,08 \| \| \| 6,65 \| \| Byszycze \| 0,33 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,94 \| 0,75 \| 0,79 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,07 \| \| Chorągwica \| 0,00 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,93 \| 0,89 \| 0,31 \| 0,84 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,20 \| \| Czarnochowice \| 0,67 \| 0,25 \| 0,75 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,06 \| 0,89 \| 0,92 \| 0,43 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 6,94 \| \| Dobranowice \| 0,00 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,42 \| 0,94 \| 0,77 \| 0,65 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,04 \| \| Golkowice \| 0,00 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,91 \| 0,91 \| 0,52 \| 1,00 \| 0,88 \| 0,00 \| \| \| 4,45 \| \| Gorzków \| 0,00 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,09 \| 0,89 \| 0,83 \| 0,61 \| 1,00 \| 0,78 \| 0,00 \| \| \| 5,45 \| \| Grabie \| 0,33 \| 0,00 \| 0,50 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,92 \| 0,74 \| 0,70 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 6,21 \| \| Grabówki \| 0,33 \| 0,00 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,86 \| 0,88 \| 0,55 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,86 \| \| Grajów \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,10 \| 0,96 \| 0,82 \| 0,52 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,40 \| \| Jankówka \| 0,33 \| 0,00 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,98 \| 0,78 \| 0,61 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,96 \| \| Janowice \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,95 \| 0,90 \| 0,46 \| 0,88 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,83 \| \| Kokotów \| 1,00 \| 0,50 \| 0,75 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,89 \| 0,85 \| 0,54 \| 0,93 \| 0,90 \| 0,00 \| \| \| 7,34 \| \| Koźmice Małe \| 0,00 \| 0,25 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,91 \| 0,89 \| 0,62 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,90 \| \| Koźmice Wielkie \| 0,33 \| 0,25 \| 0,50 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,93 \| 0,87 \| 0,44 \| 0,94 \| 0,91 \| 0,00 \| \| \| 5,17 \| \| Lednica Górna \| 0,33 \| 0,25 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,87 \| 0,87 \| 0,51 \| 0,90 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,96 \| \| Mała Wieś \| 0,00 \| 0,00 \| 0,75 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,92 \| 0,91 \| 0,54 \| 1,00 \| 0,76 \| 0,00 \| \| \| 5,52 \| \| Mietniów \| 0,33 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,92 \| 0,88 \| 0,41 \| 0,87 \| 0,80 \| 0,00 \| \| \| 4,44 \| \| Pawlikowice \| 0,00 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,94 \| 0,92 \| 0,33 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,41 \| \| Podstolice \| 0,00 \| 0,00 \| 0,25 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,17 \| 0,95 \| 0,94 \| 0,35 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,30 \| \| Raciborsko \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,94 \| 0,80 \| 0,80 \| 0,88 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,41 \| \| Rożnowa \| 0,33 \| 0,25 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,84 \| 0,83 \| 0,39 \| 1,00 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 4,64 \| \| Siercza \| 0,33 \| 0,25 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,89 \| 0,89 \| 0,47 \| 1,00 \| 0,70 \| 0,02 \| \| \| 6,05 \| \| Strumiany \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,78 \| 0,82 \| 0,78 \| 1,00 \| 0,31 \| 0,00 \| \| \| 6,03 \| \| Sułków \| 0,33 \| 0,00 \| 0,50 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,85 \| 0,87 \| 0,57 \| 0,89 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,99 \| \| Sygneczów \| 0,00 \| 0,25 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,90 \| 0,88 \| 0,66 \| 0,80 \| 1,00 \| 0,00 \| \| \| 5,47 \| \| Gmina \| 0,67 \| 0,25 \| 0,75 \| 0,67 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,01 \| 0,87 \| 0,86 \| 0,59 \| 0,92 \| 0,63 \| 0,00 \| 6,20 \| \|----------------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| Słedziejowice \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Węgrzce Wielkie\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zabawa \| 0,33 \| 0,50 \| 0,75 \| 1,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,88 \| 0,84 \| 0,52 \| 0,85 \| 1,00 \| 0,00 \| 7,03 \| \| Średnia dla gminy \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,03 \| 0,04 \| 0,01 \| 0,85 \| 0,84 \| 0,54 \| 0,95 \| 0,88 \| 0,06 \| 6,66 \| Średnia dla gminy \| 0,67 \| 0,50 \| 0,50 \| 0,67 \| 0,03 \| 0,04 \| 0,01 \| 0,85 \| 0,84 \| 0,54 \| 0,95 \| 0,88 \| 0,06 \| 6,53 \| Źródło: opracowanie własne Uzasadnienie do Uchwały Nr XXXIV/426/2017 Rady Miejskiej w Wieliczce z dnia 27 kwietnia 2017 r. Zgodnie z art. 14 ust. 2 Ustawy o rewitalizacji, dla wyznaczonego na terenie miasta Wieliczka obszaru rewitalizacji sporządzony został Gminny Program Rewitalizacji. Program został opracowany zgodnie z założeniami Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji, (Dz.U. 2015 poz. 1777) oraz Wytycznymi Ministra Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 z dnia 2 sierpnia 2016 r. Zakłada on realizację szeregu przedsięwzięć rewitalizacyjnych, mających przyczynić się do rozwiązania kluczowych problemów z obszaru zagadnień społecznych, gospodarczych, środowiskowymi, przestrzенно-funkcjonalnymi i technicznymi oraz w konsekwencji wpłynąć na poprawę jakości życia mieszkańców. W wyniku uwag zgłoszonych przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego do Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 zasadne stało się ich wprowadzenie do programu by mógł on zostać pozytywnie zaopiniowany. Uwagi dotyczyły w głównej mierze niewystarczającego uzasadnienia wyboru obszaru rewitalizacji, w związku z powyższym podjęto kroki mające na celu wzmocnienie delimitacji obszaru. Zebrano dodatkowe dane statystyczne, które potwierdzają, iż wskazane podobszary charakteryzują się występowaniem zjawisk kryzysowych. Dodatkowo Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego zwrócił uwagę, że diagnoza podobszarów skupia się na "drobnych znamionach patologii", a nie na poważnych problemach społecznych. W związku z czym diagnoza podobszarów (rozdział 3) została skrócona, ale skupiono się w niej na opisie najważniejszych zagadnień i występujących problemów społecznych. Na bazie wprowadzonych poprawek skorygowano cały Gminny Program Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023. Wobec powyższego należało zmienić omawianą uchwałę. Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Wieliczce Alojzy Brożek	a13f76cf-9349-4e15-b41f-29dd844dd368	finepdfs	2.138672	CC-MAIN-2023-40	https://www.wieliczka.eu/files/files/Gminny%20Program%20Rewitalizacji%20miasta%20Wieliczka%20na%20lata%202016-2023.pdf	2023-09-29T16:35:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510520.98/warc/CC-MAIN-20230929154432-20230929184432-00174.warc.gz	1,150,530,851	0.999808	0.999965	0.999965	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 969, 1061, 1189, 4095, 5249, 7650, 10686, 13548, 16965, 20626, 20887, 22224, 22379, 25625, 28013, 29029, 30854, 32403, 33003, 33934, 37324, 39625, 40909, 44104, 44903, 48576, 51185, 54295, 58258, 60398, 62393, 65275, 67834, 70200, 71572, 71776, ...	1	0
Protokół nr 7/2017 z Posiedzenia Rady Stowarzyszenia LGD „Cieszyńska Kraina” z dnia 12 grudnia 2017r. 1. W dniu 12 grudnia 2017r., odbyło się posiedzenie Rady LGD „Cieszyńska Kraina” w celu dokonania autokontroli w ramach złożonego protestu z naboru nr CK.RP.pt.02/2017. 2. Program posiedzenia: a. Powitanie członków Rady, stwierdzenie prawomocności obrad. b. Przedstawienie i przyjęcie porządku obrad. c. Wybór sekretarza posiedzenia Rady. d. Ocena wg. lokalnych kryteriów wyboru dla wniosku nr CK.RP.pt.02/2017-W01. e. Podjęcie uchwał w sprawie wybrania/niewybrania do dofinansowania operacji oraz ustalenie kwoty pomocy. f. Sporządzenie list operacji wybranych i nie wybranych do dofinansowania. g. Dyskusja. h. Wolne głosy i wnioski. i. Zamknięcie obrad. W posiedzeniu wzięli udział członkowie Rady wg listy obecności stanowiącej załączniki do niniejszego protokołu. Z głosem doradczym: Pan Jerzy Szalbot - Prezes Zarządu, Dominika Tyrna – Dyrektor Biura. Przebieg posiedzenia Rady: Ad. a) Przewodniczący Rady Pan Włodzimierz Chmielewski powitał Członków Rady oraz na podstawie listy obecności stwierdził prawomocność obrad. Ad. b) Przewodniczący przedstawił porządek obrad, który został przyjęty w głosowaniu jednogłośnie. Ad. c) Następnie Przewodniczący poprosił o zgłaszanie kandydatur na funkcję sekretarza posiedzenia. W odpowiedzi Pani Cecylia Skowron zgłosiła swoją kandydaturę na sekretarza posiedzenia. Z braku innych kandydatur Przewodniczący Rady poddał kandydaturę pod głosowanie. Członkowie Rady w głosowaniu jednogłośnie wybrali Panią Cecylię Skowron na sekretarza posiedzenia. Ad. d) Przewodniczący poinformował Członków Rady, iż w wyznaczonym terminie do biura LGD wpłynął 1 protest, który spełnia wymogi formalne. Przed przystąpieniem Członków Rady do głosowania w sprawie podjęcia decyzji o uznaniu złożonego protestu za uzasadniony w stosunku do liczby otrzymanych punktów według lokalnych kryteriów wyboru Przewodniczący przypomniał Członkom Rady o konieczności wyłączania się z oceny osób, co do których zachodzi podejrzenie stronniczej oceny wniosków. Następnie przewodniczący poinformował, iż każdorazowo będzie weryfikował: - złożenie przez członków Rady deklaracji bezstronności i poufności lub deklaracji dobrowolnego wyłączania się członka Rady z oceny projektu z uwagi na zaistnienie konfliktu interesów; w uzasadnionych przypadkach, po przedstawieniu realnych przesłanek, rzetelnie uzasadniających istnienie potencjalnego konfliktu interesów, w drodze głosowania Rada ma możliwość wyłączenia członka Rady z udziału w wyborze operacji; członek Rady, który wyłączył się lub został wyłączony z wyboru operacji opuszcza pomieszczenie, w którym odbywa się posiedzenia Rady na czas głosowania nad wyborem operacji, ✓ istnienie parytetu gwarantującego, że co najmniej 50% głosów podczas dokonywania wyboru wniosków do dofinansowania, pochodzi od członków, którzy nie są przedstawicielami sektora publicznego, ✓ istnienie parytetu gwarantującego, że władze publiczne, ani żadna pojedyncza grupa interesu, nie mogą mieć więcej niż 49% praw głosu w podejmowaniu decyzji przez organ decyzyjny. W tym momencie rozpoczęła pracę Komisja powołana w celu czuwania nad prawidłowym przebiegiem procesu oceny i wyboru, poprawności dokumentacji, zgodności formalnej. W skład komisji weszli: Przewodniczący Rady, Sekretarz Rady, Prezes LGD oraz Dyrektor biura. Po analizie deklaracji poufności i bezstronności Przewodniczący stwierdził, iż z rozpatrywania protestu nie stwierdzono wyłączeń. Po dokonaniu analizy złożonego protestu Członkowie Rady zdecydowali, iż wcześniej podjęta decyzja (z posiedzenia w dniu 23.11.2017r.), zostanie podtrzymana w całości. W związku z powyższym Przewodniczący posiedzenia przeprowadził głosowanie poprzez podniesienie ręki czy Członkowie Rady zgadzają się ze wskazanymi zarzutami. Członkowie Rady jednogłośnie w głosowaniu nie zgodziли się z zarzutami w stosunku do złożonego protestu. Żaden z Członków Rady obecnych przy ocenie wniosku w dniu 23.11.2017 nie zmienił swojej oceny. Nie obecny na posiedzeniu 23.11.2017r., jeden Członek Rady dokonał swojej oceny wniosku na aktualnym posiedzeniu przyznając ww. operacji 10 pkt., co nie stanowi odmiennej decyzji od pozostałych Członków Rady. Wynik oceny wniosku dla którego został złożony protest pozostał bez zmian. Rada na podstawie obowiązujących dokumentów i wytycznych oraz stanu faktycznego dotyczącego zaskarżonej operacji sformułowała swoje stanowisko/wyjaśnienia do złożonego protestu, które stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Ad. e) W związku z podjętą decyzją o podtrzymaniu decyzji Rady w całości z dnia 23.11.2017r., nie podjęto uchwały zmieniającej dla zaskarżonej operacji. Ad. f) W związku z podjętą decyzją o podtrzymaniu decyzji Rady w całości z dnia 23.11.2017r., nie zmieniono listy operacji wybranych i niewybranych. Ad. g) W punkcie dotyczącym dyskusji nikt nie zabrał głosu. Ad. h) W punkcie dotyczącym możliwości zgłaszania wolnych wniosków nikt nie zabrał głosu. Ad. i,) Kończąc posiedzenie Przewodniczący podziękował wszystkim Członkom Rady za udział oraz pracę. - Pan Antoni Byrdy, Janusz Żydek, Józef Polok, oraz Pan Mirosław Bator poinformowali biuro LGD o nieobecności na posiedzeniu Rady. - Kolejny termin posiedzenia nie został ustalony. Łączna ilość załączników do protokołu: 5 sztuk. PRZEWODNICZĄCY RADY Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "Cieszyńska Kraina" WŁODZIMIERZ CHMIELEWSKI Przewodniczący Rady SEKRETARZ RADY Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "Cieszyńska Kraina" Cecylia Skowron Sekretarz Rady Sekretarz posiedzenia 2	<urn:uuid:96944583-29ba-4f10-a466-bcba173293f4>	finepdfs	1.299805	CC-MAIN-2018-47	https://www.cieszynskakraina.pl/media/upload/18/02/06/10/2QE1/protokol-72017.pdf	2018-11-18T21:47:44Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039744649.77/warc/CC-MAIN-20181118201101-20181118223101-00483.warc.gz	824,943,974	0.999995	0.999996	0.999996	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2585, 5630 ]	2	4
UCHWAŁA NR 219/XXII/17 RADY POWIATU NOWOSĄDECKIEGO z dnia 24 marca 2017 r. w sprawie zmiany Statutu Powiatu Nowosądeckiego Na podstawie art. 12 pkt 1 oraz art. 32 ust. 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 814 z późn. zm.) oraz art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłoszeniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 296) Rada Powiatu Nowosądeckiego uchwala, co następuje: § 1. W Statucie Powiatu Nowosądeckiego przyjętym uchwałą Nr 265/XXII/13 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Statutu Powiatu Nowosądeckiego zmienionego uchwałą Nr 63/VIII/15 z dnia 22 maja 2015 r. w sprawie zmiany Statutu Powiatu Nowosądeckiego oraz uchwały Nr 197/XX/16 z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr 265/XXII/13 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Statutu Powiatu Nowosądeckiego, wprowadza się w Statucie Powiatu Nowosądeckiego następujące zmiany: 1. w § 2 dodaje się: 1) pkt 20 o treści: „20. Portal Radnego – internetowa platforma zawierająca odwzorowane cyfrowo dokumenty przeznaczone dla Radnych.". 2) pkt 21 o treści: „21. System Głosowań i Debat – elektroniczny system zarządzania obradami Sesji służący do zarządzania debatą oraz głosowaniami wraz z ich wizualizacją.". 2. dodaje się § 2a o brzmieniu: „§ 2a. ust. 1 W celu usprawnienia pracy Rady za pośrednictwem Portalu Radnego udostępnia się materiały i zaproszenia na posiedzenia Sesji i Komisji Rady. ust. 2 W celu usprawnienia pracy Rady podczas Sesji, potwierdzenia obecności, kolejności zabierania głosu w trakcie dyskusji, obecności na głosowaniu, quorum, głosowania, ustalenia wyniku głosowania oraz innych czynności dokonuje się za pośrednictwem Systemu Głosowań i Debat. ust. 3 W przypadku awarii systemów, o których mowa wyżej, zastosowanie mają pozostałe przepisy niniejszego Statutu. ust. 4 Radni potwierdzają swoją obecność na Sesji poprzez złożenie podpisu na liście obecności oraz poprzez zalogowanie swojej karty magnetycznej w czytniku System Głosowań i Debat. ust. 5 Materiały z obrad Sesji wygenerowane przez System Głosowań i Debat stanowią załączniki do protokołu z posiedzeń Rady.". 3. w § 71 dodaje się ust. 4 o treści: „4. Możliwość transmisji internetowej obrad Rady". 4. w § 87 w ust. 1 pkt 4) otrzymuje brzmienie: „4) dostarcza członkom Zarządu materiały dotyczące projektowanych punktów porządku obrad za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Informacyjnej Zarządu.". 5. Załącznik Nr 3 do Statutu otrzymuje brzmienie jak Załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1 § 2. Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Powiatu Nowosądeckiego. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Wiceprzewodniczący Rady Powiatu Nowosądeckiego Józef Świgut Strona 2 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr 219/XXII/17 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 24 marca 2017 r. Załącznik Nr 3 do Statutu Powiatu Nowosądeckiego Wykaz jednostek organizacyjnych powiatu 1. Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu. 2. Powiatowy Zarząd Dróg w Nowym Sączu. 3. Powiatowy Urząd Pracy dla Powiatu Nowosądeckiego. 4. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Szpital im. dr J. Dietla w Krynicy-Zdroju. 5. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Sądeckie Pogotowie Ratunkowe w Nowym Sączu. 6. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nowym Sączu. 7. Dom Pomocy Społecznej w Muszynie. 8. Powiatowy Ośrodek Wsparcia dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi w Muszynie. 9. Dom Pomocy Społecznej w Zbyszycach. 10. Powiatowy Ośrodek Wsparcia dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi w Zbyszycach. 11. Dom Pomocy Społecznej w Klęczanach. 12. Placówka Opiekuńczo - Wychowawcza - Dom Dziecka w Klęczanach. 13. Liceum Ogólnokształcące im. Artura Grottgera w Grybowie. 14. Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej – Curie w Starym Sączu. 15. Powiatowy Zespół Szkół w Muszynie. 16. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Jana Pawła II w Krynicy-Zdroju. 17. Zespół Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica w Grybowie. 18. Zespół Szkół im. Władysława Orkana w Marcinkowicach. 19. Zespół Szkół im. Św. Kingi w Łącku. 20. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Władysława Stanisława Reymonta w Tęgoborzy. 21. Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury w Starym Sączu. 22. Zespół Szkół i Placówek w Piwnicznej-Zdroju. 23. Internat Międzyszkolny w Starym Sączu. 24. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Ks. Prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu. 25. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Wincentego Witosa w Nawojowej. 26. Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Nowym Sączu. 27. Powiatowy Zakład Aktywności Zawodowej w Nawojowej. 28. Powiatowe Centrum Usług Wspólnych w Starym Sączu. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1 Uzasadnienie Wprowadzenie do użytkowania podczas Sesji Rady Powiatu Nowosądeckiego elektronicznego systemu zarządzania debatą i prowadzenia głosowań oraz platformy internetowej Portal Radnego, wymaga odpowiedniego dostosowania przepisów Statutu Powiatu Nowosądeckiego. W związku z powyższym niezbędne jest wprowadzenie zasad użycia w/w rozwiązań. Przyjęte regulacje mają na celu usprawnienie procedowania na Sesji Rady Powiatu Nowosądeckiego z uwzględnieniem wizualizacji zasad prowadzenia debaty oraz głosowań. Dokonano aktualizacji wykazu jednostek organizacyjnych powiatu (Załącznik Nr 3 do Statutu Powiatu Nowosądeckiego), w związku z likwidacją z dniem 28 lutego 2017 r. powiatowej jednostki organizacyjnej „Powiatowe Centrum Funduszy Europejskich w Nowym Sączu". Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1	<urn:uuid:7b64b4ab-d912-4dcb-ae9e-9d3b186ee117>	finepdfs	1.125	CC-MAIN-2024-10	https://bip.nowosadecki.pl/download/Z2Z4L25vd3lzYWN6L3BsL2RlZmF1bHRfb3Bpc3kvMTc3LzYvMQ/uchwala_rpn_nr_219-17_-_p.pdf	2024-02-25T15:38:44+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474617.27/warc/CC-MAIN-20240225135334-20240225165334-00113.warc.gz	132,646,133	0.999151	0.999809	0.999809	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2759, 3089, 5029, 5864 ]	1	1
SYLABUS PRZEDMIOTU Część B – NAUCZYCIELE AKADEMICCY Rok akademicki 2022/2023 \| PROWADZĄCY (imię i nazwisko, stopień, tytuł) \| Przemysław Kania, prof. uczelni, dr hab. \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| STATUS PRZEDMIOTU (właściwie zakreślić) \| kierunkowy/ogólny obowiązkowy/do wyboru \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| JĘZYK WYKŁADOWY \| polski \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ORGANIZACJA ZAJĘĆ SPOSÓB KSZTAŁCENIA (właściwie zaznaczyć) \| x zajęcia prowadzone stacjonarnie x zajęcia prowadzone hybrydowo x zajęcia prowadzone w formie zdalnej - dodatkowe konsultacje x zajęcia prowadzone z wspierającym wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość w sytuacji pandemii. Decyzje i szczegółowe rozwiązania co do formy prowadzenia zajęć będą dostosowywane do właściwych rozporządzeń. W sytuacji zajęć prowadzonych on-line wykorzystujemy platformę Microsoft Teams ,która jest platformą służącą do komunikacji, łączącą funkcje prowadzenia wideokonferencji, połączeń głosowych, czatu, wirtualnej przestrzeni spotkań oraz udostępniania plików. MS Teams jest narzędziem wchodzącym w skład pakietu Microsoft Office 365. \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ROK \| I \| \| II \| \| III \| \| IV \| \| V \| \| \| SEMESTR \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| 10 \| \| LICZBA PUNKTÓW ECTS \| \| \| 4 \| 4 \| \| \| \| \| \| \| \| LICZBA GODZIN KONTAKTOWYCH z udziałem nauczyciela, wynikających z planu studiów \| \| \| 60 \| 60 \| \| \| \| \| \| \| \| SZACUNKOWA ILOŚĆ GODZIN POZOSTAŁYCH - konsultacje oraz praca własna studenta \| min. 3 godziny \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| . . \| SPOSÓB ZALICZENIA (zostawić właściwe) \| EK - egzamin komisyjny, E - egzamin, ZN - zaliczenie notą, ZAL - zaliczenie bez noty E-EK – egzamin komisyjny z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-E – egzamin z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-ZN – zaliczenie notą z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-ZAL – zaliczenie z użyciem metod i technik kształcenia na odległość \| \|---\|---\| \| FORMA ZALICZENIA – metoda weryfikacji zakładanych dla przedmiotu efektów uczenia się - z uwzględnieniem sposobu organizacji zajęć (zostawić właściwe) zasady e-oceny \| praca artystyczna w formie publicznej prezentacji, egzamin ustny, pisemna praca zaliczeniowa, zaliczenie ustne/kolokwium, wykonanie pracy zaliczeniowej, przygotowanie projektu, wykonanie określonej pracy praktycznej, prezentacja, przegląd, film, prezentacja internetowa w czasie rzeczywistym, inne \| TREŚCI MERYTORYCZNE Treści merytoryczne dotyczą zarówno nauczania stacjonarnego jak i on-line Semestr I 1. Rozgrzewka i trening aktorski 2. Improwizacja na zadany temat oraz próba „grania poza tekstem" 3. Analiza materiału dramatycznego 4. Pozyskanie wiedzy o konstrukcji literackiej i dramaturgicznej wybranego tekstu. 5. Budowanie monologu wewnętrznego postaci 6. Określenie i nazwanie okoliczności zdarzenia scenicznego 7. Świadome zagospodarowanie przestrzeni i wykorzystanie rekwizytu. 8. Stawianie założeń i nauka budowania „konfliktu" na scenie. 9. Budowanie umiejętności czerpania z osobistych doświadczeń oraz umiejętne korzystanie z własnej osobowości. Semestr II 1. Kontynuowanie założeń programowych z semestru I 2. Analiza dramatu, charakterystyka postaci oraz realizowanych przez nie dialogów. 3. Próba świadomego budowania roli (postaci) i kreatywnego myślenia o niej. 4. Improwizacja na zadany temat oraz poszukiwanie różnych rozwiązań scenicznych. 5. „ABC życia scenicznego" tj. inwencja, impuls emocjonalny, budowanie monologu wewnętrznego, szukanie intencji, nawiązywanie dialogu i kontaktu z partnerem, ect. 6. Budowanie świadomości operowania werbalnymi i pozawerbalnymi środkami gry aktorskiej. 7. Świadome wykorzystanie rekwizytu i właściwe dobranie kostiumu. 8. Szukanie i budowanie w czasie zajęć sytuacji scenicznych, wykorzystanie przestrzeni scenicznej oraz własnego ciała. 9. Kształtowanie umiejętności wielokrotnego powtarzania efektów pracy poprzez pamięć emocjonalną. 10. Praca nad „efektem świeżości" - byciem tu i teraz oraz określanie okoliczności zdarzenia scenicznego, które stanowią podstawę działania. . . ZAKŁADANE DLA PRZEDMIOTU EFEKTY UCZENIA SIĘ odnoszące się do efektów modułowych (część A sylabusa) i kierunkowych i . KA_W08 ma orientację w zakresie problematyki związanej z technologiami stosowanymi w teatrze i f i i lmie (w P7U_W P7S_WG KA_U10 posiada umiejętność mówienia wierszem opartą na znajomości wszystkich elementów formalnych konstruujących wiersz (wiersz sylabiczny, numeryczny, sylabotonika P7U_U P7S_UW P7S_UU i tonika wiersza, wiersz wolny, nieregularny, wiersz współczesny); emocjonalne elementy interpretacji i \| KA_U11 \| posiada umiejętności w zakresie plastyki ruchu oraz świadomość ciała w przestrzeni jako nośnika emocji \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| \|---\|---\|---\|---\| \| KA_U12 \| posiada umiejętność samodzielnej analizy tekstu literackiego oraz wytwarzania i zapamiętywania określonych stanów emocjonalnych poprzez logiczne i konsekwentne działanie słowem i ekspresją ciała \| P7U_U \| P7S_UW P7S_WK P7S_UU \| \| KA_U13 \| posiada umiejętność wykonania indywidualnej lub zbiorowej formy wokalnej \| P7U_U \| P7S_UW \| \| KA_U14 \| posiada umiejętność słuchowej interpretacji zjawisk dźwiękowych, zna podstawy ich zapisu, rozróżnia dyktaty melodyjno-rytmiczne, dokonuje analizy przebiegu harmonicznego \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| \| KA_U15 \| zna techniki warsztatowe, umożliwiające ciągły rozwój poprzez samodzielną pracę; przez dalsze indywidualne studia powinien/powinna rozwijać nabyte umiejętności służące tworzeniu, realizowaniu i wyrażaniu własnych koncepcji artystycznych \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| \| W zakresie umiejętności werbalnych \| \| \| \| \| KA_U16 \| posiada umiejętność świadomego posługiwania się aparatem mowy w każdej przestrzeni przeznaczonej do realizacji dzieła artystycznego, świadomego posługiwania się oddechem w budowaniu frazy, wrażliwość na rozszerzenie przestrzeni dźwiękowej dla wzbogacenia intonacji, elastyczności w posługiwaniu się środkami ekspresji, barwy, tempa, rytmu i dynamiki (harmonijne łączenie mowy z innymi środkami ekspresji aktorskiej) \| P7U_U \| P7S_UW \| \| KA_U17 \| posiada umiejętności tworzenia rozbudowanych prezentacji słownych w formie ustnej i pisemnej na tematy związane z ich specjalnością, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych i różnych źródeł \| P7U_U \| P7S_UK \| \| KA_U18 \| potrafi formułować i testować hipotezy związane z prostymi problemami badawczymi w dziedzinie sztuki \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| \| KA_U19 \| potrafi komunikować się na tematy specjalistyczne ze zróżnicowanymi kręgami odbiorców \| P7U_U \| P7S_UK \| \| KA_U20 \| potrafi dyskutować na temat specjalistycznych zagadnień sztuk filmowych i teatralnych oraz prowadzić debatę w zróżnicowanym środowisku z zachowaniem szacunku dla wzajemnych poglądów \| P7U_U \| P7S_UK P7S_UW P7S_KO \| \| KA_U21 \| posługuje się językiem obcym na poziomie B2+ Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego oraz specjalistyczną terminologią \| P7U_U \| P7S_UK P7S_UW P7S_UU \| i. . \| W zakresie publicznych prezentacji \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| KA_U22 \| przyswoił/przyswoiła sobie formy zachowań związane z występami publicznymi podchodząc do nich w sposób wysoce odpowiedzialny, wykazuje umiejętność nawiązania kontaktu z publicznością \| P7U_U \| P7S_UK P7S_UO \| \| W zakresie umiejętności improwizacyjnych \| \| \| \| \| KA_U23 \| posiada umiejętności odejścia od zapisanego tekstu dramatu/scenariusza/partytury działań w drodze improwizacji na rzecz tworzenia własnych form wyrazu \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| i \| W zakresie umiejętności improwizacyjnych \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| KA_U23 \| posiada umiejętności odejścia od zapisanego tekstu dramatu/scenariusza/partytury działań w drodze improwizacji na rzecz tworzenia własnych form wyrazu \| P7U_U \| P7S_UW P7S_UU \| \| KOMPETENCJE SPOŁECZNE: absolwent/absolwentka jest gotów/gotowa do \| \| \| \| \| W zakresie niezależności \| \| \| \| \| KA_K01 \| kompetentnego, samodzielnego i świadomego wykorzystania zdobytej wiedzy (także pochodzącej od ekspertów) w obrębie kierunku oraz w ramach innych działań kulturotwórczych, także w warunkach ograniczonego dostępu do potrzebnych informacji \| P7U_K \| P7S_KR P7S_KO \| \| KA_K02 \| inicjowania działań artystycznych oraz podejmowania projektów o charakterze interdyscyplinarnym we współpracy z przedstawicielami innych dziedzin sztuki i nauki \| P7U_K \| P7S_KO P7S_KR \| \| KA_K03 \| świadomego i odpowiedzialnego przewodniczenia różnorodnym działaniom zespołowym w obrębie sztuk teatralnych i filmowych \| P7U_K \| P7S_KK P7S_KO P7S_KR \| \| KA_K04 \| świadomego zaplanowania swojej ścieżki kariery zawodowej w oparciu o zdobyte na studiach umiejętności i wiedzę, z wykorzystaniem wiedzy zdobytej w procesie ustawicznego samokształcenia \| P7U_U \| PS7_KR PS7_UU \| \| KA_K05 \| prowadzenia negocjacji i koordynowania organizacji przedsięwzięcia także w roli lidera/liderki \| P7U_U \| PS7_KR P7S_UO \| \| KA_K06 \| ciągłego rozwoju poprzez samodzielną pracę oraz inspirowania i organizowania procesu doskonalenia umiejętności warsztatowych innych osób \| P7U_U \| PS7_KR P7S_UU P7S_KK P7S_KO \| \| KA_K07 \| formułowania krytycznej oceny własnych działań twórczych i artystycznych oraz poddania takiej ocenie przedsięwzięć z zakresu kultury i sztuki \| P7U_K \| P7S_KK \| \| W zakresie uwarunkowań psychologicznych \| \| \| \| \| KA_K08 \| wykorzystywania mechanizmów psychologicznych wspomagających jego/jej działania w obrębie twórczości własnej i bezpiecznego funkcjonowania na współczesnym rynku pracy \| P7U_K \| P7S_KK P7S_KO \| l \| KA_K09 \| funkcjonowania w społeczeństwie w zakresie wykonywania własnych działań artystycznych i swobodnego komunikowania się w rzeczywistości zawodowej aktora/aktorki \| P7U_K \| \|---\|---\|---\| \| KA_K10 \| prezentowania skomplikowanych i specjalistycznych zadań i treści w przystępnej formie, w sposób zrozumiały dla osób niemających doświadczenia w pracy nad projektami artystycznymi, w tym z zastosowaniem technologii informacyjnych \| P7U_K \| \| KA_K11 \| podejmowania refleksji na temat społecznych, naukowych i etycznych aspektów związanych z własną pracą i etosem zawodu \| P7U_K \| ______________________________________________ __________________________________________ Podpis pedagoga Podpis dziekana.	<urn:uuid:947d2117-73c5-4b8c-9595-88990bf0138b>	finepdfs	3.457031	CC-MAIN-2023-14	http://www.ast.bytom.pl/wp-content/uploads/sites/4/2022/09/Sceny-wierszem-Sylabus-B-dr-hab.-Przemysalw-Kania.pdf	2023-03-20T19:46:10+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296943555.25/warc/CC-MAIN-20230320175948-20230320205948-00217.warc.gz	66,255,698	0.999374	0.999901	0.999901	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1588, 2488, 4154, 4276, 4406, 7065, 9584, 10298 ]	1	0
I Blok [15/1/2 ECTS] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 03-05-2018, 23:25:59 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Blok [15/1/2 ECTS] B2 Wydział Nauk o Ziemi Wydział/Instytut/Katedra PLAN STUDIÓW DRUGIEGO STOPNIA STUDIA STACJONARNE Profil kształcenia : ogólnoakademicki kierunek: geografia specjalność: zintegrowane zarządzanie środowiskiem nauczycielska geozagrożenia gospodarka przestrzenna marketing miejsc specjalizacja: brak Zatwierdzony Uchwałą nr 100/2016/2017 Rady Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 30 marca 2017 r. Obowiązuje dla cyklu od roku akademickiego 2017/2018 WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-Geoz WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-GP WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-MM WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-N WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-ZZŚ w 0 0 Strona 1 z 12 IV sem. i 0 0 PK 0 Liczba godzin Kod Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot prze GR Blok obieralny SN SN- w 0 0 0 Stat. przedmiotu Blok [15/1/2 ECTS] 11 12 13 14 15 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Razem OGÓLNOUCZELNIANE PR Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. II 1 2 3 Razem PODSTAWOWE III 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 03-05-2018, 23:25:59 IV sem. i 0 0 0 25 15 15 PK 0 0 0 4 2 14 15 Blok [15/1/2 ECTS] 16 17 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Blok [15/1/2 ECTS] B1 18 19 Razem Blok [15/1/2 ECTS] B1 Blok [30/1/3 ECTS] 20 Razem Blok [30/1/3 ECTS] Blok [30/1/3 ECTS] B1 21 Razem Blok [30/1/3 ECTS] B1 Blok [30/1/2 ECTS] 22 Razem Blok [30/1/2 ECTS] Blok [30/1/2 ECTS] B1 23 Razem Blok [30/1/2 ECTS] B1 Blok [30/1/12 ECTS] 24 Razem Blok [30/1/12 ECTS] Blok [30/1/4 ECTS] Kod SN- Liczba godzin Stat. Godziny zajęć, w tym: I rok II rok przedmiotu Przedmiot Blok obieralny SN GR prze IV sem. i 15 15 0 0 0 0 0 0 30 30 PK 3 2 0 0 0 0 0 0 12 12 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot prze GR Liczba godzin Kod Stat. przedmiotu Blok obieralny SN SN- 25 Razem Blok [30/1/4 ECTS] Razem KIERUNKOWE Razem INNE DO ZALICZENIA Łącznie (I+II+III+V) VI VI1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Razem geozagrożenia VI2 1 2 3 4 5 6 PR Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. V 1 IV sem. i 30 30 145 0 145 0 145 PK 4 4 30 0 30 0 30 8 9 10 11 VI3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Razem marketing miejsc VI4 1 2 3 4 Kod 03-05-2018, 23:25:59 SN- Liczba godzin Stat. w 0 0 0 0 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot Blok obieralny SN GR prze IV sem. i 0 145 0 145 PK 0 30 0 30 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Razem nauczycielska VI5 1 2 3 4 5 6 7 03-05-2018, 23:25:59 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot Liczba godzin Kod Stat. przedmiotu PR SN- dm. prze GR Blok obieralny SN w 0 0 Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. IV sem. i 0 145 PK 0 0 0 0 0 0 30 8 9 10 11 12 IV sem. i 0 PK 0 145 30 1. Informacje dotyczące wyboru przez studenta przedmiotów / modułów, specjalności / specjalizacji 2) Wyboru lektoratu języka obcego dokonuje się przez rozpoczęciem roku akademickiego, najpóźniej - do końca drugiego tygodnia zajęć. 1) Kształcenie w zakresie wybranej specjalności jest realizowane od początku studiów. Wybór specjalności następuje na etapie rekrutacji lub, najpóźniej, do końca pierwszego miesiąca zajęć, po ewentualnych konsultacjach merytorycznych udzielanych przez przewodniczącego Zespołu Kierunku ds. Jakości i Programów Kształcenia, na podstawie indywidualnych deklaracji studentów . Uruchomienie danej specjalności uwarunkowane jest liczbą zadeklarowanych na tę specjalność studentów zgodnie z przepisami obowiązującymi na Uczelni. Wybór specjalności nauczycielskiej jest dodatkowo warunkowany ukończeniem kierunku geografia w ramach studiów pierwszego stopnia. W przypadku niemożności pogodzenia deklaracji indywidualnych z wymogami formalnymi rozstrzygnięcie następuje w drodze głosowania większościowego. 3) Przedmioty do wyboru z modułów występujących w planie studiów w semestrze drugim są wybierane przez studentów przez rozpoczęciem roku akademickiego, najpóźniej - do końca drugiego tygodnia zajęć, po ewentualnych konsultacjach z prowadzącymi odpowiednie przedmioty, na tych samych zasadach jak w przypadku wyboru specjalności. 2. PRAKTYKI (podać rodzaj i miejsce praktyki, określić: semestr, liczbę godzin, punkty ECTS) 4) Wybór seminarium dyplomowego oraz związanej z nim pracowni dyplomowej odbywa się przed zakończeniem zajęć w semestrze pierwszym (orientacyjnie - w grudniu), po odbyciu zajęć proseminaryjnych. Przy wyborze seminarium obowiązują limity miejsc przypadających na jedną grupę seminaryjną wynikające z przypisów uczelnianych. W razie zgłoszenia się większej liczby chętnych prawo wyboru spomiędzy wszystkich zgłoszeń przysługuje prowadzącemu seminarium. Osoby niezakwalifikowane do określonego seminarium z powodu braku miejsc dokonują ponownego wyboru seminarium spośród tych, w których nie został wyczerpany limit miejsc. Osoby, które nie wybiorą grupy seminaryjnej zostaną wpisane do grupy, w której będą wolne miejsca. Studenci kierunku geografia, realizujący specjalność nauczycielską, mają obowiązek odbycia praktyki opiekuńczo-wychowawczej (o charakterze hospitacyjno-asystenckim) w szkole podstawowej oraz ponadpodstawowej w łącznym wymiarze 30 godzin (2 pkt. ECTS), jak również praktyki dydaktycznej (o charakterze metodycznym) w szkole podstawowej oraz ponadpodstawowej w łącznym wymiarze 120 godzin (6 pkt. ECTS). Praktyki te stanowią integralną część kształcenia nauczycielskiego i służą do nabywania praktycznych umiejętności oraz kompetencji społecznych niezbędnych do wykonywania zawodu nauczyciela geografii. Praktyka opiekuńczo-wychowawcza realizowana jest w semestrze drugim, równolegle z realizacją modułów związanych z przygotowaniem psychologiczno-pedagogicznym. Praktyka dydaktyczna organizowana jest w semestrze trzecim w ramach przygotowania w zakresie dydaktycznym. Praktyki pedagogiczne mogą odbywać się wyłącznie w placówkach oświatowych realizujących zadania zgodne z kierunkiem studiów. 3. WARUNKI ZALICZENIA SEMESTRU (ROKU) WARUNKI UKOŃCZENIA STUDIÓW 4. Zaliczeniu podlegają kolejne semestry studiów zgodnie z programem studiów. Warunkiem zaliczenia kolejnego semestru jest: 1) uzyskanie zaliczenia wszystkich przedmiotów obowiązujących studenta w danym semestrze wynikających z planu studiów, 2) uzyskanie od początku studiów łącznej liczby punktów zgodnej z programem studiów z uwzględnieniem dopuszczalnego deficytu punktów ECTS. Warunkiem ukończenia studiów jest osiągnięcie przez studenta wszystkich zakładanych efektów kształcenia (zdobycie 120 punktów ECTS), w tym przygotowanie pracy magisterskiej oraz pomyślne złożenie egzaminu dyplomowego 5. WYKAZ EGZAMINÓW I ZALICZEŃ 03-05-2018, 23:25:59 Strona 7 z 12 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 1 BHP [wykład] filozofia przyrody [wykład] 0 1 0 0 1 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 2 biogeografia [konwersatorium] biogeography [konwersatorium] 0 0 1 1 0 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 2 zagrożenia geologiczne i geomorfologiczne [laboratorium] zagrożenia geologiczne i geomorfologiczne [wykład] geozagrożenia geozagrożenia 0 1 1 0 0 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 2 3 oceny oddziaływań na środowisko [wykład] partycypacja społeczna [konwersatorium] zintegrowane zarządzanie środowiskiem gospodarka przestrzenna 1 0 0 1 0 lk lektoraty wykłady w * inne formy zajęć podpis kierownika jednostki k konwersatoria ć ćwiczenia zaliczenie z podpis dziekana zaliczenie z oceną zo egzamin lk lektoraty s seminarium dyplomowe pracownia dyplomowa p SN-PR liczba godzin praktyk (wypełnić tylko dla kierunków kształcących nauczycieli wpisując "N" w rubryce) punkty ECTS o wykłady w * inne formy zajęć E laboratoria lb k konwersatoria ćwiczenia specjalistyczne obóz ć ćwiczenia zaliczenie z O/F obowiązkowy/fakultatywny ćs standardy nauczycielskie (wypełnić tylko dla kierunków kształcących nauczycieli wpisując "N" w rubryce) zajęcia terenowe zt SN pk zaliczenie z oceną zo egzamin Objaśnienia: GRGrupa A/M administracyjna/ modułowa Stat.przedm. status przedmiotu	<urn:uuid:62fe624f-4170-4d8d-8d2c-b1010db113be>	finepdfs	2.242188	CC-MAIN-2020-34	https://intranet.univ.szczecin.pl/sylabusy/show_file.php?file=P_83518.pdf	2020-08-13T00:05:36+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439738950.31/warc/CC-MAIN-20200812225607-20200813015607-00032.warc.gz	357,126,329	0.983157	0.999916	0.999916	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 815, 1241, 1851, 2273, 2562, 2897, 6851, 6974, 7116, 7335, 7561, 8331 ]	2	0
PROSPEKT INFORMACYJNY PRZEDSIĘWZIĘCIE DEWELOPERSKIE: „PARK ZAKOPIAŃSKA" BUDOWA 6 BUDYNKÓW MIESZKALNYCH JEDNORODZINNYCH W ZABUDOWIE BLIŹNIACZEJ CZĘSTOCHOWA, UL. ZAKOPIAŃSKA DZ. NR EW.101/18, 101/19, 101/21. INWESTOR PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M.CEBULA SPÓŁKA JAWNA ul. Krótka 27a 42-202 Częstochowa Tel. 34/368 00 51 Email: firstname.lastname@example.org Częstochowa, 2021 Stan na dzień sporządzenia prospektu informacyjnego 17.07.2019 r. I. DANE IDENTYFIKACYJNE I KONTAKTOWE DEWELOPERA II. DOŚWIADCZENIE DEWELOPERA III. INFORMACJE DOTYCZĄCE NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA DEWELOPERSKIEGO 1 2 Jeżeli działka nie posiada adresu, należy opisowo określić jej położenie. 3 na nieruchomości. W szczególności imię i nazwisko albo nazwa (firma) właściciela lub użytkownika wieczystego oraz istniejące obciążenia W przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego umieszcza się jedynie informację „Brak planu". * Niepotrzebne skreślić (kliknąć dwukrotnie na tekst). przedsięwzięcia ETAPY ZAKRES PRAC % TERMIN Harmonogram deweloperskiego, w ETAP I ETAP II ETAP III ETAP IV ETAP V ETAP VI ETAP VII REALIZACJI etapach projektu architektonicznego Zakup działki wraz z kosztami, wykonanie Roboty ziemne, fundamenty, usługi geodezyjne, mury parteru 20% Wykonanie poziomu parteru, mury partreru 80%,stropy nad parterem 100% Wykonanie stanu surowego 100%, montaż okien wykonanie instalacji hydraulicznej 20%, 20%, wykonanie instalacji elektrycznej 20%, Wykonanie tynków, posadzek 40%, wykonanie montaż okien 80%, wykonanie tynków instalacji elektrycznej oraz hydraulicznej 40%, wewnętrznych 80%, wykonanie elewacji 50% Wykonanie instalacji elektrycznych i wewnętrznych 20%, wykonanie elewacji 50%, hydraulicznych - po 40%, wykonanie tynków montaż bram garażowych, wylewki 100%, Zagospodarowanie terenu osiedla, odbiory, 20 20 10 20 10 10 10 zrealizowano 31.03.2021 31.05.2021 15.07.2021 31.10.2021 31.01.2022 31.03.2022 WARUNKI ODSTĄPIENIA OD UMOWY DEWELOPERSKIEJ 1. Strona Nabywająca ma prawo do odstąpienia od Umowy deweloperskiej w terminie 30 (trzydziestu) dni od dnia jej zawarcia: 2) jeżeli informacje zawarte w Umowie deweloperskiej nie są zgodne z informacjami zawartymi w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, za wyjątkiem zmian, o których mowa w art. 22 ust. 2 Ustawy deweloperskiej; 1) jeżeli Umowa deweloperska nie zawiera elementów, o których mowa w art. 22 Ustawy deweloperskiej; 3) jeżeli Deweloper nie doręczył Stronie Nabywającej prospektu informacyjnego wraz z załącznikami zgodnie z art. 18 i art. 19 Ustawy deweloperskiej; 5) jeżeli prospekt informacyjny, na podstawie którego zawarto Umowę deweloperską, nie zawiera informacji określonych we wzorze prospektu informacyjnego stanowiącego załącznik do Ustawy deweloperskiej. 4) jeżeli informacje zawarte w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, na podstawie, których zawarto Umowę deweloperską, są niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym w dniu podpisania Umowy deweloperskiej; 2. Strona Nabywająca ma prawo do odstąpienia od niniejszej Umowy również w przypadku nieprzeniesienia na Stronę Nabywającą własności przedmiotu umowy, w terminie określonym w Umowie deweloperskiej. Przed skorzystaniem z powyższego prawa do odstąpienia od niniejszej umowy Strona Nabywająca wyznaczy Deweloperowi 120 - (stu dwudziesto) dniowy termin na przeniesienie własności, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od niniejszej umowy. Strona Nabywająca zachowuje roszczenie z tytułu kary umownej za okres opóźnienia. 4. Oświadczenie woli Strony Nabywającej o odstąpieniu od niniejszej umowy jest skuteczne, jeżeli zawiera zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości roszczenia Strony Nabywającej o przeniesienie własności nieruchomości złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. 3. W przypadku skorzystania przez Stronę Nabywającą z prawa odstąpienia, o którym mowa w ustępie 1 lub 2, objęta aktem Umowa deweloperska uważana jest za niezawartą, a Strona Nabywająca nie ponosi żadnych kosztów związanych z odstąpieniem od tej umowy. 5. W przypadku skorzystania przez Stronę Nabywającą z prawa do odstąpienia od niniejszej umowy, o którym mowa w ustępach 1 i 2, Deweloper zwróci Stronie Nabywającej wszystkie wpłacone przez Stronę Nabywającą do dnia odstąpienia kwoty, przy czym zwrot nastąpi w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia odstąpienia od niniejszej umowy przelewem na wskazany przez Stronę Nabywającą rachunek bankowy. 6. Deweloper ma prawo do odstąpienia od Umowy deweloperskiej w przypadku: 2) niestawienia się Strony Nabywającej do odbioru budynku lub podpisania aktu notarialnego dokumentującego Umowę przenoszącą własność, pomimo dwukrotnego doręczenia wezwania w formie pisemnej w odstępie, co najmniej 60 (sześćdziesięciu) dni, chyba że niestawienie się Strony Nabywającej jest spowodowane działaniem siły wyższej. 1) niespełnienia przez Stronę Nabywającą świadczenia pieniężnego w terminie lub wysokości określonej w załączonej Umowie deweloperskiej, mimo wezwania Strony Nabywającej w formie pisemnej do uiszczenia zaległych kwot w terminie 30 (trzydziestu) dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że niespełnienie przez Stronę Nabywającą świadczenia pieniężnego jest spowodowane działaniem siły wyższej; 7. W razie odstąpienia przez Dewelopera od niniejszej umowy w przypadkach, o których mowa w ustępie 6: 1) Strona Nabywająca zobowiązuje się doręczyć Deweloperowi zgodę Strony Nabywającej na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości roszczenia Strony Nabywającej o przeniesienie własności nieruchomości złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi; 3) Deweloper zwróci Stronie Nabywającej wszystkie wpłacone przez Stronę Nabywającą do dnia odstąpienia kwoty, pomniejszone o ewentualną karę umowną w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia doręczenia Deweloperowi przez Stronę Nabywającą zgody na wykreślenie roszczenia, o której mowa w punkcie 1) powyżej, a zwrot nastąpi przelewem na wskazany przez Stronę Nabywającą rachunek bankowy. 2) W przypadku nie doręczenia przez Stronę Nabywającą Deweloperowi powołanej wyżej zgody w terminie 30 (trzydziestu) dni od daty odstąpienia Strona Nabywająca zobowiązana jest zapłacić Deweloperowi karę umowną w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od ceny brutto do dnia otrzymania przez Dewelopera powołanej wyżej zgody, a w przypadku poniesienia przez Dewelopera szkody przewyższającej wysokość kary umownej - Deweloper uprawniony jest do dochodzenia od Strony Nabywającej odszkodowania w pełni pokrywającego szkodę; 8. W przypadku niewykonania umowy z winy Dewelopera zobowiązany on będzie do zapłaty Stronie Nabywającej kary umownej w wysokości odpowiadającej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od ceny brutto do dnia przeniesienia własności w wykonaniu Umowy deweloperskiej, a w przypadku poniesienia przez Nabywców szkody przewyższającej wysokość kary umownej – Nabywcy uprawnieni są do dochodzenia od Dewelopera odszkodowania w pełni pokrywającego szkodę. INNE INFORMACJE Informacja o zgodzie banku finansującego przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część albo finansującego działalność dewelopera w przypadku zabezpieczenia kredytu na hipotece nieruchomości, na której jest realizowane przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo też finansującego zakup tej nieruchomości lub jej części w przypadku równoczesnego ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego - na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienie jego własności albo bezobciążeniowe przeniesienie na nabywcę własności nieruchomości wraz z domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub przeniesienie ułamkowej części własności nieruchomości wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych albo informacja o braku zgody banku finansującego przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo finansującego działalność dewelopera w przypadku zabezpieczenia kredytu na hipotece nieruchomości, na której jest realizowane przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo też finansującego zakup tej nieruchomości lub jej części w przypadku równoczesnego ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego - na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienie jego własności albo bezobciążeniowe przeniesienie na nabywcę własności nieruchomości wraz z domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub przeniesienie ułamkowej części własności nieruchomości wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Zgodnie z treścią §1 ust.26-27 umowy o kredyt na finasowanie przedsięwzięć deweloperskich nr KR-18-00631 ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku i SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu reprezentowany przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku w związku z zawarciem umowy konsorcjum bankowego nr 6/S/OBR/K/U/2018 z dnia 5 lipca 2018 roku, na mocy udzielonego przez SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu pełnomocnictwa, bez odrębnej decyzji kredytowej będą wyrażać zgody na bezciężarowe odłączenie poszczególnych nieruchomości mieszkalnych wraz z przynależnymi do nich prawami z księgi wieczystej Kw CZ1C/00009162/8, pod warunkiem dokonania pełnej wpłaty przez nabywców na otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy założony w ESBANK Banku Spółdzielczym z siedzibą w Radomsku dla realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego polegającego na wybudowaniu 9 budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej w Częstochowie ul.Zakopiańska 60/62 oraz, że ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku i SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu reprezentowany przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku na mocy udzielonego przez SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu pełnomocnictwa będą wydawać dokumenty pozwalające na bezciężarowe odłączenie poszczególnych nieruchomości mieszkalnych wraz z przynależnymi do nich prawami z księgi wieczystej Kw CZ1C/00009162/8 po dokonaniu czynności o których mowa wyżej. Informujemy o możliwości zapoznania się w lokalu przedsiębiorstwa przez osobę zainteresowaną zawarciem umowy deweloperskiej z: 1) aktualnym stanem księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości; 2) kopią aktualnego odpisu z Krajowego Rejestry Sądowego; 3) kopią pozwolenia na budowę; 4) sprawozdaniem finansowym Dewelopera za ostatnie dwa lata; 5) projektem architektoniczno-budowlanym. CZĘŚĆ INDYWIDUALNA Podpis dewelopera albo osoby uprawnionej do jego reprezentacji oraz pieczęć firmowa ZAŁĄCZNIK NR 1 Standard konstrukcji i standard wykończenia budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej wraz z niezbędnymi elementami infrastruktury technicznej w Częstochowie przy ul. Zakopiańskiej 60/62 Określenie powierzchni i układu pomieszczeń w budynku jednorodzinnym. ZAŁĄCZNIK NR 3 WZÓR UMOWY DEWELOPERSKIEJ REPERTORIUM A Nr /2021 AKT NOTARIALNY Dnia ? dwa tysiące dwudziestego pierwszego roku (?.?.2021r.) przed notariuszem ADAMEM SADOWSKIM w jego Kancelarii Notarialnej w Częstochowie przy ul.Dąbrowskiego nr 15 lok.14-15 stawili się: -------------------------------------------------------- 1.GRZEGORZ ANTONI CIEPIELA / MARCIN CEBULA, zamieszkały , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL , 2., syn , zamieszkały , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL , ----- 3., córka , zamieszkała , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL . -- Tożsamość stawających notariusz stwierdził na podstawie wyżej wymienionych dowodów osobistych.------------------------------------------------------------------------------------- GRZEGORZ CIEPIELA / MARCIN CEBULA oświadcza, że działa w imieniu i na rzecz spółki pod firmą: PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M. CEBULA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie przy ul.Krótkiej nr 27A, zwanej dalej również Deweloperem, wpisanej do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS: 0000787320, NIP: 9492238395, REGON: 383409778, jako wspólnik uprawniony do samodzielnej reprezentacji Spółki i do aktu przedłożył informację odpowiadającą odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców pobraną w trybie art.4 ust.4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień ? 2021 roku godz.?, z której wynika, że do reprezentacji Spółki uprawniony jest każdy ze Wspólników samodzielnie oraz zapewnia, że ujawnione w rejestrze wpisy od chwili pobrania informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców nie uległy zmianie. -- ? (Nabywcy) oświadczają, że nie prowadzą działalności gospodarczej ani nie są zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług; w dalszej części aktu zwani będą również Nabywcami. ---------------------------------------------------------------------- UMOWA DEWELOPERSKA §1. 1.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że na podstawie umowy sprzedaży reprezentowana przez niego Spółka jest właścicielem nieruchomości położonej w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62 (sześćdziesiąt łamane sześćdziesiąt dwa), województwo śląskie, o obszarze 0.2498 ha (dwa tysiące czterysta dziewięćdziesiąt osiem metrów kwadratowych), oznaczonej jako działki nr nr 101/18 (sto jeden łamane osiemnaście), 101/19 (sto jeden łamane dziewiętnaście) i 101/21 (sto jeden łamane dwadzieścia jeden), obręb nr nr 0036 (zero zero trzydzieści sześć), 36 (trzydzieści sześć), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Częstochowie prowadzi księgę wieczystą Kw Nr CZ1C/00009162/8 (zero zero zero zero dziewięć tysięcy sto sześćdziesiąt dwa łamane osiem) i do aktu przedłożył wydruk treści tej księgi wieczystej pobrany z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, stan z dnia ? 2021 roku, godz.??? oraz wypis z rejestru gruntów wydany z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 22 stycznia 2021 roku znak sprawy: GK.6618.104.22.1681 z którego wynika, że dane geodezyjne powyższej nieruchomości, stanowiącej grunty orne i drogi, odpowiadają jej oznaczeniu wieczystoksięgowemu. ----------------------------- Z przedłożonego wydruku wynika, że działy trzeci i czwarty księgi wieczystej są wolne od wpisów obciążających. ---------------------------------------------------------------------- 2.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że: ------------------------------------------------ a) w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółka jest Deweloperem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 września 2011 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (tj. Dz.U. z 2019r., poz.1805 ze zm.), zwanej dalej również Ustawą deweloperską, ------------------------------------------------------- b) na powyższej nieruchomości Spółka prowadzi przedsięwzięcie deweloperskie „PARK ZAKOPIAŃSKA" polegające na budowie sześciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej, na podstawie pozwolenia na budowę wynikającego z ostatecznej i niezaskarżonej decyzji nr 248 wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 8 marca 2021 roku za numerem AAB.6722.214.171.1241, ------------------------------------------------------------------------ c) prace budowlane w ramach powyższego przedsięwzięcia deweloperskiego zostały rozpoczęte w dniu 9 2021 roku i zostaną zakończone do dnia 31 stycznia 2022 roku, --- d) budynek mieszkalny jednorodzinny z garażem, niepodpiwniczony, w zabudowie bliźniaczej, zwany dalej również Budynkiem, oznaczony numerem ? () na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 (jeden) do niniejszego aktu notarialnego, będący przedmiotem niniejszej umowy, wybudowany zostanie zgodnie z projektem budowlanym sporządzonym przez jednostkę projektową JANECZEK SOCHA ARCHITEKCI S.C., Częstochowa, zatwierdzonym wyżej powołaną decyzją nr 248 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 8 marca 2021 roku za numerem AAB.67126.96.36.1991, przedstawionym Nabywcom, posiadał będzie konstrukcję i wykończenie określone w załączniku nr 3 (prospekcie informacyjnym - część indywidualna) do niniejszego aktu, - e) powyższy Budynek mieścił będzie następujące pomieszczenia (wskazanie przykładowe): na parterze - wiatrołap o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), komunikację o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój dzienny / jadalnię / kuchnię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), wc o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), kotłownię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), garaż o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), o łącznej powierzchni parteru ?m 2 (metra kwadratowego), na piętrze - komunikację o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój nr 1 (jeden) o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój nr 2 (dwa) o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), łazienkę nr 2 o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), gabinet o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pralnię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), łazienkę nr 1 o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), sypialnię z garderobą o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), o łącznej powierzchni piętra ?m 2 (metra kwadratowego); łączna powierzchnia parteru i piętra ?m 2 (metra kwadratowego), powierzchnia zabudowy ?m 2 (metrów kwadratowych) i kubatura ?m 3 (metrów sześciennych); ponadto Budynek posiadał będzie układ pomieszczeń wskazany na rzutach kondygnacji parteru i piętra, stanowiących załącznik nr 2 do niniejszego aktu notarialnego, -------------------------------- f) powyższy Budynek znajdował się będzie na działce gruntu o projektowanym obszarze ?m 2 (metry kwadratowe), która to działka ? będzie / nie będzie posiadać bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, oznaczona jest tymczasowo numerem tożsamym z numerem Budynku, będącego przedmiotem niniejszej umowy, na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego aktu i która to działka przed przeniesieniem własności zostanie wydzielona geodezyjnie z nieruchomości opisanej w treści §1 ust.1 tego aktu, --------------------------------------------- g) dostęp do drogi publicznej działka zabudowana Budynkiem, będąca przedmiotem niniejszej umowy, mieć będzie zapewniony poprzez niewydzieloną geodezyjnie drogę wewnętrzną wybudowaną na wszystkich działkach, na których prowadzona jest inwestycja, posiadającą bezpośredni dostęp do drogi publicznej, o powierzchni około ?,00m 2 (? metrów kwadratowych), która to droga wewnętrzna oznaczona jest na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego aktu; korzystanie z drogi wewnętrznej odbywać się będzie poprzez wzajemne nieodpłatne służebności przejazdu i przechodu po drodze wewnętrznej, na rzecz każdoczesnych właścicieli działek, na których prowadzona jest inwestycja, ------------------------------------ h) dla wyżej wskazanego przedsięwzięcia deweloperskiego rozpoczęcie sprzedaży nastąpiło w 2021 roku poprzez ogłoszenie zawarte w prasie lokalnej („Gazeta Wyborcza") oraz zamieszczone na stronie internetowej Spółki pod adresem: www.parkland.pl, wobec powyższego stosownie do Ustawy deweloperskiej stosuje się środki ochrony przewidziane w art.4 tej ustawy, -------------------------------------------------- i) Spółka zapewnia Nabywcom środek ochrony w postaci otwartego mieszkaniowego rachunku powierniczego prowadzonego przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku, numer rachunku bankowego: ?, o następujących zasadach dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku: wpłaty dokonywane przez Nabywców przeznaczone są na realizację przedsięwzięcia deweloperskiego / zadania inwestycyjnego PARK ZAKOPIAŃSKA polegającego na budowie sześciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej na działkach ewid. nr 101/18, 101/19 i 101/21 obręb 36 przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62 w Częstochowie; zawarcie umowy deweloperskiej skutkuje między innymi wyłączeniem środków znajdujących się na rachunku z masy upadłościowej – w razie ogłoszenia upadłości dewelopera, środki zgromadzone na rachunku stanowią osobną masę upadłości służącą zaspokojeniu w pierwszej kolejności nabywców lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, objętych przedsięwzięciem / zadaniem; w celu obsługi wpłat i wypłat dokonywanych przez poszczególnych Nabywców na rachunek, bank otwiera konta techniczne, na podstawie złożonego przez Dewelopera wykazu Nabywców, z którymi będzie podpisywał umowy deweloperskie; jeżeli Deweloper wywiąże się ze swych obowiązków określonych w umowie, wówczas bank dokona wypłaty należnych Deweloperowi środków z rachunku na rachunek Dewelopera, po każdorazowym potwierdzeniu zakończenia realizacji danego etapu przedsięwzięcia / zadania, zgodnie z poniższym harmonogramem: ------------------------------------------------------------------------- - I etap realizacji polegający na zakupie działki wraz z kosztami, wykonanie projektu architektonicznego, co stanowi 20% (dwadzieścia procent) ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - II etap realizacji polegający na wykonaniu robót ziemnych, fundamentów, usług geodezyjnych, co stanowi 10% (dziesięć procent) ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - III etap realizacji polegający na wykonaniu poziomu parteru, stan surowy otwarty, co stanowi 20% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------ - IV etap realizacji polegający na wykonaniu stanu surowego otwartego w 100% (stu procentach), montażu okien w 20%, wykonaniu instalacji elektrycznej w 20%, wykonaniu instalacji hydraulicznej w 20%, co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - V etap realizacji polegający na wykonaniu tynków, posadzek w 40% (czterdziestu procentach), wykonaniu instalacji elektrycznej oraz hydraulicznej w 40%, montażu okien w 80% (osiemdziesięciu procentach), wykonaniu tynków wewnętrznych w 80% oraz wykonaniu elewacji w 50% (pięćdziesięciu procentach), co stanowi 20% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ---------------------------------------------------------- - VI etap realizacji polegający na wykonaniu instalacji elektrycznych i hydraulicznych po 40%, wykonaniu tynków wewnętrznych w 20%, wykonaniu elewacji w 50%, montażu bram garażowych, wykonaniu wylewek w 100% (stu procentach), co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ----------------------------------------- - VII etap realizacji polegający na zagospodarowaniu terenu osiedla, co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania; ------------------------------------------------ przed wypłatą środków bank dokonuje kontroli realizacji poszczególnych etapów przedsięwzięcia / zadania ujętych w harmonogramie przedsięwzięcia deweloperskiego / zadania; kontrola obejmuje sprawdzenie dokumentacji związanej z realizacją przedsięwzięcia / zadania oraz ocenę stanu faktycznego; kwota wypłaty środków pieniężnych zaewidencjonowanych dla pojedynczego Nabywcy na koncie technicznym, za dany zrealizowany etap przedsięwzięcia / zadania, stanowi iloczyn udziału procentowego danego etapu zrealizowanego przedsięwzięcia / zadania w ogólnych kosztach realizacji przedsięwzięcia / zadania i ceny nabycia lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego; w przypadku odstąpienia od Umowy deweloperskiej zgodnie z art.29 ustawy, przez jedną ze stron Umowy deweloperskiej, bank wypłaca Nabywcy przypadające mu środki, z tytułu dokonywanych wpłat, pomniejszone o udział przypisany danemu Nabywcy, w wypłatach dokonanych na rzecz Dewelopera, zgodnie z prowadzoną w banku ewidencją wpłat i wypłat na koncie technicznym, bez żadnych potrąceń, kar umownych i innych należności zastrzeżonych w Umowie Deweloperskiej, niezwłocznie po przedłożeniu przez Nabywcę dokumentów o których mowa w umowie o prowadzenie rachunku; w przypadku rozwiązania umowy deweloperskiej w sposób inny niż określony w art.29 ustawy, strony umowy deweloperskiej powinny przedstawić zgodne oświadczenia woli (porozumienie) o sposobie podziału środków zgromadzonych na rachunku przez Nabywcę; Bank wypłaca środki zgromadzone na rachunku w nominalnej wysokości niezwłocznie po otrzymaniu oświadczeń woli, o których mowa powyżej; za czynności związane z otwarciem i prowadzeniem rachunku Bank będzie pobierał opłaty i prowizje zgodnie z obowiązującą w Banku Taryfą prowizji i opłat bankowych, opłaty ponosi Deweloper; umowa została zawarta na czas określony do dnia ? roku, ---------------------------------------------------------------------------------------------- j) przed zakończeniem przedsięwzięcia deweloperskiego powyższa nieruchomość może zostać obciążona z przyczyn uzasadnionych procesem inwestycyjnym i położeniem nieruchomości niezbędnymi służebnościami przesyłu na rzecz dostawców mediów, -----------------------------------------------------------------------------------------------------k) Spółka jest podatnikiem podatku od towarów i usług, przy czym zgodnie z aktualnym stanem prawnym dostawa powyższego Budynku jest opodatkowana tym podatkiem według stawki 8% (osiem procent). ------------------------------------------------------------------- 3.Przedstawiciel Dewelopera zapewnia, że nieruchomość nie jest obciążona długami ani ciężarami ani ograniczeniami w rozporządzaniu oraz, że jej stan prawny od chwili dokonania wydruku treści księgi wieczystej nie uległ zmianie. ------------------------ §2. 1.Przedstawiciel Dewelopera do niniejszego aktu przedłożył: -------------------------- a) zaświadczenie o przeznaczeniu terenu w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, 19 stycznia 2021 roku za nr MPUP.6727.56.2021, dotyczące przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego działek o numerach ewidencyjnych 101/18, 101/19, 101/21 obręb 36 położonych w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej 60/62, z którego wynika, że zgodnie ze stanem prawnym w dniu 19 stycznia 2021 roku ww. działki nie są objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, ------------------------------------------------------------------ b) zaświadczenie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 15 stycznia 2021 roku za nr OŚR.6188.8.131.521, z którego wynika, że działki o numerach: 101/18, 101/19, 101/21, obręb 36, położone w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej 60/62, nie są objęte Uproszczonym Planem Urządzenia Lasu dla Miasta Częstochowy dla lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2019 roku do 31 grudnia 2028 roku lub decyzją, o której mowa w art.19 ust.3 ustawy z dnia 28 września 1991 roku o lasach (t.j. Dz.U. z 2020r. poz.1463), ------------------------------------------------------------------------------------------ , , , , , --------------------------------------------------------------------------------------- kubatura 774,00m Budynek C2 – powierzchnia zabudowy 97,80m 2 , powierzchnia użytkowa 151,26m 2 , kubatura 678,00m 3 , --------------------------------------------------------------------------------------na działkach o nr ewid. gruntów 101/18, 101/19, 101/21 obręb 36 przy ulicy Zakopiańskiej w Częstochowie, ------------------------------------------------------------------------e) uchwałę nr 3 wspólników PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M. CEBULA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie z dnia 22 marca 2021 roku w sprawie wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości, z której wynika, że Zebranie Wspólników PARKLAND INWESTYCJE B.G. CIEPIELA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie postanowiło wyrazić zgodę na zbycie przez Spółkę w całości lub w częściach nieruchomości położonej w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62, województwo śląskie, o obszarze 0.2498 ha, oznaczonej jako działki nr nr 101/18, 101/19 i 101/21, obręb nr nr 0036, 36, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Częstochowie prowadzi księgę wieczystą Kw Nr CZ1C/00009162/8 na rzecz dowolnych osób, za cenę i na warunkach ustalonych przez wspólnika reprezentującego Spółkę. ------------------------------------------- 2.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że niniejsza uchwała jest ważna, nie została uchylona ani zmieniona. ----------------------------------------------------------------------- §3. Przedstawiciel Dewelopera zobowiązuje się wybudować na działce oznaczonej tymczasowym numerem ? opisanej w treści §1 ust.2 lit.f) tego aktu z nieruchomości opisanej w treści §1 ust.1 tego aktu Budynek mieszkalny wraz z garażem, w zabudowie bliźniaczej, oznaczony tymczasowym numerem ?, opisany w treści §1 ust.2 lit.d - e) tego aktu oraz zobowiązuje się przenieść na Nabywców własność powyższej zabudowanej Budynkiem działki gruntu, bliżej opisanej w treści §1 ust.2 lit. g) tego aktu, w stanie wolnym od długów, ciężarów, z wyjątkiem ewentualnych służebności przesyłu, opisanych w treści §1 ust.2 lit.j) tego aktu, i bez ograniczeń w rozporządzaniu, za cenę brutto w kwocie ? () złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, a Nabywcy własność powyższej zabudowanej Budynkiem działki gruntu zobowiązują się nabyć za powyższą cenę. --------------------------------------------------------------------------------- 1.Strony postanawiają, że cena w kwocie ....złotych płatna będzie w następujących ratach i terminach: -------------------------------------------------------------------- §5. 1.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że Budynek, będący przedmiotem niniejszej umowy, wykonany zostanie zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i przepisami techniczno-budowlanymi oraz z zasadami wiedzy technicznej i przepisami BHP oraz pod nadzorem osoby do tego uprawnionej, przy użyciu materiałów budowlanych dopuszczonych do powszechnego stosowania w budownictwie. ---------------------------------------------------------------------------------------------- 2.Stawający oświadczają, że pomiar powierzchni Budynku odbędzie się według normy PN-ISO 9836:1997. ------------------------------------------------------------------------------- §6. 1.Deweloper zobowiązuje się zapewnić Nabywcom lub osobie przez nich na piśmie upoważnionej dostęp do placu budowy i dziennika budowy, a zobowiązuje się do informowania ich o problemach lub okolicznościach mogących wpłynąć na jakość robót lub opóźnienie terminu zakończenia inwestycji. ------------------------------------------- 2.Deweloper oświadcza, że każdy etap budowy udokumentowany będzie wpisem do dziennika budowy potwierdzonym przez kierownika budowy. ---------------------------- §7. 1.Nabywcy oświadczają, że odebrali od Dewelopera prospekt informacyjny wraz z załącznikami i zapoznali się z jego treścią, a także zostali poinformowani przez Dewelopera o możliwości zapoznania się w lokalu przedsiębiorstwa z następującymi dokumentami: ---------------------------------------------------------------------------------------------- - aktualnym stanem księgi wieczystej, ---------------------------------------------------------------- kopią aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, ----------------------------------- - kopią pozwolenia na budowę, ------------------------------------------------------------------------ - sprawozdaniem finansowym Dewelopera, -------------------------------------------------------- - projektem budowlanym. ------------------------------------------------------------------------------- 2.Deweloper oświadcza, że w prospekcie informacyjnym wraz z załącznikami doręczonym Nabywcom do dnia dzisiejszego nie nastąpiły żadne zmiany. ----------------- 1.Stawający postanawiają, że wydanie przedmiotowej działki zabudowanej Budynkiem w posiadanie Nabywcom nastąpi do dnia zawarcia umowy przeniesienia własności zawartej w wykonaniu niniejszej Umowy deweloperskiej. ------------------------ 2.Deweloper poinformuje Nabywców o terminie odbioru Budynku listem poleconym za potwierdzeniem odbioru wysłanym na dwa tygodnie przed planowanym terminem odbioru na adres Nabywców wskazany w niniejszej Umowie deweloperskiej. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ §9. Strony zobowiązują się zawrzeć umowę przeniesienia własności w wykonaniu Umowy deweloperskiej w terminie do dnia ?.2022r. (dwa tysiące dwudziestego drugiego roku). --------------------------------------------------------------------------------------------- §10. 1.Nabywcy mają prawo odstąpić od niniejszej Umowy deweloperskiej w terminie 30 dni od dnia jej zawarcia: ----------------------------------------------------------------- 1) jeżeli Umowa deweloperska nie zawiera elementów, o których mowa w art.22 Ustawy deweloperskiej, ---------------------------------------------------------------------------------- 2) jeżeli informacje zawarte w Umowie deweloperskiej nie są zgodne z informacjami zawartymi w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, za wyjątkiem zmian, o których mowa w art.22 ust.2 Ustawy deweloperskiej, ------------------------------------------- 3) jeżeli Deweloper nie doręczył Nabywcom prospektu informacyjnego wraz z załącznikami zgodnie z art.18 i art.19 Ustawy deweloperskiej, -------------------------------- 4) jeżeli informacje zawarte w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, na podstawie których zawarto Umowę deweloperską są niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym w dniu podpisania Umowy deweloperskiej, ------------------------------------------ 5) jeżeli prospekt informacyjny, na podstawie którego zawarto Umowę deweloperską, nie zawiera informacji określonych we wzorze prospektu informacyjnego stanowiącego załącznik do Ustawy deweloperskiej. ---------------------------------------------- 2.Nabywcy mają prawo odstąpienia od niniejszej Umowy deweloperskiej również w przypadku nieprzeniesienia na Nabywców własności przedmiotu niniejszej umowy, w terminie określonym w Umowie deweloperskiej. Przed skorzystaniem z powyższego prawa do odstąpienia od niniejszej umowy Nabywcy wyznaczą Deweloperowi 120 - (stu dwudziesto) dniowy termin na przeniesienie własności, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będą uprawnieni do odstąpienia od niniejszej umowy. -------------------------------------------------------------------------------------- 3.W przypadku skorzystania przez Nabywców z prawa odstąpienia, o którym stanowią ustępy 1 lub 2 tego paragrafu, objęta niniejszym aktem Umowa deweloperska uważana jest za niezawartą, a Nabywcy nie ponoszą żadnych kosztów związanych z odstąpieniem od tej umowy.---------------------------------------------------------- 4.Oświadczenie woli Nabywców o odstąpieniu od niniejszej umowy jest skuteczne, jeżeli zawiera zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości roszczenia Nabywców o przeniesienie własności przedmiotu niniejszej umowy złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. ------------ 5.W przypadku skorzystania przez Nabywców z prawa odstąpienia od niniejszej umowy, o którym stanowią ustępy 1 i 2 tego paragrafu, Deweloper zwróci Nabywcom wszystkie wpłacone przez Nabywców do dnia odstąpienia kwoty, przy czym zwrot nastąpi w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia odstąpienia od niniejszej umowy, przelewem na wskazany przez Nabywców rachunek bankowy. -------------------- 6.Deweloper ma prawo odstąpienia od Umowy deweloperskiej w przypadku: -- 1) niespełnienia przez Nabywców świadczenia pieniężnego w terminie lub wysokości określonej w Umowie deweloperskiej, mimo wezwania Nabywców w formie pisemnej do uiszczenia zaległych kwot w terminie 30 (trzydzieści) dni od dnia doręczenia wezwania chyba, że niespełnienie przez Nabywców świadczenia pieniężnego jest spowodowane działaniem siły wyższej, -------------------------------------------------------------- 2) niestawienia się Nabywców do odbioru Budynku lub podpisania aktu notarialnego dokumentującego umowę przenoszącą własność, pomimo dwukrotnego doręczenia wezwania w formie pisemnej w odstępie co najmniej 60 (sześćdziesiąt) dni chyba, że niestawienie się Nabywców jest spowodowane działaniem siły wyższej. ------------------- 7.W razie odstąpienia przez Dewelopera od niniejszej umowy w przypadkach, o których stanowi ustęp 6 niniejszego paragrafu: --------------------------------------------------- 1) Nabywcy zobowiązują się doręczyć Deweloperowi, w terminie 30 dni, ich zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości roszczenia Nabywców o przeniesienie własności przedmiotu niniejszej umowy, złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, ------------------------------------------------------------- 2) Deweloper zwróci Nabywcom wszystkie wpłacone przez Nabywców do dnia odstąpienia kwoty w terminie 90 dni licząc od dnia doręczenia Deweloperowi przez Nabywców zgody na wykreślenie roszczenia, o której mowa w punkcie 1) powyżej, a zwrot nastąpi przelewem na wskazany przez Nabywców rachunek bankowy. ------------ §11. W przypadku, gdy jedna ze stron niniejszej umowy wyrazi wolę przeniesienia praw i obowiązków z niej wynikających na osobę trzecią, wówczas druga strona winna wyrazić na to zgodę, o ile nie zachodzą istotne okoliczności uzasadniające odmowę z tym zastrzeżeniem, że Nabywcom prawo cesji przysługuje od daty, w której dokonają wpłaty na poczet ceny co najmniej jej 20% (dwudziestu procent). Jeżeli zgoda zostanie wyrażona, obie strony umowy oraz osoba trzecia sporządzą i podpiszą dokumenty w takiej formie i treści, aby osiągnąć skutek przeniesienia praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy. --------------------------------------------------------------------- §12. 1.Strony oświadczają, że koszty Umowy deweloperskiej, zgodnie z art.26 ust.2 Ustawy deweloperskiej, ponoszą Deweloper i Nabywcy po połowie. ------------------------ 2.Strony oświadczają, że koszty umowy przeniesienia własności zawartej w wykonaniu niniejszej Umowy deweloperskiej ponoszą Nabywcy. ---------------------------- 3.Nabywcy niniejszym oświadczają, że wyrażają zgodę na przetwarzanie przez Dewelopera i upoważnionych przez Dewelopera pracowników / współpracowników / podmioty ich danych osobowych do celów związanych z realizacją niniejszej umowy oraz przez bank prowadzący rachunek powierniczy zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 roku o ochronie danych osobowych i innymi powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. ----------------------------------------------------------------------------------------- §13. Notariusz poinformował strony o treści art.626 4 Kodeksu postępowania cywilnego. --------------------------------------------------------------------------------------------------- §14. Nabywcy wnoszą, aby notariusz działając na podstawie art.79 pkt 8a i art.92 §4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie złożył za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wniosek wieczystoksięgowy obejmujący następujące żądanie: ------------------------------------------------------------------------------------------------------ o wpis w dziale trzecim księgi wieczystej Kw Nr CZ1C/00009162/8 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Częstochowie roszczenia o wybudowanie budynku ? na działce o projektowanym numerze ? oraz przeniesienie własności tej działki wraz z domem jednorodzinnym, przysługującego Nabywcom. ---------------------------------------------------- §15. Naliczono od wartości .000,00 zł: ------------------------------------------------------------opłatę sądową na podstawie art.43 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych t.j. Dz.U. z 2020r., poz.755……………….……....……..150,00 zł,- taksę notarialną na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej t.j. Dz.U. z 2020r., poz.1473 w związku z art.5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie t.j. Dz.U. z 2020r., poz.1192 z §2 ust.1, §3 pkt 5 i §6 pkt 15a….……….................................................,00 zł,- podatek od towarów i usług na podstawie art.5 i art.41 w związku z art.146aa ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług t.j. Dz.U. z 2020r., poz.106 ze zm. - 23% od kwoty ,00 zł………....................................................................,00 zł,- ------------------------------------------------------------ ------- razem: ,00 zł,- słownie: złotych. ------------------------------------------------------------------------------------------- Opłata sądowa pobrana przy niniejszym akcie zostanie zarejestrowana w repertorium A pod numerem złożonego wniosku wieczystoksięgowego; opłatę sądową pobrano gotówką przed zawarciem umowy. ------------------------------------------------------- Podane kwoty nie obejmują wynagrodzenia notariusza za złożenie wniosku wieczystoksięgowego wraz z należnym podatkiem od towarów i usług (łącznie 246,00 złotych) oraz kosztów wypisów niniejszego aktu, które wraz z podstawą prawną ich pobrania zostaną podane na każdym z wypisów. -------------------------------------------------- AKT ZOSTAŁ ODCZYTANY, PRZYJĘTY I PODPISANY.	<urn:uuid:5b6578de-7efe-4f34-81aa-26f831cac8ea>	finepdfs	1.092773	CC-MAIN-2024-51	https://parkland.pl/wp-content/uploads/2021/10/PROSPEKT-INFORMACYJNY-Park-Zakopia%c5%84ska-wz%c3%b3r.pdf	2024-12-06T13:44:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066408205.76/warc/CC-MAIN-20241206124424-20241206154424-00390.warc.gz	414,417,615	0.999604	0.99999	0.99999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	false	[ 444, 924, 981, 1967, 8883, 10719, 11029, 12859, 14560, 16955, 19482, 21920, 24980, 26717, 27355, 29639, 29816, 31981, 33865, 36213, 38387, 40397, 41506 ]	2	1
Uwarunkowania prawne udziału społeczeństwa w decyzjach dotyczących środowiska Krzysztof Okrasiński, 09.05.2014 r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Zakres tematyczny * Udział w tworzeniu prawa * Udział w postępowaniach planistycznych * Udział w postępowaniach administracyjnych Niniejsza prezentacja skupia się na wybranych obszarach prawnych działań na rzecz ochrony środowiska. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl O czym nie mówi prezentacja: 1) o działaniach medialnych 2) o działaniach lobbystycznych 3) o akcjach nieposłuszeństwa obywatelskiego 4) o inicjowaniu sprzeciwu lokalnych społeczności www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w tworzeniu prawa 1. Inicjatywa ustawodawcza 2. Udział w konsultacjach społecznych projektów aktów prawnych 3. Udział w konsultacjach w ramach przeglądów stosowania prawa (KE) 4. Udział w posiedzeniach sejmowej / senackiej komisji ochrony środowiska 5. Udział w konsultacjach społecznych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego – które są aktami prawa miejscowego 6. Skarga do Komisji Europejskiej (lub/i petycja do Parlamentu Europejskiego) w sprawie niezgodności polskiego prawa z prawem wspólnotowym www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w procedurach planistycznych 1. Udział w konsultacjach społecznych towarzyszących opracowywaniu i zatwierdzaniu dokumentów planistycznych: - koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju - wojewódzkich i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego - studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego 2. Udział w konsultacjach społecznych towarzyszących opracowywaniu i przyjmowaniu dokumentów strategicznych: - planów zadań ochronnych i planów ochrony dla obszarowych form ochrony przyrody - polityka ekologiczna państwa, programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami - strategie rozwoju, studia rozwoju energetyki wiatrowej, itp. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych I. Udział w postępowaniach dot. wydania decyzji zezwalających na ingerencje w środowisko naturalne, m.in.: 1) decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach 2) pozwolenia na budowę (którym towarzyszy ocena oddziaływania na środowisko) 3) pozwolenia na legalizację samowoli budowlanych 4) pozwolenie zintegrowane 5) decyzja o zmianie przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nieleśne 6) decyzja o wyłączeniu gruntów leśnych z produkcji leśnej 7) zezwolenie na wycinkę drzew 8) decyzje o warunkach zabudowy 9) decyzje zezwalające na odstępstwa od zakazów związanych z ochroną gatunkową i ochroną obszarową www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych II. Udział w procedurze oceny oddziaływania na środowisko oraz oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 – decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, pozwolenie na budowę, zezwolenie na realizację inwestycji drogowej, i in. III. Udział w postępowaniach zainicjonowanych przez własną organizację (wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie np. stwierdzenia nieważności decyzji). IV. Włączenie się w postępowania sądowo – administracyjne wszczęte na wniosek innych podmiotów. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych Udział w postępowaniu administracyjnym: 1. Zgłoszenie udziału w postępowaniu (w przypadkach, gdy w ramach postępowania prowadzona jest ocena oddziaływania na środowisko lub ocena oddziaływania na obszar Natura 2000) w oparciu o art. 44 ustawy OOŚ 2. Złożenie wniosku o dopuszczenie do postępowania administracyjnego w oparciu o art. 31 KPA 3. Składanie uwag i wniosków, składanie wniosków dowodowych (przez cały czas trwania postępowania – jeżeli mamy status strony lub podmiotu na prawach strony, 21 dni konsultacji społecznych – gdy występujemy jako „społeczeństwo", bez statusu podmiotu na prawach strony) 4. Prawo do wniesienia odwołania lub zażalenia www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Inne działania interwencyjne * zgłoszenie policji/prokuraturze przestępstwa lub wykroczenia * zgłoszenie regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska szkody w środowisku lub zagrożenia wystąpienia szkody w środowisku, zgłoszenie nielegalnych odstąpień od ochrony gatunkowej, zgłoszenie negatywnego oddziaływania na Naturę 2000, na które wcześniej nie wydano zezwolenia * zgłoszenie niezgodnego z prawem korzystania ze środowiska (wojewódzki inspektor ochrony środowiska, marszałek województwa, starosta, a w stosunku do osób fizycznych – urząd gminy) * zgłoszenie nielegalnej wycinki drzew (gmina / starostwo) * zgłoszenie samowoli budowlanej lub samowoli użytkowej (organ nadzoru budowlanego, Prokuratura) * zawiadomienie Centralnego Biura Antykorupcyjnego – w przypadku gdy mamy dowody na istnienie korupcji * zawiadomienie sponsora inwestycji (w przypadku gdy wiadomo, że zezwolenie na inwestycję jest nielegalne, albo w przypadku gdy inwestycja jest realizowana niezgodnie z tym zezwoleniem) * i inne……. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział społeczeństwa w postępowaniach w sprawie oceny oddziaływania na środowisko www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ) - to postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności: 1) weryfikację raportu o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko, 2) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, 3) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa. OOŚ może być przeprowadzona przed wydaniem decyzji zezwalających na realizację przedsięwzięcia. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przepisy regulujące bezpośrednio tematykę OOŚ: * Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko * Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej: ustawa OOŚ) www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przepisom o OOŚ podlegają „przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko", które dzielą się na: 1) przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. grupa I) – OOŚ jest bezwzględnie wymagana, 2) przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. grupa II) – OOŚ może być wymagana w zależności od stanowiska organu prowadzącego postępowanie. Podział przedsięwzięć na obydwie grupy jest zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397 z późn.zm.). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko OOŚ może być przeprowadzona dwukrotnie: * na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach – OOŚ przeprowadza organ właściwy do wydania tej decyzji); * na etapie wydawania pozwolenia na budowę (i jego „mutacji", np. zezwolenie na realizację inwestycji drogowej) – OOŚ przeprowadza regionalny dyrektor ochrony środowiska, ale konsultacje społeczne przeprowadza organ budowlany (starosta/wojewoda). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach (dalej: DUŚ) wydaje się przed realizacją przedsięwzięcia, a konkretniej – przed uzyskaniem decyzji „inwestycyjnych", „wykonawczych", np. pozwolenia na budowę, decyzji o warunkach zabudowy, koncesji na wydobywanie kopalin, i wielu innych (są one wymienione w art. 72 ust. 1 ustawy OOŚ). Uzyskania DUŚ wymagają wyłącznie „przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko". W zależności od typu przedsięwzięcia, organem właściwym do wydania DUŚ będzie generalny lub regionalny dyrektor ochrony środowiska, starosta, dyrektor regionalnej dyrekcji lasów państwowych oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Po otrzymaniu wniosku inwestora o wydanie DUŚ, organ dokonuje klasyfikacji przedsięwzięcia pod kątem tego, czy należy ono do I lub II grupy, a jeżeli do II – to czy wymaga ono przeprowadzenia OOŚ. Jeżeli przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia OOŚ, to organ jest zobowiązany do: * zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa * uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia z RDOŚ * pozyskania opinii organu inspekcji sanitarnej www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przesłanki odmowy wydania DUŚ: * Niezgodność z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, o ile plan ten został uchwalony – (wymóg tej zgodności nie dotyczy: drogi publicznej, linii kolejowej o znaczeniu państwowym, przedsięwzięć Euro 2012, przedsięwzięć wymagających koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż kopalin, przedsięwzięć związanych z regionalnymi sieciami szerokopasmowymi, terminalem, budowlami przeciwpowodziowymi oraz obiektami energetyki jądrowej i inwestycji towarzyszących). * Jeżeli z OOŚ wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż wnioskowany, organ właściwy do wydania decyzji, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przesłanki odmowy wydania DUŚ: * Jeżeli z OOŚ wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia, o ile nie zachodzą jednocześnie wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (brak wariantów alternatywnych + kryteria nadrzędnego interesu publicznego + możliwa i zapewniona adekwatna kompensacja przyrodnicza). * Jeżeli z OOŚ wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, o ile nie zachodzą przesłanki z art. 38j ustawy Prawo wodne. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przedsięwzięcia spoza I i II grupy * nie wymagają uzyskania DUŚ, tym samym nie można dla nich przeprowadzić OOŚ * jeżeli jest ryzyko znaczącego oddziaływania tych przedsięwzięć na obszar Natura 2000, wówczas można przeprowadzić procedurę oceny oddziaływania na obszar Natura 2000; * procedurę tę prowadzi się w ramach postępowań administracyjnych dot. wydawania decyzji zezwalających na realizację przedsięwzięcia; * w takim przypadku decyzję wydaje się po uzgodnieniu warunków jej realizacji z RDOŚ; obowiązek zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa spoczywa na organie prowadzącym główne postępowanie. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl 1. Jeżeli jest przeprowadzana OOŚ, organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa. 2. Możliwość udziału społeczeństwa obejmuje: * powiadamianie społeczeństwa o postępowaniu OOŚ, * zapewnienie możliwości zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy, * zapewnienie możliwości składania uwag i wniosków, * rozpatrzenie przez organ uwag i wniosków, * podanie do publicznej wiadomości informacji o wydaniu decyzji, * opcjonalnie - publiczna rozprawa administracyjna. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Do publicznej wiadomości podaje się informacje o: * przedmiocie decyzji, która ma być wydana w sprawie, * wszczęciu postępowania OOŚ, * organie właściwym do wydania decyzji oraz organach uczestniczących, * * możliwościach zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy oraz o miejscu, w którym jest ona wyłożona do wglądu, możliwości składania uwag i wniosków, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie 21 dniowy termin ich składania, * organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków, * * terminie i miejscu rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa, jeżeli ma być ona przeprowadzona, postępowaniu w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli jest prowadzone. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Do publicznej wiadomości podaje się także informacje o: 1) wydaniu DUŚ art. 85 ust. 3 ustawy OOŚ) 2) wydaniu decyzji „inwestycyjnej" (art. 72 ust. 6 ustawy OOŚ) www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Niezależnie od powyższego, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek: * zamieścić informację w publicznie dostępnym wykazie danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego ochronie, * powiadamiać strony postępowania i podmioty na prawach strony (art. 10 i 49 kodeksu postępowania administracyjnego). Strony powiadamia się bezpośrednio (gdy liczba stron jest ≤20) lub w drodze obwieszczenia (gdy liczba stron jest >20). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Podanie do publicznej wiadomości: * Publikacja informacji w BIP * Wywieszenie informacji w siedzibie organu właściwego w sprawie – w sposób zwyczajowo przyjęty (np. informacja na tablicy ogłoszeń) * Obwieszczenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscu planowanego przedsięwzięcia * Jeżeli siedziba właściwego organu mieści się na terenie gminy innej niż gmina właściwa miejscowo ze względu na przedmiot ogłoszenia - także przez: ogłoszenie w prasie, lub ogłoszenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscowości lub miejscowościach właściwych ze względu na przedmiot ogłoszenia www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Wnoszenie uwag do postępowania OOŚ: * w formie: pisemnej, ustnie do protokołu, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, bez konieczności opatrywania ich bezpiecznym podpisem elektronicznym * jeżeli zostały one złożone po upływie 21-dniowego terminu wskazanego w ogłoszeniu, pozostawia się je bez rozpoznania * jeżeli zostały złożone w terminie, to powinny zostać rozpatrzone przez organ prowadzący postępowanie w uzasadnieniu DUŚ * termin 21 dni nie dotyczy stron postępowania i podmiotów na prawach strony www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Główne uprawnienia stron postępowania administracyjnego (i podmiotów na prawach strony): * otrzymanie zawiadomień o poszczególnych etapach postępowania; * prawo przeglądania akt w każdym stadium postępowania; * zgłaszanie wniosków dowodowych; * otrzymanie zawiadomienia o przeprowadzeniu dowodów, * otrzymanie zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji; * złożenie odwołania od decyzji, * zaskarżenie decyzji organu II instancji do sądu. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacja ekologiczna : - organizacja społeczna (w tym: fundacja), - w statucie muszą być zapisane cele związane z ochroną środowiska. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa (np. OOŚ), uczestniczą w nim na prawach strony. Wniosek należy oprzeć o art. 44 ustawy OOŚ. Jeżeli nie ma OOŚ, to organizacja musi złożyć wniosek o dopuszczenie jej do postępowania w charakterze podmiotu na prawach strony, wykazując interes społeczny i zgodność tego wniosku ze statutem, opierając się na art. 31 §1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Opierając się o art. 31 §1 pkt 2 można złożyć wniosek o dopuszczenie (w charakterze podmiotu na prawach strony) do wielu rodzajów postępowania administracyjnego, ale nie do postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę któremu nie towarzyszy OOŚ. Wysyłając zgłoszenie udziału lub wniosek o dopuszczenie, warto dołączyć do wniosku kopię dokumentu rejestrowego stowarzyszenia (np. odpis z KRS) oraz kopię statutu. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa (np. OOŚ), jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział organizacji w postępowaniu OOŚ może polegać na: 1. Weryfikacji dokumentacji postępowania (raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – dokumentu zasadniczego i jego ewentualnych uzupełnień / aneksów). 2. Doprecyzowaniu warunków realizacji przedsięwzięcia, które później będą zapisane w decyzji. 3. Zgłaszanie własnych wniosków dowodowych (wniosek o przeprowadzenie wizji terenowej, wniosek o pozyskanie stanowiska eksperta). 4. Przedkładanie własnych ekspertyz, materiałów i dowodów. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl 1. Uwagi do postępowania warto składać na wczesnym etapie, najlepiej zanim organ uzgadniający (RDOŚ) zajmie stanowisko w sprawie. 2. Samo krytykowanie dokumentacji OOŚ nie jest skuteczne i wystarczające. 3. Warto się odnieść do przesłanek odmowy wydania DUŚ. 4. Sam sprzeciw wobec inwestycji jest niewystarczający do odmowy wydania decyzji. 5. Warto uwiarygodnić swoje uwagi i wnioski. 6. Warto wskazać, że dany wniosek jest uzasadniony merytorycznie i prawnie. 7. Przy ewentualnym odwołaniu należy wykazać błędy prawne i merytoryczne organu I instancji. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Dziękuję za współpracę – Krzysztof Okrasiński PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Wykonawca: Fundacja Greenmind Współpraca: Polska Zielona Sieć www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl	<urn:uuid:a08fa473-2e8c-4fc7-9909-48caf0087685>	finepdfs	3.208984	CC-MAIN-2020-45	http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/udzia%C5%82-spo%C5%82eczen%CC%81stwa_KOkrasin%CC%81ski_warsztaty-Greenmind.pdf	2020-10-21T13:30:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107876500.43/warc/CC-MAIN-20201021122208-20201021152208-00073.warc.gz	202,071,640	0.999961	0.999992	0.999992	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 295, 575, 806, 1374, 2092, 2786, 3350, 4098, 5160, 5288, 5808, 6324, 7025, 7517, 8254, 8767, 9693, 10509, 11203, 11761, 12533, 12741, 13227, 13851, 14413, 14938, 15162, 15769, 16274, 16710, 17263, 17866, 18159 ]	1	1
Platon Mit Era Źródło: Państwo, 614B–620D [t. 2, tłum. Władysław Witwicki, Warszawa 1994, s. 215–224]. Nazywał się Er, był synem Armeniosa, a rodem był z Pamfilii. Zginął kiedyś na wojnie, a gdy po dziesięciu dniach zbierano trupy, już zepsute, zabrano go w stanie świeżym, zaniesiono go do domu i miano go dwunastego dnia pogrzebać. Ale wrócił do życia, leżąc już na stosie. Wróciwszy, opowiedział, co widział po tamtej stronie. Więc mówił, że gdy duch z niego wyszedł, zaczął iść wraz z wieloma innymi, aż przyszli do jakiegoś miejsca nadziemskiego, gdzie były w ziemi dwie przepaście, sąsiadujące z sobą, a w niebie, na górze, inne takie dwie rozpadliny naprzeciw. A między nimi siedzieli sędziowie. Ci rozdzielili duchy na dwie gromady i sprawiedliwym kazali pójść na prawo i na górę przez ten otwór w niebie, a każdemu przewiesili wyrok sądu z przodu. Niesprawiedliwym kazali iść na lewo i w dół. Ci mieli też – na plecach – świadectwo wszystkich swoich czynów. A kiedy on przyszedł przed sędziów, powiedzieli mu, że musi ludziom zanieść wiadomość o tym, co tam, i przykazali mu, żeby wszystkiego słuchał i oglądał wszystko, co się na tym miejscu działo. Więc on widział, jak przez dwie rozpadliny, jedną w niebie, a drugą w ziemi, odchodziły dusze po odbyciu sądu, a z dwóch innych przepaści wychodziły; z tej w ziemi okryte brudem i kurzem, a przez drugą schodziły z nieba dusze czyste. I te, które wciąż przybywały, wyglądały tak, jakby wracały z długiej wędrówki. Z radością odchodziły na łąkę, aby się na niej rozgościć jak na festynie; tam się witały z sobą te, które były znajome, i wypytywały się powracające z ziemi o to, co tam, a wracające z nieba pytały, jak tam u tych innych na ziemi. Więc opowiadały sobie nawzajem to i owo; jedne ze łzami i z jękiem wspominały, ile to i jak wielkich cierpień zaznały i widziały podczas wędrówki pod ziemią – wędrówka trwała tysiąc lat – a te znowu z nieba opisywały rozkosze i widoki niewypowiedzianej piękności. Długo by to wszystko opowiadać, Glaukonie; główna rzecz w tym, powiada, że za każdy grzech popełniony i za każdego pokrzywdzonego karę ponosili; za każdy punkt dziesięciokrotną – to znaczy: raz co sto lat, bo tak długo trwa życie człowieka – aby każdy dziesięciokrotną pokutą każdą zbrodnię odpłacił. Więc jeżeli ktoś wielu śmierci był winien, bo miasto wydał nieprzyjacielowi albo obóz poddał w niewolę, albo się do innego jakiegoś nieszczęścia przyczynił, szło o to, żeby za każdą taką rzecz dziesięć razy większe męki poniósł, a znowu ci, którzy drugim jakieś dobrodziejstwa wyświadczyli i byli sprawiedliwi i bogobojni, żeby tak samo zasłużoną nagrodę odnieśli. Bo mówił, że był przy tym, jak jeden drugiego pytał, gdzie jest Ardiaijos, ten wielki. A ten Ardiaijos był dyktatorem w jednym mieście w Pamfilii; kiedyś, jeszcze na tysiąc lat przed tym czasem. Ojca staruszka zamordował i starszego brata i dopuścił się wielu innych czynów bezbożnych, jak mówiono. A o tych, którzy niedługo po urodzeniu umarli i żyli krótki czas, mówił inne rzeczy, ale nie warto o nich pamiętać. A za bezbożność i pobożność, i za stosunek do rodziców, i za samobójstwo o jeszcze większych opowiadał odpłatach. Więc powiada, że zapytany odparł: „On nie nadchodzi i on tu, zdaje się, nie przyjdzie wcale. Bośmy i to oglądali pośród tych strasznych widowisk. Kiedyśmy już byli blisko wyjścia i mieliśmy co tylko wyjść na górę – a tyleśmy się już byli nacierpieli – nagle zobaczyliśmy jego i innych z nim. Byli tam i jacyś ludzie prywatni też – z tych, co wielkie grzechy mieli za sobą. Wtedy, powiada, ludzie dzicy, a od żaru na wskroś czerwoni, przypadli i rozumiejąc głos przepaści rozebrali jednych między siebie i zaczęli ich pędzić, Ardiaijosowi zaś i innym związali ręce, nogi i głowę, przewrócili ich, zbili, powlekli na bok, z drogi, zaczęli ich czesać cierniami i dawać znaki przechodzącym, za co to, i pokazywali, że ich prowadzą na wrzucenie do Tartaru. Ci, kiedy już zamyślali wyjść na górę, wtedy ich paszcza przepaści wypuścić nie chciała, tylko wydawała ryk, ile razy ktoś z tych nieuleczalnych zbrodniarzy, albo ktoś, kto jeszcze swej pokuty nie odbył, próbował wyjść na górę. Przeżyły tam dusze wiele różnych strachów, ale ten strach był największy, aby głosu przepaści nie usłyszeć przy wchodzeniu na górę. Najchętniej każdy wychodził, kiedy przepaść milczała. Więc kary i pokuty były jakieś takie, a były i dobre rzeczy – tamtym wprost przeciwne. Kiedy każdy z tych, co byli na łące, kończył swój siódmy dzień, musiał wstać i ósmego dnia ruszać w drogę, aby po czterech dniach przyjść tam, skąd widać z góry snop światła, przez całe niebo i ziemię rozpięty, niby słup, najbardziej do tęczy podobny tylko jaśniejszy i czystszy. Do tego światła doszli po jednym dniu drogi i zobaczyli tam przez środek światła z nieba napięte końce więzów niebieskich. Bo ono stanowi obwiązanie nieba, podobnie jak liny opasujące okręty trójrzędowe; w ten sposób światło wiąże całą obracającą się kulę. A między końcami jest napięte wrzeciono Konieczności, które wszystkie kule obraca. Którego oś i hak jest ze stali, a krąg mieszany ze stali i z innych materiałów. A budowa kręgu jest taka. Kształt ma taki sam jak u wrzecion tutejszych. Według tego, co mówił, trzeba sobie przedstawić, że on jest taki: jak gdyby w jednym wielkim kręgu, wydrążonym i przewierconym na wskroś, tkwił inny taki sam, mniejszy, dokładnie się z nim stykający; tak, jak to wiadra czasem pasują i jedno dokładnie wchodzi w Drugie. W ten sposób też trzeci krąg i czwarty, i jeszcze inne cztery. Bo osiem jest wszystkich kręgów, tkwiących jedne w drugich. Na górze widać ich przekroje okrągłe, tworzące ciągłą powierzchnię grzbietową jednego dużego kręgu naokoło osi. A ta oś przebija na wskroś krąg ósmy. Więc krąg pierwszy z zewnątrz ma w przekroju najszerszy pierścień kołowy, druga z rzędu jest szerokość szóstego, trzecia – czwartego, czwarta – ósmego, piąta – siódmego, szósta – piątego, siódma – trzeciego, a ósma – drugiego. I powierzchnia największego pierścienia jest upstrzona, powierzchnia siódmego najjaśniejsza, powierzchnia ósmego bierze swą barwę od światła kręgu siódmego, barwy drugiego i piątego są do siebie podobne, bardziej żółte od tamtych, trzeci krąg ma barwę najbielszą, czwarty czerwonawą, a drugi z rzędu co do białości jest pierścień szósty. A kiedy się oś kręci, obraca się z nią całość tym samym ruchem, ale w tej obracającej się całości siedem kręgów wewnętrznych obraca się po cichu i powoli w kierunku przeciwnym obrotowi całości. Spośród nich najszybciej biegnie pierścień ósmy – potem wolniej, a ruchem równoczesnym, siódmy, szósty i piąty; trzecią z kolei szybkość obrotu – tak się im zdawało – posiada krąg czwarty, wirujący w stronę przeciwną. Czwartą prędkość ma trzeci, a piątą – drugi. A kręci się oś obrotu oparta na kolanach Konieczności. Tam u góry, na każdym kręgu chodzi Syrena obracająca się razem z nim i wydaje jeden głos, jeden ton. Wszystkie razem, a jest ich osiem, tworzą jeden harmonijny akord. Jeszcze inne trzy postacie kobiece siedzą naokoło w równych odstępach, a każda ma swój tron: to Mojry, córki Konieczności, w białych sukniach, a przepaski mają na głowach. Láchesis, Klotó i Atropos. Śpiewają zgodnie z Syrenami. Lachesis o przeszłości śpiewa, Kloto o tym, co jest, tropos o tym, co będzie. Kloto od czasu do czasu dotyka prawą ręką zewnętrznego kręgu wrzeciona i przyspiesza jego ruch obrotowy, tak samo znowu Atropos lewą ręką popycha kręgi wewnętrzne. A Láchesis jedną i drugą ręką dotyka chwilami to jednych, to drugich. Potem znowu typowe okazy życia ludzkiego rozłożył przed nimi na ziemi, a było ich znacznie więcej niż obecnych. I były różnorodne. Były tam żywoty zwierząt wszystkich i wszystkie żywoty ludzkie. Były między nimi i dyktatury – jedne dożywotnie, a drugie złamane i kończące się ubóstwem, wygnaniem i nędzą. A były tam i żywoty mężów sławnych; z powierzchowności, z piękności i z innej mocy, i z rywalizacji zwycięskiej, znamienitych rodem i cnotami przodków, a także ludzi niesławnych. Tak samo również i kobiet. Więc oni, kiedy tam przyszli, musieli zaraz iść do Láchesis. Wtedy ich naprzód jakiś prorok w porządku ustawił, a potem wziął z kolan Láchesis losy i okazy życia ludzkiego, wstąpił na mównicę wysoką i powiedział: „Oto Konieczności córa, dziewica Láchesis, mówi: Dusze jednodniowe, oto początek nowej wędrówki okrężnej rodu śmiertelnego, wędrówki kończącej się śmiercią. Nie was wybierać będzie duch; wy sobie będziecie sami ducha obierali. Kto pierwszy los dostanie, ten niech pierwszy wybiera życie – później już nieuchronne. Dzielność nie jest u nikogo w niewoli. Kto ją ceni więcej lub mniej, ten jej dostanie więcej albo mniej. Winien ten, co wybiera. Bóg nie winien". To powiedziawszy, rzucił pomiędzy wszystkich losy i każdy podejmował ten, który mu padł u nóg. Tylko on jeden nie wybierał. Nie pozwolono mu. Kto los podniósł, ten widział, który numer dostał. Dusze nie były tam uszeregowane. Dlatego że z konieczności każda musiała się stawać inna, jeżeli inny typ życia wybrała. Zresztą były tam losy i pomieszane z sobą, i pomieszane z bogactwem i z ubóstwem, jedne z chorobami, drugie ze zdrowiem, a były i losy pośrednie. Zdaje się, że tam właśnie, kochany Glaukonie, największe niebezpieczeństwo ludzi czeka, i dlatego najwięcej trzeba się starać, żeby każdy z nas, mniej dbając o inne nauki, szukał i tę studiował, jeżeli się jej skądeś nauczyć potrafi, i potrafi znaleźć kogoś, kto go nauczy żywot dobry i żywot zły rozpoznawać i spośród żywotów możliwych zawsze i wszędzie żywot lepszy wybierać. Trzeba to przekonanie mieć w sobie twarde jak stal i tak do Hadesu iść, aby i tam człowieka nie zbijały z tropu bogactwa i tym podobne zła, żeby nie popaść w dyktatury i w inne tego rodzaju praktyki, i nie spowodować wielu i nieuleczalnych nieszczęść, a samemu jeszcze większych nie doznać, ale umieć zawsze wybierać między tymi ostatecznościami życie pośrednie i unikać przesady z jednej i z drugiej strony – już i w tym życiu, ile możności, i w każdym życiu następnym. W ten sposób człowiek najpełniejsze szczęście osiąga. Więc trzeba szukać podobieństw we wszystkim tym, co się teraz mówiło, i zestawiać te rzeczy, i rozbierać stosunek życia do dzielności, i wiedzieć, co dobrego albo co złego wywołuje piękność pomieszana z ubóstwem albo z bogactwem, i na tle jakiego stanu duszy to się dzieje, i jak na siebie wpływają pochodzenie wysokie i życie prywatne, i udział w rządzie, i siła, i brak siły, i wysokie wykształcenie, i brak wykształcenia, i wszystkie takie rzeczy, które z natury swej mają związek z duszą. A jeśli się do nich domieszają jakieś cechy nabyte, to jak to wszystko wzajemnie wpływa na siebie. Tak, żeby opierając się w rachunku na tym wszystkim, móc wybrać, mając naturę duszy na oku, żywot gorszy albo żywot lepszy. Gorszym nazywając żywot, który duszę zaprowadzi do tego, że się stanie mniej sprawiedliwa, a lepszym ten, przez który będzie sprawiedliwsza. O wszystko inne mniejsza. Widzieliśmy i widzimy, że dla żywego i dla umarłego ten wybór jest najważniejszy. Więc tak i wtedy tam, jak mówił ten, co przyniósł wieści z tamtych stron, odezwał się prorok w ten sposób: „Choćby kto i ostatni wszedł, to, jeśli rozumnie wybrał i potrafi w życiu tak struny napinać, żeby harmonijnie brzmiały, czeka go życie przyjemne, a nie złe. Ten, kto pierwszy wybiera, niech nie będzie lekkomyślny, a kto ostatni, niech nie traci otuchy". Po tych słowach, powiada, ten, który pierwszy losował, natychmiast podszedł i wybrał największą dyktaturę. Głupi był i żarłok wielki, więc nie rozpatrzył dobrze wszystkiego przy wyborze i nie zauważył, jakie tam przeznaczenie było w środku: miał własne dzieci pożerać. Inne nieszczęścia czekały go też. A kiedy się przy wolniejszej chwili nad tym zastanowił, zaczął się sam bić pięściami i głośno narzekać na swój wybór – nie zapamiętał i nie trzymał się tego, co z góry mówił prorok. I nie sobie samemu przypisywał swoje nieszczęścia, tylko obwiniał los i duchy, i wszystko inne raczej, zamiast samego siebie. A to był jeden z tych, którzy z nieba wracali, i w poprzednim życiu żył w państwie dobrze urządzonym i charakter miał dobry, tylko nie był filozofem. Żeby tak powiedzieć, to przy takiej sposobności wpada bardzo wielu z tych, co z nieba wracają, bo nie mają ćwiczenia, nie nawykli do trudów i przykrości. To widowisko, powiada, warto było zobaczyć, jak to dusza swoje życie wybierała. Można było widzieć i taką, co budziła litość, i widzieć śmieszną i podziwu godną. Bo po większej części dokonywały wyboru zgodnie z nawykiem z poprzedniego życia. A ci liczni, którzy wracają z ziemi, przez to, że i sami dużo przeszli i napatrzyli się drugim, nie wybierają tak z pierwszego rozpędu. I dlatego też wiele dusz spotyka odmiana zła i dobra, a bywa, że i los tak pada. Bo jeżeli ktoś zawsze, ile razy na ten świat przychodzi, filozofią się zajmuje zdrowo, a los mu jakoś nie wypadnie ostatni, ten zgodnie z tym, co tam głoszą, nie tylko tu będzie szczęśliwy, ale i wędrówkę stąd tam i z powrotem będzie miał nie po ziemi i ciężką, tylko lekką i po niebie. Powiada więc, że widział duszę niegdyś Orfeusza, jak wybierała żywot łabędzia przez odrazę do płci żeńskiej. Orfeusz poniósł śmierć z ręki kobiet, więc nie chciał przychodzić na świat przez ciało kobiety. I widział duszę Tamyrasa, jak wybiera żywot słowika. A widział też łabędzia, który dla odmiany postanowił wybrać życie człowieka, a inne muzykalne zwierzęta tak samo. Dwudziesta z rzędu dusza obrała życie lwa. A ta była Ajaksa, syna Telamona. Nie chciała się stawać człowiekiem; pamiętała ten sąd, który rozstrzygał o zbroi. A po niej dusza Agememnona. Ona też z odrazy do rodzaju ludzkiego i przez przebyte cierpienia wolała się w orła przemienić. Gdzieś pośrodku losowała dusza Atalanty. Zobaczyła zaszczytne odznaki atlety i nie umiała przejść mimo – wzięła swój los. A potem widział duszę Epeijosa, syna Panopeusa, jak weszła w naturę kobiety o zdolnościach do techniki. A dalej, pośród ostatnich, zobaczył duszę tego błazna Tersytesa, jak wstępuje w ciało małpy. Przypadkiem dusza Odyseusza losowała na samym końcu. Już szła do wyboru, ale, przypomniawszy sobie minione trudy przez żądzę sławy poniesione, dała pokój ambicjom i chodząc długo tędy i owędy szukała losu człowieka prywatnego, który by miał czas wolny. Z wielką trudnością go znalazła. Leżał gdzieś tam, porzucony, bo inni go nie chcieli. Zobaczywszy go, powiedziała, że i za pierwszym razem byłaby też ten los wybrała, więc teraz podjęła go z radością. Dusze wielu zwierząt przechodziły w ludzi i przechodziły jedne zwierzęta w drugie. Niesprawiedliwe dusze wstępowały w zwierzęta dzikie, a sprawiedliwe przemieniały się w zwierzęta łagodne – odbywały się wszelkie możliwe przemiany. Kiedy się pokładli spać i nadeszła północ, odezwał się grzmot i przyszło trzęsienie ziemi. Wtedy w mgnieniu oka rozleciały się duchy na wszystkie strony w górę, ku narodzinom; rozprysły się jak gwiazdy. Więc skoro wszystkie dusze żywoty sobie wybrały, zaczęły po porządku, jak która losowała, podchodzić do Láchesis. Ona każdemu przydzielała ducha, którego sobie każdy wybrał i posyłała go wraz z nim, aby był stróżem ludzkiego życia i dopełniał tego, co sobie każda dusza obrała. Duch opiekuńczy naprzód prowadził duszę do Klotó – pod jej rękę obracającą oś wszechświata, aby zatwierdzić los obrany. A gdy jej dotknął, wiódł duszę tam, gdzie Atropos przędła, aby nić przeznaczenia uczynić nieodwracalną. Stamtąd, nie odwracając się sam, szedł pod tron Konieczności, minął go, a skoro i inni tamtędy przeszli, skierowali się wszyscy na Dolinę Zapomnień poprzez upał i żar okropny. Tam nie było drzew ani czegokolwiek, co ziemia wydaje. A że już się miało ku wieczorowi, więc rozłożyli się obozem nad Rzeką Beztroski – wody tej rzeki żadne naczynie nie utrzyma. Pewną miarę tej wody każdy koniecznie wypić musiał. Których rozum od tego nie ustrzegł, pili ponad miarę. A kto ją pija wciąż, ten zapomina o wszystkim. Jemu samemu nie pozwolono pić tej wody. A jakim sposobem i którędy znalazł się znowu w ciele, nie wiedział. Tylko że nagle oczy otworzył; było rano i zobaczył, że już leży na stosie. W ten sposób, Glaukonie, ten mit ocalał i nie zginął. Może on i nas ocali, jeżeli go posłuchamy i poprzez Rzekę Zapomnień szczęśliwie przebrniemy, a nie splamimy duszy. Jeżeli posłuchamy mego zdania, będziemy uważali, że dusza jest nieśmiertelna i potrafi wszelkie zło przetrzymać i wszelkie dobro, więc będziemy się zawsze trzymali drogi wzwyż i na wszelki sposób sprawiedliwość z rozumem w czyn wprowadzali, abyśmy byli mili i sobie samym, i bogom; i tutaj, trwając na miejscu, i wtedy, gdy nagrodę za to weźmiemy jak ci, co w zawodach zwycięstwo odnieśli i biorą nagrody, stąd i stamtąd, więc, żeby nam i z nami, i tu, i w tysiącletniej wędrówce, którąśmy przeszli, zawsze było dobrze.	<urn:uuid:c768ce29-9ea9-481f-ba58-a14f9ac134f5>	finepdfs	3.410156	CC-MAIN-2020-45	https://filozofuj.eu/wp-content/uploads/2018/11/platon_mit_era_v2.pdf	2020-10-20T12:09:41+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107872686.18/warc/CC-MAIN-20201020105000-20201020135000-00584.warc.gz	322,855,930	0.999944	0.999951	0.999951	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2078, 4426, 6987, 9461, 11975, 14504, 16826 ]	1	0
ZAPYTANIE OFERTOWE 1. Zamawiający Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. zaprasza do złożenia oferty na: Wykonanie prac remontowych w lokalu mieszkalnym przy ul. Pod Kasztanami 75/1 w Katowicach. Zakres niezbędnych prac remontowych zgodnie z przedmiarem robót załącznik nr 1. 2. Adres nieruchomości której dotyczy zamówienie: ul. Pod Kasztanami 75/1 w Katowicach. 3. Wymagany termin realizacji zamówienia: 31.01.2019r 4. Wymagany okres rękojmi lub/ i gwarancji: 36 miesięcy 5. Oferty winny być składane w sekretariacie Spółki w zamkniętej i opisanej kopercie. Opis powinien zawierać numer i nazwę przedmiotu zamówienia 5/2018/RM oraz dane firmy składającej ofertę. UWAGA ! Do oferty cenowej należy dołączyć szczegółowy kosztyorys na wykonanie przedmiotowego zakresu prac 6. Termin składania ofert: 27.12.2018r, do godz. 10⁰⁰ 7. Warunki płatności 30 dni od daty spisania bezusterkowego protokołu odbioru końcowego, przelewem z konta zamawiającego 8. Osoba upoważniona do kontaktu z wykonawcami Robert Majewski 608-499-628. 9. Termin zwalczania z ofertą 60 dni 10. Dodatkowe wymagania zamawiającego względem wykonawcy: - oferta winna bezwzględnie zawierać adres nieruchomości której dotyczy zamówienie określony w niniejszym zapytaniu, - do oferty cenowej należy dołączyć oświadczenie (załącznik nr 2) o niezaleganiu z zobowiązaniami wobec Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. —————— wnoszenie przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości ————% wartości oferty brutto w formie: gotówkowej, wzajemnych potrafić-wierzytelności, gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych; wpłaty kwoty zabezpieczenia na rachunek zamawiającego, z czego 75% zostanie zwrócone w terminie 14 dni od daty spisania protokołu odbioru, 25% zostanie zwrócone w terminie 14 dni od daty zakończenia obowiązywania rękojmi i gwarancji; - posiadanie przez wykonawcę aktualnej polisy ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej na kwotę 10,000zł. - posiadanie uprawnień budowlanych w specjalności nie dotyczy - posiadanie przez wykonawcę koncesji: nie dotyczy - posiadanie innych uprawnień tj.: nie dotyczy - posiadanie licencji na: nie dotyczy - posiadanie przez wykonawcę certyfikatu dopuszczenia do stosowania w budownictwie: TAK - posiadanie referencji: nie dotyczy 11. Sposób przygotowania oferty: ofertę należy sporządzić w formie pisemnej (komputerowej), w języku polskim. 12. Treść oferty zgodnie z załączonym formularzem – OFERTA - Wyjaśnienia: 1. Jeżeli dane pole tekstowe nie będzie wypełniane wpisać „nie dotyczy” Starszy Inspektor ds. zarządzania nieruchomościami Robert Majewski Dyrektor ds. zarządzania nieruchomościami: Stanisław Aleksander Przedmiar robót Rodzaj robót (branża): Budowlana Inwestycja Budynek mieszkalny Remont mieszkania - Roboty malarskie, posadzkowe wykładzina PCV, skucie płytek ściennych, wymiana zaworu wody, prace porządkowe. Adres: Pod Kasztanami 75 - 1 40-462 Katowice Kody CPV: 45453000-7 - Roboty remontowe i renowacyjne Inwestor: Katowickie Towarzystwo Budownictwa Sp. z o.o. Krasińskiego 19 40-019 Katowice Wykonawca: Sporządził: Jan Bernacki Sprawdził: Data opracowania: Inwestor Wykonawca Strona tytułowa przedmiaru \| Lp \| Kod \| Opis \| Jm \| Ilość składowe \| Ilość robót \| \|----\|--------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----\|----------------\|-------------\| \| 1 \| \| Roboty przygotowawcze* \| \| \| \| \| 1.1\| KNR 4-01 1202-0900 \| Zeskrabanie i zmycie starej farby w pomieszczeniach o powierzchni podłogi ponad 5 m² oraz zerwanie tapet w łazience itp p.a. sufit: pokoje (3), przedpokój, kuchnia, łazienka, WC 20,18+7,72+5,10+10,20+3,96+1,39 ściany [(4,50+4,50)2+(3,00+2,60)2+(2,70+1,90)2+(3,50+3,00)2+(2,10+1,90)2+(1,41,0)2]2,6 Stolarka -(2,21,65)2+(1,451,5)+(0,802,00)4] \| m² \| 48,550 \| 194,435 \| \| \| \| \| m² \| 161,720 \| \| \| \| \| \| m² \| - 15,835 \| \| \| 1.2\| KNR 4-01 0819-1500 \| Rozebranie wykładziny ściannej z płytek 3,01,0 \| m² \| 3,000 \| 3,000 \| \| 1.3\| KNR 4-01 1204-0800 \| Przygotowanie powierzchni starych tynków z poszpachlowaniem ubytków i nierówności (sfałowań), usunięcie otworów po kolkach p.a. 194,435 \| m² \| 194,435 \| 194,435 \| \| 1.4\| Kal. własna \| Opróżnienie pozostawionych mebli w lokalu. Regulacja okien. Demontaż karniszys, lamp itp. 1 \| kpl.\| 1,000 \| 1,000 \| \| 2 \| \| Roboty wykonczeniowe \| \| \| \| \| 2.1\| KNR 2-02 0815-0300 \| Gładź gipsowa na ścianach p.a. - przymuje się ok 25% powierzchni 194,4350,25 \| m² \| 48,609 \| 48,609 \| \| 2.2\| KNR 13-12 1301-0300 \| Malowanie dwukrotne tynków farbą emulsyjną z zagruntowaniem powierzchni. 194,435 \| m² \| 194,435 \| 194,435 \| \| 2.3\| KNR 4-01 1215-0800 \| Mycie posadzek po robotach malarskich 48,55 \| m² \| 48,550 \| 48,550 \| \| 3 \| \| Roboty posadzkowe* \| \| \| \| \| 3.1\| KNR 4-01 0818-0500 \| Zerwanie posadzki z tworzyw sztucznych - wykładzina Pokoje, przedpokój, kuchnia, garderoba 20,18+7,72+5,10+1,39+10,20 \| m² \| 44,590 \| 44,590 \| \| 3.2\| KNP 18-90 2260-6103 \| Montaż wykładziny podłogowej PCV grubości min. 3,0 mm. Pokoje, przedpokój, kuchnia, garderoba 44,590 \| m² \| 44,590 \| 44,590 \| \| 3.3\| KNR 2-02 1113-0800 \| Montaż listwy przyściennej. [(4,50+4,50)2+(3,00+2,60)2+(2,70+1,90)2+(3,50+3,00)2+(2,10+1,90)2+(1,41,0)2]2+0,84 \| m \| 59,000 \| 59,000 \| \| 4 \| \| Roboty instalacyjne* \| \| \| \| \| 4.1\| KNR 4-02 0118-0100 \| Wymiana zaworu przełotowego o średnicy 15-20 mm 1,0 \| szt.\| 1,000 \| 1,000 \| \| 5 \| \| Roboty końcowe \| \| \| \| \| 5.1\| Kal. własna \| Posprzątanie terenu budowy, wywiezienie materiałów z rozbiórki. 1 \| kpl.\| 1,000 \| 1,000 \|	<urn:uuid:99d732fe-c9fc-46d1-8db0-b3c487a53ecf>	finepdfs	1.03418	CC-MAIN-2023-23	https://tbs.katowice.pl/wp-content/uploads/2018/12/zapytanie_nr_5.pdf	2023-05-27T23:36:34+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224643388.45/warc/CC-MAIN-20230527223515-20230528013515-00024.warc.gz	621,430,438	0.999434	0.999964	0.999964	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2733, 3249, 9217 ]	1	0
Protokół Nr XXVII/2022 Sesji Rady Miejskiej w Białej odbytej w dniu 29 czerwca 2022 r. Obrady XXVII Sesji Rady Miejskiej w Białej otworzyła Przewodnicząca Rady Miejskiej Sabina Gorek, która stwierdziła, ze obecnych na sesji jest 11 radnych ( ustawowy skład Rady Miejskiej w Białej 15 radnych). Następnie powitała wszystkich zebranych na sesji: pracowników urzędu i sołtysów. W posiedzeniu wzięło udział 11 członków: 1. Jacek Czerwiński 2. Marek Klinke 3. Józef Roden 4. Irena Wotka 5. Małgorzata Fluder 6. Gabriela Neugebauer 7. Andrzej Osiewacz 8. Damian Tarnowski 9. Mateusz Kosiński 10. Sabina Gorek 11. Jan Strzoda Listy obecności w załączeniu do protokołu. Obrady rozpoczęto 29-06-2022 o godz. 11:07, a zakończono o godz. 14:04 tego samego dnia. Ad 2. Porządek obrad sesji: 1. Otwarcie i stwierdzenie quorum. 2. Przedstawienie porządku obrad. 3. Przyjęcie protokołu z obrad poprzedniej sesji. 4. Sprawozdanie z działalności Burmistrza w okresie międzysesyjnym. 5. Odpowiedzi na interpelacje i zapytania radnych z ostatniej sesji 6. Interpelacje i zapytania radnych. 7. Przedstawienie raportu o stanie gminy Biała za 2021 r. 8. Debata nad raportem o stanie Gminy Biała za 2021 r. 9. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. 10. Zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 1) rozpatrzenie sprawozdania Burmistrza Białej z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 2) rozpatrzenie sprawozdania finansowego Gminy Biała za 2021 r. 3)podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 11. Udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 1) zapoznanie się z wnioskiem Komisji Rewizyjnej dotyczącym udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 20201 r. 2) zapoznanie się z uchwałą RIO w Opolu na temat opinii- wniosku Komisji Rewizyjnej w sprawie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 3) podjęcie uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 12. Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Wodociągi i Kanalizacja w Białej za 2021 r. 13. Podjęcie uchwał w sprawie: 1) zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; 2) zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 -2030; 3) o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok 4) przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu. 14. Wolne wnioski i informacje. 15. Zakończenie obrad. Burmistrz Białej wnioskował o wprowadzenie do porządku obrad w pkt 13 następujących punktów: 1) zmieniająca uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała 2) w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów 3) w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso Przyjęcie porządku obrad po wniesionych zmianach (11:09) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Porządek obrad ze zmianami został przyjęty. Ad 3. Przewodnicząca poddała pod głosowanie przyjęcie protokołu z obrad poprzedniego posiedzenia. Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Ad 4. Burmistrz Białej przedstawił sprawozdanie z swojej działalności w okresie międzysesyjnym. Nastąpiła zmiana kworum (11:12) Ilość radnych obecnych na sali obrad: 12 Do sesji dołączyli radni: 1. Adrian Harnys Ad 5. Burmistrz Białej odczytał zapytania zgłoszone w okresie między sesjami. Poinformował, że odpowiedź została udzielone pisemnie. Ad 6. Interpelacje i zapytania radnych nie zostały zgłoszone. Ad 7. Przedstawienie raportu o stanie gminy Biała za 2021 r. (11:24) Raport o stanie gminy Biała przedstawiła Sekretarz Gminy Grażyna Biały. Poinformowała, że zgodnie z art. 28aa ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym organ wykonawczy gminy, co roku do 31 maja przedstawia radzie Raport o stanie gminy. Dokument ten obejmuje podsumowanie działalności burmistrza w roku poprzednim i musi zawierać w szczególności: realizację polityk, programów i strategii, uchwał rady i budżetu obywatelskiego ( jeśli był realizowany). Raport o stanie Gminy Biała za rok 2020 został sporządzony, przekazany w dniu 31 maja 2021 r. Przewodniczącej Rady a następnie wszystkim radnym. Ponadto został opublikowany na stronie Biuletynu Informacji Publicznej oraz na stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Białej. Sporządzony raport obejmuje obligatoryjne elementy o których mowa wyżej. Ponadto w raporcie ujęto sprawozdania, informacje oraz dane z istotnych obszarów działania Burmistrza a tym samym aparatu pomocniczego Burmistrza jakim jest Urząd Miejski oraz zadania gminy zrealizowane przez jednostki organizacyjne Gminy Biała oraz spółkę gminną. Zgodnie z zapisem art. 28aa ust. 4 rada rozpatruje raport na sesji na której podejmowana jest uchwała w sprawie udzielenia absolutorium burmistrzowi. Raport rozpatrywany jest w pierwszej kolejności. Nad przedstawionym raportem przeprowadza się debatę. W debacie nad raportem oprócz radnych głos mogą zabierać mieszkańcy gminy. Mieszkaniec, który chciałby zabrać głos składa do przewodniczącego rady pisemne zgłoszenie poparte podpisami w gminie do 20 tys. mieszkańców – co najmniej 20 osób. Zgłoszenie takie składa się najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień, na który zwołana sesja podczas której ma być przedstawiony raport. Po przeprowadzeniu debaty rada podejmuje uchwałę w sprawie udzielenia wotum zaufania burmistrzowi. Ad 8. Debata nad raportem o stanie Gminy Biała za 2021 r. stanowi nagranie do sesji. Do udziału w debacie nad raportem nie wpłynęło żadne zgłoszenie . W debacie głos zabrała radna Irena Wotka. Szczegóły dyskusji stanowią nagranie sesji. Ad 9. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. (12:15) Zapytań nie zgłoszono. Komisje na wspólnym posiedzeniu pozytywnie zaakceptowały powyższy projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.315.2022 w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. (11:47) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Adrian Harnys, Sabina Gorek, Irena Wotka, Jacek Czerwiński, Jan Strzoda, Gabriela Neugebauer, Małgorzata Fluder, Józef Roden, Andrzej Osiewacz PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(1): Damian Tarnowski NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała została podjęta. Ad 10. Zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 1) Sprawozdanie Burmistrza Białej z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. bardzo szeroko omówiła i przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje Stałe Rady Miejskiej w Białej na wspólnym posiedzeniu po wyjaśnieniach i dyskusji przyjęły sprawozdanie z wykonania budżetu za 2021 r. stwierdzając, że gospodarka finansowa przebiegała prawidłowo i zgodnie z prawem budżetowym. Przewodnicząca zwróciła się z zapytaniem czy ktoś chce zabrać głos w/w/ temacie. Radni do przedstawionego sprawozdania z wykonania budżetu nie wnieśli uwag. Przewodnicząca Rady zwróciła się o przedstawienie stanowiska komisji rady. Przewodniczący Komisji Gospodarczej, który przewodniczył wspólnemu posiedzeniu Stałych Komisji Rady Miejskiej w Białej przedstawił pozytywne stanowiska dotyczące sprawozdania Finansowego gminy Biała za 2021 r. 2) Sprawozdanie finansowe Gminy Biała za 2021 r. omówiła i przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje Stałe Rady Miejskiej w Białej na wspólnym posiedzeniu po wyjaśnieniach i dyskusji przyjęły sprawozdanie finansowe Gminy Biała za 2021 r. Przewodnicząca zwróciła się z zapytaniem czy ktoś chce zabrać głos w/w/ temacie. Radni do przedstawionego sprawozdania nie wnieśli uwag. 3) Zgodnie z art. 270 ust. 4 ustawy o finansach publicznych rada rozpatruje i zatwierdza sprawozdanie finansowe jednostki samorządu terytorialnego wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu, w terminie do 30 czerwca roku następującego po roku budżetowym. Uchwała ta z formalno-prawnego punktu musi zostać podjęta przed uchwałą w przedmiocie absolutorium. Przewodnicząca Rady odczytała projekt uchwały NR XXVII.316.2021 w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. i poddała pod głosowanie w/w projekt uchwały. Głosowanie odbyło się w trybie jawnym. ustawowy skład rady wynosi 15 radnych. Obecnych było 12 radnych. W głosowaniu udział wzięło 12 radnych. Wyniki imienne: ZA(12): Jan Strzoda, Irena Wotka, Adrian Harnys, Sabina Gorek, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Józef Roden, Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Mateusz Kosiński, Małgorzata Fluder, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała NR XXVII.316.2022 w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. została podjęta. Ad 11. Udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 1) Zapoznanie się z wnioskiem Komisji Rewizyjnej dotyczącym udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Adrian Harnys przedstawił treść uchwały Nr 4/2022 podjętą przez Komisję Rewizyjną w dnia 27 maja 2022 r. w sprawie wniosku o udzielenie absolutorium Burmistrzowi Białej z wykonania budżetu gminy za 2021 r. wraz z uzasadnieniem. Uchwała ta pozytywnie opiniuje przedłożone sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2021 rok. Jednocześnie uchwałą tą Komisja Rewizyjna wystąpiła z wnioskiem do Rady Miejskiej o udzielenie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 rok. 2) Zapoznanie się z uchwałą Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu na temat opinii- wniosku Komisji Rewizyjnej w sprawie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2020 r. Przewodnicząca Rady przedstawiła uchwałę Nr 200/2022 z dnia 9 czerwca 2022 r. Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu pozytywnie opiniująca wniosek Komisji Rewizyjnej w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 rok. Uchwała ta stanowi załącznik do protokołu. 3) Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Komisje na wspólnym posiedzeniu pozytywnie zaopiniowały projekt uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.317.2021 w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Wyniki imienne: ZA(12): Adrian Harnys, Jacek Czerwiński, Sabina Gorek, Mateusz Kosiński, Gabriela Neugebauer, Małgorzata Fluder, Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała Nr XXVII.317.2022 w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. została podjęta. Burmistrz Białej podziękowała za udzielenie absolutorium. Przewodnicząca ogłosiła 15 min. Przerwę w obradach sesji. Ad 12. Informację o działalności Spółki „Wodociągi i Kanalizacja „ w Białej za 2021 (13:08) przedstawił Prezes Spółki Mirosław Libront. W dyskusji głos zabrali radni: Józef Rden, Jan Strzoda, oraz Prezes Spółki Wodociągi i kanalizacja w Białej Mirosław Libront. Szczegóły dyskusji stanowi nagranie sesji. Ad 13. Podjęcie uchwał w sprawie: (13:27) Ad 13 a. Projekt uchwały w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; (13:27) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Nastąpiła zmiana kworum (13:45) Ilość radnych obecnych na sali obrad: 11 Sesję opuścili radni: 1. Adrian Harnys W dyskusji głos zabrał radny Józef Rden, Burmistrz Białej oraz Dyrektor Gminnego Centrum kultury w Białej Szczegóły dyskusji stanowi nagranie sesji. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.318.2022 w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; (13:46) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Irena Wotka, Małgorzata Fluder, Marek Klinke, Jacek Czerwiński, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13b. Projekt uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 2030 ; (13:46) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.319.2022 w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 -2030 ; (13:48) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Marek Klinke, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13c. Projekt uchwały o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok (13:48) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała , że w przedstawionym projekcie uchwały proponuje się dokonanie zwiększenia planu wydatków o kwotę 34.000,00 zł. Na kwotę tę składają się środki przekazane gminie z tytułu dodatkowej opłaty nałożonej na napoje alkoholowe w opakowaniach o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml (tzw. opłata od małpek). W projekcie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok szacowano, że wpływy z tego tytuły wyniosą ok 30.000,00 zł.; natomiast gmina otrzymała środki w wysokości 64.000,00 zł. Kwota 30.000,00 zł została rozpisana w projekcie Gminnego Programu Profilaktyki na zadania z zakresu przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Zatem pozostałe 34.000,00 zł proponuje się przeznaczyć na zwiększenie dotacji dla Gminnego Centrum Kultury w Białej na realizację profilaktycznej działalności wśród dzieci i młodzieży w ramach zadania pn. "Udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe i narkomanii, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.320.2022 o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok (13:50) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Marek Klinke, Małgorzata Fluder, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Irena Wotka, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13d. Projekt uchwały w sprawie przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu (13:50) przedstawił Burmistrz Białej Edward Plicko. Poinformował, że powyższą uchwałą Rada Miejska w Białej wyraża zgodę na przystąpienie i realizację projektu „Solidarni z Ukrainą – pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie ,jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu Wartość projektu 289 952,50 zł. w tym wkład własny rzeczowy – 115 181 zł. Zadaniem Partnera, Gminy Biała będzie realizacja działań w zakresie wsparcia osób uciekających z Ukrainy w wyniku działań zbrojnych prowadzonych na terenie tego kraju, w zakresie utworzenia infrastruktury mieszkaniowej (remont/ dostosowanie, doposażenie) . Deklarowany wkład własny w formie rzeczowej Gminy Biała stanowić będą dwa mieszkania o prognozowanej wartości 115 181,00 złotych. Lider Projektu (ROPS w Opolu) realizuje usługi integracyjne dla dzieci i młodzieży, pochodzących z Ukrainy, kolonie, wycieczki, korzystanie z oferty rekreacyjnokulturalnej. oraz naukę języka polskiego na poziomie podstawowym, który będzie realizowany przez Regionalny Zespół Placówek Wsparcia Edukacji w Opolu. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr Nr XXVII.321.2022 w sprawie przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu (13:54) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Jacek Czerwiński, Mateusz Kosiński, Irena Wotka, Andrzej Osiewacz, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13e. Projekt uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała (13:55) przedstawił Podinspektor ds. Zarządzania kryzysowego i sportu Dawid Pientka. Poinformował, że Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe zwróciło się pismem z dnia 21 czerwca 2022 r. o rozpoczęcie procedury dotyczącej zmian zapisów w uchwale nr VIII.117.2011 Rady Miejskiej z dnia 26 października 2011 r. w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała. W wyniku realizacji projektu „Utworzenie Centrum Rekreacji w Białej przy ulicy Koraszewskiego" Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe zostało właścicielem trenażera lotów samolotowych typu Żyroskop. Urządzenie to ze względu na bezpieczeństwo użytkowników wymaga regularnego serwisowania i ubezpieczenia na wypadek nieszczęśliwego wypadku lub uszkodzenia urządzenia. Zmiana zapisu uchwały dot. pokrycia kosztów ubezpieczenia, naprawy i przeglądów technicznych urządzeń będących własnością ogniw sportowych pozwoli Gminnemu Zrzeszeniu LZS finansować z otrzymanej dotacji z budżetu gminy wydatki związane z eksploatacją żyroskopu. Stanowiska komisji nie było, gdyż uchwała ta została wprowadzona do porządku obrad sesji. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.322.2022 zmieniającej uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała (13:57) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Sabina Gorek, Mateusz Kosiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Irena Wotka, Andrzej Osiewacz, Małgorzata Fluder, Jacek Czerwiński, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13 f. Projekt uchwały w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała, że zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, podatku rolnym i podatku leśnym rada uprawniona jest do zarządzenia poboru podatków w drodze inkasa oraz do wyznaczenia inkasentów podatków lokalnych. W związku z wyborem inkasenta miejscowości Pogórze dokonuje się stosownej zmiany. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. Z głosowania nad uchwałą wyłączeni są radni będący inkasentami, tj. Fluder Małgorzata, Tarnowski Damian, Wotka Irena, Strzoda Jan, Kosiński Mateusz. Jak stanowi literalne brzmienie art. 25a ustawy o samorządzie gminnym radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Powołana regulacja wprowadza zatem instytucję wyłączenia radnego od udziału w głosowaniu, dotyczącego interesu prawnego radnego, tj. interesu chronionego przepisami prawa, wypływającego z przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Stanowiska komisji nie było, gdyż uchwała ta została wprowadzona do porządku obrad sesji . Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały NRXXVII.323.2022 w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów Wyniki imienne: ZA(6): Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Józef Roden PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(9): Roman Barysz, Irena Wotka, Maria Moszczeńska, Małgorzata Fluder, Mariusz Kwoczek, Damian Tarnowski, Mateusz Kosiński, Adrian Harnys, Jan Strzoda Wobec powyższego głosowania uchwała została podjęta. Ad 13 g. Projekt uchwały w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso przedstawiła skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała, że Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, podatku rolnym i podatku leśnym rada uprawniona jest do zarządzenia poboru podatków w drodze inkasa oraz do wyznaczenia inkasentów podatków lokalnych. W związku z wyborem inkasenta miejscowości Pogórze dokonuje się stosownej zmiany. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. Z głosowania nad uchwałą wyłączeni są radni będący inkasentami, tj. Fluder Małgorzata, Tarnowski Damian, Wotka Irena, Strzoda Jan, Kosiński Mateusz. Jak stanowi literalne brzmienie art. 25a ustawy o samorządzie gminnym radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Powołana regulacja wprowadza zatem instytucję wyłączenia radnego od udziału w głosowaniu, dotyczącego interesu prawnego radnego, tj. interesu chronionego przepisami prawa, wypływającego z przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały NR XXVII.324.2022 w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso Wyniki imienne:	<urn:uuid:64f6e3c7-f74a-4fef-89ac-4eb4980eb4ee>	finepdfs	1.12207	CC-MAIN-2024-38	https://bip.biala.gmina.pl/download/attachment/29059/protokol-nr-xxvii-2022.pdf	2024-09-20T10:53:55+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700652246.93/warc/CC-MAIN-20240920090502-20240920120502-00723.warc.gz	118,202,005	0.999761	0.999833	0.999833	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2088, 4130, 6345, 7957, 10287, 12425, 13848, 16271, 18970, 21637, 24422 ]	1	0
Gorzów Wlkp., 12.06.2015 r. WOU-IV.271.23.2015.AZ Dotyczy: Przetarg nieograniczony „Konserwacja urządzeń melioracji szczegółowych oraz kanałów w Gorzowie Wlkp.” OGŁOSZENIE O WYBORZE NAJKORZYSTNIEJSZEJ OFERTY Uprzejmie informuję, że wyżej wymienione postępowanie zostało rozstrzygnięte. Do realizacji Zamówienia częściowego nr 2 wybrano firmę: Handel, Usługi Melioracyjne, Marek Fronczak ul. Pl. Jana Pawła II 20/4, 66-400 Gorzów Wlk. cena ofertowa: 43.911,00 PLN termin płatności: 30 dni. Uzasadnienie wyboru: Wykonawca złożył ważną ofertę z najkorzystniejszym bilansem ceny i terminu płatności. Punktacja przyznana poszczególnym ofertom w załączeniu. Postępowanie w zakresie Zamówienia częściowego nr 1 zostało unieważnione ponieważ Zamawiający nie posiada środków finansowych w wysokości umożliwiającej pokrycie najniższej ceny ofertowej – podstawa prawna art. 93 ust. 1, pkt. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 907 ze zm.). Postępowanie w zakresie Zamówienia częściowego nr 3 zostało unieważnione ponieważ wpłynęły dwie oferty zawierające taką samą cenę ofertową i terminy płatności. Były to jednocześnie oferty z najniższą ceną co uniemożliwia wybór oferty najkorzystniejszej. W związku z powyższym zamówienie to podlega unieważnieniu na podstawie art. 93 ust. 1, pkt.7 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 907 ze zm.) ponieważ postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego. INSPEKTOR mgr Agnieszka Zagórniak \| Nr oferty \| Nazwa Wykonawcy \| Cena ofertowa ilość pkt \| Termin płatności ilość pkt \| Suma pkt \| \|-----------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------\|----------\| \| 1 \| Drew-Kos Dariusz Różycki ul. Chojnicka 74 89-500 Tuchola \| 45.831,72 PLN 91,02 pkt \| 30 dni 5 pkt \| 96,02 pkt\| \| 2 \| Firma Ogólnobudowlana LEKOR, Michał Korobow Kolbaskowo 79 72-001 Kolbaskowo \| 60.275,74 PLN 69,21 pkt \| 30 dni 5 pkt \| 74,21 pkt\| \| 3 \| Zakład Remontowo Budowlany inż. Jerzy Zyskowski BUDROMEX Sp. Jawna ul. Warszawska 239 66-400 Gorzów Wlkp. \| brak oferty \| brak oferty \| -------- \| \| 4 \| Zakładanie i Pielęgnacja Terenów Zielonych Grzegorz Cieslak Różanki ul. Gorzowska 2c/2 66-415 Różanki \| brak oferty \| brak oferty \| -------- \| \| 5 \| Handel, Usługi Melioracyjne Marek Fronczak ul. Pl. Jana Pawła ii 20/4 66-400 Gorzów Wlkp. \| 43.911,00 PLN 95 pkt \| 30 dni 5 pkt \| 100 pkt \| \| 6 \| Zakład Projektowania i Usług Komunalnych PORAJ Zielona Kotlina 31 66-400 Gorzów Wlkp. \| 82.000,00 PLN 50,87 pkt \| 30 dni 5 pkt \| 55,87 pkt\| \| 7 \| Zakład Usługowy PAJMA Łukasz Pajdzik ul. K. Wielkiego 79/13 66-400 Gorzów Wlkp. \| 29.000,00 PLN Wykonawca wykluczony \| 30 dni Wykonawca wykluczony \| -------- \| \| 8 \| Lubuskie Ogrody Dagmara Napierala ul. Sienkiewicza 16 66-300 Międzyrzecz \| 49.200,00 PLN 84,79 pkt \| 30 dni 5 pkt \| 89,79 pkt\|	<urn:uuid:eb396d56-8fcb-478b-892e-2cb676bd4cd1>	finepdfs	1.077148	CC-MAIN-2020-24	https://bip.wrota.lubuskie.pl/umgorzow/system/obj/4649_201506121245.pdf	2020-05-31T12:25:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-24/segments/1590347413406.70/warc/CC-MAIN-20200531120339-20200531150339-00359.warc.gz	272,600,707	0.999967	0.999967	0.999967	[ "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1568, 3308 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR 28/KU/2019 BURMISTRZA STRZEGOMIA z dnia 31 lipca 2019 r. zmieniające zarządzenie Nr 16/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu. Na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506 ), Uchwały Nr 67/06 Rady Miejskiej w Strzegomiu z dnia 17 października 2006 r. w sprawie nadania Statutu Urzędowi Miejskiemu w Strzegomiu zarządza się, co następuje: § 1. W Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Miejskiego w Strzegomiu wprowadzonym Zarządzeniem Nr 16/KU/2019 r. Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu, z późniejszą zmianą wprowadzoną zarządzeniem Nr 18/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 8 lipca 2019 r. wprowadza się następujące zmiany: 1) w § 6 punkt 17 otrzymuje brzmienie: „17) Zespół ds. Bezpieczeństwa,"; 2) w § 9: a) pkt. 17 otrzymuje brzmienie: „17. Zespół ds. Bezpieczeństwa 4 1/2 1/3 etatu", b) "Łączne zatrudnienie pracowników w Urzędzie Miejskim w Strzegomiu stanowi 127 1/2, 1/3, 1/4 w tym: 3 1/2 1/3 etatu kierowcy Ochotniczych Straży Pożarnych, 8 1/4 etatu opiekunki nad uczniami w czasie przewozu do i ze szkoły, 1 etat goniec, 1 etat robotnik gospodarczy, 5 1/2 etatów wynikających z zadań zleconych i powierzonych.". 3) § 19 ust. 2 uchyla się punkt 4, 4) w § 21: a) w ust. 1 dodaje się punkty 19 i 20 w brzmieniu: „19) realizacja zadań wynikających z przepisów ustawy: o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. o przeciwdziałaniu narkomanii, 20) realizacja uchwał Rady w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii,", b) w ust. 10 punkt 18 otrzymuje brzmienie: „18. Z zakresu współpracy z organizacjami pozarządowymi: 1) współpraca z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami, w szczególności w zakresie przygotowania i realizacji wspólnych projektów w celu pozyskiwania środków na przedsięwzięcia służące mieszkańcom gminy, 2) przygotowywanie i realizacja programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz sprawozdawczość z realizacji tego programu, 3) zlecanie organizacjom pozarządowym w trybie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie realizacji zadań publicznych, w tym zlecanie zadań obejmujących działania związane z wychowaniem w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, narkomanii oraz Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony pomocy społecznej. Nadzór nad ich realizacją i rozliczanie pod względem merytorycznym sprawozdań z ich wykonania. Zatwierdzanie pod względem merytorycznym sprawozdań z realizacji zadań publicznych w ramach prowadzonych spraw, 4) współpraca z Gminną Radą Działalności Pożytku Publicznego, 5) współpraca z organizacjami administracji rządowej i samorządowej oraz innymi podmiotami działającymi na rzecz organizacji pozarządowych, 6) prowadzenie i aktualizacja baz danych organizacji pozarządowych z terenu gminy Strzegom oraz zakładki w Biuletynie Informacji Publicznej dotyczącej organizacji pozarządowych.", c) w ust. 11 dodaje się kolejne punkty od 40 do 48 w brzmieniu: „40) prowadzenie spraw dotyczących organizacji, rejestracji i kwalifikacji wojskowej, 41) ustalanie wysokości świadczenia rekompensującego żołnierzowi rezerwy odbywającego ćwiczenia wojskowe, 42) współpraca z Wojskową Komendą Uzupełnień, 43) prowadzenie spraw związanych z oczyszczaniem terenu z materiałów wybuchowych i innych przedmiotów niebezpiecznych, 44) realizacja zadań związanych z nakładaniem świadczeń rzeczowych i osobistych, 45) prowadzenie dokumentacji dotyczącej akcji kurierskiej, 46) realizacja zadań obronnych, 47) realizacja zadań obrony cywilnej, 48) rejestracja dokumentów przychodzących i wychodzących z zakresu informacji niejawnych.", e) ust. 17 otrzymuje brzmienie: „17. Do kompetencji i zadań Zespołu ds. Bezpieczeństwa należy w szczególności: 1) współpraca z instytucjami wykonującymi zadania z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego tj. z Policją, z Państwową Strażą Pożarną, ochotniczymi Strażami Pożarnymi Gminy Strzegom, 2) obsługa systemu SiSMS.pl służącego do skutecznej komunikacji z mieszkańcami, 3) koordynowanie prac Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, 4) współpraca z Ochotniczymi Strażami Pożarnymi działającymi w miastach partnerskich gminy, 5) koordynacja pracy kierowców zatrudnionych w jednostkach OSP, 6) wydawanie kart drogowych i kart pracy sprzętu kierowcom OSP, 7) współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w zakresie gotowości bojowej jednostek OSP, 8) wspieranie jednostek OSP poprzez: a) udzielanie pomocy w zakresie należytego wyposażenia w sprzęt i środki gaśnicze, b) inspirowanie działań OSP zmierzających do osiągnięcia pełnych składów osobowych sekcji gaśniczych i pomocniczych przewidzianych dla jednostek poszczególnych typów, 9) prowadzenie działalności prewencyjnej, poprzez: a) przekazywanie organom Gminy uwag o istniejących zagrożeniach pożarowych, a także sugestii, co do sposobu ich likwidacji, Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony b) inspirowanie i udzielanie pomocy w działaniach prewencyjno-propagandowych prowadzonych przez OSP, 10) udzielanie pomocy w organizowaniu szkolenia podstawowego w jednostkach OSP, 11) współpraca z zakładami lecznictwa otwartego i Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w zakresie zdrowia mieszkańców gminy, 12) gospodarowanie sprzętem medycznym i strażackim, 13) współpraca z samorządem powiatowym w zakresie funkcjonowania aptek.". 5) Schemat Organizacyjny Urzędu Miejskiego w Strzegomiu stanowiący załącznik nr 1 do Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu otrzymuje brzmienie określone jak w załączniku do niniejszego zarządzenia. 6) W załączniku nr 2 do Regulaminu Organizacyjnego - podział kompetencji i zadań pomiędzy kierownictwo Urzędu Miejskiego w Strzegomiu, w dziale I punkt 15 ppkt. 8 otrzymuje brzmienie: „Zespołu ds. Bezpieczeństwa," § 2. Wykonanie zarządzenia powierza się Sekretarzowi Gminy. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2019 r.. Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Burmistrz Strzegomia mgr Zbigniew Suchyta Załącznik do zarządzenia Nr 28/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 31 lipca 2019 r. Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Uzasadnienie do Zarządzenia Nr 28/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 30 lipca 2019 r. zmieniającego zarządzenie nr 16/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506) organizację i zasady funkcjonowania urzędu gminy określa regulamin organizacyjny nadany przez Burmistrza w drodze zarządzenia. Z dniem 1 września 2019 r. zlikwidowana zostaje komórka organizacyjna Urzędu Miejskiego w Strzegomiu Zespół ds. Bezpieczeństwa i Profilaktyki. Zadania tej komórki przejmują po części Wydział Funduszy Europejskich, Wydział Organizacyjny, Wydział Spraw Obywatelskich. Zadania samodzielnego stanowiska ds. bezpieczeństwa realizowane będą przez Zespół ds. Bezpieczeństwa. Burmistrz Strzegomia mgr Zbigniew Suchyta	<urn:uuid:43214718-2dee-4adb-84ac-be6ca422f43a>	finepdfs	1.349609	CC-MAIN-2020-45	http://bip.strzegom.pl/public/get_file_contents.php?id=478965	2020-10-31T14:09:32+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107918164.98/warc/CC-MAIN-20201031121940-20201031151940-00242.warc.gz	11,532,658	0.999593	0.99995	0.99995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2592, 5200, 6279, 6418, 7355 ]	1	0
Odczaruj swoją kuchnię! Uwolnij ją od toksyn i chroń pożywienie Spis treści O nas ................................................................................................................................. 2 Dbaj o materiały mające kontakt z żywnością – to ważne! ........................................... 5 Dlaczego jedzenie jest pakowane? .................................................................................. 6 Materiały mające kontakt z żywnością ............................................................................ 7 Od opakowania, przez jedzenie, do organizmu? ............................................................... 8 Migracja ............................................................................................................................. 9 Kumulacja i interakcja ...................................................................................................... 10 Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie? ....................................................... 11 Ftalany (plastyfikatory) .................................................................................................. 12 Bisfenol A (BPA) ........................................................................................................... 13 Bisfenol S i F .................................................................................................................. 14 Klej .................................................................................................................................. 15 Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) ............................................................... 16 Oleje mineralne ............................................................................................................... 17 Wskazówki dotyczące zdrowego obchodzenia się z materiałami mającymi kontakt z żywnością .................................................................................................................. 18 Tworzywa sztuczne .......................................................................................................... 19 Karton i papier ................................................................................................................ 20 Opakowania szklane z zakrętkami .................................................................................. 21 Aluminium ........................................................................................................................ 22 Powłoki nieprzywierające tzw. non-stick ...................................................................... 23 Bambus ............................................................................................................................. 24 Silikon ............................................................................................................................... 25 Bezpieczniejsi w kuchni – krok po kroku ....................................................................... 26 Dobre wybory dla zdrowia i środowiska ....................................................................... 28 Słowniczek .......................................................................................................................... 29 Kody recyklingowe .......................................................................................................... 29 Piktogramy ....................................................................................................................... 31 Bibliografia .......................................................................................................................... 33 Więcej informacji ................................................................................................................. 35 O nas Spółka GIWK (Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanali- zacyjna Sp. z o.o.) została utworzona w 2004 r. przez Miasto Gdańsk, które przekazało jej nadzór właściwelski nad gdańskim systemem wodociągowo-kanalizacyjnym. Naszym celem jest zapewnienie mieszkańcom wody pitnej naj- wyższej jakości oraz efektywne oczyszczanie ścieków. Chcemy wdrażać najnowocześniejsze rozwiązania, które umoż- liwiają obniżenie kosztów funkcjonowania systemu wodociągo- wo-kanalizacyjnego, podwyższają stopień oczyszczania ścieków oraz zabezpieczają system wod-kan dzięki eliminacji mikrozanie- czyszczeń (substancje chemiczne endokrynnie czynne – EDCs, mikroplastik, farmaceutyki) u źródła. Aby korzystać z wiedzy i do- świadcenia innych oraz dzielić się swoim, uczestniczymy w wielu projektach międzynarodowych. Ochrona środowiska i zasobów naturalnych oraz budowanie świadomości ekologicznej mieszkańców Gdańska to nieodłączne elementy naszej działalności, dzięki której staramy się minimalizo- wać niekorzystny wpływ człowieka na środowisko. Zwracamy uwagę na konieczność oszczędzania zasobów wody pitnej i troski o czystość terenów, na których znajdują się jej ujęcia, jak również dbania o stan sieci kanalizacyjnej i niewrzucanie do niej odpadów. Prowadzimy i wspieramy edukację w zakresie ochrony środowiska naturalnego, szczególnie w obszarach związanych z działalnością wodociągową i kanalizacyjną. W ramach realizowanych przez nas działań edukacyjnych przybliżamy mieszkańcom Gdańska m.in. zagadnienia związane z ochroną zasobów naturalnych wody, ochroną Morza Bałtyckiego czy energią odnawialną. Od 2017 r. prowadzimy kampanię MIASTO NA DETOKSIE, której celem jest zwiększenie świadomości społecznej na temat produktów codziennego użytku zawierających substancje niebezpieczne oraz zachęcenie do ograniczenia ich użycia. Gewicht 630g Klasse: I Kaliber: 65/75mm GON: 604822966547 GLN: 4057086000000 abgepackt am: Donnerstag, 16. November 2017 Verpackung am: Donnerstag, 16. November 2017 Tangermünden, New Zealand Tangermündenweg 235 SORTE: Jugling, Rauschend J.: 4313/1056 9199 00181 \| Nährwerte pro 100 g \| kcal \| Energie \| 410 \| \|---------------------\|------\|---------\|-----\| \| Kalorien \| \| \| \| \| Eiweiß \| 0,0 g \| 0 % \| 0,0 g \| \| Fett \| 0,0 g \| 0 % \| 0,0 g \| \| Kohlenhydrate \| 5,0 g \| 1 % \| 5,0 g \| \| Zucker \| 4,9 g \| 1 % \| 4,9 g \| \| Ballaststoffe \| 0,1 g \| 0 % \| 0,1 g \| \| Nährwerte pro 100 g \| kcal \| Energie \| 410 \| \|---------------------\|------\|---------\|-----\| \| Kalorien \| \| \| \| \| Eiweiß \| 0,0 g \| 0 % \| 0,0 g \| \| Fett \| 0,0 g \| 0 % \| 0,0 g \| \| Kohlenhydrate \| 5,0 g \| 1 % \| 5,0 g \| \| Zucker \| 4,9 g \| 1 % \| 4,9 g \| \| Ballaststoffe \| 0,1 g \| 0 % \| 0,1 g \| Dbaj o materiały mające kontakt z żywnością – to ważne! Codziennie spożywane produkty mogą zawierać substancje szkodliwe dla zdrowia. Uwalniane są one z materiałów i środków, z którymi żywność miała kontakt podczas zbiorów, w procesie produkcji i pakowania oraz w kuchni. Substancje chemiczne stosowane w rolnictwie i w procesie produkcyjnym mogą trafić do żywności jako pozostałości tych procesów (np. pestycydy) lub być celowo dodane (np. środki konserwujące). Niniejsza broszura koncentruje się jednak na substancjach zawartych w MATERIAŁACH, z którymi żywność miała kontakt przed spożyciem. Najczęściej są to tworzywa sztuczne, papier i karton oraz szkło i metal. Podczas kontaktu z materiałem, niebezpieczne substancje mogą migrować do żywności, a ostatecznie – z każdym kęsem – trafiać do ludzkiego organizmu. Codziennie przyswajamy wiele różnych substancji, które przedostały się z opakowań do żywności. Ich łączna ilość może stanowić dawkę szkodliwą dla zdrowia, powodującą np. stany zapalne, problemy z rozrodczością, nowotwory i zaburzenia rozwojowe – szczególnie u dzieci (także nienarodzonych) i niemowląt. Prawo dotyczące materiałów mających kontakt z żywnością na szczeblu Unii Europejskiej i krajowym nie jest według nas wystarczające, aby chronić przed zagrożeniami zdrowotnymi. Dopóki nie zostaną wprowadzone bardziej rygorystyczne przepisy i kontrole, musimy zadbać o swoje bezpieczeństwo sami – wiedząc, jakich materiałów unikać i ograniczając ich użycie. Dlaczego jedzenie jest pakowane? Materiałem, z którym żywność ma najdłuższy kontakt – podczas transportu i przechowywania w magazynach oraz w naszych własnych kuchniach – jest opakowanie. Pakowanie żywności pozwala chronić ją przed zanieczyszczeniem i zepsuciem, co zwykle prowadzi do wydłużenia okresu jej trwałości, a co za tym idzie – zmniejszenia ilości odpadów spożywczych. Opakowania mogą wspomagać też prawidłowe dozowanie, porcjowanie i przechowywanie żywności, a także być wykorzystywane jako powierzchnia reklamowa. Aby spełniały te wszystkie funkcje, zwykle zawierają liczne – czasami toksyczne – dodatki (takie jak np. zmiękczacze lub przeciwwutleniacze) oraz są poddawane obróbce (np. przy użyciu farb drukarskich lub powłok ochronnych). Ponadto, zanieczyszczenia (np. smary) mogą pochodzić z procesów przetwarzania opakowań. Dlatego ochrona żywności przy wykorzystaniu materiałów opakowaniowych oraz ochrona naszego zdrowia i środowiska to często dwie strony medalu. Jak możesz chronić się przed niebezpiecznymi substancjami? Zmniejsz ilość substancji niebezpiecznych w swojej kuchni i zachowaj szczególną ostrożność przy zakupie pakowanej żywności. W tym materiale znajdziesz informacje i sposoby, dzięki którym ograniczysz stosowanie toksycznych chemiczaliów w kuchni i zadbasz o zdrowie oraz o środowisko. Materiały mające kontakt z żywnością Najczęściej stosowanymi materiałami opakowaniowymi są tworzywa sztuczne, papier i karton, szkło oraz metal. Często wykorzystuje się także tekstylia, silikony, gumę i woski, a do dalszej modyfikacji materiałów także farby, tusze, kleje i powłoki. Opakowanie może składać się tylko z jednego materiału, np. z niepoddanej obróbce płyty drewnianej. Większość zawiera jednak kilka warstw różnych materiałów i dodatków – np. woreczki z ryżem do gotowania dodatkowo są umieszczane w kartonie, opakowania na napoje i produkty mleczne składają się ze sprasowanych: folii, aluminium i kartonu, a płatki śniadaniowe często są pakowane w plastikową torbę umieszczaną w zadrukowanym tuszem kartonie. Pakowanie jedzenia w wiele różnych materiałów (sklejonych ze sobą lub luźno ułożonych jedne w drugich) jest dość powszechne i dotyczy wielu różnych artykułów spożywczych. Od opakowania, przez jedzenie, do organizmu? Istnieją dwie drogi, jakimi niebezpieczne substancje dostają się do materiałów opakowaniowych: a) niezamierzona – uwalnianie w procesie produkcyjnym bezpośrednio z maszyn lub w wyniku reakcji substancji użytych do wytworzenia danego materiału; b) zamierzona – dodawanie przez producentów określonych substancji do materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, aby nadać im pewne właściwości – np. miękkość i elastyczność, wytrzymałość czy odporność na wysokie temperatury. Toksyczne substancje pomocnicze (np. rozpuszczalniki lub smary) mogą mieć bezpośredni kontakt z żywnością lub wypłukiwać się z maszyn. Ponadto, w wyniku reakcji i wzajemnego oddziaływania zastosowanych materiałów wyjściowych i związków chemicznych podczas produkcji, mogą powstawać dodatkowe związki. W ten sposób chemikalia finalnie stają się składnikami materiałów opakowaniowych i nazywane są substancjami dodawanymi w sposób niezamierzony (NIAS - z ang. non-intentionally added substances). Aby zagwarantować odpowiednią jakość materiałów dopasowaną do określonych potrzeb konsumenckich, stosuje się dodatki (np. wypełniacze, plastyfikatory, stabilizatory). Co więcej, powierzchnię tworzyw często poddaje się obróbce i pokrywa np. tuszami lub dodatkowymi powłokami. Opisy i możliwe skutki zdrowotne najczęściej stosowanych dodatków znajdziesz w rozdziale „Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie?” (strona 11). Migracja Dodatki stosowane w produkcji materiałów (zmiękcza- cze, stabilizatory itp.), jak również substancje che- miczne nakładane na powierzchnię – kleje do łączenia warstw, farby (zawierające np. oleje mineralne) czy tusz – często nie są chemicznie związane ze strukturą molekularną materiału. Wyobraź sobie główny materiał (np. tworzywo sztuczne lub papier) jako trójwymiarową siatkę mo- lekul, między którymi znajdują się dodatki. Mogą one z łatwością, w sposób mechaniczny „oddzielić się” od tej „siatki”, a następnie przemieszczać pod wpły- wem drgań lub wysokiej temperatury (tzw. migracja). Wysoka temperatura (np. podczas podgrzewania mrożonego posiłku w mikrofalówce) zwiększa też ryzyko uwalniania się substancji z materiałów opako- waniowych do pożywienia. Migracja i potencjalne zagrożenia dla zdrowia są znane w przypadku niektórych substancji, takich jak bisfenol A czy różne plastyfikatory. W związku z tym UE opracowa- ła wytyczne do oceny ryzyka wszystkich mate- riałów i substancji oraz określiła wartości progowe dla niektórych substancji niebezpiecznych. Dotyczą one dopuszczalnych ładunków migracji ołowiu i kadmu stosowanych w ceramice, ograniczenia listy substancji dopuszczonych do produkcji folii z celulozy pocho- dzącej z recyklingu, a także dopuszczalnych ładunków migracji dla substancji stosowanych w produkcji two- rzyw sztucznych. Jak widać, nie wszystkie materiały i substancje podlegają precyzyjnym regulacjom. Do tej pory nie powstały ujednolicone wytyczne w formie stosownych dyrektyw UE, dotyczące np. chemikaliów dopuszczonych do stosowania przy produkcji papieru, tekturny, powłok, farb i klejów. Kumulacja i interakcja Niektóre toksyczne substancje chemiczne trafiające do organizmu nie są metabolizowane ani wydalane z moczem i kałem. Dlatego kumulują się w organizmie – często w wątrobie lub w tkance tłuszczowej. To nagromadzenie jest szczególnie niepokojące, ponieważ stężenie substancji toksycznych może sumować się do poziomu, przy którym ich oddziaływanie staje się groźne dla zdrowia. Ponadto przenikają one do mleka matki, skąd mogą przedostawać się do organizmów bardzo małych dzieci, które są szczególnie podatne na ich szkodliwe działanie. Jeżeli w tym samym miejscu występują różne substancje (co może się zdarzyć, gdy toksyczne chemikalia gromadzą się w organizmie), mogą one wzajemnie oddziaływać na siebie, potęgując swój negatywny wpływ. Efekt ten jest powszechnie znany np. w przypadku połączenia niektórych leków i alkoholu. Dlatego już niewielkie ilości poszczególnych substancji niebezpiecznych, uwalnianych do organizmu np. z materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, mogą powodować uszczerbek na zdrowiu – nawet jeśli dany materiał sam w sobie spełnia wszystkie wymogi prawne (tzn. wszystkie zawarte w nim toksyczne substancje chemiczne pozostają poniżej określonych limitów stężenia lub dla stopnia migracji). Jak wiele wiadomo o procesach, które faktycznie zachodzą w organizmie? Niestety, nauka o zdrowiu znajduje się dopiero na początku szczegółowych badań i zanim uzyskamy pełną wiedzę, może minąć kilkadziesiąt lat. Wyniki dotychczasowych badań to jednak wystarczający powód dla nas – konsumentów, aby zacząć dbać o własne bezpieczeństwo już dziś! Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie? Dobra wiadomość – wiele substancji chemicznych używanych do produkcji materiałów opakowaniowych jest nieszkodliwych! Zła – nadal istnieje sporo związków, które są niebezpieczne. Powinniśmy je znać i unikać ich na tyle, na ile tylko możemy. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na tzw. „substancje chemiczne endokrynnie czynne” (EDCs – ang. endocrine disruptive chemicals), które mogą zaburzać funkcjonowanie naszego delikatnie nastrojonego układu hormonalnego, odpowiedzialnego m.in. za metabolizm, wzrost, układ odpornościowy i rozwój organów. Choroby cywilizacyjne i zaburzenia, takie jak zniekształcenia narządów płciowych, bezpłodność, alergie, otyłość, cukrzyca typu II, kilka rodzajów nowotworów hormonozależnych, niedobór odporności oraz zaburzenia uczenia się i zachowania, są prawdopodobnie spowodowane właśnie przez te substancje. Ftalany (plastyfikatory) Wiele ftalanów to substancje endokrynnie czynne. Znaleziono je w artykułach z tworzyw sztucznych (np. w klapkach, zasłonach prysznicowych, zabawkach) i materiałach mających kontakt z żywnością. Niektóre rodzaje plastyfikatorów należą do głównych substancji migrujących z materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Znajdują się w foliach z PCW wykorzystywanych do pakowania mięsa i w uszczelkach pokrywek np. stoików czy szklanych butelek typu twist-off. Ftalany mogą uszkadzać wątrobę, układ hormonalny i rozrodczy. Niektóre z nich są szkodliwe dla środowiska, ponieważ negatywnie wpływają na działanie hormonów i układu rozrodczego bytujących w nim organizmów. CO ROBIĆ? - W niektórych sklepach, w ladaach ze świeżą żywnością, do pakowania świeżego mięsa stosuje się folie PCW. Na zakupy zabieraj własne pojemniki szklane lub metalowe. - Pierścienie uszczelniające pojemników szklanych mogą zawierać PCW. Wybieraj alternatywy z innych materiałów – rozpoznasz je po niebieskim zabarwieniu pierścienia uszczelniającego (np. w opakowaniach żywności ekologicznej). Bisfenol A (BPA) BPA jest jedną z najczęściej produkowanych i używanych substancji chemicznych na świecie. Stosowana jest do produkcji poliwęglanu i żywic epoksydowych, występuje też np. w wewnętrznych powłokach puszek do żywności oraz w papierze termicznym (wykorzystywanym np. do wydruku paragonów). BPA jest stale uwalniany z tych produktów, szczególnie w kontakcie z artykułami tłustymi i kwaśnymi oraz pod wpływem wysokiej temperatury. Chociaż nie przejawia właściwości bioakumulacyjnych, ponad 90% obywateli świata zachodniego ma tę substancję we krwi, moczu i tkankach. Podejrzewa się, że BPA powoduje nieodwracalne zmiany w układzie nerwowym i hormonalnym. Prawdopodobnie wpływa na zaburzenia rozwoju i zachowania, uszkodzenia mózgu, przedwczesną dojrzałość płciową, a także niepłodność kobiet. Od 2011 r. BPA jest zakazany do stosowania w butelkach dla niemowląt w całej UE. Pamiętaj! BPA jest często zastępowany innymi równie szkodliwymi bisfenolami, np. bisfenolem B, S lub F. Dlatego oznaczenie „BPA free” na produkcie nie oznacza automatycznie, że jest on bezpieczny. CO ROBIĆ? - Wewnętrzne powłoki puszek z metalu do żywności i napojów gazowanych zwykle zawierają BPA. Jeśli to możliwe, unikaj spożywania produktów z takich puszek. - BPA może znajdować się także w urządzeniach gospodarstwa domowego z elementami (pojemnikami) z tworzywa sztucznego (np. czajnik). Zastanów się, czy możesz zastąpić je szklanymi lub metalowymi odpowiednikami. - Unikaj plastikowych naczyń wielokrotnego użytku. - Unikaj kontaktu z paragonami drukowanymi na papierze termicznym. Jeśli potrzebujesz ich jako dowodu zakupu – najlepiej przechowuj je w formie kserokopii. Bisfenol S i F Ze względu na negatywny wpływ BPA stosuje się obecnie alternatywne bisfenole, również w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością: bisfenol S (BPS) i bisfenol F (BPF). Często są one reklamowane jako „bezpieczne”, ale w rzeczywistości takie nie są i mogą, podobnie jak BPA, zaburzać gospodarkę hormonalną. CO ROBIĆ? - Podobnie jak w przypadku BPA: unikaj żywności i napojów gazowanych w metalowych puszkach oraz artykułów gospodarstwa domowego wykonanych z plastiku. Używaj naczyń i przyborów kuchennych wykonanych z ceramiki, szkła, metalu lub drewna. - Zachowaj szczególną ostrożność przy zakupie artykułów oznaczonych „BPA free”. Często właśnie one zawierają BPS lub BPF. Klej Do produkcji wielu materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością wykorzystuje się kleje, często mające w składzie nawet 15 różnych związków chemicznych. Kleje można znaleźć zwłaszcza w torebkach z możliwością wielokrotnego zamykania, np. opakowaniach serów czy bakalii. Uwalniają one substancje niebezpieczne intensywniej niż torebki bez kleju. Niewłaściwe procesy produkcyjne klejonych opakowań mogą powodować wytwarzanie pierwszorzędowych amin aromatycznych, które już w małych dawkach są potencjalnie rakotwórcze. CO ROBIĆ? - Unikaj opakowań z możliwością wielokrotnego zamykania. Używaj tych zamykanych próżniowo. - Ograniczaj użycie opakowań z tworzyw sztucznych. Kupuj jak najwięcej na wagę i pakuj do własnych pojemników lub woreczków. Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) PFAS nadają tworzywom sztucznym właściwości hydrofobowe (wodoodporne) i oleofobowe (tłuszczoodporne). Stosuje się je w produkcji np. nieprzywierających powłok patelni i garnków, opakowań popcornu „do mikrofalówki” czy opakowań żywności na wynos. Najczęściej spotykane PFAS to kwas perfluorooktanowy (PFOA) i sulfonian perfluorooktanu (PFOS). Mogą one powodować różne problemy zdrowotne, takie jak wzrost poziomu cholesterolu, przewlekłe zapalenia jelit, choroby tarczycy, raka jąder i nerek oraz nadciśnienie w ciąży. Wiele PFAS jest chemicznie obojętnych, nie ulega biodegradacji i może kumulować się w środowisku, żywności i zwierzętach przez długi okres czasu. CO ROBIĆ? - Wybieraj patelnie oznaczone „PFAS/PFOA/PFC free” lub patelnie bez powłok nieprzywierających – np. żeliwne czy ceramiczne. - Unikaj powlekanych opakowań na wynos i tłuszczoodpornych opakowań do żywności (np. rożków na frytki). Oleje mineralne Czy wiesz, że człowiek w ciągu życia spożywa do 13 g oleju mineralnego? Kilka składników olejów mineralnych może migrować do żywności w wyniku parowania albo podczas bezpośredniego kontaktu z materiałem opakowaniowym. Raz wprowadzone do organizmu, niektóre z tych związków mogą powodować stany zapalne wątroby, zastawek serca lub układu limfatycznego. Obecnie dla olejów mineralnych nie ma jeszcze regulacji dotyczących ich minimalnych stężeń w materiałach mających kontakt z żywnością. W ostatnich latach oleje mineralne były wielokrotnie wykrywane w żywności, często także w kartonach i papierze z recyklingu. Pochodzą one z obecnie stosowanych farb i nadruków, ale mogą się znaleźć w żywności również w wyniku kontaktu ze smarem i olejem hydraulicznym z urządzeń wykorzystywanych podczas zbiorów, produkcji lub transportu. CO ROBIĆ? - Staraj się kupować jak najwięcej żywności niepakowanej. Jeśli decydujesz się na opakowanie, niech pierwszym wyborem będzie szkło, drugim – niezadrukowany papier lub karton. Jeśli kupujesz jedzenie w opakowaniach z tworzyw sztucznych, po przyjściu do domu rozpakuj je i przełóż do szklanych lub metalowych pojemników. Wskazówki dotyczące zdrowego obchodzenia się z materiałami mającymi kontakt z żywnością Chcesz uniknąć niebezpiecznych substancji pochodzących z materiałów mających kontakt z żywnością, ale jeszcze nie wiesz jak? Zrozumienie problemów związanych z materiałami opakowaniowymi do żywności jest wyzwaniem – tym bardziej, że patrząc na materiał, często trudno stwierdzić, jak został wyprodukowany. Nawet 2 identycznie wyglądające plastikowe kubki na jogurt mogą mieć różną toksyczność, w zależności od sposobu ich produkcji. Jak więc odnaleźć zdrową ścieżkę w dżungli materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością? Te proste wskazówki pomogą Ci krok po kroku zmniejszyć ilość niebezpiecznych substancji w Twojej kuchni. Tworzywa sztuczne Tworzywa sztuczne to syntetyczne struktury polimerowe zawierające zazwyczaj wiele dodatków, takich jak zmiękczacze, stabilizatory, barwniki i przeciwitleniacze. Mogą one uwalniać trwałe, o właściwościach bioakumulacyjnych, toksyczne i zaburzające gospodarkę hormonalną substancje chemiczne. Oprócz kwestii związanych z możliwą emisją substancji niebezpiecznych, tworzywa sztuczne stanowią też problem dotyczący gospodarki odpadami. Opakowania spożywcze stanowią ok. 36% całego zanieczyszczenia morza plastikami. To wystarczające powody, aby ograniczyć użycie tworzyw sztucznych i unikać stosowania tych (potencjalnie) toksycznych przedmiotów w codziennym życiu. PAMIĘTAJ! - Zwracaj uwagę na kody i piktogramy recyklingowe (patrz: tabela na stronach 31–32). - Zastąp tworzywa sztuczne szkłem, metalem i tekstyliami. Wybierz np. torby z bawełny organicznej zamiast toreb plastikowych, woskowijki (bawełniane serwetki pokryte naturalnym woskiem) zamiast folii spożywczej lub aluminiowej, drewniane przybory kuchenne zamiast plastikowych. - Używaj jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych zgodnie z ich przeznaczeniem – tylko raz. - Stosuj produkty z tworzyw sztucznych tylko do celów, do których zostały przeznaczone. Nie podgrzewaj ani nie wypełniaj gorącymi potrawami opakowań z tworzyw sztucznych przeznaczonych do mrożenia i na odwrót. - Nie używaj tworzyw sztucznych do przechowywania potraw gorących, tłustych i kwaśnych – te właściwości mogą zwiększyć migrację substancji niebezpiecznych do pożywienia. Karton i papier Karton i papier często zawierają oleje mineralne pochodzące z farb drukarskich i innych źródeł. Zwłaszcza opakowania składające się w dużej części z papieru i tektury z recyklingu mogą być nimi silnie zanieczyszczone. Im ciemniejszy karton, tym większy procentowy udział surowców z recyklingu. Dobre wieści: gotowanie żywności powoduje parowanie oleju mineralnego i tym samym jego uwalnianie z jedzenia. PAMIĘTAJ! - Żywność zakupioną w kartonowych opakowaniach przekładaj w domu do pojemników ceramicznych, szklanych lub ze stali nierdzewnej. - Zamrażanie zmniejsza migrację. Mrożonki zapakowane w karton i papier są bezpieczne, jeśli znajdują się w zamrażarce. Rozmrażaj je jednak bez opakowania. - Jeśli do pakowania jedzenia wykorzystujesz karton, wybieraj jaskrawe kolory, ponieważ zwykle są one wykonane z nowych włókien i zawierają mniej oleju mineralnego. Opakowania szklane z zakrętkami Z punktu widzenia ochrony zdrowia i środowiska, szklane słoiki zamknięte zakrętkami są jednym z najlepszych zamienników tworzyw sztucznych. Wady? Szkło dużo waży (rosną koszty i ślad środowiskowy związany z transportem) i łatwo się tłucze, a proces jego produkcji jest energochłonny. PAMIĘTAJ! - Upewnij się, czy zakrętki mają uszczelkę oznakowaną niebieską linią, co oznacza, że są wolne od PCW. Większość ekologicznej żywności jest przechowywana w szklanych pojemnikach z takimi zakrętkami. Słoiki wykorzystuj wielokrotnie. - Chroń szklane butelki przed pęknięciem, stosując powłoki ochronne np. z silikonu. Aluminium migruje do żywności (szczególnie kwaśnej i tłustej), której spożycie może przyczyniać się do uszkodzeń układu nerwowego (choroba Alzheimera), zaburzeń płodności i osłabienia układu kostnego. PAMIĘTAJ! - Nie szoruj ręcznie i nie myj w zmywarce aluminiowych kawiarek, aby pozostawić na nich ochronną warstwę tlenku, zapobiegającą uwalnianiu się aluminium do kawy. - Wybierz zdrowe zamienniki folii aluminiowej, takie jak opakowania z wosku pszczelego lub pudełka i pojemniki ze stali nierdzewnej. Powłoki nieprzywierające tzw. non-stick Powłoki nieprzywierające mogą pokrywać wiele rodzajów opakowań artykułów spożywczych, ale także naczynia kuchenne – np. patelnie czy formy do pieczenia. Wiele garnków i patelni jest powlekanych polietrafluoroetylenem (PTFE, znanym również jako teflon). Nie należy ich zbytnio nagrzewać, ponieważ wydzielają się wtedy toksyczne opary (np. PFAS – gdy temperatura wzrasta powyżej 360°C). Może tak być również w przypadku, gdy patelnia z powłoką PTFE jest rozgrzewana bez jedzenia. Opary, wdychane w wysokich stężeniach, mogą powodować objawy grypopopodobne: tzw. gorączkę polimerową lub teflonową. PAMIĘTAJ! - Zrezygnuj z przyborów kuchennych z powłoką nieprzywierającą i artykułów spożywczych w zawierającym ją opakowaniu. - Wybieraj żeliwne, nierdzewne i ceramiczne patelnie oraz garnki. Pamiętaj, aby przed pierwszym użyciem żeliwnych naczyń wypalić warstwę nieprzywierającą (wskazówki znajdziesz w sieci). Bambus Naczynia bambusowe wykonane są nie tylko z bambusa, ale również z wypełniaczy (np. żywicy melaminowej, skrobi kukurydzianej czy kleju), które nadają im pożądane kształty. Klej melaminowy może uwalniać rakotwórcze formaldehydy, które migrują do żywności. W konsekwencji, korzystanie z bambusowych naczyń z dodatkiem melaminy może powodować uszkodzenia pęcherza moczowego i nerek, a także alergie (układu oddechowego, skóry). Ryzyko uwalniania substancji niebezpiecznych rośnie, gdy materiał jest podgrzewany powyżej 70°C. PAMIĘTAJ! - Unikaj stosowania do żywności bambusowych naczyń, które powstają przy użyciu klejów i żywic. Lepszym wyborem są naczynia ceramiczne, ze szkła lub ze stali nierdzewnej. Silikon Silikon jest bezpieczny, jeśli zostanie odpowiednio przygotowany przed pierwszym użyciem. W końcowym etapie produkcji powinien zostać zahartowany (podgrzewanie w 200°C przez 4 godziny), co pozwala pozbyć się ewentualnych szkodliwych substancji. Niestety, niektórzy producenci nie przestrzegają tej procedury, aby zaoszczędzić czas i pieniądze. PAMIĘTAJ! - Dla pewności, podgrzej silikon przed pierwszym użyciem (200°C, 4 godziny). - Najlepszym wyborem będą akcesoria do pieczenia wykonane z ceramiki, gliny i szkła żaroodpornego. Bezpieczniej w kuchni – krok po kroku „Detoks” kuchni nie jest tak trudny, jak się wydaje. Pierwszym krokiem jest poznanie podstawowych informacji o najpopularniejszych materiałach (patrz: poprzedni rozdział). Kolejny krok to wyrobienie odpowiednich nawyków konsumenckich i żywieniowych. Jak kupować i gotować? Woskowijka DIY – do przechowywania przekąsek (np. kanapek, ciastek lub owoców) Weź kawałek bawełnianej tkaniny, posyp ją startym woskiem pszczelim, skrop odrobiną oleju, a następnie połóż na nią papier do pieczenia i zaprasuj. Zostaw do przeschnięcia i gotowe! Woskowa warstwa ochroni przed przenikaniem wilgoci. Kuchnia - Zacznij od inwentaryzacji: sprawdź, z jakich materiałów wykonane są Twoje przybory i naczynia. Zweryfikuj ich potencjalne zagrożenie dla zdrowia, korzystając z naszego poradnika (strony 29–30). - Na ile to możliwe, pozbądź się z domu styropianu (polistyren) i PCW. - Używaj produktów z tworzyw sztucznych tylko do celów, do których zostały wytworzone (patrz: piktogramy na stronach 31–32). Jeśli trzeba je wymienić z powodu np. pęknienia lub zniszczenia, poszukaj odpowiedników wykonanych z innych materiałów (nie z plastiku). Przykład: deska do krojenia z drewna lub korka zamiast plastikowej. - Masz w domu folię spożywczą i aluminiową? Po wykorzystaniu zapasów, szukaj w sklepach zdrowszych zamienników lub samodzielnie przygotuj woskowijkę. - Wszelkie artykuły spożywcze przechowuj w szklanych, metalowych, ceramicznych lub drewnianych pojemnikach. Zakupy - Przygotuj się – zabieraj ze sobą własne torby na owoce i warzywa. - Staraj się kupować jak najwięcej na wagę lub w dużych opakowaniach – tak, aby stosunek między ilością jedzenia a masą zużytego na opakowanie tworzywa był jak największy – z korzyścią dla zdrowia i dla środowiska. - Korzystaj z oferty sklepów, które sprzedają żywność bez opakowania (a jest ich coraz więcej). Zasada jest prosta i zdrowa: przynosisz swoje własne pojemniki i napełniasz je produktami spożywczymi z dozowników. Polecamy! Na wynos - Czy to kawa czy obiad – pakuj „do swojego”! Gwarantujemy, że większość sprzedawców zareaguje na to bardzo pozytywnie, a Ty możesz stać się inspiracją dla innych! W barach i restauracjach - Ćwicz sztukę odmawiania. Powiedz „nie” plastikowym słomkom, pakowanym pojedynczo ciasteczkom, kubkom do kawy na wynos oraz jednorazowym sztućcom. Duże porcje? Przygotuj własne pudełko, w którym zabierzesz do domu niedojedzone danie. - Wybieraj restauracje, które do przygotowywania potraw używają świeżych produktów, a nie porcjowanych półproduktów, często zapakowanych w plastik. W podróży - Przyzwyczajasz się do unikania niebezpiecznych substancji i zmniejszania ilości odpadów w codziennym życiu, ale w podróży problem powraca? Zrób sobie przysługę: zabierz ze sobą wcześniej przygotowane przekąski zapakowane w pojemniki (np. ze stali nierdzewnej) i butelkę z wodą, a także własne torby na zakupy. Dobre wybory dla zdrowia i środowiska - Torby bawełniane (z certyfikatem ekologicznym) Są niezwykle wygodnym i zdrowym pomocnikiem podczas zakupów, transportu i przechowywania wszelkiego rodzaju żywności. Mogą być wykorzystywane przez wiele dekad i są łatwe w czyszczeniu. Upewnij się jednak, że zostały wyprodukowane w warunkach przyjaznych dla środowiska. - Stal nierdzewna Pudełka i pojemniki ze stali nierdzewnej sprawdzą się podczas zakupów i przechowywania. Możesz trzymać w nich produkty mięsne, mleczne i sypkie, a także orzechy, słodycze i wiele innych ulubionych potraw oraz składników do ich przygotowania. Możesz pakować w nie posiłki zabierane do pracy. Stal będzie dobrym wyborem również wtedy, gdy decydujesz się na nowe sitka, łyżki do patelni, tarki lub inne przedmioty gospodarstwa domowego. - Szkło Szklane słoiki mogą być używane podobnie jak elementy ze stali nierdzewnej. Mają jeszcze jedną zaletę: po spożyciu kupionej w nich żywności, możesz je ponownie wykorzystać – są więc darmowym wielorazowym opakowaniem. Zbierz zestaw o różnych rozmiarach, a z pewnością nie zabraknie Ci opakowań do przechowywania żywności. - Drewno (niepoddane obróbce lub zabezpieczone ekologicznie certyfikowanym olejem/woskiem) Drewniane i korkowe deski do krojenia warzyw są zdrowszym i bardziej zrównoważonym wyborem niż te wykonane z tworzyw sztucznych. Upewnij się, że drewno posiada certyfikat ekologiczny, jest nieimpregnowane i olejowane/woskowane ekologicznymi produktami. - Serwetki – owijki i torby pokryte pszczelim woskiem Aby utrzymać świeżość żywności w lodówce lub zabezpieczyć kanapkę, użyj wielorazowych owijek pokrytych pszczelim woskiem zamiast folii plastikowej lub aluminiowej – unikniesz generowania śmieci i ochronisz żywność przed niebezpiecznymi substancjami. - Zastawy ceramiczne, naczynia kuchenne i pojemniki Takie produkty nie zawierają niebezpiecznych substancji, są wielokrotnego użytku i łatwo utrzymać je w czystości. - Wyroby żeliwne Zdrowa i trwała alternatywa dla produktów powlekanych teflonem. - Papier i tektura (jasno zabarwione, bez nadruków i tuszu) Są zwykle bardziej przyjazne dla środowiska niż tworzywa sztuczne. Jeśli naniesiono na nie nadruk, upewnij się, że nie ma on bezpośredniego kontaktu z żywnością. SŁOWNICZEK Pojemniki i opakowania na żywność wykonane z tworzyw sztucznych powinny być oznaczone symbolem trzech strzałek tworzących trójkąt i numerem – jest to kod identyfikacyjny zastosowanego materiału. Numery kodu od 1 do 6 oznaczają określone polimery konkretnego tworzywa sztucznego, natomiast numer 7 obejmuje wszystkie inne rodzaje tworzyw sztucznych i ich mieszańek. PCW i polistyren (PS) zawierają dużą liczbę niebezpiecznych lub potencjalnie niebezpiecznych dodatków oraz środków pomocniczych czy produktów ubocznych procesu produkcji. Dlatego należy ich unikać, zwłaszcza w kontakcie z żywnością. Inne polimery są na ogół zdrowsze, ale jest to mocno uzależnione od poszczególnych procesów produkcyjnych konkretnych tworzyw sztucznych. KODY RECYKLINGOWE Tworzywo sztuczne nie jest tylko tworzywem sztucznym \| kod \| nazwa/typ produktu \| potencjalne skutki zdrowotne \| recykling i spalanie \| \|-----\|------------------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------\| \| 1 \| Politereftalan etylenu \| Butelki PET mogą - szczególnie w wysokiej temperaturze - uwalniać niewielkie ilości toksycznego antymonu metaloidalnego. Jednorazowe butelki PET mogą zawierać aldehyd octowy – substancję, która może zmienić smak wody i która została uznana przez UE za rakotwórczą. \| Nadające się do recyklingu. \| \| 2 \| Polietylen wysokiej gęstości \| Unikaj narażenia na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, ponieważ może to spowodować uwalnianie nonylofenolu – substancji endokrynnie czynnej. \| Nadające się do recyklingu. \| \| kod \| nazwa/typ produktu \| potencjalne skutki zdrowotne \| recykling i spalanie \| \|-----\|-----------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 3 \| Polichlorek winylu<br>Twarde PCW: spusty, profile okienne, butelki plastikowe z olejem spożywczym i octem winnym.<br>Miękkie PCW: wykładziny podłogowe, weże, skóry syntetyczne, dywany winylowe, akcesoria kąpielowe. \| Unikaj: bardzo niebezpieczny! PCW może uwalniać różne toksyczne substancje chemiczne w całym cyklu życia (bisfenol A, ołów, rtęć, kadm i ftalany) i może powodować poważne problemy zdrowotne i środowiskowe. Chlorek winylu (material wyjściowy) jest znaną substancją rakotwórczą. \| Recykling jest bardzo trudny, a spalanie i składowanie PCW może prowadzić do powstania wielu toksyn (rakotwórczych i trwałych zanieczyszczeń organicznych). \| \| 4 \| Polietilen o niskiej gęstości<br>Opakowania chusteczek do nosa, folia spożywcza, wewnętrzna warstwa opakowań wielomateriałowych (tzw. tetrapaków) na mleko, wode i soki. \| Unikaj narażenia na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, ponieważ może to spowodować uwalnianie nonylofenolu – substancji endokrynnie czynnej. \| Nadające się do recyklingu. \| \| 5 \| Polipropylen<br>Pojemniki na żywność, słomki, butelki dla dzieci, naczynia do mikrofalówki. \| Relatywnie stabilny i odporny na ciepło. Po dłuższym okresie czasu, może uwalniać stabilizatory (np. oleamid). \| Nadające się do recyklingu. \| \| 6 \| Polistyren<br>Styropian do transportu posiłków na wynos, jednorazowe kubki/pokrywki/sztućce, kaski rowerowe, wieszaki na ubrania. \| Unikaj: bardzo niebezpieczny! W procesie produkcji stosowany jest benzen, znany czynnik rakotwórczy. Może zawierać toksyczny chlorek winylu i endokrynnie czynne ftalany. Szkodliwy styren może migrować z opakowań do żywności, zwłaszcza gdy żywność jest tłusta, gorąca lub kwaśna. \| Recykling jest trudny, a spalanie bardzo problematyczne ze względu na możliwość emisji szkodliwych substancji. \| \| 7 \| Inne<br>Wkłady chłodzące do napojów, butelki na napoje, naczynia do mikrofalówki, sprzęt kuchenny (w tym AGD), soczewki okularowe, papier termiczny. \| Unikaj wielowarstwowych lub mieszanych tworzyw sztucznych o nieznanym składzie lub gdy jednym z łączonych tworzyw jest poliwęglan (PC), ponieważ mogą one uwalniać bisfenol A. \| Nie nadaje się do recyklingu. \| \| \| Poliuretan (PU)<br>Izolacje, często produkty miękkie/piankowe (również dla dzieci!). \| Czasami podczas produkcji stosowana jest toksyczna substancja - izocyjanian. \| Recykling jest trudny, a spalanie bardzo problematyczne ze względu na możliwą emisję szkodliwych substancji. W przypadku składowania mogą również uwalniać się szkodliwe substancje (np. izocyjanian, kwas cyjanowodorowy i dioksyny). \| \| \| Kwas polimlekowy – polilaktyd (PLA) \| Rodzaj poliestru produkowanego z surowców odnawialnych (np. skrobia kukurydziana), często w postaci mieszanek z polimerami ropopochodnymi i wieloma dodatkami. \| Biodegradowalne w kompostowniach przemysłowych (NIE w kompostowniach domowych). \| PIKTOGRAMY Prawidłowe obchodzenie się z naczyniami i przyborami kuchennymi W celu bezpiecznego i prawidłowego korzystania z naczyń i przyborów kuchennych prawo wymaga, aby zawierały one określone informacje np. w formie piktogramów. Użyte piktogramy muszą być dobrze widoczne, wyraźne, czytelne i nieusuwalne. Natomiast informacje o materiałach zamieszczone w innej formie znajdują się zazwyczaj na opakowaniu zewnętrznym. Poniżej opisy i wyjaśnienia do najczęściej stosowanych piktogramów. \| piktogram \| opis \| \|-----------\|------\| \| ![piktogram1](image) \| Ten obowiązujący w całej UE symbol oznacza materiały, które nadają się do kontaktu z żywnością. \| \| ![piktogram2](image) \| Symbole oznaczają, że produkt jest odpowiedni do mycia w zmywarce. Pojęcie „zmywarka do naczyń” nie jest zdefiniowane, podobnie jak graficzne przedstawienie symbolu. Wybiera go producent na podstawie własnego doświadczenia i osądu. \| \| ![piktogram3](image) \| Symbol oznacza, że dany produkt można myć w zmywarce. Znajduje się on tylko na produktach, które zostały przetestowane zgodnie z normami DIN (normy Niemieckiego Instytutu Normalizacyjnego określające wymaganą jakość, wytrzymałość oraz zastosowanie produktów). Liczba nad dyszami wodnymi odzwierciedla maksymalną liczbę cykli mycia, którą testowany produkt przetrwał bez uszkodzeń. \| \| ![piktogram4](image) \| Ikony informują, na jakie minimalne i maksymalne temperatury mogą być narażone przedmioty gospodarstwa domowego. Symbole mogą różnić się w zależności od producenta. \| \| ![piktogram5](image) \| Symbol wskazuje, jak bardzo produkt jest odporny na zimno, czyli do jakich minimalnych temperatur można stosować dany artykuł. \| \| ![piktogram6](image) \| Symbole pokazują, jak bardzo produkt jest odporny na ciepło i do jakich maksymalnych temperatur można używać tak oznaczonych przyborów kuchennych. Czasami wskazują również, jak długo obiekt może mieć kontakt z gorącą patelnią. \| \| piktogram \| opis \| \|-----------\|------\| \| ![piktogram] \| Przedmioty z symbolem płatka śniegu są odporne na zimno i zamrażanie. Przybory kuchenne z tym symbolem mogą być przechowywane w lodówce lub zamrażarce. Minimalna temperatura nie jest jednak określona. \| \| ![piktogram] \| Przedmioty z takimi symbolami są bezpieczne do użytku w mikrofalówce. Maksymalna temperatura i czas podgrzewania nie są jednak określone. \| \| ![piktogram] \| Symbole wskazują, że dany artykuł nadaje się do przygotowywania potraw w piekarniku. \| \| ![piktogram] \| Przedmioty z tym symbolem nie mogą być podgrzewane w piekarniku, gdy nie ma w nich potrawy (bez wypełnienia). \| \| ![piktogram] \| Przedmioty z tym symbolem nie mogą być umieszczane bezpośrednio na dnie piekarnika, lecz jedynie na ruszcie. \| \| ![piktogram] \| Symbol oznacza, że dany przedmiot nie może być stosowany do gotowania na płycie grzewczej. \| \| ![piktogram] \| Symbole wskazują, czy naczynia kuchenne nadają się do przygotowywania kwaśnych potraw. \| \| ![piktogram] \| Symbol informuje, że przed pierwszym użyciem przedmiot powinien być przepłukany środkiem czyszczącym. \| \| ![piktogram] \| Przedmioty z tym symbolem mają delikatną powierzchnię. Nie należy używać noży lub innych ostrych narzędzi, ponieważ mogą one ją uszkodzić i spowodować np. odrywanie się powłoki. \| 1. ChemTrust. Chemicals in food contact materials: A gap in the internal market, a failure in public protection. https://www.chemtrust.org/wp-content/uploads/chemtrust-foodcontactchemicals.pdf. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 2. European Parliament. Food Contact Materials - Regulation (EC) 1935/2004. http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/581411/EPRS_STU(2016)581411_EN.pdf. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 3. Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschutz. Lebensmittel-, Bedarfsgegenstände- und Futtermittelgesetzbuch. http://www.gesetze-im-internet.de/lfgb/. Accessed October 30, 2019. 4. Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit. Lebensmittelkontaktmaterialien. https://www.bvl.bund.de/DE/01_Lebensmittel/03_Verbraucher/07_LMKontaktmaterialien/bgs_LMKontaktmaterialien_node.html. Accessed October 15, 2019. 5. Geueke B. Food Packaging Forum: Non-Intentionally Added Substances (NIAS). https://www.foodpackagingforum.org/foodpackaging-health/non-intentionally-added-substances-nias. Published 2018. Accessed October 30, 2019. 6. Koster S, Bani-Estivals MH, Bonuomo M, Bradley E, Chagnon MC, Garcia ML, Godts F, Gude T, Helling R, Paseiro-Losada P, Pieper G, Rennen M, Simat T SL. ILSI Europe: Guidance on best practises on the risk assessment of Non Intentionally Added Substances (NIAS) in food contact materials and articles. https://ilsi.eu/publication/guidance-on-best-practices-on-the-riskassessment-of-non-intentionally-added-substances-nias-in-food-contact-materials-and-articles/. Published 2015. Accessed October 30, 2019. 7. Wagner M. Know the unknowns: why we need to widen our view on endocrine disrupters. J Epidemiology Community Heal. 2017;71(209). 8. Umweltbundesamt Österreich. Phthalate: PVC-Weichmacher mit Gesundheitsrisiko. https://www.umweltbundesamt.at/umweltsituation/schadstoff/pvcweichmacher/. Accessed October 15, 2019. 9. Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft. Lebensmittelbedarfsgegenstände. https://www.bmel.de/DE/Ernaehrung/SichereLebensmittel/Lebensmittelbedarfsgegenstaende/Lebensmittelbedarfsgegenstaende_node.html. Published 2019. Accessed October 15, 2019. 10. Hochschule der Medien Stuttgart. Lebensmittelkonforme Verpackung. https://www.hdm-stuttgart.de/drucktechnik/veranstaltungen/Gastvortraege/Dokumente/HDMStuttgart_Lebensmittelkonforme_Verpackung_04-2011.pdf. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 11. EUR-LEX: Access to European Law. Commission Directive 2007/42/EC of June 2007 relating to materials and articles made of regenerated cellulose film intended to come into contact with foodstuffs. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32007L0042. Accessed October 30, 2019. 12. EUR-LEX: Access to European Law. Commission Regulation (EU) No 10/2011 of 14 January 2011 on plastic materials and articles intended to come into contact with food. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32011R0010. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 13. EUR-LEX: Access to European Law. Ceramic objects in contact with foodstuffs. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3AI2I300. Published 1984. Accessed October 30, 2019. 14. Lehman DD. Messer, Gabel Und Karton - Wie Sicher Sind Sie? - Lebensmittelkontaktmaterialien.; 2013. 15. Main KM, Mortensen GK, Kaleva MM, et al. Human breast milk contamination with phthalates and alterations of endogenous reproductive hormones in infants three months of age. Environ Health Perspect. 2006;114(2):270–276. doi:10.1289/ehp.8075 16. Kortenkamp A, Martin O, Faust M, et al. State of the art assessment of endocrine disrupters. http://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/pdf/sota_edc_final_report.pdf. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 17. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Essen: Von der Verpackung ins Lebensmittel. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/schadstoffe-im-essen-von-der-verpackung-ins-lebensmittel-11944. Published 2019. Accessed October 15, 2019. 18. Umweltbundesamt. Bisphenol A: Massenchemikalie mit unerwünschten Nebenwirkungen. https://www.umweltbundesamt.de/publikationen/bisphenol-a. Published 2010. Accessed October 30, 2019. 19. Turley A. Chemical Watch: Anses review concludes bisphenol B is endocrine disruptor. https://chemicalwatch.com/83370/anses-review-concludes-bisphenol-b-is-endocrine-disruptor. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 20. Podbregar N. Wissenschaft: Bisphenol A: Ersatzstoff ist auch schädlich - Plastikzusatz Bisphenol S wirkt ebenfalls alsendokriner Disruptor. https://www.wissenschaft.de/umwelt-natur/bisphenol-a-ersatzstoff-ist-auch-schaedlich/. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 21. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Essen: Von der Verpackung ins Lebensmittel. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/schadstoffe-im-essen-von-der-verpackung-ins-lebensmittel-11944. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 22. Verpackungswirtschaft. Mineralöl in Lebensmittel – Die 10 wichtigsten Fakten. https://www.verpackungswirtschaft.de/news/anwendungsgebiete/nahrungs-und-genuessmittel/Mineraloel-in-Lebensmitteln-Die-10-wichtigsten-Fakten-6822. Published 2017. Accessed October 15, 2019. 23. Verbraucherzentrale Hamburg. Mineralöl im Essen. https://www.vzhh.de/themen/lebensmittel-ernaehrung/schadstoffelebensmitteln/mineraloel-im-essen. Published 2017. Accessed October 15, 2019. 24. Zimmermann L, Dierkes G, Ternes TA, Völker C, Wagner M. Benchmarking the in Vitro Toxicity and Chemical Composition of Plastic Consumer Products. Environ Sci Technol. 2019;53(19):11467–11477. doi:10.1021/acs.est.9b02293 25. Heinrich-Böll-Stiftung & Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland e.V. Der Plastikatlas 2019: Daten und Fakten über eine Welt voller Kunststoff. https://www.boell.de/de/plastikatlas. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 26. Verbraucherzentrale. Aluminium. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/aluminium-7609. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 27. Bundesinstitut für Risikobewertung. Aluminium. https://www.bfr.bund.de/de/az_index/aluminium-5067.html. Accessed October 30, 2019. 28. Horsten C. Welt. Teflon oder Wellensittich, das ist hier die Frage. https://www.welt.de/wissenschaft/article151796702/Teflon-oder-Wellensittich-das-ist-hier-die-Frage.html. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 29. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Bambusgeschirr. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/umwelt-haushalt/produkte/schadstoffe-in-bambusgeschirr-20573. Accessed October 30, 2019. 30. Follmer S. Focus Online: Sind Silikonbackformen schädlich? Das zeigen die Testberichte. https://praxistipps.focus.de/sindsilikonbackformen-schaedlich-das-zeigen-die-testberichte_45261. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 31. Regulation EC 1935/2004, Art. 15. WIĘCEJ INFORMACJI © Baltic Environmental Forum 2020 Osterstraße 58, 20259 Hamburg www.bef-de.org Autorzy: Hannah Sophia Weber, Fee Widderich, Martyn Futter. Layout: diplodok.studio Redakcja i wsparcie merytoryczne polskiej wersji językowej: GIWK Sp. z o.o. Jeśli masz jakiekolwiek pytania bądź sugestie odnośnie broszury, zachęcamy do kontaktu. Broszura wraz z bibliografią jest dostępna również w formie elektronicznej na stronie www.miastonadetoksie.pl. Niniejsza broszura została opracowana i wydrukowana w ramach projektu NonHazCity 2 (# X006), przy wsparciu finansowym Programu Regionu Morza Bałtyckiego Unii Europejskiej INTERREG oraz Bingo Umweltlotterie / Norddeutsche – Fundacji na rzecz Środowiska i Rozwoju (NUE). Treść niniejszej broszury jest wyłącznie poglądem autorów, a nie Komisji Europejskiej. W broszurze wykorzystano zdjęcia pobrane ze stron http://unsplash.com oraz https://pixabay.com. Dziękujemy fotografom za te fantastyczne zdjęcia oraz za ich udostępnienie na ww. stronach do dowolnego i darmowego wykorzystania. Niniejsza broszura została wydrukowana na ekologicznym i przyjaznym dla środowiska w kontekście zmian klimatycznych papierze z recyklingu z certyfikatami: FSC, EU Ecolabel oraz Blue Angel. WWW.NONHAZCITY.EU Baltic Environmental Forum Deutschland Osterstraße 58 · 20259 Hamburg www.bef-de.org WWW.MIASTONADETOKSIE.PL Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanalizacyjna Sp. z o.o. ul. Kartuska 201, 80-201 Gdańsk www.miastonadetoksie.pl miastonadetoksie.pl miastonadetoksie miastonadetoksie Interreg Baltic Sea Region EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND EU STRATEGY FOR THE BALTIC SEA REGION FLAGSHIP MIASTO NA DETOKSIE	7e203a09-a559-424b-8305-eecd426b9634	finepdfs	2.449219	CC-MAIN-2021-17	http://miastonadetoksie.pl/wp-content/uploads/2020/06/MND_broszura_kuchnia_www.pdf	2021-04-20T18:55:28+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039490226.78/warc/CC-MAIN-20210420183658-20210420213658-00345.warc.gz	68,890,842	0.891545	0.999818	0.999818	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "ltz_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 64, 3845, 4879, 5669, 6721, 8202, 9532, 10431, 11896, 13538, 15133, 16022, 17123, 18795, 19498, 20255, 21206, 22382, 23107, 24644, 25529, 26176, 26689, 27641, 28353, 28895, 30908, 31818, 34123, 36367, 41100, 43026, 44341, 46779, 51274, 52511, 5...	1	0
ROCZNIKI FILOZOFICZNE Tom XXXV, z. 1 − 1987 ANTONI B. STE˛ PIEN ´ CHARAKTERYSTYKA DOROBKU NAUKOWEGO I DZIAŁALNOS ´ CI NAUKOWEJ KSIE˛ DZA PROFESORA STANISŁAWA KAMIN ´ SKIEGO * 1. Ks. Stanisław Kamin´ski, kierownik Katedry Metodologii Nauk, profesor zwyczajny, aktualny dziekan Wydziału Filozofii Chrzes´cijan´skiej KUL, ur. 24 X 1919 w Radzyniu Podlaskim, po ukon´czeniu w roku 1946 studiów filozoficznoteologicznych w Wyz˙szym Seminarium Duchownym w Siedlcach, przyj ˛ał s´wie˛cenia kapłan´skie. Naste˛pnie studiował na Wydziale Filozofii Chrzes´cijan´skiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, na którym uzyskał doktorat filozofii w roku 1949 (recenzentami rozprawy doktorskiej pt. Fregego system aksjomatyczny logiki zdan´ w s´wietle współczesnej metodologii nauk dedukcyjnych byli: J. Słupecki, N. Łubnicki, A. Korcik). W latach naste˛pnych pozostawał w kontaktach naukowych m. in. z A. Mostowskim i K. Ajdukiewiczem. Pocz ˛atkowo zainteresowany głównie histori ˛a logiki, pod wpływem tego ostatniego zaj ˛ał sie˛ ogóln ˛a metodologi ˛a nauk, a naste˛pnie pod wpływem S. Swiez˙awskiego i M. A. Kr ˛apca szczególnie metodologi ˛a filozofii klasycznej. Od roku 1947 S. Kamin´ski prowadził zaje˛cia dydaktyczne z logiki na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych KUL, a od roku 1949 podj ˛ał zaje˛cia z logiki, metodologii nauk i teorii poznania na Wydziale Filozoficznym oraz na Wydziale Nauk Humanistycznych KUL. W roku 1957 obj ˛ał kierownictwo −jako zaste˛pca profesora −Katedry Metodologii Nauk. W roku 1958 Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla pracowników nauki przyznała mu (na podstawie dotychczasowego dorobku naukowego, ze szczególnym uwzgle˛dnieniem rozprawy O pocz ˛atkach indukcji matematycznej −recenzenci: K. Ajdukiewicz, T. Czez˙owski, A. Grzegorczyk) stopien´ naukowy docenta. W roku 1965 S. Kamin´ski otrzymał tytuł profesora * Jest to tekst sporz ˛adzony dla KNF PAN, który na posiedzeniu 21 III 1986 r. (w dniu s´mierci S. Kamin´skiego) miał rozpatrzyc´ kandydature˛ Kamin´skiego na członka PAN. nadzwyczajnego, a w roku 1970 tytuł profesora zwyczajnego (recenzenci: T. Czez˙owski, I. D ˛ambska, J. Iwanicki). W latach 1970-1975 oraz od roku 1977 pełni funkcje˛ dziekana Wydziału Filozofii Chrzes´cijan´skiej KUL. Członek czynny Towarzystwa Naukowego KUL (od roku 1957), w latach 1957-1963 pełnił w nim funkcje˛ sekretarza generalnego, a obecnie jest członkiem Zarz ˛adu tego Towarzystwa. Z ramienia TN KUL jest członkiem Redakcji Encyklopedii Katolickiej, w latach 1982-1985 był jej redaktorem naczelnym. Nalez˙y do komitetu redakcyjnego "Roczników Filozoficznych" (zeszyt 2). Jest tez˙ członkiem Lubelskiego Towarzystwa Naukowego (od roku 1984). Współpracuje z grup ˛a historii logiki IFiS PAN od chwili jej powstania. Jest członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych PAN, a w latach 1981-1984 nalez˙ał do Prezydium tego Komitetu. 2. Publikacje S. Kamin´skiego licz ˛a ponad 170 pozycji (takz˙e w je˛zykach obcych), w tym 3 ksi ˛az˙kowe oraz kilkadziesi ˛at, niekiedy obszernych, doniosłych rozpraw. Główne kierunki zainteresowan´ naukowych S. Kamin´skiego −w zakresie szeroko rozumianej logiki oraz filozofii −to a) historia logiki, b) logika formalna, c) ogólna metodologia nauk, filozofia nauki, d) metodologia filozofii klasycznej. W zakresie historii logiki S. Kamin´ski zajmował sie˛ m. in. semiotyk ˛a s´redniowieczn ˛a, dziejami teorii definicji (daj ˛ac monograficzne opracowania koncepcji takich autorów, jak Hobbes, Locke, Condillac, Gergonne), metody indukcyjnej (zwłaszcza pocz ˛atkami indukcji matematycznej) oraz metody dedukcyjnej (Pascal, Leibniz, Frege). Jego rozwi ˛azania na temat rozwoju koncepcji nauki i dziejów podziału nauk rzucone s ˛a na szerokie tło filozoficzne. W zakresie logiki formalnej przejawił pomysłowos´c´ w unowoczes´nieniu lub uogólnieniu tradycyjnej sylogistyki (m. in. dwa artykuły w "Studia Logica"). Omówił kompetentnie role˛ w logice tzw. pierwszych zasad. W zakresie metodologii nauk −zarówno ogólnej, jak i szczegółowej −podkres´lic´ nalez˙y rozległos´c´ zainteresowan´, gruntownos´c´ erudycji, obiektywnos´c´ spojrzenia, niezwykł ˛a umieje˛tnos´c´ w referowaniu, zestawianiu, porz ˛adkowaniu, wielostronnym wywaz˙aniu analizowanych problemów czy stanowisk. Pod tym wzgle˛dem szczególn ˛a wartos´ci ˛a odznacza sie˛ ksi ˛az˙ka Poje˛cie nauki i klasyfikacja nauk, która w kolejnych swych wydaniach przybiera coraz to bogatsz ˛a, zaktualizowan ˛a postac´. W swych badaniach S. Kamin´ski poruszał zwłaszcza problematyke˛ teorii rozumowan´, teorii błe˛dów, problematyke˛ unifikacji i współpracy róz˙nych dyscyplin naukowych, a przede wszystkim podejmował szczególnie cenne próby metodologicznej charakterystyki rozmaitych typów wiedzy ludzkiej. Rozwaz˙ał np. i zestawiał poznanie naukowe i filozoficzne, teoretyczne i praktyczne, róz˙ne uje˛cia metanauk. Szczegółowo badał m. in. role˛ czynników apriorycznych i empirycznych w naukach. Nawi ˛azuj ˛ac do tradycji tzw. Koła Krakowskiego, S. Kamin´ski przeprowadzał systematycznie i wielostronnie analizy metodologiczne róz˙nych działów filozofii. Jego ksi ˛az˙ka (cze˛s´c´ I jest pióra M. A. Kr ˛apca) Z teorii i metodologii metafizyki (1962) stanowi dzieło pionierskie nie tylko w skali krajowej i jest istotnym etapem rozwoju badan´ metafilozoficznych w Polsce. M. in. S. Kamin´ski przeanalizował i przedyskutował moz˙liwos´c´ aksjomatyzacji metafizyki ogólnej, charakter zabiegów definicyjnych i aparatury poje˛ciowej metafizyki, relacje mie˛dzy metafizyk ˛a a innymi działami filozofii, charakter metodologiczny antropologii filozoficznej, etyki, filozofii religii i filozofii dziejów. W tych dziedzinach dokonał wielu nowych i cennych eksplikacji, uporz ˛adkowan´, ustalen´. Cenne i oryginalne s ˛a jego studia z zakresu metodologii teologii katolickiej. 3. S. Kamin´ski jest doskonałym ucieles´nieniem pewnego wzorca metodologa nauk, jaki wypracowała niegdys´ szkoła lwowsko-warszawska i jaki coraz trudniej znajduje kontynuatorów po K. Ajdukiewiczu, T. Czez˙owskim, I. D ˛ambskiej. Ł ˛aczy szerok ˛a, głe˛bok ˛a erudycje˛ w zakresie szeroko rozumianej logiki, tradycyjnej i współczesnej filozofii z umieje˛tnos´ci ˛a tres´ciwego, obiektywnego przedstawiania, syntetyzowania omawianych spraw i pogl ˛adów. Jes´li nawet w jakiejs´ poruszanej kwestii nie odkryje czegos´ nowego, nie przypomni cennej zapomnianej mys´li, nie zaproponuje nowego uje˛cia, to wszechstronnie, jasno i spokojnie zaprezentuje, uporz ˛adkuje, wyjas´ni dany temat na szerokim tle historycznym i filozoficznym. Opowiada sie˛ za pluralizmem racjonalnej wiedzy ludzkiej oraz ujawnia i podkres´la filozoficzne uwarunkowania zarówno uprawiania nauk, jak i uprawiania teorii nauki. W zakon´czeniu swej opinii o dorobku naukowym S. Kamin´skiego (w zwi ˛azku z wnioskiem o jego uzwyczajnienie) prof. T. Czez˙owski tak napisał: "Prof. Kamin´ski rozporz ˛adza rozległ ˛a i gruntown ˛a wiedz ˛a historyczn ˛a i systematyczn ˛a w zakresie nauk filozoficznych, ze szczególnym uwzgle˛dnieniem zagadnien´ logicznych w szerokim tego słowa znaczeniu, obejmuj ˛acym zarówno logike˛ formaln ˛a, jak i metodologie˛ nauk. Jest w tym zakresie jednym z najwybitniejszych polskich pracowników filozoficznych, przewyz˙szaj ˛acych wielu innych zakresem wiedzy i szerokos´ci ˛a zainteresowan´. Jego powaz˙ny dorobek nieustannie wzrasta, daj ˛ac s´wiadectwo zdolnos´ciom twórczym i pracowitos´ci autora". Akceptuj ˛ac w całej rozci ˛agłos´ci ocene˛ wybitnego uczonego, dodam, iz˙ Ks. S. Kamin´ski nie tylko swymi publikacjami znakomicie wzbogacił wiedze˛ i samos´wiadomos´c´ metodologiczn ˛a ich czytelników, ale wiele sił pos´wie˛cił owocuj ˛acej wszechstronnie dydaktyce (prowadzi od wielu lat wykład z dydaktyki filozofii). Ws´ród jego wielu bezpos´rednich uczniów s ˛a aktualnie działaj ˛acy w róz˙nych s´rodowiskach, aktywni naukowo profesorowie i docenci. Jest jednym z głównych współtwórców lubelskiej szkoły filozoficznej, powstałej w latach pie˛c´dziesi ˛atych w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Walnie przyczynił sie˛ do ukształtowania kompetencji i samos´wiadomos´ci metodologicznej tej szkoły. Che˛tny zawsze do współpracy i pomocy w zakresie swych specjalnos´ci, brał czynny udział w róz˙nych przedsie˛wzie˛ciach, konferencjach i sympozjach naukowych, takz˙e −wielokrotnie −za granic ˛a (odczyty w Niemczech, we Włoszech). Lublin, 15 stycznia 1986 r.	<urn:uuid:c2be999c-2b36-461d-9d6e-e161259a5a6d>	finepdfs	2.222656	CC-MAIN-2021-10	https://cw.kul.lublin.pl/Content/26437/28926__Stepien--Antoni-B---_0000.pdf	2021-03-03T06:35:57+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178365454.63/warc/CC-MAIN-20210303042832-20210303072832-00417.warc.gz	275,564,135	0.998061	0.997854	0.997854	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2020, 5066, 8080, 8340 ]	2	1
UCHWAŁA NR V/47/287/17 RADY POWIATU W BIELSKU-BIAŁEJ z dnia 30 listopada 2017 r. w sprawie ustalenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego na 2018 rok Na podstawie art. 12 pkt 1 i 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1868), w związku z art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne /tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 2142 z późn. zm./, po zasięgnięciu opinii Burmistrzów/Wójtów gmin z terenu powiatu bielskiego i Beskidzkiej Okręgowej Izby Aptekarskiej w Bielsku-Białej, Rada Powiatu w Bielsku-Białej uchwala, co następuje: § 1. 1. Ustala rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego na 2018 rok, który stanowi załącznik nr 1 do niniejszej Uchwały. 2. Apteki ogólnodostępne pełnią dyżury umożliwiające dostępność świadczeń w porze nocnej, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy według harmonogramu, który stanowi załącznik nr 2 do niniejszej Uchwały. 3. W okresie pełnienia dyżuru apteki ogólnodostępne pracują w godzinach określonych w załączniku nr 2; przy czym godziny pracy „całodobowo" oznaczają pracę całą dobę tj. od godz. 8 00 rano do godz. 8 00 rano dnia następnego. § 2. Wykonanie Uchwały powierza się Zarządowi Powiatu. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. po ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego. Przewodniczący Rady Jan Borowski Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr V/47/287/17 Rady Powiatu w Bielsku-Białej z dnia 30 listopada 2017 r. Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego \| L. p. \| Adres, \| Nazwa apteki, nr tel. \| \|---\|---\|---\| \| 1 \| Bestwina, ul. Szkolna 4 \| 32/215-71-87 \| \| 2 \| Buczkowice, ul. Romana Białka 1307 \| "Centralna" 33/822-30-64 \| \| 3 \| Buczkowice, ul. Szkolna 1 \| „Przyjazna” 33/817-75-34 \| \| 4 \| Bystra, ul. Promienista 1 \| „Apteka 21” 33/472-33-52 \| \| 5 \| Bystra, ul. Szczyrkowska 58 \| „Beskidzka” 33/817-12-43 \| \| 6 \| Czaniec, ul. K.Wojtyły 26 \| 33/810-95-05 \| \| 7 \| Czaniec, ul. K.Wojtyły 58 \| „Apteka w Czańcu” 33/818-50-75 \| \| 8 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Nad Białką 1 \| „Apteka Dobrych Rad” 577-800-998 \| \| 9 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Piłsudskiego 12 \| „Eureka” 32/214-66-00 \| \| 10 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Makuszyńskiego 6 \| „Galenika” 32/214-36-23 \| \| 11 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Legionów 189 \| „Hipokrates IV” 32/214-59-20 \| \| 12 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 17 \| "Hygieia" 32/215-24-80 \| \| 13 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| „Hygieja”32/215-56-26 \| \| 14 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Legionów 83 \| „Lekosfera DGA21” 32/722-69-90 \| \| 15 \| Czechowice-Dziedzice, ul.Słowackiego 31 \| "Lekosfera DGA26" 32/215-89-08, 509-226-888 \| \| 16 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 2 \| „Max II” 32/493-24-54 \| \| 17 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| „Ojca Pio” 32/215-37-25 \| \| 18 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| „Pro-Vita” 32/215-28-23 \| \| 19 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 20 \| „Słoneczna" 32/212-43-18 \| \| 20 \| Czechowice-Dziedzice, pl. J.Pawła II 4/1 \| „W Rynku” 32/215-28-27 \| \| 21 \| Czechowice-Dziedzice, ul. Sienkiewicza 4/1 \| „Zdrowie” 32/215-33-44 \| \| 22 \| Dankowice, ul. Św. Wojciecha 12 \| 33/845-90-13 \| \| 23 \| Jasienica, ul. Cieszyńska 933 \| „Familia” 33/818-00-15 \| \| 24 \| Jasienica 845 \| „Familia Plus” 33/818-01-15 \| \| 25 \| Jaworze, ul. Szkolna 7 \| „Jaworzańska” 33/817-22-32 \| \| 26 \| Jaworze, ul. Zdrojowa 138 \| „Ostoja” 33/819-24-42 \| \| 27 \| Jaworze, ul. Bielska 38 \| „Apteka przy Wiarusie” 33/815-40-98 \| \| 28 \| Kaniów, ul. Batalionów Chłopskich 15a \| „Apteka Dobrych Rad” 32/210-11-20 \| \| 29 \| Kobiernice, ul. Krakowska 24 \| „Panaceum” 33/810-87-73 \| \| 30 \| Kobiernice, ul. Żywiecka 10A \| „Pod Dębem” 33/810-84-81 \| \| 31 \| Kozy, ul. Lipowa 2 \| „Pod Lipami” Nowa Farmacja 33/444-69-56 \| \| 32 \| Kozy, ul. Przecznia 2 \| „Koziańskie Centrum Leków” 33/821-37-93 \| \| 33 \| Kozy, ul. Bielska 147 \| „Arnika” 33/821-42-07 \| \|---\|---\|---\| \| 34 \| Kozy, ul. Ludowa 4 \| „Barbara” 33/817-46-48 \| \| 35 \| Ligota, ul. Miliardowicka 62 \| „Wrzos” 32/210-13-84 \| \| 36 \| Mazańcowice 22 \| 33/815-54-22 \| \| 37 \| Międzyrzecze Górne 433 \| „Bursztynowa” 33/815-58-16 \| \| 38 \| Pisarzowice, ul. Bielska 46A \| „Isofarm” 33/819-10-76 \| \| 39 \| Porąbka, Rynek 3 \| „Farmana” 33/810-62-26 \| \| 40 \| Szczyrk, ul. Beskidzka 69 \| „Dbam o zdrowie” 736 697 834 \| \| 41 \| Szczyrk, ul. Myśliwska 11 \| „Pod Skrzycznem” 33/817-90-66 \| \| 42 \| Szczyrk, ul. Beskidzka 16 \| „Pod Starą Pocztą” 33/829-93-50 \| \| 43 \| Szczyrk, ul. Beskidzka 135 \| „Rumianek" 502 264 122 \| \| 44 \| Wilamowice, ul. gen. K.Pułaskiego 2 \| "Apteka Wilamowicka" 33/814-80-64 \| \| 45 \| Wilamowice, Rynek 2 \| "Medena" 33/845-71-01 \| \| 46 \| Wilkowice, ul. Wyzwolenia 31 \| „Dbam o zdrowie” 736 697 835 \| \| 47 \| Zabrzeg, ul. Widna 1 \| „Na Widnej” 32/214-68-10 \| Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr V/47/287/17 Rady Powiatu w Bielsku-Białej z dnia 30 listopada 2017 r. Harmonogram dyżurów pełnionych w porze nocnej, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, przez apteki ogólnodostępne na terenie powiatu bielskiego w roku 2018 \| L.p. \| Termin \| Nazwa i adres apteki dyżurującej \| Godziny pracy \| \|---\|---\|---\|---\| \| 1. \| 01.01-05.01 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 2. \| 06.01-12.01 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 3. \| 13.01-19.01 \| PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 4. \| 20.01-26.01 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 5. \| 27.01-02.02 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 6. \| 03.02-09.02 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 7. \| 10.02-16.02 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 8. \| 17.02-23.02 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 9. \| 24.02-02.03 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 10. \| 03.03-09.03 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 11. \| 10.03-16.03 \| PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 12. \| 17.03-23.03 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 13. \| 24.03-30.03 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 14. \| 31.03-06.04 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 15. \| 07.04-13.04 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 16. \| 14.04-20.04 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 17. \| 21.04-27.04 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 18. \| 28.04-04.05 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 19. \| 05.05-11.05 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 20. \| 12.05-18.05 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 21. \| 19.05-25.05 \| PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 22. \| 26.05-01.06 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| \| 23. \| 02.06-08.06 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| 800-2100 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| całodobowo \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 25. PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 16.06-22.06 całodobowo 8 -21 00 00 \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \|---\|---\|---\| \| 26. \| 23.06-29.06 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 27. \| 30.06-06.07 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 28. \| 07.07-13.07 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 29. \| 14.07-20.07 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 30. \| 21.07-27.07 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 31. \| 28.07-03.08 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 32. \| 04.08-10.08 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 33. \| 11.08-17.08 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 34. \| 18.08-24.08 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 35. \| 25.08-31.08 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 36. \| 01.09-07.09 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 37. \| 08.09-14.09 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 38. \| 15.09-21.09 \| PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 39. \| 22.09-28.09 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 40. \| 29.09-05.10 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 41. \| 06.10-12.10 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 42. \| 13.10-19.10 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 43. \| 20.10-26.10 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 44. \| 27.10-02.11 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 45. \| 03.11-09.11 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 46. \| 10.11-16.11 \| PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 47. \| 17.11-23.11 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 48. \| 24.11-30.11 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 49. \| 01.12-07.12 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 50. \| 08.12-14.12 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 51. \| 15.12-21.12 \| W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 52. \| 22.12-28.12 \| OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \| \| 53. \| 29.12-31.12 \| HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a \| \| \| \| LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 \|	<urn:uuid:44dcee1c-eae7-4883-a982-75a7d90ff524>	finepdfs	1.12207	CC-MAIN-2019-26	http://dzienniki.slask.eu/WDU_S/2017/6478/oryginal/akt.pdf	2019-06-26T14:41:26Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560628000353.82/warc/CC-MAIN-20190626134339-20190626160339-00207.warc.gz	50,505,157	0.998343	0.999942	0.999942	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1430, 3882, 4803, 8995, 13225 ]	1	0
PRACOWNIA REHABILITACJI ZAWODOWEJ UMOWY O PRACĘ: RODZAJE I CHARAKTERYSTYKA Podejmując zatrudnienie, podpisujemy z pracodawcą umowę. W Polsce występują różne formy zatrudnienia. Ze względu na charakter prawny umów, dzieli się je na formy wynikające z kodeksu pracy oraz wynikające z kodeksu cywilnego. I tak na podstawie: Kodeksu pracy, który jest podstawowym źródłem prawa pracy, zawiera się różnego rodzaju umowy o pracę. Kodeksu cywilnego, który reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi zawiera się m.in. umowę zlecenia i umowę o dzieło. UMOWY O PRACĘ: Umowa o pracę daje pełen zakres praw wynikających z Kodeksu pracy. Przy tego typu umowie pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego i zdrowotnego. W czasie choroby pracownik otrzymuje wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę lub ZUS oraz może korzystać z bezpłatnego dostępu do usług medycznych. W razie wypadku ubezpieczenie społeczne pokrywa koszty leczenia i rehabilitacji, a w razie utraty zdolności do pracy, daje prawo ubiegania się o rentę. Po utracie pracy, jest możliwość skorzystania z zasiłku dla bezrobotnych. Po zakończeniu kariery zawodowej wypłacane jest wynagrodzenie w postaci emerytury. Kodeks pracy, w zależności od czasu trwania umowy, a także celu w jakim zostaje zawarta wyodrębnia trzy rodzaje umów o pracę: na okres próbny, na czas określony (w tym umowa na zastępstwo), na czas nieokreślony. UMOWY NA OKRES PRÓBNY: Umowa na okres próbny jest najczęściej pierwszą umową zawieraną z pracodawcą, a czas jej trwania może wynosić maksymalnie 3 miesiące. W trakcie obowiązywania tej umowy zarówno pracodawca, jak i pracownik mają możliwość wzajemnego sprawdzenia się – pracodawca pod kątem umiejętności i kwalifikacje pracownika oraz możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy, pracownik pod kątem warunków świadczenia pracy, zakresu czynności czy panującej atmosfery. Taka umowa może być zawarta tylko raz. Ograniczenie to nie obowiązuje, jeżeli kolejna umowa na okres próbny jest zawierana z tym samym pracownikiem, ale dotyczy innego stanowiska oraz w przypadku wystąpienia co najmniej 3letniej przerwy w zatrudnieniu. UMOWY NA CZAS OKREŚLONY: Umowa na czas określony może być zawarta jako druga umowa z pracodawcą, po wygaśnięciu umowy na okres próbny lub jako pierwsza, której nie poprzedzała żadna inna umowa. Umowa ta jest umową terminową, zatem termin jej rozwiązania musi być wskazany w jej treści. Znowelizowane przepisy prawa pracy ograniczają czas trwania tego rodzaju umowy oraz liczbę zawieranych kolejno po sobie umów na czas określony z tym samym pracownikiem. Okres zatrudnienia na podstawie umowy lub umów o pracę na czas określony zawieranych między tym samym pracodawcą i pracownikiem, nie może przekraczać 33 miesięcy. Umowy na czas określony mogą być zawierane przez danego pracodawcę z jednym pracownikiem jedynie trzykrotnie. Zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony lub jeśli łączny okres zatrudnienia na podstawie umów na czas określony będzie dłuższy niż 33 miesiące automatycznie będzie oznaczało zawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony. UMOWY NA ZASTĘPSTWO: Umowa na zastępstwo jest szczególnym rodzajem umowy. Pracodawcy mogą ją zawierać w celu zapewnienia zastępstwa pracownika nieobecnego z przyczyn usprawiedliwionych, np. z powodu choroby, urlopu wychowawczego lub bezpłatnego itp. Pracodawca może sprawdzić potencjalnego zastępcę zatrudniając go na maksymalnie 3-miesięczny okres próbny. Umowa na zastępstwo powinna określać ten sam rodzaj pracy (stanowisko) co umowa o pracę zastępowanego pracownika. Może ona natomiast określać inny wymiar czasu pracy oraz inną wysokość wynagrodzenia. Umowa na zastępstwo różni się od umowy o pracę na czas określony przede wszystkim ze względu na: brak ograniczenia do 33 miesięcy łącznego czasu trwania zatrudnienia oraz konieczności przekształcania jej na umowę na czas nieokreślony brak ochrony dla kobiet w ciąży UMOWY NA CZAS NIEOKREŚLONY: Umowa o pracę na czas nieokreślony jest umową bezterminową, zawieraną bez oznaczenia końcowego terminu trwania stosunku pracy. Zakłada ona istnienie stałej więzi prawnej między pracodawcą i pracownikiem oraz gwarantuje stabilność zatrudnienia. Jest to najkorzystniejsza dla pracownika forma zatrudnienia, która stwarza najdalej idące gwarancje, przede wszystkim w zakresie trwałości stosunku pracy. Zaletami umowy na czas nieokreślony są dłuższe okresy wypowiedzenia, niezbędność uzasadnienia decyzji o rozstaniu, a w niektórych przypadkach konieczność konsultacji wypowiedzenia ze związkami zawodowymi działającymi w zakładzie pracy. Pracownikowi zatrudnionemu na podstawie tej umowy zapewnia wszystkie przywileje wynikające z kodeksu pracy, a mianowicie: ubezpieczenie (emerytalne, rentowe, chorobowe, zdrowotne), ochronę wynagrodzenia (nie może być niższe od minimalnego oraz musi być wypłacane w określonym terminie), ochronę czasu pracy, trwałość stosunku pracy (okres wypowiedzenia), uprawnienia urlopowe, ochronę dla niektórych grup (kobiety, młodociani, niepełnosprawni), uprawnienia szczególne dla określonych grup zawodowych UMOWY O PRACĘ: FILM >>>https://www.youtube.com/watch?v=R8i7ANmTW_M<<<	<urn:uuid:f2b509eb-cfa5-49b0-ab6d-a2040f2be90f>	finepdfs	4.007813	CC-MAIN-2024-30	http://odpirson.otwartedrzwi.pl/wp-content/uploads/2021/01/PRZ-24-Umowy-o-prac%C4%99.pdf	2024-07-13T17:03:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514510.7/warc/CC-MAIN-20240713150314-20240713180314-00702.warc.gz	20,932,411	0.999992	0.999995	0.999995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 584, 1468, 2245, 3229, 4103, 5285, 5357 ]	1	1
VI Światowe Spotkanie Rodzin z perspektywy uczestników Paweł i Mirosława Kwas W dniach 14 – 18 stycznia 2009 r. odbyło się w Mexico City, stolicy Meksyku VI Światowe Spotkanie Rodzin.Jego temat brzmiał: „Rodzina szkołą wartości ludzkich i chrześcijańskich". Mogliśmy wraz z innym małżeństwem – Jackiem i Jadwigą Pulikowskimi – uczestniczyć w tym wydarzeniu jako członkowie polskiej delegacji. Przewodniczył jej ks. bp Stanisław Stefanek, ordynariusz diecezji łomżyńskiej, wiceprzewodniczący Rady Episkopatu Polski ds. Rodziny, członek Papieskiej Rady ds. Rodziny. W skład delegacji wchodzili ponadto Elżbieta Chojnacka – krajowa doradczyni życia rodzinnego, Anna Dyndul – redaktor magazynu „Głos dla Życia", ks. Andrzej Steckiewicz – kapłan diecezji szczecińskiej, od 15 lat pracujący na Wschodzie, organizator duszpasterstwa rodzin w Rosji, ks. Paweł Sobotka, kapłan łomżyński, specjalista w sprawach misyjnych i życia konsekrowanego oraz Krystyna Zając przez wiele lat zaangażowana w stowarzyszeniu rodzin wielodzietnych, obecnie promująca kult świętej Joanny Beretty Molla. W spotkaniu wzięli udział także Maria Smereczyńska – pełnomocnik ds. rodziny w rządzie Jerzego Buzka oraz znany obrońca życia Antoni Zięba. Wystąpili oni z referatami podczas kongresu pastoralno – teologicznego, stanowiącego stały punkt światowych spotkań. Obecni byli również ks. Władysław Szewczyk – wykładowca Instytutu Studiów nad Rodziną w Łomiankach, ks. Andrzej Pryba ze Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny oraz ks. Józef Urbaniak z diecezji tarnowskiej. Wspomnieć należy o licznej grupie pielgrzymów z diecezji częstochowskiej, którzy uczestniczyli w sobotnim świętowaniu i niedzielnej eucharystii. Ten znaczący jak na nasze możliwości udział polskiej reprezentacji w tak ważnym wydarzeniu może tylko cieszyć. Uświadomiliśmy to sobie po rozmowie ze znajomym niemieckim małżeństwem, które należąc do Papieskiej Rady ds. Rodziny uczestniczyło w spotkaniu jako gość specjalny i było chyba jedynym reprezentantem Niemiec. Stwierdzili oni ze smutkiem, że ta nieobecność niemieckich rodzin świadczy o nie identyfikowaniu się i niedocenianiu tak ważnego dla Kościoła wydarzenia. Wspomnieliśmy już o kongresie pastoralno – teologicznym jako stałym punkcie światowych spotkań oraz innych elementach, czyli tzw. „święcie świadectw" i zamykającej całe spotkanie niedzielnej eucharystii. Kongres Trwał od 14 do 16 stycznia 2009 r. O skali tego przedsięwzięcia świadczą liczby: w ciągu trzech dni kongresowych w sekretariacie zarejestrowano blisko 13 tyś. uczestników, ogromna sala obrad mieściła ponad 7 tyś osób, w pięknie przygotowanej, wielkiej jadalni mogło jednorazowo spotkać się ponad 5 tyś. osób. Podczas obrad wystąpiło ponad 60 prelegentów reprezentujących wszystkie kontynenty. Ważnym wydarzeniem było wystąpienie na początku pierwszego dnia prezydenta Meksyku. Felipe Calderón Hinojosa swoją obecnością podkreślił rangę tego spotkania. Fakt ten stanowił ponadto ewenement w kraju, który do niedawna miał bardzo restrykcyjne antyklerykalne ustawodawstwo. Równolegle do obrad w innej, specjalnie przygotowanej hali spędzały czas dzieci. Zorganizowano dla nich liczne zjeżdżalnie, gry zręcznościowe, warsztaty plastyczne, punkty gastronomiczne. W centralnym miejscu, w wielkim namiocie spotykała się młodzież. Podczas jednego z takich spotkań, na które się wślizgnęliśmy jakiś młody ksiądz opowiadał o swojej pracy wśród młodzieży. Podczas obrad kongresowych szczególnie zapadło nam w pamięci wystąpienie poruszającej się o kulach senator Liliany T. Negre de Alonso z Argentyny. W pełnej wielkich emocji mowie poruszyła sprawę obrony naszych chrześcijańskich wartości również na płaszczyźnie politycznej. W hali tej zlokalizowano również kilkadziesiąt stoisk, w których swoje materiały udostępniały organizacje prorodzinne. Można tez było nabyć stosowne pamiątki. „Święto świadectw" Początkowo miało się odbyć na Stadionie Azteków, ale z jakichś powodów zostało przeniesione do Guadalupe, które jest dzielnicą Mexico City. Od początku światowych spotkań rodzin w ramach tego świętowania stałymi elementami są występy artystów, modlitwa i świadectwa składane przez rodziny z różnych krajów. Tak było i tym razem. Modliliśmy się na różańcu. Między poszczególnymi cząstkami naprzemiennie na trzech estradach pojawiali się witani entuzjastycznie przez miejscowe osoby artyści. Po ich występach rodziny opowiadały o swoich radościach, kłopotach czasami bardzo trudnych sytuacjach. Jednym z elementów „święta świadectw" było również uroczyste umieszczenie w centralnym miejscu flag krajów, których reprezentanci uczestniczyli w spotkaniu. Ile dumy i radości przeżywaliśmy idąc z naszym narodowym proporcem, pozdrawiani przez zebranych Meksykanów, dla których byliśmy rodakami Jana Pawła II, którego ciągle pamiętają i niezmiernie kochają. Zwróciliśmy uwagę na rodzinę z Malawi, z Afryki (może dlatego, że wcześniej wspólnie przechodziliśmy odprawę paszportową na lotnisku). On wykładowca na wyższej uczelni, ona pracownik organizacji pozarządowej, czwórka dzieci. Mówili o coraz bardziej natrętnej w ich kraju reklamie i postępującym konsumpcjonizmie i jak wspólnie z dziećmi uczą się korzystać z dóbr. Ich dzieci opowiadały, jak w szkole dzieliły się z kolegami jedzeniem i innymi produktami. Po uroczystości udało nam się wejść do bazyliki i stanąć przed świętym wizerunkiem z Guadalupe. Chociaż to ta sama Matka, królująca na Jasnej Górze, obecna w tylu bliskich sercu sanktuariach, to spotkanie z Nią w tym szczególnym znaku, poprzez który od blisko 500 lat jest ze swoim ludem było dla nas wielkim przeżyciem. Potężny deszcz (nietypowy dla tej pory) nieco zmienił klimat kończącego się pokazem sztucznych ogni rodzinnego świętowania, ale i tak radośni i podbudowani wracaliśmy do naszych domów. Po drodze wzięła nas pod opiekę napotkana przypadkowo w metrze grupa młodzieży, która towarzyszyła nam do hotelu, w którym mieszkaliśmy. Kończąca spotkanie eucharystia Głównym celebransem był sekretarz stanu Stolicy Apostolskie kardynał Tarcisio Bertone. Ojciec Święty Benedykt XVI towarzyszył nam duchowo. Mogliśmy go również usłyszeć i zobaczyć w bezpośrednim przekazie satelitarnym. Ze względów zdrowotnych odradzono mu podróż do leżącego ponad 2.000 m n.p.m. Mexico City (zrozumieliśmy to, gdy nam – znacznie przecież młodszym czasami brakowało powietrza). Ze słów skierowanych przez Ojca Świętego szczególnie zapamiętaliśmy te, w których mówił, iż jesteśmy wolnymi osobami, bogatymi w ludzkie i ewangeliczne wartości, podążającymi do świętości, która jest najlepszą służbą, jaką chrześcijanie mogą zaoferować współczesnemu społeczeństwu. Dużym przeżyciem była odmówiona przez nas wszystkich modlitwa – zobowiązanie. Oto jej treść (własne tłumaczenie z angielskiego): Umiłowany Boże Ojcze, dla Twojej chwały, wzywając wstawiennictwa Świętej Rodziny Twojego Syna Jezusa Chrystusa, w obecności naszych pasterzy: Ojca Świętego Benedykta XVI, naszych biskupów i kapłanów my rodzina (Pawła i Mirosławy Kwas) zobowiązujemy się i uroczyście poświęcamy do promowania w naszych domach i miejscach oddanych naszej trosce wszystkich ludzkich i chrześcijańskich wartości, a szczególnie obrony życia, wiary, miłości, jedności, dialogu, wzajemnego szacunku i służby, tak aby stać się rodziną na obraz Rodziny z Nazaretu, być fundamentem i zaczynem nowej społeczności i nowego świata zgodnie z Twoją wolą. Z ufnością składamy to zobowiązanie u stóp naszej Świętej Matki z Guadalupe, prosząc aby nam pomagała, byśmy zawsze byli wierni w tym, co dziś obiecaliśmy. Owoce Każde ważne wydarzenie ( nie tylko kościelne) ma swoja fazę przygotowawczą, a po jego zakończeniu bardzo ważna jest refleksja nad tym, co dokonało się podczas jego trwania i wynikające z tego odpowiednie działania. W ramach przygotowań do VI Spotkania Papieska Rada ds. Rodziny opracowała specjalne katechezy. Ojciec Święty 5 kwietnia 2008 r. zwrócił się z prośbą, zwłaszcza do ruchów i stowarzyszeń rodzinnych, aby duchowo przygotowały się do tego wydarzenia. Wiemy o podejmowanych w Polsce inicjatywach organizowania równoległych spotkań, w duchowej łączności z Meksykiem. Nawet jeśli te formy nie miały jakichś najdelikatniej mówiąc imponujących rozmiarów lub wprost zostały zaniedbane, to przed nami trzecia faza – sięganie do tego, co dokonało się w Meksyku i tu mamy jeszcze szansę i wielkie zadanie. Podejmiemy je, jeśli poważnie traktujemy słowa Jana Pawła II: „Chrystus...dał Kościołowi człowieka i równocześnie mu go zadał jako <drogę> jego posłannictwa. Pośród tych wielu dróg rodzina jest drogą pierwszą i z wielu względów najważniejszą" (List do rodzin, 1;2)	<urn:uuid:a1966f80-3a76-4c18-847c-17402e72c89f>	finepdfs	1.545898	CC-MAIN-2019-04	http://www.akademia-rodziny.pl/wp-content/uploads/2017/08/VIswiatoweSpotkanieRodzin.pdf	2019-01-17T21:54:38Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583659340.1/warc/CC-MAIN-20190117204652-20190117230652-00417.warc.gz	254,667,577	0.99992	0.999926	0.999926	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3177, 6611, 9025 ]	1	1
WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W KORYTOWIE Kontrakt z uczniami klasy IV – VIII 1. Sprawdzanie i ocenianie osiągnięć ucznia występuje w całym procesie katechizacji. 2. Ocena z religii jest formułowana w skali 1-6. 3. W ciągu okresu uczeń musi zdobyć przynajmniej 5 ocen. 4. Uczeń ma prawo być dwa razy w okresie nieprzygotowany do zajęć. 5. O nieprzygotowaniu do zajęć (brak zeszytu, ćwiczeń, pracy domowej) uczeń informuje nauczyciela na początku katechezy. Jeżeli nieprzygotowanie do lekcji wystąpiło w formie braku zadania domowego, uczeń zobowiązany jest do okazania wykonanego zadania na następnej lekcji. W razie ponownego braku zadania uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. 6. Prace klasowe (testy) są obowiązkowe. Jeżeli uczeń z przyczyn losowych nie mógł go napisać, może to zrobić w innym terminie ale nie dłuższym niż w ciągu tygodnia od powrotu do szkoły. Praca klasowa zapowiadana jest z tygodniowym wyprzedzeniem. 7. Uczeń może poprawić dowolną ocenę poza aktywnością i pracą w grupie w terminie wspólnie ustalonym z katechetą nie dłuższym niż dwa tygodnie od jej otrzymania. Ocena z poprawy jest ostateczna. 8. W przypadku dłuższej nieobecności w szkole uczniowi przysługuje tydzień na uzupełnienie zaległości, w czasie których nie jest odpytywany. 9. Uczeń ma prawo do oceny za prace dodatkowe i uczestnictwo w konkursie. 10. Zeszyt ucznia sprawdzany jest przynajmniej 1 raz w okresie (systematyczność i estetyka). 11. Promuje się aktywność na lekcji. 12. Oceny ustala się wg następujących progów procentowych: ``` 0%-30% - ocena niedostateczna; 31%-50% - ocena dopuszczająca; 51%-70% - ocena dostateczna; 71%-89% - ocena dobra; 90%-99% - ocena bardzo dobra; 100% - ocena celująca. ``` Spis treści: I. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. II. Zasady oceniania. III. Obszary aktywności. IV. Kryteria ocen. V. Formy oceniania. VI. Sposoby informowania uczniów i rodziców. VII. Podstawowe wymagania programowe. I. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy w celu wprowadzenia w pełnię życia chrześcijańskiego: 1) Wprowadzenie w podstawowe prawdy wiary i życie chrześcijańskie zgodnie z nauką Jezusa Chrystusa poprzez przeżywanie świąt i obchody roku liturgicznego w społeczności parafialnej oraz modlitwę. 2) Doprowadzenie do pełnego uczestnictwa we Mszy Świętej, pogłębienie łączności z Kościołem, kształtowanie sumienia i poszerzanie podstawowych prawd wiary w oparciu o Ewangelię. 3) Pogłębianie religijności przez świadome uczestnictwo w życiu Kościoła, zwłaszcza wprowadzenie w rok liturgiczny, kształtowanie sumienia przez zwrócenie uwagi na apostolską rolę młodego człowieka w domu i w szkole. 4) Poznawanie i pogłębianie przeżywania Eucharystii jako centrum życia chrześcijańskiego oraz dalsze kształtowanie postaw moralnych katechizowanych. 5) Wprowadzenie w Pismo Święte, w jego teologię Przymierza, obietnicy i jej wypełnienia od Abrahama do Chrystusa. Wszczepienie chęci nieustannego poznawania Boga i Jego zbawczego urzeczywistniania się w sakramentach świętych. 6) Zapoznawanie z tematami dotyczącymi Chrystusa i Kościoła, poznanie roli Ducha Świętego, Słowa Bożego i liturgii w życiu Kościoła. 7) Poznawanie zasad etyki chrześcijańskiej i moralnej wypływającej z Objawienia, kształtowanie osobowości odpowiedzialnie pełniącej swoje zadania w społeczności, pogłębienie świadomości współdziałania z Chrystusem w dziele zbawienia, kształtowanie umiejętności chrześcijańskiego spojrzenia na życie, odpowiedzialności w małżeństwie i rodzinie oraz w społeczeństwie. II. Zasady oceniania. 1) Ocenia się pracę całoroczną. 2) Promuje się aktywność na lekcji /plusy/. 3) Każdy uczeń oceniany jest obiektywnie i sprawiedliwie. 4) Ocena bieżąca z religii będzie formułowana w skali 1-6. 5) Uczeń może być nieprzygotowany do zajęć dwa razy w okresie, jednak nieprzygotowanie musi zgłosić przed lekcją. W razie, gdy uczeń nie zgłosi nieprzygotowania otrzymuje ocenę niedostateczną. W dzienniku nieprzygotowanie odnotowywane jest skrótem: „np.". 6) Odpowiedzi ustne nie muszą być zapowiadane, uczeń powinien być do każdej lekcji przygotowany. 7) Wybrane prace domowe - krótkoterminowe (z lekcji na lekcję) lub długoterminowe np. referaty, plansze, schematy, wykresy, wykonywane są na ocenę. Przy ocenie pracy będą brane pod uwagę następujące kryteria: stopień trudności, poprawność językowa, staranność wykonania, wykorzystanie różnych źródeł informacji. Brak pracy domowej będzie odnotowany w dzienniku lekcyjnym w postaci oceny niedostatecznej. 8) Kartkówki traktowane są zamiennie z odpowiedziami ustnymi i będą sprawdzać materiał co najwyżej z trzech ostatnich tematów lekcyjnych. 9) Obecność na sprawdzianach i pracach klasowych jest obowiązkowa. W razie nieobecności z przyczyn losowych, uczeń powinien napisać pracę w ciągu tygodnia od powrotu do szkoły. 10) Każdą ocenę uczeń może poprawić, poza aktywnością i pracą w grupie, w terminie wspólnie ustalonym z katechetą nie dłuższym niż dwa tygodnie od jej otrzymania. Ocena z poprawy jest ostateczna. 11) Ocenia się pracę całoroczną. 12) Promuje się aktywność na lekcji /plusy/. III. Obszary aktywności. Sprawdziany - przeprowadzane będą po zakończeniu każdego działu. Zapowiadane będą z tygodniowym wyprzedzeniem (wpis informacyjny do edziennika) i podaniem zakresu materiału. Sprawdziany będą oceniane w skali punktowej przeliczanej na oceny w skali 1 – 6. W wyznaczonych sprawdzianach będą znajdować się zadania otwarte na ocenę celującą. Będą one oceniane tylko wtedy, gdy uczeń napisze pierwszą część sprawdzianu na ocenę bardzo dobrą. Ocena z poprawy sprawdzianu jest oceną ostateczną i nie podlega kolejnej poprawie i nie może być skreślona, ponieważ nauczyciel uznaje ją za ocenę ostateczną. Sprawdziany będą o m awi ane z uczniom w trakcie lekcji. IV. Ogólne kryteria ocen z religii. Celujący: Uczeń: - potrafi samodzielnie i twórczo wykorzystać posiadaną wiedzę, - posiada uzupełniony zeszyt, zna biegle "Mały katechizm", bierze czynny udział w katechezie, jest zdyscyplinowany, - spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, - wykonuje zadania dodatkowe dla chętnych, - bierze udział w konkursach religijnych. Bardzo dobry: Uczeń: - opanował pełny zakres wiedzy i umiejętności określony programem nauczania katechezy, posiada uzupełniony zeszyt, jest zdyscyplinowany, - sprawnie posługuje się zdobytymi wiadomościami, - chętnie i systematycznie uczestniczy w katechezie, - wyróżnia się aktywnością na tle grupy katechizowanych, - zachowuje szacunek dla „świętych" miejsc, czasu modlitwy i słuchania Słowa Bożego, znaków religijnych. Dobry: Uczeń: - opanował wiadomości i umiejętności, które pozwalają na rozumienie większości relacji między elementami wiedzy religijnej, posiada uzupełniony zeszyt, - dysponuje dobrą umiejętnością zastosowania zdobytych wiadomości, - postawa ucznia nie budzi zastrzeżeń (szacunek dla "świętych" miejsc, przedmiotów, osób), - osiąga postępy podczas prowadzonych zajęć, - chętnie uczestniczy w katechezie. Dostateczny: Uczeń: - opanował wiadomości i umiejętności umożliwiające zdobywanie dalszej wiedzy, - dysponuje przeciętną wiedzą w zakresie materiału przewidywanego programem w jego wiadomościach są luki, - wykazuje zainteresowanie przedmiotem, - postawa ucznia nie budzi zastrzeżeń. Dopuszczający: Uczeń: - niechętnie bierze udział w katechezie, - zdobyte wiadomości są niewystarczające na uzyskanie przez ucznia podstawowej wiedzy religijnej, - proste zadania o niewielkim stopniu trudności rozwiązuje przy pomocy nauczyciela, Niedostateczny: Uczeń: - nie opanował podstawowych umiejętności i wiadomości z zakresu oceny dopuszczającej V. Formy oceniania. 1. Zadania domowe – dwie oceny. 2. Wypowiedź ustna na lekcji – dwie oceny. 3. Wypowiedź pisemna na lekcji – dwie oceny. 4. Pisemny sprawdzian – dwie-trzy oceny. 5. Aktywność na lekcji – dwie oceny. VI. Sposoby informowania uczniów i rodziców. 1. Na pierwszej lekcji zapoznajemy uczniów z wymaganiami edukacyjnymi na poszczególne oceny oraz zawieramy z nimi kontrakt. 2. Wymagania na poszczególne oceny udostępniamy również rodzicom. 3. Oceny są jawne. 4. Sprawdziany do końca roku szkolnego będą znajdować się u katechety i będą one do wglądu dla rodziców podczas wywiadówek lub konsultacji nauczycielskich. 5. Wychowawca klasy na zebraniach lub podczas spotkań indywidualnych informuje rodziców o ocenach. 6. Warunki i tryb otrzymywania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych znajdują się w Statucie Szkoły. KLASA IV WYMAGANIA - wie, czym jest prawdziwa przyjaźń i umie wymienić cechy koleżeństwa i przyjaźni; - wie, że fundamentem przyjaźni jest realizacja przykazania miłości; - zna treść przykazania miłości i umieć wyjaśnić znaczenie tych słów; - podaje definicję roku liturgicznego oraz okresy roku liturgicznego; - wie, czym jest modlitwa; - zna warunki dobrej spowiedzi, potrafi połączyć z przypowieścią o synu marnotrawnym; - umie wymienić sposoby czynnego uczestnictwa we Mszy Świętej; - wie, że Bóg jest Autorem, Stwórcą Świata i potrafi wyjaśnić pojęcie: Stwórca; - wie, że Jezus Chrystus jest naszym Odkupicielem; - wie, że Pismo Święte jest księgą zawierającą objawienie Boże; - rozumie i umieć wyjaśnić pojęcie objawienia Bożego; - wie, kto jest autorem Pisma Świętego; - umie wyjaśnić, dlaczego Pismo Święte jest nazywane księgą miłości Boga do człowieka; - zna podział Pisma Świętego na Stary i Nowy Testament; - zna podstawowe zasady korzystania z Pisma Świętego; - umie prawidłowo odczytać adres biblijny (sigla); - zna kilka podstawowych skrótów nazw ksiąg biblijnych; - wie, jakie czynności podjąć, aby odszukać wskazany fragment biblijny; - umie wyjaśnić pojęcie „Stary Testament"; - umie wyjaśnić pojęcie „Nowy Testament"; - potrafi wymienić kilka ksiąg Nowego Testamentu; - potrafi wyjaśnić, jak powstawał Nowy Testament; - wie, kim był Święty Paweł; - wie, co to jest Ewangelia; - umie wymienić imiona ewangelistów; - wyjaśnia, dlaczego Ewangelie nazywamy sercem Pisma Świętego; - umie wskazać moment, kiedy w liturgii Mszy Świętej czytany jest fragment Starego, a kiedy Nowego Testamentu; - wie, że wiara prowadzi człowieka do coraz lepszego poznawania Boga; - umie wskazać na związek Biblii z życiem narodu i kultury chrześcijańskiej; - potrafi wymienić kilka dzieł sztuki inspirowanych Biblią; - rozumie pojęcie wiary, a wyznanie wiary jest przyznaniem się do Chrystusa; - wie, że Bóg jest wszechmocny; i zaspokaja wszystkie potrzeby człowieka; - zna przymioty przebaczającego Boga; - wie, że Bóg jest źródłem Mądrości; - wie, że Izajasz i Jeremiasz byli prorokami oraz jak zostali powołani na proroków; - wymienia wydarzenia, w których Maryja towarzyszyła Jezusowi; - zna wybrane wydarzenia z życia św. Stanisława Kostki; - wie, jak brzmi najważniejsze przykazanie; - umie podać sposoby realizacji przykazania miłości w codziennym życiu; - wie, co wydarzyło się w Wieczerniku podczas Ostatniej Wieczerzy i wyjaśnia, dlaczego Jezus umył uczniom nogi; - wie, że przestrzeganie przykazań jest odpowiedzią na miłość, troskę i wierność Boga; - zna treść trzech pierwszych przykazań; - wskazuje, jak zastosować przykazania od I do III w konkretnych sytuacjach życiowych; - zna treść przykazań od IV do X; - umie zrobić rachunek sumienia w oparciu o treść przykazań IV do X, - umie wyjaśnić pojęcie „wierność" - podaje przykłady wierności Bogu i ludziom we współczesnym świecie; - wie, do jakiego zadania zostali wezwani apostołowie; - wie, że każdy z nas jest powołany, by być świadkiem Jezusa; - zna uczynki miłosierne względem duszy i względem ciała; - umie podać przykłady realizacji uczynków miłosiernych w codzienności; - zna pojęcie wartości i potrafi wymienić i uszeregować najważniejsze wartości ogólnoludzkie; - wie, że wiara nadaje sens całemu życiu; - zna i rozumie definicję Opatrzności Bożej; - rozumie działanie Opatrzności w życiu wybranych postaci biblijnych; - rozumie, że być chrześcijaninem, to naśladować Jezusa; - potrafi powiedzieć, na czym polega istota relacji człowieka z Bogiem; - wie, jakie wydarzenie było zapowiedzią Eucharystii; - rozumie, że Tym, do kogo człowiek może się zwrócić w chwili cierpienia, jest Bóg; - potrafi powiedzieć, na czym polega odwaga i męstwo człowieka przeżywającego trudności; - potrafi powiedzieć, kim jest Anioł Stróż i jakie posiada przymioty, zna zadania Anioła Stróża ; - wie, że Pismo Święte zawiera historię Boga i człowieka, która wciąż trwa; - potrafi powiedzieć, na czym polega chrześcijański hart ducha; Klasa V Uczeń w klasie V powinien: - przyjąć, że Pan Bóg jest Stwórcą otaczającego go świata i że świat powstał „ex nihilo"; - wiedzieć, jaka prawda o Bogu i człowieku jest zawarta na kartach Pisma św.; - wyjaśnić, na czym polega wyjątkowość człowieka; - wymienić zadania, jakie człowiek otrzymał od Pana Boga; - rozumieć, że życie każdego człowieka jest największym darem; - wyjaśnić, na czym polegało zło, którego dopuścili się pierwsi ludzie; - podać definicję grzechu oraz grzechu pierworodnego; - wiedzieć, że każdy zły czyn pociąga konkretne konsekwencje; - znać obietnicę pozostawioną przez Boga ludziom po opuszczeniu przez nich raju i wiedzieć jak Bóg ją wypełnił; - znać historię Abla i Kaina; - rozumieć, że w sakramencie pojednania można doświadczyć spotkania z miłosiernym Bogiem; - znać warunki dobrej spowiedzi; - rozumieć pojęcie: „przymierze"; - znać historię Noego, wyjaśnić przyczyny i sens potopu; - znać perykopę biblijną o wieży Babel i wyjaśnić skutki pychy w życiu człowieka; - wiedzieć, że Bóg zawsze przychodzi z pomocą człowiekowi; wspiera go w walce ze złem; - rozumieć, że wiara jest łaską Bożą, z którą człowiek powinien współdziałać; - podać treść obietnicy danej przez Boga Abrahamowi oraz wyjaśnić sposób, w jaki Bóg ją wypełnił; - potrafić opowiedzieć o wydarzeniach z życia Jakuba; - potrafić wymienić najważniejsze wydarzenia z życia Józefa, wskazać w jego historii wydarzenia świadczące o Bożej opiece; - potrafić opowiedzieć o życiu rodzin izraelskich w niewoli egipskiej i rozumieć rolę wiary w Boga w ich życiu; - znać historię Mojżesza i jego rolę w dziejach narodu wybranego; - znać plagi egipskie i rozumieć, że były one znakami działającego Boga; - umieć opowiedzieć, w jaki sposób Bóg za pośrednictwem Mojżesza wyzwolił swój lud z niewoli; - opisać, w jaki sposób Bóg troszczył się o Izraelitów podczas wędrówki do Ziemi Obiecanej; - rozumieć sytuację Mojżesza jako przywódcy ludu wypełniającego wolę Boga; - porównać paschę Izraelitów i Paschę chrześcijan; - wiedzieć, że łaska Boża ratuje człowieka z niewoli grzechu; - wyjaśnić, w jaki sposób chrześcijanin utrwala relację z Bogiem; - opowiedzieć o przymierzu, jakie Bóg zawarł z Izraelitami na Synaju; - określić wzajemne zobowiązania Boga i Jego ludu, wynikające z przymierza; - wyjaśnić analogię między Starym a Nowym Przymierzem; - potrafić omówić okoliczności zawarcia Nowego Przymierza; - znać 10 przykazań Bożych; - uzasadnić, że Dekalog jest wyrazem miłości i troski Boga o człowieka; - wiedzieć, że wierność Bożym przykazaniom jest potwierdzeniem wiary w Boga i ufności w Jego troskę o ludzi; - rozumieć przesłanie zawarte w tekście biblijnym o złotym cielcu; - wyjaśnić analogię między wężem miedzianym na pustyni a krzyżem Chrystusa - uzasadnić, że Nowe Przymierze w Jezusie Chrystusie jest ratunkiem dla błądzącego człowieka; - rozumieć sens i symbolikę Chrystusowego krzyża; - wyjaśnić, dlaczego Bóg wzywa człowieka do świętości i wskazać, jak można realizować to wezwanie; - wymienić przejawy miłości Boga w historii zbawienia; - wymienić zadania proroków; - wymienić nazwy najważniejszych miejsc związanych z życiem Chrystusa; - wyjaśnić okoliczności narodzenia i działalności Jana Chrzciciela; - wiedzieć, że Jan Chrzciciel przygotowywał naród na przyjście Mesjasza; - rozumieć pojęcie „Adwent"; - wiedzieć, że Maryja jest Matką obiecanego Mesjasza; - scharakteryzować postawę Maryi; - wyjaśnić, na czym polega oczekiwanie na powtórne przyjście Chrystusa; - znać okoliczności narodzenia Pana Jezusa; - wyjaśnić znaczenie wybranych zwyczajów związanych z Bożym Narodzeniem; - wymienić źródła historyczne mówiące o Jezusie; - uzasadnić, ze Jezus Chrystus jest Bogiem i człowiekiem; - uporządkować wydarzenia z życia Rodziny z Nazaretu; - uzasadnić, dlaczego człowiek powinien być posłuszny Bogu; - wiedzieć, że Jezus zapoczątkował królestwo Boże, w którym On jest Królem; - wiedzieć, że Jezus Chrystus jest Najwyższym Kapłanem; - uzasadnić, dlaczego Jezusa nazywamy Nauczycielem; - wymienić sposoby budowania i umacniania królestwa Bożego; - wiedzieć, że słowo to wyraz mocy Bożej – Bóg przez nie poucza i nieustannie działa dla naszego zbawienia; - znać treść i sens ośmiu błogosławieństw, wskazać sposoby ich realizacji w codziennym życiu; - wyrazić i uzasadnić potrzebę budowania relacji z Jezusem poprzez modlitwę, liturgię i sakramenty; - uzasadnić potrzebę powierzania słabości duszy i ciała Jezusowi w modlitwie; oraz sakramentach pojednania i namaszczenia chorych; - uzasadnić związek rozmnożenia chleba z Eucharystią; - wyjaśnić, dlaczego wspólnie z Jezusem łatwiej można przezwyciężyć trudności, cierpienie; - wyjaśnić zbawczy sens śmierci Chrystusa; - uzasadnić, dlaczego Eucharystia jest pokarmem na życie wieczne; - wskazać wydarzenia biblijne o męce, śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa w liturgii; - potrafić uzasadnić, dlaczego modlitwa spełnia ważną rolę w życiu chrześcijanina; - wiedzieć, że chrześcijanin jest wezwany do dawania świadectwa wiary. Klasa VI Uczeń w klasie VI: - wie, kim jest Duch Święty iw jakich okolicznościach nastąpiło zesłanie Ducha Świętego; - wyjaśnia, na czym polegała przemiana, jaka dokonała się w apostołach pod wpływem Ducha Świętego; - zna biblijne symbole Ducha Świętego, potrafi je wyjaśnić; - wie, czym charakteryzowało się życie pierwszej gminy chrześcijańskiej; - potrafi wyjaśnić, dlaczego chrześcijanie świętują niedzielę; - potrafi podać argumenty przemawiające za nieopuszczaniem niedzielnej Eucharystii; - wie, że chrześcijańskie świętowanie polega na udziale we Mszy Świętej i na odpoczynku; - zna najważniejsze wydarzenia z życia Świętego Piotra; - rozumie pojęcie hierarchicznej struktury Kościoła; - wie, kim był Święty Paweł, wymienia najważniejsze wydarzenia z jego życia; - wyjaśnia, co to znaczy być chrześcijaninem; - wie, że Chrystus jest obecny w słowie Bożym i sakramentach; - zna trzy biblijne obrazy Kościoła; - rozpoznaje swoje miejsce we wspólnocie Kościoła; - wymienia cztery przymioty Kościoła; - wyjaśnia, czym są charyzmaty i podaje kilka ich przykładów z listów Świętego Pawła; - wyjaśnia znaczenie sakramentów w życiu człowieka; - umie dokonać podziału sakramentów na trzy grupy: sakramenty wtajemniczenia, uzdrowienia i sakramenty w służbie komunii; - rozumie, że do zbawienia jest potrzebny chrzest święty oraz wiara; - wymienia konsekwencje przyjętego chrztu świętego; - zna siedem darów Ducha Świętego; - rozumie, że czasem szczególnego otrzymywania darów Ducha Świętego jest sakrament bierzmowania; - rozumie, jakie jest znaczenie Eucharystii dla chrześcijanina; - wie, w jakim celu i w jakich okolicznościach Pan Jezus ustanowił sakrament pokuty i pojednania; - wymienia warunki sakramentu pokuty i pojednania; - rozróżnia grzech śmiertelny od grzechu powszedniego; - ukazuje sakrament namaszczenia chorych jako istotną pomoc osobom chorym, cierpiącym; - rozumie potrzebę modlitwy za chorych, cierpiących. - wskazuje na sakrament święceń oraz na sakrament małżeństwa jako sakramenty w służbie bliźnim; - wie, że sakramenty święte są duchowymi darami; - wskazuje działania Boga, które pomagają człowiekowi być blisko Zbawiciela; - rozumie, że Kościół jest wspólnotą wierzących w drodze do Boga; - wymienia dary naturalne i nadprzyrodzone, które otrzymuje człowiek od Boga; - definiuje pojęcie wiary; - wymienia obowiązki chrześcijanina wynikające z wyznawanej wiary; - zna przykazania kościelne; - wyjaśnia, że przykazania kościelne są dla chrześcijanina pomocą w trwaniu w przyjaźni z Bogiem we wspólnocie Kościoła; - wskazuje na zobowiązania wynikające z przyjęcia chrztu świętego; - wymienia formy pomocy bliźnim praktykowane we wspólnocie Kościoła; - wyjaśnia rolę modlitwy w życiu Pana Jezusa; - rozumie rolę modlitwy w życiu chrześcijanina; - wyjaśnia, jakich wyborów dokonuje człowiek przystępujący do sakramentów: chrztu świętego, pojednania, Eucharystii; - wyjaśnia, na czym polega działalność misyjna Kościoła; - wyjaśnia, na czym polega działalność charytatywna Kościoła; - wyjaśnia, czym jest wspólnota parafialna; - wie, że parafia jest środowiskiem życia i przeżywania wiary; - podaje przykłady grup i ruchów religijnych działających w Kościele; - wie, w jaki sposób można głosić Ewangelię w środowisku, w którym żyje; - wie, jakie konsekwencje wynikały z przyjęcia przez Mieszka I chrztu świętego; - wyjaśnia znaczenie chrztu Polski dla narodu polskiego i Europy; - rozumie znaczenie chrztu świętego dla każdego wierzącego. - rozumie, czym zaznaczył się w dziejach Polski święty Wojciech, wie jakie znaczenie miała jego męczeńska śmierć; - wie, czym jest kultura chrześcijańska; - rozumie, że Maryja uczy nas zachować wierność Chrystusowi; - wymienia przejawy kultu maryjnego w Kościele; - wskazuje na związek wiary z życiem narodu; - zna najnowszą historię Kościoła w Polsce – od 1945 roku do czasów współczesnych; - wymienia i omawia postaci zasłużone dla współczesnego Kościoła w Polsce; - wskazuje własne miejsce w rodzinie, szkole, Kościele i innych społecznościach; - rozumie religijne korzenie obrzędów, zwyczajów i tradycji jako znaków obecności wiary na co dzień; - wskazuje na religijny wymiar świąt narodowych i rodzinnych; - rozumie, w jaki sposób nauczanie zawarte w Ewangelii i nauczanie papieskiego powinno wpływać na codzienność chrześcijanina; - potrafi wskazać istotne cechy świętości; - zna życie, działalność oraz przyczyny męczeńskiej śmierci św. Szczepana; - zna życie, działalność i okoliczności śmierci św. Stanisława; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Jadwigi Śląskiej; - zna najważniejsze wydarzenia z życia chłopców z Poznańskiej Piątki; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Maksymiliana Kolbego; - zna najważniejsze wydarzenia z życia bł. Jerzego Popiełuszki; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Jana Pawła II; - wymienia najważniejsze dokonania papieża Jana Pawła II; - wie, co to jest świętych obcowanie. Klasa VII Uczeń w klasie VII: * wie na czym polega wartość życia ludzkiego; * wie dlaczego życie ludzkie powinno być chronione od poczęcia do naturalnej śmierci; * wie czym Stwórca obdarzył człowieka; * wie do czego nas zobowiązuje bycie dzieckiem Bożym; * wyjaśnia znaczenie darów, którymi Bóg obdarował człowieka; * umie wyjaśnić, na czym polega odwaga w myśleniu, scharakteryzować odważne myślenie, podać cechy odważnego myślenia; * zna pojęcie celu i sensu życia; * umie wyjaśnić, jak można nadać sens własnemu życiu; * umie wyjaśnić działania człowieka pozwalające na poznanie prawdy o sobie; * potrafi wyjaśnić związek między Pismem Świętym a Tradycją; * wie czym jest Objawienie Boże; rozróżnia Objawienie naturalne i nadprzyrodzone; * wie czym jest natchnienie biblijne; * wie, co stanowi kanon Pisma Świętego; * potrafi rozwijać postawę szacunku wobec słowa Bożego; * zna etapy formowania się ksiąg Biblii; * potrafi wymienić języki w których spisano księgi Biblii; * zna biblijne opisy stworzenia świata i człowieka, potrafi je zinterpretować; * zna przyczyny i konsekwencje grzechów opisanych w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju; * wie kim był Abraham i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * wie kim był Izaak i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * wie kim był Jakub i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * umie zdefiniować pojęcia: niewola, wolność, przymierze; * zna poszczególne etapy życia narodu izraelskiego-od niewoli egipskiej po przymierze na Synaju; * umie scharakteryzować życie Izraelitów na pustyni; * potrafi podać okoliczności przejścia przez Jordan oraz zdobycie Jerycha; * wie kim był sędzia w czasach Starego Testamentu; * zna najważniejsze fakty z życia Gedeona i Samuela; * zna najważniejsze fakty z życia królów: Saula, Dawida, Salomona; * potrafi wskazać najważniejsze wydarzenia z życia proroków: Eliasza, Izajasza, Jeremiasza; * wie czym jest mądrość Boża; * umie scharakteryzować Ziemię Obiecaną; * potrafi dokonać interpretacji literackiej i religijnej wybranych fragmentów biblijnych; * wie w jaki sposób objawił się Mesjasz i potrafi wymienić Jego cechy, które objawiły się w Chrystusie; * umie wymienić źródła chrześcijańskie i pozachrześcijańskie potwierdzające historyczność postaci Jezusa; * potrafi wymienić imiona ewangelistów i scharakteryzować ich; * wie czym jest Prawo Królestwa Bożego; * zna Dekalog i osiem błogosławieństw; * umie przedstawić kogo dostrzegali w Jezusie ci, którzy doświadczali Jego cudów; * umie wyjaśnić czym jest wiara i do czego zobowiązuje; * potrafi podać przykłady kultu Maryi; * potrafi wyjaśnić rolę Eucharystii w budowaniu więzi miłości; * potrafi opisać spotkanie chrześcijaństwa z kulturą grecko-rzymską; * w jaki sposób przebiegał rozwój Kościoła w średniowieczu; * potrafi wymienić kilka różnic między wyznaniem katolickim a prawosławnym; * wie kim był św. Benedykt i jaki był wkład benedyktynów w rozwój życia religijnego, szkolnictwa, kultury rolnej w średniowiecznej Europie oraz w późniejszych czasach; * wie kim był św. Franciszek z Asyżu i św. Tomasz z Akwinu i zna główne fakty z ich życia; * potrafi uzasadnić znaczenie chrztu dla historii Polski i Europy; * umie scharakteryzować postać św. Stanisława Kostki; * potrafi wyjaśnić czym jest Adwent i wymienić tradycje związane z Mszą roratnią; * zna religijny wymiar przygotowania się do Świąt Bożego Narodzenia; * zna zwyczaje związane z Wigilią i świętami Bożego Narodzenia w rodzinie i rozumie ich sens; * zna w zarysie historię powstawania kolęd; * rozumie, że sumienie ostrzega człowieka przed złem, a pociąga ku dobremu; * wie co oznacza posypanie głowy popiołem w Środę Popielcową; * potrafi powiedzieć jaki zakres wydarzeń obejmuje Triduum Paschalne; * wie, co świadczy o obecności i działaniu Ducha Świętego; * podejmuje refleksję nad własną relacją do Ducha Świętego. Klasa VIII Uczeń w klasie VIII: - posiada znajomość okresów liturgicznych, Uroczystości i Świąt; rozpoznaje je w kontekście biblijnym i życia chrześcijańskiego; - umiejętnie kształtuje własne postawy w oparciu o Przykazanie Miłości; - rozumie istotę prawdziwej miłości, wolnej od egoizmu; - rozumie wagę sakramentu małżeństwa i konsekwencji z niego płynących; - rozumie tajemnicę Kościoła –wspólnoty miłości, której początkiem jest Chrystus; - uświadamia sobie prawdy, że sakramenty są skutecznym działaniem Chrystusa w Kościele; - posiada znajomość historii Kościoła; - umiejętnie poszukuje prawdy historycznej; - potrafi odczytywać własne zadania we wspólnocie parafialnej, rodzinnej, kościelnej, koleżeńskiej czy szkolnej; - angażuje się w różne formy apostolstwa; - umiejętnie wyraża własne opinie; - posiada postawę akceptacji i tolerancji. Elżbieta Serafin	<urn:uuid:0ab55c42-415c-4ce8-80f0-b4f7263f4b6a>	finepdfs	1.398438	CC-MAIN-2023-23	http://spkorytowo.choszczno.pl/wp-content/uploads/2022/10/Wymagania-edukacyjne-z-religii.pdf	2023-05-28T07:12:23+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224643585.23/warc/CC-MAIN-20230528051321-20230528081321-00267.warc.gz	44,664,598	0.999932	0.999967	0.999967	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 80, 1753, 3730, 5303, 6361, 7505, 8710, 12698, 14028, 15763, 17411, 17720, 19066, 20687, 22498, 22654, 26526, 27393 ]	2	0
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ IM. I.J. PADEREWSKIEGO W KATOWICACH ZA 2015 ROK Rada Nadzorcza, działając w oparciu o przepisy Prawa spółdzielczego, Statutu oraz Regulaminu Rady Nadzorczej, w roku sprawozdawczym sprawowała funkcję nadzorczo – kontrolną nad całokształtem działalności Spółdzielni. W minionym roku zakończyła się trzyletnia (VIII) kadencja Rady Nadzorczej działającej od 2012 roku w składzie: 1. Tadeusz Szymaniec – Przewodniczący RN 2. Teresa Eckert 3. Kazimierz Południak 4. Joanna Miłek 5. Grażyna Czarnecka 6. Adam Gilewski 7. Zenon Kośmida 8. Tadeusz Madej 9. Tadeusz Marek 10. Jan Mizera 11. Dariusz Pająk 12. Jacek Popielak 13. Maria Serednicka 14. Eugeniusz Sobieraj 15. Jadwiga Starzycka 16. Danuta Stokłosa 17. Anna Szuma-Konior 18. Józefa Urantówka W dniu 10 czerwca 2015r. Zebranie Przedstawicieli dokonało wyboru nowej Rady Nadzorczej na kolejną, trzyletnią kadencję. Skład Rady Nadzorczej IX kadencji przedstawia się następująco: 1. Lesław Gajda – Przewodniczący RN 2. Grzegorz Pająk 3. Joanna Kwolek 4. Adam Banach 5. Ewa Blocher 6. Henryk Borówka 7. Grażyna Czarnecka 8. Jan Froch 9. Renata Kawałek 10. Ewa Korska-Wojniak 11. Teresa Kośmida 12. Janusz Kozłowski 13. Andrzej Kuberek 14. Tomasz Łysik 15. Elżbieta Mikulska 16. Marek Mizeracki 17. Zygmunt Rafalski 18. Anna Szuma-Konior – Z-ca Przewodniczącego RN – Sekretarz RN 1 – Z-ca Przewodniczącego RN – Z-ca Przewodniczącego RN – Sekretarz RN Przygotowaniem organizacyjnym i tematycznym posiedzeń kierowało Prezydium Rady pod przewodnictwem Przewodniczącego Rady VIII, a następnie IX kadencji. Tematykę posiedzeń Rady stanowiły sprawy ujęte w przyjętych półrocznych planach pracy, uwzględniających wszystkie najpilniejsze zadania wynikające z potrzeb Spółdzielni oraz uwarunkowań zewnętrznych. W ciągu roku plany te były uzupełniane stosownie do bieżących potrzeb. Rozpatrywane sprawy, w zależności od ich specyfiki, kończyły się przyjęciem wniosków, wydaniem zaleceń lub podjęciem stosownych uchwał. W ramach struktury Rady, zgodnie z jej regulaminem, działały trzy komisje problemowe, zajmujące się analizą materiałów będących przedmiotem obrad kolejnych posiedzeń Rady: Komisja Rewizyjna, Komisja Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi oraz Komisja Samorządowa. W okresie sprawozdawczym odbyło się 11 posiedzeń Rady Nadzorczej, podczas których podjęto 73 uchwały. Wypełniając swoje obowiązki Rada sprawowała nadzór nad realizacją przyjętego Planu gospodarczo – finansowego Spółdzielni na 2015 rok. Stopień jego wykonania analizowany był co kwartał (w roku sprawozdawczym podjęto 3 uchwały w tym zakresie). Ponadto w kwietniu, po rozpatrzeniu wniosku Zarządu, Rada uchwaliła korektę tego planu zwiększając kwotę wydatków oraz zakres prac przewidzianych do wykonania ze środków funduszu remontowego. W marcu bieżącego roku Rada, po analizie wykonania tego planu za okres całego 2015 roku, dokonała pozytywnej oceny w tym zakresie i przyjęła przedmiotowe wykonanie bez uwag. Rozpatrując sprawy należące do jej kompetencji, a wynikające ze stosunku członkostwa, Rada: [x] podjęła 1 uchwałę o wykreśleniu zadłużonego członka Spółdzielni, [x] podjęła 48 uchwał o wykreśleniu ze Spółdzielni osób, które zbyły przysługujące im prawo do lokalu i nie złożyły rezygnacji z członkostwa, [x] podjęła 4 uchwały o wykreśleniu ze Spółdzielni osób, które utraciły przysługujące im prawo do lokalu i nie złożyły rezygnacji z członkostwa, [x] uchyliła 1 uchwałę o wykreśleniu i 1 uchwałę o wykluczeniu ze Spółdzielni osób, które uregulowały całość zadłużenia względem Spółdzielni. Ponadto, w roku sprawozdawczym, z uwagi na zmianę systemu rozliczeń kosztów ciepła związaną z wymianą wyparkowych podzielników kosztów na elektroniczne z odczytem radiowym, Rada uchwaliła „Regulamin rozliczeń kosztów centralnego ogrzewania…". Podjęta została również uchwała w sprawie utraty mocy obowiązującej „Regulaminu postępowania w sprawach zabudowy powierzchni ogólnego użytku…" – w każdej nieruchomości Spółdzielni ustanowione zostały odrębne własności lokali, w związku z czym Spółdzielnia nie jest już jedynym dysponentem powierzchni wspólnych. W minionym roku Rada i Zarząd wspólnie opracowali „Kierunki rozwoju…" działalności Spółdzielni, po czym przedstawili je podczas ubiegłorocznych Zebrań Grup Członkowskich. Ostatecznie zostały one uchwalone w czerwcu przez Zebranie Przedstawicieli. Nadzorując realizację przez Zarząd uchwalonego w czerwcu 2012r. przez najwyższy organ Spółdzielni „Programu kompleksowej termomodernizacji zasobów…" Rada podjęła uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez Spółdzielnię pożyczki preferencyjnej w wysokości do 3,5 mln zł w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach celem sfinansowania termomodernizacji budynku mieszkalnego przy ul. Sikorskiego 18÷24 w Katowicach. Z uwagi na ustawowy obowiązek zwołania przez Zarząd Zebrań Grup Członkowskich oraz Zebrania Przedstawicieli Rada uzgodniła z Zarządem terminy i porządek obrad tych Zebrań. W związku z faktem, iż w roku 2015 upływała kadencja zarówno przedstawicieli na Zebranie Przedstawicieli, jak również członków Rady Nadzorczej, Rada podjęła uchwałę w sprawie podziału członków Spółdzielni na grupy członkowskie oraz ustalenia liczby wybieranych przedstawicieli przez poszczególne grupy. Następnie, na wrześniowym posiedzeniu, Rada dokonała analizy i uzgodniła z Zarządem proponowany sposób realizacji wniosków przyjętych w 2015 roku przez ww. Zebrania. Sprawując funkcję nadzorczo-kontrolną Rada Nadzorcza przeprowadziła następujące, zaplanowane kontrole: realizacji skarg i wniosków kierowanych przez członków do organów Spółdzielni, zgodności procedur stosowanych przez Spółdzielnię przy udzielaniu zamówień z obowiązującym w tym zakresie regulaminem, realizacji uchwał Rady Nadzorczej, przestrzegania przez Spółdzielnię praw jej członków. W wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających Rada dokonała pozytywnej oceny działalności Spółdzielni w badanym zakresie. Tematyka posiedzeń Rady dotyczyła również m.in.: zaległości w opłatach za lokale mieszkalne i użytkowe, wyników rozliczenia wody i odprowadzania ścieków za II półrocze 2014r. oraz I półrocze 2015r., wyników rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania za okres 2014/2015 – ostatniego dokonanego w oparciu o odczyty podzielników wyparkowych. Rada Nadzorcza wyraziła również zgodę na: udzielenie zlecenia w trybie zamówienia z wolnej ręki na: wykonanie remontu wnętrza holi wejściowych, holi windowych i korytarzy lokatorskich w budynku przy ul. Sikorskiego 18 w Katowicach firmie: Malarstwo, Tapeciarstwo i Roboty Budowlane Zbigniew Zielazo, przygotowanie terenu w celu posadowienia czterech osłon śmietnikowych oraz utwardzenie miejsc do parkowania w okolicy budynku nr 38 przy ul. Sikorskiego w Katowicach Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. z siedzibą w Siemianowicach Śląskich przy ul. Śmiłowskiego 15; zmianę przeznaczenia (sposobu użytkowania) lokalu użytkowego nr 233 o powierzchni 88,69 m 2 usytuowanego w budynku przy ul. Granicznej 61B poprzez jego adaptację na cele mieszkaniowe. Będzie on zajmowany przez adaptującego na podstawie umowy najmu. W marcu 2016r. Rada zapoznała się z raportem i opinią biegłego rewidenta badającego Sprawozdanie finansowe Spółdzielni za 2015 rok. W wyniku przeprowadzonej kontroli pozytywnie oceniono sprawozdanie i stwierdzono, iż rzetelnie przedstawia sytuację majątkową i finansową Spółdzielni oraz, że zostało ono sporządzone we wszystkich istotnych aspektach, zgodnie z zasadami rachunkowości. Zawarte w nim dane liczbowe wynikają z poprawnie prowadzonych ksiąg rachunkowych i odzwierciedlają wszelkie zdarzenia gospodarcze, jakie wystąpiły w okresie sprawozdawczym. Wskaźnik płynności finansowej jest prawidłowy, zobowiązania Spółdzielni realizowane są terminowo, co świadczy o stabilności jej funkcjonowania. Podsumowując przedstawione sprawozdanie Rada Nadzorcza pozytywnie oceniła całokształt działalności Spółdzielni w roku 2015, a tym samym pracę Zarządu w tym okresie i wnosi o udzielenie absolutorium wszystkim członkom Zarządu. Sekretarz RN Przewodniczący RN Joanna Kwolek Lesław Gajda	<urn:uuid:6832b5fa-221d-4ef5-ad8f-a92fddd68686>	finepdfs	1.951172	CC-MAIN-2024-42	https://smpaderewski.pl/uploaded/sprawozdania/2015/Sprawozdanie_z_dzialalnosci_RN_2015.pdf	2024-10-06T10:19:55+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253412.0/warc/CC-MAIN-20241006091553-20241006121553-00892.warc.gz	508,276,390	0.999669	0.999968	0.999968	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1482, 5249, 8231 ]	2	0
Oświadczenie o stosowaniu Zasad Ładu Korporacyjnego dla Instytucji Nadzorowanych Informujemy, że w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Eugeniusza Kwiatkowskiego (dalej: kasa) zostały przyjęte przez Zarząd i Radę Nadzorczą „Zasady Ładu Korporacyjnego dla Instytucji Nadzorowanych (dalej: ZŁK)" z wyłączeniem poniższych zasad. Równocześnie informujemy, że kasa oczekuje przyjęcia ZŁK w odniesieniu do udziałowców wprowadzając ten punkt do porządku obrad najbliższego zebrania przedstawicieli. Wyłączenia z ZŁK Rozdział 1 – Organizacja i struktura organizacyjna Ad. § 6 ust. 1 – kasa nie posiada systemu anonimowego powiadamiania przez pracowników organu zarządzającego lub organu nadzorującego o nadużyciach. Rozdział 2 - Relacja z udziałowcami instytucji nadzorowanej Ad. § 8 ust. 4 – prawo spółdzielcze nie przewiduje możliwości aktywnego udziału elektronicznego w walnym zgromadzeniu. Dopuszcza wyłącznie udział osobisty lub przez pełnomocnika, przy czym ogranicza ilość osób członków spółdzielni reprezentowanych przez jednego pełnomocnika (art. 36 § 4 w zw. z art. 37 § 2 ustawy prawo spółdzielcze). Ad. § 9 ust. 5 - w kasach, w których, zgodnie z treścią przepisu art. 36 § 3 ustawy prawo spółdzielcze, każdemu członkowi przysługuje jeden głos na walnym zgromadzeniu spółdzielni (niezależnie od ilości posiadanych udziałów) brak jest racjonalnego uzasadnienia dla rozdzielenia funkcji udziałowca i członka organu zarządzającego. Ad. § 12 ust.1 i 2 – wprowadza zasady związane z dokapitalizowaniem, które nie mają zastosowania do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych ze względu na brzmienie art. 10 ustawy o skok, który dopuszcza członkostwo w skok wyłącznie osób fizycznych połączonych więzią, lub podmiotów określonych w ust. 2 art.10 tzw. podmiotów III sektora (organizacje pozarządowe w rozumieniu art.3 ust.2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych posiadające osobowość prawną, spółdzielnie, związki zawodowe oraz wspólnoty mieszkaniowe). Przepisem regulującym odpowiedzialność członków spółdzielni jest przepis art. 19 ustawy prawo spółdzielcze w myśl którego członek spółdzielni odpowiada za straty spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. W przypadku skok odpowiedzialność ta może zostać w statucie podwyższona do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów (art.26 ust.3 ustawy o skok). Z uwagi zatem na specyfikę konstrukcji skok jako spółdzielni i ustawowo określone obowiązki jej członków brak jest po stronie skok podstaw prawnych oraz instrumentów w zakresie zobowiązywania do „niezwłocznego dokapitalizowania" spółdzielni. Ad. § 12 ust.3 – zapis ten w ogóle nie ma zastosowania w odniesieniu do skok, zgodnie bowiem z treścią art. 26 ust. 1 ustawy o skok nadwyżka bilansowa Kasy zostaje przeznaczona na zwiększenie funduszu zasobowego lub uzupełnienie udziałów uprzednio przeznaczonych na pokrycie straty bilansowej. W skok nie ma prawnej możliwości wypłaty dywidendy członkom kasy. Rozdział 3 - Organ zarządzający Ad. § 16 ust. 1 i 2 - ze względu na fakt, iż kasa działa wyłącznie na terenie Rzeczpospolitej Polskiej i do tego lokalnie oraz nie posiada struktury kapitałowej, która rodzi prawdopodobieństwo powołania do składu zarządu osoby władającej wyłącznie językiem obcym (w tym także sporządzania dokumentów w języku obcym). Rozdział 4 - Organ nadzorujący Ad. § 19 ust. 1 i 2 – nieadekwatne do sytuacji kas. Kasy są spółdzielniami do których w zakresie nieuregulowanym ustawą o skok zastosowanie znajdują przepisy ustawy prawo spółdzielcze. Z uwagi na fakt, iż ustawa o skok nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących powoływania rady nadzorczej w kasie, zastosowanie znajduje art.45 § 2 ustawy prawo spółdzielcze w myśl którego do rady mogą być wybierani wyłącznie członkowie spółdzielni. Jeżeli członkiem spółdzielni jest osoba prawna, do rady może być wybrana osoba niebędąca członkiem spółdzielni, wskazana przez osobę prawną. Powyższe w praktyce może uniemożliwiać spełnienie wymogu określonego w zasadach wskazanych w § 19 ust.1 i 2. Ad. § 19 ust. 4 oraz § 24 ust.1 i 2 - ze względu na fakt, iż kasa działa wyłącznie na terenie Rzeczpospolitej Polski i do tego lokalnie oraz nie posiada struktury kapitałowej, która rodzi prawdopodobieństwo powołania do składu organów osoby władającej wyłącznie językiem obcym (w tym także sporządzania dokumentów w języku obcym). Ad. § 22 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust.2 – zasada niemożliwa do spełnienia przez kasę ze względu na wymóg z art. 45 § 2 Prawa spółdzielczego wykluczający, co do zasady udział w radzie nadzorczej spółdzielni członków niezależnych. Rozdział 5 - Polityka wynagradzania Ad. § 28 oraz § 29 - w zakresie polityki wynagradzania członków organu nadzorującego – nie dotyczy spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, ze względu na brzmienie art. 19 ust. 1 ustawy o skok, który przewiduje co do zasady wykonywanie funkcji przez członków organów kasy nieodpłatnie (przy czym statut może przewidywać wynagradzanie członków 2 zarządu). Nie mniej jednak członkowie organu nadzorującego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej wykonują swoją funkcję nieodpłatnie. Ad. § 28 oraz § 30 - w zakresie polityki wynagradzania kluczowych menadżerów. Zasada ta jest nieproporcjonalna do skali oraz charakteru i specyfiki funkcjonowania kasy. Wszyscy pracownicy są wynagradzani wg jednolitych zasad zawartych w Regulaminie Wynagradzania. Rozdział 9 - Wykonywanie uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta Ad. § 53 - 57 – ze względu na brzmienie art. 3 ustawy o skok, która nie dopuszcza zarządzania przez kasę aktywami nabytymi na ryzyko klienta i nabywania przez kasę aktywów na ryzyko klienta, § 53 - § 57 (Rozdział 9) w całości nie mają zastosowania do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych.	<urn:uuid:3867daee-3ef4-4a20-bd88-f81f26446852>	finepdfs	2.050781	CC-MAIN-2019-09	http://skokkwiatkowskiego.pl/uploaded/oswiadczenie_zlk_intranet.pdf	2019-02-18T07:24:49Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247484689.3/warc/CC-MAIN-20190218053920-20190218075920-00557.warc.gz	249,563,343	0.999995	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2777, 5192, 5996 ]	6	0
UCHWAŁA NR XXIV.173.21 RADY GMINY KALINOWO z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie ustalenia wynagrodzenia Wójta Gminy Kalinowo. Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 z późn.zm.), art. 8 ust. 2, art. 36 ust. 3 , art. 37 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o pracownikach samorządowych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1282, z późn.zm.) § 1, § 6 i § 7 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 roku w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1960) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 września 2021 roku w sprawie zmiany ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), Rada Gminy Kalinowo uchwala, co następuje: § 1. Z dniem 1 sierpnia 2021 roku ustala się miesięczne wynagrodzenie Wójta Gminy Kalinowo Pana Andrzeja Bezdzieckiego: 1) wynagrodzenie zasadnicze w kwocie -9 500,00zł, 2) dodatek funkcyjny w kwocie -2 520,00zł, 3) dodatek specjalny w wysokości 30 % łącznie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego tj. w kwocie - 3 606,00 zł 4) dodatek za wieloletnią pracę w wysokości określonej odrębnymi przepisami. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Przewodniczącemu Rady Gminy Kalinowo § 3. Traci moc uchwała Nr I.3.18 Rady Gminy Kalinowo z dnia 22 listopada 2018 roku, w sprawie ustalenia wynagrodzenia Wójta Gminy Kalinowo. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Gminy Mieczysław Głębocki –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– UZASADNIENIE Problematykę wynagradzania pracowników zatrudnionych w samorządzie na podstawie wyboru regulują przepisy ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1282 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. poz. 936). Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm.) ustalenie wynagrodzenia dla wójta należy do wyłącznej właściwości rady gminy. Wynagrodzenie wójta w wysokości określonej niniejszym projektem uchwały przygotowano zgodnie z tabelą stawek wynagrodzeń dla wójtów w gminach do 15 tys. mieszkańców. Obecne rozporządzenie (załącznik nr 1, tabela 1), zakłada: - maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego w kwocie: 10 250 zł, - maksymalny poziom dodatku funkcyjnego: 3150 zł. Artykuł 36 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych wskazuje, że wójtowi przysługuje dodatek specjalny. Zgodnie z rozporządzeniem dodatek specjalny, o którym mowa, przysługuje w kwocie wynoszącej 30 proc. łącznie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego. W świetle ustawy o pracownikach samorządowych wójtowi przysługuje także dodatek za wieloletnią pracę (staż pracy), który nalicza się po osiągnięciu pięciu lat stażu pracy od 5 proc. i który wzrasta o 1 proc. za każdy dalszy rok pracy, aż do osiągnięcia 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Na dzień sporządzenia projektu uchwały panu Andrzejowi Bezdzieckiemu przysługuje dodatek w wysokości 19 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Wójtowi zgodnie z właściwymi przepisami przysługują: nagrody jubileuszowe, dodatkowe wynagrodzenie roczne, odprawy. Nowo dodany pkt 4 w ust. 2 art. 37 ustawy o pracownikach samorządowych, wprowadza nowe pojęcie, jakim jest minimalne wynagrodzenie, które nie może być niższe niż 80 proc. maksymalnego wynagrodzenia określonego dla poszczególnych stanowisk dla pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru. Jednocześnie ustawodawca wskazał, że "maksymalne wynagrodzenie na danym stanowisku" jest to suma maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego oraz maksymalnego poziomu dodatku funkcyjnego, a w przypadku wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz starosty i marszałka województwa także kwoty dodatku specjalnego. Rozwiązanie to jest powiązane ze zmianami w rozporządzeniu, które wskazuje maksymalne wynagrodzenie zasadnicze na poszczególnych stanowiskach. I tak po wejściu w życie nowych przepisów dla pracowników z wyboru nie jest ono ustalone za pomocą widełek, ale poprzez wskazanie jego maksymalnej kwoty. Dotychczasowe maksymalne wynagrodzenie to 9240 zł, czyli suma: 4700 zł - wynagrodzenia zasadniczego, 1900 zł - dodatku funkcyjnego, 2640 zł - dodatku specjalnego (40 proc. z sumy wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego). –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Obecne minimalne wynagrodzenie to 13 936 zł, czyli 80 proc. z 17 420 zł, czyli sumy: 10 250 zł - wynagrodzenia zasadniczego, 3150 zł - dodatku funkcyjnego, 4020 zł - dodatku specjalnego (30 proc. z sumy wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego). –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––	<urn:uuid:90733876-5b29-4bcf-85cb-75962f15fa59>	finepdfs	1.682617	CC-MAIN-2024-51	https://bip.kalinowo.pl/public/get_file.php?id=542108	2024-12-11T19:37:11+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066092235.13/warc/CC-MAIN-20241211174540-20241211204540-00736.warc.gz	120,554,233	0.998544	0.999885	0.999885	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1704, 4702, 5099 ]	1	0
Patronat Prezydenta Grudziądza XXVII Zimowa Impreza na Orientację EKOTONA 2018 II Runda Pucharu Grudziądza w Marszach na Orientację Protokół 1. Termin i miejsce imprezy: 3 marca 2018 r., Ośrodek Wypoczynkowy Delfin nad Jez. Rudnickim 2. Organizator: KInO EKOTON przy Oddziale PTTK w Grudziądzu Przy współpracy z: UM w Grudziądzu, Ośrodkiem Wypoczynkowym Delfin, MORiW w Grudziądzu, PHU „Stek" 3. Komitet organizacyjny: Kierownik imprezy Rafał Zbrzeźny Sędzia główny Piotr Mazur Budowniczowie tras TZ/TU Michał Sereda (PInO nr 750) TT/TP Rafał Zbrzeźny (PInO nr 518) Instruktor TP Błażej Wyrostkiewicz Sekretariat Anna Krzyżykowska, Aleksandra Herzke, Krzysztof Furso, Celina Furso, Beata Chodziutko-Furso Pozostali organizatorzy: Monika Bartoszek, Magdalena Okleja, Aleksandra Żołnowska, Edward Żołnowski, Agata Chodziutko (projekt pieczątki) 4. Forma tras: 1 etap dzienny 5. Uczestnicy: TZ: 10 zespołów - 14 uczestników TU: 14 zespołów - 25 uczestników TT: 14 zespołów - 29 uczestników TP: 13 zespołów - 32 uczestników TP z instruktorem : 12uczestników Łącznie: 51 zespołów - 112 uczestników Z autokaru sfinansowanego przez Urząd Miejski w Grudziądzu skorzystało 27 uczestników z: SP 12, ZST, I LO, II LO, ZSBiP, PTTK "Wędrownik" Bydgoszcz, KTG "Trawers" Bydgoszcz. 6. Opiekunowie: \| Zespół Szkół Technicznych w Grudziądzu \| Monika Bartoszek Magdalena Okleja \| \|---\|---\| \| PSP w Warlubiu \| Piotr Ptach \| \| Gimnazjum Publiczne w Warlubiu \| Rafał Fierek \| \| I Liceum Ogólnokształcące w Grudziądzu \| Beata Chodziutko-Furso \| \| Azymut Osie \| Aleksander Willim \| \| Szkoła Podstawowa nr 11 w Grudziądzu \| Hanna Figura Marita Grajewska Treder \| \| 52 TDH REMUS \| Anna Strońska \| \| Szkoła Podstawowa nr 12 w Grudziądzu \| Beata Borowska \| 7. Wyniki zawodów: Trasa TZ \| Lp. \| Miejsce \| Nazwa zespołu/szkoły \| \| \| Nazwiska i imiona członków drużyny \| \| Liczba punktów karnych \| Kategoria wiekowa \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 1 \| SkarMat Toruń \| \| \| Tafliński Przemysław \| \| 70 \| TS \| \| 2 \| 2 \| \| Ekoton Grudziądz \| \| Iwiński Marcin \| \| 80 \| TS \| \| 3 \| 3 \| \| Ekoton Grudziądz \| \| Mazur Piotr \| \| 86 \| TS \| \| 4 \| 4 \| UKS „Włóczykij” Osiek SkarMat Toruń \| \| \| \| Wrzałkowski Marek \| 128 \| TS \| \| \| \| \| \| \| \| Dąbrowski Jan \| \| \| \| 5 \| 5 \| Ekoton Grudziądz \| \| \| Dulski Rafał Kosowski Paweł \| \| 159 \| TS \| \| 6 \| 6 \| SkarMat Toruń \| \| \| Kluska Wojciech \| \| 160 \| TS \| \| 7 \| 7 \| TEAM Żołnowscy \| \| \| Żołnowska Aleksandra Żołnowski Edward \| \| 204 \| TS \| \| 8 \| 8 \| \| \| SKPT Gdańsk \| Kozdroń Arkadiusz \| \| 277 \| TS \| \| 9 \| 9 \| Toruń \| \| \| Stefanowski Marcin Gac-Stefanowska Magdalena \| Stefanowski Marcin \| 815 \| TS \| \| 10 \| 10 \| ZST \| \| \| Kołecki Marcin \| \| 1110 \| TS \| Trasa TU \| Lp. \| Miejsce \| Nazwa zespołu/szkoły \| Nazwiska i imiona członków drużyny \| \| \| Rok urodzenia \| \| Kategoria wiekowa \| Liczba punktów karnych \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 1 \| AZYMUT Osie - I LO w Świeciu AZYMUT Osie - Technikum Leśne w Tucholi \| Cichocki Jan Jezierski Paweł \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 45 \| \| 2 \| 2 \| II LO Grudziądz \| \| \| Grzonka Mateusz \| \| 2000 \| TJ \| 55 \| \| 3 \| 3 \| AZYMUT Osie - Technikum Leśne w Tucholi AZYMUT Osie - I LO w Świeciu \| Chudecki Dominik Wąsikowski Miłosz \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 70 \| \| 4 \| 4 \| I LO Grudziądz \| Ptach Jakub Mosiński Nikodem \| \| \| 2000 2000 \| \| TJ \| 76 \| \| 5 \| 5 \| AZYMUT Osie - I LO w Świeciu AZYMUT Osie - Technikum Kolejowe w Bydgoszczy \| Czarnowska Melania Czarnowski Jakub \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 84 \| \| 6 \| 6 \| ZST Grudziądz \| Ćwiek Paweł Dzieżyk Patrycja \| \| \| 1999 1999 \| \| TJ \| 87 \| \| 7 \| 7 \| AZYMUT Osie - ZSz Licealnych i Agrotechnicznych w Tucholi AZYMUT Osie - ZSz Ponadgimnazjalnych w Skórczu \| Chudecka Zuzanna Skwiercz Dawid \| \| \| 2000 2000 \| \| TJ \| 100 \| \| 8 \| 8 \| KTG "Trawers" Bydgoszcz \| Kowalski Tomasz \| \| \| 1965 \| \| TS \| 115 \| \| 9 \| 9 \| II LO Grudziądz ZST Grudziądz \| Gretkowski Mateusz Olszewski Aleksander \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 156 \| \| \| \| \| \| Gretkowski Mateusz \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Olszewski Aleksander \| \| \| \| \| \| \| 10 \| 10 \| ZSBiP Grudziądz \| Kurek Nataniel Jasiński Patryk \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 440 \| \| 11 \| 11 \| Toruń \| Pojawa Patryk \| \| \| 1989 \| \| TS \| 490 \| \| 12 \| 12 \| ZSBiP Grudziądz \| Łastowski Wojciech Martini Kornel \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 665 \| \| 13 \| 13 \| I LO Grudziądz ZSBiP Grudziądz \| Adrych Nikoleta Dąbkowski Kacper \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 845 \| \| 14 \| 14 \| I LO Grudziądz \| Hume Kamil Górska Agnieszka \| \| \| 2001 2001 \| \| TJ \| 1060 \| Trasa TT \| 1 \| 1 \| SP 5 Grudziądz/Ekoton \| Furso Celina \| \| 2004 \| TM \| 0 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2 \| 1 \| SkarMat Toruń \| \| Rożej Kajetan \| 2002 \| TM \| 0 \| \| 3 \| 3 \| AZYMUT Osie – Szkoła Podstawowa w Osiu / Gimnazjum \| Bettka Aniela Deinowska Anna \| \| 2003 2003 \| TM \| 52 \| \| 4 \| 4 \| ZST Grudziądz \| Miller Maja Karbowska Natalia Kucharzewski Natalia \| \| 2000 2000 2000 \| TJ \| 95 \| \| 5 \| 4 \| PSP Warlubie \| Suchodolska Marta Łopatowska Malwina \| \| 2004 2004 \| TM \| 95 \| \| 6 \| 6 \| PSP Warlubie \| Szwiec Martyna Florczak Kaja \| \| 2004 2004 \| TM \| 140 \| \| 7 \| 7 \| AZYMUT Osie – Szkoła Podstawowa w Osiu / Gimnazjum \| Bocian Jan Kaczmarek Maciej Nagórski Cezary \| \| 2003 2003 2002 \| TM \| 145 \| \| 8 \| 8 \| Grudziądz \| Okleja Magdalena Bartoszek Monika \| \| 1991 1977 \| TS \| 227 \| \| 9 \| 9 \| Rosomaki \| Buchaj Joanna Buchaj Zbigniew \| \| 1977 1973 \| TS \| 299 \| \| 10 \| 10 \| PSP Warlubie \| Buchaj Natalia Malej Agata \| \| 2004 2004 \| TM \| 365 \| \| 11 \| 11 \| SP 5 Grudziądz \| Małkowski Marceli Małkowski Daniel \| \| 2004 1967 \| TS \| 375 \| \| 12 \| 12 \| Gimnazjum Warlubie \| Majka Aleksandra Fandrejewska Oliwia Bonikowska Sylwia \| \| 2002 2002 2002 \| TM \| 381 \| \| 13 \| 13 \| Gimnazjum Warlubie \| Szwarc Martyna Kaczmarek Filip \| \| 2002 2002 \| TM \| 433 \| Trasa TP \| Lp. \| Miejsce \| \| Nazwa zespołu/szkoły \| Nazwiska i imiona członków drużyny \| \| \| \| Rok urodzenia \| \| \| Kategoria wiekowa \| Liczba punktów karnych \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 1 \| \| PTTK Iława \| Łukaszewicz Jerzy Truszczyński Krzysztof \| \| \| \| \| 1953 \| \| TS \| 0 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 1963 \| \| \| \| \| 2 \| 1 \| \| PSP Warlubie \| Zieliński Miłosz Kułaga Bianka \| \| \| \| 2005 2006 \| \| \| TD \| 0 \| \| 3 \| 1 \| \| 52 TDH Remus \| Mączyński Dawid Krzyżykowski Jędrzej \| \| \| \| 2006 2006 \| \| \| TD \| 0 \| \| 4 \| 1 \| \| 52 TDH Remus \| Mróz Maciej Stroński Kacper \| \| \| \| 2005 2005 \| \| \| TD \| 0 \| \| 5 \| 5 \| \| FierekTeam \| Fierek Jan Fierek Wiktor Fierek Ryszard \| \| \| \| 2007 2009 1950 \| \| \| TS \| 10 \| \| 6 \| 6 \| \| SP 11 Grudziądz \| Krzysiak Wiktoria Klawczyńska Weronika \| \| \| \| 2004 2004 \| \| \| TM \| 13 \| \| 7 \| 7 \| \| Toruń \| \| Rożej Robert \| \| \| 1975 1975 \| \| \| TS \| 25 \| \| \| \| \| \| \| \| Przymirska-Rożej Joanna \| \| \| \| \| \| \| \| 8 \| 7 \| \| Toruń \| \| Rożej Kamil \| \| \| 2005 \| \| \| TD \| 25 \| \| 9 \| 9 \| \| SP 12 Grudziądz \| Mielczarek Mateusz Ambroziak Jakub Piekarski Mateusz \| \| \| \| 2004 2004 2004 \| \| \| TM \| 35 \| \| 10 \| 10 \| \| SP 12 Grudziądz \| Woźniak Marta Kurek Mateusz \| \| \| \| 2004 2004 \| \| \| TM \| 70 \| \| 11 \| 11 \| \| PSP Warlubie \| Leiszys Aleksandra Grzonka Małgorzata Piątkowska Lena \| \| \| \| 2006 2006 2006 \| \| \| TD \| 85 \| \| 12 \| 12 \| \| PSP Warlubie \| Rzepka Oliwia Górska Wiktoria Sitkowska Wiktoria \| \| \| \| 2005 2005 2005 \| \| \| TD \| 115 \| \| 13 \| Poza klasyfikacją \| \| Royal Rangers \| Angowski Michał Muller Zuzanna Muller Zofia Muller Kacper Muller Igor \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Trasa TP z instruktorem \| \| Szkoła/organizacja \| \| \| \| \| Nazwiska i imiona \| \| \| \| \| \| \| \| \| PTTK "Wędrownik" Bydgoszcz \| \| \| \| \| Grażyna Szablewska \| \| \| Instruktor: Błażej Wyrostkiewicz \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Irena Piekutowska \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Hanna Ryszewska \| \| \| \| \| \| \| \| \| ZST Grudziądz \| \| \| \| \| Lewandowski Marcin Ciechanowski Paweł \| \| \| \| \| \| \| \| \| Szkoła Podstawowa nr 11 \| \| \| \| \| Rocol Mateusz Rojewski Nikodem Dąbrowski Julian Muś Zuzanna Wiśniewski Maksymilian Szczepański Paweł Knaak Wiktor \| \| \| \| \| \|	<urn:uuid:9e239409-ce7e-4487-bb52-00cd74024167>	finepdfs	1.05957	CC-MAIN-2018-13	http://skarmat.pl/download/2018/wyniki/Protokol_XXVII_ZInO_Ekotona_2018.pdf	2018-03-20T03:37:00Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-13/segments/1521257647280.40/warc/CC-MAIN-20180320033158-20180320053158-00062.warc.gz	262,366,643	0.997799	0.997795	0.997795	[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1841, 4660, 5923, 8227 ]	1	0
ZADANIE B UBEZPIECZENIE SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO OD RYZYK WSZYSTKICH UBEZPIECZENIE ZWIĘKSZONYCH KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI str. Przewidywane dodatkowe koszty proporcjonalne wynoszą Suma ubezp pln Przewidywane dodatkowe koszty nie proporcjonalne wynoszą Suma ubezp pln Okres odszkodowawczy w miesiącach 12 9 6 3 2 1 franszyza redukcyjna dla kosztów dodatkowych w dniach 2 3 5 10 Dzienna kwota ubezpieczenia dla dodatkowych kosztów proporcjonalnych pln Miesięczna kwota ubezpieczenia dla dodatkowych kosztów proporcjonalnych pln wysokość udziału własnego w szkodzie dla dodatkowych kosztów nieproporcjonalnych % należy okreslić orientacyjny maksymalny czas realizacji dostaw części zamiennych FRANSZYZY: sprzęt oprogram kwota Franszyza integralna 200,00 zł - zł wykupiona nie Franszyza redukcyjna - zł - zł wykupiona tak PRZYCZYNY,LICZBA I WARTOŚĆ SZKÓD W CIĄGU OSTATNICH 5 LAT liczba szkód wartość uzyskanych odszkodowań od zakładów ubezpieczeń przyczyna szkody SUMY UBEZPIECZENIA Z VAT tak WYPŁATY ODSZKODOWAŃ Z VAT tak (z zastrzeżeniem sum podanych w wykazach szczegółowych jako wartości netto) Wnioskowane Klauzule Brokerskie wg zał. Nr6 Załączniki do wniosku tak nie załącznik Nr1- Szczególne Warunki Ubezpieczenia mienia nie załącznik Nr2.1- Wykaz zbiorczy wartości tak tak załącznik Nr3- Dodatkowe wyłączenia ochrony stosowane przez Z. Ubezpieczeń nie załacznik Nr4- Dodatkowe klauzule stosowane przez Zakład Ubezpieczeń nie załącznik Nr5 - Rozszerzenia ochrony ubezpieczeniowej tak załącznik Nr6- Wykaz Klauzul Brokerskich-treść Klauzul Brokerskich tak Data 10/2018 wg zestawienia -0 załącznik Nr2.2 - Wykaz ubezpieczanego SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO ZAŁĄCZNIK NR 5 DO WNIOSKU SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO ROZSZERZENIA OCHRONY UBEZPIECZENIOWEJ ROZSZERZENIA ROZSZERZENIE NR OCHRONY UBEZPIECZENIOWEJ SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO (zakres obligatoryjny) ZASTRZEŻENIA SPECJALNE DOTYCZĄCE KONSERWACJI SPRZĘTU EL. Z zastosowaniem pozostałych, nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia, strony ustalają, że w każdym przypadku, jeżeli Ogólne Warunki Ubezpieczenia lub klauzule mające zastosowanie do umowy ubezpieczenia, nakładają na Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego obowiązek stałej konserwacji sprzętu elektronicznego będącego w jego posiadaniu, Ubezpieczyciel uznaje za wystarczające dla spełnienia powyższego obowiązku wykonywanie konserwacji przez personel własny Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego lub zewnętrzny serwis, bez konieczności zawarcia przez Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego stałej umowy o konserwację POSTANOWIENIA WSPÓLNE W zakresie nieuregulowanym postanowieniami klauzul ujętych w niniejszym załączniku, zastosowanie mają postanowienia właściwych Ogólnych Warunków Ubezpieczenia lub klauzul stosowanych przez Ubezpieczyciela, z zastrzeżeniem, że postanowienia klauzul ujętych w niniejszym załączniku mają pierwszeństwo przed postanowieniami Ogólnych Warunków Ubezpieczenia lub klauzul stosowanych przez Ubezpieczyciela, w tym wyłączeniami tam określonymi, a postanowienia regulujące odmiennie zakres określony w klauzulach ujętych w niniejszym załączniku, nie będą miały zastosowania. ,, Załącznik Nr.6 WYKAZ KLAUZUL BROKERSKICH WŁĄCZONYCH DO UMOWY UBEZPIECZENIA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO OD RYZYK WSZYSTKICH KLAUZULE OBLIGATORYJNE KLAUZULA STEMPLA: Jeżeli zapłata składki albo raty składki dokonywana jest w formie przelewu bankowego lub przekazu pocztowego, za datę zapłaty uważa się datę złożenia zlecenia zapłaty w banku lub w urzędzie pocztowym, pod warunkiem, że na rachunku Ubezpieczającego znajdowała się wystarczająca ilość wolnych środków. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA OGRANICZENIA ZASADY PROPORCJI Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że wyłączona zostaje zasada stosowania proporcjonalnej redukcji odszkodowania w przypadku, gdy wysokość niedoubezpieczenia nie przekracza 20% sumy ubezpieczenia danego przedmiotu ubezpieczenia. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA REPREZENTANTÓW Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody wyrządzone umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa przez reprezentantów Ubezpieczającego lub osoby, za które Ubezpieczający ponosi odpowiedzialność, przy czym przez wymienione tu osoby rozumie się właścicieli, członków zarządu, członków rady nadzorczej i prokurentów. W przypadku jednostek samorządowych przez wymienione tu osoby rozumie się wójtów, burmistrzów, prezydentów, starostów i członków Zarządu, kierowników i ich zastępców jednostek podległych jednostkom samorządowym, w szczególności dyrektorów zarządu dróg, kierowników innych jednostek organizacyjnych, zarządców nieruchomości. Za reprezentantów uważa się osoby , które zgodnie z obowiązującymi przepisami, statutami, lub na mocy prawa własności zarządzają ubezpieczonym podmiotem gospodarczym, lub samorządowym. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA PROLONGATY Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że brak wpłaty składki lub którejkolwiek raty w terminie określonym w umowie ubezpieczenia nie powoduje ustania odpowiedzialności Ubezpieczyciela lub też wygaśnięcia bądź rozwiązania umowy ubezpieczenia, z zastrzeżeniem poniższych postanowień. KLAUZULA OBLIGATORYJNA W przypadku nieopłacenia składki lub jej pierwszej raty w terminie przewidzianym w umowie ubezpieczenia Ubezpieczyciel wzywa Ubezpieczającego na piśmie do zapłaty składki, wyznaczając dodatkowy co najmniej 14 dniowy termin na zapłatę składki, liczony od daty otrzymania wezwania. W przypadku niedokonania zapłaty składki w dodatkowym terminie Ubezpieczyciel jest upoważniony do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Wygaśnięcie umowy następuje wyłączenie na mocy skutecznie złożonego Ubezpieczającemu wypowiedzenia. W sytuacji braku opłaty kolejnej raty składki Ubezpieczyciel wzywa Ubezpieczającego na piśmie do zapłaty raty składki wyznaczając dodatkowy, co najmniej 14 dniowy, termin do zapłaty składki (raty), liczony od daty otrzymania wezwania. W przypadku nie dokonania wpłaty w wyznaczonym (dodatkowym) terminie, ustanie odpowiedzialności Ubezpieczyciela jest możliwe dopiero począwszy od dnia następującego po upływie dodatkowego terminu płatności raty, o ile do dnia poprzedniego włącznie nie nastąpiło obciążenie rachunku bankowego Ubezpieczającego. KLAUZULA TERMINU ZGŁASZANIA SZKÓD W każdym przypadku określenia w ogólnych warunkach ubezpieczenia terminu na zgłoszenie szkody do Ubezpieczyciela, zapis mówiący o tym terminie zostanie rozszerzony o zdanie: „W przypadku dni ustawowo wolnych od pracy termin przedłuża się do pierwszego dnia roboczego jaki następuje po terminie określonym w warunkach". KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA NIEZAWIADOMIENIA W TERMINIE O SZKODZIE Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że zapisane w umowie ubezpieczenia skutki niezawiadomienia Ubezpieczyciela o szkodzie w odpowiednim terminie, mają zastosowania tylko i wyłącznie w sytuacji, kiedy niezawiadomienie w terminie przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności i skutków wypadku. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA AUTOMATYCZNEGO POKRYCIA DLA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO (automatyczne ubezpieczenie nowych inwestycji, klauzula inwestycyjna) KLAUZULA OBLIGATORYJNA 1. Z zachowaniem pozostałych, nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: b) wzrost wartości posiadanych sprzętu wskutek dokonanych i modernizacji, a) nowo nabyty sprzęt elektroniczny, zostają objęte automatyczną ochroną ubezpieczeniową od chwili przejścia ryzyka ich posiadania na Ubezpieczającego. 2. Ubezpieczający zobowiązany będzie do zapłaty stosownej składki, wynikającej z automatycznego pokrycia w terminach i na zasadach ustalonych w umowie ubezpieczenia, z zastrzeżeniem pozostałych postanowień umowy. Automatyczna ochrona ubezpieczeniowa odnosi się wyłącznie do miejsc ubezpieczenia wskazanych w umowie ubezpieczenia. Przejście ryzyka związanego z posiadaniem nowych środków trwałych na Ubezpieczającego powinno być potwierdzone dokumentem np. fakturą zakupu lub protokołem zdawczo – odbiorczym. Ochrona ubezpieczeniowa nie obejmuje mienia podczas załadunku, transportu, rozładunku, prób i testów z zastrzeżeniem pozostałych postanowień umowy ubezpieczenia. 3. Odpowiedzialność Ubezpieczyciela w stosunku do automatycznie ubezpieczonego na mocy niniejszej klauzuli mienia ograniczona jest do wysokości 20% wartości łącznej sumy ubezpieczenia. lub Ubezpieczającego innego niż jednostka administracji samorządowej ). (* Suma ubezpieczenia łącznie dla wszystkich wskazanych lokalizacji jednostki administracji samorządowej KLAUZULA AUTOMATYCZNEJ OCHRONY DLA NOWYCH LOKALIZACJI (KLAUZULA MIEJSCA UBEZPIECZENIA) Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: KLAUZULA OBLIGATORYJNA 1) Ochrona ubezpieczeniowa zostaje rozszerzona na sprzęt elektroniczny z oprogramowaniem znajdujący się we wszystkich lokalizacjach na terenie statutowej działalności Ubezpieczającego, których użytkowanie Ubezpieczający rozpocznie w okresie ubezpieczenia. Ochrona ubezpieczeniowa rozpoczyna się od momentu przyjęcia danej lokalizacji do użytku (np. podpisania umowy najmu, użyczenia, realizacji imprezy itp.), pod warunkiem, że adresy tych lokalizacji wraz z wartością znajdującego się w nich sprzętu zostaną podane do wiadomości Ubezpieczyciela w ciągu 90 dni od momentu przyjęcia ich do użytkowania. 3) Nowe miejsca ubezpieczenia muszą spełniać wymagania ogólnych warunków ubezpieczenia odnośnie zabezpieczeń przeciwpożarowych i przeciwkradzieżowych . 2) Ochroną ubezpieczeniową jest objęte mienie podczas transportu (w tym podczas załadunku, rozładunku), na wystawach, pokazach , targach imprezach kulturalnych , podczas prób i testów. 4) Maksymalny limit odpowiedzialności na pojedynczą lokalizację wynosi: 200 000,00 PLN i łącznie na wszystkie lokalizacje 5) Składka będzie rozliczana systemem pro rata za okres ubezpieczenia w terminach i na zasadach określonych w umowie ubezpieczenia. KLAUZULA KATASTROFY BUDOWLANEJ Niniejszą klauzulą rozszerza się zakres ubezpieczenia sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich o szkody w ubezpieczonym sprzęcie elektronicznym powstałe w następstwie katastrofy budowlanej przez którą rozumie się niezamierzone, nieprzewidziane, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części w wyniku nagłej samoistnej utraty wytrzymałości jego elementów konstrukcyjnych. KLAUZULA OBLIGATORYJNA W trakcie prowadzenia robót budowlano-montażowych za katastrofę obiektu budowlanego uważa się również zniszczenie obiektu budowlanego, spowodowane utratą wytrzymałości, stateczności tymczasowych podpór, torowisk, rusztowań bądź deskowań używanych przy wznoszeniu obiektu budowlanego. Limit 500 000zł na jedno i wszystkie zdarzenia Z odpowiedzialności wyłączone są szkody: b) Powstałe w przypadku braku zamocowania elementów nośnych w ich podporach; a) Wynikłe ze zdarzeń powstałych w budynkach będących w trakcie przebudowy lub remontu wymagającego uzyskania pozwolenia na budowę; c) W budynkach przeznaczonych do rozbiórki. KLAUZULA AKTÓW WANDALIZMU 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody powstałe w ubezpieczonym sprzęcie elektroniczny wraz z oprogramowaniem objętym ochroną ubezpieczeniową KLAUZULA OBLIGATORYJNA sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich, będące bezpośrednim następstwem aktów wandalizmu lub dewastacji. 2. Przez akty wandalizmu / dewastacji rozumie się wszelkiego rodzaju działanie powodujące zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich przez osoby trzecie, w tym również niepozostające w związku z dokonaniem lub usiłowaniem dokonania kradzieży, włamania lub rabunku. 3. Z zakresu ochrony wyłączone są szkody spowodowane w obiektach opuszczonych, nie użytkowanych przez okres dłuższy niż 60 dni 4. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia, nie więcej niż 20 000,-zł KLAUZULE FAKULTATYWNE KLAUZULA DODATKOWEGO LIMITU SUMY UBEZPIECZENIA w brzmieniu: Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że ochrona ubezpieczeniowa obejmuje Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia, który rozdziela się na sumy ubezpieczenia tych kategorii ubezpieczanego mienia lub nakładów adaptacyjnych, dla których wystąpiło niedoubezpieczenie, niedoubezpieczenie t.j gdy zadeklarowana Suma Ubezpieczenia ustalona na pojedynczy przedmiot ubezpieczenia nie zapewnia pełnego pokrycia strat powstałych w wyniku szkody na tym przedmiocie lub w odniesieniu do których suma ubezpieczenia jest niewystarczająca ze względu na poniesione koszty związane z uniknięciem lub ograniczeniem rozmiaru szkody. KLAUZULA FAKULTATYWNA Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia rozumiany jest jako nadwyżka nad zadeklarowana Sumą Ubezpieczenia na pojedynczy przedmiot Ubezpieczenia. Przy wypłacie w ramach limitu nie potrąca się zużycia technicznego. „Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia" nie ma zastosowania do przedmiotów ubezpieczenia obejmowanych ochroną w systemie ,,na pierwsze ryzyko". Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia wynosi: 30% Ogólnej Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia. KLAUZULA PROCEDURY LIKWIDACJI SZKODY Do umowy ubezpieczenia Ubezpieczyciel dołączy procedury likwidacji szkody zawierające opis i stosowne druki zgłoszenia szkód, druki likwidacji szkody oraz niezbędne dokumenty potrzebne do likwidacji szkody które doręcza się Ubezpieczającemu (Zamawiającemu) wraz z dokumentami ubezpieczenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA Ubezpieczyciel bez zbędnej zwłoki na swój koszt, każdorazowo po zakończeniu likwidacji szkody zawiadomi na piśmie Ubezpieczającego i Brokera o wyniku postępowania likwidacyjnego, o wysokości wypłaconego odszkodowania, lub o odmowie wypłaty odszkodowania podając przyczynę odmowy. KLAUZULA UDZIELENIA AUTOMATYCZNEJ OCHRONY DLA NIENAZWANYCH LOKALIZACJI Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel udziela automatycznej ochrony dla sprzętu elektronicznego z oprogramowaniem w nienazwanych miejscach ubezpieczenia na terenie RP z limitem 50 000,00zł na jedno zdarzenie i 100 000,00zł na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA Warunkiem udzielenia takiej ochrony jest posiadanie przez każde takie miejsce ubezpieczenia, co najmniej minimalnych zabezpieczeń ppoż. i antywłamaniowych, jakie istnieją w miejscach ubezpieczenia znanych już ZU. KLAUZULA TERMINU DOKONANIA OGLĘDZIN o treści" Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się że w przypadku powstania szkody, której usunięcie jest niezbędne do normalnego funkcjonowania Ubezpieczającego, Ubezpieczyciel zobowiązuje się do dokonania oględzin w terminie 48 godzin od daty zgłoszenia szkody. Niedotrzymanie tego terminu upoważnia Ubezpieczającego do samodzielnego sporządzenia protokołu (w tym dokumentacji fotograficznej) i przystąpienia do jej uprzątnięcia. W przypadku zajścia szkód innego rodzaju, Ubezpieczyciel zobowiązuje się do dokonania oględzin w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze od chwili zgłoszenia szkody. KLAUZULA FAKULTATYWNA Ubezpieczający zobowiązany jest do powiadomienia Ubezpieczyciela o podjętych czynnościach związanych z likwidacją szkody oraz do przechowania uszkodzonych lub zniszczonych części mienia do czasu oględzin przez Ubezpieczyciela KLAUZULA SKUTKÓW USZKODZENIA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO o treści" W przypadku uszkodzenia newralgicznego sprzętu elektronicznego- (np. serwera, centrali telefoniczne, sprzętu rozgłośni radiowej, telewizyjnej, sprzętu zabezpieczającego dostawy wody lub energii elektrycznej lub cieplnej, odbioru ścieków, aparatury medycznej w szpitalach), którego przywrócenie do pracy ( w ciągu 24 godzin od godziny zgłoszenia szkody ) jest niezbędne ( konieczne) dla normalnego funkcjonowania Ubezpieczającego (przedsiębiorstwa, administracji samorządowej, szpitala), Ubezpieczający, zawiadamiając uprzednio Ubezpieczyciel, może przystąpić natychmiast do samodzielnej likwidacji szkody, sporządzając stosowny protokół opisujący przyczynę zdarzenia, rozmiary szkody, sposób KLAUZULA FAKULTATYWNA naprawy oraz wyliczając wartość szkody . Protokół wraz z fakturą za naprawę będzie stanowił podstawę do likwidacji szkody i wypłaty odszkodowania . Dla pozostałego sprzętu elektronicznego uszkodzonego w wyniku awarii, samodzielna likwidacja na zasadach j.w. jest dopuszczalna jedynie w przypadku, jeżeli Ubezpieczyciel nie przystąpi do oględzin szkody w terminie 48 godzin od godziny zgłoszenia szkody. Ubezpieczający zobowiązany jest do powiadomienia Ubezpieczyciela o podjętych czynnościach związanych z likwidacją szkody oraz do przechowania uszkodzonych lub zniszczonych części mienia do czasu oględzin przez Ubezpieczyciela KLAUZULA ZALICZKI NA POCZET ODSZKODOWANIA o treści Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel w przypadku wystąpienia szkody objętej ochroną ubezpieczeniową wypłaci Ubezpieczającemu zaliczkę w terminie 14 dni od daty złożenia przez niego stosownego wniosku wraz z kosztorysami. Zaliczka w wysokości max. 50% szacowanej bezspornej części szkody Ubezpieczyciel wypłaci na wskazane przez Ubezpieczającego konto. KLAUZULA FAKULTATYWNA Pozostałą część kwoty odszkodowania Ubezpieczyciel przekaże Ubezpieczającemu zgodnie z terminami określonymi w OWU. KLAUZULA DOKUMENTACJI SZKODY I TERMIMU WYPŁATY ODSZKODOWANIA o treści: KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Gdyby wyjaśnienie wszystkich okoliczności do ustalenia odpowiedzialności za powstałą szkodę lub wysokości odszkodowania nie było możliwe, odszkodowanie powinno być wypłacone najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności. Bezsporną część odszkodowania Ubezpieczyciel wypłaci w terminie 30 dni od daty zgłoszenia szkody. 1. Ubezpieczyciel obowiązany jest do wypłaty odszkodowania w terminie 30 dni od daty otrzymania zgłoszenia szkody. Ubezpieczający przesyła w celu likwidacji szkody wypełnione dokumenty, które określił Ubezpieczyciel przy zawieraniu umowy ubezpieczenia. 3. Jeżeli do likwidacji szkody potrzebne będą dodatkowe dokumenty poza określonymi w dniu zawierania umowy ubezpieczenia Ubezpieczyciel zawiadomi o tym fakcie Ubezpieczającego nie później niż w 7 dniu od daty zgłoszenia szkody. O kolejne uzupełnienie dokumentów Ubezpieczyciel może się zwrócić zawiadamiając o tym Ubezpieczającego nie później niż 7 dni od daty nadesłania uzupełnienia. KLAUZULA WYPŁATY ODSZKODOWANIA o treści Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel w przypadku wystąpienia szkody objętej ochroną ubezpieczeniową wypłaci odszkodowanie ( maksymalnie do wysokości sumy ubezpieczenia przyjętej wg wartości odtworzeniowej ), rozumianej jako wartość zastąpienia ubezpieczonego sprzętu przez sprzęt fabrycznie nowy , dostępny na rynku, jak najbardziej zbliżony wyposażeniem, parametrami do sprzętu zniszczonego, z uwzględnieniem kosztów transportu, demontażu i ponownego montażu oraz opłat celnych i innych tego typu kosztów niezależnie od wieku i stopnia umorzenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA KLAUZULA ZABEZPIECZEŃ PRZECIWPOŻAROWYCH I PRZECIWKRADZIEŻOWYCH 1. Ubezpieczyciel oświadcza, że aktualny w dniu zawierania umowy ubezpieczenia stan zabezpieczeń przeciwpożarowych i przeciwkradzieżowych uznaje za wystarczający do zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej, do czasu przeprowadzenia inspekcji w ubezpieczonych jednostkach i obiektach. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Ubezpieczyciel sporządzi raport w którym wskaże konieczne do wprowadzenia uzupełnienia zabezpieczeń oraz wyznaczy termin na ich wprowadzenie. Termin wprowadzenia uzupełnienia istniejących zabezpieczeń nie może być krótszy niż 30 dni roboczych od dnia przekazania raportu i wskazówek Ubezpieczającemu. 4. Do czasu uzupełnienia wskazanych zabezpieczeń Ubezpieczający objęty jest ochroną. 3. Charakter uzupełnień nie może przekraczać wymogów zabezpieczeń określonych jako minimalne w stosownych OWU. KLAUZULA AKTÓW TERRORYZMU o treści 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody powstałe w ubezpieczonym w sprzęcie elektronicznym będące bezpośrednim następstwem aktów terroryzmu. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Przez akty terroryzmu rozumie się wszelkiego rodzaju działanie mające na celu wprowadzenie chaosu, zastraszenie ludności lub dezorganizację życia publicznego dla osiągnięcia określonych skutków ekonomicznych, politycznych, religijnych, ideologicznych, socjalnych lub społecznych. 4. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: 100 000,00.zł 3. Z zakresu ochrony nie są wyłączone szkody w sprzęcie elektronicznym spowodowane uwolnieniem lub wystawieniem na działanie substancji toksycznych, chemicznych lub biologicznych, jak również wszelkie szkody spowodowane atakiem elektronicznym, włączając w to włamania komputerowe lub wprowadzenie jakiejkolwiek formy wirusa komputerowego. 5. Franszyza redukcyjna w wysokości 10% wartości odszkodowania, minimum 2.000,00 PLN" KLAUZULA UBEZPIECZENIA STRAJKÓW, ZAMIESZEK I ROZRUCHÓW 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody w ubezpieczonym mieniu objętym ochroną ubezpieczeniową mienia od ognia , bezpośrednio powstałe wskutek strajków, zamieszek i rozruchów. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Przez strajk uważa się celową przerwę w pracy grupy pracowników w celu wymuszenia żądań ekonomicznych lub politycznych. 4. Przez rozruchy, uważa się gwałtowne demonstracje grupy osób, które nie mieszczą się w kategorii zamieszek 3. Przez zamieszki, uważa się gwałtowne demonstracje, nielegalne akcje grupy osób wymierzone przeciwko władzy w celu zmiany istniejącego porządku prawnego. 5. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 100 000,00 PLN 6. Franszyza redukcyjna w wysokości 10% wartości odszkodowania, minimum 2.000,00 PLN" KLAUZULA RZECZOZNAWCÓW Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: KLAUZULA FAKULTATYWNA 1. Za opłatą dodatkowej składki, w granicach limitu odpowiedzialności Ubezpieczyciel pokryje poniesione przez Ubezpieczonego konieczne i uzasadnione koszty ekspertyz rzeczoznawców związane z ustaleniem przyczyny, zakresu i rozmiaru szkody, z zastrzeżeniem uzgodnienia z Ubezpieczycielem faktu powołania rzeczoznawcy. Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 2.Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości 10% ogólnej 50 000,00 zł KLAUZULA UBEZPIECZENIA SZKÓD ESTETYCZNYCH ( GRAFFITI) Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że KLAUZULA FAKULTATYWNA 1. Za opłatą dodatkowej składki ochroną ubezpieczeniową objęte są szkody estetyczne polegające na porysowaniu, pomalowaniu, umieszczeniu napisów lub innych znaków graficznych na ubezpieczonym mieniu przez osoby pozostające poza stosunkiem ubezpieczeniowym. 2. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 2 000,00 zł KLAUZULA SKŁADOWANIA Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że w przypadku szkód powstałych w wyniku zalania podłoża, Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność także za mienie składowane bezpośrednio na podłodze. Klauzula ma zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do mienia, którego składowanie, położenie, ustawienie na podłodze było uzasadnione. Klauzula dotyczy również mienia znajdującego się w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu. Limit 100 000zł na jedno i wszystkie zdarzenia KLAUZULA FAKULTATYWNA ZAŁĄCZNIK NR 6 DO WNIOSKU SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO KLAUZULE BROKERSKIE	<urn:uuid:5f1aa96a-ea8d-4354-80f6-c69ce0451fe0>	finepdfs	1.178711	CC-MAIN-2022-33	http://slabowidzacy.bip.krapkowice.pl/download/attachment/53979/gmina-krapkowice-06-sel-2019-2022.pdf	2022-08-10T22:28:06+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571222.74/warc/CC-MAIN-20220810222056-20220811012056-00389.warc.gz	45,552,396	0.999932	0.999992	0.999992	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 68, 1731, 1822, 3201, 3205, 7583, 12834, 17421, 22541, 25674, 25747 ]	2	1
Cavan, 28 sierpnia 2021 r. Informacje wstępne dotyczące roku szkolnego 2021/22 Witamy w nowym roku szkolnym! Bardzo się cieszymy, iż pomimo wciąż trudnej sytuacji związanej z pandemią Covid-19 możemy rozpocząć naukę w trybie stacjonarnym. Mamy ogromną nadzieję, że działając wspólnie tzn. stosując się do zaleceń wprowadzonych w ubiegłym roku szkolnym, unikniemy przejścia na tryb online. 1. WAŻNE DOKUMENTY SZKOLNE Bardzo proszę Wszystkich Państwa o zapoznanie się ze Statutem Szkoły, z regulaminami dla uczniów i rodziców oraz „Zasadami funkcjonowania w roku szkolnym 2021/22" (stanowiącymi załącznik nr 1 do niniejszego pisma), zamieszczonymi na stronie internetowej szkoły. 2. PIERWSZY WEEKEND SZKOLNY Już w pierwszy weekend szkolny tj. 4 i 5 września rozpoczynamy zajęcia dydaktyczne wg. planu lekcji (załącznik 2 niniejszego pisma) zamieszczonego na stronie szkoły. Rodzice uczniów klas pierwszych będą mieli możliwość krótkiego spotkania w z opiekunem klasy celem omówienia spraw szkolnych i sprawdzenia dokumentacji. Bardzo prosimy o zachowanie stosownych odległości przy wejściu i „w" budynku szkoły, obowiązkowego zakrycia ust i nosa oraz zdezynfekowania rąk. Każdy rodzic wchodzący do budynku odnotowuje swoje wejście w „zeszycie wejść" znajdującym się na paterze, przy drzwiach wejściowych. Spotkanie z wychowawcą odbędzie się na pierwszej lekcji zajęć klasy pierwszej tj. sobota godzina 12.50, niedziela godz. 9.20 3. OŚWIADCZENIA – COVID-19 Przed wysłaniem dziecka do Szkoły Polskiej w Cavan rodzice uczniów zobowiązani są do podpisania oświadczeń COVID-19 zamieszczonych na stronie szkoły, classroom oraz przesłanych uczniom mailem. Oświadczenie należy wydrukować, wypełnić, czytelnie podpisać i przekazać nauczycielowi przy wejściu do szkoły. Jeśli nie mają Państwo możliwości wydrukowania dokumentu, należy tekst przepisać ręcznie i czytelnie podpisać. Proszę zwrócić uwagę na datęinformacja na dzień……………………… Bez podpisanego w/w dokumentu uczniowie nie mogą rozpocząć zajęć w szkole. Osoby przebywające na kwarantannie przekazują oświadczenie w dniu powrotu, wpisując właściwą datę(w takich sytuacjach prosimy o kontakt z opiekunami klas). 4. ZEBRANIA Z RODZICAMI Pragnąc jak najlepiej dostosować się do nowych zaleceń, nie planujemy stacjonarnych spotkań z rodzicami. W drugim tygodniu pracy szkoły odbędą spotkania on-line, na których omówione zostaną najważniejsze kwestie związane z funkcjonowaniem szkoły w roku szkolnym 2021/2022. O dacie i godzinie spotkań zostaną Pani powiadomieni przez wychowawcę odrębną wiadomością. 5. DOOKUMENTY DO WYPEŁNIENIA PRZEZ RODZICÓW Na stronie internetowej szkoły oraz na Google Classroom zamieszczone zostaną dokumenty do pobrania i uzupełnienia przez rodziców: 1) aktualizacja danych (wszyscy rodzice) – przypominamy w konieczności posiadania konta „gmail" na potrzeby zdalnej edukacji. 2) aktualizacja RODO; 3) druk do wyrobienia legitymacji (nowi uczniowie lub nie posiadający jeszcze legitymacji) ; 4) oświadczenie o posiadanym 24 godzinnym ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków; 5) deklaracja o uczęszczaniu dziecka na zajęcia dodatkowe prowadzone przez Stowarzyszenie PolsCavan ( chętni - jeśli zapisują Państwo dziecko na lekcje matematyki) W miarę możliwości bardzo prosimy rodziców o wydrukowanie powyższych dokumentów i przekazanie opiekunowi klasy (przez ucznia) w pierwszy weekend szkoły. Druki będą również dostępne w szkole. Jeśli rodzice nie mają możliwości wydrukowania, nauczyciel przekaże dzieciom w szkole. Bardzo prosimy o ich zwrot w kolejnym tygodniu nauki. 6. PRACOWNIK OBSLUGI W wyniku narzucanych zaleceń związanych z Covid-19, Szkoła Polska w Cavan zatrudni od września woźnego, który dbał będzie o czystość w naszej szkole przez cały dzień trwania nauki. Woźny jest zatrudniony przez ORPEG, ale z uwagi niskie zarobki (polskie) Rada Rodziców w porozumieniu ze Stowarzyszeniem PolsCavan zobowiązała się na dofinansowanie w/w osoby, tak aby wysokość zarobków woźnego była zgodna z wysokością minimalnych zarobków w Irlandii. 7. KOMITET RODZICIELSKI-informacja od Rady Rodziców Uprzejmie przypominamy, a nowych rodziców informujemy, iż Rada Rodziców wspiera finansowo Szkołę i za zebrane dobrowolne składki opłaca m.in. obowiązkowe ubezpieczenie szkoły (tzw. OC za uczniów - koszt ok. 2000 – 3000 rocznie), dofinansowuje osobę sprzątającą wizyty pisarzy, teatrzyki dla dzieci, dyplomy i nagrody dla dzieci w konkursach, wynajem zamków dmuchanych z okazji Dnia Dziecka, prezenty z okazji Dnia Dziecka, dofinansowanie wycieczek szkolnych i wyjazdów na Olimpiadę. Bez opłacenia ubezpieczenia, które jest warunkiem wynajęcia lokalu na szkolę oraz osoby sprzątającej, szkoła nie może funkcjonować , dlatego zwracamy się do rodziców z prośbą o współpracę w tej kwestii i opłacenie, w miarę możliwości, w/w składki. Rada Rodziców, jak co roku, rozdzieliła opłatę na Komitet Rodzicielski ubezpieczenie OC i sprzątanie szkoły i Komitet Rodzicielski . Jako że pozostały fundusze zebrane w zeszłym roku szkolnym (spowodowane kilkumiesięcznym przejściem na nauczanie online ) zasiliły budżet nowego roku szkolnego, tegoroczne opłaty zostały obniżone (w stosunku do roku ubiegłego) i przedstawiają się następująco: OPŁATA za sprzątanie i obowiązkowe ubezpieczenie OC €40 od rodziny KOMITET RODZICIELSKI €30 – 1 dziecko €40 – 2 dzieci €50 – 3 dzieci W tym roku Rada Rodziców bardzo prosi o wpłaty drogą elektroniczną na konto: Uster Bank Numer konta: 98545010017959 IBAN: IE76 ULSB98545010017959 Branch sort code 98-54-50 Przy dokonaniu wpłaty należy podać imię i nazwisko dziecka oraz klasę. Jeśli z jakich przyczyn nie mają Państwo możliwości dokonania przelewu prosimy o przekazanie odliczonej kwoty w opisanej kopercie (imię i nazwisko, klasa, kwota) do przedstawiciela Rady Rodziców, który będzie dyżurował przy wejściu do budynku przez cały wrzesień w czasie rozpoczynania zajęć przez poszczególne klasy. Przypominamy/Informujemy, iż Nauczyciele nie przyjmują kopert z pieniążkami na Komitet Rodzicielski. Uprzejmie informujemy, iż Rada Rodziców wydatkuje zebrane fundusze na cele Statutowe szkoły, zgodne z Regulaminem Rady Rodziców. Na koniec każdego roku szkolnego przedstawia Raport Finansowy zamieszczając go na stronie szkoły. W przypadku wpłat osobistych u przedstawiciela Rady Rodziców istnieje możliwość wpłaty w ratach, Państwa wpłaty pozwolą na szybkie zaplanowanie działań Rady Rodziców. Trzy klasy, które jako pierwsze w 100% uiszczą opłatę otrzymają drobne upominki 8. ZAJĘCIA DODATKOWE Istnieje możliwość zapisania dzieci na zajęcia dodatkowe z matematyki ( o ile nie koliduje z planem lekcji szkoły- patrz plan lekcji). Zajęcia są organizowane i nadzorowane są przez Polskie Stowarzyszenie „PolsCavan" poza ramowym planem pracy szkoły. Koszt zajęć dodatkowego przedmiotu wynosi 50 euro na semestr. Warunkiem prowadzenia zajęć z matematyki uzależniona jest od ilości chętnych (min. 6 uczniów w danej klasie), dlatego tak ważna jest Państwa deklaracja na pierwszych zajęciach i opłacenie zajęć do księgowego Stowarzyszenia PolsCavan do dnia 12 września. Istnieje możliwość zorganizowania zajęć online po uzgodnieniu z nauczycielem matematyki. 9. LEGITYMACJE SZKOLNE a) Wszystkich uczniów zainteresowanych wyrobieniem legitymacji szkolnej prosimy o wypełnienie formularza (czarnym długopisem i drukowanymi literami) i złożenia go do opiekuna klasy. Proszę o załączenie podpisanego zdjęcia (wymiary zdjęcia na formularzu)- nie przyklejamy zdjęcia do formularza. Druki zbieramy wyłącznie do 26 września. (Dotyczy tylko tych uczniów, którzy nie wyrabiali jeszcze legitymacji szkolnej!). b) Uczniowie posiadający legitymacje składają je u opiekuna klasy do dnia 26 września, celem ich aktualizacji. 10. DZIENNIK ELEKTRONICZNY Szkoła prowadzi dzienniki elektroniczne. Nowe loginy dla uczniów i rodziców zostaną przekazana w drugiej połowie września. Prosimy rodziców o usprawiedliwianie nieobecności uczniów wykorzystując wyłącznie dziennik elektroniczny. 11. ZAŚWIADCZENIE O 24 GODZINNYM UBEZPIECZENIU OD NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW w roku szkolnym 2021/2022. Zgodnie ze Statutem i Regulaminem Szkoły Polskiej w Cavan przypominamy, iż RODZICE są zobowiązani do 24 godzinnego ubezpieczenia swoich dzieci od następstw nieszczęśliwych wypadków ( w szkole irlandzkiej lub prywatnie). Wszyscy rodzice zobowiązani są do podpisania stosownego oświadczenia i przekazania go do opiekuna klasy. 12. DOJAZD DO SZKOŁY I PARKOWANIE. Wjazd do szkoły bramą główną ( jadąc od centrum miasta, za placem zabaw, pierwsza brama po prawej stronie. * wjazd głównym podjazdem - wyjazd alejką wg znaków. Prosimy nie wjeżdżać bramą do St. Patrick College. Wejście od St. Patrick College będzie zamknięte. Na czas zaprowadzenia dzieci pod drzwi można zaparkować samochód przed głównym wejściem jednakże w trakcie trwania roku szkolnego przyjmiemy zasadę, która jest znana z irlandzkich szkół. Prosimy o podjeżdżanie pod budynek, wypuszczenie dzieci i odjechanie prawą stroną. Przypominamy, iż po przekroczeniu bramy obowiązuje ograniczenie prędkości do 10 km/h. Prosimy o zachowanie szczególnej ostrożności. * Po przekroczeniu głównej bramy i dojechaniu do rozjazdu- można skręcić w lewo i dojechać na dolny parking, stamtąd przyprowadzić dziecko do szkoły. Prosimy o przywożenie dzieci 5 minut przed rozpoczęciem zajęć i odbieranie ich na czas (patrz regulamin szkoły i „Zasady funkcjonowania w roku szkolnym 2021/22" ). Jeśli jednorazowa z jakiś przyczyn przejadą Państwo do szkoły wcześniej prosimy o parkowanie na dolnym parkingu. Przypominamy, iż na terenie szkoły obowiązuje całkowity zakaz palenia. Budynek objęty jest monitoringiem. Za palenie na terenie szkoły grozi kara grzywny. 13. OGRANICZENIE ILOŚCI ŚMIECI W SZKOLE Prosimy, aby dzieci nie przynosiły napojów w butelkach jednorazowych lecz w bidonach. Wszelkie opakowania plastikowe uczniowie mają obowiązek zbierania do domu. Uwaga: Zakaz przynoszenia do szkoły jogurtów, chipsów, popcornu, słodyczy i napojów gazowanych. 14. WOLONTARIAT Serdecznie dziękujemy Pani Magdalenie Porębskiej i Anecie Szczerskiej za pomoc w bibliotece szkolnej w ubiegłym roku . Również w tym roku poszukujemy wolontariuszy do pracy w bibliotece szkolnej, pomocy przy dyżurach itp. (chętni rodzice proszeni są o zgłaszanie się do wychowawców). 15. STOWARZYSZENIE POLSCAVAN- informacja od Stowarzyszenia PolsCavan Zachęcamy rodziców do wstąpienia do Stowarzyszenia „PolsCavan", którego główną działalnością jest wspomaganie działalności szkoły. Tylko dzięki staraniom Stowarzyszenia szkoła może m.in. występować o dodatkowe środki z funduszy MSZ poprzez pisanie projektów do Ambasady RP w Dublinie, dofinansowuje wyposażenie szkoły ( projektory, tablice, stoły, krzesła, a także szkolne akcje), prowadzić zajęcie dodatkowe tj. matematyka, religia czy warsztaty dla maturzystów. Od września 2020 członkostwo w Stowarzyszeniu jest bezpłatne. Spotkania członków będą się odbywały online. Jeśli dysponują Państwo wolnym czasem, mają ciekawe pomysły zapraszamy do współpracy. (zainteresowanych prosimy o kontakt z nauczycielami, którzy przekażą kontakt ze Stowarzyszeniem) 16. STRONA INTERNETOWA/ STRONA Facebook Szkoła prowadzi stronę internetową www.cavan.orpeg.pl oraz stronę Facebook na której zamieszcza aktualności dotyczące pracy szkoły. Zachęcamy rodziców do odwiedzania w/w stron. Agnieszka Adamska Kierownik Szkoły Polskiej w Cavan	<urn:uuid:d4823007-8ec6-46fc-a7a9-978363c95e19>	finepdfs	1.673828	CC-MAIN-2024-33	https://cavan.orpeg.pl/wp-content/plugins/download-attachments/includes/download.php?id=1562	2024-08-15T11:11:48+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641291968.96/warc/CC-MAIN-20240815110654-20240815140654-00331.warc.gz	122,912,430	0.999962	0.999962	0.999962	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2021, 4599, 6541, 8623, 11039, 11472 ]	1	1
„Mamo, Tato pobawcie się ze mną" - propozycje różnych zabaw dla dzieci i rodziców Nieporządek Gra rodzinna na spostrzegawczość Jedna osoba opuszcza pomieszczenie. Pozostałe osoby robią nieporządek, zmieniając położenie trzech/pięciu przedmiotów np. w pokoju – zrzucają poduszkę na podłogę, przekręcają obrazek do góry nogami, zakładają bluzkę na lewą stronę. Z pewnością coś da się wymyśleć ☺ Powracająca osoba ma zidentyfikować owe trzy/pięć źle położone przedmioty. Możemy urozmaicić zabawę: za każdy przedmiot niezauważony osoba, która nie odgaduje zdobywa punkt, za każdy odgadnięty przedmiot osoba, która odgadywała zdobywa punkt. Do pary – nie do pary Ta zabawa pomoże dzieciom w zrozumieniu, co znaczy, że coś jest lub nie jest „takie samo" czy też „do pary". Co jest potrzebne? Zestawy składające się z dwóch pasujących do siebie lub identycznych rzeczy, np. para skarpet, para butów, dwa identyczne kubki, dwa identyczne widelce. Należy pomieszać przedmioty, a zadaniem dzieci jest ułożyć je właściwymi parami. Potem niech dzieci zasłonią oczy, a rodzic tworzy pary z niepasujących do siebie przedmiotów. Zadanie polega na wskazaniu rzeczy, która jest nie do pary. Zgadywanki Kilka prostych pytań, na które trzeba odpowiedzieć. Tego typu zabawy usprawniają proces rozumienia i sprawiają, że dzieci lepiej radzą sobie z małymi problemami. Rodzic zadaje dziecku pytania w rodzaju: „Myślę o czymś brzęczącym, czego potrzebujemy, żeby otworzyć drzwi…" /klucze/. „Myślę o czymś, na czym można pedałować i co ma koła…" /rower/. „Myślę o czymś, co ładnie wygląda, pachnie i rośnie w ogródku…" /kwiaty/. „Myślę o czymś, co można robić z szamponu zmieszanego z wodą, co fruwa w powietrzu i w końcu się rozpryskuje…" /bańki mydlane/. „Myślę o czymś do lizania, słodkim i zimnym…" /lody/. „Myślę o kimś, kto Was bardzo kocha i do kogo bardzo lubicie chodzić w odwiedziny…" /babcia/. „Myślę o czymś, co się otwiera na deszczu, żeby nie zmoknąć…" /parasol/. „Myślę o czymś kolorowym i miękkim do podrzucania i łapania…" /piłka/. W miarę jak dzieci będą coraz lepiej radziły sobie z odpowiadaniem na pytania, można zwiększać stopień trudności. A może zechcą rodzicowi zadać zagadkę …? Wiadro do wrzucania Kolejna zabawa kształtująca sprawność rzucania do celu. Co jest potrzebne ? plastikowe wiadro, piłeczki albo niewielkie maskotki. Co robimy ? Ustawiamy wiadro w odległości kilku metrów. Wyznaczamy miejsce z którego dzieci będą oddawały rzuty. Zapisujcie i podsumowujcie wyniki (np. za pomocą miarki), aby dzieci wprawiały się w działaniach matematycznych. Łapanie Ta prosta gra ćwiczy u dziecka koordynację między okiem a ręką oraz wzrokowe śledzenie poruszających się przedmiotów. Co jest potrzebne ? dwie plastikowe butelki, małe piłeczki lub inne małe przedmioty, taśma do pakowania lub izolacji. Co robimy ? Obetnij denka butelek, zabezpieczając ostre krawędzie taśmą do pakowania lub izolacji. Dzieci trzymają butelkę dużym otworem do góry i używają ich do rzucania i chwytania piłeczki. Ta zabawa nie tylko wciąga, ale usprawnia koordynację wzrokowo – ruchową oraz ćwiczy śledzenie wzrokiem poruszających się przedmiotów. Pisanie opowieści Zachęć dzieci do robienia rysunków ze wspólnych wycieczek. Dobrze jest mieć do tego celu specjalny brulion/notes. Aby wprowadzić je w mowę pisaną, poproś, aby powiedziały, jak masz podpisać dany obrazek. Notując podane przez dziecko zdanie, wskazuj na poszczególne słowa i znaki przestankowe. Pokaż całość zdania, tłumacząc, że zaczyna się wielką literą, a kończy kropką. Rysowanie obrazków z wycieczek rozwija także zdolność przywoływania przeżyć z przeszłości. Kojarzenie pierwszych doświadczeń mowy pisanej z przyjemnymi chwilami spędzonymi na wycieczkach sprawi, że dzieci będą chętnie rysowały i chłonęły wiedzę na temat słów i posługiwania się nimi, zmierzając tym samym wielkimi krokami do umiejętności czytania. Zimno, ciepło, gorąco Chyba znana wszystkim, a może nieco zapomniana zabawa, w której jedna osoba chowa jakiś nieduży przedmiot (może to być maskotka, autko, piłeczka), pozostałe osoby muszą go odnaleźć. Ten kto schował "skarb" daje wskazówki stopniując słowa - zimno, ciepło, informując poszukiwaczy, czy są blisko (ciepło, cieplej, gorąco), czy daleko (zimno, mróz). Ten kto odnajdzie skarb chowa go i zabawa zaczyna się od nowa. Tanecznym krokiem Z podkładem muzycznym lub bez możecie wspólnie poruszać się do ulubionych piosenek i melodii. W wersji dla odważniejszych rodziców (mniej wrażliwych słuchowo) możecie włączyć sekcję instrumentalną z wykorzystaniem sprzętów kuchennych (garnki mają świetną akustykę). Zorganizujcie konkurs taneczny albo konkurs piosenki. Nagrodą może być korona, medal, dyplom (oczywiście zrobiony własnoręcznie) albo pyszne małe co nieco. Kalambury W tej zabawie za pomocą gestów musimy pokazać np. tytuł bajki, postać z bajki, czynność, zwierzątko. Wspólne gotowanie Zaproponujcie dzieciom wspólne pieczenie babeczek, zróbcie owocowe szaszłyki i nie przejmujcie się, jeśli mały mistrz kuchni nieco nabrudzi. Z przygotowanych wspólnie specjałów możecie urządzić przyjęcie domowe. Wspólne czytanie O korzyściach z czytania nie trzeba nikogo przekonywać. Przytoczymy zaledwie najważniejsze z nich. Czytanie zaspokaja wszystkie potrzeby emocjonalne dziecka, wspiera jego rozwój psychiczny, intelektualny i społeczny, a przy tym przynosi ogromną radość i pozostawia cudowne wspomnienia. Dzięki czytaniu dziecko poszerza swoje słownictwo, używa bogatszego i piękniejszego języka. Wybierzcie wspólnie książkę, usiądźcie wygodnie i przenieście się w świat bajek i niezwykłych przygód. Budowanie z klocków Należy do ulubionych zabaw całej rodziny. Proste konstrukcje, wysokie wieże, fosy, w tej zabawie ogranicza nas tylko wyobraźnia. Ponadczasowe klocki dzięki ogromnej różnorodności są nieustającym źródłem inspiracji do zabawy zapewniając wszechstronny rozwój dziecka. Zabawa klockami ćwiczy emocje, stymuluje wyobraźnię, rozwija logiczne i przestrzenne myślenie dziecka, jest dobrym treningiem na koncentrację uwagi. Zabawa w teatr Zamieńcie się rolami: maluchy niech będą rodzicami, a wy ich dziećmi. Uwaga: w tej zabawie możecie zobaczyć, jak odbierają was dzieci. Tym bardziej warto podjąć wyzwanie. Możecie również wcielić się w postaci ulubionych bajek, stworzyć własną bajeczkę. Warto pamiętać, aby dać dziecku przewodzić w zabawie. Słuchać jego pomysłów i zachęcać do inicjowania nowych scenariuszy i pomysłów. Przeprawa przez rzekę Wszyscy puszczają wodze fantazji i wyobrażają sobie, że mieszkanie to rzeka, przez którą należy przejść z jednego brzegu na drugi. Należy skakać po kolejnych kamieniach, którymi są poduszki, koce, by dotrzeć do celu. Można to robić na czas albo na wyścigi. Po każdym dotarciu do celu należy zmienić ustawienie, co jest jednoznaczne z przejściem na wyższy poziom. Tor przeszkód Wasz salon na godzinę zamieni się w poligon wojskowy. Do jego wykonania wykorzystajcie to, co macie pod ręką, czyli kartony, krzesełka, narzuty itp. Mały żołnierz ma za zadanie dotrzeć ze startu do mety po wcześniejszym pokonaniu przeszkód. Musi się czołgać, skakać, robić przewroty. Po zakończeniu zabawy wszyscy sprzątają, co również jest formą aktywności ruchowej. Ochotnik wynosi niepotrzebne rzeczy na śmietnik. Czerwone i zielone Rodzic przygotowuje dwa lizaki – jeden w kolorze czerwonym, a drugi w zielonym. Dzieci swobodnie biegają po pokoju. Gdy mama albo tata podniosą czerwony lizak, to się zatrzymują, a jak zielony to kontynuują kursowanie po mieszkaniu. Ćwiczenie wpływa na koncentrację, a także jest dobrym wprowadzeniem do nauki sygnalizacji świetlnej. Balonowy tenis Gra w piłkę w domu może przynieść dużo strat. Zamiast niej można wykorzystać balon, odbijany bezpiecznymi paletkami (papierowy talerz z przyklejoną do niego drewnianą łyżką). Dzieci odbijają balon między sobą tak, by nie spadł na ziemię. Można zrobić siatkę ze związanych szalików albo apaszek. Zabawy matematyczne Lewa-prawa Cel: wprowadzenie stron lewa- prawa. Należy wykonać kilka podskoków, by przyspieszyć akcję serca. Odszukać, gdzie bije serce, rękę bliższą sercu zostawiamy na tym miejscu, bierzemy frotkę i zakładamy na tę rękę- informujemy – to lewa ręka. Zobaczymy co mamy po lewej stronie? (lewe ucho, oko, itp.) Wyciągnij do przodu lewą rękę - pokaż i powiedz, co widzisz po lewej stronie? itd. (to samo robimy z prawą stroną, ręką – frotka w tym czasie cały czas pozostaje na lewej ręce) . Zabawy w echo Cel: dostrzeganie rytmu i układanie go. Powtarzanie słów lub krótkich tekstów z uwzględnieniem podanego rytmu, tempa, dynamiki, intonacji itp. Klocki w rzędzie lub szeregu Cel: Zrozumienie, że po przestawieniu liczmanów nie zmienia się ich liczba. Dziecko układa w rzędzie (lub szeregu) np. klocki, liczy je głośno i mówi, ile ich jest. Dorosły przekłada kilka i pyta: Czy teraz jest tyle samo klocków? Dziecko ponownie przelicza. W następnym ćwiczeniu to dorosły układa klocki, liczy je i oświadcza, ile ich jest. Dziecko przekłada liczmany i pyta: Czy teraz jest tyle samo klocków? Dorosły stwierdza: Tak nadal jest …….klocków. Jeśli chcesz możesz sprawdzić. Kolorowe koraliki Cel: wychwytywanie powtarzających się układów rytmicznych i kontynuowania rytmów w sytuacjach zadaniowych. Mama lub tata przygotowuje koraliki w różnych kolorach lub kształtach. Układa przed dzieckiem wzór, np. O - ⌂ - O - ⌂ …..dziecko układa w takiej samej kolejności głośno określając kolor lub kształt koralika, np. koło – domek – koło - domek. Utrudniając zadanie dokładamy jeszcze inny kolor lub kształt koralika. Zabawy z guzikami Cel: Kształtowanie umiejętności klasyfikowania w życiu codziennym Wysypujemy guziki i układamy spodeczki, następnie proponujemy dziecku „podzielmy guziki według kolorów, ale żeby nam się nie myliło, oznaczymy spodeczki" – kolorujemy kartoniki na takie kolory, w jakich mamy guziki i układamy obok spodeczków. Po posortowaniu guzików pokazujemy kolejne podzbiory i pytamy: te guziki są…, a te…", aby wyraźnie dziecku zasygnalizować oddzielność zbiorów. Proponujemy inny podział guzików, ze względu na liczbę dziurek, na kartonikach rysujemy tyle kropek, ile jest dziurek: jedną dla guzików z „pętelką", dwie dla dwóch dziurek i cztery dla czterech. Następnie dzielimy guziki i znowu podkreślamy podział na zbiory. Guziki można też podzielić ze względu na wielkość. Na 3 kartonikach rysujemy kółka – od najmniejszego do największego i dokonujemy podziału zbioru guzików ze względu na wielkość. W trakcie sortowania zapewne okaże się, że jest spory podzbiór guzików, których nie da się przyporządkować. Takie guziki odkładamy na osobny talerzyk. Zabawy ruchowe dla dzieci w przedszkolu – sieć pająka Do naszej kolejnej kreatywnej zabawy ruchowej potrzebujecie długą włóczkę, kolorowe piłeczki i krzesła. Po całym pokoju rozstawiamy w różnych miejscach krzesełka, a pomiędzy nimi rozwijamy włóczkę, tworząc w ten sposób ogromną sieć pająka. Następnie wysypujemy na podłogę kolorowe piłeczki lub inne zabawki . Na sygnał dzieci zmieniają się w małe pajączki i chodzą pomiędzy nitkami sieci tak, aby jej nie uszkodzić. na sygnał zbierają zabawki i odnoszą pojedynczo do przygotowanego wcześniej miejsca. Dzieci potrafią się tak bawić kilkanaście minut, a przy tym świetnie rozwijają koordynację ruchową i dużą motorykę. Zabawa "Kto ma więcej piegów?" Do zorganizowania tej zabawy będzie potrzebny stoper, dziurkacz, kolorowy papier oraz małe wiaderka lub miski z wodą. Za pomocą dziurkacza uzyskujemy kolorowe, papierowe kółeczka – trzeba ich dosyć dużo (zależy też od ilości uczestników). Zabawa przeznaczona dla 4 lub więcej osób (parzysta liczba). Graczy dzielimy w pary. Jeden zawodnik pełni rolę „piegusa", drugi odpowiada za naklejanie piegów. Tuż przed rozpoczęciem zabawy, każda drużyna otrzymuje miseczkę z wodą i wsypanymi do niej papierowymi kółeczkami. Sędzia ustawia stoper na pół minuty, a na sygnał „start", wyznaczona do tego osoba zaczyna naklejać piegi na twarzy kolegi/koleżanki. Po upływie wyznaczonego czasu, sędzia liczy piegi – wygrywa drużyna z największym piegusem. Zabawa "Bieg kelnera" Potrzebne będą plastikowe lub papierowe talerzyki oraz piłka do ping-ponga dla każdej drużyny. Zabawa przeznaczona dla minimum 4 osób. Zawodnicy ustawiają się na mecie, pierwszy zawodnik z każdej drużyny trzyma na podniesionej w górze dłoni talerzyk, a na nim piłeczkę. Po usłyszeniu „start", zawodnicy biegną do wyznaczonego punktu i zawracają. Przekazują talerzyk z piłeczką kolejnemu koledze z drużyny i on rusza do biegu. Upuszczenie piłeczki – powoduje konieczność powrotu do linii startu i ponowne rozpoczęcie biegu. Wygrywa drużyna, której wszyscy zawodnicy zaliczą bieg z piłeczką pierwsi. Przeprawa przez rzekę Przez wasz pokój przepływa rzeka. Długi rwący potok rozciąga swoje brzegi od stołu, aż do kanapy lub od ściany do ściany, w zależności od rozkładu mieszkania. Musicie przejść na drugą stronę skacząc po kamieniach, ale tak, aby nie wpaść do wody. Czym są kamienie? Poduszkami jaśkami lub innymi kawałkami materiału. Rozłóżcie je na podłodze tak, aby przejście po nich nie było zbyt łatwe. I po każdym prawidłowym przedostaniu się na drugi brzeg zmieniajcie ustawienie. Oczywiście na trudniejsze, tak jakby to był kolejny level do przejścia w grze. Zabawy matematyczne z wierszem: ``` To ja (źródło: „Matematyka na start" - Bliżej Przedszkola) Mam dwie nogi, kciuki dwa. Szybko liczę: jeden, dwa! Dwoje oczu, łokcie dwa. Szybko liczę: jeden, dwa! Dwa kolana i dwie ręce, Teraz sobie nimi kręcę! ``` (Czytamy wiersz dziecku i zachęcamy aby pokazywało to co usłyszy. Proponujemy powtarzanie zabawy w szybszym tempie, potem w jeszcze szybszym i tak szybko, jak tylko dziecko zdoła wykonać to ćwiczenie – wtedy zabawa będzie atrakcyjniejsza.) ``` Raz , dwa, trzy (źródło: „Matematyka na start" - Bliżej Przedszkola) Wchodzę do kałuży: Chlup, chlup, chlup. (trzy kroki tupiąc) ``` Idę po schodach: Tup, tup, tup.(trzy kroki tupiąc) Pukam do drzwi: Puk, puk, puk.(pukanie palcem o blat stołu, podłogi lub ściany (książki) Przybijam gwoździe: stuk, stuk, stuk.(dłonie zwinięte w pięści, stukanie jedną piąstką o drugą pięść) Kąpię się w wannie: Chlap, chlap, chlap.(klepanie dłońmi o uda) Klaszczę radośnie Klap, klap, klap.(klaskanie w ręce) A to wszystko powiem ci, Robię raz, dwa, trzy. Wersja 1: Dzieci słuchają wiersza i pokazują to, co usłyszą. Wersja 2: Zadaniem dziecka jest dokończenie fraz zaczętych przez osobę dorosłą: Wchodzę do kałuży…. (chlup, chlup, chlup). Pukam do drzwi ….. (tup, tup, tup). Zabawy paluszkowe wspaniale wpływają na rozwój dzieci. Przykłady zabaw: 1. Grota misia Tu jest grota. (pokaż pięść) W środku miś (zegnij kciuk i wsadź pod złożone palce) Proszę, misiu, na dwór wyjdź (zastukaj w pięść) O! Wyszedł miś. (wysuń kciuk) 2. Wiosenna burza. Pada deszczyk, pada, pada, (Uderzamy palcem o podłogę lub o stolik) coraz prędzej z nieba spada. (Przebieramy wszystkimi palcami.) Jak z konewki woda leci, (Uderzamy całymi dłońmi o podłogę.) A tu błyskawica świeci... ( Klaszczemy w dłonie nad głową.) Grzmot !!! (uderzamy piąstkami o podłogę, lub tupiemy) 3. Gra w łapki Polega na wysuwaniu odwróconych dłoni i szybkim cofaniu ich przed uderzeniem partnera. Gdy przeciwnik dotknie ręki, role się zmieniają. Wysuwa i cofa dłonie teraz ten z grających, który dotknął dłoni przeciwnika. 4. Kanapka Najpierw chleb pokroję. (jedną dłonią 'kroimy' drugą na pół) Potem posmaruję. (głaszczemy całą powierzchnię dłoni) Na to ser położę. (kładziemy dłoń na drugiej) Pomidora dołożę. (rysujemy małe kółka na dłoni) I posolę, i popieprzę. (dotykamy delikatnie dłoń, przebierając palcami) Żeby wszystko było lepsze. (masujemy) Już nie powiem ani słowa, bo kanapka jest gotowa. 5. Klasyczna wyliczanka o sroczce Trzymamy dłoń, by odkryte było jej wnętrze. Palcem wskazującym delikatnie pukamy wewnątrz dłoni i mówimy: Tu, tu sroczka kaszkę warzyła, dzieci swoje karmiła: Pierwszemu dała na miseczce, (łapiemy mały paluszek) drugiemu dała na łyżeczce,(łapiemy drugi paluszek) trzeciemu dała w garnuszku,(łapiemy trzeci paluszek) czwartemu dała w dzbanuszku, (łapiemy za czwarty paluszek) a piątemu nic nie dała (chwytamy kciuk) i frrrrrr… do lasu poleciała (nagle zabieramy rękę i pokazujemy, jak odlatuje sroczka). 6. Wyliczanka z partiami ciała W tej wyliczance, dotykamy palcem poszczególnych części ciała dziecka, które opisujemy: Tu paluszek, tu paluszek (dotykamy paluszków) Kolorowy mam fartuszek (pukamy delikatnie w brzuszek) Tu jest rączka (machamy jedna rączką) A tu druga (machamy druga rączką) A tu oczko do mnie mruga (pokazujemy oko) Tu jest buzia Tu ząbeczki Tam wpadają cukiereczki (pokazujemy okolice ust) . 7. Wyliczanka z pieskami Wszystkie pieski spały (zaciskamy piąstki) Pierwszy obudził się ten mały (otwieramy mały paluszek) Mały obudził średniego, który spał obok niego (otwieramy drugi paluszek). Gdy średni już nie spał, to duży też przestał (otwieramy trzeci palec). Trzy pieski się bawiły, czwartego obudziły (otwieramy czwarty paluszek). Cztery pieski szczekały, piątemu spać nie dały (otwieramy kciuk i machamy całą dłonią). 8. Wyliczanka „palce do palców" Gdy się rączki spotykają, (jedna dłoń przykładamy do drugiej) To od razu się witają. (pocieramy, ściskamy, przybijamy piątkę, udajemy całusy) Gdy się kciuki spotykają, (dotykamy kciukami kciuków) to od razu się witają .(pocieramy, ściskamy, przybijamy piątkę, udajemy całusy) Gdy się palce spotykają (dotykamy palcami palców), to od razu się witają (pocieranie, ściskanie, przybicie piątki lub całus). 9. Wyliczanka o samochodziku Bierzemy w swoją dłoń rączkę dziecka, lub dziecko palcami jednej ręki wykonuje właściwe ruchy na swoich odpowiednich palcach: Auto do myjni przyjechało, bo się umyć ładnie chciało. Umyto: Pierwsze koło podstawowe (głaszczemy mały palec), Drugie koło podstawowe (głaszczemy drugi palec), Trzecie koło podstawowe (głaszczemy trzeci palec), Czwarte koło podstawowe (głaszczemy czwarty palec), Piąte koło zapasowe (głaszczemy kciuk). Wiersz „Czystość to zdrowie" Kiedy rano wstaję, do łazienki idę kran odkręcam z ciepłą wodą i dokładnie myję... ...zęby, twarz i szyję. Gdy się ubiorę, to przyczeszę włosy, by nie sterczał krzywo w górę – - ani jeden kosmyk. Ręce zawsze czyste mam o paznokcie krótkie dbam. Czyste włosy mam i szyję no bo się dokładnie myję. Żeby zdrowym zawsze być trzeba się dokładnie myć. I pamięta każdy zuch: W zdrowym ciele zdrowy duch! Piosenka „ Mydło lubi zabawę" Mydło lubi zabawę w chowanego pod wodą, każda taka zabawa, jest wspaniałą przygodą. Kiedy dobry ma humor, to zamieni się w pianę, a jak znajdzie gdzieś słomkę, puszcza bańki mydlane. Ref. Mydło wszystko umyje, nawet uszy i szyję. Mydło, mydło pachnące jak kwiatki na łące. Mydło lubi kąpiele, kiedy woda gorąca. Skacze z ręki do ręki, złapie czasem zająca. Lubi bawić się w berka, z gąbką chętnie gra w klasy i do wspólnej zabawy, wciąga wszystkie brudasy. Ref. Mydło wszystko umyje... Wiersz „Kino w łazience" autor :Wanda Chotomska SZCZOTKA: - Jestem szczotka. TUBA: - Jestem tuba. SZCZOTKA: - Pani tuba jest za gruba. TUBA: - Jestem gruba, ale schudnę, bo to wcale nie jest trudne. SZCZOTKA: - Buzia sama się otwieramycie zębów będzie teraz. Będę myła zęby póty, aż umyję w dwie minuty! KUBEK: - Teraz pora na mój występdam Ci trochę wody czystej. Wypłucz buzię, umyj szczotkę i piosenki zanuć zwrotkę. Piosenka „Myję zęby" Szczotka, pasta, kubek, ciepła woda, tak się zaczyna wielka przygoda. Myję zęby, bo wiem dobrze o tym, kto ich nie myje ten ma kłopoty. Żeby zdrowe zęby mieć, trzeba tylko chcieć. Szczotko, szczotko, hej szczoteczko, ooo zatańcz ze mną, tańcz w kółeczko, ooo. W prawo, w lewo, w lewo, w prawo, ooo, po jedzeniu, kręć się żwawo, ooo. W prawo, w lewo, w lewo, w prawo, ooo po jedzeniu kręć się za żwawo, ooo. Bo to bardzo ważna rzecz, żeby zdrowe zęby mieć. Wiersz „ Przedszkolaczek" autor: Jadwiga Korczakowska Przedszkolaczek – mały, duży, wie, do czego mydło służy. Płynie woda, plusk w łazience i już czyste- uszy, ręce. Przedszkolaczek – mały, duży, wie, do czego gąbka służy. Gąbka, ręcznik, pasta , szczotka i czyściejszy jest od kotka. Przedszkolaczek – proszę pana, chętnie zęby myje z rana. Patrzy w lustro roześmiany, Bo ma białe wąsy z piany. Ćwiczenia słuchu fonematycznego * Słuchajcie dźwięków instrumentów, podobnych do siebie odgłosów zwierząt, pojazdów, narzędzi. Nazywajcie to, co wydaje dany dźwięk i postarajcie się go powtórzyć. * Wyszukujcie z dzieckiem rymujące się słowa lub poproś je o podanie własnej propozycji rymu do słowa, które powiesz (kotek – płotek, kura – góra, półka - bułka). * Szukajcie w słowach innych ukrytych wyrazów (np. kotlet – kot, słońce – słoń). * Powtarzajcie wyklaskiwane, wystukiwane lub grane na instrumentach rytmy – jedno z was niech wystuka krótki rytm, a drugie je powtórzy. * Dzielcie słowa na sylaby – wyszczególniajcie je w nagłosie, śródgłosie lub wygłosie, czyli na początku, w środku i na końcu słowa (ła-zien-ka, ka-na-pa, sza-fa) * Zabawa „Liczenie sylab" – powiedz słowo i poproś, by dziecko podzieliło je na sylaby oraz powiedziało z ilu składa się wypowiedziane słowo. * Bawcie się słowami i głoskami. Poddajcie je analizie głoskowej – głoskuj tak, by dziecko mogło ułożyć słowo (k-o-t = kot, d-rz-e-w-o = drzewo). * Przygotujcie wspólnie kilka pojemniczków, do których wsypiecie drobne rzeczy. Świetnie sprawdzają się do tego opakowania po jajku niespodziance, pojemniczki po kremie, itp. Wypełnijcie każdy z nich innymi przedmiotami: ryżem, makaronem, cukrem, kamykami, monetami, chrupkami itd. Najważniejsze, żeby każdy z nich po potrząśnięciu wydawał inny dźwięk. Bawcie się wspólnie w słuchowe zagadki. Po osłuchaniu się z każdym odgłosem wybierz jeden i potrząśnij. Zadaniem dziecka jest odgadnięcie, który z nich wybrałaś/eś. * Wyróżnianie i przeliczanie wyrazów w zdaniu: dorosły podaje proste zdanie np. Kot pije mleko. Dziecko układa klocki – ile wyrazów w zdaniu – tyle klocków. * „Dokończ słowo". Dorosły podaje pierwszą sylabę, dziecko ma za zadanie podać jak najwięcej wyrazów rozpoczynających się daną głoską. * Wyróżnianie głosek w nagłosie (zaczynamy od samogłosek) – dziecko podaje wyrazy, których nazwa zaczyna się na podaną przez dorosłego głoskę. * „Zakupy" – idziemy na zakupy, do koszyka wkładamy te produkty, których nazwa zaczyna się na podaną przez dorosłego głoskę. * „Wycieczka" – jadę na wycieczkę do Krakowa, Sopotu, Olsztyna itd. Co mam przywieźć? – dziecko podaje nazwy przedmiotów, których nazwa rozpoczyna się na pierwszą głoskę nazwy miejscowości np. kredki z Krakowa, samochód z Sopotu, okulary z Olsztyna itd… * „Pociąg" – jedzie pociąg naładowany towarami, których nazwa zaczyna się na głoskę np. a, e, p, k. Dziecko podaje słowa na określona głoskę. * „Części ciała" – podaj nazwy części ciała zaczynające się głoską u (uszy, usta), głoską r (ręka) itd. Niezależnie od pory i okoliczności ćwiczenia powinny sprawiać dziecku frajdę – tylko wtedy będzie je wykonywało chętnie i dokładnie. Czasem wystarczy atrakcyjna nazwa, odrobina wygłupów – szczekanie, miauczenie – albo... powierzenie smykowi funkcji trenera. 1. Koncert Malec siedzi na podłodze, podparty z tyłu dłońmi. Nogi ma ugięte w kolanach. Unosi zgięte nogi i na hasło "bęben!" uderza (lekko!) piętami w podłogę, a na hasło "pianino!" "gra" na niej paluszkami stóp. Może wystukiwać rytm konkretnej piosenki, np. "Wlazł kotek na płotek". 2. Wyścig wielbłądów Maluch chodzi na czworakach, ale z wyprostowanymi nogami i wypiętą pupą, która wygląda jak wielbłądzi garb. Jeśli zwierzaków jest więcej, można urządzić wielbłądzie wyścigi. Dla utrudnienia odwzorujcie chód tego zwierzęcia (symetrycznie, czyli najpierw przestawcie lewą rękę i nogę, a później prawą rękę i nogę). 3. Wyścig raków Smyk opiera się na rękach i nogach (brzuchem do góry), unosi biodra i wędruje w tej pozycji. Będzie miał większą frajdę, jeśli ty także spróbujesz! 4. Zabawa w basen Dziecko leży na podłodze na brzuchu i "pływa" żabką (ale używa tylko rąk). 5. Tango Stoisz twarzą do smyka i trzymasz go za ręce. Malec staje na twoich stopach i tak tańczycie. 6. Lustro Siadacie po turecku naprzeciwko siebie. Dziecko naśladuje wszystkie twoje ruchy ("wkręcasz żarówki", kiwasz na boki głową, rysujesz w powietrzu kółka rękami). A potem zmiana ról – ty naśladujesz malucha. Zabawę możecie sobie urozmaicić robieniem głupich min: róbcie ryjek, uśmiechajcie się szeroko, wystawiajcie język itd. To świetne ćwiczenia mięśni twarzy – sprzyjają wymowie. 7. Szczeniaczek Stoisz w szerokim rozkroku, a malec biega na czworakach wokół twoich nóg, wykonując ósemki (i oczywiście - szczekając albo popiskując jak mały piesek). 8. Modelka Na podłodze rozciągnijcie skakankę lub sznurek (możecie też wykorzystać np. krawędź dywanu). Dziecko idzie (plecy proste, głowa wysoko, krok pełen godności) wzdłuż linii, stawiając stopy na krzyż, niczym modelka na wybiegu. 9. Zabawa z piłką Malec w pozycji na czworakach uderza piłkę czołem i stara się nią trafić do bramki (można ją wyznaczyć za pomocą kręgli, klocków itd.). Licz, ile bramek tak zdobędzie. 10. Tresowany lew Trzymasz hula-hoop, a dziecko przez nie przechodzi niczym cyrkowy lew przez płonącą obręcz. Przy każdym kolejnym ćwiczeniu możesz unosić hula-hoop nieco wyżej. Ale lew musi ryczeć! Głośno! Propozycje zabaw logopedycznych 1. Zabawa rozwijająca uwagę i pamięć dziecka: „Na urodziny Balbiny kupimy…." Pierwsza osoba rozpoczyna zabawę zdaniem : „Na urodziny Balbiny kupimy …. (w tym miejscu wypowiada nazwę zabawki, lub jakiegoś innego przedmiotu, który mógłby być prezentem urodzinowym, np. lalkę, ale mogą to być też różne niespotykane prezenty, np. słoń, słoik, widelec itd.) Każdy uczestnik zabawy (dowolna liczba osób, minimum 2) powtarza początek zdania, wymienia kolejno wszystkie wcześniej zaproponowane „prezenty" oraz dodaje swoją propozycję (jedno słowo). Zabawa trwa do momentu, aż ktoś z uczestników nie jest w stanie bezbłędnie odtworzyć sekwencji wyrazów. 2. Zabawa kształcąca umiejętność słyszenia kierunkowego, lokalizowania źródła dźwięku. Do tej zabawy potrzebne będzie małe urządzenie (łatwe do ukrycia), które wydaje niezbyt głośne dźwięki, np. timer kuchenny lub telefon komórkowy z włączonym metronomem lub cichą melodią. Zabawa polega na tym, że pod nieobecność dziecka (np. dziecko wychodzi wówczas do innego pokoju) chowa się ten wydający dźwięki przedmiot w niewidocznym miejscu. Zadaniem dziecka jest odszukanie go, kierując się w stronę słyszanego dźwięku. 3. Zabawy z elementami ćwiczeń oddechowych: Zabawa w „Czarodzieja" Zabawa polega na przenoszeniu małych kawałków papieru z jednego miejsca w drugie przyciągając je na wdechu za pomocą słomki, np. na jednym krześle leżą kropki (czarne papierowe kółka), a na drugim krześle biedronka wycięta z kartonu. Zadaniem dziecka jest, zasysając powietrze przez słomkę, przenieść kropki na biedronkę. Mogą to być oczywiście zupełnie inne pomysły, np. jabłka (czerwone kółka) i drzewo narysowane na kartce, rybki i akwarium, motyle lub kwiatki i łąka, itp. Dziecko staje się „czarodziejem", bo papierowe kółko „przykleja się" do słomki, a przecież nie został użyty żaden klej. Wcześniej można wspólnie przygotować (narysować i wyciąć) materiały potrzebne do tej zabawy. Zabawa „Mecz piłkarski" Uczestnicy zabawy dmuchają na piłeczkę pingpongową (lub inną, lekką małą piłkę) do osoby siedzącej naprzeciwko, starając się „wbić gola" w bramkę zbudowaną z klocków - bramka może być jedna, ustawiona na środku stołu. 4. „Smaczne" zabawy logopedyczne: W zabawach tych można połączyć przyjemne z pożytecznym. Jeśli poczęstujemy dziecko paluszkiem (np. „Lajkonik"), możemy zachęcić je, aby zjadając, nie pomagało sobie dłońmi. Można zrobić zawody - wygrywa ta osoba, której paluszek nie złamał się i nie wypadł z ust, a jeśli każdemu się udała ta sztuczka, to wygrywa ta osoba, która zjadła paluszek szybciej. Można także rozsypać na płaskim talerzyku ryż preparowany - zadaniem dziecka będzie zbieranie językiem ziarenek ryżu. Ważne jest, aby dziecko zbierało pojedyncze ziarenka czubkiem języka. Podobną zabawą (aktywizującą inne mięśnie języka) jest zlizywanie rozsmarowanego na talerzu dżemu, miodu, keczupu itp. w kształcie np. koła, serca, kwiatka. Do wykonania tego zadania język jest płaski i szeroki, a w poprzedniej zabawie powinien być wąski, „ostro" zakończony. Usprawnianie aparatu artykulacyjnego ćwiczymy również, gdy dziecko pije jogurt lub gęsty sok przez słomkę. Ważne jest jednak, aby końcówka słomki była trzymana tylko wargami; nie powinna być umieszczona głęboko w ustach.	<urn:uuid:730f6b59-9f76-4c0b-aeaa-7021f07a86f1>	finepdfs	3.222656	CC-MAIN-2021-04	https://otwock.pl/container/przedszkole-4/zabawy-strona.pdf	2021-01-15T15:19:25+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703495901.0/warc/CC-MAIN-20210115134101-20210115164101-00245.warc.gz	563,658,687	0.99988	0.999917	0.999917	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1897, 3906, 5630, 7645, 9593, 11882, 13935, 15409, 17099, 18527, 19968, 22975, 24222, 26375, 28699 ]	2	0
I. INFORMACJE PODSTAWOWE O ZAWODACH Miejsce: ZOB* - GŁOGÓW MłP., SK „LEŚNA WOLA” Data: od: 2020-07-30 do: 2020-08-02 Halowe: □ Otwarte: ☒ RANGA ZAWODÓW: - Mistrzostwa Polski - Halowy Puchar Polski - CSN - ZO - 1* - ZO - 2* - ZO - 3* - ZO DiM - Inne: KATEGORIA WIEKOWA: - S - MJ - J - JM - Mł el. MPMK II. OGÓLNE WARUNKI ZAWODY ZOSTANĄ PRZEPROWADZONE ZGODNE Z OBOWIĄZUJĄCymi PRZEPISAMI I REGULAMINAMI PZJ: 1. Przepisy Ogólne PZJ wyd. 2020 2. Przepisy Konkurencji Skoki przez Przeszkody wyd. 2020 3. Regulamin rozgrywania zawodów krajowych w skokach wyd. 2020 4. Przepisy weterynaryjne wyd. 2016 5. Przepisy antydopingowe i kontroli leczenia koni wyd. 2017 6. Przepisy o osobach oficjalnych wyd. 2020 Propozycje zatwierdzono: Warszawa, dnia: data zatw. – wprowadza PZJ \| Komisja skoków PZJ: \| Kolegium Sędziów PZJ: \| Biuro PZJ: \| \|---------------------\|----------------------\|------------\| \| Imię i Nazwisko \| Imię i Nazwisko \| Imię i Nazwisko \| Zmiany w propozycjach po zatwierdzeniu: \| rew. 1 \| Data \| Imię i Nazwisko wprowadzającego \| \|--------\|------\|----------------------------------\| \| rew. 2 \| Data \| Imię i Nazwisko wprowadzającego \| \| rew. 3 \| Data \| Imię i Nazwisko wprowadzającego \| III. ORGANIZATOR 1. Nazwa: Stadnina Koni i Klub Jeździecki „Leśna Wola” 2. Adres: ul. Leśna Wola 8, 36 – 060 Głogów Małopolski 3. Telefon: 608 530 797 4. E-mail: email@example.com 5. Strona www: www.lesnawola.pl/zawody 6. Dyrektor zawodów: Ewa Walas, 608 530 797, firstname.lastname@example.org 7. Biuro zawodów: Bartłomiej Dziadosz, 668 011 855, email@example.com 8. Szef stajni: Tomasz Plewa, 693 685 630, , firstname.lastname@example.org 9. Obsługa medyczna: Medic - Transport, 604 888 831 10. Inne informacje o organizatorze: ![Aerial view of the equestrian arena](image-url) ## IV. OSOBY OFICJALNE \| \| Funkcja: \| Imię i Nazwisko: \| Licencja: \| tel.: \| \|---\|----------------------------------------------\|---------------------------\|-----------\|-------\| \| 1.\| Przewodniczący Komisji Sędziowskiej: \| Tadeusz Głoskowski \| Kl. BP \| \| \| 2.\| Sędzia PZJ: \| Bożena Gnacy \| Kl. BI \| \| \| 3.\| Sędzia stylu \| Krzysztof Koziarowski \| BP \| \| \| 4.\| Sędzia stylu \| Tadeusz Głoskowski \| BP \| \| \| 5.\| Członek Komisji Sędziowskiej: \| Magdalena Kryczka \| Kl. BII \| \| \| \| \| \| \| email@example.com \| \| 6.\| Gospodarz Toru: \| Łukasz Szustorowski \| Kl. LGT I \| \| \| \| \| \| \| firstname.lastname@example.org \| \| 7.\| Asystent Gospodarza Toru: \| Piotr Staniszewski \| Kl. LGT \| \| \| 8.\| Szef komisarzy: \| Sylwia Morawiec - Kogut \| Kl. B I/K1\| \| \| 9.\| Komisarz: \| Małgorzata Mastalerczyk \| Kl. B I/K1\| \| \|10.\| Lekarz weterynarii zawodów: \| Jacek Kańka \| \| 604 236 349 \| \|11.\| Kowal: \| Piotr Ciołek \| \| 693 099 996 \| V. WARUNKI TECHNICZNE 1. Arena konkursowa: 90 x 65, piasek z włókniną 2. Rozprężalnia: 30 x 65, piasek z włókniną 3. Otwarcie stajni: 2020-07-29, 12:00 4. Zamknięcie stajni: 2020-08-02, 20:00 5. Klódki bezpiecznikowe: GALA – Włodzimierz Uchwat 6. System pomiaru czasu: Alge Timing 7. Pozostałe informacje: PLAC KONKURSOWY DOSTĘPNY W ŚRODĘ DO GODZINY 18.00, ROZPRĘŻALNIA DO GODZINY 19.00 Organizator zapewnia pierwszą ściółkę w boksach – słoma, trociny są płatne dodatkowo. VI. WARUNKI UCZESTNICTWA, ZGŁOSZENIA 1. Zgłoszenia: Zawodykonne.com 2. Termin zgłoszeń wstępnych: 3. Termin zgłoszeń ostatecznych: 2020-07-24 4. Maksymalna ilość koni ZO i ZR: 200 5. Kryteria przyjmowania zgłoszeń: Zgłoszenia do konkursów na pierwszy dzień zawodów za pośrednictwem portalu www.zawodykonne.com, a na kolejne dni w biurze zawodów. W czasie zawodów odbędą się konkursy w ramach zawodów regionalnych. Konkurs dla Młodych Koni 4-letnich jest konkurencją w ramach Zawodów Regionalnych. Warunki uczestnictwa w tych konkursach zostaną uregulowane osobnymi propozycjami organizatora. Aby konkurs się odbył musi wziąć w im udziały min. 5 par W ostatni dzień zawodów każdy koń ma prawo startu tylko jeden raz. VII. WARUNKI UCZESTNICTWA I FINANSOWE 1. Opłaty: \| Rodzaj opłaty: \| Koszt (PLN): \| \|--------------------------------------\|--------------\| \| Boks w stajni namiotowej \| 320 zł \| \| RUNDY \| \| \| Duża Runda \| 250 zł \| \| Mała Runda, Średnia Runda, RMK \| 200 zł \| \| Program badań antydopingowych \| 15 zł \| \| Podłączenie samochodu do prądu \| 150 zł \| \| Item \| Price \| \|-------------------------------------------\|--------\| \| Siano (balik) \| 10 zł \| \| Stoma (balik) \| 10 zł \| \| Trociny (balot) \| 60 zł \| \| Pierwsze ścielenie boksu trocinami (2 baloty) \| 120 zł \| \| Jednorazowa licencja gościnna zawodnika (dotyczy zawodnika cudzoziemca) \| 60 zł \| \| Jednorazowa licencja ogólnopolska/gościnna konia \| 60 zł \| 2. Sposób i warunki płatności: Przedpłatę za rezerwację boksu w wysokości 320 PLN należy dołączyć do zgłoszenia (bez potwierdzenia wpłaty zgłoszenie nie będzie ważne). Dane do przelewu: Stadnina Koni „Leśna Wola”, 36-060 Głogów Młp., ul. Leśna Wola 8 Nr konta: 83 1240 4751 1111 0000 5510 7712 W tytule przelewu proszę wpisać: Opłata za rezerwację boksu ZO i nazwisko zawodnika. Po wycofaniu konia po terminie zgłoszeń ostatecznych, tj. po 2020-07-24 opłaty nie podlegają zwrotowi. Dokonane opłaty w przypadku wycofania konia przed terminem zgłoszeń ostatecznych są zwracane w wysokości 100%. 3. Dodatkowe informacje organizatora: PROPOZYCJE ZAWODÓW OGÓLNOPOLSKICH – SKOKI (B) - Psy na terenie Ośrodka muszą być prowadzane na smyczy. - Samochody osobowe, koniowozy, przyczepy można parkować tylko w wyznaczonych miejscach. - Minimalna ilość koni startujących w konkursie to 5. - Dokonanie zmiany w zapisach do konkursu (po wywieszeniu list startowych) za zgodą Sędziego Głównego płatne dodatkowo 20 zł. - Wymagana dokumentacja dla koni aktualne badania i szczepienia ochronne. - Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże, wypadki oraz inne szkody mogące mieć miejsce podczas zawodów i transportu. - Organizator zastrzega sobie prawo zmian w programie zawodów. - Wszystkich skreśleń z listy startowej należy dokonywać na minimum 30 minut przed rozpoczęciem konkursu. Wszyscy zawodnicy, którzy tego nie zrobią zostaną obciążeni kara administracyjną 20zł za każdy brak skreślenia. ŁĄCZNIE Z ZAWODAMI OGÓLNOPOLSKIMI ROZEGRANE ZOSTANĄ ZAWODY REGIONALNE PROGRAM ZAWODÓW I NAGRODY 1. Program zawodów: \| Nr \| Konkurs \| Rodzaj \| Wys. \| Pula \| I \| II \| III \| IV \| V \| VI \| VII \| VIII \| do 25% \| \|----\|--------------------------\|-------------------------------\|------\|-------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|--------\| \| 1 \| RMK 5-latki \| z ocena stylu konia \| 115 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| RMK 6-latki \| z ocena stylu konia \| 125 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 3 \| Mała Runda \| zwykły, art. 238.2.1 \| 120 \| 1000 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 4 \| Średnia Runda \| zwykły, art. 238.2.1 \| 130 \| 1750 \| 500 \| 400 \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 5 \| Duża Runda \| zwykły, art. 238.2.1 \| 140 \| 2250 \| 600 \| 500 \| 400 \| 300 \| 150 \| 120 \| 80 \| 50 \| 50 \| \| \| Suma \| \| \| 26 000\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Nagrody za ogólną klasyfikację \| 6 \| RMK 4-latki \| z ocena stylu konia \| 100 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 7 \| RMK 5-latki \| z ocena stylu konia \| 115 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 8 \| RMK 6-latki \| z ocena stylu konia \| 125 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 9 \| Mała Runda \| Dwufazowy, art. 218.104.22.168 \| 120 \| 1000 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 10 \| Średnia Runda \| Dwufazowy, art. 222.214.171.124 \| 130 \| 1750 \| 500 \| 400 \| 250 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 11 \| Duża Runda \| Dwufazowy, art. 2126.96.36.199 \| 140 \| 2250 \| 600 \| 500 \| 400 \| 300 \| 150 \| 120 \| 80 \| 50 \| 50 \| \| \| Suma \| \| \| 26 000\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Nagrody za ogólną klasyfikację \| 12 \| RMK 4-latki \| z ocena stylu konia \| 100 \| 1000 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 13 \| Final RMK 5-latki \| z ocena stylu konia \| 120 \| 1000 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 14 \| Final Małej Rundy \| zwykły, art. 238.2.1 \| 120 \| 3000 \| 750 \| 650 \| 500 \| 400 \| 290 \| 150 \| 100 \| 60 \| 100 \| \| 15 \| Final RMK 6-latki \| Dwufazowy, art. 2188.8.131.52 \| 130 \| 1000 \| 300 \| 200 \| 150 \| 100 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| 50 \| \| 16 \| Final Średniej Rundy \| Zwyczaj rozgrywka, art. 238.2.2 \| 130 \| 4000 \| 1050 \| 850 \| 700 \| 450 \| 350 \| 250 \| 150 \| 100 \| 100 \| \| 17 \| GRAND PRIX \| Dwufazowy, art. 261.5.3 \| 140 \| 6000 \| 1800 \| 1300 \| 1000 \| 700 \| 500 \| 300 \| 200 \| 100 \| 100 \| \| \| Suma \| \| \| 26 000\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Poniższe kwoty zostaną podzielone pomiędzy zawodników zajmujących kolejne miejsca od IX i dalsze (do 25% liczby wszystkich startujących w danym konkursie) w wysokości nie mniejszej niż 1% puli nagród w konkursie. 2. Nagrody rzeczowe: derka dla zwycięskiego konia w GP 3. Flots: dla 25% najlepszych par każdego konkursu 4. Puchary: dla 3 najlepszych par konkursów finałowych 5. Dodatkowe uwagi organizatora: Od nagród finansowych o wartości powyżej 2000 zł potrącony zostanie podatek w wysokości 10%. VIII. WARUNKI KWALIFIKACJI DO KONKURSÓW FINAŁOWYCH Kwalifikacje do GP zgodne z art. 261.6 przepisów B IX. ZAGADNIENIA WETERYNARYJNE Szczepienia ochronne przeciwko grypie koni. Obowiązuje następujący schemat szczepień: a) szczepienie podstawowe: - pierwsze szczepienie – w dniu rozpoczęcia szczepień - drugie szczepienie – nie wcześniej niż 21-go dnia i nie później niż 92 dnia od pierwszego szczepienia. b) szczepienie przypominające: - co 6 miesięcy od ostatniego szczepienia (jest dopuszczalny 21 dniowy okres karencji) - żadne szczepienie przypominające nie może się odbyć później niż na 7 dni przed przybyciem na zawody. X. ZAKWATEROWANIE I WYŻYWIENIE Wyżywienie: - Restauracja „Leśna Wola” na terenie zawodów. - Grillbar na terenie zawodów Noclegi: - Motel na terenie Stadniny Koni „Leśna Wola” email@example.com, www.lesnawola.pl - Hotel „Magnat” Głogów Młp., ul. Długa 21 tel. 17 8517854 - Hotel „Trzy Korony” DK9 2C, 36-060 Rudna Mała, tel.17 7411214 - Hotel „Cztery Pory Roku” Głogów Młp. Tel.: 17 8517273 XI. KODEKS POSTĘPOWANIA Z KONIEM Polski Związek Jeździecki prosi wszystkie osoby zaangażowane w jakikolwiek sposób w sporty konne, o przestrzeganie poniżej przedstawionego kodeksu oraz zasady, że dobrostan konia jest najważniejszy. Dobrostan konia musi być zawsze uwzględniany w sportach konnych i nie może być podporządkowany współzawodnictwu sportowemu ani celom komercyjnym. 1. Na wszystkich etapach treningu i przygotować konia do startów, dobrostan konia musi stać ponad wszelkimi innymi wymaganiami. Dotyczy to statej opieki, metod treningu, starannego obrządku, kucia oraz transportu. 2. Konie i jeźdźcy muszą być zdrowi, kompetentni i wytrenowani, zanim wezmą udział w zawodach. Dotyczy to także stosowanych leków, środków medycznych oraz zabiegów chirurgicznych zagrażających dobrostanowi konia lub ciąży klaczy, oraz przypadków nadużywania pomocy medycznej. Zawody nie mogą zagrażać dobrostanowi konia. Należy zwracać szczególną uwagę na teren zawodów, stan techniczny podłoża, warunki stajenne i atmosferyczne, kondycję koni i ich bezpieczeństwo, także podczas podróży powrotnej z zawodów. 3. Należy dołożyć wszelkich starań, aby zapewnić koniom staranną opiekę po zakończeniu zawodów, a także humanitarne traktowanie po zakończeniu kariery sportowej. Dotyczy to właściwej opieki weterynaryjnej, leczenia obrażeń odniesionych na zawodach, spokojnej starości, ewentualnie eutanazji. 4. Polski Związek Jeździecki usilnie zachęca wszystkie osoby działające jeździectwie do stałego podnoszenia swojej wiedzy oraz umiejętności dotyczących wszelkich aspektów współpracy z koniem.	92320cc0-c0c2-4937-842c-8986828b02b2	finepdfs	1.102539	CC-MAIN-2020-40	http://podkarpackizwiazekjezdziecki.com.pl/userfiles/file/propozycje/2020/07_31_02_08_2020_ZO_Le%C5%9Bna_Wola_zmienione.pdf	2020-09-29T12:36:30+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401643509.96/warc/CC-MAIN-20200929123413-20200929153413-00420.warc.gz	97,949,622	0.998986	0.999956	0.999956	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1231, 1778, 3340, 4041, 5047, 6192, 7172, 10679, 10967, 12004, 13596 ]	3	0
INFORMACJA Z OCENY ZŁOŻONYCH OFERT I WYBORU WYKONAWCY Dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na zadanie: „Przebudowa dróg gminnych na terenie Miasta i Gminy Sieniawa” Część I Przebudowa (remont) drogi gminnej części działki nr 266 w km 0+000-0+300 w miejscowości Dybków Informacje o otwartych ofertach Kwota jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia Części I wynosi: 170 860,07 zł. Płatność: zgodnie z SIWZ. \| Nr oferty \| Nazwa wykonawcy \| Adres \| Cena oferty CZ. I (zł) \| Okres gwarancji \| Ocena pkt \| \|-----------\|-----------------------------------------------------\|------------------------------\|------------------------\|-----------------\|-----------\| \| 1. \| Budowa Dróg i Mostów Gospodarstwo Agroturystyczne SWOBODA Sp. Z o.o. \| Hawlowice 121 37-560 Pruchnik \| 148 139,49 \| 36 m-cy \| 89,76 \| \| 2. \| Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe S.A. \| Ul. Drogowców 1 39-200 Dębica \| 122 874,38 \| 36 m-cy \| 100 \| \| 3. \| Przedsiębiorstwo MOLTER Sp.z o.o. \| Rudna Mała 47b 36-060 Głogów Małopolski \| 130 789,31 \| 36 m-cy \| 96,36 \| \| 4. \| Zakład Drogowy Tadeusz Popiek Sp. Jawna \| Rozbórz Dlugi 57 A 37-560 Pruchnik \| 176 023,65 \| 36 m-cy \| 81,88 \| \| 5. \| PBI Infrastruktura S.A. \| Ul. Kolejowa 10E 23-200 Kraśnik \| 147 904,24 \| 36 m-cy \| 89,84 \| Część II „: Odnowa nawierzchni drogi gminnej na części dz. nr ewid. 8 w miejscowości Sieniawa w km 0+000-0+250” Kwota jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia Części II wynosi: 101 895,89 zł. Płatność: zgodnie z SIWZ. \| Nr oferty \| Nazwa wykonawcy \| Adres \| Cena oferty Cz. II (zł) \| Okres gwarancji \| Ocena pkt \| \|-----------\|-----------------------------------------------------\|------------------------------\|-------------------------\|-----------------\|-----------\| \| 1. \| Budowa Dróg i Mostów Gospodarstwo Agroturystyczne SWOBODA Sp. Z o.o. \| Hawlowice 121 37-560 Pruchnik \| 76989,82 \| 36 m-cy \| 86,63 \| \| 2. \| Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe S.A. \| Ul. Drogowców 1 39-200 Dębica \| 59 849,50 \| 36 m-cy \| 100 \| \| 3. \| Przedsiębiorstwo MOLTER Sp.z o.o. \| Rudna Mała 47b 36-060 Głogów Małopolski \| 77 400,51 \| 36 m-cy \| 86,39 \| \| 4. \| Zakład Drogowy Tadeusz Popek Sp. Jawna \| Rozbórz Dlugi 57 A 37-560 Pruchnik \| 105 074,72 \| 36 m-cy \| 74,17 \| \|----\|--------------------------------------\|----------------------------------\|------------\|--------\|-------\| \| 5. \| PBI Infrastruktura S.A. PBI WMB Sp. z o.o. \| Ul. Kolejowa 10E 23-200 Kraśnik \| 72 700,48 \| 36 m-cy \| 89,39 \| Metodologia obliczania punktacji: Cena brutto Liczba punktów = Cn/Cb x 60 gdzie: - Cn – najniższa cena spośród wszystkich ofert nie odrzuconych - Cb – cena oferty badanej - 60 wskaźnik stały Okres udzielonej gwarancji na wykonanie przedmiotu zamówienia Za udzielenie gwarancji na okres: poniżej 12 miesięcy, oferta zostanie odrzucona • 12 miesięcy, wykonawca otrzyma – 10 pkt. • 13 -35 miesięcy, wykonawca otrzyma – 20 pkt. • 36 miesięcy, wykonawca otrzyma – 40 pkt. Jeżeli Wykonawca zaproponuje termin gwarancji i rękoma dłuższy niż 36 miesięcy, do oceny ofert w kryterium „okres gwarancji i rękoma” zostanie przyjęty okres 36 miesięczny czyli maksymalny zgodny z żądaniem i możliwościami Zamawiającego Oceny dokonała Komisja w składzie: 1. Józef Jagustyn – Przewodniczący 2. Andrzej Czyż – Członek 3. Władysław Woś – Członek Podpis 1........................................... 2........................................... 3........................................... PODINSPEKTOR Andrzej Czyż MIASTO I GMINA SIENIAWA ul. Rynek 1, 37-530 Sieniawa pow. przeworski, woj. podkarpackie NIP 794-416-89-184, REGON 650900574 tel./fax (16) 622-73-04	<urn:uuid:7f9656a3-be58-43b8-a1d1-34b93452329f>	finepdfs	1.068359	CC-MAIN-2021-10	https://bip.sieniawa.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-71714-T2NlbmEgb2ZlcnQgUkcyNzEuMS4xLjIwMjAucGRm	2021-02-28T16:34:38+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178361510.12/warc/CC-MAIN-20210228145113-20210228175113-00302.warc.gz	230,252,192	0.999869	0.999893	0.999893	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2628, 4129 ]	1	0
Protokół Nr 15/17 z posiedzenia Komisji Rewizyjnej w dniu 05 czerwca 2017 roku W posiedzeniu uczestniczyli wszyscy członkowie Komisji, zgodnie z listą obecności, stanowiącą załącznik do niniejszego protokołu. Ponadto w posiedzeniu brali udział: 1. Paweł Królak Wójt Gminy Punkt 1. Otwarcia posiedzenia Komisji o godzinie 10:00 dokonała Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej – Iwona Machnicka, witając członków Komisji i zaproszonych gości. Stwierdziła istnienie quorum i uprawnienie Komisji do podejmowania wiążących decyzji. Punkt 2. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej – Iwona Machnicka przedstawiła proponowany porządek posiedzenia: 1. Otwarcie posiedzenia i stwierdzenie quorum. 2. Przyjęcie porządku obrad. 3. Kontrola organizacji oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych – po przejęciu przez Gminę. 4. Kontrola wydatków Gminnego Domu Kultury w Cielądzu za 2016 rok. 5. Sprawy różne. 6. Zamknięcie posiedzenia. Ponieważ nikt nie zgłosił uwag i wniosków, Przewodnicząca Komisji przeprowadziła głosowanie w sprawie przyjęcia porządku posiedzenia. 1 Członkowie Komisji w głosowaniu 5 głosami „za" jednogłośnie przyjęli przedstawiony porządek posiedzenia. Punkt 3. Zgodnie z porządkiem obrad przystąpiono do zapoznania się z organizacją oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych – po przejęciu przez Gminę. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Iwona Machnicka poinformowała, iż zwrócili się do Dyrektorów szkół o przedłożenie Statutów Szkół. Poprosiła następnie Dyrektora Zespołu Bogdana Batorka o zapoznanie członków Komisji z uregulowaniami zawartymi w Statucie, szczególnie dotyczącymi oddziałów przedszkolnych oraz o przedstawienie informacji jak funkcjonują oddziały przedszkole w szkole – po przejęciu przez Gminę. Dyrektor Zespołu oznajmił, iż Statut Zespołu był zmieniany dwukrotnie, a ostatnia zmiana to z 15.09.2016 r. Stwierdził, iż w związku z utworzeniem oddziałów przedszkolnych dla dzieci młodszych w szkole nie było konieczności zmiany Statutu gdyż w szkole funkcjonował już wcześniej oddział przedszkolny. Były też zawarte w Statucie takie regulacje dotyczące funkcjonowania oddziału przedszkolnego jak: - czas zajęć – 60 minut, - określony obowiązek szkolny dziecka przedszkolnego - prawo do wychowania przedszkolnego, który to zapis dotyczy dzieci w wieku 3 – 5 lat. Wyjaśnił, iż liczebność dzieci w oddziale reguluje ustawa i wynosi maksymalnie 25 dzieci. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała jaka jest liczebność dzieci w oddziałach przedszkolnych. Dyrektor poinformował, iż rekrutacja do oddziałów już się odbyła. Są utworzone 2 oddziały – 25 dzieci w każdym i tyle też było chętnych. Ogółem jest 5 oddziałów przedszkolnych tj: - 3 – latki – 25 dzieci - 4 i 5 latki – 25 dzieci - 5 latki – 25 dzieci i 2 oddziały 6 –latków. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka Iwona Machnicka zapytała ilu wymaganych jest opiekunów na 1 oddział. 2 Dyrektor wyjaśnił, iż dla każdego oddziału jest jeden opiekun plus dodatkowo do pomocy jest przydzielony stażysta – na okres 4 m-cy z PUP oraz na 1 miesiąc na koszt Gminy. W lipcu przedszkole też będzie czynne, gdy będzie zainteresowanie. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka wyraziła zdanie, że teraz będą oszczędności, gdyż poprzednio na 1 oddział było dwóch opiekunów, a teraz jest jeden. Dyrektor zauważył, że poprzednio była to prywatna działalność, więc skoro było Fundację stać, to tak robili. Jednak nauczyciele już do nowej sytuacji się przyzwyczaili. Zgodnie z przepisami nie można jednak płacić za jedną godzinę dwóm pracownikom. Dyrektor wyjaśnił, iż Familijny Poznań zafunkcjonował dzięki środkom unijnym. Przewodnicząca Komisji wyraziła zdanie, że 25 dzieci to trochę dużo w jednym oddziale. Dyrektor stwierdził też, że chciałby, by opiekunowie dzieci byli na stałe zatrudnieni, by mógł bardziej na nich polegać. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał jak wygląda sytuacja w zakresie składania deklaracji do przedszkola. Dyrektor oznajmił, iż jest wyznaczony termin na składanie deklaracji, który już upłynął na przyszły rok szkolny. Jednak gdy są wolne miejsca to można składać w każdym innym czasie. Teraz obłożenie miejsc w przedszkolu było w 100%. Poinformował, iż zgodnie z Regulaminem do przedszkola są też przyjmowane niepełne 3 –latki. Przewodnicząca Komisji zapytała kiedy składane są podania. Dyrektor Zespołu wyjaśnił, iż zwykle w miesiącu kwietniu. Informacja o terminie jest opublikowana na stronie internetowej oraz ogłoszenie o naborze jest wywieszone w szkołach. Powoływana jest komisja do przeprowadzenia naboru. Zaznaczył, że w tym roku nikt nie został odrzucony. Więcej dzieci jednak nie są w stanie przyjąć z uwagi na ograniczenia lokalowe. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy oferowany w przedszkolu program jest konkurencyjny w stosunku do ościennych gmin. Dyrektor poinformował, iż wspólnie z Panem Wójtem chcieli poszerzyć ofertę tzn. będzie więcej o 5 godzin logopedii, język angielski – 2 godziny tygodniowo w każdej grupie będą realizowane. Dyrektor wyraził opinię, iż nastąpiły pozytywne zmiany w przedszkolu. Jest bowiem osoba decyzyjna na miejscu i rodzice mają z kim dyskutować. Było to logiczne rozwiązanie mimo iż on jako dyrektor ma więcej pracy. Dyrektor poinformował następnie, że czas pracy oddziałów przedszkolnych to godziny: 7.30 – 16.30, w tym do godziny 13.00 jest za darmo, a powyżej 5 godzin dziennie – jest opłata 1 zł za każdą godzinę. Następnie o zabranie głosu i przedstawienie informacji na temat funkcjonowania oddziałów przedszkolnych została poproszona Dyrektor SP w Sierzchowach Grażyna Jarzyńska. Pani Dyrektor wyjaśniła, iż w szkole obowiązuje jeden statut, w którym jest wzmianka, że przy szkole funkcjonują 2 oddziały przedszkolne. Jest też Regulamin, który zawiera szczegóły dotyczące funkcjonowania oddziałów. Pani Dyrektor poinformowała, iż przyjętych jest 23 dzieci. W przedszkolu pracują 2 osoby, w tym 1 na pełen etat i druga – na 17 godzin, a od 01 lutego jest też stażystka, która pomaga w opiece nad dziećmi. Wójt wyraził zdanie, iż nie jest dobrym rozwiązaniem łączenie 5 i 6 latków, lecz ustawodawca dopuścił taką możliwość. Członek Komisji Jarosław Budek wyraził zdanie, że teraz dzieci w szkole w Sierzchowach będzie przybywać, skoro jest oddział przedszkolny. Pani Dyrektor oznajmiła, iż już jest to widoczne. Poinformowała, iż dobrą zmianą w bazie lokalowej było utworzenie dla dzieci przedszkolnych toalety przy ich sali. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy rodzice mają jakieś dodatkowe oczekiwania. Dyrektor Grażyna Jarzyńska poinformowała, iż od 1 września wprowadzony zostanie język angielski oraz rozważano też religię. Wójt dodał, że będą też zajęcia z logopedą. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała, czy na jeszcze jeden oddział przedszkolny byłoby miejsce w szkole. Dyrektor stwierdziła, że jest to kwestia planu. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy widzi Pani Dyrektor brak logopedy w przedszkolu. Dyrektor oznajmiła, iż z roku na rok rośnie liczba dzieci z problemami logopedycznymi, a ponad 75 % dzieci to dyslektycy. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała, czy do Statutu zostały wprowadzone jakieś nowe zapisy pop przejęciu prowadzenia oddziałów przedszkolnych przez Gminę. Dyrektor wyjaśniła, iż tylko dodany został zapis, że funkcjonują oddziały przedszkolne przy szkole. Z przeprowadzonej kontroli Komisja Rewizyjna sporządziła protokół pokontrolny, stanowiący załącznik Nr 1 do niniejszego protokołu. Punkt 4. Kolejny temat kontroli dotyczył wydatków Gminnego Domu Kultury w Cielądzu za 2016 rok. Pełniąca obowiązki Dyrektora Monika Kamińska poinformowała, iż sprawozdanie finansowe za 2016 rok zostało przekazane. Oznajmiła, iż obsada etatowa to 3 osoby tj. 1/6 etatu – p.o. Dyrektora GDK, 1/10 etatu księgowego i 1/10 etatu zastępstwo na stanowisku księgowego. Wydatki na wynagrodzenia wyniosły 11.343,90 zł. Następnie p.o. Dyrektora poinformowała, iż Dom Kultury był wynajęty w 2016 roku na 31 imprez w tym tj.; - 24 imprezy - wynajem za 700 zł - 1 impreza – wynajem za 600 zł - 1 impreza – wynajem za 650 zł - 2 imprezy – wynajem za 300 zł . Wpływy z tytułu wynajmu wyniosły kwotę 19.400 zł. Zaznaczyła, że od 1 stycznia br. jest wprowadzona jedna kwota za wynajem gdyż oszukiwano z ilością osób. Największy wydatek to zużycie węgla (ekogroszek). Zakup był realizowany 9 razy – zakupiono łącznie 13,83 tony za kwotę 10.096,63 zł. Na posiedzeniu Komisja podjęła temat współpracy ze stowarzyszeniami. P.o. Dyrektora Monika Kamińska stwierdziła, że po interwencjach współpraca się poprawiła i na bieżąco reagują na zgłaszane im uwagi. Następnie Pani Dyrektor przedstawiła szczegółową informacje na temat zakupów i usług zrealizowanych w 2016 roku przez Dom Kultury tj.: - blat ze zlewem do kuchni, - 300 sztuk albumu promującego Gminę Cielądz za kwotę 3.100 zł, - 79 sztuk koszulek za kwotę 311,00 zł na Bieg Niepodległości, - torby promujące Gminę Cielądz – za kwotę 1.100 zł - koncert na Piknik – 5.000 zł, - położone zostały w kuchni płytki na ścianie przy taboretach gazowych – 650 zł, - wykonane zostały przeglądy techniczne tj. gaśnic – 160 zł, kominiarskie i wentylacyjne – 310 zł, instalacji elektrycznej – 861 zł, budowlane – 350 zł, - zakupiono halogeny – 2 szt. do dużej sali. W sprawie problemów z kinkietami Wójt wyraził zdanie, i ż ż było problemów nale y wymieni ć ż arówki na ledowe. Nast ę pnie Pani Dyrektor przedstawiła, jakie jej zdaniem s ą potrzeby i zadania do zrealizowania: ć - zamontowanie materiałów, by wyciszy pogłos – nie jest pewne jednak, czy zda to egzamin; - problem z instalacj ą elektryczn ą – Pan Burzy - zabezpieczenie schodów wej ń ski był trzykrotnie i nie stwierdził problemu; ś ciowych do budynku barierk które maj ą problem z wej ś ciem; - podjazd dla niepełnosprawnych. Z przeprowadzonej kontroli Komisja Rewizyjna sporz ą dziła protokół pokontrolny, stanowi ą cy zał ą cznik Nr 2 do niniejszego protokołu. Punkt.5. W sprawach ró ż nych podj ę te zostały nast ę puj ą ce tematy: Przewodnicz ą ca Rady Małgorzata Rosa zapytała na temat nowych zasad gospodarki odpadami. ś Sekretarz wyja nił, i ż najpierw zostan ą elementy ustrojowe dopracowane, a dopiero po przetargu z firma b ę d ą uzgodnienia. Członkowie Komisji zgłosili wnioski dotycz ą ce naprawy dróg w poszczególnych miejscowo ś ciach tj. naprawa dziur, podsypanie poboczy przy drogach betonowych, prace równiark ą. ż Na powy szym zako ń czyła si Punkt 6. Wobec wyczerpania porz ą dku posiedzenia Przewodnicz Machnicka zamkn ę ę dyskusja w niniejszym punkcie porz ą dku obrad. ą ca Komisji Rewizyjnej Iwona ła posiedzenie Komisji o godz. 12:25. Protokołowała: Bogusława Kobacka ą – ze wzgl ę du na osoby starsze, 6 ą Rewizyjnej Przewodnicz ca Komisji Iwona Machnicka ń wg opinii Pana Burzy skiego by nie	<urn:uuid:4c23e295-80d5-46be-9274-14572ca2b211>	finepdfs	1.611328	CC-MAIN-2021-10	https://www.bip.cieladz.pl/plik,3588,protokol-nr-15-17-z-posiedzenia-komisji-rewizyjnej-w-dn-05-06-2017-r.pdf	2021-03-03T18:42:53+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178367183.21/warc/CC-MAIN-20210303165500-20210303195500-00358.warc.gz	686,928,933	0.999942	0.999974	0.999974	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1065, 2898, 5419, 7481, 9283, 10893 ]	1	0
Jesteśmy na czasie, znaczy odkrywamy... Nowość i moda. Świeże, odkrywcze spojrzenie. Przygoda z inwencją i stop dla limitu. Pobudzanie wyobraźni. Zainteresowanie produktem, którego nie było. Produktem zaskakującym i potrzebnym. To chwile mile, z dreszczykiem pozytywnych emocji. Zaproszenie do świata odkryć... Każdego roku na rynku pojawiają się nowe produkty i usługi. Obu cieszą się prawo do najszerokiej linii karoserii samochodów. Kreatory mody dyktują nowe style, a te błyskawicznie podbijają ulice, dzięki dynamicznemu producentom odzieży. Uroda wspierała i wzbudzała pasja, a marki kosmetyczne firmują sukcesy. Świat kulinariów zachęca do odkryć w tradycyjnym i ekstremalnym gotowaniu. Farmacja wesprze nasze zdrowie i kondycję życiową. A sztuka i kultura, które są wciąż żywe, zachęcają do odkryć przez nas niedotlenionymi załącznikami globu i pomysłami na spędzanie czasu. Sprzęt sportowo-rekreacyjny cieszy nasze ciało i nasze ambicje. Każdego roku udzielamy coś dla siebie... i coś dla was. Jestem nieścierpialnie ciekawi kolejnych odkryć: ekipa Odkrycie Roku Odkrycie Roku to nagroda przyznawana innowacyjnym produktom i usługom, które pomimo stanu nowości na rynku potrafią wzbudzić zainteresowanie. Dotyczy ona również produktów i usług, które przeszły relaunch, lifting marketingowy, zainteresowały nową, skuteczna kampanią reklamową, bądź zostały włożone przez głosujących w ogólnopolskim sondżu Laur Konsumenta/Laur Klienta. Ekipa konkursu Odkrycie Roku Shell V-Power DZIĘKUJEMY WAM ZA ZUAFAŃIE TRZECI ROK Z RZĘDU UZYSKAŁYMY ZŁOTY LAUR KONSUMENTA ZA NASZE PALIWA PREMIUM SHELL V-POWER. Marka RAVEN została wyróżniona LAUREM KONSUMENTA 2020 Produkty RAVEN są poddawane szczegółowym testom bezpieczeństwa Zamów na euro.com.pl Prestiżowe wyróżnienie HR Projekt Solidny Pracodawca Roku wyłania i promuje podmioty gospodarcze cechujące się wzorcową polityką personalną, która przekłada się na wysoką jakość produktów i usług. Spośród tysięcy podmiotów gospodarczych działających na terenie całego kraju selekcjonowane są te przedsiębiorstwa, które mogą zawalczyć o tytuł Solidnego Pracodawcy Roku i znaleźć się w elitarnym gronie laureatów. Rozmowa z Tina Dej, dyrektorem programu Solidny Pracodawca Roku – Proszę powiedzieć w kilku słowach czym jest projekt Solidny Pracodawca Roku? – Nasza inicjatywa to jedyny taki projekt tego typu przedsięwzięcie w Polsce. Od lat weryfikujemy tysiące podmiotów gospodarczych pod względem prowadzenia polityki HR. Wartość tych działań to nie tylko research w lokalnym środowisku, ale również wewnętrzna weryfikacja. Nie przesadzę, jeśli powiem, że firma, która udaje się do tej części procesu, zazwyczaj jest liderem w grupie podmiotów wiodących prym na naszym rodzimym rynku pracy. Celem programu Solidny Pracodawca Roku jest wyłanianie najlepszych pracodawców w Polsce, a jednocześnie w celu promowania wiedzy i umiejętności promują najciekawsze rozwiązania z zakresu HR, a przy tym dzielą się własnym doświadczeniem na temat zarządzania ludźmi. – Jaki jest cel tej inicjatywy? – Tak jak wcześniej wspomniałem celem projektu jest wyłanianie i wspieranie najlepsze podmiotów, których działanie w zakresie HR są godne naśladowania. Nadrzędną cechą jest potwierdzenie rzetelności, odpowiedzialności, a przede wszystkim solidności w zarządzaniu ludźmi. Wyróżnienie Solidnego Pracodawcy Roku to jasny przekaz o tym, że dana firma jest liderem w dziedzinie zarządzania ludźmi, który kapitałem każdej organizacji jest żyły ludzian. W przypadku takiego wyróżnienia nie ma istotniejcej cechy niż solidność. Świadomość, iż dany podmiot uzyskał takie wyróżnienie, stwarza w przekonaniu, że będzie on nie tylko świadkiem pracodawca, ale również partnerem biznesowym. – Jakie korzyści przynosi pracodawcy udział w tym projekcie? – Wciąż jak ważne w dzisiejszych czasach stało się Employer Branding, szczególnie w dobie rynku pracy, który jak to się zwykle już mówi należy do pracowników. To jest bardzo ważna dla pracodawców działanie, które pozwala w pełni wykorzystywać potencjał całego przedsiębiorstwa. W konkurencyjnym otoczeniu przedsiębiorstw oraz trudniej wyróżnić się na tle pozostałych podmiotów, tym samym pozyskanie specjalistów, wymaga od nich dodatkowych działań. Firmy chcą zatrudniać rzetelnych pracowników, ale też takich, którzy zrozumiają, że ich rola nie kończy się tam, gdzie oni podejmują działania zmierzające do uzyskania cech unikatowych, którym przekonują potencjalnych kandydatów do tego by stać się częścią ich organizacji. – Czy zauważyła Panu na przestrzeni lat zmiany w organizacji i zarządzaniu ludźmi w Polsce? – W dzisiejszych czasach, w której w coraz większej kulturze zarządzania organizacjami są bardzo dynamiczne, a ich zmiany idą ze sobą w parze. Kwestie płacowe to niezwykle istotny element dla każdego pracownika, który zawsze sięga po nie mimo różnych widoków. Jednak istotną wartością stali się rozbudowane działania dotyczące polityki personalnej, jak np. prowadzenie pisemnych kwartalnie, co prawo czy realizacji analiz oraz planów nie tylko zawodowych. Dzia pracownik chce być postrzegany jako część organizacji, które konsekwentnie jest na rozwoju. Wartość takie jest niezwykle istotna, ponieważ, wolontariaty, imprezy integracyjne sprawiają, że czuje się on częścią tej struktury. Jednostka, która ma realny wpływ na funkcjonowanie firmy, w której – Firma zdobyła wyróżnienie. I co teraz?... – Przedsiębiorstwo wyróżnione w projekcie Solidny Pracodawca Roku znajdzie za siebie szlaki i potrzebami dynamicznego rynku pracy w Polsce. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom oraz głosu to komunikują. A my w tej komunikacji pomagamy poprawić strukturę, która jest dla nasz partnera. Myślę, że człowieka i opiniotwórcze dzienniki są do tego doskonala platforma. Dzięki nim potencjalny pracownik będzie miał dla siebie więcej miejsca do zatrudnienia, a zarazem znając swoją pracę może bardziej świadomie podejmować decyzję. Jeśli wiemy, że dany podmiot został zweryfikowany przez nas, przez organizację godną zaufania, to znak, że takie przedsiębiorstwo zasługuje na naszą uwagę. Czujesz się solidnym pracodawcą? Uważasz, że firma, w której pracujesz zasługuje na ten prestiżowy tytuł? Zgłoś się do nas! Kontakt: Tina Dej Dyrektor Programu Solidny Pracodawca Roku tel. (32) 413-07-31 kom. 736-343-470 e-mail: firstname.lastname@example.org Więcej informacji na stronie: www.solidnypracodawca.pl Solidny biznes tworzą ludzie Rozmowa z Katarzyną Rudzińską, Dyrektorem ds. Zasobów Ludzkich, NUTRICIA Opole i Krotoszyn, Grupa Danone – Po raz kolejny zostali Państwo laureatem projektu Solidny Pracodawca Roku. To kolejne potwierdzenie, że nasza strategia jest dobrą i przynajmniej polityki personalnej. Jak komentuje Państwo ten fakt? – Jestem dumna z nagrody Solidny Pracodawca 2020. Mimo że to utrzymanyliśmy czwarty rok z rzędu. Na jej przyznanie nam wpływ ma zangażowanie i praca wszystkich naszych pracowników, tak i efekty naszej pracy, czyli biznes. Kiedy mówimy o biznesie, to da się wyrozumieć, że również zobowiązanie do dalszej, rzetelnej pracy w obszarze polityki personalnej. – Wdrożona przez Państwa polityka personalna od lat przynosi widoczne efekty. Czy możemy spodziewać się ujemnych jakichś zmian, nowości, czy raczej ulepszenia tego, co już dobrze działa? – Zmieniają się tak, jak zmienia się otaczający nas świat. Podążamy za nowymi potrzebami pracowników, którymi są rosnące oczekiwania, potrzeba, aby pracować przy kompetencjach. Czerpiemy też z najlepszych rozwiązań dostępnych na rynku. Szukamy nowych, wyróżniających się rozwiązań dla świata wirtualnego, aby pomóc pracownikom podczas pandemii. Dajmy do tego, aby pracownicy mieli dostęp do potrzebnych danych, raportów, szkoleń zawsze wtedy, kiedy tego potrzebują. Krewem naszego biznesu jest praca, w którym każdy z pracowników ma wpływ na to co dzieje się w jego obszarze i w całej fabryce. Raz na 2 lata przeprowadzamy Badanie opinii pracowników, pod którą laty są zazwyczaj w badaniu, lepiej niż 90%. Wymagamy, byczek analizujemy, a rozwijanie to zrobić, aby pracowało nam się lepiej pochodzi od samych zatrudnionych. Spisujemy je i monitorujemy postępy ich realizacji. Go roku organizujemy także warsztaty dla wszystkich pracowników firmy o nazwie „Także 4 All”. Tego dnia zatrzymujemy produkcję. Ponad 700 pracowników – 700 talentów – spotykają się w jednym miejscu i pracuje nad tematami priorytetowymi w dziedzinie zarządzania jakością i rozwoju. Na przykładzie: „Co to jest jakość? Co to jest praca? Jak możemy się lepiej?”. W tym roku wydarzenie przesunięliśmy do świata wirtualnego. – Podczas Solidny Pracodawca dnia o rozwój swoich pracowników, jakie działania podejmuję Państwo firma w celu podnoszenia ich kwalifikacji i kompetencji? – Każdy z naszych pracowników jest dla nas bardzo ważny. Każdy z pracowników naszej firmy operator, stajszysta, specjalista, kierownik czy dyrektor. Każdy z nich ma swoje cele i cele w rokach indywidualnie. Jedno z przełomowych tematów jest rozwój pracownika. Cele takiego spotkania jest opracowanie planu krótkoterminowego i długoterminowego w odniesieniu do rozwoju konkretnej osoby. Na podstawie analizy wszystkich rozwojowych planów adresujących potrzeby indywidualne, jak i zespołowe. Nasi pracownicy mają możliwość samodzielnego śledzenia i oceny poziomu swoich kompetencji oraz inicjowania działań podnoszących ich umiejętności. – Firmy konsekwentnie wyznaczają sobie kolejne cele rozwojowe. Już teraz prowadzą Państwo kilka ambitnych projektów, jakie są zatem plany na najbliższe lata? – Cele na najbliższy rok związane są m.in. z cyfryzacją fabryki. Proponujemy włączyć w rozwój kompetencji przyszłości, poprzez cyfrowe pracy, ograniczając wysiłek papieru, dedykowanie prac optymalnych i powtarzalnych robotom, aby dzięki temu uwolnić potencjał pracowników, przemieszczenie danych do chmury, generowanie raportów opartych na danych oraz procesy automatyzowane. Staramy się zwrócić każdy szczegół w organizacji pasjonatów digitalizacji, którzy wesprą nas w rozwoju zakładu w tym kierunku. Jestemy miejscem, które wyznacza kierunek w tym obszarze wszystkim pozostałym fabrykom w Grupie Danone. Jesteśmy dumni, że mamy takich pracowników Rok temu świąteczowaliśmy odbiór nagrody SOLIDNY PRACODAWCA ROKU. To był 4 rok z rzędu, kiedy to CEVA mogła szczycić się tym tytułem. Wtedy nikt, nawet ktoś, kto ma bardzo bogatą wyobraźnię, nie wymyśliłby, że rok 2020 tak bardzo zmieni nasze podejście do życia zawodowego i prywatnego. Obecny rok, to rok, w którym śmiało mogę powiedzieć, że w CEVA słowo „SOLIDNY” nabralo jeszcze większego znaczenia. W czasach „COVID 19” pracownik i pracodawca – każdy z nas musiał stawić czoła wyzwaniom, których nie opisano wcześniej w książkach. Tym większe było nasze zaangażowanie w działania HR i BHP, ale przede wszystkim na Zarządzie. Naszym wspólnym celem było znaleźć odpowiedź co zrobić, by nasz pracownicy były bezpieczni jak najdłużej, być ekonomiczny dla pracodawców i schronić tego, co jest dla wszystkich najcenniejsze – zdrowie i życie? Nowa rzeczywistość sprawiała, że w bardzo krótkim okresie musieliśmy zmienić wiele elementów procesu doręczeniowego mając na uwadze zdrowie naszych pracowników i ich rodzin, współpracowników, podwykonawców oraz naszych klientów, zachowując tym ciągłość naszych operacyjnych. W branży logistycznej było to trudne, bo większość naszych pracowników pracują w magazynach, gdzie było trudno przestrzegać ich na pracę w systemie zdalnym. To dzięki naszym pracownikom i ich zaangażowaniu, udało nam się sprostać temu wyzwaniu. Jesteśmy dumni, że mamy takich pracowników, którzy są gotowi pomóc i wpływać na sukces naszej firmy. Jestem pewna, że pod tym zdaniem bez zawahań podpisze się każdy kierownik w CEVA. W naszych magazynach zostały opracowane dodatkowe ścieżki komunikacyjne aby pracownicy w jak najmniejszym stopniu się spotykali, np. przy użyciu telefonicznych rozmów, czy też mierzyły temperaturę. Wprowadziliśmy cykliczne telekonferencje, na których analizowane są niestandardowe sytuacje, omawiane stopnie ryzyka i zagrożeń oraz sposobów ich zapobiegania. W miejscach ogólnodostępnych rozwinęto zasady płaskiej i niewormowej, jak dodatkowe działy ochrony i wsparcia, podpierające i wspierające środki dezynfekujące, środki ochronne, termometry, maski, przybicie. Pracowałośmy grafiki zasady zdalnej pracy, systemy telekonferencyjne, spełniania higieniczne do sklej, wstrzymywaliśmy podróże służbowe. Jednakże to tylko przykłady akcji, które wdrożyliśmy w firmie w tak krótkim czasie. Niestety tak jak w całej Polsce, również wśród naszej załogi, pojawiają się zachorowania. Jednakże to tak duże naszą chęć pomocy, że składamy chęć, by nie tylko nie jest aż tak duży wpływ, że dzięki wprowadzonemu rozwiązaniu, uda nam się nie rozprzestrzeniać choroby. „Być solidnym” w CEVA to oprócz zapewnienia bezpieczeństwa dla naszych pracowników, również solidne podejście do ich rozwoju. W czasach „covid” nie odjęliśmy programów szkoleniowych. Po raz pierwszy amerykański szkoleniowiec prowadził stacjonarnych na zajęcia on-line. W bardzo krótkim okresie powstał innowacyjny program rozwojowy, który wspierał budowę kompetencji konkretniej grupy pracowników w specjalnych technologiach. Zamiast uczestniczenia w typowym „szkoleniu” pracownik wkraca w świat pełen gier i wyzwań, a za pomocą interaktywnych narzędzi może rozwijać się i dzielić doświadczeniami ze współpracownikami. Podczas tej ekscytującej podróży uczestnik przejdzie przez 4 wymiary rozwoju osobistego, dowiód się jak planować i skutecznie wdrażać swoje działania, jak dostosowywać się do nieoczekiwanych wydarzeń lub zapobiegać konfliktom oraz jak współpracować, aby osiągnąć wspólny sukces i satysfakcję klientów przy zwiększanym komforcie pracy. Z każdym szkoleniem stają się pracownicy, a nasza strategia w CEVA jest zauważalna, bo w tym, co robiemy, co rozmawiamy, co robimy, co mówimy wszystko ją wykonuje. Partycypacja była na poziomie powyżej 80%, a naszym mocnym punktem jest, że w tym procesie uczestniczyli po- przednicy: zaufanie do kierowników, komunikacja i informacja zwrotowa. Many też solidny materiał do dalszego doskonalenia. Jako Dyrektor HR, dziękuję wszystkim pracownikom za każdą informację, dzięki której razem z zespołem HR i kierownikami będziemy mogli tworzyć jeszcze lepsze miejsce pracy. Wspierając się opinją naszych pracowników możemy wzmocnić formowanie i wizualizację politykę personalną. Miarą sukcesu HR dokonuje się polityką HR. Wartość brandu firmy CEVA przez naszych pracowników jako miejsca pracy dla ich znajomych i rodzeń. Możemy się podzielić, że liczba rekrutacji z rynku na rok jest coraz wyższa, co w ogromnej mierze jest wynikiem dla CEVA to SOLIDNY PRACODAWCA na dobre i na zle czasy, a moje przekonanie wynika z tego, że CEVA to nasi pracownicy, a nasi pracownicy to serce, bez którego życia nie byłoby naszej firmy. Anna Feliksik, Dyrektor Personalny CEVA Poland Prestiżowe wyróżnienie HR Projekt Solidny Pracodawca Roku wylania i promuje podmioty gospodarcze cechujące się wzorcową polityką personalną, która przekłada się na wysoką jakość produktów i usług. Spóśród tysięcy podmiotów gospodarczych działających na terenie całego kraju selekcjonowane są te przedsiębiorstwa, które mogą zawalczyć o tytuł Solidnego Pracodawcy Roku i znaleźć się w elitarnym gronie laureatów. Co wyróżnia projekt spośród innych? Organizatorem programu Solidny Pracodawca Roku jest redakcja „Stron Rynku” oraz „Rzecz o Biznesie”. Współpraczą ze specjalistami z branży i podstawą weryfikacji wszystkich przedsiębiorstw są standardowe działania dziennikarskie (m.in. zbieranie informacji poprzez kontakt z instytucjami takimi jak urzędy pracy, urzędy urzędy miast czy Państwowa Inspekcja Pracy). Wysokie cenione jest wsparcie, jakie otrzymują patroni przedsiębiorstw, takie jak Cezarz Gładysz Stowarzyszenie Pracodawców RP. Wyróżnienie dla firm jest już sama nominacja, gdyż w dużej mierze jest to wynik pozytywnej sytuacji w firmie oraz wrażeń pracowników w lokalnym środowisku przedsiębiorstw. Zdobycie tytułu to nie tylko prestiżowe wyróżnienie, ale równocześnie promowanie się na łamach ogólnopolskich mediów. Zwieńczeniem każdej z edycji projektu jest ogólnopolska gala, na której rozstrzygnięta zostaje wszystkie nagrody. Podczas gali wyróżnione firmy otrzymują tablice pamiątkowe potwierdzające słuszność dotychczasowych działań założonych w polityce HR. Wydanie tego rocznika stanowiła okazją do wymiany doświadczeń i pomysłów z obszaru HR. Zapraszamy na stronę internetową, gdzie mogą się Państwo zapoznać z powiedziami laureatów na temat projektu, które są wizytówką tego przedsiębiorstwa.	64c8f773-1d61-4393-836e-14fe57917bf8	finepdfs	2.042969	CC-MAIN-2021-04	http://stronyrynku.pl/wp-content/uploads/2020/12/sr.pdf	2021-01-16T06:26:14+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703500028.5/warc/CC-MAIN-20210116044418-20210116074418-00521.warc.gz	104,943,961	0.999952	0.999973	0.999973	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1752, 6391, 10130, 16619 ]	1	0
Prof. dr hab. n. med. Zofia Dudkiewicz Wykaz osiągnięć w pracy naukowo-badawczej 1. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: ZŁAMANIE PORODOWE ŻUCHWY U NOWORODKA. Ped. Pol. 1973, 58, 1501-1504. 2. Poradowska W., Jaworska M., Dudkiewicz Z., Reszke S.: PARANASAL /ORO-OCULAR/ CLEFT OF THE FACE. Acta Chir. Plast. 1973, 15, 1, 1-6. 3. Jaworska M., Dudkiewicz Z.: ZESPÓŁ GOLDENHARA. Pol. Przegl. Chir. 1974, 46, 5a, 85-90. 4. Jaworska M., Dudkiewicz Z.: GOLDENHAR'S SYNDROME, TYPICAL AND ATYPICAL FORMS. Acta Chir. Plast. 1974, 16, 2, 78-84. Wersja angielska poszerzona o formy nietypowe. 5. Poradowska W., Jaworska M., Dudkiewicz Z.: ZESPÓŁ TREACHER – COLLINS. Ped. Pol. 1975, 50, 12, 1481-1484. 6. Poradowska W., Reszke S., Dudkiewicz Z., Kubicz S., Borowicz K.: CHRZĘSTNIAKI MOSTKA I ŻEBER U 2-CH NOWORODKÓW ZE WSPÓŁUDZIAŁEM TORBIELI TĘTNIAKOWEJ U JEDNEGO Z NICH. Probl. Chir. Dziec. 1975, 2, 57-66. 7. Poradowska W., Reszke S., Smolińska-Bellen E., Płoska-Urbanek B., Dudkiewicz Z. , Wach K., Matuszewski S.: ZESPÓŁ PIERRE-ROBIN JAKO PRZYCZYNA ZABURZEŃ POŁYKANIA I ODDYCHANIA. Probl. Chir. Dziec. 1978, 5, 69-73. 8. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: THE TECHNIQUE AND ROLE OF MUCOSA PLASTY IN UNI-AND BILATERA CLEFT LIP CLOSURE. Abstracts. VI Congressus Pediatrico-Chirurgicus. Szeged 1979, str 44. 9. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: PRIMARY BONE GRAFTING IN UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. Abstracts. VI Congressus Paediatrico-Chirurgicus. Szeged 1979, str. 46. 10. Dudkiewicz Z.: ZAPALENIE KOŚCI SZCZĘKOWEJ W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA. Opracowanie referatu wygłoszonego na zebraniu naukowo-szkoleniowym Pol. Tow. Stomat. w Bydgoszczy. Opublikowane w materiałach A. M. w Bydgoszczy, 22.XI.1979. 11. Dudkiewicz Z., Czerwiński W.: DYSPLAZJA FIBROSA U DZIECI. Streszczenie VIII Sympozjum Rejestru Guzów Kości „Nowotwory i nowotworopodobne zmiany czaszki i szczęk". Dział Wydaw. AM 1980, str. 26 12. Dudkiewicz Z.: OSTEOGENEZA ŻUCHWY SZCZURA W OKRESIE ROZWOJU – praca doktorska. Probl. Med. Wieku Rozwojowego 1983, 12, 337-361. 13. Dudkiewicz Z., Jaworski S.: DOBÓR TERMINU OPERACJI ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA WTÓRNEGO U DZIECI. Pol. Przegl. Chir. 1983, 55, 3, 241-248. 14. Dudkiewicz Z., Rawicz M., Reszke S., Rondio Z., Jaworski S., Łodziński K.: WRODZONA PRZEPUKLINA PRZEPONOWA. Pol. Przegl. Chir. 1984, 56, 573-583. 15. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: OCENA WARTOŚCI PRZESZCZEPU KOSTNEGO W LECZENIU JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Ped. Pol. 1984, 59, 12, 985-989. Płoska-Urbanek B.,Dudkiewicz Z. , Łodziński K., Bielowicz- Hilgier A.: CHIRURGICZNE LECZENIE PODWOJENIA UKŁADU MOCZOWEGO Z WYPADAJĄCĄ TORBIELĄ ŚRÓDŚCIENNĄ MOCZOWODU U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1984, 11, 146-148. 17. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: WCZESNE WYCINANIE OPARZEŃ Z PRZESZCZEPIANIEM SKÓRY U DZIECI W NASIŁKOWSKI W., SIKORSKI J.: Oparzenia. Materiały X Sympozjum Doraźnej Pomocy. Wydaw. Akad. Med. Poznań 1984, 167-170. 18. Lenkiewicz T., Jaworski S., Dudkiewicz Z., Bielowicz-Hilgier A., Płoska-Urbanek B.: TRUDNOŚCI DIAGNOSTYKI RÓŻNICOWEJ NIEKTÓRYCH ZESPOŁÓW CHIRURGICZNYCH Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1984, 11, 123-126. 16. 19. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: STYCZNE WYCINANIE OPARZEŃ Z PRZESZCZEPIANIEM SKÓRY U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1985, 12, 180-186. 20. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Łodziński K.: ZASADY LECZENIA DZIECI Z WRODZONYMI ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pam. VI Zjazdu PTChDz. W-wa PZWL, 1985, 549-551. 21. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: RETROSPEKTYWNA OCENA EFEKTÓW CZYNNOŚCIOWYCH LECZENIA CHIRURGICZNEGO 107 DZIECI Z CAŁKOWITYMI ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 9, 788-793. 22. Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T.: ODPŁYW ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWY U NIEMOWLĄT. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 945-949. 23. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWE LECZENIE ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 8, 695-699. 24. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Łodziński K.: KRYTERIA LECZENIA DZIECI Z WADĄ ROZSZCZEPOWĄ TWARZY. Ped. Pol. 1985, 60, 699-702. 25. Płoska-Urbanek B., Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T.: URINARY DIVERSION IN TREATMENT OF CHILDREN WITH URINARY INCONTINENCE. Abstracts VIII Congressus Paediatrico-Chirurgicus Miscolc 1985, str. 137. 26. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: RETROSPECTIVE EVALUTION OF THE RESULTS OF CLEFT PALATE SURGERY. Abstracts VIII Congressus Paediatrico-Chirurgicus. Miscolc 1985, str. 27. Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T., Borak T.: ROZPOZNANIE I LECZENIE WSTECZNEGO ODPŁYWU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO U NIEMOWLĄT. Terapia i leki 1986, 14, 36, 7-8, 163-166. 28. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Lenkiewicz T., Łodziński K.: QUR EXPERIENCE IN SURGERY OF CLEFT LIP AND PALATE IN NEWBORN AND INFANTS. IV Spanish – Polish congress of Pediatric Surgery. San Sebastian 2 – 3.XI.1987, str. 24. Abstracts. 29. Jaworski S., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T., Łodziński K.: THE USE OF LATISSIMUS DORSI FLAP IN CLOSURE OF THORACE – LUMBAR MENINGOMYELOCELE IN NEWBORN. IV Spanish – Polish congress of Pediatric Surgery. San Sebastian 2 – 3.XI.1987, str. 28. Abstracts. 30. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: ZASADY ROZPOZNAWANIA WAD ROZSZCZEPOWYCH TWARZY W NAJWCZEŚNIEJSZYM OKRESIE ŻYCIA ORAZ ZASADY USTALANIA WSKAZAŃ DO ICH LECZENIA. Przegl. Ped. 1988, T.16, 3, 207-216. 31. Łodziński K., Borak T., Lenkiewicz T., Dudkiewicz Z., Jaworski S., Płoska-Urbanek B., Bielowicz-Hilgier A.: OPRACOWANIE UNOWOCZEŚNIONYCH METOD BADAŃ RETROSPEKTYWNYCH I PROSPEKTYWNYCH DOTYCZĄCYCH DZIECI Z WRODZONĄ NIEDROŻNOŚCIĄ PRZEŁYKU, SZCZEGÓLNIE DZIECI Z MAŁĄ MASĄ CIAŁA. Przegl. Ped. 1988. 32. Łodziński K., Lenkiewicz T., Jaworski S., Dudkiewicz Z., Paruszkiewicz G., Piwowar W.: OCENA AKTUALNEJ OPIEKI MEDYCZNEJ NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ PO URAZACH. Pol. Tyg. Lek. 1988. 33. Łodziński K., Lenkiewicz T., Jaworski S., Bielowicz-Hilgier A., Dudkiewicz Z., Płoska-Urbanek B.: WSTĘPNA OCENA WYNIKÓW BADAŃ RETROSPEKTYWNYCH DZIECI OPEROWANYCH PO URODZENIU Z POWODU NIEKTÓRYCH WAD WRODZONYCH. Pol. Przegl. Chir. 1989, 61, 5, 403-410. 34. Piwowar W., Dudkiewicz Z., Łodziński K.: ZASTOSOWANIE CYSTOFIKSU PEDIATRYCZNEGO – ZESTAWU DO NADŁONOWEGO ODPROWADZANIA MOCZU U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1990, T.16, 78-81. 35. Łodziński K., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE PŁATA SKÓRNEGO W REKONSTRUKCJI CEWKI MOCZOWEJ U CHŁOPCÓW ZE SPODZIECTWEM. Probl. Chir. Dziec. 1989, T.16, 60-63. 36. Jaworski S., Łodziński K., Dudkiewicz Z.: BACK CLOSURE WITH A LATISSIMUS DORSI MYOCUTANEOUS FLAP. Abstract 32 ud Annual meeting of th Society for Research into Hydrocephalus and Spina Bifida. Jerusalem 1988. 37. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWE LECZENIE CHIRURGICZNE JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych. Maj 1988. PWN, Warszawa 1989, 243-251. 38. Dudkiewicz Z.: WIELOKIERUNKOWA OCENA ZASTOSOWANEJ WŁASNEJ JEDNOETAPOWEJ METODY W LECZENIU CHIRURGICZNYM JEDNOSTRONNYCH CAŁKOWITYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Praca habilitacyjna (1990r.) 39. Dudkiewicz Z.: OCENA JEDNOETAPOWEGO CHIRURGICZNEGO LECZENIA JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Probl. Chir. Dziec. 1991, 18, 8-19. 40. Łodziński K, Dudkiewicz Z., Jaworski S.: ROZWÓJ LECZENIA CHIRURGICZNEGO MIELOMENINGOCELII. XVI Sympozjum Polskiego Tow. Chir. Dziec. – Wodogłowie. Meningocelia. Materiały naukowe, Gorzów 23-25 maj 1991, 17-22. 41. Dudkiewicz Z.: ROZPOZNAWANIE I POSTĘPOWANIE Z ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO U NOWORODKA. VIII Zjazd Naukowy Pol. Tow. Chir. Dziec. Warszawa 1992, 23-24. 42. Jaworski S., Dudkiewicz Z., Łodziński K., Lenkiewicz T.: BACK CLOSURE WITH A LATISSIMUS DORSI MYOCUTANEOUS FLAP. Journal of Pediatric Surgery January 1992, Vol 27, No1 74-75. 43. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA PRĄCIA W SPODZIECTWIE WIEŃCOWYM. Probl. Chir. Dziec. 1993, 20, 61-64. 44. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA PRĄCIA W RÓŻNYCH TYPACH SPODZIECTWA. Probl. Chir. Dziec. 1993, 20, 58-61. 45. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: USE OF SKIN GRAFT FOR RECONSTRUCTION OF URETHRA IN BOYS WITH HYPOSPADIAS. Acta Paedichirurgica Hellenica 1993, 11, 136-141. 46. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA CEWKI MOCZOWEJ W SPODZIECTWIE. Materiały IV Zjazdu P.T.Chir. Plast. I Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 117. 47. Dudkiewicz Z., Piwowar W.: ZAMYKANIE ROZLEGŁYCH UBYTKÓW LĘDŹWIOWO-KRZYŻOWYCH U NOWORODKA. Materiały VI Zjazdu P.T.Chir. Plast. i Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 121. 48. Dudkiewicz Z.: UWAGI DO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały IV Zjazdu Pol. Tow. Chir. Plast. i Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 37. 49. Łodziński K., Lenkiewicz T., Dudkiewicz Z., Płoska-Urbanek B.: WYTWORZENIE PRZEŁYKU Z KRZYWIZNY WIĘKSZEJ ŻOŁĄDKA U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. PZWL, Warszawa 1993, 28-30. 50. Piwowar W., Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – I KONFERENCJA ROBOCZA – DOKUMENTACJA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994. 51. Michalak J., Dudkiewicz Z.: KLASYFIKACJA ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 27-31. 52. Dudkiewicz Z.: PROPOZYCJA UJEDNOLICENIA MIANOWNICTWA ANATOMICZNEGO ELEMENTÓW TWARZY OBJĘTYCH WADAMI ROZSZCZEPOWYMI WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 11-19. 53. Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: METODA DOKUMENTACJI FOTOGRAFICZNEJ PACJENTÓW Z ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 41-47. 54. Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: UWAGI CHIRURGICZNE DO SPODZIECTWA WIEŃCOWEGO. Streszczenia V Zjazdu Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej i Rekonstrukcyjnej. Wrocław, 13-15 październik 1995, 50. 55. Dudkiewicz Z., Boczar M.: SEKWENCJA ROBINA. Pediatria Polska 1996, LXXI, 811-815. 56. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA W MONOGRAFII. CHIRURGIA GŁOWY I SZYI POD REDAKCJĄ LESZKA KRYSTA. PZWL Warszawa 1996. 57. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – II KONFERENCJA ROBOCZA REHABILITACJA MOWY. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1996. 58. Dudkiewicz Z., Piwowar W., Hortis – Dzierzbicka M., Surowiec Z.: OCENA STANDARYZOWANEJ DOKUMENTACJI LECZENIA CHIRURGICZNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. Streszczenia. VI Zjazd Pol. Tow. Chir. Plast. i Rekonstr. 1997, str. 51. 59. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNYCH POGLĄDÓW. Medycyna wieku rozwojowego 1997, T.I, 667-679. 60. Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: RAPORT Z PIERWSZEGO OGÓLNOPOLSKIEGO REJESTRU ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. OŚRODKI LECZENIA ZESPOŁOWEGO. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 9-19. 61. Kwiecień A., Dudkiewicz Z.: CHARAKTERYSTYKA MOWY DZIECI Z RÓŻNYMI TYPAMI ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA W OCENIE LOGOPEDYCZNEJ. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 24-33. 62. Szczepańska K., Łyjak A., Dudkiewicz Z.: PROBLEMY PSYCHOLOGICZNE LECZENIA ZESPOŁOWEGO DZIECKA Z ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 33-38. 63. Dudkiewicz Z., Surowiec Z., Lenkiewicz T.: WYSTĘPOWANIE WAD ROZSZCZEPOWYCH TWARZY W POLSCE – WSTĘPNA OCENA. Pol. Tow. Chir. Dziec. Kraków 1998, Suplement Nr 2, 332-335. Lenkiewicz T., Płoska-Urbanek B.,Dudkiewicz Z. , Sawicka E., Michalak J.: POSTĘPY W LECZENIU WRODZONEGO WYTRZEWIENIA U NOWORODKÓW. Pol. Tow. Chir. Dziec. Kraków 1998, Suplement Nr 2, 350-352. 65. Dudkiewicz Z.: STRATEGIA LECZENIA DZIECKA OPARZONEGO. Instytut Matki i Dziecka , Warszawa 1998. 66. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – WSPÓŁCZESNE POGLĄDY I LECZENIE CHIRURGICZNE. Stomatologia Wieku Rozwojowego PZWL, Warszawa 1999. 64. 67. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: THE 18 YEARS CLINICAL EXPERIENCE IN EARLY ONE STAGE REPAIR OF UCLP. Abstracts The Sixth European Craniofacial Congress „A New Face For A New Millenium". 15-18 June 1999, Manchester – England. 68. Dudkiewicz Z., Kowal A.: DOŚWIADCZENIA KLINICZNE W LECZENIU SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO I PRĄCIOWO-MOSZNOWEGO. Streszczenia VII zjazdu Pol. Tow. Chir. Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. 27-29 maj 1999. 69. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – LECZENIE CHIRURGICZNE – POGLĄDY WŁASNE I INNYCH AUTORÓW. Medycyna Wieku Rozwojowego 1999, 3, 353-368. 70. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I/LUB PODNIEBIENIA – AKTUALNE POGLĄDY NA ETIOPATOGENEZĘ I LECZENIE. Nowa Pediatria 1999, zeszyt 16, rok III, nr 5, 50-52. 71. Stańczuk-Żytomirska H., Molski M., Dudkiewicz Z.: LECZENIE ZMIAN PRZEROSTOWYCH KOŃCZYN W ZESPOLE KLIPPEL-TRENAUNAY – OPIS PRZYPADKU. Wydawnictwo Folium, tom V, Lublin 1999. 72. Dłuski E., Tucholski S., Surowiec Z., Dudkiewicz Z., Kowal A., Piwowar W.: LAPAROSKOPOWA DOLICHOSIGMODEKTOMIA – POSTĘP CZY ALTERNATYWA? Videochirurgia czerwiec/wrzesień 1999, 49-51. 73. Dudkiewicz Z., Mucharski A., Surowiec Z., Piwowar W., Karaszkiewicz E., Kowal A., Kozicka – Lindorf E.: BADANIA NAD ETIOLOGIĄ I PATOLOGIĄ STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO U DZIECI. WSTĘPNA OCENA LECZENIA Streszczenia VII zjazdu Pol. Tow. Chir. Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. 27-29 maj 1999. 74. Dudkiewicz Z., Mucharski A., Surowiec Z. , Piwowar W., Karaszkiewicz E., Kowal A., Kozicka –Lindorf E.: TREATMENT RESULTS OF THE TEMPOROMANDIBULAR JOINTS ANKYLOSIS IN CHILDREN TREATED AT THE SURGERY DEPARTMENT OF MOTHER AND CHILD INSTITUTE BETWEEN 1993 AND 1999. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl.4, 66. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 75. Dudkiewicz Z., Hortis – Dzierzbicka M., Piwowar W., Surowiec Z.: NINETEEN YEARS OF CLINICAL EXPERIENCE IN EARLY ONE – STAGE REPAIR OF UCLP. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4 , 52. 76. Dudkiewicz Z., Sekuła E., Nielepiec-Jałosińska A.: GASTROESOPHAGEAL REFLUX IN THE PIERRE ROBIN SEQUENCE. EARLY SURGICAL TREATMENT. The Cleft Palate – Craniofacial Journal 2000, Vol. 37, N 2, 205-208. 77. Dudkiewicz Z., Sekuła E., Piwowar W., Hortis-Dzierzbicka M.: MECHANIZM PODNIEBIENNO-GARDŁOWY REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO W SEKWENCJI ROBINA. Medycyna Wieku Rozwojowego, 2000. 78. Dudkiewicz Z., Sekuła E, Piwowar W., Dłuski E.: NEW APPROACH TO TREATMENT OF PIERRE – ROBIN SEQUENCE. Medical Science 2000, Vol. 6 , Supp. 4 . 52. 79. Piwowar W., Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: OBLITERATION OF EXTENSIVE SOFT TISSUE DEFECTS IN NEWBORNS OPERATED ON FOR OPEN MYELOMENINGOCELES OF THE THORACO- LUMBARO- SACRAL AREA. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl. 4 , 52. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 80. Dudkiewicz Z.: ONE STAGE PENILE AND PENO –SCROTAL HYPOSPADIAS REPAIR. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl. 4, 52. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 81. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z., Stecko E.: NOSOWANIE OTWARTE – PRZYCZYNY, DIAGNOSTYKA, SPOSOBY ELIMINACJI. Nowa Pediatria 2000, 18, 18-19. 82. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: NOWOCZESNA DIAGNOSTYKA NIEWYDOLNOŚCI PODNIEBIENNO-GARDŁOWEJ. Nowa Pediatria 2000, 18, 21-23. 83. Hortis-Dzierzbicka M., Stecko E., Dudkiewicz Z.: ASPEKTY PSYCHOSOCJOLOGICZNE WADY ROZSZCZEPOWEJ TWARZY. Nowa Pediatria 2000, 18, 27-29. 84. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z., Stecko E.: PACJENT Z WADA ROZSZCZEPOWĄ TWARZY W OKRESIE ADOLESCENCJI. Nowa Pediatria 2000, 18, 24-26. 85. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: ROZSZCZEP WARGI I/LUB PODNIEBIENIA – STANDARD POSTĘPOWANIA. Standardy Medyczne 2000, 5 (8), 28-33. 86. Dłuski E., Żelewska B., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: LAPAROSCOPIC EXPLORATION OF CONTRALATERAL GROIN IN CHILDREN WITH UNILATERAL INGUINAL HERNIA – OUR INITIAL EXPERIENCE. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 26 . 87. Dłuski E., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: APPLICATION OF THE HARMONIC SCALPEL IN SELECTED LAPAROSCOPIC OPERATIONS IN CHILDREN. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 45. 88. Dłuski E., Rychłowska M., Olczak J., Klepacka T., Dudkiewicz Z., Woźniak W.: DIAGNOSTIC AND MEDICAL VALUE OF LAPAROSCOPIC TREATMENT IN CHILDREN WITH GONADAL DYSGENESIS. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 46. 89. Dłuski E., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z., Daniel M.: INITIAL ASSESSMENT OF LAPAROSCOPIC TREATMENT OF VARIOCOCELE IN CHILDREN. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 46. 90. Dłuski E., Gryglicka H., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: . LAPAROSCOPIC OPERATION OF GASTROESOPHAGEAL REFLUX IN CHILDREN WITH SANDIFER SYNDROME – REPORTS OF 2 CASES. Medical Science 2000, Vol. 6, Suppl.4, 59. 91. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: CLEFT LIP/PALATE – THE CONTEMPORARY VIEW OF ETHIOLOGY AND TREATMENT. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 27-29. Department of Pediatric and Adolescent Surgery National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 92. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: EARLY SURGICAL MANAGEMENT OF UNILATERAL AND BILATERAL CLEFT LIP AND PALATE – STANDARDS OF CARE. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 30-32. Department of Pediatric and Adolescent Surgery National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 93. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M., Sekuła E., Piwowar W.: UNIQUE METHOD OF TREATMENT OF THE ROBIN SEQUENCE. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 36-38. Departmentof Paediatric and Adolescent Surgery, National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 94. Dudkiewicz Z., Dłuski E., Płoska-Urbanek B.: GASTROESOPHAGEAL REFLUX (GER) – SURGICAL MANAGEMENT AND CLINICAL ASSESSMENT. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 39-41. Hortis-Dzierzbicka M. , Dudkiewicz Z. , Stecko E.: THE LATE SPEECH EVALUATION IN UCLP PATIENTS OPERATED WITH EARLY ONE STAGE REPAIR METHOD Transactions, Serial number 421, 421-422, 2001. 95. 96. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: AN UNUSUAL COMPENSATION MODE FOR VELOPALATAL INSUFFICIENCY IN CLEFT PALATE PATIENT Transactions, Serial number 422, 423-424, 2001. 97. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: THE UNIQUE MODE OF TREATMENT IN ROBIN SEQUENCE Transactions, Serial number 423, 425-426, 2001. 98. Dudkiewicz Z. , Sekuła E., Hortis-Dzierzbicka M., Piwowar W., Dłuski E.: SEKWENCJA ROBINA – NOWY SPOSÓB POSTĘPOWANIA LECZNICZEGO. Standardy Medyczne, Wrzesień 2001, Nr 9, T. 3, 56-58. 99. Kowal A., Dudkiewicz Z.: 15 LAT DOŚWIADCZENIA KLINICZNEGO W JEDNOETAPOWYM LECZENIU SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO I PRĄCIOWO-MOSZNOWEGO. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 18. 100. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: PÓŹNA OCENA MOWY U PACJENTÓW PO WCZESNYM JEDNOETAPOWYM ZAMKNIĘCIU CAŁKOWITEGO JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 29. 101. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.,: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA ŻUCHWY. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 33. 102. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OCENA WYNIKÓW WCZESNEGO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA CHIRURGICZNEGO CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA W CEFALOMETRII I WEDLUG SYSTEMU GOSLON. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku., Łódź 2002, 22-28. 103. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: WCZESNE JEDNOETAPOWE ZAMKNIĘCIE CAŁKOWITEGO JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA W ŚWIETLE ROZWOJU MOWY NA BAZIE WYNIKÓW PÓŹNYCH I OCEN POŚREDNICH. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 28-33. 104. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M., Kulewicz M., Cudziło D., Surowiec Z., Piwowar W.: OCENA STANDARYZOWANEJ DOKUMENTACJI EUROCLEFT NA BAZIE WYNIKÓW PÓŹNYCH WCZESNEGO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 33-41. 105. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D., Surowiec Z.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 41-49. 106. Kowal A., Dudkiewicz Z.: 15 LAT DOŚWIADCZENIA KLINICZNEGO W JEDNOETAPOWYM LECZENIU SPODZIECTWA PRACIOWEGO I PRACIOWO – MOSZNOWEGO. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 49-51. 107. Dłuski E., Dudkiewicz Z.: LAPAROSCOPIC EXPLORATION OF THE CONTRALATERAL GROIN IN CHILDREN WITH CLINICAL UNILATERAL HERNIA – INITIAL EXPERIENCE. Surgery in Childhood International, 2002, IX,4, 191-193. 108. Dłuski E., Szymborska M., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE LAPAROSKOPII W DIAGNOZOWANIU I LECZENIU KLINICZNIE NIEBADALNYCH JĄDER U DZIECI. Nowa Pediatria, 2002, 2, 29, 70. Dłuski E., Olczak J., Rychłowska M., Klepacka T., Szymborska M., Dudkiewicz Z. , Woźniak W.: LAPAROSKOPOWA GONADEKTOMIA W PREWENCYJNYM LECZENIU DYSGENEZJI GONAD U DZIECI. Nowa Pediatria, 2002, 2, 29, 73. 110. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA. Część I Stomatologia współczesna. 2002, vol. 9, 3, 40. 111. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA. Część II. Zastosowanie dystraktorów wewnątrzustnych Stomatologia współczesna. 2002, vol. 9, 4, 41. 112. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: NOWA METODA ODBUDOWY ATROFICZNEGO WYROSTKA ZĘBODOŁOWEGO. Stomatologia współczesna 2002, 6, supl. 3, 26. 113. Dłuski E., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE LAPOROSKOPII W CHIRURGII GONAD U DZIECI. Videochirurgia 2002, 7/2, 33. Dudkiewicz Z.: 50 LAT KLINIKI CHIRURGII DZIECI I MŁODZIEŻY W INSTYTUCIE MATKI I DZIECKA. SKĄD POCHODZIMY – DOKĄD ZMIERZAMY. Historia Chirurgii Dziecięcej w Polsce. II Sympozjum Sekcji Historycznej PTChD, Kielce 13-15 czerwca 2002. 115. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. 78 th Congress European Orthodontic Society Sorrento, 4-8.06.2002. European Journal of Orthodonthics, 2002, P 272, 167. 109. 114. THE GOSLON YARDSTICK FOR ASSESSING SURGICAL OUTCOME IN 10-YEAR-OLD CHILDREN WITH UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. 78 th Congress European Orthodontic Society Sorrento, 4-8.06.2002. European Journal of Orthodonthics, 2002, P 202, 146. 117. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH CLEFT LIP AND PALATE. XVI th Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery Munster, 3-7.09.2002. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery, 2002, 30 (1), 144, 631/288. 118. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MANDIBULAR LENGTHENING BY DISTRACTION OSTEOGENESIS. ONE YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. XVI th Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. Munster, 3-7.09.2002. Abstract: Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery, 2002, 30 (1), 60, 785/112. 119. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH CLEFT LIP AND PALATE. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 120. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 121. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH MICROGNATHIA. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 122. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION IN CLEFT LIP AND PALATE PATIENTS. Czech and Slovak Orthodontic Congress 26-29 wrzesień 2002 Bratysława-Słowacja. Book of Abstracts. 123. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. A ONE-YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. Czech and Slovak Orthodontic Congress 26-28 wrzesień 2002 Bratysława-Słowacja. Book of Abstracts. 124. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION IN CLEFT LIP AND PALATE PATIENTS. II International Meeting on Distraction Osteogenesis vs Traditional Surgery 26-28 wrzesień 2002 Bolonia – Włochy. Book of Abstracts. TREATMENT AND POST-TREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. A ONE-YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. II International Meeting on Distraction Osteogenesis vs Traditional Surgery 26-28 wrzesień 2002 Bolonia- Włochy. Book of Abstracts. 126. Cudziło D, Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: LONG TERM RESULTS OF SURGICAL TREATMENT OF UCLP II Congres de L Assossiation Francaise des Fentes Faciales 13-14.12.2002 Paryż-Francja. Book of Abstracts. 127. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 128. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.; Cudziło D.: TREATMENT AND POST-TREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 129. Cudziło D., Kulewicz M,; Dudkiewicz Z.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 130. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS Inter J Oral and Maxillofac Surg 2003; 32: 18. 131. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: LONG-TERM SKELETAL AND SOFT TISSUE EFFECTS AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS European Journal of Orthodontics 2003; 25,4,/31/,433. 132. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS European Journal of Orthodontics 2003; 25,4,/32/,433. 133. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D., Hortis-Dzierzbicka M.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN THE TREATMENT OF HEMIFACIAL MICROSOMIA. Ortodoncie 2003; 12,24-30. 134. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZASTOSOWANIE OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W LECZENIU POŁOWICZEGO NIEDOROZWOJU TWARZY. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (1): 36-42. OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W SZCZĘCE ZA POMOCĄ APARATU ZEWNĄTRZUSTNEGO Stomatologia Współczesna 2003; 10 (2): 46-52. 136. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZASTOSOWANIE OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W LECZENIU CIĘŻKIEJ RETROGNACJI ŻUCHWY. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (3):24-30. 137. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: WSPÓŁPRACA CHIRURGICZNO-ORTODONTYCZNA W LECZENIU ZABURZEŃ PODSTAW KOSTNYCH W SZCZĘCE I ŻUCHWIE. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (6):40-42. 138. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI U DZIECI Z CAŁKOWITYM JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI Acta Clinica 2, 2003, 58-67. 139. Dudkiewicz Z.: 30 LAT WŁASNEGO DOŚWIADCZENIA – NOWY STANDARD LECZWENIA DZIECI Z ROZSZCZEPEM WARGI I/LUB PODNIEBIENIA. Advances in Clinical and Experimental Medicine,2003, /11,3/, 89. 140. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /11,5/, 90. 141. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /11,7/, 91. 142. Kowal A., Dudkiewicz Z.: JEDNOATOPOWE LECZENIE SPODZIECTWA MOSZNOWEGO I KROCZOWEGO. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /20,6/, 128. 143. Boczar M., Dudkiewicz Z., Sawicka E.: GUZ NOSOGARDŁA JAJO RZADKA PRZYCZYNA NIERWYDOLNOŚCI ODDECHOWEJ U NOWORODKÓW – OPIS 4 PRZYPADKÓW. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,19, 150. 144. Dłuski E., Kowal A., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: SPODZIECTWO WSPÓŁISTNIEJĄCE Z RZADKIMI ZESPOŁAMI CHOROBOWYMI U DZIECI LECZONYCH METODĄ LAPAROSKOPOWĄ – PREZENTACJA DWÓCH PRZYPADKÓW. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,74, 175. 145. Dudkiewicz Z.: OLBRZYMIE ZNAMIONA BARWNIKOWE – LECZENIE CHIRURGICZNE. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,104/, 188. 146. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,105/, 188. 147. Kulewicz M., Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 148. Kulewicz M., Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z .: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 149. Hortis-Dzierzbicka M., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: LONG TERM OUTCOMES OF ONE - STAGE SURGICAL TREATMENT OF UCLP. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z.: SIMULTANEOUS FLAP PHARYNGOPLASTY AND TONSILECTOMY. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 151. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: 20 LETNIE DOŚWIADCZENIE W LECZENIU ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 152. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: OCENA WYNIKÓW CHIRURGICZNEGO LECZENIA CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 153. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CHIRURGIA ORTOGNATYCZNA PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo- Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 154. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo- Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 150. ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 156. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W ŻUCHWIE. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 157. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: LECZENIE ZESZTYWNIENIA STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 158. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER D.O. 3rd. International Symposion on Distraction Osteogenesis and Ortrhognatic Surgery Stuttgart, 17 - 18 October 2003. Book of Abstracts. 159. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS. 3rd. International Symposion on Distraction Osteogenesis and Ortrhognatic Surgery Stutagart, 17 - 18 October 2003. Book of Abstracts. 160. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W ŻUCHWIE. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 161. Kulewicz M., Surowiec Z., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: LECZENIE ZESZTYWNIENIA STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 162. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. CHIRURGIA REKONSTRUKCYJNA PACJENTÓW Z WADAMI MORFOLOGICZNYMI TWARZOCZASZKI 164. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 165. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI I WARUNKI OKLUZJI PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 166. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSYEOGENESIS. 4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction Paris, 2-5 July, 2003. 167. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. 4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction Paris, 2-5 July, 2003. 168. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z., Kulewicz M.: ZESPÓŁ TREACHER-COLLINSA VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 169. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ANALIZA ZMIAN W PROFILU TWARZY I SZKIELECIE TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 170. Kulewicz M., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: METODA OSTEODYSTRAKCJI W LECZENIU ZGRYZU OTWARTEGO CZĘŚCIOWEGO PRZEDNIEGO VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 171. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z., Boczar M.: LECZENIE NIEMOWLĄT Z SEKWENCJĄ ROBINA. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W SZCZĘCE. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 173. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 174. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI I WARUNKI OKLUZJI PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 175. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z.: POŁOWICZY PRZEROST TWARZY U PACJENTA Z NACZYNIAKIEM – OPIS PRZYPADKU. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 176. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA. WSPÓŁCZESNE POGLĄDY I LECZENIE CHIRURGICZNE. Stomatologia Wieku Rozwojowego pod red. Marii Szpringer-Nodzak i Magdaleny Wochny-Sobańskiej. PZWL, 2003, 111-132. 177. Hozyasz K., Gajewska J., Ambroszkiewicz J., Dudkiewicz Z.: HIGH SERUM LEVELS OF 8-HYDROXY-2 –DEOXYGUANOSINE (8-OHDG) IN MOTHERS OF CHILDREN WITH CLEFT LIP. Br J Oral Maxillofacial Surg 2003 Jun; (3):205-6. 178. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE TWARZOCZASZKI. CHIRURGIA DZIECIĘCA pod redakcją Aleksandra A. Wagnera. PZWL, 2003, 278-285. 179. Dłuski E., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: LAPAROSKOPIC EXPLORATION OF THE CONTRALATERAL GRON IN CHILDREN WITH UNILATERAL INGUINAL HERNIA. Journal of Pediatric Surgery. 2003, 38, 7. 180. Dudkiewicz Z.: WRODZONE ZNAMIONA BARWNIKOWE. VII Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Sekcji Dermatochirurgii PTD. Sesja II: Wrodzone Zmiany Barwnikowe. Dermatologia Estetyczna, Supl. I/2003. 181. Dudkiewicz Z.,Hortis-Dzierzbicka M., Piwowar W., Surowiec Z.: WPŁYW WCZESNEJ REKONSTRUKCJI PODNIEBIENIA NA ROZWÓJ FONETYCZNY DZIECI Z ROZSZCZEPEM PODNIEBIENIA. Warszawskie Warsztaty Neonatologiczne, Warszawa 2004. 182. Hortis-Dzierzbicka M., Stecko E., Dudkiewicz Z.: ALTERNATYWNY SPOSÓB POSTĘPOWANIA W SEKWENCJI ROBINA – 15-LETNIE DOŚWIADCZENIE. Warszawskie Warsztaty Neonatologiczne, Warszawa 2004. 183. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European Journal of Orthodontics. Abstract. 2004, 26, 2, 19. 184. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF CHILDREN WITH REPAIRED UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. European Journal of Orthodontics. Abstract. 2004, 26, 4, 23. 185. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. European Journal of Orthodontics Abstract. 2004, 26, 5, 43. 186. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: A CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF TREATMENT OUTCOMES OF UCLP PATIENTS. Journal Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 24. 187. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 138. 188. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION. LONG-TERM RESULTS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 158. 189. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH SEVERE HYPOPLASIA OF MAXILLA. Ortodoncie 2004, 13, 1, 32-37. ZMIANY W KOMPLEKSIE SZCZĘKOWO-TWARZOWYM PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W SZCZĘCE. Stomatologia Współczesna 2004, 11, nr 4, 37-42. 191. Hozyasz K., Chełchowska M., Ambroszkiewicz J., Gajewska J., Dudkiewicz Z.,Laskowska-Klita T.: OKSYDACYJNE USZKODZENIA DNA U MATEK DZIECI Z IZOLOWANYMI ROZSZCZEPAMI TWARZOCZASZKI. Przegląd Lekarski 2004, 61, 12:1-4. 192. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE TWARZOCZASZKI. CHIRURGIA NOWORODKA. INVEST-DRUK, Warszawa 2004, pod redakcją Prof. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego 2004, Rozdz. 18, 179-195. Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Surowiec Z., Piwowar W.: SINGLE STAGE LIP AND PALATE REPAIR IN UCLP – A WITHIN CENTER OUTCOMES STUDY OF THREE SURGICAL MODALITIES FOR HARD PALATE REPAIR. Chicago 2004. Abstracts. 194. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF CHILDREN WITH REPAIRED UNILATERAL CLEFT AND PALATE.SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 195. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 196. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z .: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 197. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 198. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: A CEPHALOMETRIC AND DANTAL ANALYSIS OF TREATMENT OUTCOMES OF UCLP PATIENTS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 193. 199. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: MAXILLARY DISTRACTION LONG-TERM RESULTS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 200. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 201. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE W CHIRURGII TWARZY I CZASZKI. CHIRURGIA DZIECIĘCA. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, pod redakcją Prof. Jerzego Czernika 2005, 346-367. 202. Boczar M., Dudkiewicz Z., Sawicka E., Klepacka T.: GUZY NOSOGARDŁA JAKO PRZYCZYNA NIEWYDOLNOŚCI ODDECHOWEJ U NOWORODKÓW. Standardy Medyczne 2005, 7, 24, 42-47. 203. Dudkiewicz Z.: WYBRANE PATOLOGIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH U NOWORODKÓW – WYSTĘPOWANIE I POSTĘPOWANIE CHIRURGICZNE. Standardy Medyczne 2005, 7, 24, 103-105. 204. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: ODLEGŁA ANALIZA SZEROKOŚCI I DŁUGOŚCI GÓRNEGO ŁUKU ZĘBOWEGO U OSÓB Z JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Medycyna Wieku Rozwojowego, 2005, IX, 4, część I, 781-789.. 205. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: BUDOWA I POŁOŻENIE ŻUCHWY U OSÓB Z CAŁKOWITYM JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOETAPOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2006, X, 3 część II: 875-884. 206. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: BUDOWA TWARZOCZASZKI 10-LATKÓW Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOCZASOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (1): 45-50. 207. Fudalej P., Obłoj B., Miller-Drabikowska B., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: CEFALOMETRYCZNA OCENA BUDOWY TWARZOCZASZKI DZIECI PRZED OKRESEM POKWITANIA Z JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (Nr 3, część 1): 247-253. 208. Fudalej P., Król Z., Dudkiewicz Z.: CEFALOMETRYCZNA OCENA SYMETRII TWARZOCZASZKI OSÓB Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOCZASOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (Nr 3, część): 255-259. 209. Obłoj B., Fudalej P., Dudkiewicz Z.: CEPHALOMETRIC STANDARDS FOR POLISH 10-YEAR-OLDS WITH NORMAL OCCLUSION. Angle Orthodontist, Vol. 78, No 2, 2008, 262-269. 210. Fudalej P., D.D.S., M.S.D., Ph.D., Obłoj B., Dudkiewicz Z., M.D., Ph.D., Hortis-Dzierzbicka M., M.D., Ph.D.: MANDIBULAR MORPHOLOGY AND SPATIAL POSITION FOLLOWING ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR OF COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. Cleft Palate-Craniofacial Journal, May 2008, Vol. 45 No 3, 272-277. 211. Fudalej P., D.D.S., M.S.D., Ph.D., Obłoj B., D.D.S., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: MIDFACIAL GROWTH IN A CONSECUTIVE SERIES OF PREADOLESCENT CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE FOLLOWING A ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR. Cleft Palate-Craniofacial Journal, November 2008, Vol. 45 No 6, 667-673. 212. Kulewicz M., Cudzilo D., Dudkiewicz Z.: SURGICAL CORRECTION OF MIDFACE DEFICIENCY IN CLEFT PATIENTS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery 2008; 36 (1): 105 213. Kulewicz M., Cudzilo D., Dudkiewicz Z.: LONG-TERN SKELETAL STABILITY AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery 2008; 36 (1): 25 214. Fudalej P., Obłoj B., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: PORÓWNANIE CZĘŚCI TWARZOWEJ CZASZKI U DZIECI PRZED OKRESEM POKWITANIA Z RÓŻNYMI FORMAMI JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Stomatologia, 2008, 61, 2, 125-131. 215. Kowal A., Szczygielski O., Sawicka E., Dudkiewicz Z.: PRĄCIE POGRĄŻONE – PROBLEMY DIAGNOSTYKI I LECZENIA RZADKIEGO ZABURZENIA ROZWOJOWEGO ZEWNĘTRZNYCH NARZĄDÓW PŁCIOWYCH U CHŁOPCÓW. Polski Merkuriusz Lekarski, 2008, XXIV, suplement 3, 73. 216. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – W POWIKŁANIA W CHIRURGII DZIECIĘCEJ - POD RED. JERZEGO CZERNIKA. PZWL, Warszawa 2008, 261-275. 217. Dudkiewicz Z.: TECHNIKA OPERACJI JEDNOETAPOWEJ ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA – W ATLAS CHIRURGII DZIECIĘCEJ – POD RED. CZESŁAWA STOBY I GUNTERA H. WILLITALA. Bernardinum, Pelplin 2008, 7-11. 218. Hozyasz K.K., Kaczmarczyk M., Dudzik J., Bulska E., Dudkiewicz Z., Szymański M.: RELATION BETWEEN THE CONCENTRATION OF ZINC IN MATERNAL WHOLE BLOOD AND THE RISK OF AN INFANT BEING BORN WITH AN OROFACIAL CLEFT. British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, Volume 47, Issue 6, September 2009, 466-469. 219. Fudalej P., Hortis-Dzierzbicka M., Obłoj B., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z., Romanowska A.: TREATMENT OUTCOME AFTER ONE-STAGE REPAIR IN CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE ASSESSED WITH THE GOSLON YARDSTICK. Cleft Palate-Craniofac. J. 2009; 46:374-380. 220. Fudalej P., Katsaros C., Bongaarts C., Dudkiewicz Z., Kuijpers-Jagtman AM.: NASOLABIAL ESTHETICS IN CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE AFTER 1- VERSUS 3-STAGE TREATMENT PROTOCOLS. J. Oral Max Surg. 2009; 67:1661-1666. 221. Fudalej P., Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z. , Semb G.: COMPARISON OF DENTAL ARCH RELATIONSHIP IN CHILDREN WITH UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE FOLLOWING WARSAW (ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR) AND OSLO PROTOCOLS. Cleft Palate-Craniofac. J. 2009; 46: 648-653. 222. Hozyasz K.K., Dudkiewicz Z., Offert B., Piwowar W., Czerwińska Z., Surowiec Z.: PALENIE TYTONIU PRZEZ MATKĘ PRZED ZAJŚCIEM W CIĄŻĘ I WYSTĘPOWANIE INNYCH CZYNNIKÓW RYZYKA URODZENIA DZIECKA Z ROZSZCZEPEM TWARZOCZASZKI. Przegląd Lekarski 2009, rocznik 66, str.558-560. 223. Kowal A., Dudkiewicz Z., Sawicka E., Boczar M., Płoska-Urbanek B., Żak K., Mydlak D.: POSTĘPY W LECZENIU JEDNOETAPOWYM SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO, MOSZNOWEGO I KROCZOWEGO. Przegląd Chirurgii Dziecięcej 2009, 1, 4, 82. 224. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – W: „POWIKŁANIA" W CHIRURGII DZIECIĘCEJ - POD RED. JERZEGO CZERNIKA. PZWL, Warszawa 2009, 261-275. 225. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL MORPHOLOGICAL OUTCOME FOLLOWING TREATMENT WITH THREE DIFFERENT SURGICAL PROTOCOLS FOR COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE: A PREMILINARY STUDY. Int. J. Oral & Maxillofacial Surgery 2010; 39;122-128. 226. Dudkiewicz Z., Piwowar W., Surowiec Z., Brudnicki A.: NOWA, SPRAWDZONA 30-LETNIM DOŚWIADCZENIEM STRATEGIA LECZENIA CHIRURGICZNEGO DZIECI Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Oddano do druku w 2010.	<urn:uuid:e280147c-e9a3-4e77-90d7-061c022d3be3>	finepdfs	1.967773	CC-MAIN-2022-05	http://zofiadudkiewicz.com/wp-content/uploads/2016/03/dorobek-naukowy-zofia-dudkiewicz.pdf	2022-01-21T20:11:18+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320303709.2/warc/CC-MAIN-20220121192415-20220121222415-00663.warc.gz	127,431,034	0.883541	0.974292	0.974292	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 1309, 3189, 4932, 6890, 8630, 10328, 12139, 14192, 16185, 18314, 20512, 22372, 24611, 26738, 28609, 30866, 32892, 34947, 36678, 38285, 40099, 41933, 43846, 45988, 46469 ]	2	0
ZARZĄDZENIE NR 94/2012 Burmistrza Miasta Żarów z dnia 29 czerwca 2012 r. w sprawie: zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Żarów Na podstawie art. 232 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późniejszymi zmianami) zarządzam, co następuje: § 1. Dokonuje się zmian w załączniku nr 1 "Wieloletnia Prognoza Finansowa Gminy Żarów", który po zmianach otrzymuje brzmienie, jak w załączniku nr 1 do niniejszego zarządzenia. § 2. Nadzór nad wykonaniem zarządzenia powierzam Skarbnikowi Gminy. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. [Podpis] Zastępcą Burmistrza Grzegorz Ostasz Uzasadnienie Ze względu na zmiany w budżecie Gminy Żarów na 2012 r. - dokonane zarządzeniami Burmistrza Miasta Żarów: nr 84/2012 z dnia 25 czerwca 2012 r. i nr 93/2012 z dnia 29 czerwca 2012 zaszła konieczność dokonania zmian w załączniku nr 1 stanowiącym Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Żarów na lata 2012-2019. W związku z powyższym podjęcie zarządzenia w przedmiotowej sprawie jest uzasadnione. Sporządziła: Renata Dawiakiewicz Skarbnik Gminy \| Kwota kontrolna \| Środki do dyspozycji na finansowanie wydatków związanych z obsługa długu, tj. na odsetki, dyskonta, poręczenia i podatki (poz. 6.1.1. + poz. 6.1.2. + poz. 6.1.3. + poz. 6.2. + poz. 4), początkowy od 2011 r. wynosił kwotę 0 \| \|-----------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 6. \| Obsługa długu (wydatki i roszczenia) \| \| \| 2 833 282 \| 1 802 293 \| 2 662 187 \| 2 742 652 \| 2 660 011 \| 4 623 122 \| 3 416 697 \| 3 334 181 \| 3 364 956 \| 3 200 042 \| 2 833 813 \| 1 832 188 \| \| 6.1. \| Wydatki związane z obsługą długu \| \| 6.1.1. \| - odsetki i dyskonto, w tym: \| \| 18.104.22.168. \| - odsetki od zaciągniętej pożyczki w WFOŚiGW we Wrocławiu w wysokości 102.000 zł \| \| 22.214.171.124. \| - odsetki od przychodu ze sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.010.000 zł \| \| 126.96.36.199. \| - odsetki od planowanych do zaciągnięcia kredytu, pożyczki lub sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.800.000 zł \| \| 188.8.131.52. \| - odsetki od zaciągniętych w latach ubiegłych kredytów długoterminowych \| \| 184.108.40.206. \| - odsetki od kredytu przejściowego \| \| 6.1.2. \| - gwarancje i poręczenia (bez ujętych w przedsięwzięciach) - WFOŚiGW \| \| 6.1.3. \| - wieloletnie gwarancje i poręczenia będące przedsięwzięciami, o których mowa w art. 226 ust. 4 ufp \| \| 6.2. \| Rozchody zmniejszające dług (spłata rat kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych), w tym: \| \| 6.2.1. \| - spłata rat zaciągniętej pożyczki w WFOŚiGW we Wrocławiu w kwocie 102.000 zł \| \| 6.2.2. \| - spłaty dot. wykupu papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.010.000 zł \| \| 6.2.3. \| - spłaty planowanych do zaciągnięcia przychodów z kredytu, pożyczki lub sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.800.000 zł \| \| 6.2.4. \| - spłaty rat kredytów długoterminowych zaciągniętych w latach ubiegłych \| \| 6.2.5. \| - podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) \| \| 7. \| Pozostałe rozchody (z wyłączeniem spłat długu) \| \| 8. \| Środki do dyspozycji na finansowanie wydatków majątkowych (poz 5 - poz.6 - poz.7) \| \| Kwota kontrolna \| Dochody bieżące (poz. 1.1.) + przychody niezwiększające długu (poz. 4) - wydatki bieżące ogółem (poz. 2 + poz. 8.1.), początkowy od 2011 r. kwota ≥ 0 \| \|-----------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 2 124 214 \| 1 247 248 \| 0 \| 222 213 \| 1 042 119 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 2 750 867 \| 1 951 339 \| 5 049 446 \| 1 415 906 \| 2 253 277 \| 5 487 813 \| 4 146 749 \| 3 917 975 \| 4 749 800 \| 3 942 504 \| 2 904 059 \| 3 640 000 \| \| 9. \| Wydatki majątkowe \| \|----\|------------------\| \| 9.1. \| Przedsiewzięcia, o których mowa w art. 226 ust. 4 ufp (wydatki majątkowe) \| \| \| x \| x \| 3 707 917 \| 617 775 \| 2 603 382 \| 5 057 813 \| 4 129 342 \| 3 776 166 \| 4 700 000 \| 3 900 000 \| 2 821 053 \| 3 600 000 \| \| \| wieloletnie programy finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ufp \| \| \| x \| x \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| pozostałe wieloletnie programy, projekty, zadania \| \| \| x \| x \| 3 707 917 \| 617 775 \| 2 603 382 \| 5 057 813 \| 4 129 342 \| 3 776 166 \| 4 700 000 \| 3 900 000 \| 2 821 053 \| 3 600 000 \| \| \| wieloletnie umowy o partnerstwie publiczno - prywatnym \| \| \| x \| x \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| wieloletnie umowy niezbędne do zapewnienia ciągłości działania (tylko te umowy, dla których można określić elementy wymagane art. 226 ust. 3 ufp) \| \| \| x \| x \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 9.2. \| Pozostałe wydatki majątkowe \| \| \| 4 750 867 \| 1 833 150 \| 3 453 529 \| 2 910 131 \| 2 449 895 \| 430 000 \| 17 407 \| 141 809 \| 49 800 \| 42 504 \| 83 006 \| 40 000 \| \| 10. \| Przychody zwiększające dług (nowozaciągane kredyty, pożyczki, emitowane papiery wartościowe) \| \| \| 2 000 000 \| 2 112 000 \| 2 112 000 \| 2 800 000 \| \| \| podlegające wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust 1 pkt 2 ufp) \| \| 11. \| Wynik finansowy budżetu (poz.8 - poz.9 + poz.10) \| \| \| 0 \| 118 189 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| Lp. \| Wyszczególnienie \| 2009 rok \| 2010 rok \| 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) \| 2012 rok \| Prognoza \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\|----------\|----------\|-------------------------------------------\|----------\|-----------------------------------------------\| \| \| \| \| \| \| \| 2013 rok \| 2014 rok \| 2015 rok \| 2016 rok \| 2017 rok \| 2018 rok \| 2019 rok \| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 12. \| Kwota długu na koniec roku, ogółem \| 15 319 413 \| 15 115 033 \| 16 762 560 \| 19 056 085 \| 17 168 721 \| 13 093 392 \| 10 335 789 \| 7 557 600 \| 5 250 900 \| 2 969 700 \| 1 064 000 \| 0 \| \| 12.1\| podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 12.2\| w tym: z tytułu kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych \| 13 461 304 \| 12 678 693 \| 13 285 467 \| 13 385 467 \| 14 936 991 \| 11 781 065 \| 9 679 625 \| 7 557 600 \| 5 250 900 \| 2 969 700 \| 1 064 000 \| 0 \| \| 12.3\| w tym: z tytułu zobowiązań wymagalnych \| 1 858 109 \| 2 436 340 \| 994 013 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 13.1\| Kwota spłaty długu (z tytułu kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych) \| 1 537 234 \| 598 991 \| 1 321 607 \| 1 221 607 \| 1 065 255 \| 2 726 326 \| 1 672 560 \| 2 122 025 \| 2 306 700 \| 2 281 200 \| 1 905 700 \| 1 064 000 \| \| 13.2\| Spłata poręczonej pożyczki WFOŚiGW - z wydatków bieżących (zmniejszająca dług) \| 231 547 \| 223 409 \| 215 322 \| 215 322 \| 207 610 \| 429 600 \| 428 880 \| \| \| \| \| \| \| 13.3\| Przyrost odsetek skapitalizowanych do WFOŚiGW (zwiększających dług) \| 47 927 \| 39 789 \| 31 703 \| 31 703 \| 24 389 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 13.4\| Spłata wymagalnych zobowiązań \| 1 858 109 \| 2 436 340 \| 994 013 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 13.5\| Spłata umów długoterminowych \| x \| x \| 1 981 033 \| 781 521 \| 2 444 875 \| 919 403 \| 656 163 \| 656 164 \| \| \| \| \| \| 14. \| Sposób sfinansowania spłaty długu (kwota powinna być zgodna z kwotą wykazaną w poz. 13) \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| \| - nadwyżki budżetowe (wówczas gdy skumulowany wynik budżetu powiększony o wynik roku jest nadwyżką - wartość dodatnia) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - wolne środki \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - przychody z prywatyzacji i spłat udzielonych pożyczek \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - przychody z tytułu kredytów, pożyczek, emitowane papiry wartościowe \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 15. \| Kwota długu związku doliczana do długu j.s.t. (wymóg art. 244 ufp) \| x \| x \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 16. \| Kwota spłaty długu związku doliczonego do długu \| x \| x \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) \| x \| x \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ### Wskaźniki zadłużenia \| Lp. \| Wskaźnik \| 2009 rok \| 2010 rok \| 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) \| 2012 rok \| Prognoza \| \|-----\|----------\|----------\|----------\|------------------------------------------\|----------\|----------\| \| \| \| \| \| \| \| 2013 rok \| 2014 rok \| 2015 rok \| 2016 rok \| 2017 rok \| 2018 rok \| 2019 rok \| \| 17.1 \| Relacja, o której mowa w art. 169 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (bez wyłączeń) \| 9,53% \| 6,26% \| 7,08% \| 9,05% \| 7,32% \| 11,65% \| x \| x \| x \| x \| x \| \| 17.2 \| Relacja, o której mowa w art. 170 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (bez wyłączeń) \| 51,55% \| 52,48% \| 44,57% \| 62,87% \| 47,23% \| 32,99% \| x \| x \| x \| x \| x \| \| 17.3 \| Relacja, o której mowa w art. 170 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych po wyłączeniach (max 60%) \| 51,55% \| 52,48% \| 44,57% \| 62,87% \| 47,23% \| 32,99% \| x \| x \| x \| x \| x \| \| 17.4 \| Indywidualny limit zadłużenia, o którym mowa w art.243 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w % (średnia z trzech poprzednich lat) \| x \| x \| x \| x \| 8,52% \| 7,98% \| 9,24% \| 10,28% \| 10,87% \| 10,92% \| 11,33% \| 11,90% \| \| 17.5 \| Relacja, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. w % (bez wyłączeń i kwoty długu związków) \| x \| x \| x \| 7,08% \| 9,05% \| 7,32% \| 11,65% \| 9,08% \| 8,74% \| 8,52% \| 8,21% \| 7,48% \| 4,81% \| ### Planowane dochody, wydatki, przychody i rozchody \| Lp. \| Wyszczególnienie \| 2009 rok \| 2010 rok \| 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) \| 2012 rok \| Prognoza \| \|-----\|------------------\|----------\|----------\|------------------------------------------\|----------\|----------\| \| \| \| \| \| \| \| 2013 rok \| 2014 rok \| 2015 rok \| 2016 rok \| 2017 rok \| 2018 rok \| 2019 rok \| \| 18. \| Dochody ogółem \| 29 719 845 \| 28 801 850 \| 37 608 778 \| 30 311 992 \| 36 354 171 \| 39 694 916 \| 37 614 894 \| 38 153 541 \| 39 491 176 \| 38 982 727 \| 37 896 372 \| 38 121 479 \| \| 19. \| Wydatki ogółem \| 30 381 459 \| 28 084 670 \| 38 399 171 \| 31 394 229 \| 37 897 072 \| 36 968 590 \| 35 942 334 \| 36 031 516 \| 37 184 476 \| 36 701 527 \| 35 990 672 \| 37 057 479 \| \| \| w tym: przedsięwzięcia ogółem (sprawdzenie zgodności z kwotami z załącznika nr 2) \| x \| x \| 3 938 106 \| 835 254 \| 3 053 572 \| 5 742 813 \| 4 812 342 \| 4 456 166 \| 5 378 000 \| 4 576 000 \| 3 632 498 \| 4 339 312 \| \| 20. \| Wynik budżetu (nadwyżka + / deficyt -) \| -661 614 \| 717 180 \| -790 393 \| -1 082 237 \| -1 542 901 \| 2 726 326 \| 1 672 560 \| 2 122 025 \| 2 306 700 \| 2 281 200 \| 1 905 700 \| 1 064 000 \| \| 21. \| Przychody ogółem \| 2 198 848 \| 0 \| 2 112 000 \| 2 303 844 \| 2 800 000 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| 0 \| \| 22. \| Rozchody ogółem \| 1 537 234 \| 598 991 \| 1 321 607 \| 1 221 607 \| 1 257 099 \| 2 726 326 \| 1 672 560 \| 2 122 025 \| 2 306 700 \| 2 281 200 \| 1 905 700 \| 1 064 000 \| Suma kontroli - Równowaga budżetowa (sprawdzenie: wykonanie D-W+P-R ≥0; prognoza D-W+P-R=0 ) - 0 - 118 189 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - Kwota obliczona zgodnie z art. 242 ust. 1 ufp (dochody bieżące - wydatki bieżące + nadwyżki z lat ubiegłych + wolne środki); od 2011 r. wymagana wartość ≥ 0 - 1 925 366 - 1 247 248 - 0 - 30 369 - 1 042 119 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0	b1815956-07bd-42f5-9b4f-633292a8ec5c	finepdfs	1.124023	CC-MAIN-2021-43	https://bip.um.zarow.pl/pliki/zarzadzenia/2012/zarzadzenie_94_2012.pdf	2021-10-24T16:15:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323586043.75/warc/CC-MAIN-20211024142824-20211024172824-00086.warc.gz	221,506,325	0.999833	0.999967	0.999967	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 644, 1099, 8762, 10334, 15521, 18937 ]	2	0
Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 18 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa" UMOWA NR …………………………… O PRZYZNANIU PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia projekt: „Mój biznes-moja szansa" współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Nr Umowy z Instytucją Pośredniczącą o dofinansowanie projektu: UDA-POKL…………………………………. zawarta w Cierzniach w dniu ............ ……………………………….. pomiędzy: Miastem i Gminą Debrzno/Inkubatorem Przedsiębiorczości Cierznie z siedzibą w Cierznie 64, 77-310 Debrzno, reprezentowanym przez: Nina Pachura – Dyrektor Inkubatora Przedsiębiorczości Cierznie zwanym w dalszej części umowy Beneficjentem a ……………………………………………….z siedzibą w …………….. NIP………………………, REGON………………………………………, zwaną/ym dalej Beneficjentem pomocy Strony uzgodniły, co następuje: Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 1 – Przedmiot umowy 1. Przedmiotem niniejszej Umowy jest udzielenie przez Beneficjenta podstawowego wsparcia pomostowego, przeznaczonego na wspomaganie Beneficjenta pomocy w pierwszych sześciu miesiącach od dnia podpisania niniejszej umowy, zgodnie z wnioskiem Beneficjenta pomocy stanowiącym załącznik do niniejszej umowy. 2. W ramach podstawowego wsparcia pomostowego Beneficjenta pomocy otrzyma wsparcie finansowe, o którym mowa w § 3 pkt. 1 3. Pomoc będąca przedmiotem niniejszej Umowy jest udzielana w oparciu o zasadę de minimis, zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, zwanym dalej „rozporządzeniem". 4. Beneficjent pomocy otrzymuje podstawowe wsparcie pomostowe na zasadach i warunkach określonych w niniejszej Umowie oraz w Regulaminie przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa", który stanowi integralną cześć umowy . 5. Beneficjent pomocy przyjmuje podstawowe wsparcie pomostowe i zobowiązuje się do jego wykorzystania na własną odpowiedzialność. § 2 - Okres udzielania podstawowego wsparcia pomostowego 1. Podstawowe wsparcie pomostowe udzielane jest przez okres pierwszych sześciu miesięcy od dnia podpisania niniejszej umowy tj. od dnia 2 ……………………..… do dnia 3 ……………………..……… . § 3 - Finansowanie wsparcia pomostowego 1. Całkowita kwota pomocy na podstawowe wsparcie pomostowe wynosi 9 000,00 PLN (słownie: sześć tysięcy złotych). 2. Beneficjent wypłaci Beneficjentowi pomocy środki, o których mowa w ust. 1 w miesięcznych transzach w wysokości 1 500,00 PLN (słownie: jeden tysiąc pięćset złotych). 3. Płatności będą dokonywane w terminie 14 dni licząc od dnia podpisania niniejszej umowy (dotyczy pierwszej transzy wsparcia) oraz w terminie 14 dni licząc od dnia dostarczenia do siedziby Beneficjenta dokumentów potwierdzających opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne przez Beneficjenta pomocy. 4. W przypadku, gdy w przekazywaniu płatności wystąpią opóźnienia z przyczyn niezależnych od Beneficjenta, Beneficjentowi pomocy nie przysługuje prawo domagania się odsetek za opóźnioną płatność. 2 Dzień podpisania umowy o przyznaniu podstawowego wsparcia pomostowego. 3 Należy określić dzień poprzedzający dzień, w którym upływa 6 miesiąc od dnia podpisania umowy o przyznaniu podstawowego wsparcia pomostowego. Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 5. W przypadku wystąpienia opóźnień w przekazywaniu płatności, o których mowa w ust 4, przekraczających 14 dni, Beneficjent obowiązany jest niezwłocznie poinformować Beneficjenta pomocy, w formie pisemnej, o przyczynach opóźnień i prognozie przekazania płatności. 8. Beneficjent w dniu podpisania niniejszej Umowy zobowiązany jest wydać Beneficjentowi pomocy zaświadczenie o udzielonej pomocy de minimis, zgodnie ze wzorem określonym w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz. U. z 2007r., Nr 53, poz. 354 z późn. zm.). 9. Wszystkie płatności będą dokonywane przez Beneficjenta w polskich złotych na rachunek Beneficjenta pomocy prowadzony w złotych polskich. 10. Płatności będą dokonywane na rachunek bankowy Beneficjenta pomocy w nr…………………………………………………………………………………………………..……… …… ……………………………………………………………………………………………………… prowadzony banku………………………………………………………….……………………………… § 4 – Postanowienia szczegółowe dotyczące wypłaty podstawowego wsparcia pomostowego 1. Beneficjent pomocy zobowiązuje się wydatkować podstawowe wsparcie pomostowe z najwyższym stopniem staranności, w sposób zapewniający uzyskanie jak najlepszych wyników i z dbałością wymaganą przez najlepszą praktykę w danej dziedzinie oraz zgodnie z niniejszą Umową oraz Regulaminem przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa", który stanowi integralną cześć umowy. 2. Warunkiem wypłaty kolejnej transzy podstawowego wsparcia pomostowego jest udokumentowanie przez Beneficjenta pomocy opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 5 oraz złożenie oświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 3. W przypadku likwidacji lub zawieszenia przez Beneficjenta pomocy działalności gospodarczej w czasie korzystania z pomocy objętej niniejszą Umową, Beneficjent pomocy ma obowiązek poinformowania Beneficjenta o tych okolicznościach w ciągu 7 dni od dnia ich wystąpienia. 4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 Beneficjent pomocy ma obowiązek dokonać zwrotu przyznanych środków wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia ich otrzymania w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania Beneficjenta lub właściwego organu kontrolnego. 5 Jeżeli Beneficjent pomocy nie ma obowiązku samodzielnie opłacać składek na ubezpieczenie społeczne (jest jednocześnie zatrudniony w innej firmie/instytucji) przedstawia zaświadczenie o odprowadzaniu składek na ubezpieczenie społeczne przez jego pracodawcę (np. ZUS RMUA, ZUS DRA). Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 5 – Zmiana umowy 1. Wszelkie zmiany Umowy, wymagają aneksu w formie pisemnej, pod rygorem nieważności. 2. Jeżeli wniosek o zmianę Umowy pochodzi od Beneficjenta pomocy, musi on przedstawić ten wniosek Beneficjentowi w terminie 30 dni przed dniem, w którym umowa w tym zakresie powinna wejść w życie. 3. Zasada, o której mowa w ust. 2 nie dotyczy sytuacji, gdy niezachowanie terminu, o którym mowa w ust. 2 zostanie zaakceptowane przez Beneficjenta. 4. Obowiązki i prawa wynikające z umowy oraz związane z nią płatności nie mogą być w żadnym wypadku przenoszone na rzecz osoby trzeciej. § 6 - Obowiązki kontrolne 1. Jeżeli na podstawie czynności kontrolnych przeprowadzonych przez uprawnione organy zostanie stwierdzone, że Beneficjent pomocy pobrał całość lub część środków, o których mowa w § 3 ust. 1 w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości, zobowiązany jest on do zwrotu tych środków odpowiednio w całości lub w części wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, na rachunek wskazany przez Beneficjenta lub inny podmiot uprawniony do przeprowadzenia kontroli w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania Beneficjenta lub innego organu kontrolnego do zwrotu środków. 2. Odsetki od kwoty podstawowego wsparcia pomostowego pobranego w sposób nienależny albo w nadmiernej wysokości, o których mowa w ust. 1, są naliczane od dnia przekazania Beneficjentowi pomocy 1 nieprawidłowo wykorzystanej lub pobranej kwoty podstawowego wsparcia pomostowego. 3. Po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 do zwroty kwoty wsparcia pomostowego pobranego w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości, wraz z w/w zobowiązany jest poręczyciel, o którym mowa w § 3 ust.5. 4. Koszty czynności zmierzających do odzyskania nieprawidłowo wykorzystanych środków podstawowego wsparcia pomostowego obciążają Beneficjenta pomocy i poręczyciela. 5. O czynnościach podjętych w związku z sytuacją, o której mowa w ust. 3, Beneficjent informuje Instytucję Pośredniczącą w ciągu 14 dni od dnia podjęcia tych czynności. 1 Za dzień przekazania Beneficjentowi pomocy wsparcia finansowego uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego projektu kwotą wsparcia finansowego. tel.:59 833 57 50, fax 59 833 71 79 www.perlowainwestycja.pl www.stowdeb.pl Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 7 - Rozwiązanie umowy 1. Beneficjent pomocy może rozwiązać Umowę w każdym momencie bez wypowiedzenia, bez obowiązku zwrotu dotychczas otrzymanych środków. 2. W przypadku rozwiązania Umowy, o której mowa w ust. 1 Beneficjent pomocy jest uprawniony jedynie do otrzymania rat podstawowego wsparcia pomostowego należnych do ostatniego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozwiązanie Umowy. 3. Beneficjent może wypowiedzieć Umowę ze skutkiem natychmiastowym i bez wypłaty jakichkolwiek odszkodowań Beneficjentowi pomocy, gdy Beneficjent pomocy: 1) nie wypełni, bez usprawiedliwienia, jednego ze swych zobowiązań i po otrzymaniu pisemnego upomnienia, nadal ich nie wypełnia lub nie przedstawi w okresie 30 dni stosownych wyjaśnień; 2) zawiesi działalność lub zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie otrzymywania środków objętych niniejszą Umową, 3) zmieni swoją formę prawną, chyba że wcześniej zostanie podpisany aneks dopuszczający taką zmianę 4) przedstawi fałszywe lub niepełne oświadczenia w celu uzyskania podstawowego wsparcia pomostowego 4. Wypowiedzenie Umowy, o którym mowa w ust. 3 skutkuje wstrzymaniem wypłaty transz podstawowego wsparcia pomostowego-finansowego, przysługujących po ostatnim dniu miesiąca,w którym nastąpiło wypowiedzenie Umowy oraz wstrzymanie świadczenia usługi specjalistycznego wsparcia szkoleniowo-doradczego. § 8 – Prawo właściwe i właściwość sądów 1. Wszelkie spory między Beneficjentem a Beneficjentem pomocy związane z realizacją niniejszej Umowy podlegają rozstrzygnięciu przez sąd właściwy dla siedziby Beneficjenta. 2. Umowę sporządzono w Cierzniach w języku polskim, w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach: jednym dla Beneficjenta oraz jednym dla Beneficjenta pomocy. 3. Umowa wchodzi w życie w dniu podpisania jej przez obie strony. ul. Ogrodowa 26,77-310 Debrzno Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 10 – Korespondencja Wszelka korespondencja związana z realizacją niniejszej Umowy będzie prowadzona w formie pisemnej oraz będzie się powoływała na numer niniejszej Umowy. Korespondencja będzie kierowana na poniższe adresy: Do Beneficjenta: Inkubator Przedsiębiorczości Cierznie Cierznie 64 77-310 Debrzno Do Beneficjenta pomocy: ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… (adres Beneficjenta pomocy) § 10 – Załączniki 1. Załącznik Nr 1 – Wniosek Beneficjenta pomocy o przyznanie podstawowego wsparcia pomostowego W imieniu Beneficjenta: …………………………………………………………………………………………………………………….. (data, podpis osób upoważnionych do podpisania umowy ze strony Beneficjenta) W imieniu Beneficjenta pomocy: ………………………………………………………………………………………………………………………. (data, podpis osoby upoważnionej do podpisania umowy ze strony Beneficjenta pomocy )	<urn:uuid:e9204451-6472-452c-84d5-20aeba6b0991>	finepdfs	1.369141	CC-MAIN-2018-43	http://perlowainwestycja.pl/files/upload/files/subpages/16417a31b1e101e9f433a01fbb9d21bf4f02f964.pdf	2018-10-23T05:48:53Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583516071.83/warc/CC-MAIN-20181023044407-20181023065907-00099.warc.gz	276,014,046	0.996504	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1159, 3752, 6493, 8880, 10822, 12025 ]	1	0
Abstract Abstrakt O autorze OMASZ T SZERSZEŃ Instytut Sztuki PAN (PL) https://orcid.org/0000-0003-1522-1327 Wojna. Sztuka. Dekolonizacja War. Art. Decolonization The full-scale Russian invasion of Ukraine not only triggered an unprecedented eruption of suffering, symbolised by Bucha; it evoked long-lost old-new images, but also became a turning point setting the entire discursive map in motion. This turn in thinking is linked to the return of war as the central figure framing the world in which we live. The war in Ukraine has also set in motion profound processes at the centre of which is decolonisation. However, the decolonisation of Russian politics, Russian imperialism and Russian culture (its 'innocence') is not – again – a gesture abstracted from a broader background, but, before our eyes, becomes part of a turn aimed at restoring epistemic justice. To decolonise means to be disobedient. The notion of disobedience takes us, again, to school: where we acquire knowledge and are taught to be obedient. At the same time, decolonisation involves the realisation of the need to go beyond learned and a priori accepted frameworks, categories and concepts. "Back to school," however, occurs not to continue learning, but to unlearn what has been learned with such difficulty. After February 24, 2022, we are observers of this accelerated process. Keywords: Ukraine; war; decolonization Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę wywołała nie tylko bezprecedensową erupcję cierpienia, której symbolem stała się Bucza; przywołała dawno niewidziane stare-nowe obrazy, ale stała się również punktem zwrotnym wprawiającym w ruch całą dyskursywną mapę. Ten zwrot w myśleniu wiąże się z powrotem wojny jako centralnej figury ramującej świat, w którym przyszło nam żyć. Wojna w Ukrainie uruchomiła również głębokie procesy, w których centrum stoi dekolonizacja. Dekolonizowanie polityki Rosji, rosyjskiego imperializmu i rosyjskiej kultury (jej „niewinności") nie jest jednak – znów – wyabstrahowanym z szerszego tła gestem, lecz na naszych oczach staje się częścią zwrotu, którego celem jest przywrócenie epistemicznej sprawiedliwości. Dekolonizować znaczy być nieposłusznym. Pojęcie nieposłuszeństwa przenosi nas, ponownie, do szkoły: tam, gdzie przyswajamy wiedze i jesteśmy przyuczani do posłuszeństwa. Jednocześnie dekolonizacja wiąże się z uświadomieniem sobie konieczności wyjścia poza wyuczone i przyjmowane a priori ramy, kategorie i pojęcia. „Powrót do szkoły" następuje jednak nie po to, by kontynuować naukę, lecz by oduczyć się tego, co z takim trudem nauczone. Po 24 lutego 2022 roku jesteśmy obserwatorami tego przyśpieszonego procesu. Słowa kluczowe: Ukraina; wojna; dekolonizacja Tomasz Szerszeń – antropolog kultury i artysta wizualny, eseista. Autor książek Być gościem w katastrofie (2024), Wszystkie wojny świata (2021), Architektura przetrwania (2017) i Podróżnicy bez mapy i paszportu (2015), redaktor antologii Oświecenie, czyli tu i teraz (2021, z Łukaszem Rondudą) i Neorealizm w fotografii polskiej 1950–1970 (2015, z Rafałem Lewandowskim). Jest adiunktem w Instytucie Sztuki PAN, gdzie kieruje Pracownią Antropologii Kultury i Sztuk Audiowizualnych. Redaktor kwartalnika „Konteksty", współtworzył też pismo „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej". W wydawnictwie słowo/obraz terytoria prowadzi serię „Atlas. Antropologia wizualności". Był współkuratorem wystaw w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie Konteksty 4/2023 (343) ISSN: 1230–6142 (Print), 2956–9214 (Online) czasopisma.ispan.pl/index.php/k CC-BY-NC-ND 4.0 © Tomasz Szerszeń https://doi.org/10.36744/k.2563 i Galerii Studio, współautorem projektów teatralnych pokazywanych w Teatrze Polskim w Bydgoszczy, Biennale Warszawa, w Chile i w Japonii. Jego projekty fotograficzne prezentowano na kilkudziesięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą, między innymi w Fundacji Archeologia Fotografii, Muzeum Sztuki w Łodzi, Nowym Teatrze, Paris Photo, w Tel Awiwie, Paryżu i Charkowie. Jego książka Wszystkie wojny świata otrzymała Nagrodę Literacką Znaczenia, Nagrodę Główną Academia 2022 i była nominowana do Nagrody Literackiej GDYNIA. TOMASZ SZERSZEŃ Wojna. Sztuka. Dekolonizacja 1. Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę wywołała nie tylko bezprecedensową erupcję cierpienia, której symbolem stała się Bucza; przywołała dawno niewidziane stare-nowe obrazy, ale stała się również punktem zwrotnym wprawiającym w ruch całą dyskursywną mapę. Ten zwrot w myśleniu wiąże się z powrotem wojny jako centralnej figury ramującej świat, w którym przyszło nam żyć. Pojawia się ona nie tyle jako wyabstrahowany z szerszego tła żywioł – patologiczny eksces w życiu społeczeństw – ile raczej jako część większej całości: najbardziej brutalny i radykalny element praktykowanych w różnych miejscach globu nekropolityk i polityk wrogości, odbijających proces „rozszerzania się w skali całej planety stosunków kolonialnych w ich wielorakich współczesnych formach" 1 . Trzeba było katastrofy wydarzającej się tuż obok – za wschodnią granicą – by bardziej widoczny stał się cały splot zjawisk, tak często prześlepiany z naszej europejskiej perspektywy. Tymczasem wojenna rama łączy szereg pozornie odseparowanych od siebie zjawisk, których fundamenty mają patriarchalny, przemocowy charakter: kolonializm, niszczący zasoby planety ekstraktywizm, skrajne formy kapitalistycznych praktyk, rasizm, seksizm i wreszcie nowoczesne „ja", ustanawiające świat jako przestrzeń podboju, miejsce, na które projektowane są roszczenia i rojenia „nieodwojennionego rozumu"… Uświadamiamy sobie, że wojna stała się „endemiczną ekologią współczesnego świata" 2 : krytyczne rozpoznanie tej sytuacji, a następnie jej przekroczenie – ku nowym epistemologiom – jest ważnym zadaniem do odrobienia nie tylko na czas, gdy wojna w Ukrainie się zakończy, ale też na kolejne lata i dziesięciolecia. Tocząca się za wschodnią granicą wojna – ta najlepiej „widoczna", najlepiej zobrazowana spośród wszystkich dotychczasowych, gdy czasem możemy niemal na żywo i 24/7 podglądać sytuację w strefie walk – otwiera też debatę na temat tego, co w rzeczywistości widzimy i jaką funkcję spełniają tu obrazy. Media społecznościowe stały się nie tylko miejscem bitwy o prawdę, ale również przestrzenią, w której obrazy ujawniają swą autonomię, protestując, mobilizując i wpływając na rzeczywistość. Wydaje się, że ta wojna to w jeszcze większym stopniu niż poprzednie sprawa wzroku, patrzenia. Wraz z tym rozpoznaniem pojawia się jednak ambiwalencja: z jednej strony jesteśmy przyzwyczajeni, że aby świadczyć, trzeba być blisko, na miejscu (media społecznościowe stwarzają taką iluzję), z drugiej uświadamiamy sobie, że ta „nieprzyzwoitość współoglądania" 3 cudzego cierpienia ma w sobie coś z pornografii. Czym więc są oglądane przez nas obrazy? Paradoks polega na tym, że chyba nigdy nie byliśmy tak podejrzliwi wobec wizualności i nie kierowaliśmy tyle uwagi ku temu, co znika z pola widzenia, co pozostaje w jakiś sposób niejasne, nieostre lub niewidzialne, ukryte przed spojrzeniami i transmisjami. Obrazy potrafią ranić, przenosić traumę: bywają „okrutne" 4 . A jednocześnie każdy, nawet najbardziej niepozorny obraz jest cennym świadectwem i może być wykorzystany jako dowód w „procesie historycznym"… Stąd tak ważna rola sztuki uprawiającej krytyczny namysł nad obrazami i tworzącymi je narracjami, podważającej zaufanie do obrazu jako czegoś z założenia skonstruowanego, a jednocześnie powracającej do najbardziej podstawowych, „źródłowych" gestów, wedle których obraz ma siłę świadczenia, zaś tworzenie i obrazowanie ma moc ocalania. Wojna w Ukrainie uruchomiła również głębokie procesy, w których centrum stoi dekolonizacja. Dekolonizowanie polityki Rosji, rosyjskiego imperializmu i rosyjskiej kultury (jej „niewinności") nie jest jednak – znów – wyabstrahowanym z szerszego tła gestem, lecz na naszych oczach staje się częścią zwrotu, którego celem jest przywrócenie epistemicznej sprawiedliwości. Choć bardziej rygorystyczne interpretacje definiują „dekolonizację" jako „repatriację rdzennej ziemi i rdzennego życia" 5 i przeciwstawiają się jej metaforycznemu użyciu, w tym wypadku chcemy spojrzeć na to pojęcie nieortodoksyjnie – tak zresztą używają go ukraińskie badaczki/badacze i artystki/ artyści. Chcemy zatem potraktować ją również, a może przede wszystkim, jako dekolonizację wiedzy i historii, dekolonizację widzenia. Zgodnie z tą intuicją w refleksji dekolonialnej zamiast „zaczynać od Lacana czy Butler" 6 , można zdecentralizować perspektywę i spróbować dotrzeć do innych źródeł myślenia oraz innych narzędzi teoretycznych. „Myślenie dekolonialne polega na od-łączaniu i otwieraniu skrytych możliwości, dotąd skolonizowanych i zdyskredytowanych" 7 , pisał Walter Mignolo, jeden z ważnych myślicieli dekolonialnego zwrotu. Warunkiem koniecznym dekolonizacji wiedzy jest więc „od-łączenie": zerwanie pozornie nierozerwalnych dyskursywnych więzi i zależności, odzyskanie własnego głosu i krytyczny namysł nad pojęciami i obrazami, które zbyt często wydają nam się neutralne. Dekolonizować oznacza być nieposłusznym. Pojęcie nieposłuszeństwa przenosi nas, ponownie, do szkoły: tam, gdzie przyswajamy wiedzę i jesteśmy przyuczani do bycia posłusznymi. Jednocześnie dekolonizacja wiąże się z uświadomieniem sobie konieczności wyjścia poza wyuczone i przyjmowane a priori ramy, kategorie i pojęcia. „Powrót do szkoły" następuje jednak nie po to, by kontynuować naukę, lecz by oduczyć się tego, co z takim trudem nauczone. Po 24 lutego 2022 roku jesteśmy obserwatorami tego przyśpieszonego procesu. 2. Gdy zaczynałem zbierać materiały do tego numeru „Kontekstów", miałem właściwie tylko jedną wyraźną intuicję: to powinien być numer, w którym mocno wybrzmi głos kobiet. Choć podziwiam niezłomność i twórczą energię na przykład Serhija Żadana, to właśnie teksty młodych ukraińskich badaczek, artystek i kuratorek tworzących na obrzeżach pisarstwa akademickiego robią na mnie największe wrażenie i najmocniej rezonują. Ich głos jest donośny i odświeżający: krytycznie problematyzując wojnę i sztukę powstającą w jej cieniu, wadzą się z zachodnią akademią (nie bez powodu po 24 lutego 2022 roku taką karierę zrobił termin westsplaining) i – pośrednio – ze starszymi pokoleniami, które wzrastały do życia i pisania w innych okolicznościach i inaczej podchodzą do postsowieckiego dziedzictwa. Przede wszystkim jednak poszukują one źródeł myślenia i pisania we własnym doświadczeniu: w swoich zmęczonych wojną ciałach, w doświadczeniu uchodźczym oznaczającym często pozostawienie za sobą dotychczasowego życia, w braku snu i panicznym lęku. Słabość przemienia się w siłę, a wątpliwości są fundamentem, na którym zbudowany jest gmach krytycznego myślenia… „Pisząca podmiotka" wyłaniająca się z tekstów powstałych przez ostatnie dwa lata nie tylko czerpie z własnego doświadczenia i z często odległych dekolonialno-feministycznych tradycji (przykładem niech będzie tu Gloria E. Anzaldúa), ale też nieraz odważnie przekracza granicę między nauką a sztuką, akademickim działaniem czy pisaniem a praktykami artystycznymi – tak jest w przypadku kilku autorek tekstów z tego numeru; jak gdyby zgodnie z przekonaniem, że instytucjonalne ramy wymuszające proste deklaracje i formatujące nasze tożsamości są zawsze wtórne wobec życia i naszych praktyk badawczych i pisarskich. Z tej perspektywy akademia jawi się jako miejsce, które zawsze pozostaje na swój sposób ograniczające, zachowawcze i spóźnione wobec naszego doświadczenia, a konsekwentne destabilizowanie granicy miedzy „nauką" a „sztuką" jest działaniem na swój sposób dekolonizacyjnym. Tej kwestii dotyka opublikowany w pierwszych tygodniach wojny tekst Darji Cymbaluk. Przybiera on – celowo lub nie – formę inspirującego manifestu (i przy okazji mocnego wyrazu niezgody na wyciszanie, instrumentalizowanie i uprzedmiotawianie ukraińskich kobiecych głosów w przestrzeni publicznej i wewnątrz zachodnich instytucji kulturalnych i akademickich): W akademii nie ma zbyt wiele miejsca na ucieleśnione doświadczenia wojenne poza tekstami i analizami badawczymi. Ciało, które przeżywa wojnę, jest ciałem niewygodnym. Chociaż nasze dyscypliny oferują skom- plikowane teoretyczne analizy doświadczeń traumatycznych, wydziały uniwersyteckie systematycznie nie wspierają prekarnych ciał. Życie ze wszystkimi problemami, które się z nim wiążą, staje się klęską żywiołową, która wdziera się gwałtem i zakłóca płynny, oderwany od życia przepływ akademickiej produkcji wiedzy i nauczania. […] Wojna Rosji z Ukrainą, podobnie jak wojny w innych częściach świata, nie jest czymś, co wydarza się daleko od nas, jakimś „innym", o którym się uczymy, czy wydarza się w tekstach, które czytamy. Dzieje się tu i teraz; dotyczy nas. Tak długo, jak będziemy ją traktować jako akademickie studium przypadku czy katastrofę naturalną, zakłócającą zwykły przepływ rzeczy, utrwalamy westsplaining i kolonialne narracje – uczymy o nich w salach wykładowych i rozpowszechniamy je w naszych tekstach. W pozycji zdystansowanego obserwatora nie chodzi o neutralność czy obiektywizm, ale o samozadowolenie. Jeśli chcemy, aby akademia pozostała w kontakcie z pulsem życia, a może nawet przemówiła do wyzwań współczesnego świata, dziś – bardziej niż kiedykolwiek dotąd – musimy uczyć się od naszych zmęczonych, pozbawionych snu, zmartwionych i zmulonych ciał. Podążając tropem dekolonialnych, feministycznych i innych krytycznych badaczek i badaczy, musimy na nowo zrozumieć ucieleśnioną i niewygodną wiedzę, wiedzę rozumianą jako ciężar, jako zranienie i jako emancypację. Musimy przestać wymazywać naszą cielesność z naszego nauczania i z naszych badań 8 . To skupienie się na kobiecym doświadczeniu wynika też z jeszcze jednego – dość oczywistego i zarazem przerażającego – rozpoznania, które po raz pierwszy zostaje mocno wypowiedziane przez Virginię Woolf w jej eseju Trzy gwinee, napisanym w 1938 roku w reakcji na wojnę domową w Hiszpanii i rosnące zagrożenie faszyzmem oraz kolejną wojną światową. „Ta wojna ma kobiecą twarz, wojna i przemoc mają na celu przede wszystkim zniszczenie kobiecego doświadczenia" 9 , pisze Kateryna Jakowłenko, jak gdyby podążając za swą słynną poprzedniczką. Uświadomienie sobie tego faktu pozwala zrozumieć, dlaczego „wojna przeciw wojnie" jest zawsze uderzeniem w patriarchalne fundamenty naszej kultury. 3. W numerze oddajemy więc głos ukraińskim badaczkom i artystkom 10 . Powracamy do pierwszych tygodni wojny i jej literackich świadectw. Przyglądamy się jej językom i obrazom, wojennej kulturze wizualnej – również tej wernakularnej. Patrzymy na Donbas, powracamy do strategii artystów, dla których kluczowe było doświadczenie kijowskiego Majdanu. Częściowo rekonstruujemy debatę o dekolonizacji, imperialnych ramach i „imperialnej niewinności", a także o nowym miejscu i zdefiniowaniu „ukraińskich studiów", wreszcie – o „dekolonialnych opcjach" w namyśle nad postsocjalistyczną spuścizną. Sięgamy też do źródeł nowoczesnej ukraińskiej sztuki: do Łesia Kurbasa (niedawno w Ukrainie świętowano stulecie teatru Berezil), do Wasyla Jermiłowa, Charkowskiej Szkoły Fotografii, wreszcie do lwowskiej awangardy. Przyglądamy się Buczy i obrazom cierpienia. Ramujemy wojnę, przemoc i towarzyszącą im bezsilność. Numer dopełnia minirozdział poświęcony Marii Rei mann – tragicznie zmarłej latem 2023 roku antropolożce kultury i pisarce badającej takie tematy jak niepełnosprawność i dzieciństwo. To zagadnienia kluczowe dla naszego społeczeństwa, zwłaszcza w dobie prawicowych i populistycznych postpolityk i wobec późnokapitalistycznego neurotycznego skupienia na „ja", a jednocześnie zaskakująco rzadko wchodzące w obszar zainteresowania tak zwanej wysokiej humanistyki. W swym pięknym autoetnograficznym eseju Nie przywitam się z państwem na ulicy 11 Maria (Marysia – znaliśmy się i przyjaźniliśmy przez ponad 25 lat) nie tylko oduczała nas, jak myśleć o niepełnoprawności, ale pokazywała też, że granice istnieją przede wszystkim w nas samych: są granicami w naszym myśleniu. Snując swoją opowieść, przekraczała jeszcze jedną granicę, którą tak rzadko udaje się przekroczyć osobom piszącym z wnętrza akademii: tę między antropologią a literaturą, między nauką a sztuką, wreszcie – między opowieścią tworzoną na użytek nas samych i tych niewielu branżowo zainteresowanych, a tą, którą opowiadamy dla innych, dla „nas wszystkich". To taki rzadki rodzaj pisania, który przywraca wiarę w sens tworzenia, w budowanie wspólnych opowieści. Niepokorny i jednocześnie empatyczny głos Marii brzmi dziś szczególnie mocno: dekolonizując czy też demaskując prze(d)sądy, pokazując, jak bardzo prześlepiamy doświadczenie niepełnosprawności i jak bardzo uprzedmiotawiamy dzieci, wyraża on jednocześnie troskę o to, co wspólne – co kluczowe, a co tak często wymyka się dyskursywnym językom. Głos Marii dołącza tu do chóru kobiecych głosów mówiących „nie" wojnie i jednocześnie pracujących na rzecz wymyślania świata w trochę inny sposób. Ta zmiana często zaczyna się – co wyraźnie czuć wNie przywitam się z państwem na ulicy – od odpowiedniej narracji, od czujnej i wrażliwej opowieści. Dziękuję, Marysiu, że snułaś ją dla nas! Przypisy 1 Achille Mbembe, Polityka wrogości. Nekropolityka, przeł. Katarzyna Bojarska, Urszula Kropiwiec, Karakter, Kraków 2018, s. 12–13. 3 Por. Susan Sontag, Widok cudzego cierpienia, przeł. Sławomir Magala, Karakter, Kraków 2010. 2 Jairus Victor Grove, Savage Ecology. War and Geopolitics at the End of the World, Duke University Press, Durham 2019, s. 60. 4 Oraib Toukan, Cruel Images, „e-flux" 2019, nr 96; www.e-flux.com/journal/96/245037/cruel-images. 5 Eve Tuck, K. Wayne Yang, Decolonization is not a metaphor, „Decolonization: Indigeneity, Education & Society" 2012, nr 1, s. 1. 6 Madina Tłostanowa, Postkolonialna kondycja, dekolonialna opcja i postsocjalistyczna interwencja, przeł. Tomasz Szerszeń, w tym numerze „Kontekstów". 8 Darja Cymbaluk, Środowisko akademickie musi odświeżyć ucieleśnioną i niewygodną wiedzę, przeł. Katarzyna Bojarska, w tym numerze „Kontekstów". 7 Walter Mignolo, Epistemiczne nieposłuszeństwo i dekolonialna opcja. Manifest, przeł. Tomasz Szerszeń, „Konteksty" 2020, nr 4, s. 16. 9 Kateryna Jakowłenko, Krajobraz, dekolonialność i ukraiński opór, przeł. Sara Herczyńska, w tym numerze „Kontekstów". 11 Maria Reimann, Nie przywitam się z państwem na ulicy. Szkic o doświadczeniu niepełnosprawności, Czarne, Wołowiec 2019. 10 Zdecydowaliśmy się pozostawić w spisie treści i na pierwszej stronie każdego tekstu nazwiska ukraińskich autorek i autorów w dwóch wersjach, według dwóch zapisów: jeden to polska transkrypcja, drugi – międzynarodowa transliteracja. Chcieliśmy w ten sposób choć trochę uporządkować spory bałagan polegający na niekonsekwentnym i naprzemiennym stosowaniu obu wersji przez polskie wydawnictwa i redakcje. Problem jest jednak głębszy, gdyż niektóre autorki i autorzy już od dawna funkcjonują w Polsce pod kilkoma wersjami zapisu swojego nazwiska. Ponadto, niektórzy starsi autorzy/ki rosyjskojęzyczni i pochodzący ze wschodniej Ukrainy podawali czasem (dawniej) swoje nazwiska w rosyjskim oryginale – dziś te zapisy nie są już stosowane, ale problem pozostał.	<urn:uuid:ff24d02b-11bc-490e-a384-16f7bd89d8f6>	finepdfs	1.464844	CC-MAIN-2024-22	https://czasopisma.ispan.pl/index.php/k/article/download/2563/1793/18939	2024-05-30T14:00:15+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00327.warc.gz	145,744,620	0.999103	0.999784	0.999784	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3614, 4161, 9409, 14992, 19242 ]	1	0
Gmina Przemków, NIP 692-22-67-068, Regon 390647624 Urząd Miejski w Przemkowie tel. 0768319210, fax 0768319208, www.przemkow. pl Zaprasza do składania ofert na „Szkolenia w zakresie oprogramowania specjalistycznego", w związku z realizacją projektu pn. „Kompleksowa informatyzacja Urzędu Miejskiego w Przemkowie i jednostek organizacyjnych Gminy w celu przystosowania do świadczenia e-usług" w ramach Priorytetu 2. Działanie 2.2. Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Dolnośląskiego w latach 2007-2013. Informacje dotyczące zamówienia dostępne na stronie www.przemkow.pl w zakładce BIP oraz w siedzibie Zamawiającego w Przemkowie Plac Wolności 25. Zamówienie obejmuje: Organizację szkoleń w zakresie: A. Szkolenia mają się odbywać w grupach 10 osobowych. Prowadzący szkolenia ma obowiązek udostępnić do przeprowadzenia szkoleń 6 laptopów. Elektronicznego Obiegu Dokumentów w systemie Mis partner21 na Lotus Notes oraz systemu Lotus Notes obejmując następujące zagadnienia: poczta elektroniczna Lotus Notes; kalendarz prywatny; postępowanie z różnymi typami dokumentów (email, faks,), korespondencja seryjna Mis-partner 21., system SMS, integracja z ePuap, wyszukiwanie dokumentów, przeglądanie dokumentów w widokach, tworzenie teczek i spisów zdawczo-odbiorczych; archiwizacja dokumentów i spraw wymiarze 24 godzin szkoleniowych. B. Oprogramowania SIGID w zakresie wykorzystywania systemu w zarządzaniu jednostką, kontroli wydatków, integracji poszczególnych modułów systemu w ramach Urzędu Miejskiego oraz jednostek organizacyjnych, integracji z systemami sprawozdawczości budżetowej „Besti@" oraz „SJO Besti@", współpracy z systemem przelewów elektronicznych. Szkolenie ma obejmować 32 godziny szkoleniowe i obejmować zarówno szkolenia grupowe jak i stanowiskowe. C. - szkolenie administratorów systemu w wymiarze 20 godzin Oprogramowania elektronicznych dzienników szkolnych e-dzienniki.net. Szkolenie ma obejmować: - szkolenie użytkowników systemu (nauczycieli) w wymiarze 14 godzin Oferent po wybraniu jego oferty będzie zobowiązany uzgodnić szczegółowy program szkolenia z Zamawiającym. Zamawiający nieodpłatnie udostępni lokale do przeprowadzenia wszystkich szkoleń. Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych na poszczególne części zamówienia oznaczone literami od A do C. W związku z powyższym Zamawiający zastrzega sobie prawo do wyboru tylko części oferty zgodnie z dokonanym wyżej podziałem. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego 1. Termin i miejsce realizacji zamówienia: do 25 czerwca 2010 r., Urząd Miejski w Przemkowie, szkoły Gminy Przemków 2. Kryterium wyboru oferty lub jej części będzie cena – 100 % 3. Oferty należy składać w terminie do 30 kwietnia 2010 r., w punkcie informacyjnym w Urzędzie Miejskim w Przemkowie – parter lub przesłać na adres Urząd Miejski w Przemkowie, Plac Wolności 25, 59-170 Przemków (decyduje termin otrzymania oferty przez Zamawiającego) 4. Zamawiający odrzuci oferty oferentów, którzy nie posiadają odpowiedniego doświadczenia we wdrażaniu ww. oprogramowania. Zamawiający wymaga aby oferent, który złoży ofertę na: 4.1 na szkolenia opisane pod lit „A": - dysponował osobami, które będą uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia, które posiadają certyfikat IBM Certified Application Developer - min 2 osoby, - posiadał doświadczenie w tworzeniu oraz wdrażaniu elektronicznego obiegu dokumentów w oparciu o platformę IBM Lotus Notes w co najmniej 5 projektach, potwierdzone referencjami zamawiających, - dysponował osobą posiadającą certyfikat IBM System Administrator Lotus Domino - min.1 osoba, 4.2 na szkolenia opisane pod lit. „B" - posiadał status IBM Premier Business Partner. - wdrożył w co najmniej 2 jednostkach następujące oprogramowanie firmy SIGID Sp. z o.o. z Poznania : KSIĘGOWOŚĆ BUDŻETOWA JEDNOSTKI i/lub ZARZĄDU, EWIDENCJA ŚRODKÓW TRWAŁYCH I WYPOSAŻENIA, EWIDENCJA I ROZLICZANIE PODATKU, PROGRAM OBSŁUGI FISKALNEJ, PROGRAMY OBSŁUGI KASY, KADRY I PŁACE PRACOWNIKÓW URZĘDU I OŚWIATY, PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI DLA OSÓB FIZYCZNYCH, PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI DLA OSÓB PRAWNYCH, EWIDENCJA I NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH, EWIDENCJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ - wdrożył oprogramowanie e-dzienniki.net w co najmniej 3 szkołach jako autoryzowany partner producenta 4.3 na szkolenia opisane pod lit. „B" Ocena spełniania warunków udziału ma charakter eliminacyjny. Do udziału w postępowaniu dopuszczeni zostaną wykonawcy, którzy spełniają wszystkie warunki udziału w postępowaniu. Ocena spełniania warunków odbywać się będzie na zasadzie spełnia/niespełnia na podstawie oświadczenia oraz przedłożonych wraz z ofertą dokumentów. Z treści załączonych do oferty dokumentów musi wynikać jednoznacznie, że ww. warunki Oferent spełnił. 5. Złożona oferta powinna zawierać wartość oferty brutto oraz wycenę poszczególnych części zamówienia zgodnie ze szczegółowym opisem zamówienia, dokumenty potwierdzające spełnienie warunków w pkt 4. (pkt 4.3 referencje). 6. Osoba do kontaktu w dniach roboczych w godzinach 7.00 - 15.00: Leszek Frąckowiak, tel. 076 8320484. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego	<urn:uuid:e3d4e88b-e3bf-4b36-a0bf-4611a1c75e9b>	finepdfs	1.484375	CC-MAIN-2019-26	http://sbip.pl/nprzemkow/upload/urzad_gminy/przetargi/2010.04.20/szkolenia/szkolenia.pdf	2019-06-24T23:18:04Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627999779.19/warc/CC-MAIN-20190624231501-20190625013501-00394.warc.gz	153,825,128	0.99997	0.99998	0.99998	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2510, 5154 ]	1	0
Troska Macierzy o polskie dzieci na Litwie 2 września w Domu Polskim w Wilnie oraz Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Solecznikach odbyło się symboliczne przekazanie darów z Macierzy dla przedstawicieli poszczególnych placówek oświatowych. Od lat stało się tradycją, iż uczniowie klas pierwszych w prezencie z Macierzy dostają tornistry wraz z wyprawką. A już drugi rok z rzędu ufundowane ze środków Senatu RP prezenty są dopełniane w grę edukacyjne, które dla najmłodszych uczniów zakupuje IPN oraz tzw. bon pierwszaka, który tego roku ma wynieść ok. 440 zł dla każdego dziecka. Ponad tysiąc zakupionych i dostarczonych z Polski tornistrow wraz z dodatkami trafiło przed 1 września do polskich szkół Wileńszczyzny. Zaś 2 września w Domu Polskim w Wilnie oraz Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Solecznikach odbyło się symboliczne przekazanie darów z Macierzy dla przedstawicieli poszczególnych placówek oświatowych. Na uroczystej gali w Domu Polskim w Wilnie byli obecni dostojni goście: senator Janina Sagatowska – przewodnicząca senackiej Komisji Spraw Emigracji i Polaków za Granicą, poseł na Sejm RP Andrzej Kryj, ambasador RP w Republice Litewskiej Urszula Doroszewska, zastępca ambasadora Grzegorz Marek Poznański, kierownik wydziału konsularnego Ambasady RP w Wilnie Marcin Zieriewicz, wiceminister spraw zagranicznych RP Jan Dziedziczak, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” Mikołaj Falkowski – to fundacja realizuje zakupy i przekazanie darów wraz ze Stowarzyszeniem Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierza Szkolna”. Witać liczące zebranych w DP uczniów, rodziców, gości, prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierza Szkolna” Józef Kwiatkowski zaznaczył, że w nowym roku szkolnym, nie zważając na emigrację i niż demograficzny, liczba uczniów w pierwszych klasach w polskich szkołach nie zmniejszyła się. Jest w nich ponad tysiąc dzieci, a więc sytuacja się stabilizuje. Prezes odnotował również to, że społeczność polska na Litwie nowy rok szkolny rozpoczyna optymistycznie, bo 36 polskich szkół średnich (z 40) uzyskało status gimnazjum, a kolejna – 37 ma też na to szanse. „A więc mamy pewne fundamenty dalszego rozwoju (...) Wszystko to nie byłoby w pełni możliwe bez wszechstronnej pomocy z Polski” – skonstatował prezes „Macierzy Szkolnej”. Zwracając się do obecnych na sali, senator Janina Sagatowska powiedziała: „Senat przekazuje poprzez Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie” wyprawki dla pierwszaków. Proszę je przyjąć jako wyraz naszej wdzięczności za to, co robicie. Jednocześnie jest to zachęta – nie ustawiacie w drodze (...) Bądźcie pewni, że my pamiętamy, jesteśmy z wami”. Pani senator złożyła również podziękowanie na ręce prezesa „Macierzy Szkolnej” „za matczyną opiekę nad tym, co najważniejsze, nad kształceniem od małego postaw rodaków na Litwie”. Podczas uroczystej gali nie zabrakło też wesołych i życiowych słów skierowanych do rodziców, nauczycieli oraz uczniów przez innych gości. Ambasador RP w RL Urszula Doroszewska witając obecnych powiedziała, że jest to jej pierwsze spotkanie z tak licznym gronem rodaków i życząc wszystkiego najlepszego przede wszystkim dzieciom, działaczom oświatowym, zapowiedziała, że czeka jeszcze wiele takich spotkań. Pierwszoklasiści dla gości przygotowali świadczone deklamacje, a kwiaty wręczane gościom były dowodem Dokończenie na str. 4 Oddano hold pomordowanym Rodakom Jak co roku, 1 września, w kolejną rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej, delegacja Związku Polaków na Litwie na czele z prezesem Michałem Mackiewiczem udała się do Kwatery Polskiej w Ponarach. Oddając hołd pamięci pomordowanych przez hitlerowców i ich miejscowych pomagierów Rodzaków złożono wieniec i zapalono znicze. Odnimowano też modlitwę Anioł Pański za zmarłych. Tragiczna data napisła Niemiec hitlerowskich na Polskę jest dniem przypomnienia ofiar jednej z najokrutniejszych wojen w historii. Rozmowa z premierem We środę, 6 września, posłowie na Sejm RL z ramienia Akcji Wyborczej Polaków na Litwie – Związku Chrześcijańskich Rodzin: Rita Tamašuniene – starosta frakcji, Wanda Krawczonok – wicestarosta oraz Michał Mackiewicz – prezes Związku Polaków na Litwie zostali zaproszeni na spotkanie przez premiera Litwy Sauliusa Skvernelisa, który w przeddzień gościł z wizytą w Rzeczypospolitej Polskiej. Szef rządu podzielił się z członkami frakcji wrażeniami z pobytu w Polsce, wykazując optymistyczne nastawienie co do możliwości współpracy z sąsiednim krajem praktycznie we wszystkich dziedzinach. Podstawowym tematem spotkania był program pracy jesiennej sesji Sejmu, omówienie zarejestrowanych przez frakcję AWPL-ZChR projektów ustaw, w większości dotyczących tzw. pakietu socjalnego, m.in. zwiększenia kwot wypłat na dzieci, formowania cen leków i ich bezpłatnego udostępnienia dla osób powyżej 75 roku życia. Poruszono też problem zwrotu ziemi i zakończenia reformy rolnej – temat aktualny i bolesny dla mieszkańców Wilna i Wilenszczyzny. Zakłada się zakończenie tych procesów do końca 2018 roku. W rozmowie z premierem zostały również omówione sprawy oświaty polskiej na Litwie, która jest priorytetową kwestią dla społeczności polskiej, m.in. poruszono sprawę unijnołocnego programu nauczania języka litewskiego w klasach początkowych, perspektyw polonistycznego na Litewskim Uniwersytecie Edukologicznym oraz inne tematy. Jak zaznaczył prezes ZPL Michał Mackiewicz, premier wykazał zrozumienie co do podnoszonych przez przedstawicieli frakcji AWPL-ZChR problemów, akcentował możliwości współpracy z frakcją podczas jesiennej sesji parlamentu i przyjęcia omawianych ustaw. O polskich gimnazjach Departament Mniejszości Narodowych przy rządzie Republiki Litewskiej zwrócił się do minister oświaty i nauki Jurgity Petruskienė z prośbą poparcia decyzji Rady Samorządu miasta Wilna o przyznaniu statusu długich gimnazjów dla szkół im. Aleksandra Puszkina, im. Adama Mickiewicza i im. Szymona Konarskiego. Departament odnotowuje, że zmieniony status tych szkół pozwoli im aktywnie rozwijać się, stworzyć możliwość uczniom z całego Wilna uczyć się w tych szkołach, będzie wygodniejsze dla uczniów tych szkół, a najważniejsze – będzie odpowiadać oczekiwaniom pedagogów, uczniów i ich rodziców. "Podtrzymujemy i przytakujemy celom i dążeniem reformy oświaty zakładającym, że pytania dotyczące oświaty mniejszości narodowych powinny być rozwiązywane bardziej głęboko, ponieważ posiadają swoją specyfikę, mającą wpływ na międzynarodową politykę Litwy, czasami też rodzą nieprzewidywalne wpływy wewnątrz kraju. Uważamy, że w tym przypadku należy uwzględnić potrzeby społeczności szkolnych i prosimy Do Wilna po wakacyjnej prze- rwie zawitał „Przystanek Historia” – projekt realizowany przez Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku i Dom Kultury Polskiej w Wilnie. Tematem wrześniowego spotkania był wykład profesor dr hab. Danuty Jastrzębskiej-Golonkowej „Bohaterskie niezwyicone – żołnierze „Wilka”, „Lupasuki” w obronie niepodległości. Pierwsza i druga konspiracja niepodległościowa w obliczu sowietyzacji Polski podluhnowiowo-wschodniej”, skierowany do młodzieży gimnazjalnej oraz wykład profesora dr. hab. Tadeusza Wolsza (m.in. redaktor kwartalnika „Dzieje Najnowsze”, wydawane go przez Instytut Historii PAN, publikuje artykuły dotyczące historii Polski i Europy w XX wieku), który czeszczo zmienił temat swojego wykładu „Polskie podziemie niepodległościowe w latach II wojny światowej i po 1945 r.”, bowiem jego treść została wkomponowana w pierwszy wykład, który znamionowali autorzy prowadzili wspólnie. Z kolei profesor Wolsza przedstawił słuchaczom wydarzenie, dotyczące formowania zakulisowej polityki wobec Polski (jak i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej) przez ZSRR i aliantów oraz mechanizm przejęcia władzy przez komunistów po zakończeniu II wojny światowej. Należy odnotować, że chyba po raz pierwszy „Przystanek Historii” doczekał się tak licznej rzeszy słuchaczy – gimnazjalni zaraz we swym nauczałce historii staki tak szczelnie wypełniali jedną salę DKP że trzeba było dostawiać krzeseł, a i tak młodzi siedziała na podłodze. Taką frekwencją bardzo uczyła zarówno obecnego na spotkaniu dyrektora Oddziału IPN w Białymstoku pana Piotra Kardełe, jak i wymienionych wyżej prelegentów. Swój wykład profesor Danuta Jastrzębska-Golonkowa skomponowała z wiedzy w omawianym temacie zarówno z języka, jak i historii. Należy przyznać, że młodzież, która otrzymała kartki do życzeń, aktywnie uczestniczyła w tym wykładzie-lekcji. Był atrakcyjny sposób zajęć, prowadzony do spółki z profesorem Tadeuszem Wolszą, który skoncentrował się na prezentowaniu faktów. Młodzież otrzymała dość skondensowany obraz konspiracji niepodległościowej zarówno tzw. „pierwszej” – obejmującej lata 1939-1944, jak i „drugiej” konspiracji – obejmującego okres po wkroczeniu na polskie ziemia Armii Sowieckiej. Miała okazję poznać dowódców, formacje, jakie działały w ciągu lat okupacji niemieckiej i w podziemiu, po nastaniu tzw. władzy ludowej. Wykład został uwieczniony minikonkursem z zaprezentowanego materiału, w którym za jedną prawidłową odpowiedź, jej autor dostawał nagrodę – puzzle (o tematyce wojennej), a gra edukacyjna „Zapomniane historia” (z punktami) opowiadała historię Polski od 1918 do 1999 – gracze użycia się rozpoznawać symboliczne dla XX w. znaki, daty, postacie, miejsca, przedmioty. Młodzież bardzo aktywnie uczestniczyła w konkursie i, jak się okazało, potrafiła zapamiętać istotną informację, przekazaną przez prelegentów. Gimnazjaliści doczekali się szczerych pochwał ze strony gościa. Co było bardzo mile dla nich uczucieli. A właśnie nauczyciel, m.in. historykiem z Gimnazjum im. Jana Pawła II im. Adama Mickiewicza należą się słowa uznania, że potrafią zachęcać swoich uczniów do przyjścia na randkę z historią, i jak zapewniają nauczyciele, nie dla otrzymania pozytywnej oceny, tylko dodatkowego „plusu”, który nauczyciel uwzględni przy ocenie kolejnej odpowiedzi ucznia. Takie lekcje z najnowszej historii, szczególnie Polski, są dla nas jak najbardziej potrzebne, bo wiemy, niestety, nie potrafimy zakończyć na dobre lekcji-fakultatywów z tego przedmiotu w polskich szkołach na Litwie. Warto przypomnieć, że litewscy uczniowie w Polsce uczą się historii i geografii Litwy. I w tym masym obowiązowym wobec wziąć z nich przykład. O temacie, który poruszył w swym wykładzie profesor Tadeusz Wolsza, porozmawialiśmy w kolejnym numerze „NG”. Janina Lisiewicz Lublin – Wilno – serdeczne więzi W lipcu Lublin obchodził chłubny jubileusz – 700-lecie miasta. Z tej okazji odbyły się wiele różnych imprez, wśród których była też uroczysta gala na Zamku Lubelskim, która miała miejsce 14 sierpnia. Podczas spotkania uczestników oraz prezesów organizacji polonijnych, którzy reprezentowali Polonię i Polaków zamieszkałych w 20 krajach świata z prezydentem miasta Lublin Krzysztofem Żukiem, poszczególnymi organizacjami i działaczami polonijnymi zostały wręczone medale prezydenta Lublina. Miło jest odnotować, że wśród wyróżnionych znalazł się Związek Polaków na Litwie – Zarząd Główny oraz prezes Wileńskiego Oddziału Miejskiego ZPL Alicja Pietrowicz i Wileńska Szkoła im. Szymona Konarskiego, której delegacja z dyrektorem Walerym Jaglińskim na czele przebywała w Krakowie i Lublinie. Z powodu tego, że Alicja Pietrowicz nie była obecna na lubelskiej uroczystości, medal został dostarczony do Wilna. Tu, w imieniu władz miasta i lublinian, z którymi Wilenski Oddział Miejski ZPL tosobiście pani prezes Alicja Pietrowicz, m.in. uczestnicząc w konferencjach naukowych, wspólnych obchodach znamiennych rocznic (np. podpisania Unii Lubelskiej), ścisłe i bardzo intensywne współpraca odd, medale Alici Pietrowicz, w obecności prezes ZPL Michała Mackiewicza i sekretarza ZPL Pawła Stelmachowicza wręczyła go wiceprzewodnicząca w Wilnie Krystyna Ronser-Plater – prezes Lubelskiego Oddziału Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. Była to wspaniała chwila, świadcząca o serdecznych wiązaniach łączących te dwa miasta. Medal prezydenta Lublina jest przyznawany w dowód uznania za działalność i zaangażowanie w rozwój miasta oraz zaślubi na rzecz jego mieszkańców. Jest nadzieję, że Szlak Jagiellonów, który przed wiekami połączył Wilno z Lublinem, nadal będzie mostem łączącym rodaków. Oratorium Ponarskie na płycie DVD 1 września, w kolejną rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej, w Domu Polskim w Wilnie odbyła się prezentacja płyty DVD Oratorium Ponarskie. Zaprosiła na nią Fundacja „Kultura Wilna”. Premiera Oratorium Ponarskiego odbyła się w Litewskiej Filharmonii Narodowej w Wilnie, 25 stycznia br., w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Stała się ona holdem pomordowanym w Ponarach Rodakom oraz współobywatelom narodowości żydowskiej. Symboliczne, że idea powstania utworu zrodziła się w Wilnie, której niejako spłaciło dług tym, którzy w podwielskim lesie stali się ofiarami zbrodni, która pochłonęła około 100 tys. ludzi. Po raz pierwszy temat tej zbrodni został przedstawiony za pomocą utworu muzycznego. Autor i libretto – Edward Trusewicz – wiceprezes Związku Polaków na Litwie – do nagłośnienia tego bolesnego tematu wybral język sztuki, zakładając, że po upływie ponad 70 lat, kiedy zbrodnia została nazwana, oddziaływanie na wyobraźnię, emocje za pomocą muzyki, obrazu, śpiewu jest najbardziej skuteczne. Użyte przy tym środki wyrazu: animowany film, autentyczne zdjęcia ofiar, i, wydaje się, nie mająca końca ich lista w połączeniu z muzyką i śpiewem daly wiele emocjonujący obraz. Autorami i realizatorami Oratorium Ponarskiego, obok już wspomnianego autora libretta i producenta Edwarda Trusewicza, to: kompozytor Max Fedorow, reżyser Rafał Supiński, wykonanie – Maciej Nerkowski, Chór Opery i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku (przygotowanie chóru pani Violetta Bielecka). Kowniwska Orkiestra Symfoniczna (dyrygent Martyna Stańkis), wizualizacja – Robert Burzynski, Adam Osewski, dziękue – Justinas Ladyga, Valdas Karpuša, świątoto – Mateusz Łukaszuk, Karol Łobaczewski, Mateusz Bataliewicz, aktorzy Bartosz Urbanowicki, Grzegorz Jakowicz, redaktor Henryk Mazul. Przeniesienie Oratorium Ponarskiego na płytę DVD dalo możliwość zapoznania się z nim kolejnymi odbiorcom, którzy nie byli obecni na premierze i stac się jakże rozległym świadectwem straszliwej tragedii, która rozegrała się w Lesie Ponarskim. Na prezentację płyty do Wilna przybył Edward Trusewicz – kompozytor ukraiński mieszkający w Polsce, solista Maciej Nerkowski oraz prof. Violetta Bielecka. Pani profesor, kierownik chóru, zabierając głos przeczytała list od dyrektora Opery Białostockiej Damiana Tanajewskiego. Znalazły się w nim, między innymi, takie słowa: „W imieniu własnym oraz artystów Opery i Filharmonii Podlaskiej pragnę serdecznie podziękować za udział w niezwykłym wspólnej projekcji, jakim był koncert premierowy (...). W ciągu zaledwie 3 lat w Ponarach z rąk hitlerowców i ich sojuszników straciło życie około 100 tys. osób. Przywrócenie pamięci o tych wydarzeniach uważamy za ważne zadanie i zaszczytem jest dla nas możliwość do przyzyczenia się do popularyzacji wiedzy o historii tego miejsca”. Na prezentację płyty przybyli wilnianie, członkowie kół Związku Polaków na Litwie oraz honorowi goście: prezes Związku Polaków na Litwie, poseł na Sejm RL Michał Mackiewicz, zastępca ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Litewskiej Grzegorz Marek Poznanski, kierownik wydziału konsularnego Ambasady RP w Wilnie Marcin Zieniewicz. Podczas prezentacji, która odbyła się w niekonwencjonalnej scenierii – jej uczestnicy zostali zaproszeni na scenę, gdzie za kulisami, w zamiprowizowanej sali kinowej, zostały przedstawione poszczególne urwki utworu. Powrócić do tematu Oratorium, podzielić się wrażeniami uczestnicy imprezy mieli możliwość w trakcie miniprzepięcia, na które zostali zaproszeni przez organizatora. Myśl napisania Oratorium Ponarskiego powstała, jak zaznaczył autor libretta Edward Trusewicz, przed dwoma laty. Wiedząc o temacie pisma z książkii śp. Heleny Pasterskiej uzupełnił studiowaniem materiałów archiwalnych. Wybrana forma spowiedzi pozwoliła autorowi przemówić językiem i argumentami Egzekutora X – „strzelca ponarskiego” z „Ypatagasis burys”. Autor nie dokonywał ani oceny, ani interpretacji osoby czy też wydarzeń, ogranicza się jedynie do kilku pytań zadałych przez spowiednika. Rolę sędziów całkowicie pozostawiając dla widza i słuchacza. Oratorium, składające się z prologu i ośmiu części, przedstawiają cały wymiar tragedii i zbrodni popełnionej w Ponarach na okolu stu tysiącach osób różnych narodowości, wśród których najwięcej było Żydów, obywateli RP, wyraźnie akcentuje też wątek polski, opowiadając o zamordowanej tu polskiej młodzieży ze Związku Wolnych Polaków, książątach, polskiej inteligencji, ukazuje też fakt udokumentowania zbrodni przez dziennikarza Kazimierza Sakowicza. JANINA LISIEWICZ Troska Macierzy o polskie dzieci na Litwie Dokonanie się str. 1 wdzięczności za piękne wyprawki. Do Domu Polskiego w Wilnie w sobotnie przedpołudnie przybyły dzieci ze szkoły w Leszczynkach na czele z dyrektorem Marią Klimaszewską, Gimnazjum Inżynieryjnego im. Joachima Lelewela (dyrektor Edyta Zubel). Tego roku gimnazjum ma dwie pierwsze klasy polskie (i jedna rosyjska). Trzydziestość dzieci pod swą opieką mają panie Elwira Leszczewska i Świętłana Kriwka. W Gimnazjum im. Jana Bosko (dyrektor Zbigniew Czech) pierwsza klasa jest jedną i prowadzi ją Halina Michalikiewicz. Do Wilna przybyły też dzieci z Mickun (dyrektorem gimnazjum w Mickunach jest Małgorzata Radzewicz) ze swoją panią Teresą Pawłowską, Szkoły Podstawowej w Kolonii Wilierskiej (dyrektor Artur Wałuckzo) – pierwszą klasę prowadzi tu pani Helena Ulewicz. Należy odnotować, że pomimo wielkiej wartości moralnego wsparcia, okazania życzliwości i troski Państwa Polskiego o polskie dzieci poza granicami Macierzy, wyprawki szkolne są istotnym wsparciem finansowym dla wielu rodzin, bowiem wyposażenie szkolnego tornieta w jakościowe, nowoczesne przybory kosztuje dość sporo i dla rodzin, w których rok szkolny rozpoczyna kilka pociech, jest to duży wydatek. Właśnie rodzice dziękowali przedstawicielom władz Polski za wsparcie. Po oddaniu hołdu pamięci tych, co walczyli o wolność – polskim legionistom, spośczywającym w Czerwcu, oraz bohaterom Antokołu i litewskim patriotom, którzy zginęli podczas wydarzeń styczniowych w 1991 roku, polska delegacja udała się do Solecznik. Tam w Gimnazjum im. Jana Śmiałackiego odbyła się uroczystość przekazania tornieta i wyprawek szkolnych dla pierwszoklasistów rejonu. Tego roku jest ich tu 257 – 189 z nich będzie się uczyło w języku polskim, 53 – w litewskim, i 15 – w rosyjskim. Raduje fakt, że polskie gimnazja cieszą się dobrą renomą i rodzice chętnie oddają tu swoje dzieci. Rekordową liczbę pierwszoklasowców tego roku Gimnazjum im. Jana Śmiałackiego w Solecznikach – 71 (dyrektor Irena Wolska), Gimnazjum w Ejszyszkach – 32 (dyrektor Robert Sliszewski). Jest to wynik pracy nauczycieli, jak też ocena działalności miejscowej władzy (zdecydowana większość nauczycieli jest członkiem AWPL ZChN, przedstawiciele tej partii stoją w sejmie rejonu od prawdopodobnie 20 lat). W ciągu minionych lat umiejętnie potrafiła ona (mer rejonu Zdzisław Palewski, dyrektor administracji – Józef Rybak) zatroszczyć się o należyte upamiętnienie autentycznej historii tej ziemi, stworzyć odpowiednią szatę placówek oświatowych, wśród których jest też szkoła sztuk pięknych, czyniąc rok w kierunku poprawy sytuacji ekonomicznej i troszcząc się o podniesienie poziomu i kultury życia. Działania te tworzą fundament tożsamości człowieka. A jedynie wolni, świadomi ludzie potrafią budować nowoczesną gospodarkę, kształtować stosunki międzyludzkie, stworzyć zdrową wspólnotę. Warto o tym pamiętać wybierając szkołę dla swojego dziecka. Janina Lisiewicz CO SIĘ KRYJE POD ASFALTEM? Na to pytanie postanowił znaleźć odpowiedź minister komunikacji Rokas Masiulis po kolejnym maratonie niekończącego się tatariażu na litewskich asfaltowych drogach. Drogach niezwykle drogich – kosztujących 60 tys. euro za 1 km. Wydane w ciągu ostatnich lat 4 mld euro daty Litwie możnaż na nowo pokryć rozległą ich siatkę, ale co z tego, skoro nieomal łuz po oddaniu kolejnego odcinka do eksploatacji zjawiają się wyboje i znów ruzsa technika, by latać dziury w asfalcie. Jeszcze nie tak dawno sławiącą się bardzo dobrymi drogami Litwa, dziś musi z goryczą przyznać: 60 ich proc. jest aliej lub zaledwie zadawalającej jakości. Taki stan wywołuje cierpliwość nie tylko kierowców, ale też ministrza, no i dal komendę, by z 33 dróg, które w ostatnich latach zostały wyasfaltowane od nowa, wziąć próbki – wycinać wybrane bryły asfaltu i badać, jakie jest podłoże, a próbki wydać do Instytutu Dróg w Szwecji. Takie czynności były niemal kosztowały, ale porządek z drogami wreszcie, jak uznał minister, musi być. Po poczynieniu pierwszych wyborczych otworów, nawet bez gruntownych badań w niektórych miejscach dało się zobaczyć nieuzbrojonym okiem widoczne usterek: „chudzy”, niż to wymagają normy pas tłuczenia; tłuczeń okazał się być zmieszany z piaskiem i zwykłymi kamieniami. Taka osnowa nie daje należytego zabezpieczenia przed deformacją nawierzchni, która, jak widzimy, zarówno w mieście jak i poza jego granicami, prowadzi do powstawania pęknięć, dewybow, które nie tylko niszą samochody, ale też stwarzają sytuacje zagrożające bezpieczeństwu jazdy. Pytany o to, czego minister chce dopiąć prowadząc te badania, pan Masiulis zaznaczył, że ma dostarczyć odpowiedź na pytanie, czy taką jakość zawdzięczamy usterekom w aktach określających normy co do ilości i jakości stosowanych materiałów, czy też zaniebianiem drogowców albo pospolitej kradzieży materiałów, która pozwala „zaszczęścić” na kosztach wykonywacza, a dla państwa podnosici do astronomicznych sum koszty eksploatacji dróg. Co ma być z tymi, kogo uda się przylapać na kradzież? Mają za to ponieść konsekwencje. Wydaje się, że do tego będzie prowadziła daleka droga i nie mniej wyboista niż ta, co się znajduje pod kołami naszych samochodów. Bo już teraz, po pierwszych próbach badania dróg dały się słyszeć głosy wykonawców robót, że taki stan podłoża – to zwykle brak kontroli dostawców materiałów itp. Jakby się jednak ta sprawa z drogami nie skończyła, fakt podjęcia próby gruntownej kontroli jakości przynajmniej kolejnych drogowców był może zniechęcać do kradzieży i partaczania. I znowu będziemy się mogli szczycić litewskimi drogami. Oby tak się stało! Międzynarodowe seminarium „Kobiety w nauce” w Wilnie Z inicjatywy Instytutu Polskiego, w ramach Międzynarodowego Festiwalu Naukowego „Erdvėlaisirs Žeme”, 12 września w Wilnie odbędzie się seminarium „Kobiety w nauce”. Międzynarodowe seminarium poświęcone będzie roli i znaczeniu, jakie kobiety odgrywają w różnych dziedzinach nauki, szczególnie w naukach ścisłych. Swymi osobistymi i zawodowymi doświadczeniami podzieli się przedstawicielka różnych państw europejskich. Jednym z gościnów gościnnego seminarium będzie profesor Agnieszka Załęska, była przewodnicząca Polskiej Europejskiej Organizacji Badań Jednorodnych CERN, pierwsza kobieta na tym stanowisku, wybitna fizyczka z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Swymi doświadczeniami podzieli się także wybitna profesor Marcela Diemoz, dyrektor Narodowego Instytutu Fizyki Nuklearnej w Rzymie, członek wielu międzynarodowych komitetów badawczych. Litwę reprezentować będzie dr Urte Neniškytė z Katedry Neurobiologii i Biofizyki Uniwersytetu Wileńskiego, zajmująca się badaniami procesów zachodzących w mózgu, laureatka stypendium „L’Oréal – UNESCO”. Spotkanie skądzie się będzie z krótkich prezentacji poświęconych indywidualnym doświadczeniom kobiet naukowców, wariunków rozwoju nauki oraz rozwijaniem prawem w konkretnych państwach. Zostanie także poruszony problem „szalonego siatka” oraz kwestia równości płci w nauce. Na koniec odbędzie się wspólna dyskusja na temat wyzwań stojących przed kobietami w nauce. Do udziału w seminarium zostali zaproszeni przedstawiciele instytucji badawczych, międzynarodowych organizacji, stowarzyszeń. Seminarium odbędzie we wtorek, 12 września o godz. 17.00 w Litewskiej Akademii Nauk w Wilnie. Język spotkania – angielski z tłumaczeniem na litewski. Obowiązuje rejestracja na stronie Festiwalu Nauki: http://www.mokslofestivals.lt/eng/nings/2017/motres-moksle-apvalus-stalo-diskusija/. Wstęp wolny. Patronem dyskusji jest Maria Skłodowska-Curie – najsiemniejsza polska kobieta-naukowiec, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki i chemii. W tym roku obchodzona jest 150. rocznica jej urodzin. Podczas Festiwalu, 11 września o godz. 17.30 w Forum Cinemas Vingis, odbędzie się specjalny pokaz filmu „Maria Skłodowska-Curie” w reżyserii Marie Noelle. Organizatory: Instytut Polski w Wilnie, Włoski Instytut Kultury, Festiwal Nauki „Erdvėlaisirs Žeme”. W Wędziagole została otwarta sobotnia szkolka języka polskiego W Wędziagole, w Polskiej Bibliotece (ul. Kiejdarska 26), została otwarta sobotnia szkolka języka polskiego. Każdej soboty, o godzinie 12.00, będą się tu odbywały lekcje, podczas których dzieci będą się uczyć języka polskiego, zapoznają się z polską literaturą piękną, będą grały w różne gry, doskonaliły i rozwijały nawyki obcowania w języku polskim. Dzieci, uczące się języka polskiego, będą też miały okazję zapoznać się i spotykać w bibliotece z uczniami z różnych miast Polski, którzy często ją odwiedzają podczas podróży śladami bohaterów twórczości pisarzy, laureatów Nagrody Nobla Henryka Sienkiewicza i Czesława Miłosza. Na początku bieżącego roku szkolnego dziesięciu dzieci wyraziło chęć uczyć się języka polskiego. W sobotę, 2 września, o godz. 12.00 odbyła się pierwsza lekcja, którą prowadziła nauczycielka Leonia Piotrowska. Rozdała ona uczniom zeszyty i elementarze – mają służyć do nauki podstaw języka. Korzystając z pomocy technologii informacyjnych, nauczycielka zaprezentowała dzieciom materiał poglądowy. Wędziagolscy uczniowie uważnie słuchać tego, co mówiła nauczycielka, mówiali w zeszytach. Poproszeni, powtarzali nauczonych słów i zdzeń, poprawnie odpowiadał. Zapytani o to, skąd znają sporo polskich słów, mówili, że czasami słyszą, jak w języku polskim obcują dziadkowie i rodzice. Po lekcji pożegnaliśmy się do następnej soboty. Byliśmy mile zdziwieni, że niespełna po godzinie, kilkorga uczniów, którzy byli na lekcji, powróciło do Polskiej Biblioteki prosząc nauczycielkę, o ile jest to możliwe, by tego dnia jeszcze dodatkowo z nimi poprawowała. To wydarzenie napięwa nadzieję, że dzieci chcą się uczyć języka polskiego, im się to podoba... Ryszard Jankowski, PREZES WĘDZIAGOŁSKIEGO ODDEJUŁU ZPL Spotkanie z przewodniczącym Sejmu RL Późnym popołudniem 28 sierpnia mieszkańcy miasteczka spotkali się z przewodniczącym Sejmu RL, prof. Viktorasem Pranckietisem, który przybył do Wędziagole. Chodząc wraz z gościem po starym, historycznym przynkościelnym terenie, sforografowaliśmy się na pamiątkę przy grobach rodzinnych poety, laureata Nagrody Nobla Czesława Miłosza. Następnie wszyscy udaliśmy się do sali imprez w Wędziagole, gdzie odbyło się spotkanie miejscowych mieszkańców z przewodniczącym Sejmu RL. Podczas rozmowy wędziagolanie mówili o problemie, który od lat budzi zatroskanie – braku wodociągu i kanalizacji w części miasteczka. Problem ten od dawna jest znany miejscowej władzy, ale nikt nie podejmował się jego rozwiązania. Ta sytuacja świadczy o socjalnym wykluczeniu wędziagolan. Przewodniczący Sejmu RL, prof. V. Pranckietis przyznal: jeżeli w obecnych czasach nie ma inżynieryjnych komunikacji, to nie ma też cywilizacji. Szanowny gość obiecał wyjaśnić wszystkie możliwości naprawienia tej sytuacji. Mieszkańcy miasteczka prosieli również o pomoc w sprawie remontu dachu kościoła pw. św. Trójcy w Wędziagole. Przewodniczący Sejmu RL obiecał jeszcze raz przybyć do parafii wędziagolskiej i szczegółowo zbadać ten problem. Spotkanie z przewodniczącym Sejmu RL Viktorasem Pranckietisem pozostawiło bardzo dobre wrażenie: uważny, serdecznie obcujący, potrafił cierpliwie wysłuchać o wszystkich problemach, doradzić i, ku naszemu zdziwieniu, znający język polski i obcujący w tym języku. Ryszard Jankowski, PREZES WĘDZIAGOŁSKIEGO ODDEJUŁU ZPL WYMIANA LEGITYMACJI Biuro Związku Polaków na Litwie informuje, że zarówno poszczególne oddziały i koła, jak też każdy z członków ZPL osobiście, zgłaszając się do Biura Zarządu Związku (Dom Kultury Polskiej) w Wilnie, pokój nr 308 we środy i czwartki od godz. 11.00 do 16.00), o ile ma opłacone składki, może otrzymać nową legitymację członkowską. Zapraszamy. BEZPŁATNE OGŁOSZENIA Redakcja "Naszej Gazety" informuje, że wszyscy członkowie Związku Polaków na Litwie osobiście, a także koła i oddziały Związku mogą nieodpłatnie na łamach gazety zamieszczać pozdrowienia, ogłoszenia, kondolencje, bądź inne informacje. Życznie czy wyrazy współczucia członkom Związku bez opłaty mogą też dedykować inne urzędy, organizacje bądź osoby prywatne. Nadsyłać je należy na adres e-mailowy: email@example.com lub faks 233 10 56. Institytut Polski w Wilnie oraz Bractwo Bartnicze zapraszają do Ogrodu Bernardyńskiego w Wilnie 14 września br., o godz. 18:00 na otwarcie wystawy plenerowej prof. Krzysztofa Hejke „Ostatni bartnicy Europy, których spokalem”, przedstawiającej ginącą tradycję ziem Polski, Litwy i Białorusi. W otwarciu udział weźmie autor zdjęć oraz bartnik. Wystawa w niezwykle interesujący i przemijający sposób opowiada o najstarszej formie pszczelarstwa – bartnictwie, polegającym na chowie pszczół w barcich, czyli w wydrążonych pniach drzew. Ekspozycja składa się z wielkoformatowych zdjęć autorstwa Krzysztofa Hejke oraz autentycznych narzędzi bartniczych. W ramach wystawy odbędą się pokazy sztuki bartniczej i warsztaty. Prof. Krzysztof Hejke to ceniony polski fotograf, operator, wydawca, jest wykładowcą Łódzkiej Szkoły Filmowej, podróżnikiem, dokumentalistą wypraw wysokogórskich. Swoje prace prezentował na ponad 140 wystawach indywidualnych w kraju i za granicą. Przez ostatnie kilka lat przejeżdżał Europę Środkowo-Wschodnią rejestrując ostatnich bartników zamieszkujących Polskę, Litwę, Białoruś oraz Ukrainę. Dzięki staraniom profesora w 2016 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP wpisało bartnictwo na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Obecnie Krzysztof Hejke wspólnie z Bractwem Bartnym oraz białoruskimi bartnikami podejmuje działania na rzecz wpisania bartnictwa na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Idea projektu jest ocaleniem pamięci o ostatnich tradycyjnych bartnikach, ale także promowanie dokonan młodych adeptów sztuki bartniczej czerpiących od nich wzorce i inspiracje, reaktywujących tak zwane neobartnictwo oraz, tak modne ostatnio, pszczelarstwo miejskie. Wystawa eksponowana jest w Ogrodzie Bernardyńskim. Będzie ją można oglądać od 14 do 21 września. Wstęp wolny. W dniach 14-15 września odbędą się warsztaty bartnicze dla dzieci i młodzieży z polskich i litewskich szkół. Udział w warsztatach jest bezpłatny, ale wymagana jest wcześniejsza rejestracja pod adresem: firstname.lastname@example.org lub pod numerem telefonu 867037570. Liczba miejsc ograniczona. Organizatorzy: Instytut Polski w Wilnie, Bractwo Bartnicze. Partner: Parki Miejskie m. Wilna, Litewskie Centrum Kultury Ludowej Patronat honorowy: Ministerstwo Środowiska Republiki Litewskiej Sergiusz Piasecki "Zapiski Oficera Armii Czerwonej" Oficer: Edward Kiejzik Reżyseria: Śląwomir Gaudyn Światła: Artur Armacki Kierownik artystyczny: Lilija Kiejzik 17 września Godz. 17:00 Dom Kultury Polskiej w Wilnie (ul. Naugarduko 76) Bilety: 3 - 5 € Sprzedaż i rezerwacja: Dom Kultury Polskiej, pok. 202 Informacje: +37065264613 www.teatr-studio.lt Wpłata na Zułów: Władysław Jankowski (Gdańsk) – 20 EUR. Szanowni Państwo, przypominamy, że środki finansowe na odbudowę miejsca urodzenia Marszałka Józefa Piłsudskiego można wpłacić na konto bankowe Związku Polaków na Litwie: LT79 7044 0600 0531 0008 w banku SEB bankas z dopiskiem PARAMA (ZUŁOW), kod ZPL – 190771032. W przypadku przelewów zza granicy należy wpisać nr konta bankowego: LT79 7044 0600 0531 0008, nazwę banku SEB bankas, Adres banku: Gedimino pr. 12, Vilnius, Lietuwa, SWIFT banku: CBVILT 2X i – ewentualnie – NIP Związku Polaków na Litwie: 190771032. Środki pieniężne możecie Państwo przelać też na konto ZPL w Polsce: Nr 30 1020 1332 0000 1002 0680 8473 (NIP ZPL 190771032) Uniwersytet w Białymstoku Filia w Wilnie Wydział Ekonomiczno-Informatyczny Balstogės Universiteto Filialas Vilniuje Ekonomikos-Informatikos fakultetas CO? Uniwersyteckie 3-letnie studia dzienne na kierunkach EKONOMIA, EUROPEISTYKA lub INFORMATYKA młody \| dynamiczny \| z perspektywami DLACZEGO? • Studia w języku polskim • Dyplom licencjacki (bakalarza) po 3 latach studiów • Dyplom magisterski po 2 latach studiów • Dyplom uznawany na Litwie, w Polsce i innych krajach UE • Indywidualne podejście do potrzeb każdego studenta • Kadra naukowa z Uniwersytetu w Białymstoku i uniwersytetów na Litwie JAK? Warunki przyjęcia: • Takie same zasady jak na innych uczelniach Litwy: konkurs świadectw w LAMA lub bezpośrednie składanie dokumentów • Na kierunku Ekonomia pod uwagę bierze się ocenę z matematyki, na kierunku Informatyka – matematyki / fizyki / informatyki, na kierunku Europeistyka - historii • Kandydatowi jest przydzielana odpowiednia ilość punktów w zależności od uzyskanych ocen i ustawia się ranking kandydatów • Kandydatów po szkole innej niż z polskim językiem nauczania obowiązuje sprawdzian z języka polskiego Kandydaci na studia powinni wnieść opłatę rekrutacyjną 23 EURO i złożyć następujące dokumenty: • Świadectwo dojrzałości • Kserokopię strony dowodu osobistego ze zdjęciem i danymi osobowymi • Zaświadczenia lekarskie (z dopiskiem “Mokytiš gali” i “Sportuoti gali”) www.uwb.lt Dołącz do nas! ILE? • Studia są bezpłatne dla najlepszych (w ramach “koszyka studenta”) lub za jedyne 434 Euro rocznie na studiach licencjackich / 724 Euro rocznie na studiach magisterskich. • Oferujemy rozbudowany system stypendialny (wysokość stypendiów do 2000 Euro rocznie). KIEDY? I tura rekrutacji na uczelni: 3 lipca 2017 r. – 31 lipca 2017 r. - przyjmowanie podań 1 sierpnia 2016 r. - podpisywanie umów ze studentami II tura rekrutacji na uczelni: 2 sierpnia 2017 r. – 30 sierpnia 2017 r. - przyjmowanie podań 31 sierpnia 2017 r. - podpisywanie umów ze studentami III tura rekrutacji (uzupełniająca) na uczelni: 1 września 2017 r. - 28 września 2017 r. - przyjmowanie podań 29 września 2017 r. - podpisywanie umów ze studentami WYZNACZ SOBIE KIERUNEK! Kalvarijų g. 135 (4 piętro), Wilno Tel/faks: (8 5) 2 76 67 39 e-mail: email@example.com Serdecznie zapraszamy na XIII Festyn Kultury Polskiej „Trzymajmy się razem”, organizowany przez Jeziorski Oddział Rejonowy Związku Polaków na Litwie, który odbędzie się 16 września br. w Domu Kultury miasteczka Turmont Program: - godz. 12.00 – Msza święta w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa; - godz. 13.00 – oddanie hołdu poległym młodym patriotom na cmentarzu w Bartkiszkach; - godz. 13.30 – uroczyste otwarcie imprezy w DK. Uczestniczą: Polskie Studio Teatralne w Wilnie, zespoły: „Zgoda”, „Srebrne pasemko”, „Melodia”, „Tumielanka”, grupa taneczna „Vivo”, solistki: Anna Łotoczko - Śukielienė, Inesa Łotoczko, laureatki Konkursu Piosenki do słów Agnieszki Osieckiej: Monika Rynkiewicz, Bożena Stelmakowa, Paulina Klimaszewska oraz Katarzyna Szydłowska. Wstęp wolny --- Z okazji Jubileuszu 55. Urodzin Janowi LEGENDOWI najserdeczniejsze życzenia: zdrowia, pogody ducha, spełnienia marzeń i realizacji planów życiowych oraz szczęścia osobistego składa Jeziorski Oddział Rejonowy ZPL --- Z okazji Pięknego Jubileuszu Urodzin Marytė KAIRIENĖ wiążankę serdecznych życzeń: zdrowia, tylko pogodnych i jasnych dni, szacunku i miłości najbliższych oraz wielu łask i błogosławieństwa Bożego składa Jeziorski Oddział Rejonowy ZPL --- Masza św. dla dzieci Od niedzieli, 3 września, w kościele bł. Jerzego Matulewicza w Wilnie została wprowadzona dodatkowa Msza św. dla dzieci – w każdą niedzielę o godz. 16.00. --- Trocki Oddział Rejonowy Związku Polaków na Litwie zaprasza wszystkich na tradycyjną imprezę dożynkową „PLON 2017” 10 września 2017 r. w Rudziszkach W programie: - 13:00 - Msza św. w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Bažnyčios 1) - 14:00 - prezentacje zespołów artystycznych, wystawy datów jesieni, kiermasz dożynkowy, koncert na placu przy kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Bažnyčios 1); Wystąpią: Zespoły miasta Wilna, rejonu wileńskiego i trockiego, zespoł z Białorusi "Ляпка Корпорэйшн" Podczas imprezy odbędzie się akcja oddania krwi, organizowana przez Narodowe Centrum Krwi --- Programoje: - 13:00 val. – Sv. Mišios Rūdškių Sv. Jėzaus Širdies bažnyčioje (Bažnyčios g.1); - 14:00 val. - derliaus parada, ukininkų mugė, meninė programa akštėje prie Rūdškių Sv. Jėzaus Širdies bažnyčios (Bažnyčios g.1); Dalyvauja: Vilniaus miesto, Vilniaus ir Trakų rajonų meno kolektyvai, ansamblis iš Baltarusijos "Liaikai Korporēšn" Renginio metu vyks Nacionalinio kraujo centro organizuojama donorystės akcija --- Adres do korespondencji: ul. Naugarduko 76, 03202 Wilno Związek Polaków na Litwie tel./fax.: +370 5 233 10 56 E-mail: firstname.lastname@example.org Redaktor: Janina Lisiewicz Korekta: Krystyna Ruczyńska Opracowanie komputerowe: Paweł Stefanowicz Tygodnik Związku Polaków na Litwie – egzemplarz bezpłatny. --- Projekt współfinansowany w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą	<urn:uuid:cfcbc11e-0f88-4256-b061-35aec23ac868>	finepdfs	2.060547	CC-MAIN-2019-09	http://zpl.lt/wp-content/uploads/2017/09/NG-36-web.pdf	2019-02-19T20:59:10Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247492825.22/warc/CC-MAIN-20190219203410-20190219225410-00158.warc.gz	462,073,547	0.999646	0.999878	0.999878	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 3356, 10399, 16827, 24785, 28967, 32360, 34610, 37577 ]	1	0
JOHN HENRY NEWMAN WYZNANIA KONWERTYTY KRAKÓW 2019 www.ultramontes.pl Wyznania konwertyty JOHN HENRY NEWMAN –––––––– DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1833 DO 1839 (...) Znalazłem się w trudnościach wskutek pragnienia, by iść tak daleko w interpretacji Artykułów [wyznania anglikańskiego] w kierunku dogmatu rzymskiego, jak to było możliwe, bez wyjawiania tego, co czynię, tym grupom osób, z których wątpliwościami się spotykałem; gdyby zrozumieli od razu pełną rozciągłość swobody, jaką przyznawały Artykuły, mogłoby ich to zachęcić do pójścia jeszcze dalej, niż się w owym czasie czuli do tego powołani. Na drodze jednak takiego usiłowania zjawia się natychmiast zarzut, że "Artykuły były naprawdę zredagowane przeciwko «papizmowi»" i że przeto przypuszczenie, że papizm w jakiejkolwiek formie – wiary patrystycznej, dogmatu trydenckiego lub popularnego zniekształcenia autorytatywnie sankcjonowanego – byłby zdolny schronić się pod ich tekstem, byłoby doskonałym absurdem i obelżywym. Zaprzeczyłem tej przesłance. Pierwotnie angielska idea "papizmu" w czasie Reformacji wcale nie była doktryną religijną, ale zasadą polityczną. A jakaż to była zasada polityczna i jak można by ją najlepiej zniweczyć w Anglii? Co było wielką kwestią w czasach Henryka i Elżbiety? Supremacja ; otóż czy wypowiadałem choć jedno jedyne słowo na korzyść supremacji Stolicy Apostolskiej, na korzyść obcej jurysdykcji? Nie, sam w nią nie wierzyłem. Czy Henryk VIII sumiennie wierzył w Rozgrzeszenie przez samą tylko wiarę? Czy nie wierzył w Czyściec? Czy Elżbieta popierała gorliwie małżeństwo księży? Czy sumienie jej sprzeciwiało się Mszy? Supremacja Papieża była esencją "papizmu", wobec którego Naczelna głowa czy Rządca Kościoła Angielskiego zajął tak gwałtownie wrogie stanowisko w czasie układania Artykułów. I znowu mówiłem, co następuje: "Niechaj «papizm» znaczy, co chce, w ustach układających Artykuły, niech zawiera nawet – przyjmijmy to jako argument – doktryny tego Soboru Trydenckiego, który nie skończył się jeszcze, kiedy redagowano Artykuły i przeciw którym nie mogły one być po prostu skierowane, to jednak rozważcie, jakiż był cel Rządu w tym, że je narzucił narodowi? Tylko dlatego, żeby się pozbyć «papizmu»? Nie, miał dalszy cel zyskania «papistów». Jakaż więc była najlepsza droga, aby nakłonić umysły opierające się lub wahające, a te przypuszczam, stanowiły większość, do przystąpienia do nowego symbolu? Jak arianie ułożyli kiedyś swoje Wyznanie Wiary? Czy nie było to na zasadzie użycia niejasnej i dwuznacznej mowy, by tym, którzy je przyjmowali, zdawała się posiadać sens katolicki, ale w końcu po jej wypracowaniu okazałyby się heterodoksyjną? (1) Wobec tego istniało z góry wielkie prawdopodobieństwo, że jakkolwiek namiętnie by Artykuły wyglądały, to ich szczekanie mogłoby się okazać gorszym, niż ich ugryzienie. Mówię, istniało z góry prawdopodobieństwo, ponieważ do jakiego stopnia ten domysł byłby prawdziwy, można by sprawdzić tylko przez badanie". (...) DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1839 DO 1841 (...) Jeszcze jedna uwaga o starożytności i Via Media (2). Z biegiem czasu nie wątpiąc w siły dowodu anglikańskiego czerpanego ze Starożytności, czułem także, że to nie tylko był nasz specjalny punkt obrony, ale i nasz jedyny. Czułem również, że Via Media, która miała go przedstawiać, miała być rodzajem przemodelowanej i przystosowanej Starożytności. Podkreśliłem to i w Myślach o kraju za granicą i w artykule w "British Critic", który powyżej zanalizowałem. Ale okoliczność ta, że ostatecznie musimy robić użytek z prywatnej oceny Starożytności, stworzyła pewien rodzaj nieufności w ogóle do mojej teorii, którą wyrażam w ten sposób w konkluzji pracy o Urzędzie Proroczym (1836-7): "Teraz, kiedy nasze dyskusje zbliżają się do końca, myśl, z którą wdaliśmy się w nasz temat, może wrócić, gdy opadło podniecenie wywołane badaniem, a przyszło zmęczenie, że to, co zostało powiedziane, jest tylko snem, przyjemnym ćwiczeniem raczej niż praktycznymi wnioskami umysłu". I kończę ten ustęp godzeniem się z góry na linię myśli, w której, w tym wypadku, prawie byłem zmuszony schronić się. "Ostatecznie" – mówię – "Kościół jest zawsze niewidzialny w swoim dniu, a tylko wiara go obejmuje". Cóż to było innego, jak wyrzeczenie się całkowite Znaków widzialnego Kościoła, czy to Znaku Katolickiego czy Apostolskiego. Wielkie wakacje 1839 roku rozpoczęły się wcześnie. Było wielu gości w Oxfordzie od Wielkanocy do dnia Kommemoracji; a grupa dra Pusey'a zwróciła na siebie więcej uwagi, niż w jakimkolwiek poprzednim roku. Odsunąłem był od siebie spór z Rzymem na więcej niż dwa lata. Tematu tego nigdy nie wprowadzałem do moich kazań parafialnych: przez dwa lata ani w Traktatach ani w "British Critic" nie było słowa o charakterze polemicznym. Wróciłem na wakacjach do serii lektur, które wiele lat temu wybrałem jako specjalnie osobiste. Nie mam powodu przypuszczać, że w ogóle myśli o Rzymie przeszły mi przez głowę. Około połowy czerwca zacząłem studiować i opanowywać dzieje monofizytów. Byłem zaabsorbowany kwestią doktrynalną. Trwało to od około 13 czerwca do 30 sierpnia. Właśnie w czasie tych lektur po raz pierwszy nawiedziła mnie wątpliwość, czy anglikanizm da się utrzymać. Przypominam sobie, że 30 lipca wspomniałem pewnemu spotkanemu przyjacielowi, jak te dzieje są godne uwagi, pod koniec sierpnia zaś byłem poważnie zaalarmowany. Opisałem w jednym z poprzednich dzieł, jak te dzieje na mnie wpłynęły. Twierdzą moją była Starożytność; tymczasem tu, w połowie V wieku, znalazłem, jak mi się wydawało, odbicie chrześcijaństwa XVI i XIX wieku. Zobaczyłem moją twarz w tym zwierciadle i byłem już monofizytą. Kościół Viae Mediae był w położeniu wyznania wschodniego, Rzym był tam, gdzie jest teraz, a protestanci byli eutychianami. Z wszystkich wydarzeń historii, od czasu jej istnienia, któż by był pomyślał o podjęciu powiedzeń i czynów starego Eutychesa, tego delirus senex (3), jak zdaje mi się, Petavius go nazywa i do okropności pozbawionego zasad Dioscurusa – aby nawrócić do Rzymu. Niechże to będzie tu zrozumianym po prostu, że nie piszę polemicznie, lecz wyłącznie w tym celu, by opowiedzieć o sprawach kolejno rozgrywających się w trakcie mego nawrócenia. To mając na widoku zacytuję ustęp ze sprawozdania, które złożyłem w 1850 roku o moich rozumowaniach i uczuciach w 1839: "Trudno było odgadnąć, w jaki sposób eutychianie czy monofizyci byli heretykami, o ile by protestanci i anglikanie także nie byli heretykami; trudno znaleźć argumenty przeciw Ojcom Trydenckim, które by nie przemawiały przeciw Ojcom Chalcedońskim; trudno potępić Papieży XVI wieku bez potępienia Papieży V wieku. Dramat religii i walka prawdy i błędu były zawsze jednakie. Zasady i sposób postępowania Kościoła teraz były zasadami i sposobami postępowania Kościoła wówczas; zasady i postępowanie heretyków ówczesnych były zasadami i postępowaniem protestantów teraźniejszych. Odkryłem, że tak jest – prawie ze strachem; zachodziło straszliwe podobieństwo, straszliwsze, bo tak milczące i beznamiętne, pomiędzy martwą historią przeszłości a gorączkową kroniką teraźniejszości. Piąty wiek rzucał cień na szesnasty. Było to, jak duch powstający ze wzburzonych wód dawnego świata, o kształcie i rysach nowego. Kościół ówczesny, jak teraźniejszy, można by nazwać nieruchomym i twardym, stanowczym, wyniosłym i nieugiętym; heretycy zaś byli chytrzy, zmienni, pełni rezerwy i podstępni, zawsze starający się o względy władzy świeckiej i nigdy nie godzący się z sobą, chyba przy jej pomocy; a władza świecka zawsze zmierzała do rzeczy uchwytnych, usiłując usunąć z widoku to, co niewidzialne i zastąpić wiarę korzyścią. Jakiż był pożytek z kontynuowania sporu czy bronienia mojej pozycji, jeśli ostatecznie kułem argumenty dla Arinoza lub Eutychesa i stawałem się advocatus diaboli przeciw wielce cierpliwemu Atanazemu i majestatycznemu Leonowi? Niech będzie dusza moja ze świętymi! i czyż mam podnieść rękę przeciw nim? Prędzej może niech zapomni prawa ręka swego sprytu; od razu uschnie, jak tego, co niegdyś wyciągnął ją przeciwko prorokowi Boga! Klątwa na całe plemię Cranmerów, Ridleyów, Lazimerów i Jewelów! Niech zginą imiona Bramhall, Ussher, Taylor, Stillingfleet i Barrow z oblicza ziemi, jeśli nie upadnę u ich stóp z miłością i czcią owych ludzi, których obraz zawsze miałem przed oczami i których słowa pełne muzyki były zawsze w moich uszach i na moim języku". Zaledwie doszedłem do końca mych lektur, gdy przyjaciele bardziej przychylni sprawie Rzymu, niż ja, wetknęli mi w ręce "Dublin Review" z tegoż sierpnia. Był w nim artykuł dra Wisemana o "Pretensji Anglikańskiej". Było to około połowy września. Artykuł dotyczył donatystów z zastosowaniem do anglikanizmu. Przeczytałem go i nie znalazłem w nim wiele godnego uwagi. Kontrowersja donatystów była mi znana od kilku lat, jak się to już pokazało. Wypadek ten nie był równoległy do wypadku Kościoła Anglikańskiego, św. Augustyn w Afryce pisał przeciw donatystom w Afryce. Było to szalone stronnictwo, które dokonało schizmy w obrębie Kościoła Afrykańskiego; i nie wyszło poza jego granice. Był to przypadek Ołtarza przeciw Ołtarzowi, dwu osób zajmujących ten sam stolec biskupi, jak między " Non -jurors " w Anglii i Kościołem Państwowym; nie wypadek jednego Kościoła przeciw drugiemu, jak Rzymu przeciw Wschodnim monofizytom. Ale mój przyjaciel, skrupulatnie religijny człowiek i wówczas i teraz bardzo mi drogi, protestant dotąd, wskazał mi na zwycięskie słowa św. Augustyna, zawarte w jednym ze streszczeń zrobionych w "Review", a które uszły mojej uwagi. "Securus judicat orbis terrarum" (4). Powtarzał te słowa ciągle i ciągle, a gdy odszedł, dźwięczały mi ustawicznie w uszach. "Securus judicat orbis terrarum"; były to słowa wychodzące poza sprawę donatystów: odnosiły się do sprawy monofizytów. Dawały one artykułowi przekonywującą siłę, która mi początkowo uszła. Decydowały one kwestie kościelne na mocy prostszej reguły, niż reguła Starożytności; św. Augustyn był jedną z naczelnych wyroczni Starożytności; tu więc Starożytność decydowała przeciw sobie samej. Jakież światło padało dzięki temu na każdy spór w Kościele. Nie, by tłum na chwilę nie mógł się zachwiać w swym sądzie, nie, by w huraganie ariańskim nie ugięło się więcej stolic biskupich przed jego furią i odpadały od św. Atanazego, nie, by tłum wschodnich biskupów nie potrzebował był podtrzymania głosem i okiem św. Leona, – ale, że rozważny sąd, w którym w końcu cały Kościół znajduje odpoczynek i na który cały Kościół się zgadza, stanowi nieomylne zarządzenie i ostateczny wyrok przeciw jego częściom, protestującym i odstępującym od niego. Kto może odpowiadać za wrażenia, jakie odbiera? Jako proste tylko zdanie te słowa św. Augustyna uderzyły mnie z taką siłą, jakiej nie odczułem przy żadnych innych słowach przedtem. Żeby przytoczyć znany przykład, były one jak owe dźwięki " Turn again Whittington ", albo, żeby dać przykład poważniejszy, były one jak " Tolle lege – Tolle lege " dziecka, co nawróciły samego św. Augustyna. "Securus judicat orbis terrarum". Przez te wielkie słowa starożytnego Ojca, interpretujące i podsumowujące długi i urozmaicony przebieg historii Kościoła, teoria Viae Mediae została doszczętnie starta na proch. Byłem podniecony widokiem, jaki się w ten sposób otworzył przede mną. Właśnie rozpoczynałem serię wizyt i wspomniałem o stanie mego umysłu dwom najbliższym przyjaciołom; zdaje się, że nikomu więcej. Po chwili uspokoiłem się i w końcu rozwiało się żywe wrażenie wywarte na mojej wyobraźni. Co o tym mniemałem po namyśle, postaram się zaraz opisać. Musiałem określić logiczną wartość tego i wpływ na mój obowiązek. Tymczasem to było pewne, – ujrzałem cień ręki na murze. Było jasne, że miałem się wiele jeszcze nauczyć w kwestii Kościołów i że może jakieś nowe światło spływało na mnie. Ten kto zobaczył ducha, nie może być takim, jakby go nigdy nie widział. Niebiosa się otwarły i zamknęły znowu. Na chwilę zjawiła się myśl: "Ostatecznie okaże się, że Kościół Rzymski ma rację", a potem zniknęła. Moje dawne przekonania pozostały niezmienione. (...) DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1841 DO 1845 (...) Nie mogłem trwać w tym stanie, ani w świetle obowiązku ani rozumu. Trudność polegała na tym: raz zostałem bardzo oszukany; jak mogłem być pewny, że nie jestem oszukiwany drugi raz? Wtedy myślałem, że mam słuszność, jak miałem być pewny, że teraz mam słuszność? Przez tak wiele lat uważałem za pewne to, co teraz odrzucałem. Jak mógłbym kiedykolwiek znowu mieć do siebie zaufanie? Jak w r. 1840 słuchałem powstającego zwątpienia na korzyść Rzymu, tak teraz słuchałem słabnącego zwątpienia na korzyść Kościoła anglikańskiego. Być pewnym, to wiedzieć, że się wie; jaką miałem wewnętrzną rękojmię, że się znowu nie zmienię, stawszy się katolikiem? Miałem jeszcze lęk przed tym, choć myślałem, że przyjdzie czas, kiedy to ustąpi. Jednak należało postawić jakąś granicę tym obawom; muszę zrobić wszystko, co mogę, a potem pozostawić jakiejś wyższej Sile, aby to pobłogosławiła. Tak to przy końcu 1844 r. doszedłem do postanowienia napisania Essai o Rozwoju Doktrynalnym, a następnie, jeśli pod koniec tej pracy moje przekonania korzystne dla Rzymu nie osłabną, poczynienia potrzebnych kroków, abym został przyjęty na jego łono. W tym czasie stan mojego umysłu był ogólnie znany i nie robiłem z niego wielkiej tajemnicy. Zilustruję to moimi listami, które dostały się do mych rąk. "16 listopada 1844. Przechodzę przez to, przez co przejść muszę, i ufam tylko, że każdy dzień bólu jest o tyleż odliczany od koniecznego ich szeregu, jaki musi być wyczerpany. Nie ma (po ludzku mówiąc) jeszcze przez długi czas obawy, abym zmienił wyznanie. Wynikło to bez mego zamierzenia; ale tak jest dobrze. O ile sam siebie znam, moją jedyną wielką troską jest trudność, niepewność, trwoga, sceptycyzm, które wywołuję u tak wielu, a także utrata życzliwych uczuć i dobrej opinii ze strony tak wielu ludzi znanych i nieznanych, którzy życzyli mi dobrze. A z tych dwu źródeł bólu pierwsze jest stałe, wciąż żywe, niezłagodzone. Przez całe dnie miałem literalny ból koło serca; a od czasu do czasu wydawało się, że wszystkie skargi Psalmisty są moimi. I o ile się znam, najgłębszą przyczyną tego, iż biorę pod rozwagę zmianę [wyznania], jest moje głębokie niezmienne przekonanie, że nasz Kościół znajduje się w schizmie i że moje zbawienie zależy od przyłączenia się do Kościoła Rzymskiego. Mogę używać argumentu ad hominem wobec tej, czy innej osoby, ale nie czuję, abym żywił urazę lub niechęć do jakiejkolwiek rzeczy, jaka mi się zdarzyła. Nie mam jakichkolwiek wizji nadziei, żadnych planów działania w jakiejkolwiek sferze bardziej dla mnie odpowiedniej: nie mam obecnie jakichś sympatyj wśród rzymskich katolików; prawie nigdy nie byłem, nawet za granicą, na jakimś z ich nabożeństw; nie znam nikogo z nich, nie podoba mi się, co słyszę o nich. A poza tym, z jak wielu rzeczy rezygnuję w różnych dziedzinach! i są to ofiary dla mnie nie do naprawienia, nie tylko wskutek wieku, w którym ludzie nienawidzą zmian, ale i wskutek szczególnej miłości do dawnych związków i do przyjemności wspomnień. Nie jestem także świadomy jakiegokolwiek poczucia, entuzjastycznego czy trzeźwego, przyjemności z ofiary; nie mam nic, co by mnie tu podtrzymywało. Co mnie jeszcze zatrzymuje, to jest to, co zatrzymywało mnie długo, obawa, że poddaję się złudzeniu; ale przekonanie pozostaje mocne we wszelkich warunkach, przy wszelkich nastrojach umysłu. I to bardzo poważne uczucie wzrasta we mnie, mianowicie, że powody, dla których wierzę tyle, ile naucza nasz system, muszą poprowadzić mnie do wiary w coś więcej, oraz, że nie wierzyć więcej oznacza wpaść z powrotem w sceptycyzm. Tysiączne dzięki za Twój przezacny i pocieszający list; chociaż nie mówiłem jeszcze o tym, był on wielkim darem". Wkrótce napisałem do tego samego przyjaciela w ten sposób: "Moją intencją jest, jeśli mi się nic nie przydarzy, czego nie mogę przewidzieć, spokojnie pozostać in status quo przez znaczny przeciąg czasu ufając, że przyjaciele będą łaskawie pamiętać o mnie i o mej próbie w swych modlitwach. I zrezygnowałbym z członkostwa w Kolegium na jakiś czas przedtem, zanim zaszłoby cośkolwiek". Była pewna pani, teraz zakonnica u Wizytek, do której w tym czasie napisałem następujące listy: 1. "7 listopada 1844. Jestem jeszcze tam, gdzie byłem; nie ruszam się. Dwie rzeczy jednak wydają się jasne, a to: że wszyscy są przygotowani na takie wydarzenie, a następnie, że każdy tego oczekuje po mnie. Niewielu jest zaprawdę, nie uważających tego za odpowiednie, jeszcze mniej takich, którzy nie uważają tego za prawdopodobne. Mimo to nie uważam tego ani za odpowiednie ani za prawdopodobne. Bardzo mam mało powodów do wątpliwości co do wyniku sprawy, ale kiedy i jak się to stanie, to jest znane Temu, od którego pochodzą, ufam, tak bieg rzeczy jak i wynik. Wielką siłę ma wymowa opinii i ukryte i powszechne uczucie co do mnie, istniejące po obu stronach i wśród wszystkich grup. Kładę na to nacisk, ponieważ mam wielką obawę przed pójściem za moimi własnymi uczuciami, aby mnie nie wprowadziły w błąd. Musi się iść za swoim poczuciem obowiązku; ale fakty zewnętrzne pomagają tak postępować". 2. "8 stycznia 1845. Co mam powiedzieć w odpowiedzi na list Pani? Doskonale wiem, że powinienem dać Pani więcej poznać me uczucia i stan mojego umysłu, niż Pani wie. Ale jak to jest możliwe w kilku słowach? Wszystko co powiem, musi być urywkowe; nic nie mogę powiedzieć takiego, co by nie pozostawiło uczucia zakłopotania, jako wymagające wiele wytłumaczeń i jako izolowane i jak gdyby nie umiejscowione i nic nie mające w sobie, co by wykazywało wpływ tego na inne części zagadnienia. Teraz, wierzę w pełni, zgodnie z listem Pani, że jeśli będzie ruch w naszym Kościele, bardzo niewielu weźmie w nim udział. Wątpię, czy dwu lub trzech z mieszkających w Oxfordzie. I nie wiem, czy mam sobie tego życzyć. Stan katolików rzymskich jest teraz tak niezadowalający. Tego jestem tylko pewny, że nic, tylko prosty, bezpośredni nakaz obowiązku jest usprawiedliwieniem, aby ktokolwiek opuścił nasz Kościół: żadne większe upodobanie do innego Kościoła, żaden zachwyt jego nabożeństwami, żadne nadzieje większych postępów religijnych w nim, żadne oburzenie, żadne obrzydzenie do ludzi i rzeczy, wśród których możemy się znaleźć w Kościele Anglikańskim. Prostym pytaniem jest: czy mogę (jest to osobiste, nie, czy ktoś inny, ale czy ja mogę) być zbawionym w Kościele angielskim? Czy jestem bezpieczny, gdybym umarł dziś w nocy? Czy jest to śmiertelnym grzechem dla mnie, nie przyłączyć się do innej wiary? P. S. Zupełnie nie widzę, jakbym miał, choćby okolicznościowo, brać udział w nabożeństwach w kaplicy rzymskokatolickiej, chyba, że ktoś się zupełnie zdecydował rzeczywiście do niej wstąpić. Inwokacje nie są żądane w Kościele Rzymskim. Jakoś nie lubię ich używać, wyjąwszy na mocy sankcji Kościoła, a to czyni mnie niechętnym do uznania ich u członków naszego Kościoła". 3. "30 czerwca. Teraz powiem Pani więcej, niż wie ktokolwiek, z wyjątkiem dwu przyjaciół. Moje własne przekonania są tak silne, jak tylko przypuszczalnie mogą się stać; tylko, że jest tak trudno wiedzieć, czy to jest nakaz rozumu czy sumienia. Nie mogę dojść, czy nakłania mnie to, co wydaje się jasne, czy poczucie obowiązku. Może Pani zrozumieć, jak bolesną jest ta wątpliwość; tak więc czekałem, mając nadzieję, że otrzymam światło, i wspominając słowa Psalmisty: «Pokaż jakiś znak nade mną». Ale przypuszczam, że nie mam prawa wciąż jeszcze czekać na to. Wreszcie czekam, ponieważ przyjaciele bardzo troskliwie pamiętają o mnie i proszą o pokierowanie nimi; i zdaje mi się, że zająłbym się wszelkimi nowymi uczuciami, jakie by mnie nawiedziły, gdyby to był skutek ich dobroci. A następnie czekanie to służy celowi przygotowywania umysłów ludzkich. Mam strach przed urażaniem ludzi i przed wywoływaniem niepewności u nich. W każdym razie, nie mogę uniknąć zadawania nieobliczalnego bólu. Tak więc, jeślibym mógł robić co chcę, chciałbym czekać aż do lata 1846 r., co byłoby pełnych siedem lat od czasu, jak moje przekonania zaczęły mi się po raz pierwszy narzucać. Ale nie myślę, że wytrwam tak długo. Teraźniejszym moim zamiarem jest zrezygnowanie z członkostwa w Oxfordzie i ogłoszenie jakiejś pracy czy traktatu między tą chwilą, a Bożym Narodzeniem. Pragnę, aby ludzie wiedzieli, dlaczego działam, równie dobrze, jak co robię: niweczy to owe niejasne i kłopotliwe zdziwienie «Co mogło sprawić, że on to uczynił?»". 4. "1 czerwca. Co Pani mi mówi o sobie, czyni jasnym, że jest Pani obowiązkiem trwać w spokoju i cierpliwości, aż Pani zobaczy jaśniej, gdzie Pani jest; w przeciwnym razie – skacze Pani w ciemność. Wczesną porą tego roku, jeśli nie wcześniej, krążyła pogłoska, że moje wycofanie się z Kościoła Anglikańskiego było spowodowane zniechęceniem w związku z odsunięciem mnie na bok, a zarazem, że nikt nie stanął po mojej stronie. Mówiono, zdaje mi się, o rozmaitych środkach zaradczych w związku z tym przypuszczeniem. Równocześnie ukazał się nadzwyczajnie życzliwy artykuł o mnie w pewnym kwartalniku, w jego kwietniowym numerze. Autor chwalił mnie w słowach życzliwych i pięknych znacznie ponad moje zasługi. W toku swych uwag powiedział, mówiąc o mnie jako o proboszczu Panny Marii: «Słuchała go przyszła rasa duchownych. Czy cenił to i troszczył się o to i czy trzymał się uparcie swego stanowiska?... Wcale nie... Nie było to może żadną ofiarą dla niego, nie dbał o takie rzeczy»". Była w tych słowach nagana, jakkolwiek ukryta, a robił on aluzję do następującego listu, zaadresowanego do bardzo bliskiego przyjaciela: "3 kwietnia 1845... Przyjmij to usprawiedliwienie, mój kochany Church, i przebacz mi. Gdy to mówię, łzy cisną mi się do oczu; dzieje się to w związku z dzisiejszą rezygnacją z tylu rzeczy, które kocham. Właśnie teraz zdenerwował mnie artykuł James (Jakuba) Mozley'a w "Remembrancer"; ale naprawdę, mój kochany Church, nie miałem nigdy ani na chwilę nawet pokusy żałować, że opuściłem Oxford. Uczucie żalu nie przyszło mi nawet na myśl. Jak mogło przyjść? Jak mogłem zostać u Panny Marii jako hipokryta? Jak mogłem odpowiadać za dusze (i życie tak niepewne) z tymi przekonaniami, czy przynajmniej przeświadczeniami, jakie miałem? Jest to zaprawdę odpowiedzialnością działać tak, jak to robię; i bez przerwy czuję na sobie ciężką rękę Tego, który jest całą Mądrością i Miłością tak, że umysł i serce są umęczone całkiem podobnie, jakby czyjeś członki mogły być umęczone ciężarem dźwiganym na plecach. Ten to rodzaj tępego bólu jest moim udziałem; ale moja odpowiedzialność naprawdę jest niczym w porównaniu z tym, czym byłaby, gdybym był odpowiedzialny za powierzone mi dusze, dusze kochające, z moimi przekonaniami w Kościele angielskim. Serdeczne wyrazy dla Mariotta i oszczędź mi cierpienia przesłania do niego choćby jednej linii". Jestem teraz blisko daty mego przyjęcia do Kościoła Katolickiego; na początku roku skierował do mnie list bardzo drogi mi przyjaciel, teraz nieżyjący, Karol Mariott. Cytuję kilka zdań z niego z miłości, jaką czuję dla niego i dla wartości, jaką przypisuję jego dobremu słowu. "15 stycznia 1845. Znasz mnie dość dobrze, aby uświadamiać sobie, że z początku nigdy nie przenikam żadnej rzeczy. Twój list do Badeley'a rzuca mrok na przyszłość, co możesz zrozumieć, jeśli mnie zrozumiałeś, a sądzę, że tak było. Ale mogę powiedzieć od razu z tego, co widzę i czuję i nie wątpię, że będę zawsze czuł: że całe Twoje postępowanie wobec Kościoła angielskiego i wobec nas, którzy staraliśmy się i jeszcze staramy się szukać sami Boga i ożywić prawdziwą religię wśród innych, pod jego władzą i przewodem, było szlachetne i rozważne i gdyby to słowo było odpowiednie, pełne obowiązkowości do takiego stopnia, jaki prawie nie uważałbym za możliwy, i więcej wyzute z siebie, niż, jak byłbym sądził, natura mogła znieść. Boleśnie odczułem każde ogniwo, które zerwałeś, i nie stawiałem pytań, ponieważ czułem, że powinieneś mierzyć zakres wyjawiania Twych myśli stosownie do okoliczności i pojętności tych, do których mówiłeś. Piszę w pośpiechu, wśród zobowiązań samych przez się absorbujących, które częściowo jednak straciły swój urok, a częściowo stały się gorzkimi dzięki temu, co usłyszałem; ale chętnie powierzę nawet Ciebie, którego najbardziej kocham na ziemi, w ręce Boga, z serdeczną modlitwą, żebyś był tak użyty, jak jest najlepiej dla świętego Kościoła Katolickiego". W lipcu pewien biskup uważał, że warto wyjawić światu, iż adherenci pana Newmana są nieliczni. Krótki czas prawdopodobnie wystarczy, żeby udowodnić ten fakt. Dobrze wiadomo, że przygotowuje się on do odstępstwa, a gdy wydarzenie to nastąpi, okaże się, jak niewielu pójdzie za nim. Zacząłem mój Essai o rozwoju Doktryny na początku 1845 r. i mocno pracowałem nad nim przez cały rok aż do października. W miarę, jak w pracy postępowałem, moje trudności tak się wyjaśniały, że przestałem mówić o "katolikach rzymskich" i odważnie nazywałem ich katolikami. Zanim doszedłem do końca, zdecydowałem się być przyjętym i książka pozostaje w tym stanie, w jakim wówczas była, niedokończona. Jeden z przyjaciół moich z Littlemore został przyjęty do Kościoła w dzień św. Michała w Domu Pasjonistów w Aston, koło Stone, przez Ojca Dominika, superiora. Na początku października O. Dominik przejeżdżał przez Londyn do Belgii; ponieważ byłem w pewnym kłopocie, jakie przedsięwziąć kroki, by samemu być przyjętym, zgodziłem się na uczynioną mi propozycję, żeby ten dobry kapłan włączył Littlemore w swoją drogę w tym celu, by mi oddać tę samą miłosierną usługę, jaką oddał mojemu przyjacielowi. 8 października napisałem do pewnego grona przyjaciół następujący list: "Littlemore, 8 października 1845. Oczekuję dziś wieczorem Ojca Dominika, Pasjonistę, który od młodości doszedł do wyraźnych i bezpośrednich pojęć, naprzód o krajach północy, potem o Anglii. Po 30 latach (prawie) czekania, został on, bez przyczynienia się do tego ze swej strony, przysłany tutaj. Ale mało miał do czynienia z nawróceniami. Widziałem go tu przez kilka minut w dzień św. Jana Chrzciciela ubiegłego roku. Jest to prosty świątobliwy człowiek, obdarzony zarazem niezwykłymi zdolnościami. Nie wie on o moim zamiarze, lecz chcę go prosić o przyjęcie mnie na Jedyne Łono Chrystusa... Mam tak wiele listów do napisania, że to musi wystarczyć tym wszystkim, którym się podoba pytać o mnie. Z najlepszymi uczuciami dla drogiego Karola Marriotta, którego nie możesz zrozumieć itd. itd. P. S. Nie odejdzie to, dopóki nie będzie po wszystkim. Naturalnie nie wymaga to odpowiedzi". Przez jakiś czas po moim przyjęciu, zamierzałem wziąć się do jakiegoś świeckiego zawodu. Napisałem w ten sposób w odpowiedzi na bardzo łaskawy list gratulacyjny, przysłany mi przez kardynała Actona: "25 listopada 1845. Mam nadzieję, że Wasza Eminencja przewidywała, zanim ją wyraziłem, ową wielką radość, którą mi sprawił Jej list. Ta radość była jednak umniejszona przez obawę, że z odległości dobrzy i troskliwi ludzie przywiązują więcej znaczenia do mojego kroku, niż się mu rzeczywiście należy. Dla mnie oczywiście jest to naturalnie zysk nieoceniony; ale ludzie i rzeczy wydają się wielkimi z odległości, nie są zaś takimi oglądane z bliska; a gdyby Wasza Eminencja mnie znała, zobaczyłaby, że jestem jednym z tych, o których znacznie więcej mówiono dobrze czy źle, niż na to zasługuję i od którego poczynań znacznie więcej się spodziewano, niż wynik usprawiedliwi. Tak jak nigdy, ufam, nie zmierzałem do czegoś innego, jak do posłuszeństwa względem własnego poczucia słuszności i zostałem wyniesiony do roli kierownika partii bez mej woli i bez uważania się za takiego, jak i teraz, jakkolwiek bardzo pragnąłbym (jak to jest moim obowiązkiem), by służyć Kościołowi Katolickiemu, tak i teraz obawiam się, że moje zdolności rozczarują oczekiwania tak przyjaciół, jak tych, co modlą się o pokój Jerozolimy. Jeśli mógłbym prosić Waszą Eminencję o łaskę, to o tę, żeby zechciała powściągać te oczekiwania. Oby było w mojej mocy dokonać to, o dokonanie czego się nie staram! Teraz z pewnością nie mogę zbyt pochopnie patrzeć w przyszłość i chociażby było dobrym dziełem, gdybym mógł przekonać innych, aby zrobili tak, jak ja zrobiłem, to jednak wydaje się, że mam całkiem dość do roboty myśląc o sobie samym". Wkrótce zawezwał mnie dr Wiseman, w którego wikariacie leżał Oxford, do Oscott i pojechałem tam z innymi; potem wysłał mnie do Rzymu i w końcu umieścił mnie w Birmingham. (...) STAN MOJEGO UMYSŁU OD 1845 ROKU Od czasu, jak stałem się katolikiem, nie mam naturalnie żadnych dalszych dziejów moich poglądów religijnych do opowiedzenia. Mówiąc to, nie mam na myśli, by mój umysł próżnował lub bym zrezygnował z rozważania tematów teologicznych, lecz, że nie mam do zapisania żadnych zmian i że nie miałem jakichkolwiek niepokojów umysłu. Miałem doskonały spokój i zadowolenie; nigdy nie miałem ani jednej wątpliwości. Nie odczułem przy nawróceniu jakiejkolwiek zmiany intelektualnej czy moralnej, która by wywierała ucisk na mój umysł. Nie uświadamiałem sobie, bym miał mocniejszą wiarę w fundamentalne prawdy Objawienia czy większego panowania nad sobą; nie miałem więcej zapału, ale było to, jak przybycie do portu po wzburzonym morzu; i moje szczęście z tego powodu trwa nieprzerwanie do dzisiejszego dnia. (...) John Henry Newman (5) ––––––––– Fragmenty książki: Jan Henryk Newman, Apologia pro vita sua. Z oryginału angielskiego przełożył i wstępem opatrzył dr Stanisław Gąsiorowski (profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego). Kraków 1948, ss. 61; 103-104; 114; 134-138; 167; 244-253; 255. (6) (Pisownię i słownictwo nieznacznie uwspółcześniono; tytuł artykułu, przypisy, ilustracje oraz tekst w nawiasach [...] od red. Ultra montes). Przypisy: (1) "Heterodoksyjny, (od grec. heteros = inny i doksa = nauka) tak nazywa się to, co jest innowiercze w przeciwieństwie do tego, co jest prawowierne, ortodoksyjne. Heterodoksyjnymi nazywa się więc wyznania niekatolickie, tak heretyckie jak schizmatyckie". – Ks. Marian Kowalewski, Mały Słownik Teologiczny. Poznań – Warszawa – Lublin [1960], s. 152. (2) "Via Media" – łac. dosł. "droga pośrednia". Anglikańska koncepcja religii pośredniej między protestantyzmem a rzymskim katolicyzmem. (3) "delirus senex" = szalony starzec (łac. delirus = wykolejony, niedorzeczny, matołkowaty, szalony, błędny, niedołężny, matołek). (4) "Securus judicat orbis terrarum" = Bezpieczny (bez obawy że zbłądzi) sądzi cały świat (łac. securus = 1. bez troski, bez obawy, pogodny, spokojny. 2. pewny, bez niebezpieczeństwa, bezpieczny). (5) " NewmanJan Henryk (John Henry) ur. w r. 1801 we wsi Ealing (niedaleko od Londynu). Ojciec jego, bankier londyński, pochodził z żydowskiej rodziny z Holandii, a matka z rodziny hugonockiej, która wyemigrowała z Francji na wyspę w czasie odwołania Edyktu Nantejskiego (1685). Religijnie po kalwińsku przez matkę wychowany i nad wiek rozwinięty już w 15 r. powziął postanowienie życia w celibacie i poświęcenia się opowiadaniu Ewangelii. Po odbyciu nauk w Trinity College w Oksfordzie i uzyskaniu stopnia bakałarza, otrzymuje urząd kaznodziei w kościele św. Maryi, w Oksfordzie a jednocześnie spełnia obowiązek tutora (rodzaj korepetytora i egzaminatora) w Oriel College. Na stanowisku kaznodziei potężnym wdziękiem swojego stylu i subtelnego umysłu pociąga wkrótce większość inteligencji miasta. Wśród tej pracy w r. 1832 dla braku zdrowia wyjeżdża na południe Europy; odwiedził również Rzym, który sprawił na nim ogromne wrażenie. Powróciwszy do Anglii, chcąc przeciwdziałać rozszerzającemu się w ojczyźnie swojej liberalizmowi, począł razem z kolegami swymi wydawać od 1833 tzw. traktaty, popularnie opracowane pt. Tracts for the times, w których zaznajamiał rodaków swoich z dziełami Ojców Kościoła. Traktaty jednak te ponieważ Newman w nich (traktat 90 z 1841) wypowiedział, że 39 artykułów wyznania anglikańskiego sprzeciwia się nauce pierwotnego Kościoła, narobiły ogromnego hałasu. Zarzucano Newmanowi, że jest skrytym jezuitą i że zbliża się do Rzymu. Cios ten dla Newmana był bardzo bolesnym, gdyż on, jak mniemał, ze szczerym poświęceniem pracował dla podniesienia powagi Kościoła anglikańskiego. Chcąc więc zaprotestować przeciwko zarzutom, zabrał się do napisania Prophetical service of Church (O prorockim urzędzie Kościoła), ale dzieło to nie przyniosło mu spokoju, bo nauka katolicka nie została obaloną. W dalszych pismach jak Lectures on justification i w piśmie przez siebie redagowanym p. n. «Britisch Critic» (1828-1841) Newman bezwiednie coraz więcej zbliżał się ku katolicyzmowi. A gdy powzięto myśl założenia biskupstwa pruskoangielskiego w Jerozolimie, na którego czele miał stać biskup anglikański i do którego to biskupstwa mieli należeć wyznawcy wszystkich sekt protestanckich, nie wyrzekając się żadnego ze swoich błędów, Newman już całkiem rozgoryczony przesłał arcybiskupowi kantuaryjskiemu 1843 r. protest i gwałtownie zwrócił się ku katolicyzmowi. Odwołał wszystko, cokolwiek kiedy wyrzekł przeciwko Kościołowi Rzymskiemu, zrzekł się wkrótce beneficjum N. M. P., a osiadłszy w Littlemore, prowadzi odtąd życie prawdziwie zakonne. Pozostała mu jeszcze tylko jedna ciężka do przebycia próba. Przyszła mu jeszcze wątpliwość, czy współczesny Kościół katolicki jest prawdziwym Kościołem Chrystusowym, mając tak dużo dogmatów, których w pierwszych wiekach nie znano? Nad rozwiązaniem tej hipotezy pracował dwa lata. Rozpoczął wydawnictwo Żywotów Świętych angielskich, nieprzychylnie przyjęte, i przygotowywał sławne swoje An Essay on the developpement of Christian doctrine (1844 r.); praca ta została przełożoną na różne języki, jako jedno z pomnikowych dzieł teologicznych katolickich. (Jules Gondon, Histoire du développement de la doctrine chrétienne. Liege 1849; niem. Geschichte der Entwickelung der christlichen Lehre). Zanim pracę tę ukończył, został katolikiem. 9 października 1845 r., z rąk O. Dominika pasjonisty, przyjął Chrzest, wyspowiadał się, a następnego dnia z towarzyszami swymi Fryderykiem Bowles i Ryszardem Stanton komunikował. Jego życie i dzieła sprawiły w Anglii to, że wielu poszło za jego przykładem, co stwierdza i Gladston, gdy mówi iż «rok 1845 odznaczał się największym zwycięstwem, jakie Kościół Rzymski odniósł od czasów Reformacji». (Por. P. Thureau-Dangin, La renaissance catholique en Angleterre au XIX siècle, I, p. 327. Paris 1899). W 1846 r. Newman wyjechał do Rzymu i tam wstąpił do Oratorianów, w 1847 r. wyświęcony na kapłana, powraca do Anglii i zakłada kolegia Oratorianów w Birmingham i Brompton, a w 1852 roku zostaje rektorem uniwersytetu w Dublinie. Newmanowi początkowo nie dowierzano nawet w Rzymie; dopiero Leon XIII temu podejrzeniu położył koniec, gdy 12 maja 1879 r. zamianował Newmana kardynałem. Newman zmarł 1890 r. w Birmingham. W kilka dni po śmierci na nabożeństwie żałobnym w Londynie kard. Manning, który również podejrzewał o nieprawomyślność Newmana, tak się o nim jednak odezwał: «żaden z współczesnych ludzi nie wywarł tak doniosłego wpływu na myśl religijną w Anglii, jak Newman, jego śmierć zamyka wyjątkowy rozdział w dziejach religijnego życia w naszym wieku». (Por. Thureau-Dangin, op. cit., p. 286). Newman był zwolennikiem apologetyki moralnej i koncepcji dynamicznej katolicyzmu, podług której ten jest pierwej życiem, niż gnozą, wiarą, niż jej określeniem. Newman nie był modernistą, jakim go chciano zrobić (Loisy w Simples réflexions, p. 64), czego najlepszym dowodem jest list Piusa X z d. 10 marca 1908 r., w którym papież dziękuje O'Dwyerowi, biskupowi z Limerick za książkę, wykazującą prawowierność Newmana. (Por. Cardinal Newman and The Encyclical «Pascendi», London 1908). Z dzieł Newmana oprócz zaznaczonych już zasługują na uwagę Loss and Gain (powieść), London 1848; Apologia pro vita sua, London 1864, w odpowiedzi prof. Kingsley'owi; miała kilka wydań; toż samo przełożone na różne języki; An Essay towards a Grammar of Assent, w tłum. franc. przez M. Gaston, Grammaire d'Assentiment. Paris 1908; University sermons etc. Resztę dzieł zob. u H. Brémond, Newman. Psychologie de la Foi, 4 édit. Paris, Bloud 1907, p. 11 i 12; «Encyklopedia Kościelna» Nowodworskiego, t. 16; por. też H. Brémond, Newman. Essai de biographie psychologique. 3 éd. Paris 1906; tegoż, Newman. Le développement du dogme chrétien. 5 éd. 1906; tegoż, Autour de Newman [w:] «Annales de Philosophie Chrétienne», Janvier 1908; tegoż w tłum. Kartki z dziejów odrodzenia katolicyzmu w Anglii [w:] «Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich» 1903; M. Williams, Newman, Pascal, Loisy and the catholic Church. London 1906; Lebreton [w:] «Revue pratique d'Apologetique» nr 32, 35, 49, 52, 57, 62, 68 z 1907 r. i następnych; X. F. Abrantowicz, Newman a modernizm. Petersburg 1909, gdzie w bardzo przystępny sposób przedstawiona kwestia supremacji sumienia, która, nawiasem mówiąc, jest sercem filozofii religijnej Newmana i kwestia ewolucji dogmatów w chrystianizmie. Wreszcie krótki ten szkic kończy się porównaniem nauki Newmana z modernizmem i udowodnieniem, że Newman z modernistami nie miał nic wspólnego". – Ks. Aleksander Fajęcki (artykuł w "Podręcznej Encyklopedii Kościelnej" pod red. ks. Zygmunta Chełmickiego, M.–N., Tom XXVII– XXVIII. Warszawa 1912, ss. 374-376). (6) Por. 1) Ks. Marceli Godlewski, Anglikanizm. 2) Ks. Henryk Fiatowski, Święcenia anglikańskie. 3) "Przegląd Powszechny". M., Henryk VIII i klasztory w Anglii. 4) S. Pius Papa V, Bulla "Regnans in excelsis". Damnatio et excommunicatio Elisabeth reginae Angliae eiusque adhaerentium. 5) Ks. Antoni Brzeziński, Rys dziejów świętego Soboru Trydenckiego. 4) "Przegląd Powszechny", Odpowiedź anglikańska Leonowi XIII. 5) Ks. Jakub Balmes, a) Fanatyzm i indyferentyzm, ich źródła i następstwa. b) Katolicyzm i protestantyzm w stosunku do cywilizacji europejskiej. 6) O. Jan Jakub Scheffmacher SI, Katechizm polemiczny czyli Wykład nauk wiary chrześcijańskiej przez zwolenników Lutra, Kalwina i innych z nimi spokrewnionych, zaprzeczanych lub przekształcanych. 7) Prof. Albert von Ruville, Metody pseudoreformatorów w walce z Kościołem. 8) Kongregacja Św. Inkwizycji, Wyznanie Wiary dla heretyków przechodzących na łono Kościoła katolickiego. 9) Bp Kazimierz Tomczak, Modernizm a protestantyzm liberalny. 10) Ks. Dr Alojzy Jougan, a) Historia Kościoła katolickiego. b) Liturgika katolicka czyli wykład obrzędów Kościoła katolickiego. 11) Kardynał M. Wiseman, Fabiola. Powieść z czasów prześladowania chrześcijan w roku 302. 12) Henry Edward kard. Manning, Arcybiskup Westminster, Obecny kryzys Stolicy Apostolskiej poświadczony przez proroctwa. Wykład IV. 13) Ks. Dr Juliusz Didiot, Filozofia. 14) Ks. René-Marie de la Broise SI, Religia i religie. 15) Ks. J. V. Bainvel SI, Dogmat i myśl katolicka. 16) Ks. Antoni Martinet, Filozofia katechizmu katolickiego. a) Religia katolicka obdarza swoich wyznawców największym dobrem w tym życiu. b) Dwa środki ważne, za pomocą których można położyć koniec wszystkim zarzutom przeciw religii katolickiej. ( HTM ) © Ultra montes (www.ultramontes.pl) Cracovia MMXIX, Kraków 2019	<urn:uuid:fdeb8aa7-55e3-44a3-8a2b-bfee46a990cf>	finepdfs	3.011719	CC-MAIN-2025-05	https://www.ultramontes.pl/Newman.pdf	2025-01-17T02:21:53+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362308.59/warc/CC-MAIN-20250116235352-20250117025352-00046.warc.gz	1,084,282,247	0.942062	0.999888	0.999888	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "slk_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 71, 1806, 4346, 6330, 9025, 12061, 14149, 16268, 18935, 21244, 24386, 26233, 28418, 30509, 34304, 37513, 38902, 38977 ]	1	4
Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:489025-2017:TEXT:PL:HTML Polska-Wilkowice: Roboty budowlane w zakresie budowy wodociągów i rurociągów do odprowadzania ścieków 2017/S 236-489025 Ogłoszenie o zamówieniu Roboty budowlane Dyrektywa 2014/24/UE Sekcja I: Instytucja zamawiająca I.1) Nazwa i adresy Gmina Wilkowice 7218230900000 ul. Wyzwolenia 25 Wilkowice 43-365 Polska Osoba do kontaktów: Teresa Łaciak Tel.: +48 334990077 E-mail: firstname.lastname@example.org Faks: +48 338173043 Kod NUTS: PL225 Adresy internetowe: Główny adres: www.bip.gwwilkowice.finn.pl I.2) Wspólne zamówienie I.3) Komunikacja Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów zamówienia można uzyskać bezpłatnie pod adresem: www.bip.gwwilkowice.finn.pl Więcej informacji można uzyskać pod adresem podanym powyżej Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać na następujący adres: Urząd Gminy Wilkowice 7218230900000 ul. Wyzwolenia 25 Wilkowice 43-365 Polska Osoba do kontaktów: Katarzyna Przybyła Tel.: +48 334990077 E-mail: email@example.com Faks: +48 338173043 Kod NUTS: PL225 Adresy internetowe: Główny adres: http://bip.gwwilkowice.finn.pl/ I.4) Rodzaj instytucji zamawiającej Organ władzy regionalnej lub lokalnej I.5) Główny przedmiot działalności Ogólne usługi publiczne Sekcja II: Przedmiot II.1) Wielkość lub zakres zamówienia II.1.1) Nazwa: Budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S. Numer referencyjny: ZP.271.019.2017 II.1.2) Główny kod CPV 45231300 II.1.3) Rodzaj zamówienia Roboty budowlane II.1.4) Krótki opis: Przedmiotem zamówienia jest budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S w miejscowości Bystra i Wilkowice o łącznej długości 10 856,8 m wraz z odtworzeniem nawierzchni po kanalizacji oraz uzyskaniem pozwoleń na użytkowanie przed zakończeniem wszystkich robót dla poszczególnych zlewni (M, N, O, P, R, S) odbieranych i oddawanych do użytkowania etapami lub zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu do zawiadomienia o zakończeniu budowy dla ostatniej z odbieranych zlewni, zgodnie z obowiązującym prawem, a także innych niezbędnych dokumentów wymienionych w Załączniku nr 1 do SIWZ - Wzór umowy. II.1.5) Szacunkowa całkowita wartość II.1.6) Informacje o częściach To zamówienie podzielone jest na części: nie II.2) Opis II.2.1) Nazwa: II.2.2) Dodatkowy kod lub kody CPV 45100000 45110000 45111000 45112000 45200000 45230000 45231000 45233000 45310000 45311000 II.2.3) Miejsce świadczenia usług Kod NUTS: PL225 Główne miejsce lub lokalizacja realizacji: Gmina Wilkowice, miejscowości Bystra i Wilkowice. II.2.4) Opis zamówienia: II.2.10) Przedmiotem zamówienia jest budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S w miejscowości Bystra i Wilkowice o łącznej długości 10 856,8 m wraz z odtworzeniem nawierzchni po kanalizacji oraz uzyskaniem pozwoleń na użytkowanie przed zakończeniem wszystkich robót dla poszczególnych zlewni (M, N, O, P, R, S) odbieranych i oddawanych do użytkowania etapami lub zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu do zawiadomienia o zakończeniu budowy dla ostatniej z odbieranych zlewni, zgodnie z obowiązującym prawem, a także innych niezbędnych dokumentów wymienionych w Załączniku nr 1 do SIWZ - Wzór umowy. II.2.5) Kryteria udzielenia zamówienia Cena nie jest jedynym kryterium udzielenia zamówienia; wszystkie kryteria są wymienione tylko w dokumentacji zamówienia II.2.6) Szacunkowa wartość II.2.7) Okres obowiązywania zamówienia, umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów Koniec: 31/12/2020 Niniejsze zamówienie podlega wznowieniu: nie Informacje o ofertach wariantowych Dopuszcza się składanie ofert wariantowych: nie II.2.11) Informacje o opcjach Opcje: nie II.2.12) Informacje na temat katalogów elektronicznych II.2.13) Informacje o funduszach Unii Europejskiej Zamówienie dotyczy projektu/programu finansowanego ze środków Unii Europejskiej: tak Numer identyfikacyjny projektu: POIS 02.03.00-00-0009/16 II.2.14) Informacje dodatkowe Kryteria wyboru oferty najkorzystniejszej spośród ofert niepodlegających odrzuceniu: a) cena brutto oferty /przedmiotu zamówienia/ - 60 %. b) okres gwarancji i rękojmi za wady na przedmiot zamówienia - 20 % c) dodatkowe doświadczenie kierownika budowy wyznaczonego do realizacji zamówienia - 20 % Szczegółowe informacje dotyczące kryteriów wyboru oferty zostały określone w SIWZ. Sekcja III: Informacje o charakterze prawnym, ekonomicznym, finansowym i technicznym III.1) Warunki udziału III.1.1) Zdolność do prowadzenia działalności zawodowej, w tym wymogi związane z wpisem do rejestru zawodowego lub handlowego Wykaz i krótki opis warunków: Nie dotyczy. III.1.2) Sytuacja ekonomiczna i finansowa Wykaz i krótki opis kryteriów kwalifikacji: Nie dotyczy. III.1.3) Zdolność techniczna i kwalifikacje zawodowe Wykaz i krótki opis kryteriów kwalifikacji: O zamówienie mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące zdolności technicznej lub zawodowej: 1. posiadają wiedzę i doświadczenie niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia tj. udokumentują należyte wykonanie, tj. zakończenie na podstawie protokołu odbioru końcowego lub częściowego w okresie ostatnich 5 lat, przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie: a) co najmniej jednej roboty budowlanej odpowiadającej przedmiotowi zamówienia tj. polegającej na budowie lub rozbudowie lub przebudowie sieci kanalizacji sanitarnej /z uwzględnieniem kosztów wykonania przepompowni, odtworzenia nawierzchni po wykonaniu sieci kanalizacyjnej/ o wartości min 7.000.000 zł brutto., b) budowy lub rozbudowy lub przebudowy minimum 5 odcinków sieci kanalizacji sanitarnej metodą bezwykopową /np. przewiert, przepych, przecisk/ o średnicy min. 200 mm każdy, Zamawiający dopuszcza, aby Wykonawca wykazał wiedzę i doświadczenie w stosowaniu metody bezwykopowej /np. przewiert, przepych, przecisk/ w ramach odrębnych zamówień [umów] na poszczególne odcinki sieci kanalizacyjnej. 2. dysponują osobą zdolną do wykonania zamówienia, która będzie uczestniczyć w realizacji przedmiotu zamówienia tj.: osobą posiadającą uprawnienia określone przepisami Prawa budowlanego do pełnienia funkcji Kierownika budowy w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń kanalizacyjnych. Wymaga się, aby osoba dedykowana do pełnienia funkcji Kierownika budowy posiadała: — minimum 5 letnie doświadczenie zawodowe w pełnieniu funkcji kierownika budowy w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń kanalizacyjnych, — w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert pełniła funkcję kierownika budowy przy minimum 1 robocie budowlanej, polegającej na budowie lub przebudowie lub rozbudowie sieci kanalizacji sanitarnej o wartości brutto minimum 3 500 000 PLN, - dot. roboty budowlanej wykonanej na podstawie odbioru końcowego lub częściowego. Dokumentami potwierdzającymi spełnianie w/w warunków udziału w postępowaniu muszą być: 1) Oświadczenie wstępne w formie wypełnionego i podpisanego Formularza JEDZ - aktualne na dzień składania oferty 2) Wykaz wykonanych robót określonych w punkcie 5.2.1 SIWZ 3) Wykaz osób określonych w punkcie 5.2.2. SIWZ 4) Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. III.1.5) Informacje o zamówieniach zastrzeżonych III.2) Warunki dotyczące zamówienia III.2.2) Warunki realizacji umowy: Zamawiający przewiduje wprowadzenie zmian do postanowień umowy w stosunku do treści oferty na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy. Zmiany zostały opisane w załączniku nr 1 do SIWZ /Wzór umowy/ w postaci jednoznacznych postanowień umownych. III.2.3) Informacje na temat pracowników odpowiedzialnych za wykonanie zamówienia Obowiązek podania imion i nazwisk oraz kwalifikacji zawodowych pracowników wyznaczonych do wykonania zamówienia Sekcja IV: Procedura IV.1) Opis IV.1.1) Rodzaj procedury Procedura otwarta IV.1.3) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów IV.1.4) Zmniejszenie liczby rozwiązań lub ofert podczas negocjacji lub dialogu IV.1.6) Informacje na temat aukcji elektronicznej IV.1.8) Informacje na temat Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA) Zamówienie jest objęte Porozumieniem w sprawie zamówień rządowych: nie IV.2) Informacje administracyjne IV.2.1) Poprzednia publikacja dotycząca przedmiotowego postępowania IV.2.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału IV.2.3) Szacunkowa data wysłania zaproszeń do składania ofert lub do udziału wybranym kandydatom IV.2.4) Języki, w których można sporządzać oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału: Polski IV.2.6) Minimalny okres, w którym oferent będzie związany ofertą Data: 16/01/2018 Czas lokalny: 13:00 Okres w miesiącach: 60 (od ustalonej daty składania ofert) IV.2.7) Warunki otwarcia ofert Data: 16/01/2018 Czas lokalny: 13:15 Miejsce: Urząd Gminy Wilkowice, - Wilkowice, ul. Wyzwolenia 25, sala sesyjna / parter/. Sekcja VI: Informacje uzupełniające VI.1) Informacje o powtarzającym się charakterze zamówienia Jest to zamówienie o charakterze powtarzającym się: nie VI.2) Informacje na temat procesów elektronicznych VI.3) Informacje dodatkowe: 1. W prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego zamawiający będzie stosował tzw. „procedurę odwróconą", o której mowa w art. 24aa ustawy Pzp. Tym samym, zamawiający najpierw dokona oceny złożonych ofert pod kątem przesłanek odrzucenia oferty (art. 89 ust. 1 ustawy Pzp) oraz kryteriów oceny ofert, określonych w rozdz. 13 SIWZ, a następnie zbada czy wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza, nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Wyłącznie w odniesieniu do Wykonawcy, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza (uplasowała się na najwyższej pozycji rankingowej), Zamawiający dokonuje podmiotowej oceny spełniania przez niego warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do wykluczenia, tj. bada oświadczenie wstępne, złożone przez tegoż Wykonawcę w formie Jednolitego Europejskiego Dokumentu Zamówienia, zwanego dalej JEDZ wraz z ofertą, a następnie żąda od niego przedłożenia w trybie art. 26 ust. 1 ustawy Pzp – do dokumentów potwierdzających spełnienie warunków udziału w postępowaniu. 2. O zamówienie publiczne mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu na podstawie: * przesłanek obligatoryjnych, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 12-23 ustawy Pzp oraz. * przesłanki fakultatywnej, o której mowa w art. 24 ust. 5 pkt 1, 2, 4 i pkt 8 ustawy Pzp. 3. Dokumentami potwierdzającymi brak podstaw do wykluczenia muszą być: a) informacja z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 ustawy Pzp b) zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków lub inny dokument potwierdzający, że wykonawca zawarł porozumienie z właściwym organem podatkowym w sprawie spłat tych należności wraz z ewentualnymi odsetkami lub grzywnami, w szczególności uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu, c) Zaświadczenie właściwej terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego albo inny dokument potwierdzający, że wykonawca nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, d) Odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, e) Oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, f) Oświadczenie wykonawcy o braku wydania wobec niego prawomocnego wyroku sądu lub ostatecznej decyzji administracyjnej o zaleganiu z uiszczaniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne. 4. Zamawiający przewiduje udzielenie zamówień na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp do 20 % wartości zamówienia podstawowego. 5. Zamawiający wymaga złożenia wadium w wysokości: 300 000 PLN(słownie: trzysta tysięcy złotych) Wadium należy wnieść w terminie do dnia 16.1.2018r. do godz. 13:00. Wadium może być wnoszone w jednej lub kilku następujących formach: a) Pieniądza, b) Poręczeń bankowych lub poręczeń spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym, c) Gwarancji bankowych, d) Gwarancji ubezpieczeniowych, e) Poręczeń udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6 b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9.11.2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Szczegółowe informacje dotyczące formy i sposobu złożenia w/w dokumentów zostały określone w SIWZ. VI.4) Procedury odwoławcze VI.4.1) Organ odpowiedzialny za procedury odwoławcze Urząd Zamówień Publicznych ul. Postępu 17a Warszawa 02-676 Polska Tel.: +48 224587701 E-mail: firstname.lastname@example.org Faks: +48 224587700 Adres internetowy:www.uzp.gov.pl VI.4.2) Organ odpowiedzialny za procedury mediacyjne VI.4.3) Składanie odwołań Dokładne informacje na temat terminów składania odwołań: Terminy wnoszenia odwołań: a. Odwołanie wnosi się w terminie 10 dni od dnia przesłania informacji o czynności zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia - jeżeli zostały przesłane w sposób określony w art. 180 ust. 5 ustawy Pzp zdanie drugie albo w terminie 15 dni - jeżeli zostały przesłane w inny sposób, b. Odwołanie wobec treści ogłoszenia o zamówieniu oraz wobec postanowień SIWZ, wnosi się w terminie 10 dni od dnia publikacji ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub zamieszczenia SIWZ na stronie internetowej. c. Odwołanie wobec czynności innych niż określone w ppkt a i b wnosi się w terminie 10 dni od dnia, w którym powzięto lub przy zachowaniu należytej staranności można było powziąć wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę jego wniesienia. VI.4.4) Źródło, gdzie można uzyskać informacje na temat składania odwołań Urząd Zamówień Publicznych ul. Postępu 17a Warszawa 02-676 Polska Tel.: +48 224587701 E-mail: email@example.com Faks: +48 224587700 Adres internetowy: www.uzp.gov.pl VI.5) Data wysłania niniejszego ogłoszenia: 04/12/2017	<urn:uuid:514c7f6b-55ff-43b2-9589-61c9ee90eb21>	finepdfs	1.06543	CC-MAIN-2018-05	http://gwwilkowice.peup.pl/pobierz.seam?zbior=3&plikId=13087&zalId=91464	2018-01-18T11:32:13Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-05/segments/1516084887253.36/warc/CC-MAIN-20180118111417-20180118131417-00756.warc.gz	151,234,369	0.99991	0.999995	0.999995	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1272, 2869, 5657, 8748, 11836, 14526, 14832 ]	2	4
23 kwietnia w studio TVP1 zorganizowano maturę dla telewidzów oraz dla celebrytów zgromadzonych w studiu. Uczestnicy mieli rozwiązać test wyboru z matematyki i fizyki. Jedno z pytań dotyczyło stanu nieważności. Czytelnicy tego zeszytu Neutrino bez chwili wahania zaznaczyliby prawidłową odpowiedź. Wiedzieliby, że w stanie nieważności rakieta znajduje się wtedy, gdy ma wyłączone silniki i działa na nią jedynie siła grawitacji. Tytuł Neutrino zobowiązuje, dlatego mamy też dla czytelników artykuł o gigantycznym lodowym detektorze neutrin umieszczonym na biegunie południowym. Na biegunach pobiera się również rdzenie lodowe, których warstwy są badane metodą węgla $^{14}$C. Dzięki tym pomiarom otrzymujemy nie tylko informacje o składzie poszczególnych warstw, ale również szacujemy ich wiek, o czym możecie się dowiedzieć z artykułu o metodzie datowania węglem $^{14}$C. Czytelnicy zainteresowani historią powinni przeczytać artykuł o Profesorze Henryku Niewodniczańskim, zwanym Papa, który jest uważany za ojca krakowskiej fizyki jądrowej. Żył on w bardzo interesujących czasach. Zachęcamy do lektury. Z.G-M --- Spis treści Metoda datowania węglem $^{14}$C. Skąd wiemy, kiedy wymarły mamuty .................. 1 Henryk Niewodniczański (1900–1968) – ojciec fizyki jądrowej w Krakowie....... 5 Nieważność, przeciążenia ................................................................. 8 Życie codzienne na stacji kosmicznej ............................................. 11 Projekt Lodowa Kostka (IceCube) – detektor neutrin na biegunie południowym .............................................................. 13 Wywiad z Profesorem Christianem Stegmannem ............................ 15 Obserwacja sił bezwładności w wirującym układzie ........................... 17 Zadania ......................................................................................... 18 Lwiątko 2012 .................................................................................. 20 Metoda datowania węglem $^{14}$C. Skąd wiemy, kiedy wymarły mamuty Węgiel $^{14}$C jest atomem, którego jądro atomowe zawiera 6 protonów i 8 neutronów, czyli o dwa neutrony więcej niż atom „zwykłego” węgla $^{12}$C zawierającego 6 protonów i 6 neutronów (rys. 1). Rys. 1. Atomy węgla z jądrem zawierającym 12 nukleonów (z lewej) i z jądrem zawierającym 14 nukleonów (z prawej). Liczby elektronów i protonów w obu atomach są takie same, jądra różnią się jedynie liczbą neutronów. Protony posiadają ładunek elektryczny dodatni, dlatego oznaczone są znakiem „+”, elektrony posiadają ładunek ujemny „−”, natomiast neutrony są elektrycznie obojętne. Jądra atomów węgla $^{12}$C są stabilne natomiast jądra węgla $^{14}$C są nietrwałe i rozpadają się, emitując elektrony i neutrina. Rozpad ten polega na przemianie neutronu w proton powodującej zamianę jądra węgla $^{14}$C w jądro azotu $^{14}$N (rys. 2). Rys. 2. Rozpad promieniotwórczy jądra $^{14}$C na antyneutrino, elektron i jądro azotu $^{14}$N Czas połowicznego zaniku jąder węgla $^{14}$C wynosi około 5730 lat. Oznacza to, że jeśli w danej chwili mamy na przykład 1 000 000 jąder węgla $^{14}$C to po około 5730 latach zostanie z nich tylko połowa, czyli 500 000, a druga połowa zamieni się w azot $^{14}$N. Zatem, oznaczając liczbę atomów węgla $^{14}$C przez $L_{^{14}C}$ możemy napisać, że: $$L_{^{14}C}(\text{po 5730 latach}) = \frac{L_{^{14}C}(\text{w chwili początkowej})}{2} \quad (1)$$ Przez następne 5730 lat (czyli po 11 460 latach) z tych 500 000 jąder $^{14}$C znowu połowa się rozpadnie, czyli zostanie 250 000, co można wyrazić równaniem: $$L_{^{14}C \text{ (po 11 460 latach)}} = \frac{L_{^{14}C \text{ (po 5730 latach)}}}{2} = \frac{L_{^{14}C \text{ (w chwili początkowej)}}}{2 \times 2}$$ (2) W ogólności otrzymujemy następujące wyrażenie na liczbę ocalałych jąder po $N_{\text{latach}}$: $$L_{^{14}C \text{ (po } N_{\text{latach}})} = \frac{L_{^{14}C \text{ (w chwili początkowej)}}}{2^{\left(\frac{N_{\text{latach}}}{5730}\right)}}$$ (3) Węgiel $^{14}$C powstaje w górnych warstwach atmosfery. Najpierw protony promieniowania kosmicznego wytwarzają neutrony w wyniku reakcji jądrowych z jądrami różnych atomów atmosfery. Następnie te neutrony w reakcji z jądrami azotu, stanowiącego główny składnik atmosfery, mogą prowadzić do powstania węgla $^{14}$C na skutek reakcji $n + ^{14}$N $\rightarrow$ p + $^{14}$C (rys. 3). ![Rys. 3. Łańcuch reakcji jądrowych inicjowany promieniowaniem kosmicznym prowadzący do powstania izotopów węgla $^{14}$C. Węgiel $^{14}$C powstaje głównie w rejonie przejściowym między stratosferą a troposferą około 12 km nad powierzchnią Ziemi. Cząstki promieniowania kosmicznego o dużych energiach rozbijają jądra atomów atmosfery na małe fragmenty, którymi mogą być nie tylko pojedyncze protony i neutrony, ale także na przykład promieniotwórcze jądra trytu ($^3$H). Powstałe w wyniku takich reakcji neutrony mogą mieć bardzo małe energie co jest warunkiem wymaganym do zajścia procesu $n + ^{14}$N $\rightarrow$ p + $^{14}$C](image) Jako że w pierwszym przybliżeniu natężenie promieniowania kosmicznego nie zmienia się istotnie w skali tysięcy lat, to można przyjąć, że stosunek wartości węgla $^{14}$C do węgla $^{12}$C istniejący w atmosferze Ziemi wiele tysięcy lat temu był taki sam jak teraz; wynosi on około $10^{-12}$. Oznacza to, że w atmosferze węgla $^{12}$C jest milion milionów razy więcej niż węgla $^{14}$C. Atomy węgla $^{14}$C podobnie jak atomy zwykłego węgla $^{12}$C w wyniku reakcji chemicznych z tlenem tworzą molekuły dwutlenku węgla $^{14}$CO$_2$. Węgiel $^{14}$C zużywany jest przez organizmy żywe identycznie jak zwykły węgiel $^{12}$C, ponieważ właściwości chemiczne atomów zależą jedynie od konfiguracji elektronów, a zarówno $^{12}$C jak i $^{14}$C posiadają po 6 elektronów i ładunek ich jąder atomowych jest taki sam. Dlatego w trakcie życia organizmu węgiel $^{14}$C podobnie jak węgiel $^{12}$C wchłaniany jest poprzez wydychanie gazu CO$_2$, znajdującego się w powietrzu, poprzez zjadanie roślin, które ten węgiel wchłonęły, zjadanie zwierząt, które odżywiały się roślinami itp. Rośliny na przykład produkują w wyniku fotosyntezy oprócz zwykłego cukru także cukier radioaktywny: $$ (6\ H_2O + 6\ ^{14}CO_2 + \text{fotony} \rightarrow ^{14}C_6H_{12}O_6 + 6\ O_2), $$ Po śmierci procesy metaboliczne ustają, organizm przestaje wchłaniać węgiel i z biegiem lat stosunek zawartości węgla $^{14}$C do węgla $^{12}$C ulega zmianie, ponieważ węgiel $^{14}$C jest izotopem promieniotwórczym, który ulega rozpadowi, a węgiel $^{12}$C jest stabilny. W momencie śmierci organizmu stosunek liczby atomów węgla $^{14}$C do $^{12}$C wynosi około $10^{-12}$ i potem cały czas maleje. Pomimo, iż zawartość węgla $^{14}$C jest tak mała, można ją określić mierząc aktywność promieniowania beta, ponieważ detektory (sondy) do pomiaru promieniowania jądrowego pozwalają na rejestrowanie nawet pojedynczych aktów rozpadu. W tym przypadku chodzi o zarejestrowanie elektronów wylatujących z jąder. Żeby na przykład określić wiek kości mamuta, musimy wyodrębnić z niej węgiel i sprawdzić, jaka jest jego aktywność promieniotwórcza odpowiadająca rozpadom jader węgla $^{14}$C. Znając aktywność obliczamy, ile jest tam atomów węgla $^{14}$C. Tę wyznaczoną w pomiarze liczbę atomów $^{14}$C oznaczmy przez $L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})$. Liczbę lat, które upłynęły od momentu śmierci ($N_{\text{lat}}$) możemy powiązać z liczbą atomów węgla $^{14}$C korzystając z równania (3): $$ L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}}) = \frac{L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})}{2^{\left(\frac{N_{\text{lat}}}{5730}\right)}} $$ \hspace{1cm} (4) Rozwiązanie tego równania ze względu na $N_{\text{lat}}$ wymaga jeszcze wyznaczenia, ile atomów węgla było w badanej próbce w momencie śmierci, czyli ile wynosi $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})$. Zakładając, że promieniowanie kosmiczne nie zmienia się z biegiem lat możemy uznać, że w momencie śmierci badanego organizmu stosunek $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})/L_{^{12}C}(t_{\text{śmierci}}) = 10^{-12}$, czyli że wynosi on tyle, ile obserwujemy obecnie. Fakt, że węgiel $^{12}$C jest stabilny pozwala nam przyjąć, że $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}}) = L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$. Otrzymujemy zatem, że $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}}) = 10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$ i po podstawieniu do równania (4) otrzymujemy: $$ L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}}) = \frac{10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})}{2^{\left(\frac{N_{\text{lat}}}{5730}\right)}} $$ \hspace{1cm} (5) Powyższe równanie po określeniu w pomiarze $L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})$ oraz $L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$ pozwala na obliczenie liczby $N_{\text{lat}}$, które upłynęły od śmierci badanego organizmu do chwili pomiaru: $$ N_{\text{lat}} = 5730 \times \log_2 \frac{10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})}{L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})} $$ \hspace{1cm} (6) Logarytm to działanie związane z potęgowaniem; $\log_b$ (czytaj: logarytm o podstawie $a$ z liczby $b$) to taka liczba $c$, że $a^c = b$, np. $\log_2 8 = 3$ bo $2^3 = 8$. Ogólnie, pomiar zawartości węgla $^{14}$C może być używany do określania wieku substancji, które kiedyś stanowiły część organizmów żywych i które zawierają węgiel. W praktyce opisaną metodę można stosować do określania wieku szczątków organizmów żywych, których wiek nie przekracza 60 000 lat. W 1960 roku za opracowanie tej metody Willard F. Libby otrzymał Nagrodę Nobla. Willard F. Libby (źródło: http://www.columbia.edu/~rwl4/libby_willard_1.jpg) Zastanówmy się, ile jest atomów węgla radioaktywnego $^{14}$C w organizmie człowieka i jaki jest przyczynek do naturalnej dawki napromieniowania pochodzący od węgla $^{14}$C zawartego w organizmie? Wiemy, że około 18% wagi człowieka stanowi węgiel. Zatem w człowieku ważącym 70 kg jest aż 12,6 kg węgla. Biorąc pod uwagę, że jeden atom węgla waży około $2 \times 10^{-26}$ kg otrzymujemy, że w człowieku znajduje się $6,3 \times 10^{26}$ atomów węgla, z czego około $6,3 \times 10^{26} / 10^{12} = 6,3 \times 10^{14}$ to atomy węgla $^{14}$C. Dzieląc czas połowicznego zaniku węgla $^{14}$C przez ln2 (5730 lat / ln2) otrzymujemy, że średni czas życia jednego jądra $^{14}$C wynosi 8270 lat. Stąd możemy obliczyć aktywność (czyli liczbę rozpadów na jednostkę czasu) jako liczbę atomów węgla $^{14}$C podzieloną przez ich średni czas życia i otrzymujemy: $6,3 \times 10^{14} / 8270$ lat = $7,6 \times 10^{10}$ rozpadów na rok, co odpowiada 2400 rozpadom na sekundę. Wydaje się, że to bardzo dużo. Obliczymy zatem, jaką dawkę napromieniowania otrzymujemy w wyniku tych rozpadów. Miarą napromieniowania jest energia deponowana przez promieniowanie na jednostkę masy (Sivert = J/kg). Średnia energia elektronu z rozpadu węgla $^{14}$C wynosi około 50 000 eV (elektronowoltów, 1 eV = $1,6 \times 10^{-19}$ J jest energią, którą uzyskuje elektron przyspieszony napięciem 1 V). Elektrony te są pochłaniane w organizmie. Zatem energia, którą deponują w tkankach w ciągu jednego roku wynosi: $$7,6 \times 10^{10} \times 50 000 \text{ eV} = 3,8 \times 10^{15} \text{ eV}$$ $$= 3,8 \times 10^{15} \times 1,6 \times 10^{-19} \text{ J} = 6,1 \times 10^{-4} \text{ J}$$ Stąd dawka roczna napromieniowania człowieka w wyniku zawartego w organizmie węgla $^{14}$C wynosi: $$6,1 \times 10^{-4} \text{ J} / 70 \text{ kg} = 0,087 \times 10^{-4} \text{ Sv} = 0,0087 \text{ mSv}$$ Dawka ta stanowi przyczynę w wielkości jedynie około 0,4% do dawki promieniowania, którą otrzymujemy w Polsce od innych źródeł naturalnych (2,4 mSv). Znacznie większy wkład do napromieniowania od wewnątrz ma znajdujący się w organizmie człowieka potas $^{40}$K, a największy wkład do dawki naturalnej ma radon. Henryk Niewodniczański (1900–1968) – ojciec fizyki jądrowej w Krakowie Henryk Niewodniczański, którego imię nosi Instytut Fizyki Jądrowej (IFJ) w Krakowie, urodził się w 1900 roku w Wilnie, które wtedy znajdowało się pod zaborem rosyjskim. Ojciec Henryka Wiktor Niewodniczański był absolwentem Wydziału Przyrodniczego Uniwersytetu w Petersburgu, na którym studiował fizykę, oraz Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej, gdzie uzyskał tytuł inżyniera technologa. W owych czasach młodzież polska wobec braku możliwości studiowania na terenie kraju często wybierała uczelnie zagraniczne. To po ojcu Henryk odziedziczył talent i zainteresowanie fizyką. Jako dziecko poznał język niemiecki (jego matka była córką Niemca nadwoźańskiego, właściciela ziemskiego), władał też biegle piękną starą ruszczyzną, dzięki uczęszczaniu do rosyjskich gimnazjów. Zadziwiał nią później swoich radzieckich kolegów – fizyków oraz imponował nią radzieckim urzędnikom. Ojciec Henryka, Wiktor, w 1903 roku został dyrektorem budowanej właśnie i uruchomionej w 1905 roku pierwszej elektrowni w Wilnie. W 1915 roku, ewakuując się przed wojskami niemieckimi, rodzina wyjechała na wschód, do guberni Kaluskiej. Wcześniej spędzili rok w Davos w Szwajcarii, gdzie w sanatorium ojciec leczył płucę. Pobyt ten dla Henryka był okazją do nauki języka francuskiego. W tamtych czasach dzieci wstępowaly do gimnazjum po czterech latach szkoły powszechnej lub po nauce domowej. Ponieważ ojciec Henryka obejmował stanowiska w różnych miejscowościach, Henryk uczęszczał do gimnazjów w Rylsku (gubernia Kurska), następnie w Briańsku (gubernia Orłowska), by po powrocie do Wilna w 1918 roku ukończyć gimnazjum im. Zygmunta. Augusta na Malej Pohulance. Tę samą szkołę kończyli: noblista Czesław Miłosz, Tadeusz Konwicki, Melchior Wańkowicz, noblista Andrew Schally (biochemik) i wielu innych znanych Polaków. Henryk był wybitnie zdolnym uczniem, zadziwiającym wszystkich świetną pamięcią. Jego popisowym numerem była znajomość liczby „pi” do 35. miejsca po przecinku. Młody Niewodniczański, jeszcze jako gimnazjalista, zaliczył epizod wojenny – był ochotnikiem w walce z bolszewikami i kanonierem w 1. Pułku Artylerii Polskich Legionów. Po powrocie z wyprawy wojennej Niewodniczański zdał maturę (w 1920 roku) z wynikiem celującym i zapisał się na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (USB). Już jako student od września 1921 roku pracował w Zakładzie Fizyki Uniwersytetu Stefana Batorego, przechodząc wszystkie stopnie: stypendysty, zastępcy asystenta, młodszego asystenta, starszego asystenta, a od 1 stycznia 1935 roku – adiunkta. W roku 1924 Niewodniczański uzyskał absolutorium, a dwa lata później stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy z fizyki atomowej O absorpcji pasmowej i fluorescencji pary rtęci. Jako wyróżniający się doktor dostał rządowe stypendium na wyjazd do Niemiec, do Tybingi, gdzie miał okazję pracować z Walterem Gerlachem w roku akademickim 1927/1928. Gerlach był już wtedy znany z przeprowadzenia z Ottонem Sternem słynnego doświadczenia odkrywającego tzw. roszczepienie linii widmowych atomów umieszczonych w polu magnetycznym. Doświadczenie to świadczyło o istnieniu momentu magnetycznego atomów. Po powrocie do Wilna Niewodniczański kontynuował prace z dziedziny optyki atomowo-molekularnej i w 1932 roku habilitował się na podstawie rozprawy pt.: O wzbudzaniu atomów rtęci światłem iskier Al, Cd i Zn. W tym samym roku ożenił się z Ireną Prawocheńską, córką profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Katedrze Zootechniki USB (na zdjęciu obok – od lewej: córka Justyna, żona Irena, syn Jerzy, prof. Niewodniczański i syn Tomasz). Państwo Niewodniczańscy dorobili się trójki dzieci: dwóch synów – Tomasza i Jerzego, urodzonych jeszcze przed II wojną światową, oraz córki Justyny, urodzonej już po wojnie. Profesor zaraził fizyką całe swoje potomstwo. Dwoje zostało fizykami, a syn Jerzy geofizykiem, choć całe życie pracował jako fizyk jądrowy (był przez wiele lat prezesem Państwowej Agencji Atomistyki). Henryk, jako stypendysta fundacji Rockefellera, a później Funduszu Kultury Narodowej, miał okazję prowadzić badania w Cambridge wspólnie z Ernestem Rutherfordinem słynnym z odkrycia jądra atomowego (zdjęcie obok). Do laboratorium Rutherforda zjeżdżali fizycy z całego świata, by u niego terminować w nowej dziedzinie – w fizyce jądrowej, po czym wyjeżdżali do różnych krajów, by tam rozwijać tę dziedzinę nauki. Nie inaczej było z Henrykiem Niewodniczańskim, który zafascynował się fizyką jądrową oraz swoim mistrzem Rutherfordinem, do którego starał się „upodobnić” (obaj byli podobnej postury), podobnie się ubierając, nosząc podobne wąsy. Podczas pobytu w Cambridge Henryk Niewodniczański dał się poznać jako niezwykle zdolny i sprawny eksperymentator. Zyskał autorytet i zawarł naukowe znajomości z wieloma fizykami. W czasie krótkiego przedwojennego okresu Niewodniczański zakładał pracownie fizyki jądrowej, najpierw w Poznaniu, a następnie w Wilnie, gdzie w 1939 roku objął Katedrę Fizyki Doświadczalnej. We wrześniu 1939 roku, gdy wybuchła wojna, Uniwersytet Stefana Batorego został zamknięty przez władze Republiki Litewskiej i pozostał zamknięty przez okres okupacji niemieckiej. Profesor uczestniczył w kompletach tajnego nauczania. Dwoje studentów z tych kompletów, przyszłych profesorów UJ, Danutę Kunisz i Andrzeja Hryniewicza Profesor sprowadził po wojnie do Krakowa. Szczęśliwie rodzinie Niewodniczańskich udało się uniknąć wywózków po zajęciu Wilna w 1944 przez Armię Czerwoną. Państwo Niewodniczańscy mieli możliwość opuszczenia Wilna w 1940 roku, bowiem Profesor dostał wizę angielską dzięki interwencji Rutherforda. Nie zdecydowali się jednak na wyjazd, ponieważ nie chcieli zostawiać matki Profesora samej. Po wojnie Profesor objął stanowisko kierownika Zakładu Fizyki Doświadczalnej w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Z niebywałą energią rozpoczął organizowanie pracowni studenckich i naukowych. Jako wiodące dziedziny wybrał fizykę atomową oraz fizykę jądrową. Było to śmiałe marzenie, ponieważ okupanci niemieccy rozkradli i wywieźli do Niemiec całą aparaturę naukową. Profesor rozpoczął odbudowę od wypraw do radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, by w ramach rewindykacji wyszukać i zakupić niezbędne przyrządy. Dzięki zdobyciom rewindykacyjnym można było w Instytucie Fizyki przy ulicy Gołębiej zbudować solidne zaplecze warsztatowe. Było to bardzo ważne, ponieważ w owych czasach fizycy sami sobie budowali aparaturę i przyrządy pomiarowe. Profesor Niewodniczański stosunkowo szybko wyłowił też spośród studentów swoich przyszłych uczniów, którzy stali się liderami przyszłych badań w różnych dziedzinach fizyki uprawianych obecnie. Uczniowie i studenci wspólnie z Profesorem, którego nazywali Papą „nadrabiał” braki w fizyce na seminariach organizowanych dla studentów i pracowników. Fizyka zrobiła w czasie wojny postępy, podczas gdy w Polsce rzecz jasna nie było mowy o uprawianiu fizyki, nie było co gorsza dostępu do najnowszej literatury naukowej. Profesor miał tubalny głos, do swoich młodszych kolegów naukowych i uczniów, zwracał się per „panie kolego”. Świetnie sobie radził z partyjnymi władzami komunistycznymi (chyba się go wszyscy trochę bali). Profesorowi udało się wcielić w życie swoje marzenia o fizyce jądrowej. W Instytucie na Gołębiej w głębokich piwnicach zbudowano tzw. mały cyklotron, a następnie, posiadając już zespół specjalistów cyklotronowych, Profesor wywalczył wprowadzenie do Krakowa zakupionego przez rząd polski od Związku Radzieckiego cyklotronu U-120. To dla pomieszczenia tego cyklotronu został w 1955 roku otwarty Instytut Fizyki Jądrowej, którym Profesor zarządzał do swojej przedwczesnej śmierci w grudniu 1968 roku. Wiadomość o śmierci dotarła do Instytutu Fizyki przy ul. Reymonta podczas trwania występu kabaretu „Piwnicy po Baranami”. Po śmierci Profesora Instytut rozwijał się dynamicznie. Obecnie na cyklotronie prowadzone są prace z zastosowań fizyki, między innymi w medycynie. Planowane są dalsze inwestycje i badania. Dla studentów Profesor był pozornie bardzo groźny, jednak po ojcowsku – wyrozumiały. Pamiętam taki incydent: jedna ze studentek coś tam „zawaliła”. Profesor bardzo się zirytował i rzucił jej indeksem przez pół pokoju, a ją samą wyprosił za drzwi. Aby koleżankę wyratować przed powtarzaniem roku, utworzona ad hoc delegacja wyruszyła do Profesora w celu interwencji. Profesor, po wypowiedzeniu groźnych słów, wysłuchał jednak studentów, a że przedstawili ciężką sytuację koleżance, wręcz wzruszył się prawie do łez jej losem, a ona dzięki temu dostała szansę na poprawienie oceny. W dużej sali wykładowej w Instytucie Fizyki UJ znajduje się popiersie Profesora, który z cokołu baczenie obserwuje życie fizyków, swoich następców. Album fotograficzny: www2.almamater.uj.edu.pl/114n/11.pdf Z.G-M Nieważkość, przeciążenia Żyjąc na Ziemi jesteśmy poddani, tak jak i wszystkie ciała posiadające masę, działaniu siły ciężkości, inaczej grawitacji. Odczuwamy to namacalnie, gdyż aby znajdować się w spoczynku – np. stać, siedzieć czy leżeć – potrzebujemy podpory. Wtedy działa na nas zarówno siła grawitacji jak i siła reakcji podpory. My z kolei naciskamy na podporę. Jeśli przypadkiem siła podpory nie jest w stanie zrównoważyć siły grawitacji, krzesło pod nami może się załamać, a my spadniemy na ziemię. Gdy stoimy w nieruchomej windzie, wywieramy na podłogę windy nacisk spowodowany naszym ciężarem (siłą grawitacji). Możemy zabrać do windy wagę i zobaczyć ile ten nacisk wynosi (tyle ile wskazuje waga). Aby doznać stanu nieważkości można skoczyć na linie bungee lub zafundować sobie mocne przeżycie w wesołym miasteczku wsiadając do windy, która spada swobodnie. W Wiedniu na Praterze znajduje się taka atrakcja – spadająca z wieży niezabudowana windy. W czasie swobodnego opadania windy nie naciskamy na krzeselko, ono nas już nie podpiera, mamy też wrażenie, że żołądek unosi się ku górze. Gdybyśmy w tej windzie stali na wadze, wskaźnaby ona zero. O takim stanie mówimy, że jest stanem nieważności, ponieważ NIE odczuwamy działania siły ciężkości. Tymczasem działa na nas wyłącznie siła ciężkości, która powoduje ruch z przyspieszeniem ziemskim $g$. W czasie takiego swobodnego spadania znika ciśnienie hydrostatyczne; ciecze i gazy nie naciskają ani na dno, ani na ściany naczynia. W ogóle naczynie jest zbędne, ciecz może się utrzymywać w postaci kulistych kropli dzięki napięciu powierzchniowemu. Krople mają idealnie okrągły kształt\(^1\). O spadającej swobodnie windzie mówimy czasami jako o windzie Einsteina. Einstein formułując Ogólną Teorię Względności (OTW), czyli relatywistyczną teorię grawitacji (tę klasyczną stworzył Newton), stwierdził, że siły bezwładności należy rozważać tak jak siły grawitacji. Obserwator w zamkniętej windzie ich nie rozróżnia\(^2\). W układzie spadającej swobodnie windy, która porusza się z przyspieszeniem względem układu, np. spoczynkowego związanego z ziemią (który jest tak zwanym układem inercjalnym), na ciało działają dodatkowo siły bezwładności związane z przyspieszeniem układu i równe minus przyspieszenie układu razy masa ciała. W windzie Einsteina to będzie $-mg$. Teraz na ciało w spadającej windzie Einsteina działa siła grawitacji $mg$, która jest równoważona przez siłę bezwładności, czyli ciężar ciała jest zrównoważony przez bezwładność. Rozumiemy teraz skąd się wzięła nazwa stan nieważności. \[\vec{F}_B = -m\vec{g}\] \[\vec{G} = m\vec{g}\] Stan nieważności w spadającej swobodnie windzie: (a) siły działające na ciało w układzie windy – winda porusza się z przyspieszeniem $\vec{g}$; (b) w układzie związanym z Ziemią – obserwator widzi obiekt spadający pod wpływem siły ciężkości $\vec{G}$ – obiekt ma przyspieszenie $\vec{g}$; --- \(^1\) Obserwowane spadające krople deszczu mają inny, charakterystyczny kształt. To opór powietrza (czyli dodatkowa siła) jest tego przyczyną. \(^2\) W Wikipedii można przeczytać, że stan nieważności jest wtedy, gdy na ciało działa wyłącznie siła ciężkości. Jak wiemy powoduje ona ruch jednostajnie przyspieszony z przyspieszeniem $g$. W niektórych podręcznikach można znaleźć stwierdzenie, że stan nieważności jest wtedy, gdy wszystkie działające na ciało siły znoszą się. W układzie spadającej windy tak w istocie jest. Znosi się siła bezwładności z siłą ciężkości. Przy takim określeniu nieważności nurkowanie w słonej wodzie o gęstości równej gęstości naszego ciała (siła wyporu = sile ciężkości) imituje stan nieważności. Oczywiście, gdybyśmy się znaleźli gdzieś hen w Kosmosie z dala od wszelkich obiektów masywnych, to też doznawalibyśmy stanu nieważkości. Rozumiemy, dlaczego w spadającej swobodnie windzie Einsteina nie odczuwa się ciężkości, ale dlaczego w statku kosmicznym astronauti znajdują się w stanie nieważkości? Musimy zauważyć jednak, że kosmonauci nie zawsze znajdują się w stanie nieważkości. Zależy to od tego, jak porusza się stacja czy prom kosmiczny. Stan nieważkości jest tylko wtedy, gdy winda, prom kosmiczny, rakieta, samolot poruszają się z wyłączonymi silnikami. Tak się dzieje, gdy stacja lub prom kosmiczny jest na trajektorii okołoziemskiej i jest jakby satelitą Ziemi, a samolot\(^3\) porusza się po torze parabolicznym (jak kamień wyrzucony w górę). Siła grawitacji działająca na stację lub prom na orbicie okołoziemskiej jest oczywiście słabsza od tej działającej przy powierzchni Ziemi (na wysokości mniej więcej 500 km o około 10%), ale to ona utrzymuje pędzący statek na orbicie. Dzięki tej sile statek ma przyspieszenie dośrodkowe, układ statku nie jest inercjalny i na statku działa, jak to stwierdził Einstein, siła bezwładności, która równoważy siłę ciężkości. Siły bezwładności odczuwasz w gwałtownie przyspieszającym lub hamującym aucie, czujesz ją też w samochodzie na zakręcie. Jeśli ta siła jest zrównoważona przez siłę wywieraną przez pasy, którymi jesteś przypięty do siedzenia, to w porządku, jeśli nie – to sytuacja może być groźna. Zwykleśmy nazywać siły działające na ludzi w układach przyspieszonych przeciążeniem i mierzyć je wielokrotnościami wartości przyspieszenia grawitacyjnego \(g\). Astronauti w startującej rakietie (i w hamującej) doznają sił bezwładności, które dodają się do siły grawitacji. Mówimy wtedy o przeciążeniu. W czasie gwałtownego hamowania, przy powrocie na Ziemię, astronauti też doznają przeciążeń, pomimo że siła bezwładności (dokładnie jej wartość) odejmuje się od siły ciężkości. Przeciążenie w czasie startu rakiety sięga parunast \(g\). Astronauti na specjalnych wirówkach trenują na ziemi stan przeciążenia. Bogaci ludzie mogą sobie zafundować dłuższe przebywanie w stanie nieważkości i doznawać przeciążeń wykupując bilety na tak zwane loty paraboliczne. Samoloty przez pewien czas lecą po torze parabolicznym takim, jakim by leciały z wyłączonymi silnikami. Trajektoria takiego lotu wygląda jak na wykresie. Pierwszy etap lotu to ostre wzbijanie się ku górze. Wtedy występują przeciążenia, pasażerowie są wbijani w fotele. Po osiągnięciu planowanej wysokości samolot porusza się ruchem parabolicznym (jak kamień rzucony do celu). I to wtedy, podczas kilkudziesięciu sekund, doświadczasz się przyjemności stanu nieważkości. Następnie samolot wraca na Ziemię. W zależności od trajektorii lotu (pracy silników) na tym odcinku lotu pasażerowie mogą doznawać przez chwilę przyspieszenia \(1/6 \, g\), czyli jak na Księżycu, czy \(1/3 \, g\) jak na Marsie. Przy samym lądowaniu znów doznają przeciążeń. --- \(^3\) Szybowiec, który nie ma silników, nie musi poruszać się torem parabolicznym. Działają na niego siły oporu powietrza i siła nośna. My tutaj mówimy o samolocie na dużych wysokościach, tam gdzie siły te są pomijalnie małe. Znacznym przeciżenia poddawani są kierowcy Formuły 1 i to nie tylko podczas przyspieszania bolidów, ale przede wszystkim podczas kolizji z przeszkodą. Czas hamowania rozpędzonego bolidu jest bardzo krótki i to powoduje ogromne przyspieszenia. Rakiety kosmiczne muszą mieć odpowiednio długi czas przyspieszania i hamowania, aby ciało astronauty mogło znieść przeciżenia. Z.G-M Życie codzienne na stacji kosmicznej Naszym czytelnikom polecamy strony internetowe NASA (Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej). Znajdują się tam materiały przeznaczone dla młodzieży, które mogą być wykorzystane do nauki szkolnej jak i pozaszkolnej. Można tam znaleźć także filmy i gry dotyczące podróży kosmicznych, budowy Wszechświata jak i zagadnień związanych z fizyką i astrofizyką. W zakładce poświęconej mikrogravitacji (microgravity) znajduje się opis codziennego życia astronautów w warunkach nieważkości, a dokładniej w obecności mikrogravitacji. Spanie Kosmonauci powinni spać 8 godzin na dobę. Oczywiście, nie śpią w łóżkach. W zasadzie mogą spać w dowolnym miejscu, w dowolnej pozycji. Aby jednak jakieś nieświadome ruchy podczas snu nie wprowadzały kosmonautów w ruch i nie powodowały zderzeń z innymi przedmiotami śpią oni w śpiworach przytwierdzonych do ściany w sypialnych kabinach. Podobno mają sny tak jak na Ziemi. Niektórzy czasami chrapią. Toaleta Mycie jest nieco utrudnione, ponieważ na stacji trzeba oszczędzać wodę, nie wypływa też ona z kranu pod wpływem grawitacji. Trzeba używać pompki. Do mycia włosów kosmonauci stosują suche szampony. Korzystanie z toalety jest też utrudnione. Toaleta działa jak odkurzacz. Kosmonauta musi się podłączyć poprzez lejek do tego „odkurzacza”, który zasysa „produkcję” kosmonauty do specjalnego pojemnika na nieczystości. Oczywiście każdy z kosmonautów ma swoje stanowisko. Gimnastyka Każdy kosmonauta jest zobowiązany do dwóch godzin ćwiczeń fizycznych. Jedna godzina to ćwiczenia typu podnoszenie ciężarów (zapewne naciąganie sprężyn), a druga jest przeznaczona na ćwiczenia typu rowerek. Podczas zajęć sportowych specjalne czujniki sprawdzają pracę serca, ciśnienie itp. Zachęcamy do obejrzenia filmków. Jedzenie Część jedzenia, np. niektóre owoce czy ciasteczka, jest taka jak na Ziemi, inne są w postaci liofilizowanej (suche), w czasie ich przyrządzania trzeba dodać wody. Pieprzu i soli używa się w płynnej postaci, ponieważ proszek mógłby się rozsypać po całej kabinie, dostać się do przewodów wentylacyjnych i uszkodzić system. Kosmonauci mają do dyspozycji kuchenkę i mogą podgrzewać pokarmy. Zobacz filmik, jak kosmonauci radzą sobie, by jedzenie nie uciekało z talerza i czy w ogóle używają talerzy. Wolny czas W czasie wolnym od pracy kosmonauci mogą czytać, słuchać swojej ulubionej muzyki, grać w karty, rozmawiać z rodzinami, wyglądać przez wspaniałe panoramiczne okno. Niektórzy kosmonauci wykonują ciekawe doświadczenia, które później można obejrzeć w internecie. http://www.nasa.gov/audience/foreducators/microgravity/home/index.html Z.G-M Projekt Lodowa Kostka (IceCube) – detektor neutrin na biegunie południowym DESY (skrót od Deutsches Elektronen-Synchrotron – Niemiecki Synchrotron Elektronowy) to laboratorium fizyki i ośrodek badawczy, zlokalizowany w Hamburgu. Jest to także nazwa jednego z akceleratorów wybudowanych w tym laboratorium. DESY należy do największych europejskich ośrodków naukowych, posiada drugi (po CERN-ie) co do wielkości w Europie akcelerator cząstek. Podstawowymi zadaniami DESY są: prowadzenie badań podstawowych w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych, budowa akceleratorów cząstek i rozwój technologii akceleratorowej oraz prowadzenie badań z użyciem promieniowania synchrotronowego. Zdjęcie lotnicze z zaznaczonym linią przerywaną kompleksem akceleratorów w DESY (źródło: internet) Uczeni w DESY prowadzą także badania nad astrocząstjkami, czyli nad cząstkami docierającymi do Ziemi z Kosmosu. Fizyka astrocząstek to nowy interdyscyplinarny dział nauki z pogranicza fizyki cząstek, astrofizyki i kosmologii. W DESY w szczególności rozwijane są badania nad neutrinami i promieniowaniem gamma. Uczeni mają nadzieję rozwiązać zagadkę czarnej materii, gigantycznych „akceleratorów” otaczających czarne dziury i wybuchów supernowych. Schematyczna ilustracja astrocząstek pochodzących z Kosmosu. Zaznaczono fotony, neutrina i kaskadę cząstek wtórnych wytworzonych w atmosferze. DESY uczestniczy również w międzynarodowym projekcie IceCube – Lodowa Kostka. W ramach tego projektu na biegunie południowym (na terenie dawnej stacji Amundsena) na głębokości prawie 3 km sześcian lodowy o boku 1 km naszpikowano 5160 optycznymi czujnikami. Lód polarny jest bardzo czysty i przeźroczysty i idealnie nadaje się do obserwacji słabych błysków, jakie powodują wpadające do lodu wysokoenergetyczne neutrina. Zderzenia z nimi powodują jonizację, którą obserwują czujniki. Przekrój gigantycznego lodowego detektora neutrin. Zaznaczono schematycznie oddziaływanie neutrina i powstanie sygnału świetlnego Z.G-M Wywiad z Profesorem Christianem Stegmannem Christian Stegmann (ur. w 1965 roku) – astrofizyk, dyrektor DESY w Zeuthen pod Hamburgiem. Zajmuje się fizyką cząstek elementarnych, a dokładnie tych nadlatujących z Kosmosu. Jak zaczęła się pańska przygoda z fizyką? Czy początki były trudne? Fizykę zacząłem studiować w 1986 roku w Bonn. Chciałem zostać astronomem, ale w Bonn, aby móc studiować astronomię, trzeba było najpierw uzyskać dyplom licencjata z fizyki. Dlatego też podjąłem te studia. Nie byłem do nich dobrze przygotowany, ponieważ w ostatnich latach szkoły średniej nie miałem fizyki. Mimo że studia te były wymagające oraz stanowiły dla mnie duże wyzwanie, ta dziedzina wiedzy od samego początku mnie zachwyciła i postanowiłem w końcu, że się jej poświęce. Fascynowało mnie poznawanie zasad i praw fizyki oraz sprawdzanie ich w eksperymentach. Kiedy podjął pan decyzję o oddaniu się karierze naukowej? Czy ktoś Pana zainspirował? Myślę, że nie było w moim życiu konkretnego momentu, w którym postanowiłem, że zostanę fizykiem. Podczas pisania doktoratu w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych CERN w Genewie praca fizyka dawała mi dużo satysfakcji. W CERN-ie byłem 3 lata, podczas których zajmowałem się fizyką cząstek elementarnych. Może ta szczególna naukowa i międzynarodowa atmosfera, która tam panowała była dla mnie źródłem inspiracji i przyczyniła się do tego, że po obronie doktoratu poświęciłem się pracy naukowej. Później wszystko potoczyło się już swoim trybem i po kilku umowach na czas określony otrzymałem stałe zatrudnienie i zostałem pracownikiem naukowym. Jak wygląda pańska praca na co dzień? Czy mógłby Pan przybliżyć zagadnienia, którymi się Pan zajmuje? Od kilku miesięcy kieruję położonym w pobliżu Berlina instytutem naukowym z 250 pracownikami. Moja codzienna praca polega w dużej mierze na zarządzaniu pracami naukowo-badawczymi. Moje główne zainteresowania badawcze obejmują astronomię promieniowania gamma, nową dziedzinę astronomii, w której miał miejsce w ostatnich latach duży przełom naukowy. Zajmuję się ona badaniem procesów wysokoenergetycznych we Wszechświecie, np. eksplozjami supernowych lub czarnymi dziurami. Dziesięć lat temu podjąłem pracę w tej dziedzinie i w ostatecznie zostałem jednak astronomem. Wraz z grupą młodych doktorantów omawiamy aktualne problemy badawcze. Pracuję z nimi każdego dnia. Brał pan udział w eksperymentach, to wymaga współpracy. Lubi pan pracę w zespole, czy jest pan raczej indywidualistą? Brałem udział w kilku dużych eksperymentach, w które było zaangażowanych kilkuset fizyków. Dobrze czuję się w pracy zespołowej, pracowałem w dużych międzynarodowych zespołach i zawsze było to dla mnie bardzo inspirujące. Kim pan się inspirowuje w działaniach zawodowych i nie tylko? Inspirują mnie rozmowy z innymi naukowcami, a także współpraca z nimi. Podczas dyskusji naukowych pojawiają się nowe pomysły i metody rozwiązywania problemów. Poza tym jestem bardzo dociekliwy i chcę zawsze dojść do sedna problemu. Jak praca wpływa na pana życie prywatne? Nie mam wystarczająco dużo czasu dla mojej rodziny i przyjaciół. Jestem żonaty i mam dwie dzieci. Podejrzewam również, że moja praca wpływa w znaczny sposób na to, że wiele dyskusji w moim domu prowadzi się w rozważny i spokojny sposób, a czasem nawet tematy rozmów dotyczą problemów fizyki. Jakie ma pan pasje, zainteresowania i plany na przyszłość? Chciałbym przekształcić mój instytut w międzynarodowe centrum badawcze astronomii promieniowania gamma. Poza tym jestem zaangażowany w międzynarodowy projekt CTA (Cherenkov Telescope Array). Chcemy wybudować duży system składający się prawie ze 100 teleskopów. Projekt CTA jest projektem przyszłościowym dla astronomii promieniowania gamma. Teleskopy Czerenkowa (źródło: bilder.desy.de:9080/DESYmediabank/) Dziękuję za rozmowę i poświęcony mi czas. Rozmowę drogą internetową z prof. dr. Christianem Stegmannem prowadziła Maria Mesjasz, uczennica klasy III gimnazjum (na zdjęciu), tłum. Anna Mikołajczyk. Obserwacja sił bezwładności w wirującym układzie Zaopatrz się w dużą, najlepiej 2 l butelkę po wodzie mineralnej, monetę, korek. 1. Napełnij butelkę wodą (wodę można zabarwić, np. barszczem, będzie lepiej wszystko widać) tak by pod zakrętką zostało trochę powietrza. Następnie podrzuć butelkę. Obserwuj, co się dzieje z bąblem powietrza zostawionym nad powierzchnią wody? Czy udaje ci się zaobserwować kulisty bąbel powietrza? Przez czas swobodnego lotu woda i powietrze w butelce znajdują się w stanie nieważkości. Powietrze przybrało kulisty kształt. 2. Wrzuć monetę do napełnionej wodą butelki – oczywiście moneta opada na dno. Wrzuć korek – unosi się ku górze. Zakręć butelkę. Odwrócić ją do góry dnem. Moneta przesunęła się w dół, ku zakrętce, a korek przesunął się w górę. 3. Trzymając butelkę w rękach (jak na rysunku) wprowadź ją w ruch obrotowy. Co obserwujesz? Czy widzisz, że moneta przesuwa się na zewnątrz, w stronę dna butelki, a korek ku centrum ruchu, czyli ku szyjce butelki? Ruch obrotowy, przyspieszenie w tym ruchu działa tak jak siła grawitacji. 4. Możesz też butelkę napełnioną wodą z monetą i korkiem umieścić poziomo na śliskim stole i rozkręcić. Zaobserwuj, gdzie ulokuje się moneta, a gdzie korek. --- Zadania Stacja kosmiczna ze „sztuczną grawitacją” Organizm ludzki jest dostosowany do funkcjonowania na Ziemi. Przebywanie dłuższy czas w stanie nieważkości ma niekorzystny wpływ na wiele organów człowieka. Wyobraźmy sobie, że stacja kosmiczna jest w kształcie wielkiego torusa o średnicy 0,5 km. Z jaką częstością musiała by ona wirować, aby siły bezwładności powodowały przyspieszenie równe $g$ ziemskiemu? Wiemy, że ciało poruszające się po torze o promieniu $R$ z szybkością $v$ ma przyspieszenie o wartości $$a = \frac{v^2}{R}$$ pochodzące od siły bezwładności zwróconej na zewnątrz. Chcemy, aby przyspieszenie $a = g$ ziemskiemu, zatem $v = \sqrt{Rg}$. Ponieważ $v = \frac{2\pi R}{T}$, to mamy $\sqrt{Rg} = \frac{2\pi R}{T}$, a więc $T = \frac{2\pi R}{\sqrt{Rg}} = 2\pi \sqrt{\frac{R}{g}}$. Po wstawieniu danych $T = 2 \times 3,14 \sqrt{\frac{250}{10}} = 2 \times 3,14 \times 5 = 31,4 \text{s}$, czyli okres obrotu wynosi około pół minuty. Stacja musi zatem wykonywać 2 obroty na minutę, aby przyspieszenie sił bezwładności było porównywalne z przyspieszeniem ziemskim. Będzie ono działać na zewnątrz torusa. Trzeba pamiętać, że pole grawitacyjne w tym torusie nie byłoby jednorodne (to znaczy wszędzie takie samo) jak na Ziemi. Taka stacja to na razie science fiction. Balonik w samochodzie Chłopiec w samochodzie jadącym ze stałą szybkością trzyma balonik napełniony helem. W czasie spokojnej jazdy balonik utrzymuje się na pionowej nitce. W pewnym momencie samochód gwałtownie hamuje (ma przyspieszenie). Jak wiesz wszystkie nieprzypięte przedmioty polećą do przodu. A jak zachowa się balonik? Lwiątko 2012 Jak co roku, w ostatni poniedziałek marca, uczniowie prawie 1500 gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych wzięli udział w konkursie fizycznym Lwiątko. Była to już dziesiąta edycja tego cieszącego się wciąż ogromną popularnością konkursu. Poniżej prezentujemy kilka przykładowych zadań „lwiątkowych”. Zainteresowanych zapraszamy do odwiedzenia strony internetowej: www.lwatko.org. 1. W jaki sposób zwisa sprężyna slinky? ![Sprężyny](image) A B C D E 2. Zbudowano obwód elektryczny według schematu na rysunku. Symbol żaróweczki to \( \otimes \), symbol bateryjki to \( \oplus \). Żaróweczki są jednakowe, bateryjki także. Która żaróweczka nie świeci? A. Tylko 1. B. Tylko 2. C. Tylko 3. D. Świecą wszystkie. E. Nie świeci żadna. ![Obwód elektryczny](image) 3. Na wąskiej krze lodowej o długości 20 m znajdują się trzy pingwiny chodzące tam i z powrotem z prędkością 1 m/s. W chwili zero pingwiny są w równych, pięciometrowych odstępach od siebie i od końców kry. Gdy któryś pingwin dojdzie do końca kry, spada do wody, a gdy dwa się spotkają, odbijają się od siebie jak piłki, bez zmiany wartości prędkości. Ile czasu może maksymalnie upłynąć do momentu, gdy wszystkie pingwiny znajdą się w wodzie? A. 10 s. B. 15 s. C. 20 s. D. 25 s. E. 30 s. ![Pingwiny](image) 4. „Lwiątko” odbywa się co roku w ostatni poniedziałek marca. Ile dni może liczyć odstęp między kolejnymi konkursami? Uwaga: od dzisiaj do pojutrzka jest odstęp dwóch dni, nie trzech! A. Może 364 i może 365. B. Może 365 i może 366. C. 364, ale nie 365. D. 365, ale nie 366. E. 366, ale nie 365. 5. Oto bieg promieni przez soczewkę S. Soczewka S jest A. skupiająca; B. rozpraszająca; C. jeśli promienie biegną w prawo – skupiająca, jeśli w lewo – rozpraszająca; D. jeśli promienie biegną w prawo – rozpraszająca, jeśli w lewo – skupiająca. E. Taki bieg promieni przez soczewkę nie jest możliwy. 6. Do trzech jednakowych szklanek wlano po 200 ml wody, a do dwóch z nich włożono kulki o tej samej masie, tak jak pokazuje rysunek. Porównaj wskaźania wag $w_1$, $w_2$, $w_3$. A. $w_1 < w_2 < w_3$. B. $w_1 < w_3 < w_2$. C. $w_3 < w_2 < w_1$. D. $w_1 < w_2 = w_3$. E. $w_1 = w_2 = w_3$. Rozwiązania 1. Odpowiedź C. Zwoje nieroziągniętej sprężyny slinky przylegają do siebie. Im większa siła rozciągająca sprężynę, tym jej zwoje są bardziej od siebie oddalone. Górna część wiszącej sprężyny jest rozciągana większą siłą (ciężar prawie całej sprężyny) niż jej dolna część. 2. Odpowiedź D. Na pozór nie powinna świecić żadna żarówka, gdyż bateryjki są połączone przeciwnie do siebie (ich napięcia „odejmują się”). W rzeczywistości jednak prądy wypływające z dodatnich biegunów bateryjek łączą się i przez środkową żarówkę (2) płyną do ujemnych biegunów bateryjek. Można również zauważyć, że prawa i lewa strona układu są do siebie symetryczne. Łącząc z sobą dodatnie bieguny baterii, mamy prosty układ: dwie połączone z sobą równolegle bateryjki, do których dołączone są dwie połączone równolegle żarówki (1 i 3), połączone szeregowo z żarówką 2. 3. Odpowiedź B. Należy tak dobrać początkowe zwroty prędkości pingwinów, aby ostatni pingwin jak najdłużej utrzymał się na krze. Warto zauważyć, że zderzenia pingwinów można potraktować jak ich minięcie się (pingwiny są „nierozróżnialne”, więc nie ma znaczenia, który pojedzie w którą stronę). Warunek zadania będzie spełniony, gdy pingwin stojący najbliżej końca kry będzie szedł w stronę dalszego jej końca (odległość o 15 m). 4. Odpowiedź C. Skoro Lwiątko odbywa się zawsze w poniedziałek, to liczba dni pomiędzy kolejnymi konkursami musi być podzielna przez 7. 5. Odpowiedź B. Niezależnie od tego, od której strony padają na soczewkę promienie światła, po przejściu przez nią odchylają się na zewnątrz (od osi układu). 6. Odpowiedź A. Zgodnie z trzecią zasadą dynamiki, jeśli ciecz działa na zanurzone w niej ciało pewną siłą (w tym wypadku siłą wyporu), to również ciało działa na tę ciecz siłą o tej samej wartości, lecz o przeciwnym zwrocie (czyli w dół). Wskaźania wag 2 i 3 są więc większe od wskaźania wagi 1 właśnie o wartości sił wyporu, przy czym z powodu większej objętości kulki na rys. 3 siła wyporu ma tutaj też większą wartość.	9295e22a-c12b-4b89-b409-dfb788ba8e66	finepdfs	4.03125	CC-MAIN-2021-43	http://www.neutrino.if.uj.edu.pl/documents/12578688/e28eaafa-0bd5-47e1-a93b-7ededc826a1b	2021-10-27T13:47:35+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323588153.7/warc/CC-MAIN-20211027115745-20211027145745-00186.warc.gz	118,525,252	0.999725	0.999889	0.999889	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2001, 3457, 5588, 9089, 11721, 13413, 16408, 19485, 21581, 24228, 27430, 29033, 30489, 31720, 32347, 33257, 36252, 37304, 38360, 39386, 41006, 43606 ]	1	0
Interaktywna Podłoga FunFloor Instrukcja instalacji Instrukcja obsługi Spis treści 1.1 Zasady bezpieczeństwa i ważne informacje Ważne instrukcje bezpieczeństwa: Zapoznaj się dokładnie z instrukcją obsługi, żeby wiedzieć jak właściwie używać produkt Interaktywna Podłoga FunFloor. Jeżeli masz wątpliwości odnośnie produktu, jego montażu lub ustawień skontaktuj się z Producentem, dane kontaktowe znajdziesz na stronie funfloor.pl w zakładce kontakt Zastrzeżenia Producenta: Producent nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe z powodu niesprawnego urządzenia. Nazwy produktów i marki znajdujące się w instrukcji obsługi należą do właścicieli. Dane techniczne w instrukcji mogą być zmieniane i aktualizowane. Niebezpieczeństwo: Nie próbuj samodzielnie rozmontowywać urządzenia. Grozi to porażeniem prądem, pożarem, zranieniem, uszkodzeniem urządzenia. W przypadku potrzeby naprawy urządzenia skontaktuj się z dystrybutorem lub Producentem. Środki bezpieczeństwa: Do pilota używaj wyłącznie baterii alkalicznych. Urządzenie powinno być podłączane jedynie do gniazdek elektrycznych z uziemieniem. Podłączenie go do sieci elektrycznej bez uziemienia może skutkować ryzykiem porażenia prądem oraz nieprawidłowym działaniem. Produkt musi mieć zapewnioną odpowiednią wentylację. Nie zakrywaj kratek wentylacyjnych urządzenia. Nie umieszczaj urządzenia w pobliżu ognia lub bezpośredniego oddziaływania promieni słonecznych. Wyładowania elektryczne oraz zwarcia mogą uszkodzić produkt. Projektor emituje przez obiektyw światło o dużym natężeniu. Unikaj patrzenia bezpośrednio w obiektyw, gdyż może to spowodować uszkodzenie wzroku. Uważaj zwłaszcza na dzieci, aby nie patrzyły bezpośrednio w obiektyw. Zanim rozpoczniesz jakiekolwiek działania związane z instalacją, bądź konserwacją upewnij się, czy urządzenie zostało odłączone od gniazdka elektrycznego. Nieprawidłowe podłączenie urządzenia może doprowadzić do porażenia prądem. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do stanu technicznego przewodu urządzenia, skontaktuj się z autoryzowanym serwisem. Urządzenie przystosowane jest do obwodu o napięciu 230V oraz zostało wyposażone we wtyczkę z uziemieniem. Sprawdzaj przynajmniej raz w roku stabilność mocowania urządzenia. 1.2 Opis produktu Interaktywna Podłoga FunFloor jest to system stworzony z myślą o edukacji poprzez zabawę. Ma zastosowanie w przedszkolach, szkołach podstawowych, rehabilitacji w ośrodkach zdrowia, które kładą nacisk na rozwój swoich podopiecznych w nowoczesny, innowacyjny sposób. Obraz wielkości ok. 2 m x 3 m wyświetlony na podłodze reaguje na ruch chodzących po nim dzieci. Dzięki temu FunFloor nie tylko wzbudza duże zainteresowanie, ale również zachęca do aktywnej nauki. 1.3 Zawartość zestawu 1. Urządzenie Interaktywna Podłoga FunFloor 2. Uchwyt montowany do sufitu 3. Kołki rozporowe dedykowane do betonowego sufitu 4. Pilot główny wraz z zestawem baterii 5. Instrukcja obsługi wraz z kartą gwarancyjną 7. Zasady bezpieczeństwa – do powieszenia na ścianie 6. Licencja 1.4 Podłoże Interaktywna Podłoga FunFloor działa na każdym płaskim podłożu. Najlepszy efekt uzyskasz na jasnej i gładkiej powierzchni. Do urządzeń FunFloor możesz dokupić białe podłoże poliwinylowe. 1.5 Pomieszczenie Dla lepszego efektu pomieszczenie, w którym będzie używana Interaktywna Podłoga FunFloor powinno być zaciemnione, lecz nie jest to niezbędne do prawidłowego działania urządzenia. 1.6 Pilot zdalnego sterowania Zestaw zawiera pilot zdalnego sterowania. Obsługując Interaktywną Podłogę FunFloor wykorzystywane są poniższe przyciski: 2.1 Wybór miejsca Wybierz odpowiednie miejsce na suficie do zamontowania Interaktywnej Podłogi FunFloor. Powinno być ono oddalone od okien i ścian, aby na podłożu pod urządzeniem mogła zostać wydzielona pusta powierzchnia o wymiarach 350 cm x 300 cm (wyświetlony obraz ma wymiar ok. 270 cm x 200 cm), dzięki czemu zachowana będzie pusta przestrzeń po bokach obrazu zapewniająca bezpieczną zabawę dla dzieci. 2.2 Montaż urządzenia 1. Doprowadzenie prądu Urządzenie zasilane jest prądem o napięciu 230V. Należy doprowadzić na suficie w okolice docelowego środka obrazu kabel zasilający zakończony podwójnym gniazdkiem z uziemieniem. Urządzenie nie powinno być zasilane z obwodu oświetleniowego ze względu na inny charakter pracy urządzenia i możliwe zakłócenie generowane przez oświetlenie. 2. Montaż uchwytu do sufitu Uchwyt zamontuj do sufitu betonowego na 4 kołkach dołączonych do zestawu w miejscu nad docelowym środkiem obrazu. Następnie wkręć rurkę dystansującą mocno ją dokręcając. Jeżeli masz wątpliwości co do rodzaju sufitu, poproś specjalistę o pomoc w montażu. Niewłaściwe zamocowanie uchwytu grozi spadnięciem urządzenia. Po zamocowaniu sprawdź czy uchwyt trzyma się mocno sufitu. Ryc. 3 Umiejscowienie projektora względem obrazu Nakręć drugą część uchwytu na rurkę z uchwytem. Dokręć mocno. 3. Montaż urządzenia Nakręć 4 nakrętki kuliste na śruby wystające z urządzenia kulistą stroną na zewnątrz tak żeby od urządzenia zostało ok. 1 cm wolnego gwintu. Wsuń urządzenie w uchwyt i nakręć pozostałe 4 nakrętki kulistą stroną w stronę urządzenia. Zakręć wstępnie nakrętki tak jak na Ryc. 5. Za pomocą nakrętek jednostronnie kulistych możesz regulować pochylenie zestawu. Po zamontowaniu urządzenia, zamocuj dodatkowe zabezpieczenie. Zaczep jeden karabińczyk do ucha uchwytu sufitowego, a drugi przewlecz przez otwór w obudowie znajdujący się przy otworze do regulacji ostrości projektora – patrz Ryc 5b Ryc. 5b Mocowanie linki zabezpieczjącej 4. Podłączenie urządzenia Podłącz kabel zasilający do gniazdka z uziemieniem. Zestaw jest gotowy do uruchomienia. 2.3 Pierwsze włączenie i ustawienie obrazu 1. Pierwsze włączenie Przyciśnij przycisk na module znajdującym się przy lusterku (Ryc. 6), dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się, a urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. 2. Ustawienie położenia projektora Poluzuj górne nakrętki przy uchwycie i pochyl zestaw w taki sposób, żeby na podłodze wyświetlony obraz był prostokątem (a nie trapezem), następnie dokręć nakrętki od góry i od dołu do żądanej pozycji pilnując żeby kuliste końce weszły w otwory płytki montażowej. Dokręć mocno przy pomocy klucza a następnie zabezpiecz dwie dowolne śruby nakrętkami samokontrującymi. 3. Ustawienie wielkości i ostrości obrazu (opcjonalne) Fabrycznie wielkość obrazu jest ustawiona na największą, a ostrość ustawiona do standardowych warunków montażu. Gdyby zaistniała potrzeba, możesz zmniejszyć obraz oraz ustawić jego ostrość jednak ta operacja może wiązać ze sobą potrzebę ponownej kalibracji. W okolicy uchwytu znajduje się prostokątny otwór w obudowie, przez który widać dwa pokrętła. Pokrętło znajdujące się bliżej lusterka jest do ustawiania ostrości, natomiast pokrętło znajdujące się dalej jest do ustawiania wielkości obrazu. 2.4 Kalibracja kamery i ustawienie czułości Urządzenie jest skalibrowane i w większości przypadków nie wymaga ponownej kalibracji. 1. Kalibracja 1. Rozłóż 4 czarne lub ciemne elementy wewnątrz rogów wyświetlonego obrazu. 2. Naciśnij klawisz ADJUST na pilocie - wyświetli się okienko do kalibracji kamery. W dolnej części okienka znajduje się „Podgląd z kamery". Wyświetlony jest tam cały obraz, który widzi kamera. 3. Kalibracja polega na docięciu obrazu wynikowego tak żeby czarne elementy, które zostały rozłożone w rogach obrazu znalazły się w rogach zaznaczonych na niebiesko cyframi 1,2,3,4 Za pomocą strzałek góra/dół na pilocie wybierz z menu róg obrazu, który chcesz skorygować i naciśnij OK, a następnie używając strzałek na pilocie góra, dół, lewo, prawo przesuń obraz tak, aby czarny element na „obrazie z kamery" znalazł się w rogu obrazu podpisanym daną cyfrą. Zatwierdź ustawienie naciskając OK. Powyższą czynność powtórz dla każdego rogu. Po ustawieniu wszystkich czterech rogów zapisz ustawienia wybierając opcję „Zapisz i zamknij". 2. Ustawienie czułości kamery W przypadku gdy animacje same się wzbudzają lub nie reagują na ruch dostosuj detekcję kamery. Naciśnij klawisz ADJUST na pilocie - wyświetli się okienko do kalibracji i kamery. Za pomocą strzałek góra/dół przejdź na przycisk „Dostosowanie detekcji" - naciśnij „OK" na pilocie i ustaw strzałkami „lewo" – „prawo" poziom detekcji. Im niższa wartość tym mniej będzie samoistnych wzbudzeń. Im wyższa wartość tym bardziej czuła będzie kamera. Po ustawieniu detekcji zapisz ustawienia wybierając opcję „Zapisz i zamknij". 2.5 Podłączenie urządzenia do internetu Urządzenie wyposażone jest w funkcję zdalnego dostępu. Dzięki tej funkcji istnieje możliwość wgrywania nowych gier, ustawiania funkcji systemu oraz serwisowania zestawu na odległość. Żeby skorzystać z powyższych funkcji należy podłączyć urządzenie do internetu za pomocą dołączonej karty sieciowej lub przy pomocy kabla ethernetowego. Do poprawnego połączenia z internetem przeważnie nie jest wymagana żadna dodatkowa konfiguracja urządzeń (np. routerów) znajdujących się w obiekcie. Podłączenie kablem ethernetowym Podłącz kabel do gniazda ethernetowego znajdującego się na górnym panelu urządzenia i jeżeli urządzenie jest włączone to naciśnij przycisk RESET na pilocie. Jeżeli urządzenie jest wyłączone – włącz je. Urządzenie jest gotowe do zdalnego połączenia. W celu sprawdzenia działania połączenia skontaktuj się z Producentem. Podłączenie do sieci WIFI 1. Podłącz kartę sieciową dołączoną do zestawu do portu USB znajdującego się na górnym panelu urządzenia. Jeżeli urządzenie jest włączone to naciśnij przycisk RESET na pilocie. Jeżeli urządzenie jest wyłączone – włącz je. UWAGA: Jeżeli hasło do sieci WIFI zawiera litery lub znaki niezbędne jest podłączenie zwykłej klawiatury PC do drugiego portu USB. 2. Gdy wyświetli się pierwsza gra poczekaj minimum 30 sekund, a następnie naciśnij na pilocie przycisk SETUP. 3. Z listy wyświetlonych sieci WIFI wybierz za pomocą strzałek na pilocie tą, do której chcesz się podłączyć i naciśnij OK. 2 Instalacja urządzenia 4. Zostanie wyświetlona prośba o wpisanie hasła do wybranej sieci WIFI. 5. Po wpisaniu hasła wybierz OK, a następnie Zakończ. Urządzenie automatycznie się zrestartuje. Urządzenie jest gotowe do zdalnego połączenia. W celu sprawdzenia działania połączenia skontaktuj się z Producentem. 3.1 Włączanie i wyłączanie urządzenia 1. W przypadku gdy w obiekcie zostanie wyłączony prąd lub urządzenie zostanie odłączone od prądu wykonaj poniższe kroki w celu uruchomienia urządzenia: 1. Przyciśnij przycisk znajdujący się przy lusterku 2. Dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się Urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. Przyciskiem możesz również wyłączyć urządzenie. W przypadku gdyby pilot zdalnego sterowania przestał działać możesz włączać i wyłączać urządzenie korzystając z powyższej procedury. 2. Włączanie i wyłączanie urządzenia przy codziennej eksploatacji: 1. Wyceluj pilot w stronę urządzenia. 2. Włączanie - Wciśnij czerwony przycisk Włącz/Wyłącz na pilocie przez ok. 1 sek. Dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się. Urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. 3. Wyłączanie - Wciśnij czerwony przycisk Włącz/Wyłącz na pilocie przez ok. 1 sek. Dioda przy lusterku zgaśnie w ciągu kilku sekund. Projektor zacznie się schładzać. Po ok. 3 minutach projektor zasygnalizuje sygnałem dźwiękowym koniec schładzania. UWAGA: - Dopiero po pełnym wychłodzeniu projektora możliwe będzie ponowne włączenie urządzenia. - Zalecamy odczekanie 10 minut przed ponownym włączeniem urządzenia. - W urządzenie projekcyjne wbudowany jest komputer, który jest czuły na zaniki prądu, dlatego nigdy nie wyłączaj urządzenia w inny sposób niż opisany powyżej. 3.2 Obsługa gier 1. Tryb ręczny – sam wybierasz i włączasz gry Program FunFloor składa się z gier oraz animacji. Gry w trybie manualnym wymagają uruchomienia gdyż są na punkty, na czas lub mają skończoną liczbę etapów np. Pingwinek. Animacje natomiast nie wymagają uruchomienia ze względu na to, że się nie kończą np. Odgarnianie liści. Żeby sterować grami użyj poniższych przycisków: ``` start gry – naciśnij OK stop/reset gry – naciśnij OK następna gra – naciśnij ► poprzednia gra – naciśnij ◄ ``` Wybór gry z listy: Aby skorzystać z listy gier naciśnij ▼ następnie strzałkami wybierz grę z listy (zaznaczona gra podświetlona jest niebieskim prostokątem) i zatwierdź OK. Wybór kategorii: Aplikacja podzielona jest w zależności od wykupionych pakietów gier na kategorie. Jedna kategoria to jeden pakiet gier. Po uruchomieniu urządzenia, aplikacja z grami odtwarza gry z pierwszej kategorii. Zmiana kategorii: Gdy włączona jest gra naciśnij ▼ - wyświetli się lista gier w kategorii, w której się znajdujesz. Następnie przy pomocy strzałek ustaw podświetlenie na prostokącie „powrót" (znajduje się na samej górze po lewej stronie) i naciśnij ok w celu wyjścia z kategorii. Wyświetli się lista kategorii, z której w podobny sposób wybierz tę, która Cię interesuje. 2. Tryb Automatyczny – gry zmieniają się automatycznie (tryb domyślnie włączony przy starcie) ``` włączenie trybu automatycznego – naciśnij AUTO wyłączenie trybu automatycznego – naciśnij ◄ lub ► lub ▼ lub AUTO ``` Opis działania gier znajduje się na stronie funfloor.pl w zakładce GRY I ANIMACJE 3.3 Sposób zabawy Interaktywna Podłoga FunFloor obserwuje obraz wyświetlany na podłodze i wykrywa ruch na jego tle. Zabawa polega na tym, aby uaktywnić elementy interaktywne poprzez ruszanie dowolną częścią ciała. Praktycznie każda pozycja jest właściwa np. na stojąco, na leżąco, albo na czworakach. Należy aktywnie poruszać się na wykładzinie i czerpać radość z zabawy. Dodatkowo można używać przedmiotów takich jak piłki, szczotki itp. w celu uatrakcyjnienia gier. 3.4 Wymiana baterii w pilocie Pilot zasilany jest bateriami alkalicznymi. Jeżeli baterie wyczerpią się to pilot przestanie działać. W takiej sytuacji należy wymienić baterie, zdejmując pokrywę znajdującą się na tylnej stronie pilota. 4. Rozwiązywanie problemów 1. Urządzenie nie włącza się: 2. Obraz jest słabo widoczny: Projektor wyposażony jest w lampę, która ma ograniczoną żywotność. Po pewnym czasie jasność lampy zaczyna spadać i obraz staje się ciemniejszy. W celu wymiany lampy skontaktuj się z Producentem. 3. Pojawia się komunikat o potrzebie wymiany lampy: Projektor wyposażony jest w lampę, która ma ograniczoną żywotność. W celu wymiany lampy skontaktuj się z Producentem. 4. Pojawia się komunikat o potrzebie czyszczenia filtra: Skontaktuj się z Producentem. 5. Aplikacja „sama gra": Zmień czułość kamery – patrz 2.4.2 Ustawienie czułości kamery. Spróbuj wartości od 9 do 13. Sprawdź czy w pomieszczeniu nie znajdują się urządzenia, które generują pulsujące światło lub działają w podczerwieni i je wyłącz. Jeżeli to nie pomaga skontaktuj się z Producentem. 5. Dane techniczne 6. Dane kontaktowe Numery telefonów oraz adres korespondencyjny dostępny jest w zakładce kontakt na : www.funfloor.pl	<urn:uuid:d11b9440-75c2-4215-a4af-24e1dfb0e4c0>	finepdfs	1.30957	CC-MAIN-2021-21	https://www.funfloor.pl/wp-content/uploads/2020/11/Instrukcja-Obslugi.pdf	2021-05-17T09:00:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243992159.64/warc/CC-MAIN-20210517084550-20210517114550-00388.warc.gz	779,993,391	0.999943	0.999986	0.999986	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 72, 85, 2288, 3471, 3631, 4911, 5760, 6966, 8594, 10121, 10434, 11815, 14133, 14981, 15121 ]	2	0
Turbiny parowe dla bloków parowo-gazowych na przykładzie projektu Stalowa Wola Bełchatów 2013-09-10 Rafał Psik SPIS TREŚCI • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Wybrane globalne referencje • Projekt w Stalowej Woli Bogate dziedzictwo firmy ze światowymi referencjami - Wiodący producent i dostawca nowoczesnych turbin i turbogeneratorów, podzespołów oraz usług serwisowych. - Projektuje, wytwarza oraz instaluje urządzenia nie tylko w sektorze energetycznym - Posiada doświadczenie serwisowe dla urządzeń własnych oraz innych producentów DOOSAN SKODA POWER JEST WIODĄCYM DOSTAWCĄ TECHNOLOGII Historia • Dostawca turbin parowych od 1904 roku, własny projekt od 1911 roku. Bogaty katalog produktów • Produkujemy turbiny o mocy od 10 MW do 1200 MW Międzynarodowe doświadczenie • Od 1946 roku zainstalowaliśmy urządzenia o łącznej mocy bliskiej 60,000 MW w ponad 60 krajach • Dodatkowo, 39 jednostek o mocy 110 MW i 16 jednostek o mocy 60 MW zostało wyprodukowanych i zainstalowanych w Indiach przez BHEL na licencji Skody SKODA – HISTORIA Dawna fabryka Skody Pierwsza turbina parowa wyprodukowana przez SKODA w 1904 roku Emil Skoda Prof. Auguste Rateau Prof. Aurel Stodola Count Wallenstein założył pierwszy zakład inżynieryjny Pierwsza turbina parowa 550 HP system Rateau Dwie turbiny parowe o mocy 23 MW z przegrzewem Stworzenie pierwszego turbozespołu o mocy 200 MW Emil Škoda kupuje zakład Własny projekt turbiny ŠKODY Stworzenie turbozespołu o mocy 110 MW 1859 1869 1904 1911 1932 1959 1966 Historia oraz kluczowe elementy 2/2 - Stworzenie turbozespołu o mocy 220MW dla elektrowni jądrowych (1976) - Stworzenie turbozespołu o mocy 1000MW dla elektrowni jądrowych (1992) - Joint venture Škoda Jinma z GGEGC China (1994) - Stworzenie turbozespołu o mocy 500 MW (1978) - Prywatyzacja pod nazwą ŠKODA TURBINY (1993) - Stworzenie SKODA ENERGO s.r.o. jako fuzja Skoda Controls s.r.o., Skoda Elektricke stroje s.r.o., Skoda ETD s.r.o. i Skoda Turbiny s.r.o. (1998) - USC 660 MW Dla projektu Ledvice (2007) - Nabycie firmy przez DOOSAN (2009) • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Aktualne projekty i globalne referencje • Doosan Škoda Power - usługi \| Typ \| Moc (MW) \| Prędkość obrotowa (obr/min) \| Parametry pary ciśnienie / temperatura (°C) \| Ilość kadłubów \| \|-------\|----------------\|-----------------------------\|--------------------------------------------\|----------------\| \| MTD20 \| 15 - 30 \| 8 000 \| 3 - 14 / 300 - 540 \| 1 \| \| MTD30 \| 20 - 55 \| 5,500 / 6,000 \| 3 - 14 / 300 - 540 \| 1 \| \| MTD40 \| 30 - 200 \| 3,000 / 3,600 \| 3 – 14 / 300 - 580 \| 1 \| \| MTD50 \| 50 - 210 \| 3,000 / 3,600 \| 6 – 18 / 450 - 580 \| 2 \| \| MTD60 \| 80 - 400 \| 3,000 / 3,600 \| 8 – 18 / 450 - 600 \| 2 \| \| MTD70 \| 200 - 1000 \| 3,000 / 3,600 \| 12 – 18 / 500 - 580 \| 3+ \| \| \| \| \| USC: 26 – 30 / 600 - 620 \| \| \| MTD80 \| 200 - 1200 \| 3,000 \| 4 - 7 / para nasycona \| 3+ \| Główne zalety typoszeregu MTD: - Wysoka sprawność - Wysoka niezawodność - Łatwe użytkowanie i utrzymanie - Szybka instalacja TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 30 MTD 30 Charakterystyka - Kondensacyjna lub przeciwprężna - Do 2-óch upustów - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego - Główna lub osobna rama fundamentowa - Brak przegrzewu wtórnego Specyfikacje techniczne: - Moc: 20 - 55 MW - Prędkość obrotowa: 5500 / 6000 obr/min - Ciśnienie pary: 3 - 14 MPa - Temperatura pary: 300 - 540°C MTD 30 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 30 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 30 CE Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 30 B Przeciwprężna Emlichheim, Germany Biomass 23 MW MTD30CA Monteras, Sweden Pulp&Paper 50MW MTD30CE TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 40 MTD 40 Charakterystyka - Jednokadłubowa turbina kondensacyjna lub przeciwprężna - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego - Główna lub osobna rama fundamentowa Specyfikacja techniczna - Moc: 30 – 200 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 3 – 14 MPa - Temperatura pary: 300 - 570°C MTD 40 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 40 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 40 B Przeciwprężna MTD 40 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 40 C(B)R Kondensacyjna z przegrzewem TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 50 MTD 50 Charakterystyka - Dwukadłubowa turbina kondensacyjna z jednoprzepływową częścią WP i NP - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Możliwość dodania wysokoobrotowej części WP połączonej przekładnią z częścią NP. - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego Specyfikacja techniczna - Moc: 80 - 210 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 6 - 18 MPa - Temperatura pary: 450 - 580°C MTD 50 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 50 B Przeciwprężna MTD 50 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 50 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 50 C(B)R Kondensacyjna z przegrzewem wt. Trebovice GCzech Republic Cogeneration plant 72 MW MTD50CEP E TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 60 MTD 60 Charakterystyka - Dwukładłubowa turbina kondensacyjna ze wspólną WP-SP i dwuprzepływową częścią NP - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Wylot promieniowy Specyfikacje techniczne - Moc: 80 - 400 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 8 - 18 MPa - Temperatura pary: 450 - 600°C MTD 60 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 60 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 60 C(B)R Kondensacyjna with reheating TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 70 MTD 70 Charakterystyka - Wielokadłubowa turbina z przegrzewem wtórnym - Możliwość upustów regulowanych - Wylot promieniowy Specyfikacja techniczna - Moc: 200 - 1000 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 12 - 18 MPa - Temperatura pary: 500 - 580°C MTD 70 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 70 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 70 C(B)R Kondensacyjna Z przegrzewem wt. • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Turbiny MTD • Wybrane globalne referencje dla projektów parowo-gazowych • Projekt Stalowa Wola REFERENCJE – według mocy 3 - 29 MW → 452 jednostki 30 - 99 MW → 167 jednostek 100 - 199 MW → 153 jednostki 200 - 320 MW → 90 jednostek 500 - 700 MW → 6 jednostek 1000 MW → 2 jednostki 39 x 110 MW oraz 16 x 60 MW zainstalowanych przez BHEL India na licencji SKODA Około 900 zainstalowanych jednostek \| Nazwa projektu \| Essar 1 x 30 MW \| \|----------------\|-----------------\| \| Kraj \| Indie \| \| Klient \| Global Supplies (UAE) FZE \| \| Klient końcowy \| M/s Matix Fertilizer and Chemicals Limited \| \| Zakres dostaw \| Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, orurowanie \| \| PAC \| FOB 11/2011 / w trakcie budowy \| \| Rodzaj turbiny \| MTD30C \| \| Zastosowanie \| Blok parowo-gazowy \| \| Nazwa projektu \| Polyarnaya 1 x 95 MW \| \|----------------\|----------------------\| \| Kraj \| Rosja \| \| Klient \| PSG-International a.s. \| \| Klient końcowy \| CUPP, Rosja \| \| Zakres dostaw \| Turbina parowa wraz z urządzeniami pomocniczymi \| \| PAC \| 05/2013 / Under Execution \| \| Rodzaj turbiny \| MTD40CA \| \| Zastosowanie \| 280 MW Blok parowo-gazowy \| \| Nazwa projektu \| Ryga 1 x 150 MW \| \|----------------\|-----------------\| \| Kraj \| Łotwa \| \| Klient \| Iberinco/Iberdrola, Hiszpania \| \| Klient końcowy \| Latvenergo, Łotwa \| \| Zakres dostaw \| Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, wymiennik ciepłowniczy, Nadzór nad montażem i rozruchem \| \| PAC \| 05/2007 / 11/2008 \| \| Rodzaj turbiny \| MTD60CER \| \| Zastosowanie \| Kogeneracja, blok parowo-gazowy 450MWe \| \| Nazwa projektu \| Pocerady 1x273 MWe \| \|----------------\|--------------------\| \| Kraj \| Republika Czeska \| \| Klient \| SKODA Praha Invest \| \| Klient końcowy \| CEZ \| \| Zakres dostaw \| Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, część elektryczna, montaż i rozruch \| \| PAC \| 11/2011 / 12/2012 \| \| Rodzaj turbiny \| MTD60CR \| \| Zastosowanie \| Blok parowo-gazowy 841MWe \| \| Nazwa projektu \| Hatay 1 x 320 MW \| \|----------------\|------------------\| \| Kraj \| Turcja \| \| Klient \| GE Energy Product France SNC \| \| Klient końcowy \| Akenerji Elektrik Uretim AS \| \| Zakres dostaw \| Turbina parowa wraz z urządzeniami pomocniczymi \| \| PAC \| 04/2013 / w trakcie realizacji \| \| Rodzaj turbiny \| MTD60CR \| \| Zastosowanie \| Blok parowo-gazowy 900MWe \| NAJNOWSZE OSIĄGNIĘCIA 2011 - Yunus Emre 2x145MW, Turcja - Hatay 1x320 MW, Turcja - Salmisaari 1x175 MW modernizacja TG innego producenta, Finlandia - IEC Ramat Hovav 1x122 MW, Izrael - IEC Hagit 1x125 MW, Izrael - IEC Ehskol 1x138 MW, Izrael - Essar 1x30 MW, Indie - Sabarmati 2x110 MW modernizacja, Indie - Sleaford 1x44 MW, Wielka Brytania - Polarnaya 1x95 MW, Rosja 2012 - Stendal 1x45 MW, Niemcy - Lund 1x39 MW, Szwecja - Pioneer 1x127 MW, Indie - Bandel 1x210 MW modernizacja, Indie - Stalowa Wola 1x160 MW, Polska - Termo Tajasero 1x200 MW, Kolumbia - Paco 2x160 MW, Panama - Loviisa 4x250 MW, Finlandia - Växjö 1x39 MW, Szwecja - Gummidipoondi 1x180 MW, Indie 2013 - Vartan 1x154 MW, Szwecja - Hamburger 1x44 MW, Węgry - Lichterfelde 1x120 MW, Niemcy - Mondi Świecie 1x85 MW, Polska - EC Nowa 1x55 MW, Polska - Gardanne 1x160MWe, Francja - Punta del Tigre 1x200MWe, Urugwaj - EC Tychy, 1x65MW Polska • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Wybrane globalne referencje • Projekt Stalowa Wola \| Nazwa projektu \| Stalowa Wola 1 x 160 MW \| \|----------------\|-------------------------\| \| Kraj \| Polska \| \| Klient \| ABENER Energia \| \| Klient końcowy \| TAURON/PGNiG \| \| Zakres dostaw \| Turbina i generator z urządzeniami pomocniczymi, kondensator, wymienniki ciepłownicze, stacja obejściowa \| \| PAC \| 10/2012 / w trakcie realizacji \| \| Rodzaj turbiny \| MTD60CR \| \| Zastosowanie \| Blok parowo-gazowy 450MWe + 240MWT \| Główne dane techniczne MTD 60CER - Moc: 160 MW - Prędkość obrotowa nominalna: 3,000 obr/min - Ciśnienie pary na wlocie: 140.4 barów - Temperatura pary na wlocie: 565°C - Temperatury pary wtórnie przegrzanej: 565°C - Ciśnienie upustu regulowanego: 0.141 MPa - Temperatura nominalna wody chłodzącej: 16.1°C MTD 60 C(B)R Kondensacyjna z przegrawem wt. MTD 60 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny Charakterystyka turbiny parowej - Dwu-kadłubowa turbina parowej kondensacyjno-upustowa podłączona bezpośrednio do generatora, - Wspólny kadłuby WP-SP, kadłub NP dwuprzepływowy, - Kadłub dwupłaszczyznowy części WP-SP, - Odprowadzenie pary promieniowe do kondensatora, - Turbina reakcyjna, - Wał wirniki kuty (nie spawany), - Zawory regulacyjne umieszczone na korpusie części WP-SP, - Zawory odcinające części SP umieszczone na obu rurociągach zasilających, - Układ olejowy dwu-ciśnieniowy: układ oleju smarującego i układ oleju regulacyjnego. Dziękuję. email@example.com	<urn:uuid:ab0e460e-da8d-4425-9fd8-58c01cb87346>	finepdfs	2.027344	CC-MAIN-2018-09	http://www.kierunekenergetyka.pl/Resources/art/6084/bmp_5236e6bca13c2.pdf	2018-02-24T12:10:30Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891815560.92/warc/CC-MAIN-20180224112708-20180224132708-00237.warc.gz	476,678,936	0.996023	0.99933	0.99933	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", ...	pol_Latn	{}	true	[ 111, 237, 562, 1050, 1207, 1538, 2084, 2213, 3532, 4140, 4750, 5487, 5998, 6447, 6584, 6887, 7333, 7751, 8221, 8668, 9088, 9999, 10109, 10614, 11014, 11558, 11592 ]	1	0
MITSUBISHI L200 ANDROID, DSP MITSUBISHI OUTLANDER 2007-2013 ANDROID, DSP CAN-BUS Kompatybilny z ROCKFORD FOSGATE MITSUBISHI PAJERO 2013-2019 ANDROID, DSP CAN-BUS MITSUBISHI ASX 2013-2017 ANDROID, DSP MITSUBISHI OUTLANDER 2013 – 2019 ANDROID, DSP CAN-BUS Kompatybilny z ROCKFORD FOSGATE MITSUBISHI OUTLANDER 2020 – 2021 automatyczna klimatyzacja ANDROID, DSP CAN-BUS MITSUBISHI LANCER 2007-2018 ANDROID, DSP MITSUBISHI GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9961TQNAVIX : 2GB+32GB, Car Link, 1280720, QLED, 4G LTE kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9961TQNAVIX : 2GB+32GB, Car Link, 1280720, QLED, 4G LTE kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. Do powyższych pozycji dla wersji ze wzmacniaczem wymagany jest dodatkowy koszt 200,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1399,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1399,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN	<urn:uuid:ad6f57b9-9480-41b5-a49a-515ea6e4799a>	finepdfs	1.092773	CC-MAIN-2023-14	https://gms.pl/library/2023/03/13/MITSUBISHI.pdf	2023-03-25T07:11:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296945317.85/warc/CC-MAIN-20230325064253-20230325094253-00370.warc.gz	326,086,367	0.948966	0.948966	0.948966	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2843 ]	1	0
ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA 1) PROJEKT BUDOWLANY 1. CZĘŚĆ ARCHITEKTONICZNA 2) DOKUMENTY kserokopia uprawnień projektanta zaświadczenie o wpisie do izby zawodowej mapa sytuacyjno-wysokościowa 1:500 OŚWIADCZENIE Niniejsze opracowanie jest opracowane zgodnie z zawartą umową, kompletne z punktu widzenia celu, któremu ma służyć i może zostać skierowane do realizacji. 1. TEMAT OPRACOWANIA Tematem opracowania jest projekt budowlany remontu elewacji, remont pokrycia dachowego wraz z kominami i dociepleniem stropodachu wentylowanego, remont klatki schodowej, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej w częściach wspólnych, wykonanie izolacji poziomej ścian fundamentowych budynku mieszkalno- usługowego położonego przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach, działka nr 329 obręb nr 3 Śródmieście. Termomodernizacja obejmować będzie: remont elewacji remont pokrycia dachowego wraz z kominami docieplenie stropodachu wentylowanego wełną mineralną gr. 18cm (λ=0,035), remont klatki schodowej wymiana stolarki okiennej i drzwiowej izolacja pozioma ścian fundamentowych 2. PODSTAWA OPRACOWANIA inwentaryzacja budynku, oględziny budynku, uzgodnienie z Inwestorem technologii robót, aktualne normy, 3. OPIS TECHNICZNY BUDYNKU Przedmiotowy budynek mieszkalno-usługowy zlokalizowany jest przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach. Przedmiotowy budynek jest trzykondygnacyjny z podpiwniczeniem. Ściany zewnętrzne wykonane są jako murowane z cegły pełnej ceramicznej na zaprawie cementowo - wapiennej. Dach wielospadowy. Pokryty w części papą oraz w części dachówką ceramiczną karpiówką ułożoną w koronkę.. W budynku znajduje się stolarka okienna typowa drewniana i PCV. Drzwi zewnętrzne klatki schodowej aluminiowe(elewacja tylna) oraz drewniane (elewacja boczna prawa). 4. WYTYCZNE WYKONANIA REMONTU ELEWACJI F Elewacja frontowa budynku z uwagi na bogatą sztukaterię poddana zostanie renowacji z odtworzeniem wszystkich uszkodzonych elementów architektonicznych wystroju elewacji. Kolorystyka oraz układ kolorów zgodnie z częścią graficzną opracowania. 2 A. Remont tynków elewacji i detali architektonicznych 1. Zakres remontu powierzchni : - Usunięcie zmurszałych i głuchych fragmentów tynków - Oczyszczenie pozostałych tynków ze starej farby oraz wypraw środkiem zmywającym do tynków i farb organicznych, - Zmycie elewacji wodą za pomocą myjki niskociśnieniowej - Wzmocnienie podłoża na całości tynków za pomocą głęboko penetrującej powłoki gruntującej - Wykonanie nowych tynków - Odtworzenie (renowacja) „rysunku" detali architektonicznych - Pokrycie całości tynków trasową zaprawą z dodatkiem włókien wzmacniających - Gruntowanie całości tynków mikrosilikonową emulsją gruntującą - Malowanie dwukrotnie farbą silikonową 2. Materiały 2.1. Środek zmywający do tynków i farb organicznych Należy zastosować ekologiczny środek zmywający do tynków i farb organicznych. Nie stosować na powierzchniach anodowanych i z tworzyw sztucznych 2.2. Powłoka gruntująca Głęboko penetrująca powłoka gruntująca na bazie żywic poliakrylowych, na podłoża mineralne. 2.3. Tynk wapienno-trasowy Lekki, wapienno-trasowy tynk z dodatkiem pumeksu; do obróbki ręcznej i maszynowej - zaprawa sucha wyprodukowana przy zastosowaniu wapna hydraulicznego o dużej wytrzymałości, wysortowanych domieszek średnioziarnistych i lekkich dodatków mineralnych. Tynk wapienno-trasowy stosuje się do wytwarzania lekkich i elastycznych tynków podkładowych o bardzo wysokiej dyfuzji pary wodnej na zewnątrz i wewnątrz. 2.4. Drobnoziarnisty tynk do filcowanych lub gładko zatartych powierzchni Należy zastosować drobnoziarnisty tynk - zaprawę suchą. Produkowana przy zastosowaniu wyszukanych drobin mineralnych o uziarnieniu 0-0,6mm, wapna hydraulicznego o dużej wytrzymałości i cementu białego jako spoiwa oraz włókien zbrojących. Drobnoziarnisty tynk nadaje się do wytwarzania gładko zatartych lub filcowanych powierzchni. Uzyskane powierzchnie można malować. Zaprawa powinna posiadać wysoką paroprzepuszczalność, niski skurcz i dobrą przyczepność do starego podłoża. 2.5. Emulsja gruntująca Należy zastosować wodną, mikrosilikonową emulsję gruntującą w celu poprawienia przyczepności i regulacji chłonności podłoża. 2.6. Farba silikonowa Farba silikonowa o wysokiej przepuszczalności pary wodnej i CO2, doskonałej przyczepność, zdolności przenoszenia naprężeń – zaleca się farbę z „efektem Lotosu" (brud spływa z deszczem), utrzymującą suche i czyste elewacje, nawet te szczególnie obciążone czynnikami atmosferycznymi. Farba silikonowa stanowi maksymalne zabezpieczenie wszelkich elewacji zabytkowych i nowoczesnych. Zastosować kolorystykę według części graficznej opracowania. 3. Wykonanie robót Roboty należy prowadzić zgodnie z projektem technicznym i zaleceniami zawartymi w instrukcjach technicznych. 3.1. Czyszczenie i wzmacnianie powierzchni elewacji 3.1.1. Środkiem zmywającym do tynków i farb organicznych Podłoże: zawsze na próbnej powierzchni ustalać czas działania i zużycie środka zmywającego. Należy koniecznie zwracać uwagę na wchłanialność podłoża, gdyż ona wpływa w istotny sposób na czas, przez który środek zmywający powinien pozostawać na zmywanej powierzchni Optymalna temperatura przerobu wynosi +15 - +25°C. Środek zmywający jest wrażliwy na ciepło i na zimno. Nie należy poddawać go bezpośredniemu oddziaływaniu promieniowania słonecznego oraz wiatru. W razie potrzeby okryć, po nałożeniu, folią. Nakładanie: Środek należy nanosić przy pomocy szczotki (nie plastikowej) lub aparatu airless. Przy wielu warstwach farby dyspersyjnej, powłokach łączących rysy lub tynkach ze sztucznej żywicy, po 2- 6 godz. oddziaływania środka zmywającego nałożyć go jeszcze raz „mokre na mokre" pędzlem lub natryskiem. Przy podsychaniu lub 4 powstawaniu błony powierzchniowej nałożyć środek jeszcze raz „mokre na mokre". Przy grubych systemach pokryć dobrze jest pozostawić nałożony środek zmywający na całą noc i wszystko szczelnie przykryć folią. Usuwanie: Cienkie, wielowarstwowe powłoki lub tynki, wiązane organicznie, usuwać w stanie rozmiękczonym przy pomocy wysokociśnieniowego aparatu wodno-parowego. Przy bardzo grubych warstwach pokryciowych lub tynkach organicznie wiązanych celowym jest najpierw zaszpachlować najgrubsze powłoki i zaraz potem nanieść środek zmywający „mokre na mokre", a następnie usunąć za pomocą pary. Usuwać ruchami od dołu do góry, przy ciśnieniu 80-90 bar i temperaturze wody +70°C. 3.1.2. Głęboko penetrująca powłoka gruntująca Podłoże musi być trwałe, czyste, suche i nośne oraz wolne od zgorzelin, wykwitów i powłok antyadhezyjnych. Przygotowanie podłoża: środki gruntujące oraz ich rozcieńczalniki muszą być dopasowane do danego podłoża. Nie mogą tworzyć błyszczącej powłoki na powierzchni podłoża. Temperatura obróbki : minimalna temperatura obróbki i podłoża +5°C Układ warstw: na mocno chłonnych podłożach zalecane jest wielokrotne nanoszenie „mokre na mokre". 1 nanoszenie: rozcieńczyć ze środkiem czyszczącym w proporcji 1:1 2 nanoszenie: nierozcieńczony. Głęboko penetrująca powłoka gruntująca można nanosić poprzez malowanie. Możliwość natrysku urządzeniem airless. Dalsza obróbka najwcześniej po ok. 48 godzinach (+20°C / 65 % wilgotności) 3.2. Prace tynkarskie 3.2.1. Tynk wapienno-trasowy Tynk wapienno-trasowy można stosować we wszystkich dostępnych w handlu tynkownicach. Zależne od rodzaju konstrukcji różnice w sposobie działania tynkownic należy uwzględnić poprzez odpowiednie wyregulowanie maszyny i dobranie czasu mieszania. Tynk wapienno-trasowy przetwarzać można również ręcznie. Zapotrzebowanie wody ustawia się w zależności od pożądanej w danym przypadku konsystencji zaprawy, zgodnie z jej przeznaczeniem. Tynk wapiennotrasowy nanosi się równomiernie na podłoże, wygładza i na potrzeby obróbki końcowej, zależnie od dalszego powłokowania, uszorstnia lub przeciera (filcuje). Grubość warstwy tynku nie powinna być mniejsza niż 10mm. Nie zaleca się tynków o grubości powyżej 20mm w jednej warstwie. Przy tynkowaniu dwuwarstwowym dobrze uszorstnić pierwszą warstwę i nawilżyć ją przed naniesieniem drugiej warstwy. Czas schnięcia pierwszej warstwy wynosi 1 dzień / 1mm warstwy tynku. Podłoże musi być twarde, czyste, suche i nie zamarznięte. Podłoże o dużej nasiąkliwości należy wstępnie obrobić. Poza czystą wodą nie wolno domieszać jakichkolwiek innych substancji. Naniesiony tynk należy chronić przed zbyt szybkim wyschnięciem oraz mrozem w fazie wczesnej. 3.2.2. Drobnoziarnisty tynk do filcowanych lub gładko zatartych powierzchni Po dodaniu czystej wody wymieszać zaprawę tynkarską za pomocą silnikowego mieszadła śrubowego aż do rozpuszczenia się grudek i uzyskania dobrej plastycznej konsystencji. Zaprawę nanosi się ręcznie na grubość ok. 2-3mm i po ok. 5-10 minutach lekko zwilża i następnie filcuje. Dla uzyskania gładkiej powierzchni, naniesioną zaprawę wygładzić po filcowaniu. Podłożem mogą być wszelkie tynki na bazie wapna trasowego, zaprawy wapiennocementowej i cementu. Powierzchnia podłoża musi być równa i nośna. Tynki nie mogą być pokryte farbą, ani jakąkolwiek inną powłoką. Wstępnie zwilżyć podłoże o dużej nasiąkliwości. Naniesiony tynk należy chronić przed zbyt szybkim wyschnięciem oraz mrozem w fazie wczesnej. Uwzględnić wszystkie normy i przepisy istotne dla wykonania prac. 3.3. Prace malarskie 3.3.1. Przygotowanie do malowania Podłoże powinno być mocne, suche i wolne od substancji zmniejszających przyczepność. Dlatego chłonne podłoże należy zagruntować emulsją gruntującą – jednokrotnie. Preparat jest koncentratem do rozrobienia z wodą w ilości 1:10. Dalsza obróbka możliwa po wystarczającym wyschnięciu, z reguły po ok. 24 godzinach (+20°C / 65 %wilgotności). 3.3.2. Malowanie tynków Farba silikonowa może być nanoszona pędzlem, wałkiem lub natryskowo. Aby uniknąć widocznych połączeń pracować należy metodą „mokre na mokre". Powierzchnie tworzące widoczne w całości należy malować bez przerw w pracy. Powierzchnie, które nie są przeznaczone do wymalowania (szkło, kamień, cegła klinkierowa, metale itp.) należy osłonić przed zachlapaniem np. folią. Ewentualne zachlapania należy natychmiast zmyć mokrą gąbką. Warstwa pośrednia w razie konieczności rozcieńczona wodą w ilości max 10%. Warstwa końcowa w razie konieczności rozcieńczona wodą w ilości max 5%, nanoszona po ok. 8 godzinach (przy +20°C i wilgotności względnej 65%). Przy wysokiej wilgotności powietrza i/lub niskiej temperaturze czas schnięcia może ulec wydłużeniu. 5. WYMIANA POKRYCIA DACHOWEGO W dokumentacji zakłada się rozebranie w całości istniejącego pokrycia dachowego z dachówki ceramicznej karpiówki układanej w koronkę oraz wykonanie nowego. Po rozebraniu pokrycia dachowego należy określić stan techniczny konstrukcji i dokonać ewentualnie wzmocnienia lub wymiany uszkodzonych elementów, a także wypoziomować powierzchnie dachu. Wymieniane elementy konstrukcyjne więźby oraz elementy do wzmocnień konstrukcji dachowej, należy zastosować z drewna iglastego (sosna, świerk), klasy nie niższej niż C27, suszone komorowo, nasycone środkami ogniochronnymi i grzybobójczymi. Wymaniane elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy zastosować o przekroju zgodnym z istniejącym. W razie wątpliwości dotyczących które elementy konstrukcyjne należy wymienić a które wzmocnić należy skontaktować się z projektantem lub inspektorem nadzoru. Nowe pokrycie dachowe wykonać z dachówki ceramicznej karpiówki ułożonej w koronkę. Pod nowe pokrycie dachowe na całej powierzchni należy ułożyć wiatroizolację z membrany wysokoparoprzepuszczalnej (min. 2000g/m 2 /24h). Kolor dachówki – ceglasto czerwony. Nachylenia połaci dachowych pozostaje bez zmian. 6. REMONT POKRYCIA DACHOWEGO Z PAPY W niniejszym opracowaniu przyjęto remont pokrycia dachowego z papy termozgrzewalnej. W celu wykonania remontu pokrycia dachowego należy zerwać wszystkie warstwy istniejącej papy oraz istniejące deskowanie. Po rozebraniu pokrycia dachowego oraz deskowania należy określić stan techniczny konstrukcji dachu i dokonać ewentualne wzmocnienie lub wymianę uszkodzonych elementów. Wymieniane elementy konstrukcyjne więźby oraz elementy do wzmocnień konstrukcji dachowej, należy zastosować z drewna iglastego (sosna, świerk), klasy nie niższej niż C27, suszone 7 komorowo, nasycone środkami ogniochronnymi i grzybobójczymi. Wymaniane elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy zastosować o przekroju zgodnym z istniejącym. W razie wątpliwości dotyczących które elementy konstrukcyjne należy wymienić a które wzmocnić należy skontaktować się z projektantem lub inspektorem nadzoru. Nowe podłoże drewniane (deskowanie) powinno być wykonane z desek o grubości 25mm zapewniające właściwą sztywność podłoża przy stosowanym rozstawie krokwi. Wskazane jest układanie desek o szerokości do 15cm stroną dordzeniową do góry. Wilgotność desek nie powinna być większa niż 21%. Miejsca łączenia desek powinny wypadać na krokwi. Deski należy układać na „pióro i wpust" lub na „przylgę". Szczeliny pomiędzy deskami nie powinny być większe niż 2mm. Nie jest zalecane bezpośrednie zgrzewanie papy na podłoże drewniane. Wskazane jest ułożenie papy podkładowej mocowanej mechanicznie. Łączniki mechaniczne przy mocowaniu papy rozmieszcza się w taki sposób, aby brzeg podkładki lub grzybka znajdował się w odległości min. 1cm od brzegu papy. Zaleca się zastosowanie papy podkładowej o zwiększonej wytrzymałości na rozrywanie i przedziurawienie tj. pap na wkładce z tkaniny szklanej lub włókniny poliestrowej. Roboty dekarskie należy rozpocząć od osadzenia dybli drewnianych, rynien, haków i innego oprzyrządowania, oraz od wstępnego wykonania z papy podkładowej obróbek detali dachowych takich jak kominy, wyłazy dachowe. Uwaga: przy wykonywaniu nowego pokrycia dachowego nie należy zaginać papy pod kątem prostym – należy bezwzględnie zastosować we wszystkich narożach dodatkowe wklejenia z wełny mineralnej (przekrój trójkąta równoramiennego) szer. 15cm. Na warstwę papy podkładowej należy ułożyć papę wierzchniego krycia modyfikowaną zgrzewalną. Papę należy układać pasami równoległymi do okapu. Miejsca zakładów na całej ich szerokości (12-15cm) należy podgrzać palnikiem i docisnąć w celu wgniecenia posypki. Pasy papy należy łączyć ze sobą na zakład wzdłużny o szerokości 8-10cm i poprzeczny o szerokości 12-15cm. Miejsca źle zgrzane trzeba po odchyleniu papy podgrzać i ponownie skleić. Miejsca wypływu masy bitumicznej zaleca się posypać posypką w kolorze pokrycia w celu poprawienia estetyki. Pasy papy powinny być tak rozmieszczone aby zakłady zarówno poprzeczne jak i wzdłużne nie pokrywały się. Pasy papy nawierzchniowej należy przesunąć względem papy podkładowej o połowę szerokości rolki. Aby uniknąć zgrubień na zakładach zaleca się odcięcie pod kątem 45% narożnika z każdego pasa znajdującego się na spodzie zakładu. Prace dekarskie należy wykonywać w temperaturze nie mniejszej niż 0ºC w przypadku pap z dodatkiem polimeru oraz nie mniejszej niż +5ºC w przypadku pap oksydowanych. Temperatury te mogą być nieco niższe pod warunkiem, że rolki papy będą przechowywane w pomieszczeniach ogrzewanych o temperaturze ok. +20ºC i wynoszone na dach bezpośrednio przed ich układaniem. Nie należy prowadzić prac dekarskich na dachach o zawilgoconej lub oblodzonej powierzchni, a także podczas opadów atmosferycznych lub silnego wiatru. Wszystkie elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy oczyścić i zaimpregnować przeciwgrzybicznie oraz przeciwpożarowo poprzez dwukrotne smarowanie impregnatem. Nad częścią użytkową należy docieplić dach wełna mineralną gr. 20cm wraz z paroizolacją. 7. DOCIEPLENIE STROPODACHU WENTYLOWANEGO Projekt zakłada docieplenie stropodachu wentylowanego poprzez wdmuchanie do przestrzeni wentylowanej materiału izolacyjnego (granulatu z wełny mineralnej) wraz z wykonaniem niezbędnego wentylowania systemowego dachu. Stropodach wentylowany należy docieplić 18cm warstwą granulatu z wełny mineralnej (współczynnik λ=0,035m 2 K ) - metodą suchą. Metoda ta polega na wdmuchiwaniu w przestrzeń pomiędzy elementami konstrukcji lub bezpośrednio na strop odpowiedniej dawki granulatu z wełny mineralnej zmieszanej z powietrzem. Do ułożenia izolacji stosowany jest specjalistyczny agregat rozdrabniająco-podający wraz z odpowiednimi końcówkami. Nową warstwę izolacyjną wdmuchuje się przez specjalnie wykonanymi do tego celu otwory w dachu, które po zakończeniu prac są likwidowane. Aby warstwa docieplenia pełniła swoją funkcję należy wykonać nowe kominki (otwory) wentylacyjne stropodachu (wg rozwiązania systemowego). Przy wdmuchiwaniu materiału należy bezwzględnie ułożyć warstwę grubszą o ok. 3cm od zakładanej – grubość warstwy na osiadanie (sprawdzenie prawidłowej grubości wykonać zgodnie z aprobatą). 8. PRZEMUROWANIE KOMINÓW Istniejące kominy należy przemurować od poziomu dachu. Roboty należy wykonywać zgodnie z warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. 9 Kominy wykonać z cegły ceramicznej pełnej, otynkować i pomalować. 9. OBRÓBKI BLACHARSKIE Wszystkie obróbki blacharskie należy wykonać z blachy tytan- cynk gr. 0,7mm. Wszystkie parapety zewnętrzne okien należy wykonać z blachy tytan- cynk gr. 0,7mm oraz zakończyć końcówkami z PCV umożliwiającymi rozszerzalność termiczną parapetów. 10. RYNNY I RURY SPUSTOWE Wszystkie istniejące rynny i rury spustowe należy zdemontować i wymienić na nowe z blachy tytan cynk z zachowaniem istniejącego przekroju rynien i rur – blacha o gr. 0,7mm. 11. INIEKCJA CIŚNIENIOWA W celu zabezpieczenia ścian budynku przed wilgocią przewiduje się, że w poziomie posadzki piwnicy zostanie wykonana przepona przy pomocy środka hydrofobizującego – zakłada się wykonanie iniekcji ciśnieniowe Wprowadzenie mikroemulsji polega na wtłoczeniu pod ciśnieniem roztworu iniekcyjnego w przygotowane otwory iniekcyjne. Iniekcja przeprowadzana jest za pomocą systemu iniekcji ciśnieniowej, na który składają się rurki infuzyjne, aparat iniekcyjny i system węży doprowadzających. Przez przewód ssący pompa zasysa środek iniekcyjny i tłoczy go do zbiornika. Napełnianie zbiornika ciśnieniowego zostaje zakończone w momencie osiągnięcia maksymalnego ciśnienia w zbiorniku (4 bar). Spadek ciśnienia następuje poprzez penetrację środka iniekcyjnego w murze. Pompa włącza się automatycznie po osiągnięciu nastawionego minimalnego ciśnienia. Automatyka umożliwia tłoczenie środka iniekcyjnego poprzez układ węży tłoczących przy relatywnie stałej wartości ciśnienia. Steruje również czasem trwania i wielkością impulsu ciśnieniowego oraz interwałem, który umożliwia penetrację środka iniekcyjnego. Zakres wielkości impulsu od 450 do 4000 cm3, natomiast czas interwału to od 60 sekund do 10 minut. W aparacie iniekcyjnym znalazł zastosowanie silnik elektryczny 230V/50Hz o mocy 1kW, pracujący przy 2800 obr/min. Maksymalna temperatura otoczenia to +50C. Z silnikiem współpracuje pompa o wydajności 3m3/h i max ciśnieniu roboczym 4 bar. Pojemność zbiornika ciśnieniowego 24 dm3. Skrzynka sterownicza umożliwia prowadzenie iniekcji przy zadanych nastawach i przy wykorzystaniu jednego z czterech programów iniekcji. Minimalna temperatura powietrza i podłoża w trakcie iniekcji: +5C. 10 Pielęgnacja: Przez 10 dni od wykonania iniekcji temperatura powietrza i podłoża nie może być niższa niż +5C. Zasady wykonania otworów iniekcyjnych: - rozstaw osiowy 10 – 12 cm - nachylenie do płaszczyzny poziomej 10 - 15 - średnica otworów 18 – 20mm - głębokość otworów należy dobrać tak, aby dno otworu znajdowało się 5cm od przeciwległej płaszczyzny ściany - po wywierceniu otwory oczyścić sprężonym powietrzem lub wodą pod ciśnieniem TECHNOLOGIA WYKONANIA W ISTNIEJĄCYM MURZE POZIOMEJ BARIERY PRZECIWWILGOCIOWEJ METODĄ INIEKCJI IMPULSOWEJ: - Preparat iniekcyjny jest dostarczany w formie koncentratu. Płyn roboczy należy sporządzić bez-pośrednio przed wykonywaniem prac, rozcieńczając w zależności od przyjętego rozwiązania systemowego koncentrat wodą pitną w proporcjach: od 1 ÷ 7 do 1 ÷ 14. - W warunkach przeciętnych można przyjąć za właściwe rozcieńczenie w proporcjach: 1÷10. W przypadku bardzo intensywnego zawilgocenia objętości muru należy przyjąć proporcje 1÷7, aby utrzymać skuteczne stężenie cieczy roboczej po jej połączeniu z wodą obecną w strukturze ściany. W sytuacji, gdy w momencie przeprowadzania iniekcji przegroda jest sucha, przyjmujemy bardziej znaczne rozcieńczenie koncentratu ( do 1÷14 ), aby płyn roboczy zyskał odpowiednią zdolność penetracji i dokładnie nasączył strukturę przegrody w obszarze iniekcji. - Przy rozcieńczeniu koncentratu wodą w proporcjach: 1÷10, należy przyjąć zużycie cieczy roboczej w ilości ok. 20 l/m 2 poprzecznego przekroju ściany. Tak przygotowaną cieczą, za pośrednictwem pompy i rur infuzyjnych napełniamy otwory iniekcyjne. - Skośne otwory iniekcyjne o średnicy 20mm należy wywiercić po zewnętrznej stronie przegrody, szeregowo, w linii odpowiadającej planowanemu przebiegowi wprowadzanej bariery przeciwwilgociowej. Rozstaw otworów ok. 12cm. Kąt nachylenia otworów w stosunku do płaszczyzny poziomej: 10°÷15°. Otwory należy wykonać prostopadle do osi przegrody, zawsze pozostawiając ok. 4-5 cm nie przewierconej przegrody. - Ciecz robocza jest podawana przez pompę do perforowanych rur infuzyjnych, których długość należy dobrać odpowiednio do głębokości otworów iniekcyjnych. Dostarczane w kilku podstawowych długościach rury, można w razie potrzeby skracać na budowie. - Po zakończeniu iniekcji końcówki rur iniekcyjnych wystające z muru należy odbić poprzez uderzenie młotkiem. Można je także usunąć a otwory wypełnić (szlamowanie) zaprawą zamykającą. Należy pamiętać, że po wprowadzeniu do przegrody wcześniej nie istniejącej bariery poziomej, transport wilgoci pozostającej jeszcze ponad barierą w kierunku zewnętrznej powierzchni ściany, będzie trwał jeszcze przez pewien czas. W związku z powyższym po izolacji poziomej, a przed dociepleniem należy poczekać do wyschnięcia ścian. 12. REMONT KLATKI SCHODOWEJ W projekcie przewiduje się skucie istniejących tynków oraz wykonanie nowych na powierzchni ścian i sufitów całej klatki schodowej. Tynki ścian wewnętrznych oraz stropów cementowo-wapienne jednowarstwowe. W projekcie przewiduje się również oczyszczenie i pomalowanie balustrady farbą olejną. Parapety wewnętrzne PCV koloru białego. 13. PRZYSTOSOWANIE BUDYNKU DLA POTRZEB OSÓB NIEPELNOSPRAWNYCH Budynek należy dostosować dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Budynek musi być wyraźnie oznakowany tablicą informacyjną znajdującą się w pobliżu wejścia - na tablicy informacyjnej napisy powinny mieć duży rozmiar i kontrast, a sama tablica powinna być na tyle duża, by była widziana z większej odległości. Wejście do każdego budynku odpowiednio oświetlić, w drzwiach zamontować klamki. W domofonie zastosować przyciski, a nie panele lub ekrany dotykowe; przyciski muszą być oznaczone znakami alfabetu Braille'a; w wypadku klawiatury typu T9 wystarczające jest oznaczenie klawisza cyfry 5. Przy domofonie oprócz brzęczyka musi znajdować się świetlna informacja o otwarciu drzwi. Panel domofonu umieścić na wysokości nie większej niż 140 cm (najwyżej położony przycisk) i w miejscu, do którego da się podjechać na wózku) Wewnątrz każdego budynku schody oznaczyć na pierwszym i ostatnim stopniu każdego ciągu kontrastem i fakturą, na poręczach schodów umieścić informacje o numerze kondygnacji- wypukłe cyfry lub alfabet Braille'a. 14. WYMIANA STOLARKI OKIENNEJ I DRZWIOWEJ Projekt zakłada wymianę starej stolarki okiennej części wspólnych na nową PVC. Stolarka okienna PVC o współczynniku przenikania ciepła U=1,1 W/m 2 K. Podział nowej stolarki okiennej zgodny z podziałem stolarki istniejącej. Stolarka okienna powinna posiadać nawiewniki zapewniające dopływ odpowiedniego strumienia powietrza zewnętrznego do pomieszczeń zgodnie z §149 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r, w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690). Ponadto projekt zakłada wymianę stolarki drzwiowej na aluminiową (elewacja tylna) oraz 2 na drewnianą (elewacja boczna prawa) o współczynniku przenikania ciepła U=1,5 W/m K. UWAGA! Montaż stolarki okiennej i drzwiowej należy wykonać zgodnie z zaleceniami producenta. Przed montażem należy sprawdzić bezwzględnie wymiary otworów z natury. 15. KOLORYSTYKA Na całą powierzchnię ścian przewiduje się malowanie farbami silikonowymi w kolorach przedstawionych w części rysunkowej. Opracował: 13 Pracownia Projektowa „KONSTRUKTOR" siedziba: ul. Wojska Polskiego 5 , 58-160 Świebodzice KOLORYSTKA NR 1 KOLORYSTKA NR 2 KOLORYSTKA NR 3 Remont elewacji, remont pokrycia dachowego wraz z kominami i dociepleniem stropodachu wentylowanego, remont klatki schodowej, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej w częściach wspólnych, wykonanie izolacji poziomej ścian fundamentowych budynku mieszkalno- usługowego położonego przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach. DOKUMENTY	<urn:uuid:e79ad038-4d6c-4908-81b3-2ee1f947b660>	finepdfs	1.853516	CC-MAIN-2019-18	https://bazakonkurencyjnosci.gov.pl/file/download/1219564	2019-04-18T20:54:21Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578526807.5/warc/CC-MAIN-20190418201429-20190418223429-00544.warc.gz	364,456,018	0.999936	0.999955	0.999955	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 200, 370, 2073, 3822, 5758, 7864, 10463, 12247, 14726, 16917, 19167, 21155, 23173, 24562, 24579, 24596, 24613, 24944 ]	1	0
REGULAMIN ZAKUPÓW „W TYM PRZEDSPRZEDAŻ KSIĄŻEK DRUKOWANYCH" § 1 [INFORMACJE OGÓLNE, SŁOWNICZEK] 1. Właścicielem i administratorem serwisu www, jest: Ridero IT Publishing Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie (ul. Św. Filipa 23/4, 31-150 Kraków) - dalej: „Ridero". 2. Pojęcia używane w niniejszym regulaminie będą one rozumiane w następujący sposób: a) Klient – osoba fizyczna, osoba prawna lub podmiot nie posiadający osobowości prawnej, dokonująca zakupu Produktów na stronie www, na własny użytek (nie do dalszej odsprzedaży) b) Konsument – Klient będący osobą fizyczną korzystający z usług świadczonych przez Ridero za pośrednictwem strony www, w celach niezwiązanych bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. c) Produkty – produkty dostępne w ofercie Ridero możliwe do nabycia za pośrednictwem Strony www, obejmujące wersje elektroniczna – Ebook, oraz wersje drukowane d) Przedsprzedaż – oferta sprzedaży przyszłej, obejmująca wskazane przez Ridero Produkty, co do których zamówienia składane i opłacane będą wcześniej, a co do których wysyłka realizowana będzie zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie w serwisie www. e) Sprzedający – Ridero IT Publishing Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, zwany też Ridero f) Strona www – serwis www za pośrednictwem którego oferowana jest sprzedaż Produktów. Dane identyfikujące i kontaktowe: Sąd Rejestrowy: Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie, Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (ul. Przy Rondzie 7, 31-547 Kraków) Nr KRS: 0000549683 Nr NIP: 678-315-40-52 Nr REGON: 361084313 E-mail: email@example.com Tel: +48 12 430 66 05 § 2 [WARUNKI I REALIZACJA ZAMÓWIENIA] 1. Korzystanie ze strony www nie wymaga zalogowania. Realizacja zakupów wymaga od Klienta rejestracji i zalogowania się. Klient zobowiązany będzie do podania danych niezbędnych do realizacji zamówienia. 2. Klient może składać zamówienia na Produkty dostępne w asortymencie Sprzedającego objęte Przedsprzedażą przez siedem dni w tygodniu i dwadzieścia cztery godziny na dobę. 3. By złożyć zamówienie należy: a) wypełnić formularz danych osobowych niezbędny do realizacji zamówienia, b) określić rodzaj przesyłki (sposób dostarczenia produktu lub odbiór własny), przy czym wysyłka realizowana będzie zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie. c) podać niezbędne dane osobowe do realizacji zamówienia (dane odbiorcy zamówienia oraz adres, na który ma produkt ma zostać doręczony oraz e-mail). Konieczne jest także podanie numer telefonu do kontaktu z kurierem. d) złożyć dalsze oświadczenia niezbędne do przystąpienia do realizacji zamówienia przez Ridero (poprzez odhaczenie odpowiednich pól), takiej jak np. Oświadczenie o zapoznaniu się z Regulaminem e) potwierdzić złożenie zamówienia poprzez kliknięcie przycisku „Zamawiam z obowiązkiem zapłaty" f) dokonanie zapłaty ceny zamówienia 4. Informacje zawarte na stronie www nie są ofertą w rozumieniu art. 66 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny. Stanowią one zaproszenie do składania ofert w rozumieniu art. 71 Kodeksu cywilnego. Złożenie zamówienia przez Klienta oznacza złożenie Ridero oferty zawarcia umowy kupna-sprzedaży zamówionego Produktu. 5. W związku z charakterem świadczonych usług oraz prawem do odstąpienia gwarantowanym Konsumentowi przez przepisy prawa, przystąpienie Ridero do wykonania zamówienia niezwłocznie po jego złożeniu, bez odczekania 14 dni, wymaga odhaczenia przez Klienta pola dotyczącego rezygnacji z prawa do odstąpienia. 6. Klient zostaje powiadomiony o przyjęciu zamówienia do realizacji poprzez otrzymanie wiadomości e-mail na adres podany w formularzu. Jeżeli produkt jest niedostępny lub realizacja zamówienia jest niemożliwa z innej przyczyny, Klient zostanie powiadomiony niezwłocznie o braku możliwości realizacji zamówienia. 7. Co do zasady momentem zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy Klientem a Ridero jest chwila otrzymania przez Klienta powiadomienia o przyjęciu zamówienia do realizacji. § 3 [CENY] 1. 2. Ceny Produktów podane na stronie www zawierają podatek VAT i podawane są w złotych polskich. Ceny te nie zawierają kosztów dostawy. Ceną wiążącą i ostateczną jest cena Produktu podana na stronie www w chwili składania zamówienia przez Klienta. Jest ona dodatkowo wskazana w wiadomości e-mail potwierdzającej złożenie zamówienia. Informacja na temat całkowitej kwoty do zapłaty (z ewentualnym kosztem 3. dostawy Produktów w wersji drukowanej) przedstawiana jest po dokonaniu przez Klienta wyboru formy dostawy zamówienia. Ridero jest uprawnione do zmiany cen Produktów dostępnych na stronie www. Powyższe nie dotyczy ceny Produktów zamówionych przez Klienta i przekazanych do realizacji zamówienia. § 4 [DOSTAWA] 1. Dostawa zamówionych Produktów (w wersji papierowej) odbywa się za pośrednictwem: a) Poczty polskiej b) Kuriera c) Odbiór osobisty 2. Sposób dostawy określa Klient poprzez zaznaczenie w zamówieniu swojej preferencji. 3. Koszty dostawy określone są w formularzu zamówienia, po dokonaniu przez Klienta rodzaju dostawy. 4. W przypadku gdy przedmiot zamówienia ma być dostarczony poza granicami Polski prosimy o kontakt w celu obliczenia kosztów wysyłki. Przesyłki zagraniczne będą realizowane tylko po zaakceptowaniu przez Klienta kosztu i sposobu wysyłki oraz otrzymaniu przez Ridero zapłaty za zamówienie z góry. Przesyłki zagraniczne płatne za pobraniem nie będą realizowane. 5. Zamówione Produkty wysyłane są na adres wskazany przez Klienta w zamówieniu. Wymagany jest kompletny adres (z podaniem kodu pocztowego) na który ma być wysłane zamówienie, a w przypadku wysyłki za pośrednictwem kuriera, także numer telefonu kontaktowego osoby odbierającej przesyłkę. § 5 [FORMA PŁATNOŚCI] 1. Zapłaty za usługi płatne określone w Regulaminie, Klient dokonywać może przy wykorzystaniu następujących formy płatności: a) karta płatnicza, b) ePrzelew (płatność przelewem elektronicznym). 2. Płatności dokonywane kartą płatniczą lub ePrzelewem obsługiwane są przez firmę Dotpay S.A., spółkę z siedzibą w Krakowie, przy ul. Wielickiej 72, 30-552 Kraków, NIP 6342661860, REGON 240770255, wpisaną do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS 0000296790. 3. Realizacja zamówienia zostanie rozpoczęta, po otrzymaniu przez Ridero zapłaty za zamówienie. § 6 [ZMIANY ZAMÓWIENIA] 1. Klient jest uprawniony do dokonywania zmian w zamówieniu w zakresie zmiany danych do faktury oraz danych do wysyłki. W tym celu niezbędny jest niezwłoczny kontakt z Ridero, tak by możliwa było wprowadzenie zgłaszanych zmian. 2. Ww. zmiany należy zgłosić mailowo pod adresem firstname.lastname@example.org. Ridero każdorazowo potwierdzi otrzymanie takiego żądania i wprowadzenie zmian. § 7 [CZAS REALIZACJI ZAMÓWIEŃ] 1. Czas realizacji wynosi do 2 dni roboczych liczonych od dnia zaksięgowania należnej sumy za złożone zamówienie na koncie Ridero. W przypadku zamówień w Przedsprzedaży realizacja zamówień rozpocznie się zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie w serwisie www zgodnie z kolejnością zamówień. 2. Przez dzień roboczy rozumie się każdy dzień za wyjątkiem sobót, niedziel, świąt oraz innych dni wolnych od pracy. W zamówieniach złożonych do godz. 11:00 okres realizacji zamówienia (liczony w pełnych dniach roboczych) rozpoczyna się od momentu jego złożenia. W przypadku zamówień, które wpłyną do serwisu po godz. 11:00, okres realizacji zamówienia jest liczony od następnego dnia roboczego. § 8 [ODSTĄPIENIE OD UMOWY] 1. Klient będący Konsumentem, posiada uprawnienie do odstąpienia od umowy świadczenia usług przez Ridero za pośrednictwem strony www, bez podania przyczyny. 2. By odstąpić od umowy, Klient będący Konsumentem, powinien złożyć Ridero na piśmie oświadczenie o odstąpieniu od umowy na adres: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. ul. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska 3. Klient będący Konsumentem może skorzystać ze wzoru formularza odstąpienia od umowy, który stanowi Załącznik nr 1 do Regulaminu. Skorzystanie ze wzoru formularza odstąpienia od umowy nie jest jednak obowiązkowe. 4. Wzór formularza odstąpienia od umowy wraz ze szczegółowym pouczeniem o prawie odstąpienia od umowy (stanowiącym Załącznik nr 2 do Regulaminu), Ridero przesyła Klientowi, każdorazowo wraz z potwierdzeniem warunków złożonego zamówienia, w formie e-mail na adres podany przez Klienta przy składaniu zamówienia. 5. Do zachowania 14 dniowego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. 6. Zgodnie z art. 38 pkt 1, 3, 13 Ustawy, Klientowi nie przysługuje prawo do odstąpienia od umowy, jeśli: a) Ridero wykonało w pełni usługę za wyraźną zgodą Klienta będącego Konsumentem, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez Ridero utraci prawo odstąpienia od umowy, b) Świadczenie Ridero obejmuje zlecenie spersonalizowanego druku Książki c) Ridero wykonało usługę o dostarczanie treści cyfrowych (Ebook), które nie są zapisane na nośniku materialnym, a spełnianie świadczenia rozpoczęło się za wyraźną zgodą Klienta będącego Konsumentem przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i po poinformowaniu go przez Ridero o utracie prawa odstąpienia od umowy. 7. W przypadku odstąpienia od umowy Klient będący Konsumentem zobowiązany jest do zwrotu Ridero Produktu w stanie niewykraczającym poza konieczny do stwierdzenia charakteru produktu, a także jego cech. 8. Klient będący Konsumentem, który odstąpił od umowy ma obowiązek zwrócić zakupione Produkty, niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia odstąpienia od umowy 9. Bezpośredni koszt zwrotu produktu w wyniku odstąpienia ponosi Klient. Jednocześnie Klient ponosi odpowiedzialność za zmniejszenie wartości produktu będące wynikiem korzystania z niego w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakter produktu, jego cechy lub funkcjonowanie. § 9 [ZWROT NALEŻNOŚCI KLIENTOM] 1. Ridero dokona zwrotu należności niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 14 dni kalendarzowych w przypadku: uznania reklamacji i braku możliwości wymiany produktu, usunięcia wady produktu lub obniżenia ceny. 2. Ridero dokona zwrotu pieniędzy przy użyciu takich samych sposobów płatności z których skorzystał Klient przy składaniu zamówienia, chyba że Klient wyrazi zgodę na inne rozwiązanie. § 10 [DANE OSOBOWE] 1. Ridero, jako administrator danych osobowych Klienta, oświadcza, iż dane osobowe Klienta będą przetwarzane w celu realizacji umów zawieranych z Klientami, na podstawie których Ridero świadczyć będzie usługi. 2. Podstawę przetwarzania danych osobowych stanowi art. 23 ust. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). 3. Klient wyrazi zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych w celu realizacji umowy. poprzez odhaczenie odpowiedniego oświadczenia na stronie www. 4. Klient posiada prawo wglądu do swoich danych osobowych oraz do ich poprawienia. 5. Dane osobowe Klientów będą wykorzystywane doraźnie i przetwarzane wyłącznie na potrzeby realizacji zawieranych umów. 6. W związku z realizacją usług Ridero przekazuje dane osobowe Klientów dokonujących płatności ePrzelewem lub kartą płatniczą spółce Dotpay S.A. z siedzibą w Krakowie, przy ul. Wielickiej 72, 30-552 Kraków, NIP 6342661860, REGON 240770255, wpisaną do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS 0000296790. Dane osobowe przekazywane są w celu i w zakresie niezbędnych do zrealizowania przez Dotpay S.A. procesu płatności. 7. Ridero przekazywać będzie dane osobowe Klientów, podmiotom trzecim zaangażowanym w realizację zleconych usług dodatkowych, o ile takie przekazanie danych będzie niezbędne do realizacji zleconej usługi dodatkowej (np. wysyłka pocztą lub kurierem). W takim przypadku dane osobowe będą przekazane tylko i wyłącznie w zakresie i w celu niezbędne do realizacji zleconej usługi dodatkowej § 11 [REKLAMACJE] 1. W sytuacji gdy usługi świadczone przez Ridero nie są świadczone zgodnie z postanowieniami Regulaminu oraz przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a także ewentualnych indywidualnych ustaleń poczynionych między stronami, Klientowi przysługuje uprawnienie do wszczęcia postępowania reklamacyjnego. 2. Reklamacje winny być zgłoszone przez Klienta w jeden z następujących sposobów: a) za pośrednictwem formularza dostępnego w Serwisie dedykowanego zgłaszaniu reklamacji na stronie Ridero.pl, b) drogą elektroniczną na adres mailowy email@example.com, c) lub w sposób tradycyjny, wysyłając pisemne zgłoszenie na adres korespondencyjny: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. ul. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska 3. Zgłoszenia reklamacyjne winno zawierać wskazanie nazwy Klienta, jego adres (jeśli nadesłane jest pocztą tradycyjną) oraz przedstawić zwięzły opis reklamacji w tym zarzutów stawianych usługom świadczonym przez Ridero. 4. Reklamacje będą rozpatrywane przez Ridero w terminie 14 dni od dnia ich zgłoszenia. 5. Odpowiedź na reklamację wysyłana jest na adres e-mail podany przez Klienta a w przypadku gdy reklamacja wpłynęła listownie – na adres Klienta. § 12 [POSTANOWIENIA KOŃCOWE] 1. Ridero dokłada wszelkich starań by świadczone usługi były na najwyższym poziomie, jednakże nie wyklucza możliwości czasowego zawieszenia dostępności strony www w przypadku konieczności przeprowadzenia konserwacji, przeglądu, wymiany sprzętu lub też w związku z koniecznością modernizacji lub rozbudowy systemu. 2. Ridero informuje, iż w przypadku sporu co do jakości, czy sposobu świadczenia usług przez Ridero, Klient, będący Konsumentem ma możliwość skorzystania z pozasądowych sposobów rozpatrywania reklamacji i dochodzenia roszczeń. W tym celu może on m.in.: a) zwrócić się do właściwego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, z wnioskiem o wszczęcie postępowania mediacyjnego, w sprawie polubownego zakończenia sporu pomiędzy nim, a Ridero; b) z wrócić się do stałego polubownego sądu konsumenckiego, działającego przy Inspekcji Handlowej, z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu z Ridero; c) uzyskać bezpłatną pomoc, w sprawie rozstrzygnięcia sporu z Ridero, korzystając np. z pomocy instytucji publicznych, reprezentujących interesy konsumentów, takich jak Powiatowy (Miejski) Rzecznik Praw Konsumentów lub z pomocy organizacji społecznej, do której statutowych zadań należy ochrona konsumentów (np. Federacja Konsumentów, Stowarzyszenie Konsumentów Polskich). Porady udzielane są np. przez Federację Konsumentów pod bezpłatnym numerem infolinii nr 800-007-707 oraz w oddziałach terenowych, których adresy dostępne są na stroniewww.federacja-konsumentow.org.pl/63,tu-znajdzieszpomoc.html oraz przez Stowarzyszenie Konsumentów Polskich, pod adresem email: firstname.lastname@example.org. d) zasięgnąć pomocy i uzyskać niezbędne informacje, zwracając się do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w tym także za pośrednictwem strony internetowej https://uokik.gov.pl/wazne_adresy.php. 3. W sprawach nieuregulowanych w Regulaminie zastosowanie maja właściwe przepisy prawa polskiego, w tym przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta i przepisy Kodeksu Cywilnego. 4. Ridero oraz Klient, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w Regulaminie lub przepisach prawa, będą się komunikować: za pośrednictwem adresów e-mail: Ridero – adres podany w par. 1 ust. 1 niniejszego Regulaminu, Klient – adres e-mail podany przy składaniu zamówienia lub za pośrednictwem poczty na adresy korespondencyjne: Ridero – adres podany w par. 1 ust. 1 Regulaminu, Klient – adres podany przy składaniu zamówienia. 5. Ridero może wprowadzić zmiany w Regulaminie, o ile zostaną ogłoszone ze stosowanym wyprzedzeniem, w sposób umożliwiający Klientowi zapoznanie się z nową treścią Regulaminu. Zmiany Regulaminu działają jedynie od chwili ich wprowadzenia i nie naruszają jakichkolwiek praw nabytych przez Klienta. 6. Prezentacja jakichkolwiek usług, czy towarów na stronach www, administrowanych przez Ridero lub w Serwisie, nie stanowi wiążącej oferty ich sprzedaży, bądź świadczenia, w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. 7. Załączniki do Regulaminu stanowią jego integralną część. 8. Niniejszy Regulamin obowiązuje od dnia 09.01.2017 r. ZAŁĄCZNIK NR 1 WZÓR FORMULARZA ODSTĄPIENIA OD UMOWY: (formularz ten należy wypełnić i odesłać tylko w przypadku chęci odstąpienia od umowy) Imię i Nazwisko Klienta(-ów): _____________________________ _____________________________ Adres Klienta(-ów): _____________________________ _____________________________ _____________________________ Ridero IT Publishing Sp. z o.o. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska Ja/ My* niżej podpisana/podpisany/podpisani* niniejszym informuję/informujemy* o moim/naszym* odstąpieniu od umowy o świadczenie następujących usług: _____________________________________________________________________________ __________________________ _____________________________________________________________________________ __________________________ _____________________________________________________________________________ __________________________ Jednocześnie, wyłącznie w celu sprawnej identyfikacji mojej/naszej* umowy: podaję/podajemy* Numer zamówienia: _______________________ i/lub adres mailowy za pośrednictwem którego loguję się do Serwisu Ridero. Wyrażam/Wyrażamy zgodę na przesłanie potwierdzenia otrzymania przez Ridero niniejszego pisma, stanowiącego oświadczenie o odstąpieniu od zawartej umowy za pośrednictwem poczty elektronicznej na następujący adres e-mail: ________________________________________ Nie wyrażam/ Nie wyrażamy zgody na przesłanie potwierdzenia otrzymania przez Ridero niniejszego pisma, stanowiącego oświadczenie o odstąpieniu od zawartej umowy za pośrednictwem poczty elektronicznej. Data zawarcia umowy/odbioru:__________________________ Miejscowość i Data: ___________________________________ Podpis: _____________________________________________ *niepotrzebne skreślić ZAŁĄCZNIK NR 2 INFORMACJE DOTYCZĄCE KORZYSTANIA Z PRAWA ODSTĄPIENIA OD UMOWY POUCZENIA O ODSTĄPIENIU OD UMOWY Prawo odstąpienia od umowy Mają Państwo prawo odstąpić od niniejszej umowy w terminie 14 dni bez podania jakiejkolwiek przyczyny. Termin do odstąpienia od umowy wygasa po upływie 14 dni od dnia zawarcia umowy (w przypadku dostarczenia treści elektronicznych). Aby skorzystać z prawa odstąpienia od umowy, muszą Państwo poinformować nas o swojej decyzji o odstąpieniu od niniejszej umowy w drodze jednoznacznego oświadczenia (na przykład pismo wysłane pocztą, faksem lub pocztą elektroniczną). Informację proszę przesłać na następujące dane: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska email@example.com Mogą Państwo skorzystać z wzoru formularza odstąpienia od umowy, jednak nie jest to obowiązkowe. Mogą Państwo również wypełnić i przesłać formularz odstąpienia od umowy lub jakiekolwiek inne jednoznaczne oświadczenie drogą elektroniczną na naszej stronie internetowej ridero.eu/pl. Jeżeli skorzystają Państwo z tej możliwości, prześlemy Państwu niezwłocznie potwierdzenie otrzymania informacji o odstąpieniu od umowy na trwałym nośniku (pocztą elektroniczną). Aby zachować termin do odstąpienia od umowy, wystarczy, aby wysłali Państwo informację dotyczącą wykonania przysługującego Państwu prawa odstąpienia od umowy przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. Skutki odstąpienia od umowy W przypadku odstąpienia od niniejszej umowy zwracamy Państwu wszystkie otrzymane od Państwa płatności, w tym koszty dostarczenia rzeczy (z wyjątkiem dodatkowych kosztów wynikających z wybranego przez Państwa sposobu dostarczenia innego niż najtańszy zwykły sposób dostarczenia oferowany przez nas), niezwłocznie, a w każdym przypadku nie później niż 14 dni od dnia, w którym zostaliśmy poinformowani o Państwa decyzji o wykonaniu prawa odstąpienia od niniejszej umowy. Zwrotu płatności dokonamy przy użyciu takich samych sposobów płatności, jakie zostały przez Państwa użyte w pierwotnej transakcji, chyba że wyraźnie zgodziliście się Państwo na inne rozwiązanie; w każdym przypadku nie poniosą Państwo żadnych opłat w związku z tym zwrotem.	<urn:uuid:08b9bbd9-e6a1-4e41-814d-55723f1d2c46>	finepdfs	1.064453	CC-MAIN-2018-22	https://ridero.bookroom.pl/regulamin	2018-05-24T15:28:03Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794866511.32/warc/CC-MAIN-20180524151157-20180524171157-00490.warc.gz	631,872,994	0.999962	0.999989	0.999989	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1659, 4422, 6680, 9792, 11798, 15230, 16484, 18666, 20008 ]	4	0
Classic 040 Ogólne zastosowanie Opis Wełna mineralna produkowana w ECOSE ® Technology z włókien szklanych w postaci mat. Produkt pakowany w rolkach. Uniwersalny materiał izolacyjny ogólnego zastosowania. Rekomendowane zastosowanie - dachy skośne; konstrukcje szkieletowe. Możliwe zastosowanie - podłogi na legarach, ściany wewnętrzne, sciany warstwowe, sufity podwieszane. Parametry techniczne \| Grubość \| Szerokość \| Długość \| Współczynnik przewodzenia ciepła \| Opór cieplny \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| [mm] \| [mm] \| [mm] \| λ [W/mK] D \| R [m2K/W] \| \| 50 \| 1200 \| 2x10000 \| 0,040 \| 1,25 \| \| 60 \| 1200 \| 2x7500 \| 0,040 \| 1,50 \| \| 80 \| 1200 \| 12500 \| 0,040 \| 2,00 \| \| 100 \| 1200 \| 11000 \| 0,040 \| 2,50 \| \| 120 \| 1200 \| 9000 \| 0,040 \| 3,00 \| \| 140 \| 1200 \| 7000 \| 0,040 \| 3,50 \| \| 150 \| 1200 \| 7500 \| 0,040 \| 3,75 \| \| 160 \| 1200 \| 6000 \| 0,040 \| 4,00 \| \| 180 \| 1200 \| 5500 \| 0,040 \| 4,50 \| Maj 2013 Charakterystyka podstawowa Współczynnik przewodzenia ciepła λD= 0,040 W/mK Klasa reakcji na ogień A1 Zalety [x] doskonałe właściwości termoizolacyjne i akustyczne [x] bardzo dobra ognioodporność [x] bardzo dobrze zachowuje swój kształt [x] wygodny i łatwy montaż [x] opakowanie skompresowane – ułatwienie w transporcie [x] standardowa hydrofobizacja w całym przekroju [x] korzyści wynikające z ECOSE ® Technology: - mniej pyląca - miła w dotyku - bezzapachowa - łatwa w obróbce Classic 040 \| Parametry techniczne \| Symbol \| Wartość \| Norma \| \|---\|---\|---\|---\| \| Deklarowany współczynnik przewodzenia ciepła \| λ D \| 0,040 W/mK \| EN 12 667, EN 12 939 \| \| Klasa reakcji na ogień \| – \| A1 \| EN 13 501-1 \| \| Klasa tolerancji grubości \| – \| T2 \| EN 823 \| \| Wytrzymałość na rozciąganie \| – \| > dwukrotny ciężar \| – \| \| Nasiąkliwość wodą przy krótkotrwałym zanurzeniu \| W p \| < 1kg/m2 \| EN 1609 \| \| Nasiąkliwość wodą przy długotrwałym częściowym zanurzeniu \| W lp \| < 3kg/m2 \| EN 12 087 \| \| Współczynnik oporu dyfuzyjnego \| μ \| 1 \| EN 12 086 \| \| Kod oznaczenia CE \| \| MW-EN 13162-T2-WS-WL(P) \| EN 13162 \| \| Certyfikat zgodności EC \| \| 0764-CPD-0145 \| – \| Zastosowanie Opakowanie Classic 040 jest skompresowany i pakowany w rolkach. Przeznaczone są do zastosowania jako izolacja cieplna i akustyczna w konstrukcjach poziomych (np. stropy drewniane gęstożebrowe, konstrukcje szkieletowo-ryglowe lub szkieletowe) układana między belkami stropów międzykondygnacyjnych. Materiał można stosować także w konstrukcjach ścian wewnętrznych działowych - szkieletowych drewnianych lub metalowych oraz w konstrukcjach dachów skośnych jako izolacja międzykrokwiowa i podkrokwiowa. Nad pomieszczeniami o wysokim ciśnieniu pary wodnej (np. podwyższonej temperaturze lub dużej wilgotności względnej) należy stosować folię paroizolacyjną zabezpieczającą materiał izolacyjny przed trwałym zawilgoceniem. ECOSE Technology Poprawia jakość powietrza Technologia wolna od formaldehydu, fenolu i akrylu Przyjazna środowisku Niepalna Maty z wełny mineralnej Classic 040 w ECOSE ® Technology to materiał ogólnego przeznaczenia. Produkt jest dostępny w opakowaniach zbiorczych MPS zabezpieczonych folią PE. Opakowanie ochronne jest opatrzone logiem producenta i kartą produktu, w której podano podstawowe parametry techniczne wyrobu oraz zalecany podstawowy sposób jego zastosowania. Jakość Knauf Insulation posiada certyfikat jakości dla zintegrowanego systemu zarządzania według norm ISO 9001:2008, EN ISO 14001:2004 oraz OHSAS 18001:2007. Podczas produkcji niniejszego wyrobu nie dochodzi do przekroczenia limitów emisji, które znajdują się pod szczegółową kontrolą działu jakości Knauf Insulation. Naturalna wełna mineralna w ECOSE ® Technology to wełna mineralna nowej generacji. Innowacyjna wełna mineralna firmy Knauf Insulation jest produkowana z naturalnie występujących i/lub wtórnych surowców przy wykorzystaniu biotechnologii łączenia włókien bazującej na naturalnych komponentach, wolnej od formaldehydu, fenolu i akrylu, bez dodatku sztucznych barwników oraz substancji rozjaśniających. Dzięki zastosowaniu innowacyjnej substancji spajającej nowa wełna mineralna firmy Knauf Insulation w ECOSE ® Technology ma naturalnie brązowy kolor - jest wolna od jakichkolwiek chemicznych barwników Knauf Insulation Sp. z o.o. ul. 17 Stycznia 56 02-146 Warszawa Tel.: +48 22 369 59 00 Faks: +48 22 369 59 10 E-mail: firstname.lastname@example.org Dział Obsługi Klienta Tel.: +48 22 369 59 19 Tel.: +48 22 369 59 20 Tel.: +48 22 369 59 21 Faks: +48 22 369 59 22 E-mail: email@example.com	<urn:uuid:a0a06c5f-2a42-43bd-9061-bd6c1cf2e3da>	finepdfs	1.125	CC-MAIN-2018-47	http://cemhurt.com.pl/wp-content/uploads/2014/09/karta_techniczna_classic_040.pdf	2018-11-19T16:12:10Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039745800.94/warc/CC-MAIN-20181119150816-20181119172816-00179.warc.gz	60,089,141	0.999804	0.999881	0.999881	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1389, 4497 ]	1	0
KOŁA PRZEDMIOTOWE W ROKU SZKOLNYM 2018/2019 \| \| SZKOŁA PODSTAWOWA KL. 1-3 \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| NAZWA ZAJĘĆ \| ILOŚĆ GODZIN \| NAUCZYCIEL PROWADZĄCY \| TERMIN SPOTKAŃ \| \| koło sportowe kl.1 \| 2 \| Sabina Siennica Małogorzata Sitko \| środa 15.30-17.00 \| \| koło sportowe kl.2a \| 1 \| Danuta Kaźmierczak \| poniedziałek 14.40-15.25 \| \| koło sportowe kl.2b \| 1 \| Dorota Tomczyk \| wtorek 15.30-16.15 \| \| koło sportowe kl.3a \| 1 \| Alicja Stankiewicz \| wtorek 14.40-15.25 \| \| koło sportowe kl.3b \| 1 \| Małgorzata Juszczuk \| wtorek 15.30 – 16.15 \| \| koło języka angielskiego kl.3 \| 1 \| Ilona Wiśniewska \| piątek 13.45-14.30 \| \| koło gier i zabaw matematyczno-logicznych kl.2-3 \| 1 \| Małgorzata Jankowska \| wtorek 15.30 -16.15 \| \| koło misyjne kl.0-3 \| 1 \| Katarzyna Czekaj \| poniedziałek 15.30-16.15 \| \| koło przyrodnicze LOP „Mały ekolog” kl.0 \| 1 \| Dorota Tomczyk \| czwartek 14.40-15.20 \| \| koło plastyczne kl.1 \| 1 \| Małgorzata Grzeszczuk \| czwartek 15.30-16.30 \| \| koło plastyczne kl.2-3 \| 1 \| Dorota Markowska \| środa 16.00-17.00 \| \| koło szachowe kl.2-3 \| 1 \| Wioletta Mierzejewska \| czwartek 15.30-16.15 \| \| koło teatralne kl.0-3 \| 1 \| Alicja Kuchnowska \| czwartek 16.00-16.45 \| SZKOŁA PODSTAWOWA KL. IV – VIII i III gim. \| NAZWA ZAJĘĆ \| ILOŚĆ GODZIN \| NAUCZYCIEL PROWADZĄCY \| TERMIN SPOTKAŃ \| \|---\|---\|---\|---\| \| koło sportowe SKS dz. kl.VI basen \| 2 \| Irena Moreń \| Wtorek 14.40-16.10 \| \| koło sportowe SKS ch.. kl.VI basen \| 2 \| Marek Ebel \| wtorek 14.40-16.10 \| \| koło sportowe SKS ch.. kl.VI, VII \| 2 \| Daniel Wrześniewski \| poniedziałek 15.30-17.00 \| \| koło sportowe SKS dz. kl.V \| 2 \| Robert Belnik \| piątek 14.40-16.10 \| \| koło sportowe SKS dz. kl.VII-VIII, III gim. \| 2 \| Ewa Kaszuba \| wtorek 15.30-17.00 \| \| koło sportowe SKS dz. kl.VII-VIII, III gim. \| 2 \| Patrycja Słomińska \| wtorek 15.30-17.00 \| \| koło sportowe SKS ch. kl.VIII, III gim. \| 2 \| Jacek Pobłocki \| środa 15.30-17.00 \| \| koło matematyczne kl.III gim. koło matematyczne kl.VII, VIII \| 1 1 \| Lucyna Grochowska Lucyna Grochowska \| środa 14.40-15.25 środa 15.30-16.15 \| \|---\|---\|---\|---\| \| koło origami „Papieromania” \| 2 \| Anna Domzała \| piątek 14.30-17.00 \| \| koło haftu matematycznego \| 1 \| s.Augustyna \| piątek 15.30-16.15,środa 15.30-16.15 \| \| koło polonistyczne kl.IV-VIII i IIIgim. \| 1 \| Ludwika Robakowska \| poniedziałek 15.35-16.20/co 2 tyg. \| \| koło plastyczne kl.IV-VIII \| 1 \| Monika Łuszczyk Małgorzata Tkaczeń \| wtorek 14.40-15.25 \| \| koło historyczne kl.III gim. \| 1 \| Małgorzata Nowak \| czwartek 14.40-15.25 \| \| koło przyrodnicze kl.IV-VI \| 1 \| Weronika Rogalska \| czwartek 14.40-15.25 \| \| koło Caritas kl. IV-VIII, Gim \| 1 \| ks.Arkadiusz Warszyński ks.Piotr Nadolski \| wtorek 15.35-16.20 \| \| zespół instrumentalny \| 1 \| Katarzyna Rogolińska \| czwartek 13.45-14.30 \| \| koło teatralne \| 1 \| Bożena Chmielewska \| środa 15.30-16.15 \| \| chór szkolny SP, Gim. \| 2 \| Katarzyna Rogolińska \| poniedziałek 15.35-17.05 \| \| koło filatelistyczne kl.IV-VIII, III gim. \| 1 \| Krystyna Markowska- Lewko \| poniedziałek 15.30-17.00 \| \| koło chemiczne kl.VII-VIII \| 1 \| Anna Sokołowska \| wtorek 14.40-15.25 \| \| koło gier logicznych i strategicznych kl.V-VIII \| 1 \| Wanda Winnicka \| wtorek 14.40-15.25 \| \| koło – karta rowerowa /turniej BRD \| 1 \| Małgorzata Kubik \| czwartek 15.30-16.15 \| \| koło biologiczne kl.VIII \| 1 \| Irena Szankin \| poniedziałek 14.40-15.25 \| \| koło fizyczne kl. III gim. koło fizyczne kl.VIII \| 1 1/2 \| Tamara Błażewicz Tamara Błażewicz \| poniedziałek 14.40-15.25 poniedziałek co 2 tyg.15.35-16.20 \| \| koło - gazetka szkolna \| 1 \| Marek Pauli Agata Kitkowska \| wtorek 15.30-16.15 \| \| Koło filmowe \| 2 \| Marek Pauli \| Środa 14.40-16.15 \|	<urn:uuid:547a9db2-c58d-48ec-a80a-c41fe6800f86>	finepdfs	1.892578	CC-MAIN-2018-43	http://zsp4gdynia.pl/files/kola2018-2019.pdf	2018-10-22T01:35:30Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583514443.85/warc/CC-MAIN-20181022005000-20181022030500-00420.warc.gz	590,163,063	0.999284	0.999284	0.999284	[ "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1897, 3630 ]	1	0
Główny Urząd Miar w Warszawie Ogłoszenie o naborze nr 49802 z dnia 25 czerwca 2019 r. Dyrektor Generalny poszukuje kandydatów\kandydatek na stanowisko: specjalista do spraw: pozyskiwania i rozliczania projektów ﬁnansowanych ze środków zewnętrznych w Wydziale Koordynacji Projektów w Biurze Dyrektora Generalnego MIEJSCE WYKONYWANIA PRACY: ADRES URZĘDU: Warszawa Główny Urząd Miar ul. Elektoralna 2 00-139 Warszawa WARUNKI PRACY Co oferujemy naszym pracownikom? - stabilne warunki zatrudnienia w jednostce ze stuletnią tradycją w polskiej administracji miar, - otwarte i przyjazne środowisko pracy, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, - dogodną lokalizację w centrum Warszawy z rozbudowaną siecią połączeń komunikacyjnych, - dodatek za wieloletnią pracę w wysokości od 5% do 20 % wynagrodzenia zasadniczego w zależności od udokumentowanego stażu pracy, - trzynaste wynagrodzenie, - ruchomy system czasu pracy (rozpoczęcie pracy w godz. 7.45 - 8.15) lub możliwość ustalenia indywidualnego czasu pracy, - szkolenia oraz możliwość dalszego rozwoju kompetencji zawodowych, - pakiet socjalny: doﬁnansowanie wypoczynku pracownika i dzieci, pożyczki pracownicze na preferencyjnych warunkach, - możliwość wykupienia dodatkowego ubezpieczenia na życie, - możliwość wykupienia legitymacji uprawniających do przejazdów koleją z 50% zniżką. Warunki dotyczące charakteru pracy na stanowisku i sposobu wykonywania zadań: Praca administracyjno-biurowa polegająca m.in. na opracowywaniu dokumentów, obsłudze urządzeń biurowych, czynnościach koncepcyjnych. Czas pracy przy monitorze ekranowym powyżej 4 godz. dziennie, przy naturalnym i sztucznym oświetleniu. Krajowe lub zagraniczne wyjazdy służbowe. W budynku znajduje się winda, są także łazienki dostosowane do osób poruszających się na wózku inwalidzkim. ZAKRES ZADAŃ przygotowywanie, pozyskiwanie i weryﬁkacja dokumentów dotyczących rozliczanych projektów oraz bieżący kontakt z personelem projektu i koordynatorami w zakresie realizacji budżetów projektów i utrzymania dyscypliny budżetowej rozliczanie projektów ﬁnansowanych ze środków zewnętrznych (rozliczanie otrzymanych dotacji, sporządzanie okresowych wniosków o płatność, w tym wniosków o płatność końcową, dbanie o terminowość płatności oraz o harmonogramy płatności) oraz wprowadzanie zmian we wnioskach o doﬁnansowanie, ﬁnansowe monitorowanie projektów zgodnie z wymogami instytucji ﬁnansujących weryﬁkacja budżetu projektu na etapie przygotowywania wniosku o doﬁnansowanie wraz z przygotowaniem kompletu dokumentów do podpisania umowy o doﬁnansowanie prowadzenie harmonogramu projektu przygotowywanie dokumentacji do kontroli projektów kontakty z Instytucjami Finansującymi w sprawie projektu; przygotowywanie pism oraz oświadczeń na każdym etapie realizacji i rozliczania projektu dbanie o porządek w dokumentacji związanej z projektem, archiwizowanie dokumentów złożonych do Instytucji Finansującej wsparcie inicjatorów projektów GUM w zakresie prawidłowego przejścia procesów wewnętrznych wynikających z procedur Urzędu oraz w zakresie zgodności wniosków z wytycznymi danego programu WYMAGANIA NIEZBĘDNE Wykształcenie: wyższe doświadczenie zawodowe: 1 rok doświadczenia w pozyskiwaniu i/lub realizacji projektów współﬁnansowanych ze źródeł zewnętrznych znajomość języka angielskiego na poziomie B2 znajomość metodyk zarządzania projektami umiejętność opracowywania dokumentacji dotyczącej realizacji projektów wiedza o perspektywie UE na lata 2014-2020 znajomość zasad pozyskiwania i rozliczania projektów UE komunikatywność umiejętności: współpracy, analitycznego myślenia, rozwiązywania problemów, pracy pod presją czasu, zorientowanie na osiąganie celów umiejętność obsługi pakietu Microsoft Oﬃce Posiadanie obywatelstwa polskiego Korzystanie z pełni praw publicznych Nieskazanie prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe WYMAGANIA DODATKOWE Wykształcenie: wyższe ekonomiczne lub z zakresu zarządzania projektami lub studia podyplomowe z zakresu zarządzania projektami lub funduszy europejskich doświadczenie zawodowe: 1 rok doświadczenia w pracy związanej z realizacją projektów certyﬁkat PRINCE2 Foundation znajomość metodyki PRINCE2 znajomość metodyki P3O umiejętność pracy w systemie LSI umiejętność obsługi MS Project DOKUMENTY I OŚWIADCZENIA NIEZBĘDNE CV i list motywacyjny Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie wykształcenia Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie doświadczenia zawodowego / stażu pracy Oświadczenie o posiadaniu obywatelstwa polskiego Oświadczenie o korzystaniu z pełni praw publicznych Oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe kopia dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność - w przypadku kandydatek/kandydatów, zamierzających skorzystać z pierwszeństwa w zatrudnieniu w przypadku, gdy znajdą się w gronie najlepszych kandydatek/kandydatów Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania dodatkowego w zakresie wykształcenia Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania dodatkowego w zakresie doświadczenia zawodowego / stażu pracy kopia certyﬁkatu PRINCE2 Foundation TERMINY I MIEJSCE SKŁADANIA DOKUMENTÓW Dokumenty należy złożyć do: 12 lipca 2019 r. Decyduje data: wpływu oferty do urzędu Miejsce składania dokumentów: Główny Urząd Miar Biuro Dyrektora Generalnego ul. Elektoralna 2 00-139 Warszawa Dokumenty można składać przez ePUAP lub na adres firstname.lastname@example.org lub w kancelarii GUM w godz. 8.00-16.00 z dopiskiem "specjalista ds. pozyskiwania i rozliczania projektów" DANE OSOBOWE - KLAUZULA INFORMACYJNA Dane osobowe są przetwarzane zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób ﬁzycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Każdy kandydat przystępujący do naboru podaje swoje dane dobrowolnie. Bez podania wymaganych danych osobowych nie będzie możliwy udział w naborze. Administrator danych i kontakt do niego: Prezes Głównego Urzędu Miar z siedzibą przy ul. Elektoralnej 2, 00-139 Warszawa Kontakt do inspektora ochrony danych: email@example.com, tel. 22 581 94 30 Cel przetwarzania danych: przeprowadzenie naboru na stanowisko pracy w służbie cywilnej Informacje o odbiorcach danych: Państwa dane osobowe mogą być udostępniane tylko i wyłącznie uprawnionym organom na podstawie odpowiednich przepisów prawa. Informacja o wynikach naboru, za wskazaniem imienia i nazwiska oraz miejsca zamieszkania wybranego kandydata, zostaną umieszczone na powszechnie dostępnych stronach Biuletynu Informacji Publicznej Głównego Urzędu Miar oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Okres przechowywania danych: czas niezbędny do przeprowadzenia naboru na stanowisko pracy w służbie cywilnej (z uwzględnieniem 3 miesięcy, w których dyrektor generalny urzędu ma możliwość wyboru kolejnego wyłonionego kandydata, w przypadku, gdy ponownie zaistnieje konieczność obsadzenia tego samego stanowiska) Uprawnienia: prawo żądania od administratora danych dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania tych danych, a także prawo do przeniesienia danych; żądanie w tej sprawie można przesłać na adres kontaktowy administratora danych, podany powyżej; prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego Podstawa prawna przetwarzania danych: art. 221 Kodeksu pracy oraz art. 26 i nast. ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c RODO Inne informacje: podane dane nie będą podstawą do zautomatyzowanego podejmowania decyzji; nie będą też proﬁlowane. INNE INFORMACJE: W miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w urzędzie, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nie wynosi co najmniej 6%. Nasz urząd jest pracodawcą równych szans i wszystkie aplikacje są rozważane z równą uwagą bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientacje seksualną czy też jakąkolwiek inną cechę prawnie chronioną. Informacja o metodach naboru: Etap I - weryﬁkacja złożonych aplikacji pod względem formalnym Etap II - rozmowa kwaliﬁkacyjna Etap III - zadanie symulacyjne UWAGA! Uprzejmie informujemy, że dokumenty można składać w formie papierowej lub w formie elektronicznej za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP) lub pocztą elektroniczną na adres firstname.lastname@example.org W przypadku składania dokumentów pocztą elektroniczną wymagane w ogłoszeniu oświadczenia powinny być podpisane własnoręcznie przez kandydatki/kandydatów i przesłane w formie skanów. Kandydatki/kandydaci dopuszczeni do udziału w naborze są zobowiązani dostarczyć oryginały własnoręcznie podpisanych oświadczeń w czasie rozmowy kwaliﬁkacyjnej. Weryﬁkacja spełniania przez kandydatki/kandydatów wymagań formalnych dokonana zostanie na podstawie dokumentów wymienionych w części "dokumenty i oświadczenia niezbędne". W związku z tym podkreślamy, że kompletne aplikacje to takie, które zawierają wszystkie wymagane dokumenty i własnoręcznie podpisane oświadczenia. Przypominamy o obowiązku składania dokumentów w języku polskim. Do dokumentów sporządzonych w języku obcym należy dołączyć tłumaczenie tych dokumentów, sporządzone lub poświadczone przez tłumacza przysięgłego. Prosimy o skorzystanie ze wzorów oświadczeń obowiązujących przy naborach do pracy w GUM, które są dostępne na stronie BIP GUM, w zakładce "Praca w GUM" pod adresem: https://bip.gum.gov.pl/bip/klient-w-urzedzie/praca-w-gum/14,Informacje-o-wolnych-stanowiskach-pracy-w-GU M.html Do składania dokumentów zachęcamy również osoby niepełnosprawne, które spełniają wymagania określone w niniejszym ogłoszeniu. Osoby zakwaliﬁkowane do dalszych etapów zostaną poinformowane telefonicznie lub drogą mailową o terminie kolejnego etapu rekrutacji. Dodatkowe informacje można uzyskać pod nr tel. (22) 581 90 61 w godz. 8.00-16.00. LEGENDA Pierwszeństwo dla osób z niepełnosprawnościami Ogłoszenie z tym symbolem oznacza, że pierwszeństwo w zatrudnieniu mają osoby z niepełnosprawnościami, które spełniają wszystkie następujące warunki: * złożyły w terminie ofertę wraz z dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność, * spełniają warunki wymienione w ogłoszeniu, * po rekrutacji znalazły się w gronie najlepszych kandydatów.	<urn:uuid:4efbdacd-e238-4a19-8b94-f0c32f416b2f>	finepdfs	1.041016	CC-MAIN-2024-30	https://nabory.kprm.gov.pl/mazowieckie/warszawa/specjalista,49802.pdf	2024-07-15T00:11:15+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514654.12/warc/CC-MAIN-20240714220017-20240715010017-00044.warc.gz	373,102,052	0.999981	0.999983	0.999983	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2231, 4766, 8067, 10671 ]	4	0
Polska prezydencja w Radzie UE Autor tekstu: Jerzy Kolarzowski I. Organizacja prac Unii Europejskiej i polska prezydencja W siódmym roku członkostwa Polski w Unii Europejskiej (od 2004 r.) Polska w drugiej połowie 2011 roku przejmie przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej. 1. Wyjaśnień potrzebuje pojęcie Rady Unii Europejskiej, gdyż obecnie w procesie zarządzania wspólnotą, poddaną modyfikacji traktatu lizbońskiego, organ ten odgrywa istotną rolę. Rada Unii Europejskiej (fr. Conseil de l'Union européenne, ang. Council of the European Union) [ 1 ] jest głównym organem decyzyjnym Unii Europejskiej, posiada siedzibę w Brukseli (trzy razy do roku jej spotkania odbywają się w Luksemburgu). Zmiana statusu i uznanie Rady za oficjalny organ UE nastąpiło po 1 grudnia 2009 r. wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego. Do 30 listopada 2009 r. Rada ta nie była instytucjonalnym organem Unii, ale ciałem doradczym historycznych gremiów integrujących państwa europejskie w określonych dziedzinach gospodarki — Wspólnot Europejskich (na przykład Wspólnoty Węgla i Stali czy Euroatomu). Posiedzenia Rady mogą być tajne lub jawne. Jawne są posiedzenia, podczas których Rada obraduje i głosuje nad projektem aktu prawodawczego. Członkowie Rady reprezentują interesy poszczególnych państw. Przedstawiciele państw muszą uczestniczyć w obradach osobiście (w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalna jest reprezentacja przez pełnomocnika). Ogółem w Radzie jest 345 głosów a na poszczególne państwa przypada różna liczba głosujących w zależności od liczby mieszkańców, z pewnym uprzywilejowaniem państw małych. Polska podobnie jak i Hiszpania ma 27 głosów. [ 2 ] W zależności od istotności sprawy Rada UE podejmuje decyzje w trojaki sposób: — większością zwykłą — ten domyślny sposób podejmowania uchwał w praktyce stosuje się tylko do spraw technicznych; — większością kwalifikowaną — obecnie uchwala się tak gros decyzji merytorycznych; — jednomyślnie — dawniej sposób ten był stosowany najczęściej. Po zmianach wprowadzanych: przez Jednolity Akt Europejski, Traktat Amsterdamski, Traktat Nicejski i Traktat Lizboński stopniowo jednomyślność zostawała ograniczana na rzecz większości kwalifikowanej. Jednomyślność zastrzeżono do kwestii takich jak wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwo, podatki, polityka azylowa i imigracyjna. W tych sprawach veto jednego państwa może zablokować decyzję Rady. Zgodnie z tradycją wstrzymanie się od głosu nie stanowi przeszkody przy jednomyślnym podejmowaniu uchwały. Od 1 stycznia 2007, kiedy w UE jest 27 państw członkowskich, głosowanie odbywa się na następujących zasadach: jeśli akt głosowany jest na wniosek Komisji Europejskiej wymaganych jest 255 głosów na 345 (co stanowi 73,91%). W pozostałych przypadkach: 232 głosy oddane przez co najmniej 2/3 ogółu państw czyli 17 delegacji. W każdym przypadku członek Rady - delegacja konkretnego państwa — będzie mogła zażądać sprawdzenia, czy państwa stanowiące większość kwalifikowaną stanowią co najmniej 62% ogółu ludności Unii. Jeśli tak nie jest — uchwała nie zostanie podjęta. 2. Delegacji każdego państwa przewodniczy bądź minister spraw zagranicznych (jest to wtedy tzw. Rada Ogólna), bądź taka sama liczba ministrów innego resortu (Rada Branżowa). Istnieje dziesięć możliwych konfiguracji Rady: 1) Rada d/s Ogólnych, 2) d/s Zagranicznych, 3) d/s Gospodarczych i Finansowych (Ecofin), 4) Rada d/s Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (JHA), 5) d/s Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów, 6) Rada d/s Konkurencyjności, 7) Rada d/s Transportu, Telekomunikacji i Energii, 8 ) d/s Rolnictwa i Rybołówstwa, 9 ) d/s Środowiska, 10) Rada d/s Edukacji, Młodzieży i Kultury. Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie. Żeby utrzymać pewnego rodzaju ciągłość zaproponowano, by każdemu państwu sprawującemu prezydencję towarzyszyły delegacje dwóch następnych państw, które obejmą przewodnictwo w Radzie. Według planu, który został ułożony do 2020 roku, polskiej prezydencji będą współtowarzyszyć delegacje Danii i Cypru. W roku 2010 prezydencję w Radzie UE sprawowały Czechy i Belgia. Oba te państwa w trakcie trwania swych kadencji doświadczyły zmiany rządów. W pierwszym półroczu 2011 pracami Rady UE kierują Węgry, które są zajęte umacnianiem prawicowego obozu rządzącego Fidesz m.in. przez wprowadzenie cenzury post-publikacyjnej. 3. Strona polska rozpoczęła współpracę, w ramach naszego Tria, z Danią oraz Cyprem już w roku 2008. Współpraca ta jest kontynuowana na bieżąco zarówno na poziomie Ministrów Spraw Zagranicznych trzech państw, jak i Koordynatorów d/s Przygotowań do sprawowania Przewodnictwa każdego z państw. Trójstronna współpraca Polski, Danii, Cypru jest także prowadzona i rozwijana na szczeblu zainteresowanych ministerstw oraz urzędów i instytucji centralnych. W następstwie dotychczasowych spotkań oraz zgodnie z kalendarzem prac przygotowawczych we wrześniu 2010 strona polska oraz pozostali partnerzy przekazali Sekretariatowi Generalnemu Rady swoje wkłady merytoryczne do strategicznej części programu prac Tria, w celu nadania jej formy wstępnego projektu przez Sekretariat Generalny. W naszej części projektów podkreślone zostały obszary strategiczne, które będą priorytetami szczególnego zainteresowania polskiej Prezydencji. [ 3 ] Po drugim spotkaniu koordynacyjnym ministrów spraw zagranicznych (czerwiec 2010) państw mających sprawować prezydencję w drugiej połowie 2011 i 2012-tym roku minister spraw zagranicznych RP Radosław Sikorski zwrócił uwagę na istniejące rozbieżności geopolityczne. R. Sikorski powiedział w rozmowie z dziennikarzami (16.06.2010), że Dania i Cypr mają inne „perspektywy regionalne", niż Polska. Cypr jest najbardziej zainteresowany basenem Morza Śródziemnego, Dania sprawami Arktyki, a Polska — Partnerstwem Wschodnim i relacjami z Rosją. Są też kwestie wspólne zwłaszcza dla Danii i Polski, przede wszystkim strategia morza Bałtyckiego, podobne priorytety w zakresie polityki rolnej oraz zajęcie się problemami organizacyjnymi całej UE. Dania była członkiem poprzedniczki Unii - EWG od 1973 roku, a przystąpienie tego państwa do Wspólnoty Europejskiej w 1993 r. zostało obwarowane bardzo istotnymi wyłączeniami. [ 4 ] Intensywna praca koordynatorów państw mających sprawować prezydencję i podległych im aparatów rządowych sprawiło, iż polski przedstawiciel w UE Mikołaj Dowgielewicz — w randze wiceministra spraw zagranicznych — pełniący jednocześnie mandat pełnomocnika rządu RP, koordynującego przygotowania Polski do sprawowania prezydencji, w czerwcu 2010 przekazał do Sekretariatu Generalnego Rady UE kalendarz, zawierający daty szczytów Rady Europejskiej, daty posiedzeń rad sektorowych (ministerialnych), konferencji ministrów i spotkań na szczeblu wiceministrów. Kalendarz ten premier Donald Tusk w czerwcu 2010 przekazał przewodniczącemu Europejskiej Rady (Szefów Rządów) Hermanowi Van Rompuyowi — plan zawierający ponad dwieście spotkań. Nawet najlepsza praca rządów, w tym głównie ministrów spraw zagranicznych i podległych im resortów, nie jest w stanie przygotować tak rozległego i rozbudowanego organizmu zarządzającego procesami integracji na naszym kontynencie. Niemożliwe są do przewidzenia różnorodne zjawiska związane z problematyką strategii politycznych poszczególnych państw, jak i zdarzenia wobec UE zewnętrzne, jak np. rewolucje w Afryce Północnej. II. Polska a pozostałe państwa „tria" sprawującego prezydencję 4. Trzeba się zgodzić z polskim ministrem spraw zagranicznych, że dla Danii, administrującej Grenlandią i wyspami Owczymi, istotne znaczenie mogą mieć projekty najpierw eksploracyjne a później inwestycyjne na terenie Arktyki (złoża gazu ziemnego wydobywane na Morzu Północnym sięgają daleko w głąb topniejącego lądolodu). Oprócz Danii obszarem subarktycznym zainteresowane są państwa od dawna zasłużone w jego badaniu a niebędące członkami Unii — Norwegia i Rosja. Ponadto swoje zainteresowanie tym obszarem zgłaszają Stany Zjednoczone i Kanada. Przykład z najbliższego sąsiedztwa Polski dotyczący rurociągu bałtyckiego Niemcy-Rosja nie jest w tym względzie budujący, stanowi negatywny model współpracy państw podejmujących aktywność w ramach akwenów morza otwartego, bez istotnych uzgodnień ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. Duńczycy mogą zaimponować polityką industrializacyjną, którą przeprowadzili w latach sześćdziesiątych XX stulecia, korzystając z pomocy ekonomistów szwedzkich w ramach Wspólnoty Państw Skandynawskich, przed ich wejściem do EWG w 1973 r. Niektórzy wskazują na to doświadczenie, jako ostatnią praktycznie przyspieszoną i całkowicie udaną industrializację. Duński system szkolny obok francuskiego uważany jest za najlepszy w świecie. Duńskie wyższe uczelnie znakomicie wykorzystały wejście do EWG i zawarły ogromną ilość porozumień poziomych, umożliwiając młodzieży duńskiej studia w Niemczech (wcześniej RFN), Szwecji i Wielkiej Brytanii. Cypr, którego archeologiczna historia sięga 5500 lat przed naszą erą, a jego mieszkańcy utrzymywali kontakt z Egiptem, Babilonem i byli pośrednikami tych cywilizacji z terenami północy. [ 5 ] Cypr jest terytorium oddzielonym morzem położonym najbliżej Izraela, Libanu, Syrii i Egiptu. [ 6 ] Stąd też wyspa nazwana była przez Brytyjczyków naturalnym lotniskowcem a razem z Gibraltarem i Maltą tworzyła łańcuch baz morskich o znaczeniu zarówno militarnym, jak i handlowym. Państwo Cypr jest położone na wyspie o tej samej nazwie, trzeciej co do wielkości na morzu Śródziemnym po Sycylii i Sardynii. Pozostaje ważnym członkiem Brytyjskiej Wspólnoty Narodów Commonwelth . [ 7 ] Geograficzne położenie sytuuje to państwo w Azji, w rejonie Bliskiego Wschodu na południe od Turcji, we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Podobnie jak Polska, Czechy, Węgry, Malta i kraje bałtyckie od 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Wyspa jest przedzielona na dwie części, zasieki z drutu kolczastego rozgraniczają wyspę a nawet stolicę Nikozję na dwie części — grecką i turecką. Przybyszowi z naszej części Europy nasuwa to skojarzenia z murem berlińskim z lat 1963-1989. Turecka Republika Cypru Północnego, będąca oficjalnie częścią Cypru nie jest uznawana na arenie międzynarodowej. W chwili przyjęcia do UE Cypr liczył prawie 800 tysięcy mieszkańców. Szacowano wówczas, że diaspora greków cypryjskich na Wyspach Brytyjskich to dodatkowe 20% potencjalnych obywateli w stosunku do ludności zamieszkałej na wyspie. Mieszkańcy Cypru — terenu, na którym od dawna skupiają się jak w soczewce wpływy wielu istotnych potęg a na przełomie XX i XXI wieku są to wpływy brytyjskie, izraelskie i rosyjskie, starają się łączyć tradycję z nowoczesnością. Ludność obowiązuje Specjalny Kodeks Honorowy. We władzach sześciu dystryktów, na które podzielono administracyjnie wyspę, zasiadają z głosem doradczym i mediacyjnym przedstawiciele miejscowego duchowieństwa prawosławnego (ortodox church o rodowodzie greckim) i maronickiego. Społeczność Cypryjczyków notuje jeden z najmniejszych współczynników przestępczości w świecie (do 2‰ populacji), wliczając w to wypadki komunikacyjne. 5. Cypryjska waluta funt cypryjski związany był zawartymi umowami z walutą ostatniego z kolonizatorów — Wielką Brytanią. Od 2008 roku Cypr wszedł do strefy euro, co miało dopomóc jej mieszkańcom w kontaktach z całym kontynentem a szczególnie z rodzimą w zakresie języka i kultury Grecją. Wejście Cypru do strefy euro uległo jednak koincydencji ze światowym kryzysem gospodarczym. W nadchodzącym półtorarocznym okresie prezydencji, Cypr będzie jedynym państwem z grupy siedemnastki — strefy euro. Różnice między państwami strefy euro, z osłabiającą cały system Grecją, a pozostałymi członkami UE, nie będącymi w strefie wspólnej waluty są dosyć poważne. Zaproponowany przez Francję i Niemcy pakt anty-konkurencyjny w pierwszej kolejności ma obowiązywać państwa strefy euro. Jego celem jest uratowanie walutowego instrumentu integracji — który okazał się zbyt kruchy wobec światowych operacji finansowych (zwłaszcza Stanów Zjednoczonych). Zamierzeniem tego paktu, oprócz uzgodnień wspólnej polityki inwestycyjnej w ramach państw Unii a nie na zewnątrz, ma być wprowadzenie jednolitości w zakresie podatkowym i obciążenie ludności państw, które do niego przystąpią. Pakt dla podniesienia konkurencyjności UE ma doprowadzić do ściślejszej współpracy gospodarczej, zapewniając stabilność krajom strefy euro. Przewiduje on liczne ograniczenia polityki socjalnej, czyniąc z Europy obszar o lepszych warunkach brzegowych do rywalizacji (np. z państwami Dalekiego Wschodu). Planuje się między innymi podwyższenie wieku emerytalnego, zrezygnowanie z indeksowania wynagrodzeń według wskaźnika inflacji, uelastycznienie rynku pracy, wpisanie limitów zadłużenia do prawa krajowego oraz częściową harmonizację podatku CIT w skali całej strefy. Najbliższa refleksja, nasuwająca się do tych postanowień jest następująca — o ile kryzys kiedykolwiek jeszcze zachwieje podwalinami Europy, weksle bez pokrycia płacić będą obywatele nie zaś europejska klasa polityczna. * * * Ustalenia wielu historyków dowodzą, że przemoc łączona z wolnością legła u podstaw systemu kapitalistycznego. Dotyczyła chłopów wyrzucanych z siedlisk angielskich, francuskich i niemieckich rolników, a później robotników wielkiego uprzemysłowienia. Eksploatowano także zasoby terenów kolonialnych. Postulujący wolność jednostki projekt oświeceniowy doprowadził do powstania państw narodowych i wojen między nimi. Wolność religijna i równość polityczna nie zapewniły automatycznego zagwarantowania praw człowieka w zakresie ekonomicznym i socjalnym. Po drugiej wojnie światowej rywalizacja dwóch systemów zapewniła ludności państw europejskich niespotykany wcześniej wzrost poziomu życia i w miarę egalitarny system redystrybucyjny. Historia Europy wielokrotnie udowodniała cywilizacyjną ironię w dziejach człowieka. Brak zewnętrznego wroga dla funkcjonującego systemu powoduje jego wynaturzenie. Wrogiem dla cywilizacji Zachodu był radziecki komunizm. Z chwilą jego rozpadu pojawia się pytanie, czy właściwą może być postawa prezentowana przez polskiego premiera wyrażona w jego słowach: „partia, którą kieruję nie ma z kim przegrać". To współczesne pytanie może zostać skierowane do niemal całej współczesnej KLASY POLITYCZNEJ. Sondaże pokazują w wielu państwach europejskich spadek zaufania do klasy rządzącej oraz rosnący pesymizm w odniesieniu do nadchodzących perspektyw rozwoju na najbliższe dziesięciolecie. Jednym z ważniejszych priorytetów dla czekającej nas prezydencji w ramach skomplikowanych struktur unijnych obok polityki energetycznej będą postulaty odnoszące się do likwidacji obszarów biedy i społecznego wykluczenia. Dyktatorzy w państwach północnej Afryki są odsuwani od władzy. Przywódcy państw uznawanych za demokratyczne stają przed koniecznością sprostania nie tylko wyzwaniom, ale i ambitnym aspiracjom własnych społeczeństw. Przypisy: [ 1 ] Rady Unii Europejskiej nie należy mylić z Radą Europejską grupującą przywódców państw (premierów bądź prezydentów państw członkowskich UE oraz z Radą Europy powstałą w 1949 r., będącą ciałem opiniotwórczym wszystkich państw kontynentu europejskiego i Azerbejdżanu. [ 2 ] Rozkład głosów w Radzie UE przedstawia się następująco: Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Włochy mają po 29 głosów; Hiszpania i Polska po 27; Rumunia - 14; Holandia (Niderlandy) - 13 głosów; Belgia, Czechy, Grecja, Portugalia i Węgry po 12 głosów; Austria, Bułgaria i Szwecja po 10; Dania, Finlandia, Irlandia, Litwa i Słowacja - po 7; Cypr, Estonia, Luksemburg, Łotwa i Słowenia - po 4; Malta - 3 głosy. Razem sumarycznie jest 345 delegatów państw unijnych. [ 3 ] Do początków kwietnia 2011 odbyło się osiem spotkań przedstawicieli d/s prezydencji i trzy spotkania na szczeblu ministrów spraw zagranicznych. [ 4 ] Poważne wątpliwości a nawet opór społeczny Duńczyków wywoływały kwestie związane z integracją polityczną w ramach Wspólnoty Europejskiej. Pierwsze referendum z 1992 odrzuciło Traktat o ustanowieniu Unii Europejskiej. Przeprowadzono powtórne referendum w 1993 zaakceptowało członkostwo Danii we Wspólnocie po uzyskaniu gwarancji wyłączenia tego państwa z obligatoryjnego przystąpienia do unii walutowej, wspólnoty obronnej i zasad przyznawania oraz uznawania europejskiego obywatelstwa. [ 5 ] W Rezerwacie Krzemionki k. Opatowa w świętokrzyskim zgromadzono pamiątki świadczące o związkach i wpływach cypryjskiej cywilizacji brązu z ziemiami południowej Małopolski na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p. n. e. [ 6 ] Niektóre daty z historii Cypru: IV tysiąclecie p. n. e. - początek wyrobu przedmiotów z miedzi, co zresztą dało nazwę wyspie Cypr - miedź łac. cuprum; 2300-2200 p.n.e. początek epoki brązu; ok. 1750 p. n. e - potężne trzęsienie ziemi niszczy cywilizację epoki brązu na wyspie; 1400-1250 p.n.e. - napływ Mykeńczyków na Cypr; 800 p.n.e. - liczne kolonie greckie i fenickie; 568-526 p.n.e. Cypr należy do Egiptu ostatniej dynastii; 525 p.n.e. - zaczyna się okupacja perska na wyspie; 294 p.n.e. - Cypr wchodzi w skład państwa Ptolemeuszy; 30 rok p.n.e. - wyspa ostatecznie przechodzi pod władzę Rzymu; 395 n.e. - w wyniku podziału Cesarstwa rzymskiego Cypr przechodzi pod panowanie Bizancjum; 632 - pierwszy najazd arabski; przez następne 300 lat Arabowie i Bizantyńczycy walczą o wyspę; 1191 epizodyczne podbicie wyspy przez Ryszarda Lwie Serce, który przekazuje ją w następnym roku Gwidonowi z Lusignan, ostatniemu królowi Jerozolimy; Izaak Komnenos odrywa wyspę od Bizancjum, co doprowadza w roku 1192 do proklamowania niepodległego Królestwa Cypru; prawie po trzech wiekach niepodległości, bo od 1489 r. Cypr staje się posiadłością wenecką - przynosi to wyspiarzom nadzwyczajny rozwój ekonomiczny; od 1570 zostaje podbity przez Turków, stając się posiadłością państwa otomańskiego, w tym czasie jest intensywnie zasiedlany przez ludność wyznania muzułmańskiego; w latach 1878-1960 Cypr pozostaje pod administracją brytyjską. Natomiast historia Danii sięga przełomu V i VI wieku n.e., kiedy to na terenach Półwyspu Jutlandzkiego rywalizowały ze sobą plemiona celtyckie z ludnością germańską. Późniejsze losy Danii związane są unią personalną z królestwem Norwegii bądź Szwecji. Tendencja do utrzymania niezależności i neutralności okazała się niemożliwa w związku z militaryzacją cieśnin duńskich. [ 7 ] W czasie trwania wojny turecko-rosyjskiej w latach 1876-1878 rozpoczęła się brytyjska okupacja Cypru. Miała ona na celu uniemożliwienie Rosji umocnienie się na Bałkanach. Wielka Brytania w porozumieniu z Francją chciały uniemożliwić temu mocarstwu przejęcie kontroli nad cieśninami morza Śródziemnego. Jerzy Kolarzowski Doktor, adiunkt w Instytucie Historyczno-Prawnym Uniwersytetu Warszawskiego (Wydział Prawa i Administracji). Współzałożyciel i rzecznik prasowy PPS (1987 - luty 1988), zwolniony z pracy w IPiP PAN (styczeń 1987), współredagował Biuletyn Informacyjny Ruchu Wolność i Pokój (1986– 1987), sygnatariusz platformy Wolność i Pokój (1985), przekazywał i organizował przesyłanie m.in. do Poznania, Krakowa, Gdańska, Lublina i Puław wielu wydawnictw podziemnych. Posiada certyfikat „pokrzywdzonego" wystawiony przez IPN w 2003 r. Master of Art of NLP. Pisze rozprawę habilitacyjną "U podstaw europejskiej filozofii praw człowieka. Narodziny jednostki w sferze publicznej i prywatnej w pismach Braci Polskich". Zainteresowania: historia instytucji życia publicznego i prywatnego, myśl etyczna i religijna Europy (zwłaszcza okresu reformacji). Bada nieoficjalne nurty i idee inspirujące kulturę europejską. Hobby: muzyka poważna, fotografia krajobrazowa. Autor książki Filozofowie i mistycy Pokaż inne teksty autora (Publikacja: 26-03-2011) Oryginał.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,1127) Contents Copyright © 2000-2011 Mariusz Agnosiewicz Programming Copyright © 2001-2011 Michał Przech Autorem portalu Racjonalista.pl jest Michał Przech, zwany niżej Autorem. Właścicielami portalu są Mariusz Agnosiewicz oraz Autor. Żadna część niniejszych opracowań nie może być wykorzystywana w celach komercyjnych, bez uprzedniej pisemnej zgody Właściciela, który zastrzega sobie niniejszym wszelkie prawa, przewidziane w przepisach szczególnych, oraz zgodnie z prawem cywilnym i handlowym, w szczególności z tytułu praw autorskich, wynalazczych, znaków towarowych do tego portalu i jakiejkolwiek jego części. Wszystkie strony tego portalu, wliczając w to strukturę katalogów, skrypty oraz inne programy komputerowe, zostały wytworzone i są administrowane przez Autora. Stanowią one wyłączną własność Właściciela. Właściciel zastrzega sobie prawo do okresowych modyfikacji zawartości tego portalu oraz opisu niniejszych Praw Autorskich bez uprzedniego powiadomienia. Jeżeli nie akceptujesz tej polityki możesz nie odwiedzać tego portalu i nie korzystać z jego zasobów. Informacje zawarte na tym portalu przeznaczone są do użytku prywatnego osób odwiedzających te strony. Można je pobierać, drukować i przeglądać jedynie w celach informacyjnych, bez czerpania z tego tytułu korzyści finansowych lub pobierania wynagrodzenia w dowolnej formie. Modyfikacja zawartości stron oraz skryptów jest zabroniona. Niniejszym udziela się zgody na swobodne kopiowanie dokumentów portalu Racjonalista.pl tak w formie elektronicznej, jak i drukowanej, w celach innych niż handlowe, z zachowaniem tej informacji. Plik PDF, który czytasz, może być rozpowszechniany jedynie w formie oryginalnej, w jakiej występuje na portalu. Plik ten nie może być traktowany jako oficjalna lub oryginalna wersja tekstu, jaki prezentuje. Treść tego zapisu stosuje się do wersji zarówno polsko jak i angielskojęzycznych portalu pod domenami Racjonalista.pl, TheRationalist.eu.org oraz Neutrum.eu.org. Wszelkie pytania prosimy kierować do firstname.lastname@example.org	<urn:uuid:54d157b6-cc7f-436c-9ecd-a48007f9494c>	finepdfs	4.042969	CC-MAIN-2021-43	http://www.racjonalista.pl/pdf.php/s,1127	2021-10-23T19:50:40+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585768.3/warc/CC-MAIN-20211023193319-20211023223319-00677.warc.gz	142,511,261	0.999873	0.999936	0.999936	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4498, 10775, 15154, 18753, 21825, 22259 ]	1	2
SZACOWANIE ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW MAPA DROGOWA DEKARBONIZACJI BUDOWNICTWA DO ROKU 2050 Październik 2022 Niniejszy raport powstał w ramach projektu #Building Life prowadzonego przez World Green Building Council (WorldGBC), sfinansowanego przez Laudes Foundation i IKEA Foundation. Jednocześnie opracowanie to jest kontynuacją publikacji Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050, która powstała dzięki wsparciu Specjalnego Funduszu Akcjonariuszy Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOiR). Informacja o PLGBC Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego PLGBC (Polish Green Building Council) jest organizacją pozarządową, która od 2008 roku realizuje działania dla transformacji budynków, miast i ich otoczenia, aby sposób ich planowania, projektowania, wznoszenia, użytkowania, modernizowania, rozbierania i przetwarzania był jak najbardziej zrównoważony. PLGBC wspiera tworzenie zrównoważonych budynków dla wszystkich poprzez: - powstrzymanie zmian klimatu oraz adaptację do nowych warunków, - stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, - podnoszenie poziomu dobrostanu, jakości życia i zdrowia społeczeństwa, - zwiększanie bioróżnorodności. PLGBC stanowi część globalnej społeczności ponad 70 organizacji green building councils skupionych w ramach World Green Building Council. # SPIS TREŚCI #BUILDING LIFE .......................... 5 WPROWADZENIE .......................... 6 ROZDZIAŁ 1 .......................... 11 WYZWANIA I STRATEGIE ROZDZIAŁ 2 .......................... 25 RAMY ŚLADU WĘGLOWEGO ROZDZIAŁ 3 .......................... 32 METODYKA SZACOWANIA ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW ROZDZIAŁ 4 .......................... 56 STUDIUM PRZYPADKU ROZDZIAŁ 5 .......................... 70 PODSUMOWANIE Podstawowe pojęcia i definicje Na potrzeby niniejszego opracowania zebrano definicje, które potrzebne są do poprawnej interpretacji poruszanych w raporcie zagadnień. BIOGENICZNY DWUTLENEK WĘGŁA BIO CO₂ Biogeniczny dwutlenek węgla – jednostka odnosząca się do węgla w postaci dwutlenku węgla występującego w budynku w wyniku naturalnego cyklu węglowego. Rośliny zielone w procesie fotosyntezy asymilują węgiel z atmosfery, który następnie może być magazynowany w wyrobach budowlanych z nich wytworzonych. Należy podkreślić, że w rozumieniu normy PN-EN 15804 do węgla biogenicznego można zaliczyć tylko ten, który pochodzi ze zrównoważonej gospodarki leśnej, a nie z wycinki lasów pierwotnych. BUDYNEK O NIEMAL ZEROWYM ZUŻYCIU ENERGII (ANG. NEARLY ZERO-ENERGY BUILDING - NZEB) Budynek o niemal zerowym zużyciu energii to budynek, w którym zoptymalizowano i zmniejszono zapotrzebowanie na energię oraz maksymalnie zastąpiono tradycyjne źródła energii (wykorzystujące zasoby kopalone) przez energię odnawialną, w tym wytwarzaną na miejscu lub w pobliżu. Według polskich przepisów NZEB to budynek o niskim zużyciu energii, spełniający wymogi związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną, zawarte w przepisach techniczno-budowlanych, obowiązujących od 1 stycznia 2021 r. (a dla budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r.)** CAŁKOWITY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. WHOLE LIFE CARBON) Całkowity ślad węglowy składa się z wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego. Uwzględnia wszystkie główne i bezpośrednie źródła ślądu węglowego budynku. CYKL ŻYCIA BUDYNKU (ANG. BUILDING LIFE CYCLE) Definicja określonych etapów cyklu życia budynku została opisana w normie EN 15978. Fazy cyklu życia obejmują: fazę wyrobu A1-3, fazę wznowienia A4-5, fazę użytkowania B1-7 oraz fazę końca życia C1-4 (Rys.3). DEKARBOŃZACJA Dekarbonizacja w świetle polityki Unii Europejskiej oznacza proces redukowania emisji dwutlenku węgla (i innych gazów cieplarnianych) do atmosfery we wszystkich gałęziach gospodarki krajów członkowskich. DEKLARACJA ŚRODOWISKOWA PRODUKTU TYPU III (ANG. ENVIRONMENTAL PRODUCT DECLARATION - EPD) EPD to dokument informujący o wpływie danego produktu na środowisko podczas jego cyklu życia. Deklaracja jest szeroko stosowana w budownictwie do dokonywania oceny cyklu życia budynku LCA (zgodnie z normą EN 15978) i porównywania różnych produktów o podobnej funkcjonalności (zgodnie z normą EN 15804). EPD powinny być zgodne z ISO 14025 – „Etykiety i deklaracje środowiskowe. Deklarcje środowiskowe III typu”. EKWIWALENT DWUTLENEKU WĘGŁA CO₂e Ekwiwalent dwutlenku węgla - uniwersalna jednostka służąca do pomiaru emisji gazów cieplarnianych, która odzwierciedla ich różny współczynnik globalnego ocieplenia. Określa stężenie dwutlenku węgla, którego emisja do atmosfery miałaby identyczny skutek jak dane stężenie porównywalnego gazu cieplarnianego. * Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) wprowadza następującą definicję budynku o niemal zerowym zużyciu energii: "Budynek o niemal zerowym zużyciu energii oznacza budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej (...). Niemal zerowa lub bardzo niska ilość wymaganej energii powinna pochodzić w bardzo wysokim stopniu z energii ze źródeł odnawialnych, w tym energii ze źródeł odnawialnych wytworzanej na miejscu lub w pobliżu". ** Definicja budynku o niskim zużyciu energii zawarta w Rozporządzeniu Rady (UE) nr 811/2014. Krajowy plan rolnym na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii Uchwytu nr 91 Rady Ministrow z dnia 22 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia „Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii” (M.P. z 2015 r. poz. 614): Przez budynek o niskim zużyciu energii należy rozumieć budynek, spełniający wymogi związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną zawarte w przepisach techniczno-budowlanych, których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 1994 r. Prawo budowlane [Dz.U. 2021, poz. 140] z późn. zm., tj. w wersji zapisów dnia X oraz zapisów nr 2 albo 3 ustawy o prawie budowlanym z dnia 12 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny Warunki techniczne jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690, z późn. zm.), obowiązujące od 1 stycznia 2021 r. a dla budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r." GAZY CIEPLARNIANE (ANG. GREENHOUSE GASES - GHG) Gazy cieplarniane to gazowe składniki atmosfery ziemskiej biorące udział w powstawaniu efektu cieplarnianego. Do podstawowych gazów cieplarnianych uwzględnionych przez Protokoł z Kioto zalicza się m.in. dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu, freony i parę wodną. INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE IPCC Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu – naukowe i międzynarodowe ciało doradcze utworzone w 1988 r. na wniosek członków ONZ, przez dwie organizacje Narodów Zjednoczonych – Światową Organizację Meteorologiczną oraz Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych. KOMPENSACJA ŚLADU WĘGLOWEGO (ANG. CARBON OFFSET) Kompensacja to zastępczy sposób na redukcję śladu węglowego budynku, poprzez zakup specjalnych certyfikowanych jednostek redukcyjnych (ang. carbon credits) lub poprzez inwestycje w projekty sekwestracji dwutlenku węgla (np. zalesianie). MODELOWANIE INFORMACJI O BUDYNKU (ANG. BUILDING INFORMATION MODELING) BIM /MODEL BIM Modelowanie informacji o budynku umożliwia ciągły i natychmiastowy dostęp do informacji o projekcie, jego kosztach i harmonogramach. Upraszczà także sam proces projektowy, poprzez możliwość testowania w świecie wirtualnym różnorodnych wariantów i schematów, w celu wybrania optymalnego. Może on być wykorzystywany do podejmowania decyzji projektowych, opracowania spójnej dokumentacji budowlanej oraz analiz zyskowności i szacowania kosztów inwestycji, a docelowo także do zarządzania obiektem. NEUTRALNOŚĆ KLIMATYCZNA Neutralność klimatyczna, czyli osiągnięcie zerowego poziomu emisji gazów cieplarnianych netto (zerowego śladu węglowego netto) to cel procesu dekarbonizacji. OCENA CYKLU ŻYCIA BUDYNKU (ANG. LIFE CYCLE ASSESSMENT - LCA) LCA to metoda analizy wpływu budynków na środowisko w trakcie całego cyklu życia. Ocena dokonywana jest w różnych kategoriach - jedną z nich jest wpływ na globalne ocieplenie wyrażony w kilogramach ekwiwalentu CO₂. Szczególna procedura stosowania metody LCA w kontekście budynków została opisana w normie EN 15978. OPERACYJNY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. OPERATIONAL CARBON) Operacyjny ślad węglowy to emisje związane z eksploatacją budynku i wynikającego z niej zużycia energii. Dotyczy on etapu B6 (zużycie energii) cyklu życia budynku. POTENCJAŁ NISZCZENIA OZONU (ODP, OD ANG. OZONE DEPLETION POTENTIAL) Wskaźnik utworzony w celu ilościowej oceny wpływu poszczególnych substancji chemicznych na warstwę ozonową. Został odniesiony do freonu oznaczonego jako czynnik R11, którego skuteczność niszczenia molekul ozonu przyjęto za wartość jednostkową (ODP= 1). POTENCJAŁ TWORZENIA EFEKTU CIEPLARNIANEGO GWP Potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (ang. Global Warming Potential). Zgodnie z EN 15803:2012+A2:2019 wyróżnia się trzy składowe wskaźnika GWP takie jak „GWP-fossil” związany z emisją CO₂ ze spalania paliw kopalnych, „GWP-biogenic” związany z naturalnym obiegiem węgla w przyrodzie oraz spalaniem biomasy, „GWP-luluc” związany ze zmianą sposobu użytkowania gruntów. POZA CYKLEM ŻYCIA (ANG. BEYOND LIFE CYCLE) Etap ten uwzględnia dodatkowy wpływ budynku na środowisko poza jego cyklem życia (faza D), np. uniknięcie emisji wynikającej z ponownego wykorzystania lub recyklingu materiałów czy z produkcji energii odnawialnej. Etap ten nie jest uwzględniany w całkowitym śladzie węglowym. ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU (ANG. CARBON FOOTPRINT) Ślad węglowy jest szacunkową sumą emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia budynku. Wyrażany jest jako ekwiwalent emisji dwutlenku węgla na jednostkę odniesienia, np. na jeden budynek albo na 1 m² powierzchni użytkowej budynku. ŚLAD WĘGLOWY KOŃCA ŻYCIA (ANG. END-OF-LIFE CARBON) Ślad węglowy końca życia związany jest z rozbiórką/wyburzeniem (C1), transportem (C2), przetwarzaniem odpadów (C3) i utylizacją materiałów (C4). Jest on częścią wbudowanego śladu węglowego. WBUDOWANY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. EMBODIED CARBON) Wbudowany ślad węglowy jest związany z przepływami materiałów w cyklu życia (np. procesami konstrukcji czy przebudowy lub rozbiórki). Jest to ślad węglowy w następujących etapach cyklu życia: fazie wyrobu A1-A3, fazie wznowienia A4-A5, fazie użytkowania B1-B5 oraz fazie końca życia C1-C4. WEJŚCIOWY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. UPFRONT CARBON) Wejściowy ślad węglowy jest związany z procesem budowy obiektu – dotyczy on fazy A1-A5, w którym uwzględnia się wydobycie surowców, produkcję materiałów, transport i proces wznowienia. Wejściowy ślad węglowy jest częścią wbudowanego śladu węglowego. #BuildingLife to projekt realizowany przez World Green Building Council i dziesięć siostrzanych europejskich organizacji green building councils, których celem jest opracowanie i opublikowanie krajowych map dekarbonizacji sektora budowlanego do 2050 r., opartych na całkowitym śladzie węglowym netto w całym cyklu życia budynków. Trwający do końca 2022 r. projekt wspiera ambicje strategii Europejskiego Zielonego Ładu i stymuluje działania na rzecz klimatu poprzez krajowe i regionalne plany dekarbonizacji, które będą dotyczyć wpływu całego cyklu życia sektora budowlanego na środowisko. Budowanie partnerstwa i wspieranie inicjatyw tworzonych przez społeczności międzynarodowe, takie jak WorldGBC jest kluczowe na drodze do dekarbonizacji. Obniżenie emisjności budynków wiąże się z koniecznością podjęcia znacznych wysiłków i asygnaacji zasobów w całym rozdrobnionym łańcuchu wartości, w szczególności na mniej rozwiniętych rynkach. #BuildingLife podkreśla konieczność skupienia uwagi nie tylko na operacyjnych emisjach budynków, ale także na wadze wbudowanego śladu węglowego i jego wpływie na środowisko w fazie produkcji materiałów i technologii budowlanych, transportu, budowy i końca życia budynku i jego elementów. Ograniczanie tych emisji ma zasadnicze znaczenie dla uwzględnienia całkowitego wpływu budynków i sektora budownictwa oraz postępu w kierunku realizacji strategii Europy na rzecz klimatu, który zakłada, że do 2050 roku Europa stanie się neutralna klimatycznie. #BuildingLife to projekt, którego celem jest przyspieszenie dekarbonizacji w sektorze budowlanym poprzez działania sektora prywatnego oraz odpowiednią politykę sektora publicznego. Zbudowanie koalicji wspierającej wspólną wizję budynków zeroemisyjnych w Europie jest nadrzędnym celem projektu. Europejskie green building councils biorące udział w projekcie to: Chorwacja, Finlandia, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Holandia, Polska, Hiszpania i Wielka Brytania. Projekt został sfinansowany przez: Laudes Foundation IKEA Foundation Przyjęte w 2015 roku podczas szczytu klimatycznego COP21 porozumienie paryskie, którego sygnatariuszem jest Polska, stawia za główny cel ograniczenie średniego wzrostu temperatury na świecie poniżej 2°C, najlepiej do 1,5°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Realizacja tego celu wymaga, aby globalne antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych netto osiągnęły poziom zerowy około roku 2050, co oznacza, że do atmosfery nie będą trafiały żadne dodatkowe emisje. Znaczenie budownictwa w procesie dochodzenia do neutralności klimatycznej jest bezdyskusyjne. Najświeszsze dane pokazują, że budynki odpowiadają za ok. 38% światowych emisji CO₂, przy czym 28% pochodzi z eksploatacji budynków, a pozostałe 10% spowodowane jest zużyciem energii niezbędnej do produkcji materiałów i technologii wykorzystywanych w budownictwie (wbudowany ślad węglowy). Do tej pory wszelkie działania koncentrowały się głównie na redukcji tzw. operacyjnego śladu węglowego, czyli emisji CO₂ spowodowanych użytkowaniem budynków - ogrzewaniem, chłodzeniem, przygotowaniem ciepłej wody użytkowej, korzystaniem z urządzeń, komputerów, wind, instalacji itd. Analiza całkowitego śladu węglowego opiera się na bardziej zintegrowanym podejściu, więc wyzwanie związane ze zrównoważonym rozwojem w obszarze budynków wykracza daleko poza redukcję emisji CO₂ w fazie użytkowania budynków. Proces budowy i wykorzystanie materiałów w fazie wznoszenia i użytkowania również powodują emisje CO₂. Wraz z rozwojem technologii pozwalających na zmniejszanie energochołonności budynków w trakcie ich eksploatacji, rosnąc będzie znaczenie wbudowanego śladu węglowego, który obecnie jest często marginalizowany. Ocena emisyjności procesów budowlanych wymaga nowego spojrzenia na to, w jaki sposób sektor budowlany może stawać się bardziej zrównoważony. Uwzględnienie tych przesłanek jest możliwe poprzez ocenę emisji CO₂ w całym cyklu życia budynku. CZERWIEC 2021 Odpowiedź na te wyzwania był opublikowany przez PLGBC w czerwcu 2021 r. raport Zerowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050. Była to pierwsza taka publikacja opracowana przez green building council w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, stworzona dzięki wsparciu finansowemu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR). Raport podkreśla, że osiągnięcie zerowego całkowitego śladu węglowego netto budynków do 2050 roku jest celem bardzo ambitnym, lecz możliwym do realizacji. Wymaga to jednak transformacji zarówno budynków, jak i całego sektora budowlanego. Kluczowym warunkiem jest zaangażowanie wszystkich interesariuszy mających wpływ na redukcję emisji CO₂: producentów, inżynierów, architektów, deweloperów, inwestorów, właścicieli nieruchomości i doradców. Równie istotne są wyraźne i zdecydowane działania władz na różnych szczeblach, które poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisów będą stymulować zmiany na rynku budownictwa, które doprowadzą do osiągnięcia celu dekarbonizacji zasobów budowlanych. Należy podkreślić, że raport z 2021 r. przedstawia działania jakie powinni wdrożyć do 2050 r. wszyscy interesariusze związani z sektorem budynków, aby zrealizować następującą wizję: Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego). PAŹDZIERNIK 2022 Urzeczywistnienie wizji zawartej w publikacji z 2021 r. uzależnione jest od szeregu zmian, które muszą zajść na polskim rynku budowlanym w odniesieniu do produkcji materiałów, projektowania, realizacji procesu budowlanego, wykorzystywanych źródeł energii oraz rozwiązań w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. W ramach publicznych prezentacji raportu Zerowy ślad węglowy. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050 w lipcu 2021 r. istotnym sygnałem zwracającym był bardzo mocno podkreślany brak odpowiednich regulacji w przepisach krajowych związanych z obowiązkiem obliczania całkowitego śladu węglowego budynków w całym cyklu życia. Dlatego też baza podejmowanych działań muszą być zmiany w prawodawstwie, które umożliwią wdrożenie i weryfikację działań związanych z raportowaniem emisji CO₂ w budownictwie. Rozwiązania, które pozwalają na wznoszenie budynków o zerowym śladzie węglowym już istnieją – należy je odpowiednio promować oraz wspierać zarówno legislacyjnie, jak i finansowo. Dodatkowo, zaangażowanie sektora finansowego, poprzez aktywny udział banków komercyjnych oraz międzynarodowych instytucji finansowych we wdrażaniu odpowiednich instrumentów wspierających dekarbonizację w Polsce jest bardzo istotne. Wizja całkowitej dekarbonizacji zasobów budowlanych do 2050 r. wykracza poza kwestię operacyjnych emisji gazów cieplarnianych, na której skupiano się do tej pory. Należy mieć na uwadze, że budynki są ważnym bankiem materiałów, w których przez wiele dziesięcioleci deponeje się zasoby, a sposób ich projektowania ma duży wpływ na emisję w całym cyklu życia, zarówno w budynkach nowych, jak i poddawanych renowacji. Trzeba zatem stopniowo uwzględniać emisje w całym cyklu życia budynków, zaczynając od budynków nowo projektowanych, w których łatwiej jest uwzględnić wbudowany ślad węglowy. Charakterystyka całego cyklu życia budynków powinna być brana pod uwagę również w obiektach poddawanych renowacji, jako element polityki redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia. Minimalizowanie emisji gazów cieplarnianych w tak długim okresie wymaga oszczędności zasobów oraz wdrażania zasad gospodarki o obiegu zamkniętym. Współczynnik globalnego ocieplenia w całym cyklu życia wskazuje na ogólny wkład budynku w emisje prowadzące do zmian klimatu. Wyróżnia on zarówno emisje dwutlenku węgla wbudowane w materiały budowlane, jak i bezpośrednie i pośrednie emisje dwutlenku węgla na etapie użytkowania. Wymóg obliczania współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia nowych budynków stanowi zatem pierwszy krok w kierunku bardziej rzetelnego uwzględnienia charakterystyki całego cyklu życia budynków i gospodarki o obiegu zamkniętym. Najbardziej popularną techniką oceny kompleksowego oddziaływania budynku na środowisko jest metoda Life Cycle Assessment (LCA), oparta na normie PN EN 15978 Zrównoważone obiekty budowlane, a której niewątpliwą zaletą jest holistyczne podejście, uwzględniające cały cykl życia budynku. Nie bez znaczenia jest też uwzględnienie najbardziej istotnych ekosystemów oraz procesów powstawania zanieczyszczeń. Norma przedstawia metodę obliczania opartą na ocenie cyklu życia w celu oceny środowiskowych właściwości użytkowych budynku i podaje środki komunikacji wyników oceny, a efektem jest określenie kilkunastu wskaźników obrazujących wpływ budynku na środowisko. Na chwilę obecną norma ta zostawia jednak duży margines niepewności otrzymanych wyników, związany z przyjmowanymi w poszczególnych fazach cyklu życia budynków założeniami oraz interpretacją wyników, co skutkuje ograniczoną czytelnością przedstawianych analiz LCA, jak i brakiem możliwości ich porównywania. Pomimo wspomnianych zastrzeżeń, analiza LCA jest dziś najbardziej obiektywnym i precyzyjnym narzędziem oceny środowiskowej budynków, a jej wyniki mogą posłużyć do optymalizacji rozwiązań projektowych, a co za tym idzie ograniczenia kosztów budowy oraz zmniejszenia przyszłych kosztów eksploatacji. Obecnie analizy oceny budynków w całym cyklu życia nie są wymagane polskimi przepisami i nie są standardowo wykonywane przez inwestorów czy projektantów, a sporządzane są najczęściej na potrzeby certyfikacji wielokryterialnych (np. BREEAM, LEED, ZIELONY DOM itp.). Z reguły wykonują je wyspecjalizowane biura, najczęściej na podstawie projektu, podczas gdy największy potencjał optymalizacji/redukcji emisji CO₂ jest w fazie koncepcyjnej. Z kolei wiarygodny wynik wpływu inwestycji budowlanej na środowisko przedstawiają analizy LCA oparte na emisyjności materiałów i instalacji budowlanych zastosowanych w budynku. Dodatkową trudnością w popularyzacji analiz LCA jest brak jednolitej i spójnej metodyki obliczania śladu węglowego budynków. Kierując się powyższymi przesłankami PLGBC, w ramach projektu #BuildingLife, opracowała metodkę szacowania śladu węglowego budynków zaprezentowaną w niniejszym raporcie, będącym uzupełnieniem publikacji z 2021 r.pt. Zerowy ślad węglowy. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050. Mając na uwadze, że wszystkie budynki do roku 2050 powinny charakteryzować się przynajmniej zerowym operacyjnym śladem węglowym, a budynki nowe i poddawane modernizacji powinny charakteryzować się zerowym całkowitym śladem węglowym netto (z uwzględnieniem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego), w raporcie przedstawiono harmonogram działań, jakie powinni podjąć wszyscy uczestnicy procesu budowlanego do 2040 r. Osiągnięcie neutralności klimatycznej (w tym zerowego poziomu netto całkowitego ślądu węglowego budynków) do roku 2050 jest celem bardzo ambitnym, lecz możliwym do realizacji. Wymaga od polskiego rynku budowlanego efektywnego procesu transformacji. Konieczna jest modyfikacja podejścia do produkcji materiałów, projektowania, przeprowadzania procesu budowlanego oraz wykorzystywanych źródeł energii. Bazą tych działań muszą być zmiany legislacyjne, które umożliwiają wdrożenie i weryfikację zamierzeń, a które będą stymulować zmiany prowadzące do dekarbonizacji zasobów budowlanych. Prezentowana mapa dekarbonizacji stanowi przewodnik do planowania oraz opracowywania strategii przez dwie grupy interesariuszy. Istotnym warunkiem osiągnięcia neutralności klimatycznej jest międzysektoralna współpraca, dlatego też mapa drogowa została opracowana w taki sposób, aby ułatwić poszczególnym interesariuszom wdrażanie odpowiednich działań w kolejnych przedziałach czasowych. Cele i zadania przeplatają się ze sobą, budując się powiązani i synergii. Wdrożenie konkretnych działań zaprezentowane poniżej przez wszystkich interesariuszy sektora budownictwa w odpowiednich ramach czasowych jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia neutralności klimatycznej w sektorze budownictwa. --- ADMINISTRACJA RZĄDOWA - Stworzenie regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach w perspektywie do roku 2050 - Stworzenie i rozwijanie narzędzi niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach - Zapewnienie dostępu do niskiemisyjnych źródeł energii - Umundurowanie rozwoju efektywnych ekonomicznie technologii budowy i modernizacji do standardu budynków o zerowym całkowitym ślądzie węglowym netto w perspektywie roku 2050 ADMINISTRACJA SAMORZĄDOWA - Opracowanie i realizacja działań zmniejszających całkowity śląd węglowy budynków publicznych i prywatnych DEWELOPERZY, INWESTORZY, WŁASNICIELE BUDYNKÓW - Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym - Identyfikacja i realizacja działań zmniejszających całkowity śląd węglowy - Redukcja całkowitego ślądu węglowego posiadanych i projektowanych budynków --- 2025 - Stworzenie regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach w perspektywie do roku 2050 - Stworzenie i rozwijanie narzędzi niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach - Zapewnienie dostępu do niskiemisyjnych źródeł energii - Umundurowanie rozwoju efektywnych ekonomicznie technologii budowy i modernizacji do standardu budynków o zerowym całkowitym ślądzie węglowym netto w perspektywie roku 2050 2030 - Aktualizacja istniejących regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach i egzekwowanie ich przez władze - Osiągnięcie zerowego operacyjnego ślądu węglowego netto w istniejących budynkach zajmowanych przez władze publiczne lub będących ich własnością - Wdrażanie planu dekarbonizacji budynków należących do władz publicznych i budynków zajmowanych przez nowych i modernizowanych - Rozwijanie narzędzi w celu monitorowania i weryfikowania ślądu węglowego budynków 2040 - Weryfikacja aktualizacja postępów w osiąganiu zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach 2050 - Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym ślądem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym całkowitym ślądem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego) --- Szacowanie ślądu węglowego budynków Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050 ### Szacowanie śladu węglowego budynków Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050 \| Rok \| Instytucje finansowe \| Projektanci (architekci i inżynierowie budownictwa) \| Producenti materiałów i technologii budowlanych \| Wykonawcy \| Zarządcy \| NGO, stowarzyszenia zawodowe i uczelnie \| \|-----\|----------------------\|----------------------------------------------------\|-----------------------------------------------\|-----------\|---------\|----------------------------------------\| \| 2025 \| • Stymulowanie rynku do podjęcia działań mających na celu dekarbonizację zasobów budowlanych \| • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji gospodarki o obiegu zamkniętym \| • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym \| • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji \| • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji \| • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym \| \| 2030 \| • Finansowanie inwestycji o zdefiniowanym śladzie węglowym \| • Przeszczepne wykonywanie i upublicznianie analiz śladu węglowego dla nowych i modernizowanych budynków \| • Wdrożenie planu redukcji śladu węglowego produktów \| • Realizacja inwestycji w ramach niskozasobowych i energoszczędnych procesów budowy \| • Realizacja działań na rzecz dekarbonizacji zarządzanych budynków \| • Rozwijanie i podnoszenie jakości współpracy na rzecz dekarbonizacji \| \| 2040 \| • Finansowanie inwestycji o obniżonym śladzie węglowym \| • Projektowanie prawie wszystkich budynków o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto \| • Obniżenie minimum o połowę śladu węglowego procesu budowy \| • Znaczące zmniejszenie śladu węglowego zarządzanych budynków \| • Przyspieszenie procesu dekarbonizacji \| \| 2050 \| • Finansowanie wyłącznie inwestycji o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto \| • Projektowanie wyłącznie budynków o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto \| • Osiągnięcie zerowego poziomu emisji netto dwutlenku węgla w procesie produkcji i transportu produktów \| • Całkowita dekarbonizacja procesu budowlanego (dla budynków nowych i modernizowanych) \| • Wszystkie zarządzane budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wzbudowanego i operacyjnego śladu węglowego) \| • Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wzbudowanego i operacyjnego śladu węglowego) \| ROZDZIAŁ 1 WYZWANIA I STRATEGIE Globalne wyzwania na drodze dekarbonizacji budownictwa Ratyfikacja ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz podpisane w jej wyniku przez kraje członkowskie Unii Europejskiej umowy międzynarodowe (protokół z Kioto, porozumienie paryskie), daly początek wspólnej walce ze zmianami klimatycznymi. Celem tej walki jest redukcja antropogenicznego oddziaływania na środowisko naturalne, która wymaga znaczącego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, pochodzących głównie z przetwarzania paliw kopalnych. W obliczu agresji Rosji na Ukrainę, nie mniej ważne stało się bezpieczeństwo energetyczne wyraźne pewność i ciągłość dostaw energii. Środkiem do realizacji tych celów jest poprawa efektywności energetycznej, ograniczenie ilości zużywanej energii oraz zwiększenie zastosowania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Globalna świadomość znaczenia konkretnych zobowiązań w zakresie ochrony środowiska wzrasta wraz z częstszymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi oraz niekorzystnymi skutkami gospodarczymi pandemii COVID-19. Obecnie wiele krajów postrzega reakcje na zmiany klimatu jako szansę na odbudowę i pobudzenie swoich gospodarek z uwzględnieniem zrównoważonej przyszłości. Budynek i sektor budowlany w znacznym stopniu przyczyniają się do emisji dwutlenku węgla i zmian klimatu. W Europie samo użytkowanie lub eksploatacja budynków odpowiada za około 40% zużycia energii i 36% emisji CO₂. Poza emisjami operacyjnymi, które są głównym przedmiotem regulacji w każdym kraju członkowskim UE, istotny jest wbudowany śląd węglowy, który przyczynia się do 11% wszystkich emisji dwutlenku węgla na świecie, a 3,67 mln ton emisji CO₂ (wg danych z 2019 r.) powstaje w wyniku budowy, renowacji, odnowienia, rozbiorki oraz wyburzenia kaniki budowlanej. Ponadto budynki odpowiadają za około 50% zużycia wszystkich wydobytych surowców, 33% zużycia wody i 35% generowanych odpadów. Wszystko to wiąże się z emisjami i negatywnymi skutkami dla środowiska, w tym wyczerpywaniem zasobów abiotycznych i biogennych, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gruntów oraz utratą różnorodności biologicznej. Niestety, w krajach europejskich nadal obserwujemy brak wiarygodnych, kompleksowych i porównywalnych danych na temat wbudowanego ślądu węglowego, a także brak konsensusu co do zakresu, w jakim dane o emisyjności zasobów budowlanych powinny być przypisane do wbudowanego ślądu węglowego. Niezależnie od tego, posiadana obecnie wiedza jest wystarczającym argumentem za podejściem odpowiednich działań dążących do dekarbonizacji sektora budowlanego, w którym kluczowym elementem jest przekształcenie zasobów budowlanych w obiekty bezemisyjne. Cel ten można osiągnąć jedynie poprzez przyjęcie holistycznego podejścia i oceny sektora budowlanego przy jednoczesnym utrzymaniu ścieżki transformacji energetycznej. Wyróżne podkreślenie wagi operacyjnego i wbudowanego ślądu węglowego powinno zaowocować zwiększeniem skali szybkich działań, które należy podjąć stawiając wymogi regulacyjne oraz tworząc odpowiednie narzędzia polityczne i instrumenty. Obecnie przed każdym krajem członkowskim UE stoją wyzwania związane z tworzeniem międzynarodowych ram i sojuszy, pozwalających na wypracowanie zharmonizowanych strategii i działań promujących optymalizację wykorzystywania zasobów. ZAPOBIEGANIE najlepszym sposobem na redukcję emisji dwutlenku węgla jest unikanie niepotrzebnego budowania nowych obiektów po- przez priorytetowe traktowanie renowacji budynków (w przeciwieństwie do wyburzania i budowy nowych); potencjał wbudowanego ślądu węglowego zostaje wyeliminowany lub drastycznie ograniczony. REDUKCJA I OPTYMALIZACJA przy wsparciu odpowiednich baz danych oraz narzędzi projektu nowych lub poddawanych renowacji budynków mogą być zoptymalizowane poprzez wybór materiałów niskoemisyjnych oraz minimalizowanie zapotrzebowania na nowe materiały budowlane dzięki powtórnemu wykorzystaniu materiałów, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. BUDYNEKI PRZYSZŁOŚCI nowe budynki oraz poddawane renowacji powinny uwzględniać wykorzystanie najnowszych rozwiązań materiałowych i technologicznych, z równoczesnym wdrożeniem projektowania cyrkularnego obiektów oraz wdrażania gospodarki cyrkularnej. KOMPENSOWANIE ostatecznie, po wyczerpaniu wszystkich istniejących technologii i zasobów minimalizujących emisje CO₂, pozostałe emisje muszą być kompensowane za pomocą odpowiednich i skutecznych działań. Dekarbonizacja budownictwa musi przebiegać równolegle w obszarze nowo powstających, jak i istniejących budynków. Obecnie ok. 75% budynków w Unii Europejskiej to obiekty nieefektywne energetycznie, przy czym 85-95% już istniejących obiektów będzie nadal w użytkowniku w roku 2050. Oznacza to, że poprawa efektywności energetycznej istniejących zasobów ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Wpływ sektora budowlanego na środowisko jest wielowymiarowy i różni się w zależności od fazy cyklu życia obiektu budowlanego, tj. procesu projektowania, budowy, eksploatacji, modernizacji i wyburzenia. Z punktu widzenia działań optymalizacyjnych i eliminacji niepożądanych skutków, projektowanie jest etapem najważniejszym. Trwale decyduje o przyszłym oddziaływaniu budynku na środowisko i klimat. Koszty wprowadzenia ewentualnych zmian są na tym etapie najmniejsze, a zakres ich modyfikacji i łatwość realizacji - największa. Unijne strategie i regulacje prawne EUROPEJSKI ZIELONY ŁAD Unia Europejska, wyznaczając ambitny cel neutralności klimatycznej Europy dzięki stopniowej redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2050, wprowadziła dotychczas, i nadal wprowadza, pośrednie strategie polityki energetycznej i klimatycznej, umożliwiające osiągnięcie tego celu. Aby sprostać wszelkim wyzwaniom związanym z realizacją tego celu, UE przyjęła w 2019 r. tzw. Europejski Zielony Ład (EZŁ). Realizacja tej strategii rozwoju ma doprowadzić do osiągnięcia neutralności klimatycznej Europy, poprzez zatrzymanie zmian klimatu i degradacji środowiska, stanowiących zagrożenie dla Europy i świata. EZŁ ma pomóc przekształcić UE w nowoczesną, zasoboboższącą i konkurencyjną gospodarkę, która: - w 2050 r. osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych netto, - oddzieli wzrost gospodarczy od zużywania zasobów, - zapewni, że żadna osoba ani żaden region nie pozostaną w tyle. Aby osiągnąć ten cel, 27 krajów członkowskich UE zobowiązało się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 r. w stosunku do poziomów z 1990 r. Są to zobowiązania prawne zawarte w pierwszym europejskim prawie o klimacie, stwarzające równocześnie nowe możliwości w zakresie innowacji, inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Głowe założenia Europejskiej Zielonej Ładu to: - dostarczanie czystej i bezpiecznej energii, - wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym, - budynki o niższym zapotrzebowaniu na energię, - przyspieszenie przejścia na zrównoważoną i inteligentną mobilność, - ochrona i odbudowa ekosystemów oraz bioróżnorodności, - adaptacja do zmian klimatu, - ochrona zdrowia. Dekarbonizacja Europy, której cele zostały określone w EZŁ, wymaga długoterminowych działań w zakresie energii i klimatu oraz określenia spójnej drogi do jej osiągnięcia. W wyniku ewaluacji osiąganych efektów i ich wpływu na klimat, ale także z powodu agresji Rosji na Ukrainie i w konsekwencji - konieczności uniezależnienia się od rosyjskich dostaw paliw kopalnych, zauważono, że przyjęte cele częściowe na najbliższe lata i dotyczące m.in. redukcji emisji CO₂ do atmosfery, poprawy efektywności energetycznej oraz udziału odnawialnych źródeł energii muszą być bardziej ambitne. Pierwszym ważnym krokiem na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej w 2050 r. jest zmniejszenie emisji o 55% do 2030 r. FIT FOR 55 Efektem ustanowionego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. względem poziomu emisji z 1990 r. jest ogłoszony w lipcu 2021 r. pakiet legislacyjny FIT for 55. Cel ten zapisano w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 Europejskie prawo o klimacie, co uczyzilo z niego obowiązek prawny dla wszystkich państw członkowskich UE. Realizacja tego celu obejmuje wiele aspektów związanych z klimatem, energią i transportem, a w szczególności: efektywność energetyczną, opodatkowanie energii, energie ze źródeł odnawialnych, wspólne wysiłki redukcyjne, użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF), handel uprawnieniami do emisji, mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ czy infrastrukturę paliw alternatywnych. Pakiet FIT for 55 przekształca wizję określoną w Europejskim Zielonym Ładzie na konkretne przepisy. W pakiecie zaproponowano zmianę kilkunastu istniejących już dyrektyw, a także wprowadzono nowe inicjatywy ustawodawcze, dostosowujące unijne przepisy do celów klimatycznych Wspólnoty. Istotnym celem z punktu widzenia sektora budowlanego jest po prawo efektywności energetycznej o 36% oraz udział OZE na poziomie 40% w stosunku do 1990 r. Proponowane zmiany muszą zaakceptować poszczególne państwa UE oraz Parlament Europejski, a tu negocjacje będą trwały co najmniej rok. Dlatego zaczną obowiązywać najwcześniej w 2024 roku. Pakiet FIT for 55 wskazuje na kluczową rolę elektryfikacji opartej o OZE, przede wszystkim poprzez rozwojszenie technologii pomp ciepła w budynkach oraz samochodów elektrycznych w transporcie. Wobec sektora budynków (ciepłownictwa) i transportu transformacja musi znaczco przyspieszyć, by osiągnięcie unijnych celów klimatyczno-energetycznych do 2030 r. było możliwe. KE podkreśla, że elektryfikacja w oparciu o energie z odnawialnych źródeł jest najbardziej efektywną ścieżką transformacji wspomnianych sektorów. Przewiduje się reformę obecnego systemu handlu emisjami EU ETS, rozszerzając go o tzw. mini ETS obejmujący transport morski i lądowy oraz budownictwo. Kolejną inicjatywą jest wprowadzenie mechanizmu dostosowania cen na granicach, z uwzględnieniem emisji CO₂ na granicy UE. Mimo, że pakiet jest w fazie negocjacji pomiędzy unijnymi instytucjami, warto już dzisiaj podjąć niemal wysiłek transformacyjny i rozpocząć proces wdrażania odpowiednich rozwiązań, gwarantujących osiągnięcie przez Polskę zamierzonych celów energetyczno-klimatycznych w 2030 r. Nowa rzeczywistość geopolityczna i sytuacja na rynku energii związana z rosyjską agresją na Ukrainie wymaga od nas zdecydowanego przyspieszenia procesu dekarbonizacji, w tym przejścia na czystą energię i zwiększenia niezależności energetycznej Europy od niezrzelnych dostawców i niestabilnego sektora paliw kopalnych. REPowerEU to plan Komisji Europejskiej polegający na uniezależnieniu Europy od rosyjskich paliw kopalnych wcześniej niż w zakładanym wcześniej 2030 r. W planie określono szereg środków mających na celu szybkie zmniejszenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych i przyspieszenie transformacji ekologicznej, przy jednoczesnym zwiększeniu odporności unijnego systemu energetycznego. Plan REPowerEU skupia się na działaniach w trzech głównych obszarach: 1. EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA KE proponuje zwiększenie celu UE w zakresie poprawy efektywności energetycznej na 2030 r. o 13% względem obecnych polityk (wyjściowe zapisy FIT for 55 zakładaly cel na poziomie 9%) poprzez: - krótkoterminowe działania - wsparcie zmian zachowań odbiorców energii, - długoterminowe działania - zaostrenie zapisów Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (EED) oraz Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej budynków (EPBD). 2. ROZWÓJ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII KE proponuje zwiększenie celu na 2030 r. dotyczącego udziału odnawialnych źródeł energii z obecnych 32% do 45% (wyjściowe zapisy FIT for 55 zakładły cel na poziomie 40%). Będzie to możliwe przez: - odblokowanie barier proceduralnych dla inwestycji OZE, - przyspieszenie rozwoju fotowoltaiki poprzez wdrożenie unijnej strategii na rzecz energii słonecznej, - zwiększenie produkcji i wykorzystania gazów odnawialnych – wodoru i biometanu. 3. DYWERSYFIKACJA KIERUNKÓW IMPORTU ENERGII KE proponuje: - stworzenie unijnej platformy energetycznej, - potencjalne wdrożenie mechanizmu wspólnych zakupów, - rozwój długoterminowej współpracy z dostawcami nośników energii. Tabela 1: Zmiany w strategii klimatyczno-energetycznej UE na podstawie raportu Instytutu Reform \| CELE 2030 \| 2030 FIT ROF 55 \| 2030 REPowerEU \| \|-----------\|-----------------\|----------------\| \| Redukcja emisji GHG w odniesieniu do 1990r. \| 40% \| 55% \| 55% \| \| Udział OZE w zużyciu energii końcowej \| 32% \| 40% \| 45% \| \| Poprawa efektywności energetycznej na podstawie prognoz z 2007r. \| 32,5% \| 36% energia końcowa 39% energia pierwotna \| 39% energia końcowa 41,5% energia pierwotna \| FALA RENOWACJI Obecnie, ok. 190 milionów budynków w Unii Europejskiej to obiekty nieefektywne energetycznie, co z jednej strony stawia kraje europejskie przed ogromnym wyzwaniem związanym z modernizacją, z drugiej wskazuje olbrzymi potencjał oszczędności energii w budynkach, które w większości nadal będą użytkowane w 2050 r. Oznacza to, że poprawa efektywności energetycznej już istniejących budynków ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Przekształcenie istniejących zasobów budowlanych w obiekty neutralne klimatycznie wymaga opracowania i wdrożenia niskoemisyjnych innowacji w całym zakresie modernizacji. Polska zajmuje drugie miejsce od końca pod względem ekologicznych innowacji wśród wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. Komisja Europejska podkreśla, że przy tak dużym wyzwaniu związanym z poprawą efektywności energetycznej budynków znajdujących się na terenie UE, tempo modernizacji jest nadal niskie, średnio na poziomie 1%. Zwiększenie tempa modernizacji istniejących budynków jest kluczowe dla dekarbonizacji sektora budowlanego, co zostało podkreślone przez zapisy Dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD UE 2018/844) wraz z kolejnymi zmianami opublikowanymi w grudniu 2021. Dyrektywa nakłada na kraje członkowskie obowiązek opracowania i wdrożenia długoterminowych strategii renowacji (Long-Term Renovation Strategy - LTRS), w których proponowane są długofalowe działania mające na celu osiągnięcie wysokiej efektywności energetycznej budynków, średniego poziomu renowacji na poziomie 3% rocznie oraz wzrostu udziału kompleksowych, głębokich renowacji. Polska opublikowała Długoterminową strategię renowacji budynków (DSRB) w lutym 2021 r. Znaleźć tam można między innymi informacje związane z energoefektywnością budynków w Polsce (Rysunek 1), ale także scenariusz zwiększania efektywności istniejących budynków (Rysunek 2). Biorąc pod uwagę dzisiejszą sytuację geopolityczną, skutkującą kryzysem energetycznym i wysokimi cenami energii, strategia ta wymaga pilnej rewizji i wprowadzenia odpowiednich mechanizmów dofinansowania oraz mechanizmów aktywujących finanse sektora prywatnego. Przyjęta w 2020 r. przez KE Fala Renowacji zakłada co najmniej podwojenie średniego rocznego wskaźnika renowacji energetycznej budynków do 2030 r. oraz wspieranie kompleksowych i głębokich termomodernizacji. Rysunek 1: Struktura wiekowa i zużycie energii pierwotnej w budynkach mieszkalnych wzniesionych przed 2002 r. (źródło: Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków) Rysunek 2: Rozkład budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej w poszczególnych etapach renowacji według przedziałów efektywności budynków scenariusz rekomendowany (źródło: Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków) KONTEKST KRAJOWY Osiągnięcie neutralności klimatycznej w polskim budownictwie wymaga powiązania polityki energetycznej kraju z polityką wzrostu efektywności energetycznej i wykorzystania OZE w budownictwie. Istotne jest uwzględnienie ambitnych celów dotyczących poprawy efektywności energetycznej w dokumentach takich jak Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 (KPEiK), Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040) czy Długoterminowa strategia renowacji budynków (DSRB). Dodatkowo, aktualna sytuacja międzynarodowa oraz nasiąjający się kryzys energetyczny związany z rekordowo wysokimi cenami surowców zwiększa presję na aktualizację polityki energetycznej państwa. Od poprawnych diagnostów oraz dobrych i skoordynowanych decyzji i działań rządu, samorządów i biznesu zależy przygotowanie Polski do przejścia trudnego okresu w energetyce. Utworzona niezależna i nieformalna Rada Ekspercka ds. Bezpieczeństwa Energetycznego i Klimatu przy think tanku Forum Energii, przygotowała konkretne postulaty zmian zarówno w KPEiK, PEP2040 oraz DSRB. Wśród postulatów znaleźć można m.in.: - Konieczność przyspieszenia tempa renowacji budynków ze zwiększeniem udziału głębokich modernizacji. - Przyspieszenie rozwoju OZE we wszystkich obszarach gospodarki, w tym zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w ciepłownictwie, a także wdrażanie ciepłowniczych sieci niskotemperaturowych. - Odblokowanie barier rozwoju OZE, w tym energii wiatrowej regulowanej przez ustawę 10H. - Uruchomienie na dużą skalę mechanizmów wsparcia związanych z efektywnym wykorzystaniem energii elektrycznej, obejmujące również podniesienie efektywności energetycznej ze szczególnym wsparciem rozwoju pomp ciepła, także w starszych budynkach. - Wprowadzenie zakazu (zgodnie z REPowerEU) instalowania kotłów na paliwa kopalne w nowych budynkach nie później niż w 2026 r. Te i pozostałe postulaty przedstawione przez Radę bezpośrednio przybliżają Polskę do dekarbonizacji sektora budowlanego, pozwalając na rozwój budownictwa zeroemisyjnego. Także autorzy nowego raportu Instytutu Reform podkreślają, że przyspieszenie przebudowy polskiego oraz europejskiego systemu energetycznego wymaga w pierwszej kolejności stworzenia bardziej przyjaznego otoczenia regulacyjnego dla zeroemisyjnych technologii, w tym odblokowania barier administracyjnych oraz eliminacji luk w prawie, które opóźniają zielone inwestycje. Obecnie planowane reformy zawarte w Krajowym Planie Odbudowy (KPO) są niestarczające, by w pełni wykorzystać potencjał poprawy bezpieczeństwa energetycznego zgodnie z założeniami planu REPowerEU. Raport podkreśla konieczność kluczowych zmian w strategicznych dokumentach, podkreślając odblokowanie inwestycji w zieloną elektrofikację, co wymaga strategicznego podejścia do przyspieszenia zarówno rozbudowy oraz integracji OZE w systemie energetycznym, jak i elektrofikacji w budynkach, przemyśle oraz transportie. --- Obowiązująca ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wprowadziła jedną z najbardziej restrykcyjnych w Europie zasad odległościowych – tzw. zasadę 10H, czyli dziesięciokrotność wysokości elektrowni wiatrowej jako minimalną odległość nowej inwestycji od istniejących zabudowań mieszkalnych i form ochrony przyrody. TAKSONOMIA Europa nie osiągnie swoich celów klimatycznych, jeśli środki finansowe nie zostaną skierowane na zrównoważone projekty i działania. Dlatego w czerwcu 2020 r. weszły w życie przepisy dotyczące jednolitego systemu klasyfikacji zrównoważonych inwestycji (ang. EU Taxonomy for sustainable activities). Rozporządzenie KE w sprawie Taksonomii ustanawia kryteria pozwalające określić, czy dana działalność gospodarcza może być uznana za zrównoważoną. Narzędziem wdrożenia prywatnego finansowania Europejskiego Zielonego Kadru jest nowa Taksonomia UE, która wyznacza kierunki transformacji modeli biznesowych wspierających realizację sześciu celów środowiskowych Taksonomii: 1. Fagodzenie skutków zmian klimatu 2. Adaptacja do zmian klimatu 3. Zrównoważone wykorzystywanie oraz ochrona zasobów wodnych i morskich 4. Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym 5. Zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontroli 6. Ochrona oraz odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów. Warunkiem zakwalifikowania, np. przez banki, danej inwestycji jako zrównoważoną jest jej przyczynianie się do spełnienia co najmniej jednego z ww. celów taksonomii, przy jednoczesnym nieszkodzeniu pozostałym. Komisja Europejska definiuje zrównoważone finansowanie jako proces należytego uwzględniania przez sektor finansowy aspektów środowiskowych, społecznych i zarządczych w celu zwiększenia długoterminowych inwestycji w działania i projekty gospodarcze. Taksonomia określa sposób i cel finansowania poprzez włączanie aspektów ESG (ang. environmental, social responsibility, corporate governance) w decyzje inwestycyjne, a co za tym idzie finansowanie zrównoważonego rozwoju. Szczegółowy opis będzie można znaleźć w załącznikach, odrebrnych dla każdego celu taksonomii, czyli w tzw. aktach delegowanych. Obecnie przyjęte są załączniki dla celów oznaczonych jako 1 i 2, w obszarze zmian klimatu. Znajdują się tam liczne zapisy dotyczące budynków i stosowanych w nich technologii, które decydują w znaczącym stopniu o realizacji celu 1, czyli fagodzenia zmian klimatu. Dla budynków i nieruchomości najistotniejsze jest spełnienie poniższych kryteriów: - Zapotrzebowanie na energię pierwotną (ang. Primary Energy Demand – PED), określające charakterystykę energetyczną budynku powstałego w wyniku budowy, jest co najmniej o 10% niższe niż próg określony dla wymogów dotyczących budynków o niemal zero-wym zużyciu energii (NZEB) w krajowych środkach wdrażających dyrektywę 2010/31/UE. Charakterystykę energetyczną poświadcza się za pomocą świadectwa charakterystyki energetycznej. - W przypadku budynków o powierzchni większej niż 5000 m² – po zakończeniu budowy obiekt poddawany jest badaniom pod kątem szczelności powietrznej i integralności cieplnej, a wszelkie odstępstwa od poziomów charakterystyki ustalonych na etapie projektowania lub wady przegród zewnętrznych budynku są ujawniane inwestorom i klientom. Jeżeli w trakcie procesu budowlanego stosowane są solidne procesy kontroli jakości, jest to dopuszczalne jako alternatywa dla badania szczelności termicznej. - W przypadku budynków o powierzchni większej niż 5000 m² potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (ang. Global Warming Potential – GWP) w cyklu życia budynku, wynikający z budowy, powinien zostać obliczony dla każdego etapu cyklu życia i być ujawniany inwestorom i klientom na żądanie. Nową Taksonomię UE wydano w formie rozporządzenia, ma zatem ogólny zasięg, jest wiążące w całości i musi być bezpośrednio stosowane w każdym kraju unijnym. Systematyka działań dotycząca dwóch pierwszych celów środowiskowych, tj. związanych ze zmianami klimatu zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. W sektorze budownictwa celem jest wprowadzenie jasno określonych kryteriów (progów) w odniesieniu do nowych budynków, działań modernizacyjnych oraz ich nabycia i posiadania. Przesłanką do tego jest zapewnienie maksymalnego wkładu sektora budownictwa w realizację celów klimatycznych Europy poprzez modernizację istniejących i budowę nowych obiektów o zerowym śladzie węglowym netto. Pozostałe akty delegowane, które są potrzebne do wdrożenia kryteriów Taksonomii, w tym przesłanek dotyczących wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym w budownictwie, mają zostać opublikowane do końca 2022 r. Odpowiedni poziom ambicji tych warunków mógłby pomóc w przyspieszeniu transformacji w kierunku obniżania wbudowanego śladu węglowego w budynkach. * Pierwszy z serii aktów został opublikowany 21.04.2021 r. i wprowadza pierwszy zestaw technicznych kryteriów screeningowych w celu określenia, które działania znacznym stopniu przyczyniają się do realizacji dwóch celów środowiskowych określonych w rozporządzeniu w sprawie Taksonomii: dostosowania do zmian klimatu i fagodzenia skutków zmian klimatu. DYREKTYWA W SPRAWIE CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ BUDYKÓW (EPBD) Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) jest najważniejszym aktem prawnym dotyczącym sektora budowlanego na szczeblu UE. Zobowiązuje ona państwa członkowskie do określenia poziomów charakterystyki energetycznej dla swoich budynków, strategicznego planowania dekarbonizacji zasobów budowlanych poprzez długoterminowe strategie renowacji oraz wdrożenia dodatkowych środków - zarówno finansowania, jak i narzędzi doradczych. Od czasu przyjęcia dyrektywy w 2002 r. jej zakres został rozszerzony poza regulację operacyjnej charakterystyki energetycznej budynku na: - wpływ sektora budynków na klimat, - poprawę komfortu i jakości powietrza w pomieszczeniach. Unia Europejska stawiając ambitne cele zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych netto o min. 55% do 2030 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., deleguje odpowiednie działania w dyrektywach unijnych. Jedną z form ograniczenia emisji dwutlenku węgla w sektorze budynków jest rozszerzenie zakresu dyrektywy EPBD w celu uwzględnienia i ograniczenia emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynku. Oprócz emisji operacyjnych wymaga to uwzględnienia wbudowanego ślądu węglowego związanego z produkcją, transportem, konserwacją i usuwaniem materiałów i elementów budowlanych oraz możliwości zwiększenia ilości otwartego węgla sekwestrowanego lub składowanego w budynkach\(^9\). Nie ma powszechnej jednoznaczności co do tego, jaką dokładnie część całkowitych emisji pochodzących z europejskich zasobów budowlanych można przypisać emisjom wbudowanym. Większość szacunków wskazuje, że wbudowany śląd węglowy przyczynia się do około 20% całkowitego ślądu węglowego budynków, chociaż szacuje się, że jego względne znaczenie będzie wzrastało (do 50%), w miarę jak coraz więcej budynków będzie budowanych i modernizowanych zgodnie z wyższymi standardami efektywności energetycznej i wykorzystaniem OZE\(^10\). Obecnie wyzwanie to skupia uwagę wszystkich wiadących światowych i europejskich organizacji działających na rzecz ochrony klimatu, które w ramach swojej działalności zalecają wdrożenie odpowiednich harmonogramów działań. Buildings Performance Institute Europe (BPIE) w jednej ze swoich publikacji Roadmap to climate-proof buildings and construction how to embed whole life carbon in the EPBD określa niezbędne kroki w celu wprowadzenia rozwiązań związanych z emisją dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynku oraz dostosowania przepisów dyrektywy EPBD do celów neutralności klimatycznej UE. PROPONOWANY PRZEZ BPIE PLAN DZIAŁANIA: - Poprawa spójności źródeł danych dotyczących emisji dwutlenku węgla i metod obliczania wbudowanego ślądu węglowego na poziomie produktu i budynku. Ustanowienie dobrowolnych/sugerowanych wartości limitujących poziom wbudowanego ślądu węglowego w budynku w całym cyklu życia, w oparciu o wspólne normy i uzgodnione metodologie. Nowe budownictwo powinno być zobowiązane do oceny i ujawniania informacji na temat wbudowanego ślądu węglowego. - Wprowadzenie obowiązku liczenia i raportowania wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku. Obowiązek składania sprawozdań dotyczących całkowitego ślądu węglowego (operacyjny + wbudowany) w całym cyklu życia ułatwi gromadzenie danych i analizę porównawczą, a także pozwoli sektorowi budowlanemu na rozwój. Wprowadzenie obowiązkowych minimalnych norm dotyczących emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia, wzmacniających w miarę upływu czasu. Biorąc pod uwagę obecny brak wymogów monitorowania ślądu węglowego, wartości docelowych i trajektorii emisji dwutlenku węgla - zarówno na poziomie pojedynczych budynków, jak i całych zasobów - cele pośrednie w planie działania mają jedynie charakter orientacyjny. Ponownie podkreśla to pilną potrzebę uzupełnienia luk w danych i opracowania ogólnounijnnej trajektorii emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia, która stanowiłaby solidne i przekonujące argumenty za ograniczeniem wszystkich emisji związanych z budynkami do 2050 r. Dostosowanie budynków do standardu bezemisyjnego wymagać będzie przeprowadzenia około 7,5 mln termomodernizacji, wymiany niemal 6,9 mln źródeł ciepła na urządzenia i instalacje bezemisyjne, takie jak pompy ciepła, czy elektryczne grzejniki i maty grzewcze. Realizacja tych inwestycji pochłonie 1,54 bln zł do 2050 roku, ale przyczyni się do powstania tysięcy miejsc pracy – można przeczytać w raporcie „Efektywność energetyczna budynków – szanse i wyzwania dla polskich firm”. W połowie grudnia 2021 Komisja Europejska przyjęła projekt zmiany Dyrektywy dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) w celu jej dostosowania do Europejskiego Zielonego Ładu i obniżenia emisjności budynków w UE do 2050 r. Realizując wytoczone pakiety FIT for 55 oraz Fali renowacji, projekt dyrektywy EPBD proponuje m.in.: - Wprowadzenie definicji budynku bezemisyjnego. - Wprowadzenie dla budynku paszportu renowacji - dokumentu zawierającego plan działania kilkuetapowej renowacji budynku. - Zmodyfikowaną definicję głębokiej renowacji - modernizacji budynku prowadzącej do osiągnięcia standardu obiektu bezemisyjnego w 2030 r. - Wprowadzenie obowiązku umieszczenia na świadectwie charakterystyki energetycznej współczynnika globalnego ocieplenia w całym cyklu życia budynku. - Rewizję krajowych planów renowacji budynków. - Wprowadzenie minimalnych wymagań dla charakterystyki energetycznej budynków istniejących i poddawanych głębokim renowacjom. - Ustalenie daty zakazu stosowania kotłów wykorzystujących paliwa kopalne. - Wprowadzenie obowiązku stosowania w budynkach bezemisyjnych systemów wyposażonych w urządzenia pomiarowe i sterujące, służące do monitorowania i regulacji jakości powietrza w pomieszczeniach. - Wprowadzenie nowych wytoczników dla infrastruktury elektromobilności w budynkach. - Wzmocnienie roli świadectw charakterystyki energetycznej oraz stworzenie harmonijnej skali klas charakterystyki energetycznej we wszystkich krajach członkowskich. Powyższe wymagania i kryteria są obecnie tematem konsultacji. Uwagę zwraca założenie, że od 2027 r. wszystkie nowe budynki użyteczności publicznej będą wznoszone jako bezemisyjne, natomiast pozostałe budynki należy wznieść w standardzie bezemisyjnym od 2030 r. Ponadto, zakłada się raportowanie nie tylko energii zużywanej w trakcie eksploatacji obiektu, ale także jego oddziaływanie na środowisko w szerokim zakresie. Wprowadzenie wskaźnika globalnego ocieplenia stanie się nowym kryterium optymalizacyjnym, wpływającym na rodzaj wbudowywanych w budynki materiałów i urządzeń. Promowane będą produkty o niskim śladzie węglowym, poprawiające wartość nowego wskaźnika. W anglojęzycznej wersji projektu dyrektywy EPBD budynek bezemisyjny określany jest jako zero-emission building. Strategie i działania legislacyjne w kwestii dekarbonizacji w krajach europejskich W krajach członkowskich UE, mimo jednorodnych zaleceń i dyrektyw, działania państw członkowskich oraz podejmowane przez nie decyzje mają bardzo różny poziom ambicji w kwestii dekarbonizacji sektora budownictwa. Kraje, w których wprowadzono regulacje ograniczające wbudowany ślad węglowy to: DANIA Od 2023 r. przepisy wprowadzają wymóg sporządzania analizy LCA w całym cyklu życia dla nowych budynków o powierzchni powyżej 1000 m². Analiza sporządzana jest zgodnie z normami EN 15978 i EN 15804 oraz uwzględnia fazy A1-5, B4, B6, C3, C4 i D (opcjonalnie). Obliczenia należy wykonać przy ubieganiu się o pozwolenie na budowę i po jej zakończeniu. Planuje się wprowadzić limity całkowitego śladu węglowego, obejmującego ślad operacyjny i wbudowany, w oparciu o analizy LCA. Pod koniec 2023 r. na podstawie danych zebranych w fazie wstępnej będą zdefiniowane szczegółowe progi oddziaływania. Nowe limity będą obowiązywać od 2025 r., a kolejne aktualizacje są zaplanowane w 2027 r. i 2029 r. FRANCJA Wprowadzono przepisy RE2020, nakładające obowiązek sporządzania analiz LCA dla budynków mieszkalnych i biurowych od stycznia 2022 r., a dla pozostałych budynków od 2023 r. Analizy uwzględniają emisje operacyjne oraz wbudowany ślad węglowy budynków w całym cyklu życia (50 lat). Opublikowano plany stopniowego zaostrożenia wymogów dotyczących rozdziału wbudowanych i operacyjnych emisji dwutlenku węgla w latach 2025, 2028 i 2031. FINLANDIA Opracowano metodę oceny oddziaływania budynków na środowisko, która powstała w oparciu o system Level(s) - dotyczy budynków nowych jak i poddawanych renowacji. Ocena należy przeprowadzić na etapie projektu budynku uwzględniając moduły A1-A5, B3-4, B6, C1-C4, D. Planowane jest wprowadzenie limitów emisji dwutlenku węgla dla różnych typów budynków od 2025 r. Dostępna jest ogólna baza danych o emisjach. HOLANDIA Od 2018 r. wprowadzono obowiązek sporządzania oceny efektywności środowiskowej (MPG) dla każdego nowego budynku mieszkalnego i biurowego o powierzchni powyżej 100 m². Metodyka obliczania wskaźnika MPG oparta jest na analizie LCA i obejmuje wszystkie fazy cyklu życia budynku (oprócz B6 i B7), a otrzymane wyniki są odnoszone do wartości monetarnej – obecne limit MPG <=0.8. Obliczenia należy wykonać korzystając wyłącznie z Narodowej Bazę Danych Środowiskowych zawierającej karty produktów. Pełna analiza wymagana jest w procesie ubiegania się o pozwolenie na budowę. Strategie i działania legislacyjne w kwestii dekarbonizacji w krajach europejskich W krajach członkowskich UE, mimo jednorodnych zaleceń i dyrektyw, działania państw członkowskich oraz podejmowane przez nie decyzje mają bardzo różny poziom ambicji w kwestii dekarbonizacji sektora budownictwa. Kraje, w których wprowadzono regulacje ograniczające wbudowany śląd węglowy to: SZWECJA Od 1 stycznia 2022 przepisy wymagają od deweloperów przygotowania i złożenia deklaracji klimatycznej dla nowych budynków. Metodologia obliczeń, oparta na EN 15978, jest ograniczona do modułów A1-A5. Szwecja opracowała i uruchomiła publiczną ogólną bazę danych o emisjach. Planowane jest wprowadzenie wartości granicznych dla emisji budynków w 2027 r. W 2027 r. planowane jest wprowadzenie wartości granicznych dla emisji budynków oraz rozszerzenie zakresu deklaracji o moduły B2, B4, B6 i C1-4. WIELKA BRYTANIA Opracowany został wniosek uzupełniający przepisy budowlanych o obowiązek obliczania emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia obejmujący fazy A1-5, B1-7, C1-4 i D oraz węgiel sekwestrowany, który nie powinien być bilansowany. Proponowany dokument Part Z45 dotyczy wyłącznie projektów o powierzchni większej niż 1000 m² lub takich, w których powstanie więcej niż 10 mieszkań. Od roku 2023 r. wymagania będą obowiązywać budynki inne niż mieszkalne, natomiast od 2027 r. obowiązek będzie dotyczyć wszystkich budynków. W tym roku planowane jest również wprowadzenie limitów emisji w całym cyklu życia. NORWEGIA Od 1 lipca 2022 r. obowiązują przepisy nakładające obowiązek rozliczania emisji gazów cieplarnianych zgodnie z norweską normą NS 3720:18 dotyczącą wznowienia i przebudowy budynków mieszkalnych oraz komercyjnych. Analize należy sporządzić uwzględniając moduły A1-4, B2 i B4. LONDYN – THE LONDON PLAN 2021 Od marca 2021 r. obowiązuje wymóg obliczania emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia dla nowych i dużych (znaczących) inwestycji, zgodnie z wytycznymi przedstawionymi w The London Plan. Obliczenia należy wykonać na etapie konceptualnym projektu, przedstawiając ogólne szacowanie spodziewanych emisji, następnie pełną analizę na etapie złożenia wniosku o budowę obejmując wszystkie fazy cyklu życia budynku oraz powykonawczo w ciągu trzech miesięcy od zakończenia realizacji projektu. W przepisach zostały podane również poziomy odniesienia w całym cyklu życia i jego aspiracyjne wartości. Mimo, że większość krajów europejskich nie opracowało jeszcze strategii monitorowania i weryfikowania wpływu całkowitego śladu węglowego w całym cyklu życia budynków, poszczególne kraje opracowały szereg działań wspierających dekarbonizację sektora budowlanego, co zaprezentowano poniżej. W związku z agresją Rosji na Ukrainę kraje UE są obecnie na etapie nowelizacji przepisów i działań przedstawionych poniżej. BELGIA CEL: neutralność klimatyczna do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE: • obowiązkowa analiza LCA dla budynków administracji publicznej • polityki wspierające i instrumenty regulujące w zakresie modernizacji budynków z uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii FRANCJA CEL: neutralność klimatyczna do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE: • narodowa strategia niskoemisyjna 2050 • pełna dekarbonizacja produkcji energii do 2050 r. • zmniejszenie o połowę zużycia energii dzięki zwiększeniu efektywności energetycznej • promowanie technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla • obowiązkowe limity emisji CO₂ w całym cyklu życia w nowych budynkach od 2022 r. CHORWACJA CEL: zmniejszenie emisji CO₂ o 80% w sektorze budownictwa do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE: • zintegrowany plan energetyczno-klimatyczny na lata 2021-2031, promujący standard NZEB w budowie i renowacji oraz wprowadzający wymierne wskaźniki, aby zapewnić neutralność klimatyczną istniejących budynków FINLANDIA CEL: neutralność klimatyczna do 2035 INICJATYWY POLITYCZNE: • obowiązkowa analiza LCA dla nowych budynków • metodyka LCA i baza danych o emisji dla produktów i materiałów, źródeł energii, środków transportu i innych procesów, np. działań na terenie budowy • obowiązkowe limity emisji CO₂ w całym cyklu życia dla nowych budynków do 2025 r. DANIA CEL: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 70% do 2030 i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE: • krajowa strategia zrównoważonego budownictwa, zawierająca wartości graniczne dla emisji CO₂ dla nowych budynków od 2023 r. IRLANDIA CEL: zmniejszenie umiśn gazów cieplarnianych o 7% każdego roku w latach 2021-2030 i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050. INICJATYWY POLITYCZNE: krajowy plan na rzecz energii i klimatu 2021-2030: • zaostrzenie wymagań dla nowych budynków i głębokiej modernizacji budynków; • budynki użyteczności publicznej będą zmodyfikowane do standardu B wg. BER - Building Energy Rating do 2030 r.; • 1/3 budynków komercyjnych ma uzyskać standard B eg. BER do 2030 r.; • 600 000 pomp ciepła zostanie zainstalowane w latach 2021-2030 NIEMCY CEL: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 65% do 2030 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2045. INICJATYWY POLITYCZNE: • federalna ustawa o zmianach klimatu • plan działania na rzecz klimatu 2050, przedstawiający mapę drogową dla prawie neutralnych dla klimatu zasobów budowlanych, w tym regulacje mające na celu poprawę efektywności energetycznej i finansowanie systemów grzewczych opartych o odnawialne źródła energii • Ókobaudit (baza danych open source i platforma LCA dla budynków krajowych) • obowiązkowe analizy LCA dla budynków administracji państwowej • finansowanie publiczne na rzecz zrównoważonego rozwoju (raportowanie emisji CO₂ w całym cyklu życia i graniczne wartości energii pierwotnej od 2021 r.) HOLANDIA CEL: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 49% do 2030 r. i 95% do 2050. INICJATYWY POLITYCZNE: • obowiązkowe krajowe limity całkowitego śladu węglowego w nowych budynkach • Amsterdam będzie całkowicie cyrkularny (nowe budynki i produkty do 2023, a modernizowane do 2025) • bardziej rygorystyczne wymagania środowiskowe dla nowych budynków od 2021 • jednolita metoda oceny cyrkularności budynków (w przygotowaniu) • zwiększenie efektywności energetycznej o 50% do 2030 WĘGRY CEL: neutralność klimatyczna do 2050. INICJATYWY POLITYCZNE: • krajowy plan na rzecz energii i klimatu • narodowa strategia czystego rozwoju NORWEGIA CEL: osiągnięcie „społeczeństwa niskoemisyjnego” z redukcją gazów cieplarnianych o 90-95% do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE: - mapa drogowa dla sektora nieruchomości w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 - nowa strategia klimatyczna mająca na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 - zakaz dla systemów grzewczych wykorzystujących paliwa kopalne, w prowadzony od 2016 i w pełni obowiązujący od 2020 r. SZWECJA CEL: neutralność klimatyczna do 2045 INICJATYWY POLITYCZNE: - prawo klimatyczne (Klimatlagen 2017:720) - deklaracje klimatyczne dla nowych budynków od 2022, uwzględniające moduły A1-A5 wg LCA - deklaracje klimatyczne uwzględniające pełny cykl życia (A-C wg LCA) od 2027 - deklaracje klimatyczne dla budynków modernizowanych WIELKA BRYTANIA CEL: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 78% do 2035 INICJATYWY POLITYCZNE: - mapa drogowa zerowego całkowitego śladu węglowego netto autorstwa UKGBC - strategia dekarbonizacji przemysłu - strategie mające na celu zmniejszenie zapotrzebowania na energię, obejmujące podnoszenie efektywności energetycznej i promowanie bardziej ekologicznych wyborów wśród społeczeństwa HISZPANIA CEL: zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 23% do 2030 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej i wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym do 2050 INICJATYWY POLITYCZNE:** - zatwierdzone prawo klimatyczne - plan wdrożenia systemu elektroenergetycznego opartego o odnawialne źródła energii w 74% do 2030; plan wprowadzenia zakazu dla wszelkich nowych projektów dot. wydobycia węgla, ropy i gazu - długoterminowa strategia renowacji - zmniejszenie zużycia energii końcowej w sektorze mieszkaniowym o 37,3% do 2050 (w stosunku do 2020) - prawo dotyczące zmian klimatu - ograniczenie śladu węglowego materiałów budowlanych ROZDZIAŁ 2 RAMY ŚLADU WĘGLOWEGO Analiza LCA - Life Cycle Assessment Ocena cyklu życia (LCA - Life Cycle Assessment) od lat 90. XX wieku jest jedną z bardziej rozwijających się metod wykorzystywanych w ocenie technologii, produktów czy usług i ich oddziaływania na środowisko. Stwarza ona podstawy do identyfikacji, hierarchizacji oraz ustalania sposobów poprawy jakości środowiska. W kontekście budynków i wyrobów budowlanych najistotniejsze są normy: PN-EN 15978\(^{34}\) związana z metodą oceny środowiskowej budynku oraz PN-EN 15804\(^{30}\) związana z metodą oceny środowiskowej wyrobów budowlanych. Oszacowanie cyklu życia jest techniką badającą aspekty środowiskowe i wpływ produktu w całym okresie życia, odzwierciedlającą zagrożenie, które wynika z niewłaściwego zarządzania procesami produkcji, budowy i eksploatacji obiektów budowlanych. LCA bierze pod uwagę wszystkie ekosystemy i ich elementy, dzięki czemu możliwa jest pełna ocena wpływu produktu na środowisko, a także zużycie poszczególnych zasobów środowiskowych. Analiza prowadzona jest od momentu pozyskania surowca, poprzez etap produkcji i użytkowania, aż do końca jego życia. Dzięki takiemu podejściu żaden etap istnienia wyrobu nie zostaje pominięty, co umożliwia dokonanie pełnych analiz zagrożeń jakie dla środowiska może stanowić produkcja budowlana. Rysunek obok przedstawia cykl życia budynku wg normy PN EN 15978, a wytyczne i zakres obliczeń przyjęty w metodzie szacowania śladu węglowego budynku w całym cyklu życia szczegółowo opisano w Rozdziale 3. Rysunek 3: Cykl życia budynku wg normy EN 15978 W związku z wytyczonym przez strategiczne dokumenty kierunkiem rozwoju Unii Europejskiej, na rynek nakładane są wymagania dotyczące jakości środowiskowej produktów, w tym budowlanych. Wprowadzane są też instrumenty rynkowe mające wspierać rozwijanie ekologiczne. Możliwość informowania o cechach środowiskowych wytwarzanych towarów jest bardzo istotna dla producentów wyrobów budowlanych, gdyż mogą udokumentować spełnienie wymagań i wykorzystać stwarzane szanse. Zgodnie z rozporządzeniem CPR\textsuperscript{37}, na terenie Unii Europejskiej, obiekty budowlane powinny być projektowane, konstruowane i budowane z wyrobów spełniających wymagania tego rozporządzenia, to jest być oznakowane znakiem CE i posiadać obowiązkową deklarację właściwości użytkowych (DoP). Mogą także posiadać dobrowolną deklarację środowiskową produktu (EPD). Wprowadzona rozporządzeniem CPR deklaracja środowiskowa produktu służy przeprowadzeniu oceny zrównoważonego wykorzystania zasobów i wpływu wyrobów i obiektów budowlanych na środowisko. Z punktu widzenia ujednolicenia sposobu deklarowania właściwości środowiskowych wyrobów budowlanych bardzo istotna jest norma PN-EN 15804\textsuperscript{44}, która definiuje także zasady prowadzenia analizy LCA dla tych wyrobów. Zgodnie z tą normą deklaracja środowiskowa III typu (ang. Environmental Product Declaration - EPD) dostarcza ilościowych informacji środowiskowych o wyrobach budowlanych w poszczególnych fazach ich cyklu życia. EPD jest dokumentem szczegółowo opisującym oddziaływanie produktu na środowisko podczas jego całego cyklu życia. Nie jest to typowy certyfikat, ale świadectwo oceny oddziaływania produktu na środowisko na poszczególnych etapach jego wytwarzania: od pozyskania materiałów, przez etap produkcji, transport, montaż, użytkowanie, aż do utylizacji i recyklingu. Celem deklaracji środowiskowej jest zapewnienie podstawy do oceny wyrobów budowlanych oraz umożliwienie identyfikacji tych, które mają mniejszy wpływ na środowisko. Deklaracje środowiskowe wyrobów stanowią składowy element oceny budynków zgodnie z normą PN-EN 15978\textsuperscript{31}. Produkty z deklaracją EPD są wykorzystywane podczas budowy obiektów, dla których uzyskiwane są certyfikaty zrównoważonego budownictwa (systemy BREEAM, DGNB, LEED, ZIELONY DOM i inne). Praktyczne wykorzystanie normy EN 15804 wykazało, że istnieje w niej wiele obszarów, które są różnie interpretowane przez jednostki wydające deklaracje środowiskowe w Europie. Różnice w deklaracjach mogą być powodowane przez takie czynniki, jak: wybór, jakość i dostępność danych, szczegóły i założenia metodyczne, scenariusze użytkowania, postępowanie z modelem D (recykling), wykluczenia niektórych etapów cyklu życia z EPD\textsuperscript{45}. W odpowiedzi na te problemy reprezentatywna grupa przemysłu rozpoczęła aktywną współpracę z grupą jednostek wydających EPD w krajach członkowskich. Powstało stowarzyszenie ECO-Platform zrzeszające jednostki wydające deklaracje EPD dla wyrobów budowlanych w Europie\textsuperscript{46}. Grupa zapewnia ujednoliconą interpretację normy EN 15804 i jej wdrożenie do krajowych praktyk w zharmonizowany sposób. Celem prac stowarzyszenia jest określenie ram weryfikacji i wzajemnego uznawania wydawanych certyfikatów w celu dostarczenia bezstronnich, wiarygodnych i naukowo uzasadnionych informacji w postaci deklaracji EPD, w odniesieniu do wyrobów budowlanych. W Polsce do ECO-Platform należy Instytut Techniki Budowlanej (ITB) – jednostka notyfikowana w zakresie certyfikacji wyrobów budowlanych, ocen technicznych oraz opracowująca deklaracje środowiskowe. ITB uzyskało możliwość posługiwania się zastrzeżonym logo ECO, tj. deklaracji EPD akceptowanej w innych krajach stowarzyszonych, m.in. w Skandynawii, Niemczech oraz Wielkiej Brytanii. Budynek o zerowym śladzie węglowym netto BUDYNEK O ZEROWYM ŚLADZIE WĘGLOWYM NETTO* (ang. Net Zero Carbon Building - NZCB) to budynek, którego wbudowany i operacyjny ślad węglowy w całym cyklu jego życia jest równy zero. Jest to budynek, w którym: 1. Przeprowadzono inwentaryzację wszystkich źródeł emisji w całym cyklu życia, z wyszczególnieniem wbudowanego oraz operacyjnego śladu węglowego, licząc od momentu rozpoczęcia inwestycji. 2. Zminimalizowano zapotrzebowanie na energię, ograniczając dzięki temu operacyjny ślad węglowy, przy równoczesnym doborze odpowiednich materiałów i technologii w procesie budowy, przez co maksymalnie ograniczono także wbudowany ślad węglowy. 3. Dokonano optymalizacji pod względem ograniczenia śladu węglowego w całym cyklu życia – uwzględniając wbudowany oraz operacyjny ślad węglowy. 4. Dołożono starań, aby w toku użytkowania w jak najwyższym stopniu wykorzystywana była energia odnawialna. 5. Na etapie konserwacji, modernizacji oraz podczas rozbiórki ograniczano wbudowany ślad węglowy. 6. Jeżeli pomimo podjęcia wszystkich wcześniejszych działań nie udało się osiągnąć zerowego poziomu śladu węglowego netto, zastosowano jego kompensację (ang. offset), wykorzystując do tego celu certyfikowane projekty redukcjne. Projektowanie i wznoszenie budynków o zerowym śladzie węglowym netto opiera się na serii dobrych praktyk, które w dużej mierze bazują na wprowadzeniu do budownictwa zasad gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Są to między innymi: Design for disassembly czyli projektowanie budynku w taki sposób, aby był on zbudowany z komponentów łatwych do demontażu i ponownego wykorzystania oraz pochodzących z recyklingu. Dzięki temu budynek, który zakończył swój cykl życia w obecnej formie, może być źródłem materiałów dla kolejnej inwestycji. Koncepcja budynku jako repozytorium materialowego jest obecnie coraz szerzej upowszechniana. Ponowne wykorzystanie budynku czyli znalezienie sposobu użytkowania dla istniejącego budynku, który nie wymagałby remontu ani adaptacji lub wymagałby niewielkich zmian. Dzięki temu można zminimalizować w znaczącym stopniu ślad węglowy pochodzący z procesu budowy i przebudowy. Optymalizacja śladu węglowego w całym cyklu życia czyli spójranie na efekty decyzji projektowych z perspektywy pełnego cyklu życia budynku. Postępując się przykładem grubości izolacji budynku: grubsza izolacja ogranicza straty ciepła, czego wynikiem jest niższe zużycie energii, co z kolei przekłada się na niższy operacyjny ślad węglowy. Jednakże, im izolacja jest grubsza, tym więcej energii i materiału potrzeba do jej produkcji, co wiąże się z wyższym wbudowanym śladem węglowym (jeśli nie są używane materiały pochodzenia organicznego). Kluczem jest określenie optymalnej grubości izolacji, dla której całkowity ślad węglowy będzie najmniejszy. Wykorzystywanie naturalnych, odnawialnych materiałów** obniżających ślad węglowy budynków. Przykładem może być drewno (pochodzące ze zrównoważonej uprawy, np. certyfikowanej FSC), albo inne materiały naturalne takie jak konopie, len czy bambus. Produkty te wytwarzane są z roślin, które w trakcie swego wzrostu sekwestruują dwutlenek węgla z atmosfery, co dodatkowo redukuje ślad węglowy materiałów z nich wykonanych. Pozwala to nawet na uzyskanie ujemnego śladu węglowego. Nie należy jednak zapominać, że warunkiem uwzględnienia sekwestracji jest świadome zagospodarowanie wyrobu z surowców naturalnych po jego użyciu. --- * Definicja budynku przyjęta w raporcie opublikowanym przez PLGBC Zerowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050* Budynki istniejące podlegają takim samym zasadom obliczania śladu węglowego jak nowe, jednakże do wyznaczenia śladu węglowego nie będzie brany pod uwagę wcześniejszy ślad operacyjny i wbudowany (które są najczęściej niemożliwe lub bardzo trudne do wyznaczenia w budynkach istniejących), a jedynie wszystkie procesy związane z budynkiem od momentu wykonania inwentaryzacji. WBUDOWANY ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU W niniejszym raporcie wielokrotnie podkreślana jest waga wbudowanego ślądu węglowego. Wynika to z faktu, że operacyjny śląd węglowy budynków jest już pojęciem zakorzenionym i potrzeba jego redukcji jest już szeroko rozumiana oraz wdrażana. Warte zaznaczenia jest to, że wraz z obniżaniem operacyjnego ślądu węglowego, znaczenie ślądu wbudowanego będzie wzrastać i bez odpowiednich działań zmierzających do jego redukcji nie będzie możliwym zdekarbonizowanie zasobów budowlanych w Polsce. W wielu opracowaniach ścieżka dekarbonizacji budynków koncentruje się na zerowej emisji jedynie w kontekście użytkowania istniejących obiektów, czyli dzięki zwiększeniu efektywności energetycznej poprzez termomodernizację, wdrażanie systemów zarządzania energią oraz przejście na niskoemisyjne bądź zeroemisyjne źródła ogrzewania, zaś w przypadku nowych, wznoszenie ich w standardzie budynku o niemal zerowym zużyciu energii. Jednakże konieczne jest coraz mocniejsze podkreślanie wagi tego, że budynek w całym swoim cyklu życia oddziałuje na środowisko naturalne również poprzez materiały, które zostały użyte do jego wybudowania, pełen proces budowy, użytkowania, renowacji i wreszcie na końcu - rozbiorki. Zrównoważone budownictwo to nie tylko wybór materiału czy komponentu budowlanego o niższym ślądzie węglowym, ale weryfikacja tego, jak dany produkt będzie zachowywał się w dłuższym okresie. Przykładowo elementy bardzo trwałe, a także łatwiejsze do adaptacji i ponownego wykorzystania są bardziej ekologicznym wyborem, niż produkty o niższym ślądzie węglowym, ale za to mniej trwałe, niemożliwe do recyklingu czy ponownego wykorzystania. Jedynie takie holistyczne podejście i uwzględnienie wszystkich aspektów pozwoli na całkowitą dekarbonizację sektora budowlanego. Szacunkowe dane o emisji CO₂ w budynkach wykazują duże rozbieżności, publikując informacje, że wbudowany śląd węglowy stanowi 10-50% całkowitej emisji w całym cyklu życia. Z kolei raport z One Click podaje, że w zależności od typu budynku i lokalizacji, wbudowany śląd węglowy kształtuje się na poziomie 450 kgCO₂e/m². Dane te potwierdzają analizy opublikowane przez DGNB, gdzie średnia wartość wbudowanego ślądu węglowego budynku wynosi 435 kgCO₂e/m², przy założeniu 50-letniego cyklu życia. Kolejne analizy przeprowadzone przez Ramboll informują o wbudowanym ślądzie węglowym na poziomie 600 kgCO₂e/m² i podkreślają, że 70% tej wartości to emisje wejściowe. Emisja dwutlenku węgla różni się w zależności od rodzaju budynku - jest to związane z konkretnym jego użytkowaniem oraz specyficznymi wymaganiami dla danego obiektu, tj. strukturą, wyposażeniem technicznym, kubaturą, lokalizacją itd. Opracowanie Embodied Carbon Primer, przygotowanym przez LETI (London Energy Transformation Initiative) przedstawia uzyskane wyniki analiz całkowitego ślądu węglowego w całym cyklu życia z podziałem na emisje w poszczególnych fazach, dla budynku biurowego, szkolnego i mieszkaniowego. Na rysunku obok, grafika po lewej stronie przedstawia całkowity śląd węglowy dla obiektów wybudowanych wg obecnych standardów budowlanych, gdzie operacyjny śląd węglowy jest dominujący w całym okresie użytkowania. Grafika po prawej stronie przedstawia strukturę emisji CO₂ dla budynków wybudowanych w wysokich standardach energetycznych, o niskim zapotrzebowaniu na energię, dostarczaną przy wykorzystaniu pomp ciepła. W tych przypadkach moduły A1-A3 przypisane do wbudowanego ślądu węglowego odpowiadają za największą emisję. Należy podkreślić, że prezentowane dane nie mogą być jednoznaczny punktem odniesienia ani wartościomi porównawczymi z powodu przyjęcia różnych metodologii obliczeń oraz zbyt małe ilości danych. Podkreśla to konieczność podjęcia wysiłku gromadzenia solidnych danych z różnych etapów cyklu życia budynku, różnych typów budynków i ich komponentów w celu wyprowadzania przydatnych, zagregowanych wskaźników emisji dwutlenku węgla. W celu wyeliminowania niespójności potrzebna jest wiedza na temat operacyjnych emisji generowanych przez budynki, a także dane o wbudowanym ślądzie węglowym, zarówno w trakcie wznowienia budynków, jak i w czasie ich użytkowania. Aby to osiągnąć regulacje w poszczególnych krajach europejskich muszą jasno określić metodykę obliczeń całkowitego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku, nałożyć obowiązek raportowania, przeprowadzania analiz porównawczych i w efekcie wprowadzić limity emisji w ramach odpowiednich modułów normy PN EN 15978. Rysunek 4: Struktura emisji CO₂ w poszczególnych fazach analizy LCA dla różnych typów budynków - na podstawie. LEVEL(s) – system wskaźników zrównoważonego budownictwa Podejmowanie działań w sprawie oceny całkowitego wpływu sektora budowlanego na środowisko prowadzone jest w UE od kilkunastu lat. Jednym z głównych wniosków jest potrzeba ogromnej zmiany kierunku działań i polityk, które obejmują pełny cykl życia budynków i ich oddziaływanie. Należy w tym celu postrzegać wszystkie podmioty z łańcucha wartości sektora jako jeden zespół, który potrzebuje zjednoczenia. Z tego właśnie względu Komisja Europejska opracowała Level(s) – podstawowy system wspólnych wskaźników europejskich do oceny zrównoważonej charakterystyki budynków w pełnym cyklu ich życia. Level(s) to system dobrowolnej sprawozdawczości, mający na celu poprawę oceny środowiskowej budynków, przy wykorzystaniu istniejących norm. Sektor budownictwa zużywa w Europie duże ilości zasobów – około połowy wszystkich wydobywanych surowców, odpowiada za połowę całkowitego zużycia energii i jedną trzecią zużycia wody oraz wytwórzają jedną trzecią odpadów. Dlatego budownictwo jest głównym adresematem polityki Komisji Europejskiej w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, czyli systemu gospodarczego opartego na odzysku, w którym zużycie zasobów i energii ogranicza się do minimum. Level(s) pomaga we wspieraniu gospodarki o obiegu zamkniętym, proponując etapowe podejście do oceny cyklu życia. Level(s) może być stosowany od najwcześniejszych etapów projektu koncepcyjnego, aż do przewidywanego zakończenia eksploatacji budynku. Oprócz efektywności środowiskowej, która jest głównym przedmiotem oceny, system Level(s) umożliwia również ocenie innych istotnych aspektów powiązanych z efektywnością, przy użyciu wskaźników i narzędzi dotyczących zdrowia i komfortu oraz kosztów całego cyklu życia. Celem Level(s) jest zapewnienie wspólnego języka do analizy zrównoważonego charakteru budynków. Wspólny język powinien umożliwiać podejmowanie na poziomie budynku działań, które mogą wyraźnie przyczynić się do osiągnięcia szerszych celów europejskiej polityki ochrony środowiska. Ponadto system Level(s) ma na celu promowanie podejścia apartego na cyklu życia. Prowadzi on użytkowników od początkowego skupienia się na poszczególnych aspektach efektywności budynków ku bardziej całościowemu podejściu, przy czym celem jest szersze wykorzystywanie w Europie metody oceny cyklu życia (LCA) oraz oceny kosztów całego cyklu życia (ang. life cycle cost assessment - LCCA). System Level(s) ma następującą strukturę: - Makrocele: nadrzędný zbiór 6 makroceli, które przyczyniają się do osiągnięcia celów polityki UE i państw członkowskich w obszarach takich jak: energia, zużycie materiałów, gospodarowanie odpadami, woda i jakość powietrza w pomieszczeniach. - Głowe wskaźnik: zbiór 16 wspólnych wskaźników, wraz z uproszczoną metodą oceny cyklu życia (LCA), które można stosować do pomiaru efektywności budynków oraz ich wkładu w osiąganie poszczególnych makroceli. Level(s) składa się z trzech poziomów, które zapewniają użytkownikowi możliwość wyboru stopnia zaawansowania sprawozdania w zakresie oceny zrównoważonego charakteru danego przedsięwzięcia. Trzy poziomy odpowiadają następującym etapom realizacji przedsięwzięcia budowlanego: POZIOM 1 projekt koncepcyjny przedsięwzięcia budowlanego – najbardziej podstawowy poziom, który obejmuje oceny jakościowe na wczesnym etapie, realizowane na podstawie projektu koncepcyjnego oraz sprawozdawczość w zakresie koncepcji, które należy lub planuje się zastosować POZIOM 2 efektywność szczegółowego projektu i budowy – poziom pośredni, obejmujący ocenę ilościową zaprojektowanej efektywności oraz monitorowanie budowy przy zastosowaniu znormalizowanych jednostek i metod POZIOM 3 efektywność powykonawcza i użytkowa budynku po zakończeniu budowy i przekazaniu budynku klientowi – jest to poziom najbardziej zaawansowany, gdyż obejmuje monitorowanie i badanie działań na placu budowy, jak również ukończonego budynku i jego późniejszego użytkowania. Strukturę ujętych w systemie Level(s) makro-celi i wskaźników przedstawiono na rysunku obok. Szczegółowe instrukcje i wytyczne dotyczące stosowania poszczególnych wskaźników znajdują się na stronie Komisji Europejskiej. Z punktu widzenia niniejszego raportu najistotniejszym wskaźnikiem Level(s) jest wskaźnik 1.2 Współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia, który, jak nazwa wskazuje, ma na celu ilościowe określenie wpływu współczynnika globalnego ocieplenia (GWP) budynku na środowisko w całym jego cyklu życia, od „kołyski” (wydobycie surowców używanych do budowy), po „grób” (rozbiórkę budynku i sposób postępowania z materiałami budowlanymi, tj. odzysk, ponowne użycie, recykling i usuwanie). Emisje dwutlenku węgla wbudowane w materiały budowlane są w tym wskaźniku łączone z bezpośrednimi i pośrednimi emisjami dwutlenku węgla wynikającymi z etapu użytkowania (np. zużycie energii i wody). Podejście „od kołyski po grób” (ang. cradle-to-grave) pozwala na opracowanie rozwiązań projektowych dla budynków, które zapewniają optymalną równowagę między wbudowaną emisją dwutlenku węgla, a emisjami dwutlenku węgla na etapie użytkowania. Szczególnie w przypadku wbudowanej emisji ważne jest uznanie, że budynki są znaczącym „bankiem” materiałów, w którym przez wiele dziesięcioleci składowane są zasoby wysokoemisyjne, a zatem istotne jest zbadanie projektów, które ułatwiają ponowne użycie i recykling wraz z końcem cyklu życia budynku. Wskaźnik ten służy do pomiaru emisji gazów cieplarnianych związanych z budynkiem na różnych etapach jego cyklu życia. Służy on zatem do pomiaru wkładu budynku w emisje, które przyczyniają się do globalnego ocieplenia i związanego z tym wpływu na zmianę klimatu. Niekiedy nazywa się go oceną śladu węglowego lub pomiarem dwutlenku węgla w całym cyklu życia. Rysunek 5: Makrocele i wskaźniki według systemu Level(s) ROZDZIAŁ 3 METODYKA SZACOWANIA ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW Metodyka szacowania śladu węglowego budynku elementem działań w ramach dekarbonizacji budownictwa W niniejszej części raportu przedstawiona zostanie metodyka sporządzania wielopoziomowej analizy budynku w całym cyklu życia budynku, przedstawiającej jego oddziaływanie na środowisko w oparciu o wartość jego śladu węglowego. Przedstawiona metodyka dotyczy budynków nowoprojektowanych. Ślad węglowy budynku jest sumą wszystkich emisji gazów cieplarnianych towarzyszących procesom zachodzącym w cyklu życia budynku. Wartość śladu węglowego jest bezpośrednio powiązana ze wskaźnikiem GWP (ang. Global Warming Potential – potencjałtworzenia efektu cieplarnianego) wyrażonym w kilogramach ekwiwalentu CO₂ (kgCO₂e). Wekwivalencie dwutlenku węgla uwzględniony jest wpływ emisji różnych gazów cieplarnianych, nie tylko CO₂, jednak powszechnie mówi się o emisji dwutlenku węgla, co należy traktować jako skrót myślowy. Tabela 2: Wartości GWP wg IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) \| SUBSTANCJA \| CZAS ŻYCIA W ATMOSFERZE (LATA) \| GWP₁₀₀ (kg CO₂e) \| \|------------------\|---------------------------------\|------------------\| \| Dwutlenek węgla (CO₂) \| - \| 1 \| \| Metan (CH₄) \| 12 (przy rozkładzie w atmosferze pozostaje CO₂) \| 23 \| \| Podtlenek azotu (N₂O) \| 144 \| 296 \| \| Heksafluorek siarki (SF₆) \| 3 200 \| 22 200 \| \| Czterofluorek węgla (CF₄) \| 50 000 \| 5700 \| Ocena cyklu życia (LCA) jest techniką, którą można stosować do zbadiania oddziaływania budynku w całym jego cyklu życia. Począwszy od pozyskania lub wytworzenia materiałów budowlanych z surowców i zasobów naturalnych przez produkcję, użytkowanie, aż do rozbiórkii. Wykorzystana jest przy szacowaniu śladu węglowego budynku, jednak może służyć także wyznaczeniu innych wskaźników, jak na przykład potencjał niszczenia ozonu (ang. Ozone Depletion Potential - ODP). Procedury obliczeniowe są dla innych wskaźników analogiczne, jak w przypadku śladu węglowego. Na zakres oceny cyklu życia i rodzaju wskaźników określonych za jej pomocą wpływy mogą mieć lokalne regulacje, branżowe wytyczne oraz wymogi systemów oceny wielokryterialnej budynków. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w systemie Level(s), raportowanie współczynnika globalnego ocieplenia wyrażonego w kgCO₂e powinno uwzględniać pochodzenie ze źródeł kopalnych, biogenicznych oraz z tytułu użytkowania gruntów i zmiany GWP-luluc (ang. land use and land use change) - wykorzystanie terenu i zmiana sposobu użytkowania, uwzględnia wszystkie emisje związane z uwołnieniem biogenicznego dwutlenku węgla wskutek zmiany sposobu użytkowania terenu, np. przekształcaniem terenów leśnych w teren pod zabudowę. Zgodnie z metodyką opracowywania deklaracji EPD przedstawioną w PN EN 15804, wartość GWP-luluc może być pomijana, jeżeli jej udział w całkowitej wartości GWP (na którą składają się GWP-fossil, GWP-biogenic oraz GWP-luluc), dla wszystkich modułów LCA poza fazą D nie przekracza 5%. W praktyce wartość GWP-luluc nie jest określana w deklaracjach EPD. Przedstawiona w niniejszym opracowaniu metodyka dotyczy szacowania śladu węglowego budynku, z pominięciem skutków zmiany sposobu użytkowania działki inwestycyjnej. Z tego względu wskaźnik GWP-luluc nie będzie uwzględniany w metodyce szacowania śladu węglowego budynku. Autorzy niniejszej metodyki rekomendują, aby GWP-luluc był określany i brany pod uwagę na etapie wydawania decyzji środowiskowej, w której rozpatrywany jest wpływ całej inwestycji w kontekście jej lokalizacji i wpływu na otoczenie. Wytyczne do obliczania wskaźnika GWP-luluc w związku z przekształcaniem terenów leśnych zostały przedstawione w opublikowanym w opublikowanym przez Komisję Europejską poradniku PEF (ang. Product Environmental Footprint Guide) oraz normach PAS 2050:2011 (BSI 2011) i załączniku PAS2050-1:2012 (BSI 2012). Niniejszy raport opisuje metodykę szacowania śladu węglowego budynku opracowaną dla realizacji celów przedstawionych w publikacji ZeroW ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050. Metodyka powstała w oparciu m.in. o: - normę PN EN 15978:2012 Zrównoważone obiekty budowlane – Ocena środowiskowych właściwości użytkowych budynków – Metoda obliczania, - Level(s) – unijny system głównych wskaźników zrównoważonego charakteru budynków biurowych i mieszkalnych, - Whole life carbon assessment for the built environment (RICS professional statement, UK, 1st edition, November 2017), - How to calculate embodied carbon (second edition, The Institute of Structural Engineers). Opracowana metodyka opiera się na ogólnych wytycznych i zasadach obliczeń przedstawionych w powyższych tytułach, a także na zaleceniach przedstawionych w opracowaniach branżowych, takich jak np. „LETI Embodied Carbon Primer” oraz na doświadczeniach autorów z przeprowadzonych ocen cyklu życia budynków. Ocena cyklu życia (LCA) ETAPY CYKLU ŻYCIA BUDYNKU - WPROWADZENIE Na cały cykl życia budynku składa się 15 modułów przypisanych do trzech głównych etapów cyklu: A wejściowy wbudowany śląd węglowy faza wyrobu i faza wznowienia B wbudowany i operacyjny śląd węglowy faza użytkowania C wbudowany śląd węglowy faza końca życia Faza wyrobu obejmuje moduły A1 (wydobycie surowców), A2 (ich transport do zakładu produkcji) oraz A3 (produkcję wyrobów). Kolejne moduły powiązane stricte z procesem budowy to A4 (transport wyrobów na plac budowy) oraz A5 (proces budowy). W obrębie fazy użytkowania określono moduły cyklu życia odnoszące się do trwałych komponentów budynku takie jak B1 (użytkowanie), B2 (konserwacje), B3 (naprawy), B4 (wymiana), B5 (renowacje) oraz moduły związane z doprowadzanymi do budynku mediami, czyli B6 (zużycie energii) oraz B7 (zużycie wody). Cztery moduły powiązane z fazą końca życia to C1 (rozbiórka/wyburzenie), C2 (transport gruzu i odpadów), C3 (przetworzenie odpadów) i C4 (utylizacja lub składowanie odpadów). Analiza może obejmować także etap D, w którym uwzględnia się wszelkie emisje gazów cieplarnianych (lub ich redukcję), które występują poza cyklem życia rozpatrywanego obiektu, a które mogą być powiązane z możliwością ponownego wykorzystania komponentów budynku w nowym obiekcie, lub poddaniem ich recyklingowi. Ślad węglowy budynku można określać dla różnych zakresów cyklu życia: - Ocena „od kolebki do bramy” (ang. from cradle to gate) obejmuje moduły od A1 do A3, zatem uwzględnia wyłącznie emisje powiązane z wytworzeniem wyrobów, z których powstał lub powstanie budynek. - Ocena „od kolebki do ukończenia budowy” (ang. from cradle to completion) uwzględnia moduły od A1 do A5, czyli dodatkowo zawiera emisje spowodowane przez transport wyrobów na miejsce budowy oraz przez sam proces budowy. W przypadku śladu węglowego oszacowanego dla tego zakresu mówimy o wejściowym ślądzie węglowym. - W ocenie „od kolebki do grobu” (ang. from cradle to grave) należy wziąć pod uwagę cały cykl życia budynku, zatem moduły A1-A5, B1-B7 oraz C1-C4. W przypadku oszacowania śladu węglowego budynku dla takiego zakresu można mówić o całkowitym ślądzie węglowym. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że w obrębie całkowitego śladu węglowego dodatkowo wyróżnia się śląd operacyjny, powiązany z modułami B6 oraz B7, a także śląd wbudowany, powiązany z pozostałymi modułami cyklu życia. - Opcjonalnie, wraz z rozwojem prac nad przejściem na gospodarkę o obiegu zamkniętym (cykularną) na znaczeniu zyskują także oceny cyklu życia „od kolebki do kolebki” (ang. from cradle to cradle), które uwzględniają dodatkowo korzyści i obciążenia dla środowiska wynikające z etapu D. Tabela 3: Fazy cyklu życia budynku z podziałem na moduły wg normy PN EN 15978 2012 \| Moduł LCA \| A1-A3 \| A4-A5 \| B1-B3 \| B4 \| B5 \| B6 \| B7 \| C1-C4 \| D \| \|-----------\|-------\|-------\|-------\|----\|----\|----\|----\|-------\|---\| \| Wydobycie i transport surowców oraz produkcja \| Transport wyrobów i budowa \| Eksploatacja, konserwacja i naprawy \| Wymiana \| Renowacja \| Zużycie energii \| Zużycie wody \| Rozbiórka i transport odpadów oraz ich utylizacja lub przetworzenie \| Korzyści i obciążenia poza cyklem życia \| \| Fazy LCA \| Faza wyrobu \| Faza wznowienia \| Faza użytkowania \| Faza końca życia \| \|----------\|-------------\|-----------------\|------------------\|-----------------\| \| Wbudowany śląd węglowy \| \| \| \| \| \| Operacyjny śląd węglowy \| \| \| \| \| \| Całkowity śląd węglowy \| \| \| \| \| KOMENTARZE I ZALECENIA ŻYWOTNOŚĆ BUDYNKU Definiując zakres analiz LCA warto zwrócić uwagę na fakt, iż żywotność budynków wyrażana jest przeważnie w dekadach, a w przypadku niektórych obiektów monumentalnych może sięgać wieków. Na potrzeby przeprowadzanych obecnie szacunków ślądu węglowego budynków przyjmuje się ich żywotność przeważnie na poziomie 50 lub 60 lat. Oznacza to, że przeprowadzając ocenę cyklu życia w celu oszacowania wbudowanego ślądu węglowego dla budynku projektowanego, można oprzeć się na aktualnych danych dotyczących produkcji wyrobów wykorzystanych do jego budowy, jednak następnie należy poczynić szereg założeń odnośnie użytkowania obiektu na przestrzeni kolejnych dekad oraz założyć scenariusz końca życia adekwatny do realiów drugiej połowy XXI wieku. Wskazanie okresu branego pod uwagę w analizie LCA jest jednym z wielu założeń, które ma fundamentalne przełożenie na wyniki całkowitego ślądu węglowego budynku. ZAKRES CYKLU ŻYCIA BUDYNKU Ograniczając zakres oceny cyklu życia do modułów A1-A3 (fazy wyrobu) i A4-A5 (fazy wznoszenia) skracana jest perspektywa czasu braną pod uwagę w analizie, a tym samym znacznie ograniczona jest liczba potrzebnych do przyjęcia założeń. Oznacza to, że oszacowanie samego wejściowego ślądu węglowego może być znacznie bardziej precyzyjne od oszacowania wbudowanego ślądu węglowego (w trakcie użytkowania budynku) oraz całkowitego ślądu węglowego. Poniższy rysunek ilustruje, jak zakres analizowanego okresu życia budynku wpływa na niepewność wyników dla poszczególnych modułów oceny cyklu życia. Kwestie wpływu założeń na niepewność wyników oszacowania zostały omówione dokładniej w ramach studium przypadku w dalszej części opracowania. Kolejne strony tego rozdziału przedstawiają zalecenia wraz z propozycjami założeń do oszacowania ślądu węglowego dla budynków zlokalizowanych na terenie Polski. Rysunek 6: Okres życia budynku a niepewność wyników oceny – opracowanie własne SZACOWANIE ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKU W PROCESIE INWESTYCYJNYM Unijny system wskaźników zrównoważonego charakteru budynków Level(s), który jest jedną z podstaw dla niniejszego opracowania, wyróżnia trzy poziomy oceny cyklu życia odpowiednie dla różnych etapów procesu inwestycyjnego (opisany w rozdz. 2). Analogiczne etapy można wyróżnić w przypadku szacowania śladu węglowego budynku. W zależności od etapu procesu inwestycyjnego analiza będzie służyć innym celom i będzie charakteryzowała się inną dokładnością, odpowiednią dla danego etapu projektu lub realizacji (Rysunek 7). Zaleca się, aby w procesie inwestycyjnym rozważyć możliwość oszacowania śladu węglowego na każdym z trzech etapów zaawansowania przedsięwzięcia budowlanego. W zależności od etapu projektu ocena cyklu życia będzie służyć realizacji różnych celów. ETAP 1 - zalecany Projekt koncepcyjny jest to najmniej dokładny poziom oceny, ponieważ obejmuje głównie parametry jakościowe na wczesnym etapie realizacji. Ocena cyklu życia budynku wykonana na tym etapie ma na celu przedstawienie alternatywnych rozwiązań dla projektu koncepcyjnego oraz zidentyfikowanie elementów budynku, które najbardziej przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych. Wyniki oceny cyklu życia przeprowadzonej na tym etapie powinny być podstawą do sformułowania wytycznych dla dalszych faz projektu. Dzięki temu ocena cyklu życia budynku przeprowadzona na tak wczesnym etapie może w największym stopniu przyczynić się do minimalizacji śladu węglowego przedsięwzięcia. ETAP 2 - obowiązkowy Projekt techniczny (budowlany) lub przetargowy ocenę cyklu życia wykonuje się na tym etapie w oparciu o kompletną dokumentację wielobranżową, opracowaną dla przedsięwzięcia oraz często szczegółowe modele BIM. Etap ten umożliwia dość precyzyjną ocenę ilościowości zaprojektowanych rozwiązań oraz przyjęcie realistycznych scenariuszy dotyczących procesu realizacji. Wyniki oceny cyklu życia budynku otrzymane na tym etapie mogą np. pomóc w określeniu dodatkowych kryteriów wyboru dla wyspecyfikowanych w projekcie materiałów. ETAP 3 - zalecany Etap budowy i powykonawczy na tym etapie możliwe jest uwzględnienie dokładnej ilości, pochodzenia i typu użytych materiałów na podstawie projektu powykonawczego oraz pomiarów i ewidencji prowadzonych przez generalnego wykonawcę. Obliczenie węglowego śladu węglowego na tym etapie może stanowić weryfikację założeń przyjętych do oceny cyklu życia przeprowadzonej na etapie wcześniejszym. Z uwagi na swoją przydatność dla przyszłych realizacji zaleca się, aby wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, obliczenie wbudowanego śladu węglowego budynku było obowiązkowym elementem prac zleconych generalnemu wykonawcy. W śledzeniu przepływu materiałów w trakcie realizacji obiektu mogą okazać się pomocne specjalne aplikacje opracowane w tym celu, jak np. [https://qualisflow.com/](https://qualisflow.com/). Z uwagi na rangę projektu budowlanego i jego uregulowanie w prawie budowlanym, zalecenia przedstawione w dalszej części rozdziału odnoszą się w głównej mierze do ocen cyklu życia budynku przeprowadzanych właśnie w ramach etapu projektu budowlanego, zatem na etapie 2 wg nomenklatury systemu Level(s). Warto jednak zauważyć, że: - oszacowanie śladu węglowego na wczesniejszych etapach projektu jest wyjątkowo wartościowe z punktu widzenia dekarbonizacji inwestycji i może być dodatkowo premiowane przez różne systemy oceny wielokryterialnej budynków. - oszacowanie śladu węglowego na etapie budowy, z uwagi na największą dostępność informacji odnośnie przebiegu procesu i ostatecznie zastosowanych rozwiązań, ma największą wartość badawczą i tym samym może przyczynić się pośrednio do obniżenia śladu węglowego kolejnych inwestycji. Rysunek 7: Możliwość wpływu na projekt i ograniczenie emisji i dostępność danych o budynku na poszczególnych etapach procesu inwestycyjnego – opracowanie własne Źródła danych materiałowych W celu zapewnienia porównywalności wyników ocen cyklu życia budynków w obliczeniach przeprowadzanych od etapu projektu budowlanego, należy korzystać z deklaracji EPD, zgodnych normą PN EN 15804 oraz ze zweryfikowanych danych średnionych (generycznych). Deklaracje EPD dostarczają informacje dotyczące materiałów, wyrobów budowlanych oraz urządzeń w kontekście ich wpływu na środowisko. Należy pamiętać jednak, aby deklaracje były aktualne - na pierwszej stronie powinna znajdować się data weryfikacji oraz termin ważności dokumentu. Są one zwykle ważne przez pięć lat. Na podstawie danych szczegółowych z deklaracji EPD opracowywane są także dane generyczne. Jeżeli na etapie projektu znany jest konkretny wyrob, który znajdzie zastosowanie w realizacji inwestycji, warto skorzystać z danych dotyczących emisji dwutlenku węgla specyficznych dla danego produktu. Deklaracje EPD dostarczają szczegółowych informacji o wpływie materiału lub produktu na środowisko, w tym informację o współczynnikach emisji dwutlenku węgla w fazach A1-A3. Informacje z EPD można również wykorzystać do określenia, które produkty powinny być stosowane w celu spełnienia oczekiwanych założeń. Deklaracje EPD można znaleźć na stronach internetowych producentów wyrobów oraz instytucji zajmujących się ich opracowywaniem i rozpowszechnianiem, np.: - [Institytut Techniki Budowlanej](#) - [ECO Platform](#) - [ÖKOBAUDAT](#) - [Environdec](#) - [Institut Bauen und Umwelt](#) - [BRE Green Book Live](#) - [Transparency Catalog](#) - [Climate Earth](#) - [EPD Ireland](#) - [Carbon Leadership Forum](#) KOMENTARZE I ZALECENIA - Należy zwrócić uwagę na to, że przytoczone strony internetowe zawierają deklaracje EPD opracowane dla wyrobów wytwarzanych w różnych krajach. Miejsce produkcji wyrobu może mieć istotny wpływ na wartość emisji dwutlenku węgla. - EPD często zawierają tylko moduły A1-A3, dlatego należy zachować ostrożność, jeśli łączy się dane z EPD z innymi źródłami, które mogą zawierać dodatkowe moduły (np. A-C). W celu porównania ze sobą takich danych konieczne będzie uzupełnienie braków (lub przynajmniej zwrócenie na nie uwagę). - Norma EN 15804 wymaga obecnie, aby EPD dla wyrobów i materiałów budowlanych zawierała deklaracje modułów A1-A3, C1-C4 i D. Zwiększy to dostępność danych dla modułów C i D i może zostać włączone do obliczeń emisji dwutlenku węgla w całym okresie użytkowania, pod warunkiem, że wszystkie materiały i wyroby będą rozpatrywane w ten sam sposób. Źródła danych stosowanych w analizach LCA zależą w dużej mierze od tego na jakim etapie dokonywana jest ocena budynku. Informacje potrzebne do oceny można podzielić na następujące kategorie (Tabela 4): - Dane ogólne (wskaźniki) – typowe dla danego rodzaju budynku oraz użytych materiałów budowlanych. Są to wartości określone na podstawie wcześniejszych przeprowadzonych, bardziej szczegółowych analiz dla obiektów referencyjnych. - Zagregowane dane dla głównych elementów budynku – mogą odnosić się one przykładowo do wybranych elementów budynku, takich jak jego konstrukcja, przegrody zewnętrzne, wewnętrzne, instalacje budynkowe itd. Dane te mogą pochodzić z analizy wybranego reprezentatywnego fragmentu budynku i posłużyć do ekstrapolacji wyników dla całego obiektu. Dane te są szczególnie przydatne na etapie koncepcji, przy porównaniu różnych wariantów projektu. - Dane generyczne – informacje uszereźnione zebrane dla jednego produktu lub elementu budynku, na podstawie informacji od różnych producentów. Przydatne są na każdym etapie projektu. - Szczegółowe dane – najczęściej stosowane na zaawansowanych etapach procesu projektu lub w trakcie budowy. Zawarte są przeważnie w kartach EPD (np. cegły, gips, izolacja, posadzka, okna, wykończenia). - Dane pomiarowe – najdokładniejsza kategoria danych, pochodzących bezpośrednio z pomiarów zużycia energii lub materiałów w trakcie prowadzenia robót budowlanych lub z etapu użytkowania budynku. Tabela 4: Zestawienie preferowanych danych do wykorzystania na poszczególnych etapach oceny obiektu \| KATEGORIA DANYCH \| ETAP, NA KTÓRYM OBLICZANY MOŻE BYĆ ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU \| \|-----------------------------------\|--------------------------------------------------------\| \| \| KONCEPCJA \| PROJEKT BUDOWLANY, PRZETARGOWY LUB WYKONAWCZY \| WTRAKCIE BUDOWY \| UŻYTKOWANIE BUDYNKU LUB ROZBIÓRKA \| \| Dane ogólne (wskaźniki) \| ✓ \| \| \| \| \| Dane zagregowane dla elementów budynku \| ✓ \| ✓ \| \| \| \| Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne) \| \| ✓ \| ✓ \| \| \| Szczegółowe dane dla materiałów i wyrobów (EPD) \| \| ✓ \| ✓ \| ✓ \| \| Dane pomiarowe \| \| \| ✓ \| ✓ \| KOMENTARZE I ZALECENIA Na etapie 1 projektu, zamiast ograniczać zakres oceny cyklu życia, zaleca się uwzględnienie wszystkich elementów budynku i modułów cyklu życia, nawet jeżeli w projekcie brakuje na ich temat informacji. Zaleca się wówczas wykorzystanie danych ogólnych (wskaźników) lub danych zagregowanych. Dzięki temu końcowe wyniki szacowania śladu węglowego mogłyby porównywane między projektami niezależnie od stopnia zaawansowania projektu. Dodatkowo wartości otrzymane we wczesnych fazach projektu mogą być weryfikowane w jego dalszych fazach. Źródła danych o budynku W celu przeprowadzenia oceny cyklu życia budynku niezbędna jest jego aktualna dokumentacja projektowa. Dodatkową pomoc mogą stanowić modele BIM lub przedmiary robót. W przypadku istniejących budynków źródłem danych powinny być projekty warsztatowe i dokumentacja wykonawcza. Niezależnie od etapu, na którym przeprowadza się oszacowanie śladu węglowego, należy wskazać źródła danych służących jako podstawa dla oceny i wymienić ewentualne wykluczenia z zakresu. Standardową praktyką jest także wyłączenie z oceny cyklu życia komponentów budynku, których udział masy nie przekracza 1% całości budynku, pod warunkiem, że całkowity udział wszystkich wykluczeń nie przekracza 5% masy całego obiektu. Narzędzia do oceny cyklu życia Dużym ułatwieniem w obliczeniu śladu węglowego mogą być specjalistyczne programy opracowane z myślą o ocenie cyklu życia budynku. Mogą ułatwić dostęp do wielu baz danych oraz posiadają zaimplementowane formuły do obliczeń modułów LCA – np. A4, na podstawie lokalizacji budowy i przyjętego środka transportu dla danego produktu. Programy mogą ułatwić także pozyskanie informacji o budynku z modelu BIM oraz przedstawienie wyników. Należy jednak pamiętać, że do obsługi narzędzi potrzebne są umiejętności, aby posługiwać się nimi świadomie i poddawać otrzymane wyniki weryfikacji. Rysunek obok przedstawia nazwy przykładowych programów i narzędzi do LCA wraz z informacją, które moduły LCA można z ich pomocą uwzględniać oraz w jakiej części świata znajdują głównie zastosowanie. Rysunek 8: Przykładowe narzędzia do obliczeń śladu węglowego Szacowanie śladu węglowego budynku ZAKRES OCENY CYKLU ŻYCIA Przed przystąpieniem do oszacowania śladu węglowego należy określić zakres oceny cyklu życia budynku, czyli granice rozpatrywanego systemu w odniesieniu do komponentów budynku oraz długości analizowanego okresu i modułów LCA branych pod uwagę w oszacowaniu. Wyniki oszacowań śladu węglowego przeprowadzone dla różnych obiektów, przez różne jednostki oceniające mogą być między sobą porównywalne tylko wtedy, gdy ocena cyklu życia przeprowadzona jest dla identycznego zakresu. Przedstawiony dalej minimalny zakres analizy dla budynku określono w oparciu o wytyczne i zalecenia branżowe funkcjonujące w innych krajach europejskich oraz biorąc pod uwagę dostępność danych i stan wiedzy na temat śladu węglowego w Polsce. Moduły analizy LCA Autorzy niniejszego opracowania zalecają, aby w ramach oceny cyklu życia budynku oszacować rozdzielnie wbudowany i operacyjny ślad węglowy budynku. Wbudowany ślad węglowy powinien obejmować emisje wynikające z modułów A1-A5, B1-B4 oraz C1-C4. Wyłączenie z zakresu modułu B5 oraz B6 (operacyjnego śladu węglowego) ma następujące uzasadnienie: - Kwestie związane z efektywnością energetyczną budynków są obecnie uregulowane prawnie, a w przepisach funkcjonują wymogi dotyczące wskaźnika EP wyróżnionego w jednostce energii kWh (w przeliczeniu na rok i na jednostkę powierzchni użytkowej budynku). Przyczynia się to do poprawy efektywności energetycznej budynków, czyli do obniżenia operacyjnego śladu węglowego. - Czynnikiem, który poza efektywnością energetyczną ma wpływ na operacyjny ślad węglowy jest stopień dekarbonizacji sieci energetycznej w Polsce, jednak aktualnie ich horyzont czasowy kończy się przeważnie na roku 2040, podczas gdy ocena cyklu życia budynku wymaga poczynienia założeń dochodzących do ósmej dekady XXI wieku. Osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050, zgodnie z celami porozumienia paryskiego, oznaczałoby całkowite odejście od paliw kopalnych, choć pomimo różnych starań i inicjatyw, taki scenariusz jest mało prawdopodobny. - Istnieje wiele prognoz co do udziału poszczególnych źródeł energii elektrycznej i ciepła w Polsce, jednak aktualnie ich horyzont czasowy kończy się przeważnie na roku 2040, podczas gdy ocena cyklu życia budynku wymaga poczynienia założeń dochodzących do ósmej dekady XXI wieku. Osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050, zgodnie z celami porozumienia paryskiego, oznaczałoby całkowite odejście od paliw kopalnych, choć pomimo różnych starań i inicjatyw, taki scenariusz jest mało prawdopodobny. - Udział operacyjnego śladu węglowego w całkowitym śladzie węglowym budynku w zależności od typu budynku oraz przyjętych założeń dotyczących dekarbonizacji sieci energetycznej może wahać się od 20% do 80%. Włączenie do szacowania tak dużej składowej emisji, która jednocześnie obarczona jest bardzo wysoką niepewnością sprawiłoby, że oceny cyklu życia odnoszące się do całkowitego śladu węglowego budynku straciłyby wartość jako narzędzie do porównania między sobą budynków. Kwestia ta została omówiona w studium przypadku opracowanym w ramach niniejszego opracowania. - Faza B5 obejmuje procesy związane z renowacją budynku, który może obejmować swoim zakresem zmianę przegród konstrukcyjnych, wewnętrznych, przeznaczenia pomieszczeń oraz instalacji w budynku. W konsekwencji interwencji w przegrody zewnętrzne zmienić się może także operacyjny ślad węglowy budynku. W związku z brakiem konkretnie zdefiniowanych planów renowacji w nieokreślonej przyszłości, próba ich skwantyfikowania jest obarczona ryzykiem dużego przeszacowania lub niedoszacowania. KOMENTARZE I ZALECENIA Autorzy niniejszego opracowania sugerują, aby dla typowych budynków ocenę cyklu życia przeprowadzić przyjmując 50-letni okres eksploatacji budynku. Takie założenie jest zbliżne z referencyjnym okresem użytkowania określonym w unijnym systemie Level(s). \| MODUŁ LCA \| ŹRÓDŁO EMISJI \| SUGEROWANY RODZAJ DANYCH \| \|-----------\|---------------\|--------------------------\| \| A1 \| WYDOBICIE I DOSTAWA SUROWCÓW \| Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z kart EPD) \| \| A2 \| TRANSPORT DO ZAKŁADU PRODUKCYJNEGO \| Dane ogólne oparte na szacunkowych wartościach dla transportu drogowego \| \| A3 \| PRODUKCJA WYROBU \| Dane ogólne oparte na średnich wartościach emisji z referencyjnych budów \| \| A4 \| TRANSPORT NA MIEJSCE BUDOWY \| \| \| A5 \| PROCES BUDOWY I INSTALACJI \| \| \| B1 \| UŻYTKOWANIE \| Dane ogólne oparte na szacunkowych wartościach dla referencyjnych typów obiektów \| \| B2 \| KONSERWACJA \| \| \| B3 \| NAPRAWA \| \| \| B4 \| WYMIANA \| Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z deklaracji EPD) odniesione do przewidywanego okresu użytkowania danego wyrobu \| \| B5 \| RENOWACJA \| \| \| B6 \| ZUŻYCIE ENERGII \| Poza zakresem wbudowanego ślądu węglowego \| \| B7 \| ZUŻYCIE WODY \| \| \| C1 \| ROZBIÓRKA / WYBURZENIE \| \| \| C2 \| TRANSPORT DO ZAKŁADU UTYLIZACJI \| \| \| C3 \| PRZETWARZANIE ODPADÓW DO PONOWNEGO UŻYCIA / RECYKLINGU \| Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z kart EPD) \| \| C4 \| UTYLIZACJA \| \| \| D \| POTENCJAŁ PONOWNEGO UŻYCIA / RECYKLINGU \| \| Rysunek 9: Moduły LCA a preferowany rodzaj danych do oszacowania ślądu węglowego KOMENTARZE I ZALECENIA - Największy udział we wbudowanym ślądzie węglowym budynku mają moduły dotyczące fazy wyróbu, zatem od A1 do A3. Ich udział zwyczajowo przekracza 50%. - Moduły składające się na fazę wznoszenia, zatem A4 i A5, przeciętnie składają się na nie więcej niż 5% wbudowanego ślądu węglowego, z czego transport drogowy materiałów w obrębie kraju odpowiada za ok. 1%. Dla obiektów wymagających bardzo rozbudowanych prac ziemnych i robót tymczasowych wartości wyznaczone dla modułu A5 będą większe. Temat ten został szerzej opisany w dalszej części opracowania. - Można przyjmować, że w typowych budynkach wejściowy śląd węglowy (moduły A1 do A5) stanowi około 60% wbudowanego ślądu węglowego. Wartość ta będzie niższa dla obiektów o lekkiej konstrukcji, w których większy udział stanowić będą elementy podlegające wymianie w rozpatrywanym okresie użytkowania budynku, takie jak wykończenie i wyposażenie, instalacje czy fasada. - Dla modułów B1-B3, odnoszących się do użytkowania, konserwacji i napraw, nie ma wielu danych i opracowań, ale ich udział w skali całego budynku szacuje się przeważnie na 0,5-1%. Moduły B1-B3 w cyklu życia budynku mają największy udział w obrębie grupy instalacji budynkowych, ze względu na wycieki czynników chłodzących z instalacji oraz przeglądy lub naprawy urządzeń. - Moduły B4 i B5, czyli wymiana i renowacja mają duży udział we wbudowanym ślądzie węglowym budynku, bo aż 35-40%. W praktyce moduł B5 jest trudny do zaplanowania i często utożsamiany z modułem B4, co zostało szerzej omówione w dalszej części opracowania. - Faza końca życia budynku, czyli moduły C1-C4, ma przeważnie udział we wbudowanym ślądzie węglowym jak połowa wartości określonych dla modułów związanych z fazą budowy (A4-A5). Oznacza to, że w typowych obiektach ich łączny udział można przyjmować na poziomie 2%. - W module D czasami identyfikowane są dodatkowe korzyści wynikające z zastosowania pewnych technologii czy materiałów, przez co pojawić się w nim mogą wartości ujemne. Zaletą się, aby wartości dla modułu D były zawsze raportowane osobno, z uwagi na dużą niepewność przyjętych scenariuszy dotyczących końca życia obiektu, które mogą uzasadniać zaistnienie takich korzyści. Najczęściej korzyści odnoszą się do elementów modułowych, mogących znaleźć zastosowanie w nowych obiektach bez konieczności ich przetworzenia lub z uwagi na zawartość biogenicznego dwutlenku węgla w elementach drewnianych (o ile sekwestracja CO₂ nie została wcześniej policzona na poczet fazy wyróbu). Zagadnienie to zostało omówione szerzej w dalszej części opracowania. Dla podsumowania powyższych przybliżeń na rysunku obok przedstawiono wyniki dla poszczególnych etapów cyklu życia wyznaczone dla typowego budynku, którego wbudowany śląd węglowy wynosi 1000 kgCO₂e w przeliczeniu na 1 m² powierzchni całkowitej. Rysunek 10: Przykład udziału poszczególnych faz cyklu życia w szacowaniu wbudowanego ślądu węglowego dla przykładowego budynku - opracowanie własne Elementy budynku W oszacowaniu ślądu węglowego budynku należy uwzględnić wszystkie elementy budynku wchodzące w skład analizowanego projektu, które mają istotny udział we wbudowanym ślądzie węglowym. Jako kryterium istotności można przyjąć kryterium masy, jak opisano wcześniej. Elementami budynku objętymi oceną cyklu życia na potrzeby oszacowania ślądu węglowego powinny być: \| KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU \| Fundamenty (w tym pali) \| \| Ściany zewnętrzne piwnicy \| \| Stropach pod poziomem dachu \| \| Pozostałe elementy głównej konstrukcji nośnej \| \| w obrębie piwnicy takie jak stropy, słupy i ściany \| \| KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ \| Elementy pionowe - słupy, ściany i ustroje usztywniające \| \| Elementy poziome - konstrukcja stropów (phyty, belki) \| \| Konstrukcja dachu \| \| Konstrukcje drugorzędne, takie jak antresole techniczne, \| \| podkonstrukcje pod urządzenia i konstrukcje wsporcze pod \| \| elewacje, o ile nie zostały uwzględnione w pozostałych \| \| grupach elementów budynku \| \| PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE BUDYNKU \| Fasada \| \| Warstwy dachowe i poszycie dachu \| \| Ściany osłonowe (o ile nie wchodzą w skład konstrukcji \| \| nośnej budynku) z izolacją i wykończeniem \| \| Okna i drzwi zewnętrzne \| \| PRZEGRODY WEWNĘTRZNE \| Ściany działowe \| \| Podłogi i sufity \| \| ELEMENTY WYKOŃCZENIA WNĘTRZ I WYPOSAŻENIA (o ile są objęte projektem - np. w częściach \| \| wspólnych budynków biurowych lub \| \| mieszkalnych wielorodzinnych) \| Wierzchnie warstwy wykończeniowe ścian, podłóg i sufitów \| \| Urządzenia sanitarne, oprawy oświetleniowe \| \| INSTALACJE BUDYNIKOWE I URZĄDZENIA \| Kanalizacja \| \| Instalacja wody użytkowej \| \| Ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja, z uwzględnieniem \| \| emisji czynników chłodniczych \| \| Elektryczne i teletechniczne (instalacja niskiego i wysokiego \| \| napięcia) \| \| Paliwowe \| \| Odgromowe i przeciwpożarowe \| \| Technologiczne (w zależności od funkcji budynku) \| \| Urządzenia komunikacyjne (dźwigi osobowe, schody \| \| ruchome) \| Przykładowy udział poszczególnych grup elementów w ślądzie węglowym całego budynku został dokładniej zilustrowany w ramach studium przypadku. KOMENTARZE I ZALECENIA • Dodatkową kategorię elementów, które mogą wchodzić w zakres oceny cyklu życia budynku mogą stanowić elementy zagospodarowania terenu i prace zewnętrzne, np.: - zagospodarowanie terenu (utwardzenie terenu, ogrodzenie, oświetlenie, nasadzenia), - obiekty pomocnicze (wiaty, parkingi naziemne), - sieci zewnętrzne (przyłącza, drenaż terenu). W razie oszacowania ślądu węglowego wymienionych wyżej prac, zaleca się przedstawienie tych wyników oddzielnie od wyników analizy dla budynku. • Ślad węglowy związany z prowadzeniem prac tymczasowych, wymienionych poniżej, powinien być ujęty w module A5 analizy LCA. - przygotowanie terenu (rozbiórki obiektów istniejących, niwelacja terenu, wywóz odpadów) - specjalistyczne prace ziemne (elementy zabezpieczenia wykopu, wzmocnianie gruntu, odwodnienie wykopu) - konstrukcje tymczasowe wzniesione wyłącznie na potrzeby budowy obiektu i nie podlegające ponownemu wykorzystaniu po demontażu (np. żelbetowe fundamenty pod żurawie). Szczegółowe dane związane z technologią prowadzenia robót, potrzebne do oszacowania powyższego zakresu, są przeważnie dostępne dopiero na etapie realizacji. Na wcześniejszych etapach projektu wartości te mogą być oszacowane przy pomocy danych ogólnych lub zagregowanych. Prowadzenie dokładnych obliczeń ślądu węglowego na etapie realizacji inwestycji, opartych na danych pomiarowych, może być podstawą do opracowania nowych, bardziej precyzyjnych metod obliczeń, zatem oszacowanie ślądu węglowego w trakcie budowy lub po jej zakończeniu może także przyczynić się do dekarbonizacji przyszłych realizacji. WYTYCZNE DO SZACOWANIA ŚŁADU WĘGLOWEGO W poniższej części opracowania przedstawiono szczegółowe wytyczne do obliczeń ślądu węglowego wraz z omówieniem założeń dla każdego z modułów analizy LCA. Faza wyrobu A1-A3 Faza wyrobu, obejmująca moduły LCA od A1 do A3, stanowi najbardziej istotny element składowy oceny cyklu życia budynku. Prawidłowe oszacowanie wartości dla tej fazy jest kluczowe dla poprawności wyników wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia. Idea szacowania ślądu węglowego dla tych faz jest bardzo prosta i sprawdza się do zsumowania emisji dla każdego z elementów budynku objętego analizą. Procedurę obliczeń przedstawiono na rysunku obok. Rysunek 11: Procedura obliczeń emisji dla każdego z elementów budynku KOMENTARZE I ZALECENIA - Warto zwrócić uwagę, że o wyniku końcowym będzie decydowała poprawność i kompletność danych ilościowych oraz odpowiedni dobór wartości generycznych lub deklaracji EPD do konkretnych komponentów budynku. - W celu oszacowania śladu węglowego należy dobierać dane o produktach powszechnie dostępnych w regionie, w którym zlokalizowana będzie budowa. Mimo to, ostateczne pochodzenie wyrobu, o ile nie wynika ono ze specyfikacji projektowej, może być inne od założonego. Analogiczne wyroby różnią się między sobą co do wartości śladu węglowego, z uwagi na pochodzenie surowców, procesy technologiczne stosowane przy ich wytwarzaniu oraz lokalizację fabryki, a tym samym miks energetyczny, który służy do jej zasilenia. - O ile specyfikacje materiałowe nie narzucają ograniczeń co do wartości wskaźnika GWP produktu, zaleca się dobieranie materiałów cechujących się wyższymi wartościami tego wskaźnika. Jeżeli dla danego regionu nie ma szczegółowych danych (z deklaracji EPD) dla wyrobu ani danych usrednionych (generycznych), można posługiwać się wartościami określonymi dla podobnych grup wyrobów z innych regionów świata, jednak należy mieć na uwadze różnice w procesie technologicznym i w kompozycji wyrobu. Wszelkie zastosowane w ocenie cyklu życia uproszczenia, przybliżenia i kalibracje parametrów należy opisać w raporcie i przedstawić w transparentny sposób. - Przy opracowywaniu wyników dla modułów A1-A3 należy zwrócić uwagę, czy stosowane w projekcie wyroby zawierają biogeniczny węgiel. Nowe deklaracje EPD, opracowane zgodnie z EN 15804:2012+A2:2020, powinny wyróżniać wartość emisji CO₂e, powiązaną ze zmagazynowanym w wyrobie węglem biogenicznym, jednak starsze opracowania lub niektóre dane zagregowane mogą tej informacji nie zawierać. W przypadku braku szczegółowych danych, można przyjąć, że 1 kg drewna magazynuje w sobie ok. 1,64 kgCO₂e. Wartość ta została określona na podstawie EN 16449 przy założeniu, że do produkcji drewna wykorzystywane jest 50% biomasy, a resztę stanowi odpad (korzenie, korona drzewa). - Obliczając ślad węglowy, w przypadku wzięcia pod uwagę zjawiska sekwesracji CO₂, należy wyróżnić w wynikach dla modułów A1-A5 wartość zmagazynowanego węgla. W takim wypadku moduły C1-C4 uwzględniać powinny emisje związane z uwalnieniem do atmosfery przechowanego wcześniej dwutlenku węgla. Rysunek poniżej przedstawia zjawisko sekwesracji dwutlenku węgla w cyklu życia budynku. - Warto zaznaczyć, że drewno, dzięki uwzględnieniu sekwesracji, może cechować się ujemnym śladem węglowym w całym cyklu życia budynku, jednak o ostatecznym wyniku decyduje przyjęty scenariusz końca życia danego elementu. Rysunek 12: Sekwesracja dwutlenku węgla w cyklu życia budynku Faza wznoszenia A4-A5 Moduł A4 dotyczy emisji dwutlenku węgla związanej z transportem materiałów z fabryki na plac budowy. Określenie emisji dwutlenku węgla związanej z transportem (moduł A4) obejmuje wszystkie etapy transportu od ostatniego zakładu produkcyjnego do placu budowy, biorąc pod uwagę również postoje w magazynach lub centrach dystrybucji) wymaga dostępności następujących danych: - odległość między fabryką a miejscem budowy (z uwzględnieniem miejsc przeladunku i tymczasowego składowania), - rodzaj transportu wraz z współczynnikiem emisji (kgCO₂/kg/km), - masa przewożonego materiału oraz stopień wypełnienia środka transportu. Na etapie projektu przeważnie nie posiada się wymienionych wyżej danych szczegółowych i należy bazować na danych ogólnych, określonych dla typowych dystansów i środków transportu, stosowanych w rozpatrywanym regionie. W obliczu braku bardziej szczegółowych danych można przyjąć scenariusze transportu przedstawione obok. Tabela 5: Przyjęte środki transportu i dystansy dla typowych wyrobów i materiałów \| TYP WYROBU \| PRZYKŁADY WYROBÓW \| ŚRODEK TRANSPORTU 1 \| DYSTANS (KM) \| ŚRODEK TRANSPORTU 2 \| DYSTANS (KM) \| \|------------\|--------------------\|---------------------\|--------------\|---------------------\|--------------\| \| LOKALNE \| Mieszanka betonowa, zaprawa \| Transport drogowy - pojazdy samochodowe różnego typu, np. betonowóz do 8m³, TIR z naczepami do 40t, samochód dostawczy do 9t \| 60-110 \| - \| - \| \| KRAJOWE \| Bloczki, zbrojenie, prefabrykaty \| \| 110-560 \| - \| - \| \| EUROPEJSKIE\| Urządzenia, wykończenia, instalacje \| \| 560-1000 \| - \| - \| \| GLOBALNE \| Specjalistyczne urządzenia lub nietypowe okładziny wymagające sprowadzenia z innego kontynentu \| Transport morski (np. kontenerowiec) lub lotniczy \| 110-560 \| 10 000 \| KOMENTARZE I ZALECENIA - Przeważnie moduł A4 nie ma dużego udziału we wbudowanym śladzie węglowym – można go szacować na poziomie 1%. - Pomocne mogą okazać się specjalistyczne programy dedykowane do analiz LCA budynków, które posiadają formuły umożliwiające oszacowanie wpływu transportu na podstawie lokalizacji budowy. - Emisje dwutlenku węgla, powstałe w wyniku procesu budowy, należy uwzględnić w module A5. Przeważnie emisje związane z modułem A5 mają umiarkowany, ale zauważalny udział w ogólnym bilansie dla wbudowanego śladu węglowego, na poziomie 4-5%. - Należy wziąć pod uwagę zużycie energii na zagospodarowanie terenu, prace budowlane oraz przetwarzanie i usuwanie odpadów w procesie budowy. Korzystając z informacji dostępnych w EPD należy upewnić się, czy założenia odnośnie do sposobu montażu określone w deklaracji pokrywają się z projektem. - Moduł A5 powinien uwzględniać odsetek marnowanych na budowie produktów, które generują odpad i nie nadają się do ponownego wykorzystania. Na podstawie dostępnych publikacji proponuje się przyjąć następujące wartości naddatku na odpad dla następujących materiałów (Tabela 6). - Do emisji powiązanych z modułem A5 należy wliczyć także wszelkie prace tymczasowe, w tym obiekty powstające na czas budowy, jak np. platformy robocze lub obudowa wykopu. Jeżeli na etapie projektu dostępne są dokładne dane na temat obiektów tymczasowych, emisje z nimi związane należy policzyć w analogiczny sposób jak emisje związane z budową docelowego obiektu dla faz A1-A4. Elementy tymczasowe, które mogą zostać odzyskane i wykorzystane ponownie na innych budowach, takie jak niektóre obudowy wykopu, systemowe deskowania i rusztowania nie powinny być uwzględniane w module A5. - W module A5 należy uwzględnić także transport z placu budowy do miejsca składowania urobku z wykopu, ewentualnych substancji szkodliwych oraz gruzu pozostającego po rozbiorze obiektów. Emisje te mogą być określone w sposób analogiczny do metod opisanych w module A4. - W razie braku szczegółowych danych, dotyczących nie bezpośrednich emisji generowanych na placu budowy, na etapie projektu, można posłużyć się danymi ogólnymi – wskaźnikami określonymi dla typowej budowy zlokalizowanej w północnej Europie, w klimacie umiarkowanym. Tabela 6: Proponowane wartości naddatku na odpad dla poszczególnych materiałów \| RODZAJ MATERIAŁU \| NADDATEK NA ODPAD \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|-------------------\| \| Beton iany na budowie, zaprawa, pręty zbrojeniowe, wylewki betonowe, szkło \| 5% \| \| Elementy betonowe prefabrykowane, konstrukcje stalowe i drewniane (belki, słupy) \| 1% \| \| Płyty drewnopodobne, drewniane deskowanie (niesystemowe) i tymczasowe konstrukcje, okładziny kamienne, powłoki malarskie, powłoki zabezpieczenia antykorozyjnego i przeciwpożarowego \| 10% \| \| Obudowy z płyty g-k, elementy murowane \| 20% \| Tabela 7: Proponowane wartości emisji nie bezpośrednich placu budowy w module A5 \| DODATKOWE EMISJE NA PLACU BUDOWY \| WARTOŚĆ W PRZELICZENIU NA 1M² Pc BUDYNKU \| \|------------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------\| \| Średnia produkcja odpadów budowlanych \| 5 kg/m² \| \| Zużycie energii elektrycznej \| 37 kWh/m² \| \| Zużycie oleju napędowego \| 4,5 litra/m² \| Faza użytkowania B1-B5 Na emisję dwutlenku węgla związaną z użytkowaniem budynku, w zakresie wbudowanego śladu węglowego, składa się użytkowanie, konserwacja, naprawy, wymiana oraz renowacja komponentów wchodzących w skład budynku. W całym cyklu życia budynku moduły B1-B5 mogą łącznie mieć znaczący udział, w przedziale 30-50%. Spośród modułów B1-B5 przeważnie największa rolę odgrywa moduł B4, który wiąże się z przyjętym okresem użytkowania poszczególnych elementów budynku, po którym to następuje ich całkowita wymiana w wyniku zużycia komponentu, modernizacji, lub przearanżowania przestrzeni. O ile projekt nie specyfikuje konkretnych wyrobów lub urządzeń, dla których producent przewidział krótszy okres użytkowania, należy przyjąć wartości przedstawione na Rysunku 14. Dla elementów zagospodarowania terenu i prac zewnętrznych można przyjąć okres użytkowania określony na Rysunku 13. \| KATEGORIA ELEMENTU \| ELEMENT ZEWNĘTRZNY \| OKRES UŻYTKOWANIA \| \|--------------------\|-------------------\|------------------\| \| MEDIA \| Przyłącza, sieci zewnętrzne, podstacje \| 30 lat \| \| ZAGOSPODAROWANIE TERENU \| Przyłącza, sieci zewnętrzne, podstacje \| 30 lat \| \| \| Chodniki i powierzchnie utwardzone (w tym parkingi terenowe) \| 25 lat \| \| \| Ogrodzenia, barierki, mury \| 20 lat \| Rysunek 13: Przewidywany okres użytkowania dla poszczególnych elementów zewnętrznych \| KATEGORIA ELEMENTU \| ELEMENTY BUDYNKU \| OKRES UŻYTKOWANIA \| \|--------------------\|------------------\|------------------\| \| KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU \| Elementy głównej konstrukcji nośnej budynku w części podziemnej - fundamenty, słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu. Schody, rampy, podkonstrukcje pod urządzenia i konstrukcje drugorzędne, zlokalizowane w piwnicy. \| min. 50 lat (jak dla oceny cyklu życia) \| \| KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ \| Elementy głównej konstrukcji nośnej budynku w części nadziemnej - słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i dachu. Schody, rampy, balkony, podkonstrukcje pod urządzenia i fasadę oraz konstrukcje drugorzędne zlokalizowane w części nadziemnej oraz na dachu. \| \| \| PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE \| Poszycie dachu, izolacja termiczna i przeciwwodna \| 30 lat \| \| \| Elementy nieprzeźroczne fasady, tynki, izolacja, drzwi zewnętrzne \| 30 lat \| \| \| Elementy przeźroczne fasady, okna, świetliki \| 35 lat \| \| \| Powłoki malarskie \| 10 lat \| \| PRZEGRODY WEWNĘTRZNE \| Elementy nienośne przegród wewnętrznych - izolacje, wylewki, podłogi podniesione, sufity podwieszone \| 30 lat \| \| \| Ściany działowe i osłonowe (niekonstrukcyjne) \| 30 lat \| \| WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE \| Tynki wewnętrzne, wykładziny, ceramika, armatura sanitarna, windy \| 20 lat \| \| \| Powłoki malarskie, elementy wyposażenia \| 10 lat \| \| INSTALACJE \| Źródło ciepła, przygotowanie powietrza, kanały i dystrybucja \| 20 lat \| \| \| Instalacja chłodzenia \| 15 lat \| \| \| System rozprowadzania ciepłej i zimnej wody, kanalizacja i odwodnienie \| 25 lat \| \| \| System gaśniczy i instalacja paliwowa \| 30 lat \| \| \| Instalacja elektryczna (urządzenia i dystrybucja) \| 30 lat \| \| \| Instalacja telekomunikacyjna, oprawy oświetleniowe, gniazda, łączniki, głośniki \| 15 lat \| Rysunek 14: Przewidywane okresy użytkowania dla poszczególnych elementów budynku KOMENTARZE I ZALECENIA - Przyjęty okres użytkowania elementów budynku ma znaczący wpływ na wyniki obliczeń fazy użytkowania obiektu. Im większa liczba niezbędnych cykli wymiany i renowacji, tym większy wpływ na wbudowany ślad węglowy. Dotyczy to w szczególności renowacji instalacji wewnętrznych budynku, w tym okablowania i rurociągów, jak również materiałów wykoroczeniowych, takich jak farby. - Moduł B1 obejmuje emisje dwutlenku węgla z materiałów budowlanych i urządzeń w okresie eksploatacji budynku. Szczególnie duży udział w emisjach związanych z modelem B1 mogą mieć czynniki chłodnicze. - Moduł B2 odnosi się do emisji CO₂ związanej z konserwacjami: dachu, ścian zewnętrznych, okien i drzwi zewnętrznych, wykończenia oraz instalacji. - W module B3 zawarte są emisje dwutlenku węgla pochodzące ze wszystkich aktywności związanych z naprawą elementów budynku, łącznie z użytymi produktami. Dla wielu grup wyrobów aktualnie nie ma danych dotyczących emisji objętych modułami B1-B3, dlatego wielkości przedstawione w ocenach cyklu życia dla tych modułów mogą być niedoszacowane. W związku z tym, o ile nie posiada się bardziej dokładnych danych, zaleca się przyjęcie emisji związanych z modułami B1-B3 na podstawie wskaźnika odnoszącego się do powierzchni całkowitej budynku, wynoszącego ok. 5-10kgCO₂e/m². - Moduł B5 jest związany z planowaną zmianą sposobu użytkowania obiektu na potrzeby przyszłych funkcji i wiąże się ze znaczną przebudową budynku lub jego części. Z powodu braku scenariusza określonych działań w zakresie modułu B5 zaleca się nieuwzględnianie tego modułu. Faza użytkowania B6-B7 Moduł B6 uwzględniać powinien emisje dwutlenku węgla wynikające ze zużycia energii przez systemy zintegrowane z budynkiem w całym okresie życia budynku. Dotyczą one energii z sieci cieplnej lub elektrycznej, zużywanej w wyniku stosowania następujących systemów: wentylacji, ogrzewania, chłodzenia, ciepłej wody użytkowej oraz oświetlenia. Oceniając budynki, w których zaprojektowano odnawialne źródła energii, należy przedstawić w jaki sposób energia zostanie wykorzystana. W przypadku braku informacji, należy przyjąć założenie, że energia wytworzona na miejscu w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby budynku, a następnie zostaje eksportowana do sieci. W obliczeniach emisji CO₂ w module B6 zaleca się opierać na wynikach modelowania energetycznego budynków, dynamicznych symulacjach termicznych lub obliczeniach energetycznych. Moduł B7 odnosi się natomiast do zużycia wody i może być pominięty w ocenie cyklu życia przeprowadzanej na potrzeby oszacowania śladu węglowego. Faza końca życia C1-C4 Etap końca życia budynku rozpoczyna się, gdy nie jest on już w użytkowaniu. Na potrzeby oceny cyklu życia typowego budynku zaleca się przyjąć 50-letni okres eksploatacji. Moduły C1-C4 uwzględniają emisje dwutlenku węgla wynikające z czynności rozbiórkowych oraz transportu, przetwarzania i utylizacji materiałów po zakończeniu użytkowania obiektu. Warto zauważyć, że dokładność danych dotyczących współczynników emisji CO₂ związanych z etapem końca życia budynku jest bardzo niska, ponieważ odnosi się do dość odległej przyszłości i wymaga przyjęcia wielu założeń. Wysoka niepewność co do wyników dla etapu końca życia nie wpływa jednak istotnie na wyniki obliczeń śladu węglowego budynku, ponieważ udział modułów C1-C4 we wbudowanym śladzie węglowym jest przeważnie niewielki – na poziomie kilku procent. KOMENTARZE I ZALECENIA - Moduł C1 obejmuje emisje CO₂ związane z rozbiorką i wyburzeniem budynku. W obliczu braku bardziej precyzyjnych danych możliwe jest zastosowanie średniego współczynnika emisji, który wynosi 3,4 kgCO₂e/m² powierzchni całkowitej budynku. - Moduł C2 powinien uwzględniać emisję CO₂ wynikającą z transportu odpadów. Jego wartość jest związana głównie z odległością składowiska odpadów od lokalizacji budynku. Dla transportu drogowego na dystansie 50 km można przyjąć średnią wartość emisji w wysokości 0,005 kgCO₂e na każdy kg przewożonych odpadów. - Emisje dwutlenku węgla związane z ponownym użyciem lub recyklingiem materiałów po zakończeniu okresu eksploatacji budynku, powinny zostać zaraportowane w module C3, natomiast w module C4 należy zaraportować emisje CO₂ wynikające z utylizacji materiałów, które nie są odzyskiwane do ponownego użycia lub recyklingu. O ile nie posiada się szczegółowych danych z deklaracji EPD, można przyjąć zastępczy współczynnik obejmujący moduł C3 i C4, wynoszący 0,013 kgCO₂e/kg. - Udział emisji związanych z modułami C3-C4 będzie wyższy, jeżeli w budynku zostało zastosowanych wiele elementów drewnianych (zwłaszcza w konstrukcji budynku). W takim przypadku w modułach C3 i C4 należy uwzględnić emisje węgla biogenicznego, zamagazynowanego w elementach drewnianych w okresie użytkowania budynku. Zjawisko sekwestracji dwutlenku węgla jest istotnym elementem dekarbonizacji budownictwa, więc aby podkreślić ten fakt, emisje dwutlenku węgla biogenicznego powinno się raportować osobno. W uzasadnionych przypadkach popartych rozwiązaniami projektowymi sprzyjającymi gospodarce cyrkularnej, można przyjąć taki scenariusz końca życia dla elementów drewnianych, który zakłada brak lub częściowe ograniczenie emisji, w związku z jego ponownym wykorzystaniem – transferem biogenicznego dwutlenku węgla do nowego obiektu. Drewno z rozbiórki może zostać także poddane recyklingowi i wykorzystane jako surowiec do produkcji wyrobów drewnopochodnych lub jako śliódka dla zwierząt. Taki scenariusz także umożliwia przynajmniej częściowy transfer biogenicznego dwutlenku węgla do nowego obiektu, chociaż wiąże się też z pewnym dodatkowym wydatkiem energetycznym, wynikającym z przetworzenia elementu. Kolejnym typowym scenariuszem końca życia dla elementów drewnianych jest ich spalenie w celu wytworzenia energii. W tym wypadku biogeniczny dwutlenek węgla trafia do atmosfery, jednak z drugiej strony pozyskiwana jest energia, której produkcja inny sposób najczęściej wiązałaby się także z emisją gazów cieplarnianych. Potencjalny odzysk energii ze spalania odpadów organicznych należy zaraportować w module D. Najmniej pożądany scenariuszem końca życia dla elementów drewnianych jest ich składowanie na wysypiskach śmieci, gdzie wydzielają się z nich będzie metan i dwutlenek węgla, bez żadnych dodatkowych korzyści. Dla przykładu, w Wielkiej Brytanii szacuje się, że drewno z rozbiórki jest w ok. 55% poddawane recyklingowi, w ok. 44% spalone, natomiast zaledwie 1% trafia na wysypiska śmieci. Warto zaznaczyć, że nowoczesne składowiska odpadów wykorzystują techniki wychwytywania gazów z rozkładu materii organicznej. Dla typowych scenariuszy końca życia w przypadku drewna można przyjąć wartość emisji w modułach C3-C4 na poziomie 1,64 kgCO₂e/kg drewna, zatem tyle, ile wynosi wartość dwutlenku węgla biogenicznego przyjmowana w modułach A1-A3. Moduł D poza cyklem życia Moduł D obejmuje potencjalne obciążenia dla środowiska lub korzyści wynikające z ponownego wykorzystania elementów budynku lub odzyskania energii, wykraczające poza okres cyklu życia obiektu. Moduł D może być miarą tego jak dobrze obiekt spełnia założenia gospodarki cyrkularnej, która jest jedną z kluczowych dróg do dekarbonizacji budownictwa. Oszacowanie wartości modułu D wymaga określenia wielkości emisji, których uda się w przyszłości uniknąć, w związku z ponownym wykorzystaniem danego elementu. Precyzyjne określenie tej wartości jest z tego względu praktycznie niemożliwe, ponieważ nie znane są nam wartości emisji powiązane z modułami A1-A3 dla wyrobów, które zostaną wytworzone za 50 lat, a także nie ma jednoznacznych podstaw dla określenia emisji związanych z wytwórczeniem energii w tak odległym horyzoncie czasu. Z tego względu wartości dla modułu D (np. określone na podstawie szczegółowych danych z deklaracji EPD) powinny być raportowane osobno, a główny nacisk powinien być stawiany na opis przyjętego scenariusza końca życia w odniesieniu do założeń projektowych promujących cyrkularność i maksymalizujących potencjał recyklingu zastosowanych materiałów. KOMENTARZE I ZALECENIA - Dla maksymalizacji korzyści objętych modułem D należy dążyć do tego, aby elementy projektowanego budynku mogły być w największym stopniu wykorzystane ponownie, a w najgorszym przypadku poddane recyklingowi. WERYFIKACJA UZYSKANYCH WYNIKÓW ANALIZY Zaleca się, aby wyniki analiz LCA budynku na potrzeby szacowania śladu węglowego podlegały weryfikacji w ramach instytucji jej opracowującej lub jednostki zewnętrznej. W związku z tym, zarówno wyniki, jak i założenia należy przedstawiać w jednoznaczny i transparentny sposób. W trakcie weryfikacji analizy należy zwrócić uwagę na: - zakres analizy, w odniesieniu do komponentów budynku oraz faz LCA, - źródła danych ilościowych i jakościowych (materiałowych) zastosowanych w analizie, - zgodność z normą PN-EN 15804 w przypadku danych o wyrobach, - spójność założeń w odniesieniu do scenariuszy dla całego budynku oraz jego poszczególnych komponentów – okresy użytkowania poszczególnych elementów budynku i systemów technicznych. Jeżeli opracowywany jest protokół z weryfikacji, powinny zostać przedstawione w nim kwalifikacje osoby sprawdzającej. W celu szybkiego sprawdzenia wyników w trakcie prac nad oceną cyklu życia, można na bieżąco porównywać otrzymywane wyniki dla poszczególnych modułów LCA oraz elementów budynku do wartości otrzymanych dla innych obiektów, dla których oszacowano ślad węglowy. W razie znacznych odchyliw od wartości referencyjnych, należy zwrócić uwagę na poprawność przyjętych do analizy danych jakościowych oraz ilościowych. Forma i zakres raportowania śladu węglowego budynku Efektywność środowiskowa, bazująca na analizie LCA, jest jednym z elementów wkładu w zrównoważony rozwój, dla tego podstawą oceny jest transparentność oraz możliwość weryfikacji zastosowanych danych. Wyniki oceny powinny być przedstawione szczegółowo oraz przejrzyście, tak aby umożliwić ocenę jakości informacji. Przedstawione w niniejszym rozdziale zalecenia co do informacji zawartych w raporcie z oszacowania śladu węglowego budynku zostały opracowane tak, aby spełniać zalecenia normy PN EN 15804 oraz europejskiego systemu Level(s). INFORMACJE OGÓLNE Raport z analizy LCA powinien zawierać poniższe informacje ogólne: - dane zlecającego - dane autora analizy LCA - dane sprawdzającego (jeżeli występuje) - etap przeprowadzanej analizy: 1 lub 2 lub 3 - typ budynku - przyjęte założenia i dane uwzględnione w obliczeniach fazach A1-A5, B1-B5, C1-C4 - przyjęte odstępstwa od prezentowanej metody oceny cyklu życia budynku PRZEDSTAWIENIE I PREZENTACJA WYNIKÓW Podział na elementy budynku W zależności od zaawansowania projektu i szczegółowości danych, zaleca się przedstawić wyniki w rozbiocie na główne kategorie elementów budynku oraz prac. Jednolity podział i klasyfikacja poszczególnych elementów budynku pomogą w porównaniu i interpretacji wyników oraz przedstawieniu wniosków. Obecnie istnieją różne systemy klasyfikacji elementów budynku, jednak większość z nich wyróżnia kategorie przedstawione na poniższym rysunku. Dla każdej z kategorii elementów często są też zdefiniowane kolejne podkategorie, np. fundamenty, ściany, słupy, sufity, podłogi, drzwi zewnętrzne, drzwi wewnętrzne, instalacje sanitarne, elektryczne itd. System Level(s) wprowadza dodatkowo ogólną klasyfikację elementów szkieletu i powłoki budynku (shell and core) i dodatkowo wyróżnia prace zewnętrzne. Bardzo szczegółowe podzielenie wyników na wąskie grupy może być pomocne przy analizach porównawczych poszczególnych komponentów, jednak przy szacowaniu śladu węglowego całego budynku zbyt duża liczba kategorii i podkategorii wpływa negatywnie na przejrzystość wyników, dla tego zaleca się, aby domyślnie stosować następującą klasyfikację, zgodnie z rysunkiem poniżej. \| KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU \| Konstrukcja nośna budynku zlokalizowana poniżej poziomu terenu - w tym pale fundamentowe, przegrody zewnętrzne mające kontakt z gruntem oraz stropy, słupy i ściany w obrębie kondygnacji podziemnych oraz schody i rampy \| \|-------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ \| Konstrukcja nośna budynku zlokalizowana powyżej poziomu terenu, konstrukcja dachu, balkony, antresole, schody, rampy i konstrukcje drugorzędne, jak np. podkonstrukcje pod elewacje \| \| PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE \| Fasada budynku, okna i drzwi zewnętrzne, poszycie dachu oraz ściany osłonowe, o ile nie zostały zaklasyfikowane do konstrukcji części nadziemnej \| \| PRZEGRODY WEWNĘTRZNE \| Ściany działowe (o ile nie zostały zaklasyfikowane jako konstrukcja), wylewki, podłogi podniesione, sufity podwieszone, lekkie zabudowy \| \| WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE \| Wierzchnie warstwy podłóg, sufitów i ścian, np. wykładziny, ceramika, powłoki malarskie oraz wyposażenie części wspólnych budynku, jak np. windy, elementy białego montażu \| \| INSTALACJE \| Instalacje budynkowe, w tym sanitarne, elektryczne, teletechniczne - ich dystrybucja oraz urządzenia zapewniające ich funkcjonowanie \| DODATKOWE KATEGORIE ELEMENTÓW \| SIECI ZEWNĘTRZNE (OPCJONALNIE) \| Media - dystrybucja w obrębie działki i podstacje do prac zewnętrznych \| \|---------------------------------\|------------------------------------------------------------------------\| \| ZAGOSPODAROWANIE TERENU (OPCJONALNIE) \| Powierzchnie utwardzone, parkingi terenowe, drenaż \| \| PRACE TYMCZASOWE PODCZAS BUDOWY (DO A5) \| Elementy zabezpieczenia wykopu, fundamenty pod żurawia \| Rysunek 15: Domyślna klasyfikacja elementów Standaryzacja i opracowanie wyników Wyniki analizy należy przedstawić w formie tabelarycznej w rozbiocie na elementy budynku oraz fazy LCA. Wzór tabeli zamieszczono w Rozdziale 4 - studium przypadku. Dla porównania budynków między sobą oraz w celu umożliwienia ich oceny pod względem intensywności emisji gazów cieplarnianych w ich cyklu życia, należy otrzymane wyniki analizy odnieść do powierzchni całkowitej budynku (Pc), wyrażonej w m$^2$. Powierzchnia całkowita budynku: - Jest sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku. Jako kondygnację należy traktować wszystkie piętra znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu terenu, kondygnacje powyżej poziomu terenu, poddasza, tarasy, tarasy na dachach, kondygnacje techniczne i kondygnacje magazynowe. - Mierzona jest na poziomie posadzki, po zewnętrznym obrysie budynku. Powierzchni dachów, o ile nie są w sposób stały przykryte, nie wlicza się do powierzchni całkowitej budynku, co sprawia, że obiekty riskie będą cechować się większą wartością śladu węglowego w przeliczeniu na ich powierzchnię całkowitą. W obiektach poddawanych modernizacji, przebudowie i odbudowie, ślad węglowy prowadzonych prac należy odnieść do powierzchni całkowitej tej części budynku, dla której w wyniku rozpatrywanych robót dochodzi do zmiany funkcji, zwiększenia efektywności energetycznej lub poprawy innych parametrów. W przypadku niektórych systemów oceny, wymagane może być odniesienie wyników analizy do innych parametrów charakteryzujących obiekt budowlany, jak np. jego kubatura, powierzchnia użytkowa itp. W takim wypadku należy analizę przeprowadzić zgodnie z niniejszą metodyką, a wyniki końcowe odnieść dodatkowo do wskazanej wielkości. ROZDZIAŁ 4 STUDIUM PRZYPADKU CEL I ZAŁOŻENIA Dla zilustrowania przedstawionej w raporcie metodyki szacowania śladu węglowego przeprowadzono studium przypadku dla modelowego budynku, w trzech różnych wariantach funkcjonalnych lub materiałowych: - wariant 1 – budynek biurowy w technologii żelbetowej monolitycznej - wariant 2 – budynek biurowy (jak wariant 1) w technologii żelbetowej ze stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi - wariant 3 – budynek zamieszkania zbiorowego w technologii żelbetowo – murowanej. W analizowanych wariantach analizę LCA przeprowadzono zgodnie z proponowaną metodyką proponowaną w po- przednim rozdziale, uwzględniając fazy cyklu życia budynku A1-A5, B1-B4 oraz C1-C4. Dodatkowo, przeprowadzono obliczenia emisji CO₂, związanych z modelem B6 (użycie energii), oszacowane dla trzech różnych scenariuszy dekarbonizacji sieci energetycznej i cieplowniczej w Polsce. Szacunkowe przedmiary elementów konstrukcyjnych oraz fasady budynku na potrzeby analizy LCA zostały opracowane na podstawie trójwymiarowego modelu BIM budynku. Informacje dotyczące powierzchni elementów wykończeniowych, przegród wewnętrznych, wyposażenia oraz instalacji i urządzeń w budynku zostały przyjęte na podstawie usrednionych danych z analiz przeprowadzonych dla budynków o tej samej funkcji i zbliżonej powierzchni. Poniższa tabela podsumowuje źródła danych, którymi posłużono się w przeprowadzonej analizie. \| FAZY CYKLU ŻYCIA BUDYNKU OBJĘTE OCENA \| ŹRÓDŁA DANYCH \| \|--------------------------------------\|---------------\| \| A1 - Wydobycie i wytworzenie surowców \| Bazy danych z deklaracjami środowiskowymi i danymi generacyjnymi dostępne w ramach programu OneClick LCA \| \| A2 - Transport do zakładu produkcyjnego \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| A3 - Produkcja wyrobu \| Obliczono na podstawie ogólnych wartości wskaźnikowych \| \| A4 - Transport na miejsce budowy \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| A5 - Proces budowy i instalacji \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszu \| \| B1 - Użytkowanie \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| B2 - Konserwacja \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| B3 - Naprawa \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| B4 - Wymiana \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| C1 - Rozbiórka/wyburzenie \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| C2 - Transport do zakładu utylizacji \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| C3 - Przetwarzanie odpadów do ponownego użycia / recykling \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| \| C4 - Utylizacja \| Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy \| Założenia: - Dane ilościowe, dotyczące komponentów budynku, materiałów i urządzeń, zostały wprowadzone do programu OneClick LCA, gdzie dla każdej pozycji przypisano deklaracje EPD lub dane generyczne, spośród dostępnych w programie opcji. W razie braku dostępnej deklaracji EPD lub danych generycznych dla konkretnego elementu budynku, wybierano dane dla materiałów lub elementów o zbliżonych parametrach. W razie potrzeby stosowano współczynniki kalibrujące, pozwalające na przybliżenie docelowej wartości GWP przy pomocy deklaracji EPD opracowanej dla produktu o innych parametrach. Takie podejście wymagane było zwłaszcza w przypadku urządzeń, w których za parametr przewodni uznano ich moc określoną w kWh. Elementy instalacji, takie jak rury czy kanały wentylacyjne, składające się z wielu pozycji o różnych wymiarach (średnicach lub przekrojach), były przeliczane na całkowitą masę poszczególnych materiałów, z uwzględnieniem nadatków na np. zawiesia, zawory, klapy itp. - Do obliczenia wartości emisji związanych z fazami A4-A5 oraz B1-B4, posłużyono się założeniami zgodnymi z wytycznymi, przedstawionymi w poprzednim rozdziale niniejszego opracowania. - Z oceny cyklu życia wyłączeno komponenty o nieznacznym wpływie na wartość śladu węglowego. Można przyjąć, że analogicznie, jak w przypadku emisji określanych w deklaracjach EPD, wg normy PN EN 15804, całkowity udział wykluczeń nie przekracza 5% całego budynku. OPIS MODELOWEGO BUDYNKU Na potrzeby analizy opracowano uproszczony model budynku, na planie prostokąta. Budynek poddano ocenie cyklu życia w trzech wariantach, różniących się między sobą rozwiązaniami materiałowymi lub funkcją. W każdym z przypadków niezmienne była powierzchnia budynku, liczba kondygnacji oraz schemat konstrukcji. Dla uproszczenia analizy, układ podpór w budynku pozostał taki sam w każdym z analizowanych wariantów obiektu. Ponieważ rozpiętości stropów modelowanym budynkowi o konstrukcji żelbetowej w wariancie biurowym i mieszkalnym są identyczne, także wartość wbudowanego śladu węglowego jest na bardzo podobnym poziomie. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku realnych przykładów budynków mieszkalnych, ze względu na typowo mniejsze rozpiętości stropów niż w budynkach biurowych oraz mniejsze obciążenia użytkowe, można spodziewać się niższej wartości śladu węglowego konstrukcji w przeliczeniu na ich powierzchnię, niż przedstawionych w poniższej analizie. Uproszczenie to nie ma jednak istotnego wpływu na porównanie śladu operacyjnego z wbudowanym, co było głównym celem studium przypadku. Na Rysunku 16 i 17 przedstawiono obrazy 3D modelowego budynku oraz schematyczny przekrój przez budynek wraz z jego podstawowymi parametrami. Rysunek 16: Poglądowe obrazy 3D modelowego budynku i konstrukcji typowej kondygnacji Rysunek 17: Schemat modelowego budynku AŻUROWE ZADASZENIE POZIOMU TECHNICZNEGO NA STALOWEJ PODKONSTRUKCJI POWIERZCHNIA CAŁKOWITA 16 100 M² STROPODACH Z PRZESTRZENAMI TECHNICZNYMI CENTRALNIE POŁOŻONY POJEDYNCZY TRZON SIATKA SŁUPÓW 7,5x7,5 M 7 KONDYGNACJI NADZIEMNYCH ŻELBETOWA PŁYTA FUNDAMENTOWA JEDNA KONDYGNACJA PODZIEMNA Poniżej przedstawiono kluczowe różnice między poszczególnymi wariantami modelowego budynku, które zostały poddane ocenie cyklu życia w ramach niniejszego studium przypadku. WARIANT 1 - Budynek biurowy z kondygnacją techniczną w podziemiu oraz na stropodachu. - Konstrukcja żelbetowa monolityczna. Ustrój płytkowo-slupowy z trzonem zapewniającym stateczność budynku. Całość konstrukcji nośnej budynku wykonana w technologii żelbetowej, monolitycznej. - Fasadę budynku stanowi ściana kurtynowa szklana z profilami aluminiowymi, mocowana do krawędzi płyty. Przegrody wewnętrzne ograniczają się głównie do lekkiej zabudowy w części wspólnej budynku. Typowa kondygnacja posiada sufity podwieszone oraz podłogi podniesione, przeznaczone pod obciążenia jak dla pomieszczeń biurowych. - W budynku znajdują się następujące instalacje i systemy: system centralnego ogrzewania, wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, chłodzenia, instalacja wodno-kanalizacyjna, tryskaczowa, elektryczna i teletechniczna. WARIANT 2 - Budynek biurowy, jak w wariancie 1, z wyjątkiem konstrukcji stropów kondygnacji nadziemnych, które w tym wariancie wykonane zostały w technologii kompozytowej, drewniano-betonowej, co ograniczyło wykorzystanie betonu i stali zbrojeniowej w obrębie konstrukcji stropów nadziemia o ponad 60%, i wprowadziło znaczącą ilość elementów drewnianych, w postaci płyt z drewna klejonego krzyżowo (CLT). - Na potrzeby analizy zastąpiono także część ścian działowych ścianami z płyt z drewna klejonego CLT. - Rozwiązania w zakresie fasady i instalacji bez zmian w stosunku do wariantu 1. WARIANT 3 - Budynek mieszkalny wielorodzinny, z kondygnacją techniczną w podziemiu oraz na stropodachu. Rozwiązania konstrukcyjne jak dla wariantu 1. - Fasadę budynku tworzą ściany osłonowe murowane, wykonane metodą „leka-mokra”. Zamiast podłóg podniesionych zastosowano podłogi pływające. - Rozwiązania instalacyjne jak dla wariantu 1, z poniższymi różnicami: - brak instalacji chłodniczej oraz tryskaczowej, - skorygowana instalacja wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Każdy z powyższych wariantów budynku został opracowany dla identycznych założeń dotyczących elementów budynku podlegających ocenie, spójnych z wytycznymi, przedstawionymi w rozdziale 3 raportu. Rysunek obok zawiera informacje, dotyczące zakresu elementów uwzględnionych w oszacowaniu śladu węglowego. Dla wariantów 1 i 3 modelowego budynku, z uwagi na przyjęte rozwiązania materiałowe, ilość węgla biogenicznego zmagazynowana w komponentach jest na bardzo niskim poziomie i wiąże się głównie z elementami wykonanymi o relatywnie krótkim szacunkowym okresie użytkowania. W związku z powyższym, dla przejrzystości wyników pominięto wartości emisji związane z sekwestracją węgla w tych wariantach. Wartość wskaźnika ‘GWP-biogenic’ przedstawiono jedynie w przypadku wariantu 2, w którym część konstrukcji stropu oraz przegrod pionowych przewidziano jako wykonane z elementów drewnianych. Wartość GWP-biogenic’ została zaraportowana osobno od ‘GWP-fossil’ i przedstawiona w tabeli w ramach modułów A1-A3 jako ujemna, ponieważ do cyklu produkcyjnego elementów drewnianych wlicza się także okres wzrostu drzewa, w ramach którego w procesie fotosyntezy dochodzi nie do emisji dwutlenku węgla, lecz do jego wychwytywania. Zjawisko to zostało opisane i zilustrowane na wykresie w rozdziale 3 niniejszego opracowania. W ramach studium przypadku, wartości emisji związane z modułem D nie podlegały ocenie. W modelowym budynku nie przewidziano komponentów budynku do ponownego wykorzystania. Na poczet modułu D w tym wypadku, do korzyści można zaliczyć przede wszystkim potencjał do poddania recyklingowi złomu metalowego, wykorzystywanego w przemyśle. Gruz powstały po rozbiorze konstrukcji betonowych i murowych także posiada potencjał do recyklingu - po posortowaniu i pokruszeniu (downcycling) może znaleźć zastosowanie jako podbudowa do dróg lub zasypka wykopu. \| KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU \| Fundamenty, słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu, schody prefabrykowane, rampy. \| \|-----------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Wyłączenia: \| konstrukcje tymczasowe, związane z technologia prowadzenia robót - rozporzy stalowe ścian szczelinowych, platformy robocze dla żuraw itp. \| \| KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ \| Słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu, schody prefabrykowane \| \|-----------------------------------\|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Wyłączenia: \| fundamenty pod urządzenie i konstrukcje stalowe drugorzędne \| \| PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE \| Poszycie dachu, izolacja termiczna i przeciwwodna, elementy nieprzezorne fasady, tynki, izolacja termiczna i akustyczna, drzwi zewnętrzne, elementy przezorne fasady \| \|--------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| PRZEGRODY WEWNĘTRZNE \| Ściany systemowe g-k, wylewki, sufity podwieszane, podłogi podniesione \| \| Wyłączenia: \| elementy aranżacji wnętrz, nieobjęte projektem shell and core \| \| WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE \| Powłoki malarskie, płytki ceramiczne, drzwi wewnętrzne \| \|-------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Wyłączenia: \| meble, wyposażenie części biurowej i usługowej i inne elementy aranżacji wnętrz, wykraczające poza okres shell and core \| \| INSTALACJE \| Oprawy świetlne, gniazda, oprawy oświetlenia awaryjnego, elementy sterujące i monitorujące oświetlenie, trasy kablowe. CzuJNIki dymu i przepływów, skrzynki awaryjne, panele sterowania, interkomy, kamery monitorujące, czytniki kart, podświetlane znaki ewakuacyjne. Centrale wentylacyjne, wentylatory wywiewne, wieże chłodnicze, chillery, wymienniki ciepła, belki chłodnicze, pompy ciepła, stalowe rury systemu ogrzewania i chłodzenia, system tryskaczowy, rury drenażowe, pompy cyrkulacyjne, separatory \| \| Wyłączenia: \| elementy aranżacji wnętrz, nieobjęte projektem shell and core \| Rysunek 18: Elementy budynku podlegające ocenie oraz wyłączenia WYNIKI SZACOWANIA ŚŁADU WĘGLOWEGO W poniższej części przedstawiono wyniki szacowania śladu węglowego dla każdego z trzech wariantów modelowego budynku. Wyodrębniono części analizy uwzględniające: wbudowany ślad węglowy w fazach A1-A5, B1-B4, C1-C4 oraz operacyjny ślad węglowy B6. Wbudowany ślad węglowy W poniższych tabelach (10, 11, 12) przedstawiono wyniki oszacowania śladu węglowego dla omawianych wariantów, dla każdej z faz cyklu życia z osobna oraz zbiorczo dla wejściowego wbudowanego i wbudowanego w fazie użytkowania śladu węglowego. Wyróżniono sześć podstawowych kategorii elementów budynku: konstrukcja podziemna budynku, konstrukcja części nadziemnej, przegrody zewnętrzne, przegrody wewnętrzne, wykończenie wnętrz z wyposażeniem, instalacje. Ponadto, na podstawie wartości wskaźnikowych oraz uwzględniono dodatki na emisje związane z budową oraz emisje związane z użytkowaniem, konserwacją i naprawami obiektu. Należy zwrócić uwagę na tabelę wyników wariantu 2 konstrukcji budynku, w którym widać duży udział dwutlenku węgla biogenicznego. Zgodnie z aktualną normą PN-EN 15804+A2:2020-03 opisującą sposób opracowywania deklaracji środowiskowych wyrobów wartość GWP wyrobu nie można pomniejszać o wielkość przechowywanego w nim dwutlenku węgla biogenicznego, jednak wartość tę można zaraportować osobno, jeżeli stanowi przynajmniej 5% GWP wyrobu. Tabela 10: Wyniki dla Wariantu 1 – budynek biurowy w technologii żelbetowej monolitycznej \| MODUŁY LCIA \| A1-A3 \| A4 \| A5 \| B1-B3 \| B4 \| C1-C4 \| A1-A5 wejściowy ślad węglowy \| A-C wbudowany ślad węglowy \| \|-------------\|---------\|--------\|--------\|---------\|--------\|---------\|-------------------------------\|---------------------------\| \| KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Konstrukcja podziemna budynków \| 1 185 288 \| 56 809 \| 193 499 \| - \| - \| 82 012 \| 1 316 492 \| 1 398 503 \| \| Konstrukcja części nadziemnej \| 2 422 280 \| 88 368 \| 323 459 \| - \| - \| 36 222 \| 2 635 009 \| 2 671 231 \| \| Przegrody zewnętrzne \| 739 166 \| 4 554 \| 29 817 \| 22 158 \| 763 616 \| 19 896 \| 755 184 \| 1 538 696 \| \| Przegrody wewnętrzne \| 592 781 \| 5 773 \| 113 784 \| 15 928 \| 548 921 \| 10 658 \| 642 300 \| 1 201 880 \| \| Wykończenie wnętrz i wyposażenie \| 573 511 \| 11 880 \| 141 875 \| 29 422 \| 1 013 967 \| 25 220 \| 639 939 \| 1 679 126 \| \| Instalacje \| 1 424 918 \| 5 149 \| 84 906 \| 93 492 \| 3 221 955 \| 5 428 \| 1 462 711 \| 4 690 094 \| \| Sumaryczny ślad węglowy elementów kategorii 1-6 \| 6 937 944 \| 172 533 \| 887 340 \| 161 000 \| 5 548 459 \| 179 436 \| 7 997 817 \| 13 886 712 \| \| Powierzchnia całkowita budynku: 16 100m² \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Elementy 1-6 w przeliczeniu na Pc \| 430,9 \| 10,7 \| 55,1 \| 10,0 \| 344,6 \| 11,1 \| 496,8 \| 862,5 \| ### Tabela 11: Wyniki dla Wariantu 2 – budynek biurowy (jak wariant 1) w technologii żelbetowej ze stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi \| MODUŁY LCA \| A1-A3 \| A4 \| A5 \| B1-B3 \| B4 \| C1-C4 \| A1-A5 wejściowy śląd węglowy \| A-C wbudowany śląd węglowy \| \|------------\|-------\|----\|----\|-------\|----\|-------\|-------------------------------\|---------------------------\| \| KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Konstrukcja podziemna budynków \| 1046 565 \| 57 060 \| 213 807 \| - \| - \| 88 425 \| 1 317 432 \| 1 405 857 \| \| Konstrukcja części nadziemnej \| 1822 614 \| 41 179 \| 180 840 \| - \| - \| 176 745 \| 2 044 633 \| 2 221 378 \| \| Przegrody zewnętrzne \| 739 166 \| 4 554 \| 35 724 \| 22 216 \| 763 616 \| 19 896 \| 779 444 \| 1 585 172 \| \| Przegrody wewnętrzne \| 461 023 \| 4 507 \| 102 586 \| 12 262 \| 421 497 \| 11 779 \| 568 116 \| 1 013 654 \| \| Wykończenie wnętrz i wyposażenie \| 649 548 \| 13 839 \| 169 594 \| 32 787 \| 1 126 976 \| 26 493 \| 832 981 \| 2 019 236 \| \| Instalacje \| 1 424 918 \| 5 149 \| 101 726 \| 93 735 \| 3 221 955 \| 5 428 \| 1 531 793 \| 4 852 911 \| \| Sumaryczny śląd węglowy elementów kategorii 1–6 \| 6 143 834 \| 126 288 \| 804 276 \| 161 000 \| 5 534 044 \| 328 766 \| 7 074 398 \| 13 098 208 \| \| Elementy 1–6 w przeliczeniu na Pc \| 381,6 \| 7,8 \| 50,0 \| \| 343,7 \| 20,4 \| 439,4 \| 813,6 \| \| Sekwesracja CO₂ (GWP-bio) \| -2 427 641 \| \| \| \| \| \| \| \| ### Tabela 12: Wyniki dla Wariantu 3 – budynek mieszkalny wielorodzinny w technologii żelbetowo – murowanej \| MODUŁY LCA \| A1-A3 \| A4 \| A5 \| B1-B3 \| B4 \| C1-C4 \| A1-A5 wejściowy śląd węglowy \| A-C wbudowany śląd węglowy \| \|------------\|-------\|----\|----\|-------\|----\|-------\|-------------------------------\|---------------------------\| \| KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU:** \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Konstrukcja podziemna budynków \| 1020 743 \| 55 857 \| 147 385 \| - \| - \| 81 760 \| 1 223 985 \| 1 305 745 \| \| Konstrukcja części nadziemnej \| 2 422 280 \| 88 368 \| 277 262 \| - \| - \| 36 222 \| 2 787 910 \| 2 824 132 \| \| Przegrody zewnętrzne \| 1 599 442 \| 20 133 \| 223 988 \| 7 046 \| 191 594 \| 57 594 \| 1 843 563 \| 2 099 797 \| \| Przegrody wewnętrzne \| 910 901 \| 10 641 \| 138 933 \| 34 300 \| 932 726 \| 11 184 \| 1 060 475 \| 2 038 685 \| \| Wykończenie wnętrz i wyposażenie \| 569 879 \| 11 857 \| 120 796 \| 43 011 \| 1 169 597 \| 25 213 \| 702 532 \| 1 940 353 \| \| Instalacje \| 935 275 \| 10 883 \| 82 050 \| 76 643 \| 2 084 175 \| 24 469 \| 1 028 208 \| 3 213 495 \| \| Sumaryczny śląd węglowy elementów kategorii 1–6 \| 7 458 520 \| 197 739 \| 990 415 \| 161 000 \| 4 378 092 \| 236 422 \| 8 646 674 \| 13 422 208 \| \| Powierzchnia całkowita budynku: 16 100m² \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Elementy 1–6 w przeliczeniu na Pc \| 463,3 \| 12,3 \| 61,5 \| \| 271,9 \| 14,7 \| 537,1 \| 833,7 \| * - dla uproszczenia przyjęto scenariusz końca życia budynku zakładający, że 100% elementów drewnianych, wiążących w swojej strukturze węgiel biogeniczny, zostanie wykorzystanych ponownie lub przetworzonych bez uwalniania węgla do atmosfery. Powyższe wyniki przedstawiono także na wykresach, w celu łatwiejszej ich interpretacji. Rysunek 19a, 19b, 19c przedstawia udział poszczególnych faz cyklu życia budynku we wbudowanym ślądzie węglowym budynku dla wszystkich wariantów. W wariancie 1 analizowanego budynku, 57% udziału we wbudowanym ślądzie węglowym mają fazy od A1 do A5, składające się na wejściowy śląd węglowy. Znaczący udział mają także fazy B1-B4, za sprawą dużej ilości instalacji budynkowych, podlegających wymianom w okresie 15-25-letnim. Nieco mniejszy udział fazy A można zaobserwować w wariancie 2, w którym żelbetową konstrukcję stropów zastąpiono konstrukcję monolityczną stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi. Czasowe przechowanie węgla biogenicznego w komponentach budynku (wariant 2) pozwala na wyhamowanie tempa emisji gazów cieplarnianych, a co za tym idzie, pomaga w walce ze zmianą klimatu. Rysunek 20 przedstawia, jak duża część emisji w modułach A1-A3, związana z GWP-fossil, może być skompensowana przez sekwestrację węgla biogenicznego, wykazaną przez GWP-bio. Dla rozpatrywanego przypadku (wariant 2), aż 40% wartości GWP-fossil może być skompensowana przez GWP-bio, rozpatrując wyłącznie moduły A1-A3 LC. W skali wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku, procentowy udział GWP-bio, jak wynika z poniższego wykresu, wynosi 19%. Z kolei wyniki dla wariantu 3 przedstawione w tabeli 12 oraz na rysunku 19c (budynku mieszkalnego przy zachowaniu tej samej technologii co w wariancie 1 o tej samej powierzchni całkowitej oraz geometrii) zwracają uwagę wpływ funkcji budynku, typu elewacji, liczba i materiał przegród wewnętrznych oraz rodzaje zastosowanych systemów instalacji. Wbudowany śląd węglowy w fazie A wzrasta do 64%. Wpływ poszczególnych elementów budynku na wbudowany śląd węglowy przedstawia Rysunek 21. Zobrazowano duży wpływ instalacji budynkowych na wbudowany śląd węglowy przedstawiając wartości bezwzględne, wyrażone w kgCO₂e w rozbiciu na poszczególne fazy cyklu życia oraz kategorie elementów budynku. Na poniższym rysunku zobrazowano, że w analizowanym budynku wbudowany śląd węglowy instalacji budynkowych dorównuje śladowi węglowemu całej konstrukcji budynku (podziemnej i nadziemnej), biorąc pod uwagę ich cykl wymian w całym okresie życia, natomiast pozostałe elementy, takie jak przegrody zewnętrzne, wewnętrzne i wykończenie z wyposażeniem, mają zbliżony do siebie udział. Na powyższe wyniki decydujący wpływ mają przyjęte założenia dotyczące przerwidywanego okresu użytkowania poszczególnych elementów budynku, ponieważ z każdym cyklem wymiany danej grupy elementów, ich wbudowany śląd węglowy podlega zwielokrotnieniu. Rysunek 21: Udział części budynku w poszczególnych fazach LCA LEGENDA: - A1-A3 - A4 - A5 - B1-B3 - B4 - C1-C4 - sekwestracja CO₂ Na wykresie poniżej, na potrzeby omówienia wyników i ilustrowania potencjału wykorzystania budynków jako magazynów dwutlenku węgla, wartość bezwzględną wskaźnika GWP-bio dla całego budynku, przedstawiono nad pozycjami odpowiadającymi wartościom wskaźnika GWP-fossil określonymi dla poszczególnych grup elementów. Należy pamiętać, iż wykres ten nie przedstawia dodatkowych emisji gazów cieplarnianych, tylko sumę zaabsorbowanego z atmosfery dwutlenku węgla, przechowywanego w budynku w czasie trwania jego cyklu życia oraz potencjalnie poza nim. W wariantce 3 dla budynku mieszkalnego znacząco wpływa wbudowany śląd węglowy w fazie A1-A3 wynikający z betonowej konstrukcji ścian zewnętrznych jednak skompensowany mniejszym niż w wariantce 3, wpływem fazy B4 dla instalacji wewnętrznych w budynku mieszkalnym. Wpływ ilości wymian elementów na proporcje w ich udziale w ślądzie węglowym widać najlepiej zestawiając ze sobą wykresy kolorowe z wynikami dla wejściowego wbudowanego ślądu węglowego (moduły A1-A5) oraz dla całkowitego wbudowanego ślądu węglowego (moduły A-C). Rysunek 22: Udział części budynku w wejściowym i wbudowanym ślądzie węglowym Operacyjny ślad węglowy Założenia W ramach niniejszego studium przypadku, analizy śladu węglowego modelowego budynku biurowego (wariant 1) oraz mieszkalnego (wariant 3) rozszerzono o operacyjny ślad węglowy, co pozwoliło na oszacowanie całkowitego śladu węglowego dla obu typów budynków. Pierwszym etapem oszacowania operacyjnego śladu węglowego tych budynków było określenie ich zapotrzebowania na energię, biorąc pod uwagę sposób użytkowania, izolacyjność przegród oraz rodzaj instalacji. Poniżej przedstawiono przyjęte założenia, na podstawie których określone zostało zapotrzebowanie na energię elektryczną oraz ciepło. Wariant 1 - Budynek biurowy o powierzchni całkowitej 16100 m². - Izolacyjność przegród spełniająca warunki techniczne dla budynków nowo wznoszonych. - Zageszczenie osób jak dla standardowego biura, zyski ciepła od urządzeń i oświetlenia typowe. - Budynek zasilany w energię cieplną z wysokoparametrowej miejskiej sieci ciepłowniczej na potrzeby c.o., c.t. oraz c.w.u. - Budynek wyposażony w instalację wentylacji mechanicznej, która dostarcza wymaganą ilość powietrza zewnętrznego, odpowiedniego pod względem higienicznym i odpowiedniej temperaturze oraz odprowadzenie powietrza zużytego. - Powietrze wentylacyjne przygotowywane jest w centralach wentylacyjnych nawierno-wywiewnych z odzyskiem ciepła. Komfort termiczny w przestrzeniach biurowych zapewniają belki chłodnicze oraz grzejniki. - Składowe zużycia energii, które zostały uwzględnione do obliczeń operacyjnego śladu węglowego: - Energia cieplna z sieci ciepłowniczej na potrzeby ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej – 644 000 kWh/rok, - Energia elektryczna na potrzeby chłodzenia, zasilania urządzeń (pompy, wentylatory), oświetlenia, sprzętu biurowego (energia elektryczna nieuregulowana przez metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku) – 1 127 000 kWh/rok. Wariant 3 - Budynek mieszkalny wielorodzinny o powierzchni całkowitej 16100 m². Izolacyjność przegród spełniająca WT dla budynków nowo wznoszonych. - Sposób użytkowania jak dla typowego współczesnego budynku wielorodzinnego w Polsce. - Budynek zasilany w energię cieplną z wysokoparametrowej miejskiej sieci ciepłowniczej na potrzeby c.o. oraz podgrzewu c.w.u. - Budynek wyposażony w instalację wentylacji mechanicznej, która dostarcza wymaganą ilość powietrza zewnętrznego, odpowiedniego pod względem higienicznym i odpowiedniej temperaturze oraz odprowadzenie powietrza zużytego. - Powietrze wentylacyjne przygotowywane jest w centralach wentylacyjnych nawierno-wywiewnych z odzyskiem ciepła. - Ciepło rozprowadzane jest w budynku przez instalację c.o. pompową, przy pomocy wodnych grzejników konwekcyjnych. - Składowe zużycia energii, które zostały uwzględnione do obliczeń operacyjnego śladu węglowego: - Energia cieplna z sieci ciepłowniczej na potrzeby ogrzewania, wentylacji, ciepłej wody użytkowej – 611 800 kWh/rok, - Energia elektryczna na potrzeby zasilania urządzeń (pompy, wentylatory), oświetlenia, sprzętu domowego (energia elektryczna nieuregulowana przez metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku) – 354 200 kWh/rok. Do analiz przyjęto aktualne wielkości emisji dwutlenku węgla dla ciepła z sieci ciepłowniczej oraz energii elektrycznej z sieci elektroenergetycznej: - dla energii cieplnej z sieci ciepłowniczej 0,31 kgCO₂/kWh - wskaźnik emisji dwutlenku węgla wyemitowanego do powietrza ze źródeł, przy wytworzeniu ciepła sprzedawanego przez z Veolia Energia Warszawa S.A. w 2020 roku, - dla energii elektrycznej 0,75 kgCO₂/kWh - wskaźnik emisji dla energii elektrycznej za rok 2020, opublikowany w grudniu 2021 na podstawie danych KOBiZE. Na potrzeby niniejszego opracowania przyjęto 4 scenariusze odnoszące się do emisji dwutlenku węgla z sieci ciepłowniczej oraz elektroenergetycznej w kolejnych latach użytkowania budynków: - scenariusz 0 - utrzymanie emisji na stałym poziomie, jak dla roku pierwszego w trakcie trwania całego cyklu życia budynku, - scenariusz 1 – wolne tempo spadku emisji - redukcja o 2% w stosunku do roku poprzedniego, - scenariusz 2 – umiarkowane tempo spadku emisji - redukcja o 5% w stosunku do roku poprzedniego, - scenariusz 3 – wysokie tempo spadku emisji - redukcja o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Należy zwrócić uwagę, że tylko scenariusz 3 zakładający wysokie tempo spadku emisji pozwala zbliżyć się w okolicach roku 2050 do zakładanej w Unii Europejskiej neutralności klimatycznej w rozumieniu zlikwidowania źródeł emisji CO₂. Warto także dodać, że publikowane raporty dotyczące źródeł energii w Polsce, a co za tym idzie także emisji z sieci energetycznej, przeważnie przedstawiają prognozy na kolejne 10-20 lat, co jest okresem zbyt krótkim dla określenia śladu węglowego budynków w całym ich cyklu życia. W związku z tym, przedstawione powyżej scenariusze należy traktować poglądowo i mieć na uwadze, że powstały one wyłącznie na potrzebę zilustrowania przykładowych wyników operacyjnego śladu węglowego budynku. Samo założenie redukcji emisji z sieci energetycznej w kolejnych latach może okazać się niesfusne, w związku ze zmieniającą się sytuacją na rynku paliw. Rysunek 23: Przyjęte scenariusze spadku emisji CO₂ z sieci energetycznej w Polsce, na potrzeby oszacowania śladu operacyjnego Rysunek 24: Porównanie wbudowanego i operacyjnego śladu węglowego SZACOWANIE CAŁKOWITEGO ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW Poniżej przedstawiono wyniki całkowitego śladu węglowego dla modelowego budynku biurowego (wariant 1) oraz mieszkalnego (wariant 3) przy różnych scenariuszach emisji z sieci w ujęciu ilościowym. W ramach całkowitego śladu węglowego budynku wyróżniono ogół emisji związanej z wbudowanym śladem węglowym oraz operacyjny ślad węglowy. Dla dokładniejszego zobrazowania wszystkich faz i ich udziału w szacowaniu całkowitego śladu węglowego budynku opracowano wykresy kołowe umieszczone na poniższej ilustracji. Poniższe rysunki ilustrują skalę rozbieżności wyników operacyjnego śladu węglowego pomiędzy poszczególnymi scenariuszami oraz w odniesieniu do wartości wbudowanego śladu węglowego dla dwóch analizowanych budynków. Przykład ten pokazuje, że założenia przyjęte dla emisji z sieci energetycznym mogą mieć decydujący wpływ na wynik końcowy oszacowania całkowitego śladu węglowego. Ponieważ przewidzenie emisji z sieci w horyzoncie czasu powyżej 50 lat jest w praktycznie niemożliwe, oszacowanie operacyjnego śladu węglowego budynku musi być obarczone bardzo dużą niepewnością wyniku. Aby zminimalizować niepewność wyniku śladu węglowego budynku sugeruje się, aby moduł B6 wyłączyć z zakresu analizy i raportować wyniki wyłącznie dla wbudowanego śladu węglowego. Natomiast informacje o wielkości operacyjnego śladu węglowego danego budynku może pośrednio dostarczyć wyznaczane w ramach charakterystyki energetycznej wskaźnik EK. Rysunek 25: Porównanie udziału faz analizy LCA w całkowitym śladzie węglowym ROZDZIAŁ 5 PODSUMOWANIE Wyzwania związane ze zrównoważonym rozwojem w środowisku budowlanym wykraczają poza samą redukcję emisji CO₂ w fazie użytkowania, wyrażanej poprzez operacyjny ślad węglowy. Proces budowy i wykorzystania materiałów powodują również znaczne emisje CO₂. W czerwcu 2021 PLGBC opublikowało Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do 2050 r., w której jednym z kluczowych działań było wskazanie konieczności włączenia oceny emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynków do przepisów budowlanych. Obecny raport i poniższe podsumowanie są propozycją wprowadzenia ujednoliconej metody szacowania śladu węglowego w budynkach. Na podstawie przedstawionych założeń oraz uzyskanych wyników w wypracowanej metodyczce szacowania śladu węglowego budynku proponuje się przyjęcie dwóch metod: metody uproszczonej oraz pełnej. Metoda uproszczona - uwzględnia moduły A1-A3 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e. METODA UPROSZCZONA - REKOMENDOWANA ### FAZA WYROBU \| A1 \| A2 \| A3 \| \|----\|----\|----\| \| WYDOBYCIE I WYTWORZENIE SUROWCÓW \| TRANSPORT \| PRODUKCJA WYROBU \| - Faza wyrobu, obejmująca moduły od A1 do A3, stanowi najbardziej istotny element składowy oceny cyklu życia budynku i zazwyczaj przekracza 50% wbudowanego śladu węglowego w całym cyklu życia budynku. - Prawidłowe oszacowanie wartości dla tej fazy jest kluczowe dla poprawności wyników wbudowanego śladu węglowego w całym cyklu życia. Wyniki dla kolejnych faz cyklu życia budynku są zależne od wartości określonych w ramach modułów A1-A3. - Idea szacowania śladu węglowego dla tych faz jest bardzo prosta i sprowadza się do zsumowania emisji dla każdego z elementów budynku objętego analizą i nie wymaga przyjmowania dodatkowych założeń, których weryfikacja na etapie projektowania jest niemożliwa. - Do obliczeń należy wykorzystać zestawienie ilościowe materiałów i urządzeń budowlanych oraz uśrednione dane dla wyrobów (generyczne) lub szczegółowe dane dla wyrobów (z deklaracji EPD). - Obliczając ślad węglowy, w ramach modułów A1-A3 należy wziąć pod uwagę zjawisko sekwestracji CO₂, a wartość zgmagazynowanego węgla przedstawić osobno, nie włączając do bilansu GWP fossil. - Przy opracowywaniu wyników dla modułów A1-A3 należy zwrócić uwagę, czy stosowane w projekcie wyroby zawierają biogeniczny węgiel. Nowe deklaracje EPD, opracowane zgodnie z EN 15804:2012+A2:2020, powinny wyróżniać wartość emisji CO₂e, powiązaną ze zgmagazynowanym w wyrobie węglem biogenicznym, jednak starsze opracowania lub niektóre dane zagregowane mogą tej informacji nie zawierać. W przypadku braku szczegółowych danych, można przyjąć, że 1 kg drewna magazynuje w sobie ok. 1,64 kgCO₂e. Wartość ta została określona na podstawie EN 16449 przy założeniu, że do produkcji drewna wykorzystywane jest 50% biomasy, a resztę stanowi odpad (korzenie, korona drzewa). ### FAZA UŻYTKOWANIA \| B6 \| EMISJE OPERACYJNE \| - Udział operacyjnego śladu węglowego w całkowitym śladzie węglowym budynku w zależności od typu budynku oraz przyjętych założeń dotyczących dekarbonizacji sieci energetycznej może wahać się od 20% do 80%. Włączenie do szacowania tak dużej składowej emisji, która jednocześnie obarczona jest bardzo wysoką niepewnością sprawiłoby, że oceny cyklu życia odnoszące się do całkowitego śladu węglowego budynku straciłyby wartość jako narzędzie do porównania między sobą budynków. - Emisje operacyjne należy przyjąć na podstawie obliczeń zapotrzebowania na energię końcową wg obowiązującej metodologii sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej budynku, w zależności od rodzaju nośnika energii. Wartość emisji podana jako wskaźnik GWP musi uwzględniać wszystkie gazy cieplarniane (Tabela 2). - Wielkość emisji gazów cieplarnianych składających się na operacyjny ślad węglowy (moduł B6), należy określić dla jednego roku, na podstawie najbardziej aktualnych danych dotyczących wykorzystywanych nośników energii. PRZYJĘTE UPROSZCZENIA – NIEUZWŁĘDNIONE FAZY: Moduły składające się na fazę wzroszenia, A4 i A5, przeciętnie składają się na nie więcej niż 5% wbudowanego śladu węglowego, z czego transport drogowy materiałów w obrębie kraju odpowiada za ok. 1%. Przewidywanie tych faz na etapie koncepcji lub projektu budowlanego jest trudne do szacowania – wymaga danych o całym transporcie wyrobów budowlanych. Rzetelne gromadzenie tych informacji pozwoliłoby na uwzględnienie emisji z fazy A4 w analizie powykonawczej, a w dalszej perspektywie na opracowanie krajowych zaleceń dotyczących typowych środków transportu i odległości na jakie transportowane są wyroby. Faza A5 obejmująca prace ziemne, wykopy, prace tymczasowe, obróbkę materiałów na miejscu, zużycie energii i wody w trakcie wzroszenia budynku wymaga szacunkowych danych lub danych pomiarowych w trakcie budowy. Brak danych literackowych dla budów na terenie Polski oraz niewielany udział fazy A5 w całkowitym wbudowanym śladzie węglowym pozwala na pominięcie tej fazy. Rzetelne gromadzenie informacji o zużyciu energii w trakcie budowy oraz ilości generowanych odpadów pozwoliłoby na uwzględnienie emisji z fazy A5 w analizie powykonawczej, a w przyszłości na opracowanie zaleceń krajowych. Dla modułów B1-B3, nie ma wielu danych i opracowań, a ich udział w skali całego budynku szacuje się przeważnie na 0,5-1%. Z tego względu ich wpływ uznaje się za pomijalnie mały. Moduły B4 i B5, czyli wymiana i renowacja mają duży udział we wbudowanym śladzie węglowym budynku, bo aż 35-40%. W zależności od przyjętych założeń dotyczących krótności wymian pewnych elementów budynku ich udział może być nawet jeszcze większy, natomiast emisje związane stricte z modułem B5 wykraczającym poza wymianę elementów związana ze zwykłą konserwacją budynku są wręcz niemożliwe do określenia. Moduł B4 jest związany z koniecznością zdefiniowania standardowego czasu użytkowania danego elementu budowlanego, instalacji czy urządzenia, tak jak zaproponowano w niniejszej metodycie. Przyjęcie innych założeń dotyczących standardowego czasu użytkowania może generować duże rozbieżności w obliczaniu modułu B4, sięgające nawet kilkudziesięciu procent. W praktyce, faza B4 jest częściowym powieleniem fazy A1-A3 wybranych elementów budowlanych. Przyjmowanie tych samych danych w perspektywie krótności wymian w ciągu 50 lat jest obarczone dużą niepewnością wyniku, z uwagi także na zmieniające się w czasie emisje związane z produkcją wyrobów budowlanych. Moduł B5 obejmujący emisje związane z przewidywaną modernizacją budynku z uwzględnieniem zmian w zakresie konstrukcji ścian zewnętrznych, adaptacją pomieszczeń czy też zmianą sposobu użytkowania budynku, jest niemożliwy do przewidzenia. W praktyce część emisji związanych z modułem B5 może zawierać się w emisjach przewidzianych dla modułu B4. Faza końca życia budynku, czyli moduły C1-C4, ma przeważnie udział we wbudowanym śladzie węglowym jako powtarzanie wartości określonych dla modułów związanych z fazą budowy (A4-A5). Oznacza to, że w typowych obiektach ich łączny udział można oszacować na poziomie 2% i z tego powodu w metodzie upraszczanej można pominać moduły C1-C4. Krótkoterminowe, ale niezwłoczne zastosowanie metody uproszczonej pozwoli na ujednolicenie podejścia do szacowania śladu węglowego budynku, co z kolei umożliwi porównywanie obiektów w ramach poszczególnych typów budynków. Dodatkowo gromadzenie danych o wbudowanym śladzie węglowym w budynku w fazie wyrobu pozwoli na wypracowanie wskaźników GWP dla materiałów i urządzeń oraz stworzenie krajowej bazy danych. Metoda pełna – uwzględnia fazy A1-A5, B1-B4, C1-C4 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu, użytkowania i końca życia oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e. FAZA WYROBU \| Moduł \| Opis \| \|-------\|------\| \| A1 \| Wydobycie i wytwarzanie surowców \| \| A2 \| Transport \| \| A3 \| Produkcja wyrobu \| - Moduły należy obliczać zgodnie z wytycznymi metody uproszczonej. A4 TRANSPORT - Moduł A4 – przeważnie moduł ten nie ma dużego udziału we wbudowanym śladzie węglowym – można go szacować na poziomie 1%. Emisje dwutlenku węgla związane z transportem należy obliczyć na podstawie monitorowania: - odległości między fabryką a miejscem budowy (z uwzględnieniem miejsc przeładunku i tymczasowego składowania), - rodzaju transportu wraz z współczynnikiem emisji (kgCO₂/kg/km), - masy przewożonego materiału oraz stopnia wypełnienia środka transportu. W przypadku braku ww. danych na etapie projektu można przyjąć scenariusze transportu przedstawione w Tabeli 5. Docelowo konieczne jest opracowanie zestawu wartości emisji dla różnych typów transportu dla krajowych średnich odległości transportowych. A5 BUDOWA - Moduł A5 – emisja powstała w wyniku procesu budowy ma umiarkowany udział w ogólnym bilansie wbudowanego śladu węglowego i zazwyczaj nie przekracza 5%. Dla obiektów wymagających bardzo rozbudowanych prac ziemnych i robót tymczasowych wartości wyznaczone dla modułu A5 będą większe. Wskaźnikowo do szacowania modułu A5 można wykorzystać tabele 6 i 7. Metoda pełna – uwzględnia fazy A1-A5, B1-B4, C1-C4 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu, użytkowania i końca życia oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e. FAZA UŻYTKOWANIA \| Moduł \| Opis \| \|-------\|------\| \| B1 \| Użytkowanie \| \| B2 \| Konserwacja \| \| B3 \| Naprawa \| - Moduł B1 obejmuje emisję dwutlenku węgla z materiałów budowlanych i urządzeń w okresie eksploatacji budynku. Należy uwzględnić w obliczeniach emisje związane z serwisowaniem i wyciekami czynników chłodniczych z instalacji oraz naprawy urządzeń. - Moduł B2 odnosi się do emisji CO₂, związanej z konserwacjami: dachu, ścian zewnętrznych, okien drzwi zewnętrznych wykończenia oraz instalacji. - Moduł B3 uwzględnia emisje pochodzące ze wszystkich aktywności związanych z naprawą elementu budynku łącznie ze zużytymi produktami. - W przypadku braku danych szczegółowych dla modułów B1-B3 zaleca się przyjęcie emisji na podstawie wskaźnika wynoszącego 5–10 kg CO₂e/m². WYMIANA - Moduł B4 odnoszący się do wymiany komponentów budynku jest związany z koniecznością przyjęcia ich standardowego czasu użytkowania danego elementu budowlanego, instalacji czy urządzenia zgodnie z Rysunkiem 14. EMISJE OPERACYJNE - Emisje operacyjne związane ze zużyciem energii w budynku oraz rodzajem nośników należy obliczyć zgodnie z wytycznymi metodą uproszczonej. Wyniki dla modułu B6 powinny być przedstawione osobno od wbudowanego śladu węglowego. FAZA KOŃCA ŻYCIA \| Moduł \| Opis \| \|-------\|------\| \| C1 \| Rozbiórka/wyburzenie \| \| C2 \| Transport \| \| C3 \| Przetwarzanie odpadów \| \| C4 \| Składowanie/usuwanie \| - Moduł C1 obejmuje emisje związane z rozbiórką i wyburzeniem budynku. W przypadku braku danych proponuje się zastosowanie średniego współczynnika emisji wynoszącego 3,4 kg CO₂e/m². - Moduł C2 uwzględnia emisje wynikające z transportu odpadów. W przypadku braku danych można przyjąć średnią emisję na odcinku 50 km wynoszącą 0,005 kg CO₂e/kg odpadu. - Moduł C3 odpowiada za raportowanie emisji dwutlenku węgla związane z ponownym użyciem lub recyklingiem materiałów po zakończeniu okresu eksploatacji budynku, a moduł C4 za emisje wynikające z utylizacji materiałów, które nie są odzyskiwane do ponownego użycia lub recyklingu. W przypadku braku danych zaleca się przyjęcie współczynnika zastępczego wynoszącego 0,013 kg CO₂e/kg odpadu. PRZYJĘTE UPROSZCZENIA – NIEUWZGLĘDNIONE FAZY: Moduł B5 obejmujący emisje związane z przyszłą modernizacją budynku z uwzględnieniem zmian w zakresie konstrukcji ścian zewnętrznych, adaptacja pomieszczeń czy też zmian sposobu użytkowania budynku jest niemożliwy do przewidzenia. Prowadzone w przyszłości prace renowacyjne na tak szeroką skalę powinny być przedmiotem odrębnej analizy LCA. Faza D – oszacowanie wartości modułu D wymaga określenia wielkości emisji, których uda się w przyszłości uniknąć w związku z ponownym wykorzystaniem danego elementu. Precyzyjne określenie tej wartości jest praktycznie niemożliwe, ponieważ nieznane są nam wartości emisji powiązane z modułami A1-A3 dla wyrobów, które zostaną wytworzone za 50 lat, a także nie ma jednoznacznych podstaw do określenia emisji związanych z wytworzeniem energii w tak odległym horyzoncie czasowym. Z tego względu wartości dla modułu D nie są wyznaczane. Zdaniem autorów niniejszego raportu, do określenia potencjału uniknięcia przyszłych emisji lepszą miarą byłby wskaźnik określający stopień dostosowania budynku do gospodarki o obiegu zamkniętym, który jest przedmiotem innych opracowań. Możliwość zastosowania prezentowanej metody pełnej wymaga opracowania krajowych baz danych zawierających jednostkowe wskaźniki emisji dla: - wyrobów budowlanych, urządzeń i systemów technicznych wraz z uwzględnieniem fazy końca życia, - rodzaju transportu wyrobów budowlanych i wykorzystywanych paliw oraz średnich dystansów transportowych charakterystycznych dla Polski, - fazy wznoszenia różnego typu budynków z uwzględnieniem różnych nośników energii potrzebnych w procesie budowy do zasilenia maszyn i zaplecza budowy oraz udziału odpadów budowlanych dla poszczególnych grup materiałów, - nośników energii. Ponadto uwzględnienie operacyjnego ślądu węglowego w pełnym cyklu życia (50 lat) może być poprawnie szacowane, jeśli zostanie przyjęta krajowa strategia redukcji emisji GWP, odzwierciedlająca przyjęty scenariusz wykorzystywania odnawialnych źródeł energii i odchodzenia od źródeł kopalnych. Wprowadzenie obowiązku obliczania śladu węglowego budynku na podstawie przyjętej jednolitej metodyki - Biorąc pod uwagę, że analiza LCA budynku stanowi jeden z elementów opisujących budynek oraz jego oddziaływanie na środowisko, odpowiednie będzie wprowadzenie nowego rozdziału do Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. - Zgromadzone dane powinny być rejestrowane w ramach sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej budynku. Dane te pozwalają na ocenę emisyjności budynków, a w przyszłości zdecydują o wyznaczeniu odpowiednich limitów dla różnych typów budynków, wymaganych przez odpowiednie przepisy. - W przypadku nowych budynków obowiązek przeprowadzenia analizy LCA powinien być ujednolicony do wytycznych istniejących dokumentów legislacyjnych i zatwierdzonych w najbliższej przyszłości w ramach nowelizacji Dyrektywy EPBD. - W przypadku modernizacji lub przebudowy/rozbudowy budynku analizy powinny obejmować ślad węglowy w ramach zakresu modernizacji z pominięciem danych o budynku w stanie istniejącym. Osoby wykonujące analizy LCA powinny posiadać tytuł inżyniera, najlepiej w zakresie budownictwa, architektury lub dziedzin pokrewnych. Należy wprowadzić rejestrację osób uprawnionych do wykonywania analiz – wpis do rejestru i dostęp do niego, podobnie jak w przypadku rejestru SCHE. Narzędzie do wykonywania analiz LCA powinno być komercyjne, jednak zweryfikowane i bazujące na opracowanej metodycie. Raporty generowane przez różne narzędzia komercyjne powinny mieć spójny wzór i formę. Należy opracować centralną bazę danych generycznych dla wyrobów budowlanych, urządzeń i systemów technicznych. Dane te mogą być z powodzeniem wykorzystywane przy obliczeniu śladu węglowego na etapie 1, czyli koncepcyjnym budynku. Do stworzenia bazy danych pomocne może być wykorzystanie zakresu elementów budowlanych wymienionych w systemie Level(s), co pozwoli uszeregować materiały w ramach danych kategorii/podkategorii. Równocześnie należy rozbudowywać krajową bazę wyrobów budowlanych posiadających deklaracje EPD, wyznaczonych wg jednolitej metodologii. Baza danych specyficznych pozwoli na rzeczywistą ocenę oddziaływania budynku w całym cyklu życia na podstawie przyjętej metodologii w etapie 2 (projekt budowlany lub wykonawczy) oraz etapie 3 (powykonawczo). Producenci wyrobów budowlanych powinni być motywowani do opracowywania deklaracji EPD dla swoich produktów. Dodatkowo utworzenie krajowej bazy emisyjności wyrobów budowlanych z podziałem na klasy emisyjności, pozwoli na zróżnicowanie wyrobów budowlanych pod kątem ich oddziaływania na środowisko. W dalszej perspektywie czasowej powinien być wprowadzony obowiązek sporządzania deklaracji EPD dla wyrobów budowlanych. Zarządzanie i nadzór nad bazą powinien należeć do administracji rządowej. Dobrym rozwiązańem może być utworzenie krajowego ośrodka, na wzór Instytutu Techniki Budowlanej (ITB) i Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). ### BIBLIOGRAFIA #### PUBLIKACJE 1. Bowerket (2020). Regulation on climate declarations for buildings 2. BPIE (2021). Whole-Life Carbon: Challenges and Solutions for Highly Efficient and Climate-Neutral Buildings 3. BPIE (2022). Roadmap to climate-proof buildings and construction how to embed whole life carbon in the EPBD 4. DGNB (2021). Benchmarks for Greenhouse Gas Emission from Building Construction 5. European Parliament Briefing (2021). Climate action in Spain 6. GlobalABC (2021). 2021 global status report for buildings and construction 7. Government of Belgium (2020). Belgium’s long-term strategy 8. Government of the Netherlands (2019). The Climate Act and the National Climate Agreement 9. Instytut Reform (2022). REPoWEREU: nowy impuls dla transformacji energetycznej w Polsce 10. Kjær Zimmermann, r. et al (2020) Klimapåvirkning fra 60 Bygninger (in English: Climate impact of 60 buildings), Aalborg University 11. Lewiatan (2022). Efektywność energetyczna budynków – szanse i wyzwania dla polskich firm 12. M. Kuittinen, T. Hääkkinen (2020). Reduced carbon footprints of buildings: new Finnish standards and assessments; Buildings & Cities 1 (1) 182–197 13. Mayor of London (2021). The London Plan 2021 14. Ministry of Construction and Physical Planning, Croatia (2014). Proposal of the Long-Term Strategy for Mobilising Investment in the Renovation of the National Building Stock of the Republic of Croatia 15. Ministry of Ecological Transition, France (2017). Government’s Climate Plan 16. Ministry of the Environment and Energy, Sweden (2017). Swedish climate policy framework 17. Ministry of the Environment, Finland (2021). Climate-neutral Finland by 2035 18. Nationale MilieuDatabase (2022). Environmental Performance Assessment Method for Construction Works 19. Norsus (2022). A review of standards and frameworks for reporting of biogenic CO₂ 20. One Click LCA (2018). The Embodied Carbon Review 21. Piasecki, M. (2014). Ocena właściwości środowiskowych wyrobów jako element oceny projektowanego budynku Environmental assessment of products in the context of building design, Rynek Instalacyjny, 7-8/2014 22. PLGBC (2021). Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050 23. Sartori, I., Hestnes, A. (2007). Energy use in the life cycle of conventional and low energy buildings: a review article. Energy and Buildings, 39, 3. 24. WWF (2020). Zeropissinga Polska do 2050 r. #### WWW 25. BAMB 26. Cirkestad (2022). Waardering van recycling, hergebruik en energieopwekking uit afval in LCA 27. Climate Action (2016). Norway brings forward carbon neutral target to 2030 28. Climate Home News (2020). Hungary sets 2050 climate neutrality goal in law, issues green bond 29. Climate Home News (2021). Germany raises ambition to net zero by 2045 after landmark court ruling 30. Climate Home News (2021). Ireland’s government agrees on climate bill to set 2050 net zero goal in law 31. CO_data-service 32. Danish Transport, Construction and Housing Authority (2020). Life cycle assessment - the building’s overall climate impact 33. Department for Business, Energy & Industrial Strategy (2021). UK enshrines new target in law 34. Długoterminowa Strategia Rozwoju Budynków 35. Eco Platform 36. Ekspercka Rada ds. Bezpieczeństwa Energetycznego i Klimatu (2022). Stanowisko Rady w sprawie założeń do PEP 2040 37. European Commission (2021). The eco-innovation scoreboard and the eco-innovation index 38. European Commission (2022). REPoWEREU 39. PEF (Product Environmental Footprint Guide) 40. European Commission (n.d.). Level(s) publications 41. Krajowy Plan na Rzecz Energii i Klimatu 2021-2030 42. Leti London 43. Ministry of Ecological Transition, France (2022). Réglementation environnementale RE2020 44. Ministry of Foreign Affairs of Denmark (2020). Global Climate Action Strategy 45. PART Z An industry-proposed amendment to UK Building Regulations 2010 46. Płoska, M. (2022). Nai czym polega Toksonomia UE? Platforma Przemysłu Przyszłości 47. Rada Unii Europejskiej (2022). Europejski Zielony Ład 48. Ramboll (2022). Towards embodied carbon benchmarks for buildings in Europe #### NORMY 49. PN-EN 15804 Zrównoważoność obiektów budowlanych. Deklaracje środowiskowe wyrobów. Podstawowe zasady kategorizacji wyrobów budowlanych 50. PN-EN 15804+A2:2020-03 Zrównoważenie obiektów budowlanych - Deklaracje środowiskowe wyrobu - Podstawowe zasady kategorizacji wyrobów budowlanych 51. PN-EN 15978:2012 Zrównoważone obiekty budowlane - Ocena środowiskowych właściwości użytkowych budynków - Metoda obliczania #### USTAWODAWSTWO 52. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/31/EU w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Dyrektywa 2018/844/EU - zasady efektywności energetycznej (Tekst mający znaczenie dla EOG) nr 156/75 53. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komisji Regionów Fala morza; na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia (COM(2020) 662 final) 54. Ministry of Local Government and Regional Development, Norway (2022). Several measures to increase reuse and reduce climate emissions from the building industry (in nowe. Fleire tiltak for å øke ombruk og redusere klimatilført frå byggvirkinga) 55. Oświadczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. 56. Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the energy performance of buildings (recast) (COM/2021/802 final) 57. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG Tekst mający znaczenie dla EOG 58. Załączniki do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) .../... uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 59. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanawiania ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 (UE) nr 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie) POLSKIE STOWARZYSZENIE BUDOWNICTWA EKOLOGICZNEGO POLISH GREEN BUILDING COUNCIL - PLGBC ul. Konarskiego 18C/2-11A 44-100 Gliwice email@example.com tel. +48 515 280 575 plgbc.org.pl Znajdź nas: facebook.com/plgbc instagram.com/plgbc twitter.com/plgbc youtube.com/plgbc linkedin.com/company/plgbc	13195d04-41af-4212-991d-801b71fa1dd9	finepdfs	3.976563	CC-MAIN-2023-23	https://www.regeneracjamiast.pl/wp-content/uploads/2023/04/Szacowanie-sladu-weglowego-budynkow.pdf	2023-06-05T13:49:53+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224652116.60/warc/CC-MAIN-20230605121635-20230605151635-00000.warc.gz	1,045,833,758	0.992004	0.999979	0.999979	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 89, 1346, 1777, 6313, 10820, 12845, 14759, 18731, 21266, 25458, 28202, 28235, 33611, 38484, 40974, 43746, 47037, 51788, 55840, 58589, 61114, 63549, 65611, 67609, 69484, 69517, 71076, 74857, 78849, 83438, 87417, 89282, 89339, 94302, 97787, 99735, ...	2	0
BOI Pozostałe Wydziały Biuro Obsługi Interesantów udziela informacji w sprawach Wydziałów: I i VI Cywilnego, II i XIV Karnego, III Rodzinnego i Nieletnich, IV i V Gospodarczego oraz VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Biuro Obsługi Interesantów udziela podstawowych informacji osobom zgłaszającym się: * osobiście, * telefonicznie: (12) 619 - 50 - 86, (12) 619 - 57 - 70, * za pomocą poczty elektronicznej. Komunikat dotyczący obsługi Telefonicznego Biura Obsługi Interesantów Celem usprawnienia obsługi i skrócenia czasu oczekiwania na połączenie z pracownikami Telefonicznego Biura Obsługi Interesantów wprowadzone zostają zmiany limitu udzielanych informacji w czasie jednej rozmowy telefonicznej do maksymalnie 5 spraw. Jednocześnie zostaje ograniczony limit oczekujących w kolejce na połączenie do 15 osób. Biuro Obsługi Interesantów obsługuje interesantów w zakresie: 1. udzielania informacji dotyczących: organizacji pracy sądu, stanu postępowania w sprawie na podstawie systemu informatycznego Currenda, na zasadach określonych w § 28 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23.12.2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. 2015.2316), po wcześniejszym sprawdzeniu tożsamości strony/wnioskodawcy/uczestnika postępowania na podstawie ważnego dowodu osobistego lub innego dokumentu ze zdjęciem, a w przypadku pełnomocników także należytego umocowania, * sposobu i dopełnienia niezbędnych formalności odnośnie poszczególnych procedur z wyłączeniem porad prawnych i informacji, które naruszyłyby przepisy innych aktów prawnych, w tym m.in. Ustawy o ochronie danych osobowych. Przez poradę prawną należy rozumieć skonkretyzowaną informację, mającą zastosowanie w konkretnej sprawie, opartą na danych lub materiałach przedstawionych przez interesanta, której celem jest udzielenie wskazówek co do sposobu przedstawiania, argumentowania i dowodzenia jego stanowiska przed sądem w przedmiocie, którego dana sprawa dotyczy lub która polega na sporządzeniu projektu pisma procesowego, 2. wydawania broszur i publikacji, formularzy sądowych oraz wzorów pism w typowych sprawach rozpoznawanych przez poszczególne wydziały Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z wyłączeniem: Wydziału VII Gospodarczego Rejestru Zastawów, Wydziałów XI i XII KRS, 3. udostępniania list instytucji udzielających bezpłatnych porad prawnych, kancelarii adwokackich, radcowskich notarialnych, komorniczych oraz lekarzy sądowych uprawnionych do usprawiedliwienia nieobecności w postępowaniu sądowym, , 4. udostępniania danych teleadresowych niektórych instytucji pozasądowych m.in.: Ośrodka Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem, Archiwum Państwowego, Prokuratury, Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka. CZYTELNIA AKT - POK. E-217 (II PIĘTRO): Sądów Rejonowych dla: Krakowa-Śródmieścia dla Krakowa Nowej Huty i dla Krakowa -Krowodrzy , - POK. E 217, II PIĘTRO BUDYNEK Sądu Okręgowego w Krakowie , ul. Przy Rondzie 7. Czytelnia akt dla następujących Wydziałów : Wydział I Cywilny, Wydział II Karny, Wydział III Rodzinny, Wydział VI Cywilny, Wydział XIV Karny. W związku z powyższym informujemy , że wyżej wymienione sekretariaty nie udostępniają akt do wglądu. Pozostałe Wydziały Akta można przeglądać wyłącznie w czytelni - pokój E-217, pawilon E (II piętro) w poniedziałki w godzinach od 8.00 do 18.00, od wtorku do piątku w godzinach 8.00-15.00, po wcześniejszej telefonicznej lub osobistej rezerwacji w sekretariacie danego Wydziału. Prosimy o zamawianie akt w danym sekretariacie na trzy dni przed terminem przeglądania akt. - Wydział I Cywilny tel. 619-56-22 - Wydział II Karny tel. 619-56-41, 619 56-39 - Wydział III Rodzinny i Nieletnich tel. 12 619-63-20 - Wydział VI Cywilny tel. 619-56-28 W czytelni akt strony mogą odsłuchiwać nagrania z rozpraw zapisanych w systemie Recourt, po wcześniejszym zgłoszeniu w Wydziałach: - IV Wydział Gospodarczy tel. 12 617-03-26 - V Wydział Gospodarczy tel. 12 617-03-55 Zasady korzystania z Czytelni Akt I. Zasady ogólne Czytelnia przeznaczona jest dla stron postępowania, 1. ich pełnomocników i innych uprawnionych osób, którym sąd udostępnia akta lub nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw w celu ich przejrzenia, sporządzenia odpisów, fotokopii i notatek, Osoby korzystające z Czytelni zobowiązane są do zapoznania się 2. z niniejszymi zasadami i ich przestrzegania. Czytelnia akt czynna jest: w poniedziałki od godziny 8.00 — 18.00, od wtorku do piątku od godziny 8.00 – 15.00. 3. Pomieszczenie Czytelni objęte jest monitoringiem. 4. Osoba korzystająca z Czytelni jest obowiązana dostosować się 5. do zaleceń porządkowych i uwag wydawanych przez pracownika sądu dyżurującego w Czytelni związanych z prawidłowym jej funkcjonowaniem. II. Zasady udostępniania akt Żądane akta lub nagranie z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw zamawia się w sekretariacie właściwego 1. wydziału. Czytelnia udostępnia akta lub nagranie z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw zamówione w sekretariacie 2. właściwego wydziału na podstawie listy sporządzonej przez kierownika sekretariatu - po okazaniu dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i złożeniu podpisu na liście. Osoba, składając podpis potwierdza znajomość zasad korzystania 3. z Czytelni, zobowiązuje się do ich przestrzegania oraz jednocześnie potwierdza fakt udostępnienia żądanych akt lub nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw, zobowiązana jest również do poinformowania o zamiarze sporządzenia odpisów lub fotokopii z udostępnionych akt wraz z podaniem numeru kart - odmowa złożenia podpisu oznacza rezygnację z możliwości skorzystania z Czytelni. III. Zasady porządkowe Zabrania się wynoszenia akt z Czytelni. 1. Miejsce do przeglądania akt lub odtwarzania nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw wyznacza 2. pracownik sądu dyżurujący w Czytelni. Zabronione jest dokonywanie jakichkolwiek czynności w stosunku do akt, poza ich przeglądaniem, sporządzaniem 3. odpisów, fotokopii i notatek. Zabrania się spożywania posiłków i picia napojów w Czytelni. 4. W czytelni należy zachować ciszę, w szczególności zabrania 5. Pozostałe Wydziały Pozostałe Wydziały się prowadzenia rozmów telefonicznych. Czytelnia nie wykonuje kserokopii dokumentów znajdujących 6. się w aktach oraz nie wydaje kopii nagrań z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw. W okresie od 1.X - 30.IV osoby przychodzące do Czytelni zobowiązane są do korzystania z szatni, bezpłatna szatnia 7. znajduje się na I piętrze, pawilon E. Zabrania się wykorzystywania Czytelni do przeglądania własnych dokumentów, wnoszenia i korzystania w Czytelni z 8. własnych materiałów, poza tymi, które są niezbędne do sporządzenia odpisów, fotokopii i notatek. Sąd nie ponosi odpowiedzialności za rzeczy osobiste pozostawione 9. w Czytelni - opuszczając Czytelnię rzeczy osobiste należy zabrać. Art. 270. § 1. kk Kto w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 Art. 276.kk Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 Art.241 kk § 1 Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 2 Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności. Podmiot publikujący Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Autor Małgorzata Stelmach - Kierownik Oddziału Administracyjnego 2018-06-08 Publikujący Tomasz Błaut - Administrator 2017-04-12 13:58 Modyfikacja Paweł Daraż - Administrator 2018-06-12 09:55	<urn:uuid:83ea7d69-845c-4306-a572-e4c7472aab70>	finepdfs	1.462891	CC-MAIN-2018-26	http://krakow-sr.sr.gov.pl/?c=mdTresc-cmPokazTresc-524-2457&printtype=pdf	2018-06-18T03:31:16Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-26/segments/1529267860041.64/warc/CC-MAIN-20180618031628-20180618051628-00267.warc.gz	175,008,589	0.999972	0.999973	0.999973	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3342, 6354, 8136 ]	6	1
Zestawienie dostepnych przelozen i przylaczy do silnika Wymiary przylaczeniowe silnik / reduktor NMRV: P - Srednica zewnetrzna tarczy kolnierzowej silnika M - Srednica podzialowa otworow mocujacych N - Srednica zamka kołnierza D - Srednica walka silnika \| NMRV \| PAM IEC \| N \| M \| P \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| 5 \| 7,5 \| 10 \| 15 \| 20 \| 25 \| 30 \| 40 \| 50 \| 60 \| 80 \| \| 025 \| 56B14 \| 50 \| 65 \| 80 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 030 \| 63B5 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 63B14 \| 60 \| 75 \| 90 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 56B5 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 56B14 \| 50 \| 65 \| 80 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 040 \| 71B5 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B14 \| 70 \| 85 \| 105 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 63B5 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 63B14 \| 60 \| 75 \| 90 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 56B5 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 050 \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B14 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B5 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B14 \| 70 \| 85 \| 105 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 63B5 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 063 \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B14 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B14 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B5 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B14 \| 70 \| 85 \| 105 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 075 \| 100/112B5 \| 180 \| 215 \| 250 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 100/112B14 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B14 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B14 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 71B5 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 090 \| 100/112B5 \| 180 \| 215 \| 250 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 100/112B14 \| 110 \| 130 \| 160 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B14 \| 95 \| 115 \| 140 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B14 \| 80 \| 100 \| 120 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 105 \| 132B5 \| 230 \| 265 \| 300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 100/112B5 \| 180 \| 215 \| 250 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 110 \| 132B5 \| 230 \| 265 \| 300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 100/112B5 \| 180 \| 215 \| 250 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 130 \| 132B5 \| 230 \| 265 \| 300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 100/112B5 \| 180 \| 215 \| 250 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90B5 \| 130 \| 165 \| 200 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 160B5 \| 250 \| 300 \| 350 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 132B5 \| 230 \| 265 \| 300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Dystrybutor: www.qnisz.pl firstname.lastname@example.org tel/fax +48 22 750 51 36 kom +48 508 100 781	<urn:uuid:a5c01220-f279-4ff4-b936-6b02e64d643d>	finepdfs	2.101563	CC-MAIN-2018-47	http://qnisz.pl/pdf/pl/przekladnie-slimakowe-kat/PAM_NMRV.pdf	2018-11-18T23:11:31Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039744750.80/warc/CC-MAIN-20181118221818-20181119003229-00021.warc.gz	290,315,595	0.997756	0.997756	0.997756	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3565 ]	1	0
Uzasadnienie zastosowania art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 1252) do ustalenia wynagrodzenia podstawowego Prezesa Zarządu Wrocławskich Mieszkań Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Wrocławskie Mieszkania Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością: 1) realizuje program inwestycyjny znacząco przekraczający wartość jej aktywów trwałych, 2) realizuje program restrukturyzacji, o co najmniej 3-letnim horyzoncie czasowym, prowadzącym do znaczącej zmiany struktury aktywów. Ad.1. Celem Spółki jest wykonywanie powierzonych jej, zgodnie z § 1 Aktu Założycielskiego, przez Gminę Wrocław zadań o charakterze użyteczności publicznej służących bieżącemu i nieprzerwanemu zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty z zakresu gospodarowania nieruchomościami, w tym zarządzanie i gospodarowanie gminnym zasobem komunalnym, na który składają się nieruchomości mieszkalne i niemieszkalne, gminne budownictwo mieszkaniowe i budownictwo infrastruktury towarzyszącej, utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych. Spółka prowadzi działalność w zakresie: 1) gospodarowania i zarządzania nieruchomościami mieszkalnymi i niemieszkalnymi, stanowiącymi zasób komunalny Gminy Wrocław, 2) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych. Spółka prowadzi także działalność w zakresie: 3) zarządzania nieruchomościami wspólnymi na zlecenie wspólnot mieszkaniowych, w których przynajmniej jeden lokal stanowi własność Gminy Wrocław; 4) zarządzania nieruchomościami niemieszkalnymi takimi jak: obiekty służby zdrowia, oświaty i wychowania, kulturalno – oświatowe, handlowe lub inne, o ile służy to zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie gospodarowania nieruchomościami. Spółka może również prowadzić działalność związaną z budownictwem mieszkaniowym istniejącym i nowobudowanym i infrastrukturą towarzyszącą, o ile służy ona będzie zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie gminnego budownictwa mieszkaniowego Gminy Wrocław, a w szczególności poprzez: 5) budowanie budynków wielorodzinnych oraz domów jednorodzinnych ze środków własnych i/lub przyszłych ich właścicieli, 6) przeprowadzanie remontów i modernizacji domów mieszkalnych z przeznaczeniem na sprzedaż, 7) sprawowanie funkcji inwestora zastępczego w zakresie inwestycji mieszkaniowych oraz infrastruktury związanej z budownictwem mieszkaniowym, budowanie budowli i urządzeń infrastruktury technicznej związanej z funkcjonowaniem zasobu mieszkaniowego, 8) przeprowadzanie remontów i modernizacji obiektów przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych ludności na zasadach najmu. Aktywa trwałe Spółki w 2008 roku wynosiły 3 839 tys. zł i wzrosły do poziomu 52.098 tys. zł na dzień 31.12.2017 r. Przy tym poziomie aktywów trwałych Spółka realizuje programy inwestycyjne, zapisane w Wieloletnim Planie Inwestycyjnym Miasta oraz wynikające z prowadzonej działalności, m.in. w nieruchomości przy ul. Namysłowskiej 8. W okresie swojego funkcjonowania Spółka zrealizowała oraz w 2019 roku planuje zrealizować inwestycje o łącznej wartości 90.490 tys. zł. W okresie 2015 – 2018 Spółka aplikowała o dofinansowanie dla 13 projektów inwestycyjnych o łącznej wartości 30.355 tys. zł. Uzyskała dofinansowanie dla 8 projektów o łącznej wartości 25.049 tys. zł, w tym dofinansowanie wyniosło 15.130 tys. zł. Zatem Spółka realizuje programy inwestycyjne, zarówno w imieniu Gminy Wrocław, jak również własnym, o wartości znacząco przewyższającej jej aktywa trwałe. Należy w tym miejscu również dodać, że Spółka w imieniu i na rzecz Gminy Wrocław zrealizowała w 2018 roku zadania bieżące, związane z zarządzaniem zasobem komunalnym o łącznej wartości 81 mln zł. Ad.2. Zarząd Wrocławskich Mieszkań Sp. z o. o. w dniu 9 listopada 2017 roku uchwala nr 23/2017 zainicjował proces reorganizacji, mającej na celu poprawę sprawności jej funkcjonowania, optymalizację miejsc prowadzenia działalności i poprawę organizacji wewnętrznej, wynikającej ze zmiany miejsca prowadzenia działalności przez Spółkę. Planowana zmiana miejsca prowadzenia działalności ma na celu szybszą i sprawniejszą realizację zadań powierzonych Spółce do realizacji przez Gminę oraz konsolidację pracowników Spółki w jednym obiekcie, co przyczyni się do poprawy wewnętrznej organizacji Spółki. Obecnie Spółka prowadzi działalność i obsługuje klientów w następujących lokalizacjach: 1) przy ul. Mikołaja Reja 53-55; 2) przy ul. Namysłowskiej 8; 3) przy ul. Marii Curie-Skłodowskiej 63A; 4) przy ul. Galla Anonima 4; 5) przy ul. Gazowej 20; 6) przy ul. Michała Wrocławczyka 40-42. Po wyrażeniu zgody przez Zgromadzenie Wspólników uchwała nr 25/17 z 16 listopada 2017r. Zarząd rozpoczął prace, mające na celu sprzedaż nieruchomości, określonych w pkt 1), 3-4) i 6). W ramach przyjętych założeń reorganizacyjnych w styczniu 2018 roku Zarząd podjął działania zmierzające do zbycia w/w nieruchomości i w oparciu o regulamin negocjacji rozpoczął procedurę pozyskania nabywców nieruchomości, publikując ogłoszenie zapraszające do podjęcia negocjacji na zbycie wyżej opisanych nieruchomości zgodnie z Uchwałą nr 1/2018 z 16 stycznia 2018r. w sprawie szczegółowego trybu zbycia nieruchomości oraz w sprawie powołania zespołu do przeprowadzenia negocjacji w sprawie zbycia nieruchomości. Powołany przez Zarząd Zespół przeprowadził negocjacje na sprzedaż lokalu użytkowego nr 1 o powierzchni użytkowej 29,70 m² przy ul. Wrocławczyka 40, które zakończyły się pozytywną rekomendacją dla Zarządu w przedmiocie zbycia lokalu. Po uzyskaniu zgody Zgromadzenia Wspólników 8.08.2018r. zawarto Umowę sprzedaży. Negocjacje zmierzające do zbycia pozostałych nieruchomości są obecnie zaawansowane. W najbliższym czasie podejmowane będą czynności, zmierzające do podpisania umowy sprzedaży nieruchomości przy ul. Reja 53-55 oraz Wrocławczyka 40 - lokal nr U1B o powierzchni użytkowej 43,20 m2 i Wrocławczyka 42- nr 1U o powierzchni użytkowej 87,40 m2. Ponadto realizowane są prace, mające na celu przygotowanie Spółki do przeprowadzenia procesu inwestycyjnego w CB Grafit na adaptację planowanej powierzchni na potrzeby Spółki, w szczególności zlecono opracowanie projektu koncepcji architektonicznej oraz dokumentacji projektowo-budowlanej powierzchni w CB Grafit przy ul. Namysłowskiej 8. Proces jest wielowatkowy i wieloletni. Zarząd w chwili obecnej uzyskał zgodę Zgromadzenia Wspólników, wyrażoną uchwałą nr 22/18 z dnia 23 listopada 2018 roku na przeprowadzenie procesu reorganizacji w etapach, przy czym cały proces powinien zostać zakończony do 31 grudnia 2020 roku. Spółka po zakończeniu I etapu reorganizacji będzie prowadzić działalność i obsługiwać klientów w budynku przy ul. Namysłowskiej 8, Skłodowskiej 63a i Gazowej 20, natomiast po zakończeniu II etapu reorganizacji będzie funkcjonować w dwóch nieruchomościach tj. przy ul. Namysłowskiej 8 i Gazowej 20. Zatem proces ten będzie miał znaczący wpływ na strukturę aktywów trwałych Spółki.	<urn:uuid:51430baa-3434-4326-aa00-f5f7360f1581>	finepdfs	1.928711	CC-MAIN-2022-05	https://bip.um.wroc.pl/attachments/download/67388	2022-01-16T19:21:22+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320300010.26/warc/CC-MAIN-20220116180715-20220116210715-00207.warc.gz	201,106,275	0.999988	0.999989	0.999989	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2765, 5875, 7071 ]	1	0
Szkoła Podstawowa nr 14 Im. Stanisława Staszica ul. Ostatnia 15a 95-200 Pabianice NIP 7311235588 Regon 000213925 Tel. 422156253 Znak sprawy SP14.26.K.2.2024 ZAPYTANIE OFERTOWE Postępowanie o udzielnie zamówienia jest prowadzone w trybie zaproszenia do składania ofert na zasadach określonych w Regulaminie Udzielania Zamówień Publicznych o wartości poniżej kwoty 130 000 złotych Szkoła Podstawowa nr 14 im. Stanisława Staszica ul. Ostatnia 15a, 95-200 Pabianice 1. Opis przedmiotu zamówienia Zamówienie w ramach realizacji III modułu programu „Posiłek w szkole i w domu" w ramach działania: doposażenie i poprawę standardu funkcjonujących stołówek oraz wsparcia w zakresie wyposażenia pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków, realizowanego w formie zakupu niezbędnego wyposażenia kuchni w stołówkach szkolnych, oraz zakupu niezbędnego wyposażenia jadalni. 2. Zakres zamówienia Szczegółowy wykaz zamówień w załączniku nr 1 do Zapytania Ofertowego. 3. Dodatkowe obowiązki wykonawcy: w ramach dostawy urządzeń wykonawca musi zdemontować obecny sprzęt, wnieść sprzęt który jest przedmiotem zapytania ofertowego, wypoziomować, zainstalować oraz uruchomić urządzenia, a także przeszkolić użytkowników. 4. Dodatkowe warunki zamówienia: Gwarancja. 5. Termin realizacji zamówienia: do 29.11.2024r. 6. Informacje dodatkowe: 1. Wykonawca ponosi wszelką odpowiedzialność za szkody powstałe w trakcie transportu przedmiotu dostawy do miejsca wskazanego przez Zamawiającego. 2. Wykonanie zamówienia musi być zgodne z przepisami obowiązującego prawa, normami, zasadami wiedzy technicznej i sztuki budowlanej. 3. Wykonawca zobowiązany jest wykonać zamówienie zgodnie z posiadaną wiedzą, doświadczeniem oraz potencjałem wykonawczym, zapewniającym wykonanie przedmiotu zamówienia z należytą starannością, jakością i organizacją pracy. 4. Cena (netto i brutto) winna być wyrażona w PLN oraz zawierać wszystkie koszty Wykonawcy związane z wykonaniem zamówienia. 5. Rozpatrzenie ofert nastąpi w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych od wyznaczonej daty wpłynięcia ofert. 6. Ofertę należy sporządzić w języku polskim, na załączonym formularzu (Załącznik nr 1 do Zapytania Ofertowego). 7. Wszystkie dokumenty, jakie będą składane w niniejszym postępowaniu, powinny być podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania firmy. 8. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert częściowych. 9. Kryterium oceny ofert : Cena. 10. Zamawiający dopuszcza możliwość unieważnienia postępowania lub odstąpienia od zawarcia umowy w każdym czasie bez podania przyczyny. 11. Złożenie oferty przez Wykonawcę jest jednoznaczne z akceptacją warunków i wymagań określonych w zapytaniu. 12. W przypadku pytań merytorycznych prosimy o kontakt telefoniczny 422156253 lub email: firstname.lastname@example.org 13. Oferty należy składać w sekretariacie szkoły lub przesłać na adres email: email@example.com w terminie do dnia 05.11.2024 do godz. 10:00 Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 14 im. Stanisława Staszica w Pabianicach dr Dariusz Wypych Załącznik nr 1 do zapytania ofertowego. PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH - INFORMACJA 1. ADMINISTRATOR DANYCH OSOBOWYCH Nazwa: Szkoła Podstawowa nr 14 im. Stanisława Staszica w Pabianicach Adres: ul. Ostatnia 15a, 95-200 Pabianice Kontakt: firstname.lastname@example.org 2. INSPEKTOR OCHRONY DANYCH Imię i nazwisko: Dawid Nogaj Kontakt: email@example.com 3. ŹRÓDŁO POCHODZENIA DANYCH Podmiot przystępujący do postępowania, którego warunkiem jest podanie danych osobowych osób, będących pracownikami lub współpracownikami tego podmiotu posiadających stosowne kwalifikacje lub wyznaczone jako osoby kontaktowe. 4. CEL PRZETWARZANIA Umożliwienie udziału w przedmiotowym postępowaniu ofertowym. 5. PODSTAWY PRAWNE PRZETWARZANIA Przesłanka RODO: art. 6 ust. 1 lit. c Podstawa prawna: * art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2019, 2020 r. poz. 2320 z późn. zm.), dalej jako: Pzp * art. 162 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2019.0.869 z późn. zm.) 6. ODBIORCY DANYCH (lub kategorie odbiorców) Podmioty świadczące na rzecz administratora usługi hostingowe, związane z prowadzeniem strony internetowej, z którymi zawarto umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych oraz podmioty uprawnione do tego na mocy obowiązującego prawa. 7. OKRES PRZECHOWYWANIA (KRYTERIUM USTALENIA OKRESU) Dane osobowe będą przechowywane przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy. 8. PRZYSŁUGUJĄCE PRAWA * dostępu do danych oraz uzyskania kopii danych * do żądania sprostowania danych * do żądania ograniczenia przetwarzania * niepodlegania zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu * do złożenia skargi od organu nadzorczego (Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych) 9. TRANSFER DO PAŃSTW SPOZA EOG I ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH Podane dane nie będą przekazywane do państw spoza EOG ani organizacji międzynarodowych. 10. INFORMACJA, CZY PODANIE DANYCH OSOBOWYCH JEST WYMOGIEM USTAWOWYM LUB UMOWNYM LUB WARUNKIEM ZAWARCIA UMOWY ORAZ CZY OSOBA, KTÓREJ DANE DOTYCZĄ, JEST ZOBOWIĄZANA DO ICH PODANIA I JAKIE SĄ EWENTUALNE KONSEKWENCJE NIEPODANIA DANYCH Podanie danych osobowych jest dobrowolne, jednakże niezbędne do uwzględnienia oferty w przedmiotowym postępowaniu. 11. ZAUTOMATYZOWANE PODEJMOWANIE DECYZJI, W TYM PROFILOWANIE Podane dane osobowe nie będą podlegały zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji w tym profilowaniu.	<urn:uuid:a99adfe5-c472-4cac-a367-b09da60b441f>	finepdfs	1.064453	CC-MAIN-2024-51	https://oswiata.bip-pabianice.pl/bip_download.php?id=3094	2024-12-05T00:14:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066322645.68/warc/CC-MAIN-20241204233153-20241205023153-00252.warc.gz	403,162,272	0.999966	0.999978	0.999978	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1425, 3051, 3092, 5367, 5644 ]	2	0
KONSORCJUM DORADCZE PROLandia STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN Różan, kwiecień 2008 Spis treści 1. Wstęp. Cele opracowania i założenia ........................................... 5 1.1. Czemu służy strategia promocji gminy Różan? .......................... 5 1.2. Etapy prac nad strategią promocji ............................................. 5 a. Spotkanie z Urzędem Gminy ...................................................... 5 b. Konsultacje społeczne i środowiskowe, badanie grup docelowych i ich potrzeb .... 5 c. Analiza i strukturyzacja zebranych informacji ................................. 6 d. Opracowanie koncepcji strategicznej............................................ 6 e. Konsultacje lokalne i weryfikacja wybranej koncepcji .......................... 6 f. Przekazanie opisu całościowej koncepcji ....................................... 6 g. Prezentacja koncepcji przed radnymi oraz poddanie jej pod głosowanie ........ 6 2. Część analityczna ........................................................................... 7 2.1. Analiza źródeł wtórnych .............................................................. 7 2.2. Analiza dotychczasowej działalności promocyjnej ......................... 8 a. Analiza struktury organizacyjnej ds. promocji ................................. 8 b. Sposoby i miejsca prowadzenia komunikacji [stan na dziś] .................. 9 c. Kalendarz najważniejszych imprez kulturalnych i sportowych ............... 10 2.3. Wizerunkowa sytuacja wyjściowa gminy ..................................... 11 2.4. Ocena atutów Gminy Różan ....................................................... 13 a. Przyroda/natura ............................................................................. 14 b. Zacisze/spokój ............................................................................... 15 c. Infrastruktura publiczna/estetyka .................................................... 17 d. Motyw róży ..................................................................................... 18 e. Historia/militaria ............................................................................ 19 f. Sport/rekreacja ................................................................. 21 g. Znane osoby związane z Różanem .................................. 22 h. Położenie geograficzne .................................................... 23 i. Pozostałe atuty ............................................................... 24 2.5. Grupy docelowe .......................................................... 25 2.6. Analiza konkurencji ..................................................... 28 2.7. Analiza SWOT ........................................................... 29 2.8. Podsumowanie części analitycznej .............................. 32 3. Część strategiczna ......................................................... 33 3.1. Kluczowe elementy tożsamości Różana ....................... 33 3.2. Pozycjonowanie ......................................................... 35 3.3. Logo i hasło promocyjne (pozycjonujące) .................. 36 3.4. Działania uwypuklające pozycjonowanie ...................... 37 a. Motyw róży w przestrzeni miejskiej ............................ 37 b. Piknik Różany nad Narwią ........................................ 38 c. Stowarzyszenie Miast Różanych ................................. 39 d. Różane przysmaki, sklepiki i lokale ............................ 41 e. Ogród Zapachów ....................................................... 42 f. Konkursy i warsztaty .................................................. 43 3.5. Potrzebna infrastruktura i inwestycje .......................... 44 3.6. Pozostałe kierunki działań ........................................ 46 3.7. Rekomendacje odnośnie działań komunikacyjnych (promocyjnych). 47 a. Punkt informacji ....................................................... 47 b. Informator lokalny ..................................................... 48 c. Oznakowanie atrakcji (System Informacji Miejskiej) .... 49 d. Tablice informacyjne (tzw. billboardy) ......................... 49 e. Strona internetowa ................................................................. 50 f. System informacji o działkach/domach letniskowych .................. 54 g. Promocja Pikniku Różanego nad Narwią ................................. 55 h. Oferta obozów sportowych/ kolonii........................................... 56 i. Opisanie „Złotego spawu” gazociągu Jamal-Europa .................... 56 j. Inne działania o charakterze promocyjnym: ............................... 59 k. Publicity – budowanie relacji z mediami: ................................. 59 3.8. Koncepcja systemu identyfikacji wizualnej ............................. 62 4. Podsumowanie koncepcji i wytyczne realizacyjne ...................... 70 4.1. Wizja docelowa ................................................................. 70 4.2. Dotychczasowe i docelowe elementy tożsamości Różana ........ 71 4.3. Zalety koncepcji ............................................................... 71 4.4. Bariery i ryzyko związane z koncepcją ................................. 72 4.5. Kluczowe czynniki powodzenia ........................................ 73 4.6. Możliwości finansowania .................................................. 75 4.7. Ramowy harmonogram wdrożeń ....................................... 75 4.8. Kontrola i monitoring ..................................................... 77 a. Kontrola realizacji zadań: ................................................ 77 b. Monitoring skuteczności działań ..................................... 77 4.9. Wytyczne końcowe ......................................................... 78 ANEKS 1 – Legenda różańska .................................................. 79 ANEKS 2 – mapa-szkic Różana za czasów społeczności żydowskiej .... 80 ANEKS 3 - opowiadanie dawnego mieszkańca ............................... 81 1. Wstęp. Cele opracowania i założenia 1.1. Czemu służy strategia promocji gminy Różan? Cele strategii promocji gminy wynikają zarówno ze strategii rozwoju gminy oraz celów szczegółowych zidentyfikowanych w trakcie rozmów z Urzędem Gminy oraz w trakcie spotkań z mieszkańcami. Celem strategii promocji gminy Różan jest rozwój gospodarczy oraz podwyższanie jakości życia jej mieszkańców poprzez: - tworzenie nowych możliwości zarobkowania (m.in. w turystyce) - sprofilowanie oferty gminy pod potrzeby prawdopodobnych inwestorów (w tym z branży turystycznej) oraz innych zewnętrznych grup docelowych - budowanie identyfikacji mieszkańców z Różanem oraz angażowanie ich w życie gminy - poszerzenie możliwości spędzania czasu wolnego Żarówno Burmistrz gminy, jak i mieszkańcy za najważniejszy kierunek rozwoju gminy uznali turystykę. Mieszkańcy w drugiej kolejności zwracali uwagę na konieczność utworzenia nowych inwestycji gwarantujących miejsca pracy. 1.2. Etapy prac nad strategią promocji a. Spotkanie z Urzędem Gminy - Wyjaśnienie celów i założeń projektu oraz zasad współpracy pomiędzy Urzędem Gminy Różan a Konsorcjum Doradczym Prolandia - Przekazanie istotnych dokumentów, materiałów opracowań dot. gminy (pełna lista analizowanych dokumentów – patrz punkt 2.1.a) - Szczegółowa wizytacja gminy b. Konsultacje społeczne i środowiskowe, badanie grup docelowych i ich potrzeb - Spotkanie otwarte; informacja o projekcie, rozpoczęcie konsultacji społ. oraz indywidualnych (m.in. proboszcz Ryszard Krosiński, Wiesław Łaskarzewski, właściciele Ośrodka Wczasowego „Florian”, Krzysztof Kruszewski) Przeprowadzenie ankiety dot. oceny wyjątkowych elementów gminy c. Analiza i strukturyzacja zebranych informacji Oprócz wymienionych powyżej materiałów, opracowań i badań analizowano także dane znalezione w internecie (m.in. witryny gminy, powiatu, województwa, strony „miejscowości konkurencyjnych” i wiele innych). d. Opracowanie koncepcji strategicznej Zawiera ona 3 główne części: Pozycjonowanie, motyw wiodący oraz wizję dla Różana Projekty promocyjno-inwestycyjne oraz imprezy kształtujące wizerunek Różana w pożądanym kierunku Koncepcję systemu identyfikacji wizualnej (m.in. logo, hasło, projekt folderu, oznaczenia atrakcji, gadżety, itp.) e. Konsultacje lokalne i weryfikacja wybranej koncepcji Prezentacja propozycji w Urzędzie Gminy oraz na spotkaniu otwartym Ocena jakościowa koncepcji Przeprowadzenie ankiety oceniającej zaprezentowaną koncepcję (na spotkaniu oraz na podstawie koncepcji udostępnionej na stronie internetowej) f. Przekazanie opisu całościowej koncepcji Udostępnione Radnym kompleksowego opracowania łączącego efekt prac analitycznych oraz strategicznych (rozszerzonego w stosunku do prezentacji), uwzględniającego także wyniki przeprowadzonej ankiety oceniającej koncepcję oraz ustalenia z Urzędem Gminy Udostępnienie otwartych plików graficznych zawierających elementy systemu identyfikacji wizualnej gminy g. Prezentacja koncepcji przed radnymi oraz poddanie jej pod głosowanie 2. Część analityczna 2.1. Analiza źródeł wtórnych a. Dokumenty strategiczne: Strategia Rozwoju Gminy Różan (Warszawa, styczeń 2001), Strategia Rozwoju Powiatu Maków Mazowiecki (Warszawa, styczeń 2001), REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 - 2013 (Warszawa, październik 2007), SZCZEGÓŁOWY OPIS PRIORYTETÓW REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 – 2013 (USZCZEGÓŁOWIENIE RPO WM) (Warszawa, luty 2008), ZASADY KWALIFIKOWANIA WYDATKÓW W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 – 2013 (Warszawa, marzec 2008), aktualny Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Różan, Natura 2000 (dokumentacja i uwarunkowania + mapa obszarów w Gminie Różan objętych programem) b. Inne dokumenty, opracowania i publikacje: Świerszcz Różański (wydania archiwalne lokalnej gazety od 1994 roku), opracowanie dot. promocji Gminy Różan autorstwa Krzysztofa Kruszewskiego, przewodnik "Różan i okolice" (Krajowa Agencja Wydawnicza RSW "Prasa - Książka - Ruch", 1978 r.), przewodnik "Różan. Oficjalny Informator Miejski", inne przewodniki (powiatowe, wojewódzkie), praca licencjacka o charakterze socjologicznym nt. Różana (autorka nieznana, rok 1999/2000), Walki o przedmieścia. Różan, Pułtusk, Płock 1939 (Ryszard Juszkiewicz, Warszawa 1992), archiwum fotografii z Różana (imprezy, krajobrazy, wydarzenia), Rozhan Memorial Book (Benjamin Halevy, Tel-Aviv 1977, od str. 624 w dół)) c. Internet (wybrane adresy): http://www.rozan.eur.pl http://www.rozan.net http://www.rozan.hg.pl 2.2. Analiza dotychczasowej działalności promocyjnej a. Analiza struktury organizacyjnej ds. promocji Zadania promocyjne podzielone są między Urząd Gminy a Gminny Ośrodek Upowszechniania Kultury (GOUK). W Urzędzie Gminy zadania promocyjne wykonywane są na stanowisku ds. administracji sieci komputerowej oraz promocji gminy. Zadania te polegają m.in. na prowadzeniu i uaktualnianiu strony internetowej miasta, komunikowaniu się z mieszkańcami za pomocą plakatów itp. Drugi instytucją gminną częściowo zajmująca się promocją (GOUK) odpowiada za tworzenie programu imprez kulturalnych i sportowych oraz ich promocję i archiwizację, wydawanie gazety lokalnej „Świerszcza Różańskiego” oraz prowadzenie stron internetowych GOUK-u oraz „Świerszcza Różańskiego”. Ze względu na ograniczone możliwości kadrowe, powyższy podział obowiązków promocyjnych jest uzasadniony. Jednocześnie, zauważalny jest brak spójnego (ujednoliconego) planu działania promocyjnego, wokół którego te rozproszone osoby powinny funkcjonować. Wynikiem tego jest zauważalna „akcyjność” działań promocyjnych („Długopisy się kończą”, „Trzeba dodrukować ulotki”) oraz ich nieuporządkowany charakter (brak myśli przewodniej). Należy pamiętać, iż działania promocyjne nie uporządkowane i nie spięte wspólną ideą przewodnią mają mniejszą szansę na zaistnienie w świadomości pożądanego odbiorcy. Ich wartość promocyjna jest słabsza (brak efektu synergii). b. Sposoby i miejsca prowadzenia komunikacji [stan na dziś] Komunikacja prowadzona przez gminę sprowadza się do: Informowania o zbliżających się imprezach kulturalnych oraz sportowych (poprzez plakaty rozklejane na obszarze gminy, informacje na stronie internetowej i w „Świerszczu Różańskim”) Wydawania „Informatora lokalnego” zawierającego podstawowe informacje o gminie i jej atrakcjach Wydawania pamiątek związanych z gminą (np. pocztówek, długopisów, itp.) Pozyskiwania uwag mieszkańców odnośnie funkcjonowania/życia gminy i odpowiedzi burmistrza za pomocą strony internetowej Ocena działań: Należy pochwalić podstawowe działania informacyjne prowadzone za pomocą: stron internetowych (Urzędu Gminy oraz GOUK-u), plakatów (wyraźnie zauważalnych w Gminie!) oraz „Świerszcza Różańskiego”. Dziś, dla samorządu, głównym narzędziem komunikacyjnym na zewnątrz jest strona internetowa. W niniejszym opracowaniu osobny akapit poświęcono rekomendacjom dot. strony internetowej UG (patrz punkt 3.7.e) Informator pełni funkcję bardziej informacyjną, a brakuje w nim bezpośrednich zachęt skierowanych do potencjalnego odbiorcy (“Zobacz!!”, “Zamieszkał” itd.). Rekomendacje dot. informatora lokalnego zostały zawarte w tej strategii (patrz punkt 3.7.b). Znamienny jest brak ujednoliconego systemu graficznego pomiędzy materiałami promocyjnymi (strony internetowe, informatory, plakaty, długopisy). Ujednolicony system graficzny został zaproponowany w niniejszym dokumencie (patrz punkt 3.8) Oferta pamiątek z Różana jest bardzo ograniczona i trudno dostępna. Gadżety charakteryzują się małą oryginalnością i niewystarczającą atrakcyjnością (poczółtki, proporczyki). Dystrybucja materiałów promocyjnych jest mało ekspansywna. Nie są one dostępne np. w Pułtusku, na stacjach benzynowych w gminie i powiecie. Odpowiedzi burmistrza na stronie internetowej są bardzo pozytywne z punktu widzenia wizerunku (otwartość, transparentność). Podobnie publikacje nagrań audio z sesji Rady. c. Kalendarz najważniejszych imprez kulturalnych i sportowych W kalendarzu dominują imprezy o zasięgu lokalnym o niskiej, zewnętrznej mocy promocyjnej. Są to imprezy cykliczne, z którym najbardziej rozpoznawalne są „Dni Różana”. Większość imprez skierowana jest do ludzi młodych (wiek szkolny). Żadna z imprez nie jest promowana na szerszą skalę (region) i nie jest wystarczająco unikalną, aby zwrócić uwagę potencjalnych odbiorców (np. mieszkańców Warszawy). Tabela 1: Kalendarz na rok 2008: \| Lp. \| Nazwa imprezy \| Miejsce imprezy \| Termin \| Główny Organizator \| Zasięg imprezy \| \|-----\|---------------------------------------------------\|------------------\|------------\|--------------------------\|----------------\| \| 1. \| Konkurs plastyczny \| GOUK \| luty \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 2. \| Konkurs filmowy \| GOUK \| marzec \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 3. \| Konkurs fotograficzny \| GOUK \| kwiecień \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 4. \| Festyn z okazji 3 MAJA \| Pl. Obrońców Różana \| 3 maj \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 5. \| Festyn z okazji Dnia Dziecka III Przegląd Amatorskiego Ruchu Artystycznego \| Pl. Obrońców Różana \| 1 czerwiec \| GOUK Różan \| lokalny-regionalny \| \| 6. \| Festyn wakacyjny \| Pl. Obrońców Różana \| 6 lipiec \| GOUK Różan \| lokalny \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 7. \| DNI RÓŻANA \| Pl. Obrońców Różana \| 2-3 sierpień \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 8. \| Pożegnanie lata \| Pl. Obrońców Różana \| 7 wrzesień \| GOUK Różan \| lokalny \| \| 9. \| I Powiatowy Konkurs Wokalny \| GOUK \| październik \| GOUK Różan \| powiatowy \| \| 10. \| Turniej Tańca \| Hala sportowa w Różanie \| listopad \| GOUK Różan \| regionalny \| \| 11. \| Mikołajki \| GOUK \| grudzień \| GOUK Różan \| lokalny \| ### 2.3. Wizerunkowa sytuacja wyjściowa gminy Różan jest słabo rozpoznawalną miejscowością. Różan istnieje jedynie w świadomości mieszkańców okolic, domków letniskowych, a także ich bliskich. Wśród mieszkańców pierwszym skojarzeniem jest czołg, następnie natura (m.in. położenie nad Narwią), przyroda oraz sieliskość i odpoczynek (spokój). Na dalszym miejscu znajdują się charakterystyczne budynki (kościół, forty). Pozytywną informacją jest fakt, iż wśród mieszkańców nie funkcjonuje świadomość istnienia składowiska materiałów radioaktywnych. Różan jest dziś słabo rozpoznawalny i nie posiada jasno określonego wizerunku. Osoby spoza okolic, które nigdy nie były w Różanie, w ogóle nie posiadają z tym miastem żadnych skojarzeń, a jedynie nieliczni pamiętają piosenkę „Różan” Jana Krzysztofa Kelusa albo kojarzą Różan z obroną podczas drugiej wojny światowej. Dla przejeżdżających przez Różan nie wyróżnia się niczym, oprócz czołgu i nie daje powodów do zatrzymania się. Osoby z zewnątrz, które odwiedziły Różan określają go i okolicę jako czyste, zadbane i spokojne miasto o pięknym położeniu. Wrażenie jest więc na ogół pozytywne. „Różan to spokojne, czyste i zadbane miejsce, położone pięknie nad Narwią, wśród natury.” Różan nie jest kojarzony ze składowiskiem odpadów; ani wśród osób, które nigdy w Różanie nie były, ani wśród tych, które kiedyś odwiedziły Różan lub go z czymś kojarzą (ani jedna osoba nie wskazała takiego skojarzenia). To, oraz fakt, iż Różan nie ma jeszcze określonego wizerunku, stanowi bardzo dobrą pozycję wyjściową do jego pozytywnego kreowania. Możliwe jest określenie wizerunku, do którego chcemy dążyć i realizowanie tej wizji. W celu określenia pożądanego wizerunku, należy jednak najpierw dokonać inwentaryzacji i oceny istniejących atutów. 2.4. Ocena atutów Gminy Różan Na podstawie części analitycznej, zidentyfikowano pojedyncze atuty gminy, a następnie połączone je w szersze sfery. Następnie poszczególne sfery analizowano pod względem ich potencjału promocyjnego. Potencjał promocyjny zbadano poddając poszczególne sfery następującej weryfikacji krytycznej: Czy dana sfera jest: Wiarygodna tzn. czy ma oparcie w tym co „jest” w danym miejscu? Pozytywna tzn. czy tworzy pozytywne opinie, skojarzenia, czyli wizerunek? Unikalna tzn. czy jest wyróżniająca na tle innych miejsc konkurencyjnych? Czy: Oferuje szerokie pole do zarobkowania Wspiera rozwój turystyki i inwestycji Stwarza szanse na długofalowy rozwój Jest powodem do lokalnej dumy Celem analizy jest zidentyfikowanie tych sfer, które dają odpowiedź „TAK” na test WIARYGODNOŚCI, POZYTYWNOSCI oraz UNIKALNOŚCI. Są to warunki konieczne dla skutecznej promocji. Rozwiązaniem idealnym jest sytuacja kiedy ów wyselekcjonowane sfery spełniają również pozostałe warunki uzupełniające (SZEROKIE ZAROBKOWANIE, ROZWÓJ TURYSTYKI i INWESTYCJI, DŁUGOFALOWY ROZWÓJ, LOKALNA DUMA). Celem strategii promocji jest znalezienie, zaakcentowanie i jeszcze silniejsze uatrakcyjnienie tych sfer. Elementy sfer (poniżej) wymienione kursywą, to elementy w trakcie realizacji lub w projekty, których realizacja jest rozważana. a. Przyroda/natura Narew, rozlewiska, ryby Skarpa Mikroklimat Lasy, grzyby Ptactwo Natura 2000 95% „powietrza zakopiańskiego” Zalew Ocena sfery „Przyroda/Natura”: Z powyższej listy wynika, iż przyroda i natura są autentycznymi (bo istniejącymi w tkance miejsca) i mocnymi stronami Gminy Różan. Elementy związane z tą sferą byłyby najczęściej wymieniane przez osoby, które odwiedziły Różan. Wywołują one jednocześnie pozytywne skojarzenia („nieskażona natura”, „czyste powietrze”). Unikalność tej sfery jest jednak niedostateczna. Zakładając nawet powstanie oferty aktywnego spędzania czasu (szlaki piesze, rowerowe, przystań, zalew), to takich malowniczych miejsc w regionie jest wiele (np. Dolina Narwi, Natura 2000, lasy, Zalew Zegrzyński), często bardziej dziewiczych (np. Biebrza). Pewną szansę na wyróżnienie się spośród silniejszych konkurencyjnie miejsc dają: mikroklimat (95% „powietrza zakopiańskiego”), położenie na skarpie (atrakcyjny widok) oraz dzikie, rzadko spotykane ptactwo pod ochroną w dolinie rzeki (obserwacje, szlaki informacyjne). Sfera ta może być bardzo skutecznym argumentem dla lotniskowców i umiarkowanej turystyki wypoczynkowej, ale nie docelowej (Warszawa). Może też przyciągać specyficzne inwestycje zewnętrzne związane z mikroklimatem. W niewielkim stopniu może wpływać na tranzyt (tzn. osoby będące przejazdem). Sfera charakteryzuje się dużą sezonowością, uzależnieniem od pogody. Wniosek: sfera „Przyroda/Natura” może być ważnym filarem strategii promocji, ale nie przewodnim, bo zbyt wąskim (jednokierunkowym) i za mało unikalnym w ujęciu ponad lokalnym. b. Zacisze/spokój Domy letniskowe „ukryte” w lesie Kameralne miasto (2,5 tys. m²), spokojne zacienione uliczki i zacisze zakątki Bezpieczeństwo Znane osobistości szukające spokoju Ciągłość, stabilność „władzy” Ocena sfery „Zacisze/spokój”: Niewielka liczba mieszkańców oraz sielska atmosfera to namacalne cechy Różana. Sfera ta jest najczęściej wymienianą, po naturze/przyrodzie, zarówno przez mieszkańców jak i osoby z zewnątrz, które były wcześniej w gminie. Unikalność tej sfery jest niewystarczająca, gdyż w powiecie, regionie i kraju istnieją setki małych miejscowości charakteryzujących się ogólnie pojętą „sieliskością”. Zaciszny wizerunek Różana ośłania tranzyt na dwóch krajowych drogach krzyżujących się w mieście (nie kojarzy się to ze spokojem!). Gmina jest jednak bardziej zacisza od turystycznego Pułtuska i przeludnionego Zalewu Zegrzyńskiego, czyli od dwóch głównych konkurentów o klienta warszawskiego. Pewną unikatowość dają ukryte, leśne domki letniskowe (np. Chełsty) oraz fakt zamieszkiwania w nich znanych osobistości ze świata biznesu i kultury („elitarność”). Sfera ta jest szczególnie przydatna w komunikowaniu korzyści potencjalnym mieszkańcom tymczasowym („letniskowcy”) oraz stałych (dziełki budowlane), szczególnie z Warszawy (ucieczka od zgłębia, „drugi dom”, emerytura, bezpieczeństwo, brak zawierzeń samorządowych). Znane osobistości i zwykli Warszawiacy posiadający swój domek na terenie gminy (lub na terenie gmin sąsiednich) potwierdzają ten fakt. Spokój pojęty jako „odpoczynek” może też przyciągać ściśle określone inwestycje, szczególnie te wymagające spokojnego otoczenia. W niewielkim stopniu może przekonywać do siebie tranzyt, osoby przejeżdżające przez gminę (nie zatrzymamy ich „spokojem” i „sieliskością”). Kameralność, z drugiej strony, często interpretowana jest jako „brak atrakcji”, co nie sprzyja przyciąganiu lub utrzymywaniu mieszkańców. Sfera nie daje też szerokich możliwości zarobkowania poprzez atrakcje i jest przez to mało rozwojowa. Wniosek: sfera „Zacisze / Spokój” może być ważnym filarem strategii promocji, ale nie przewodnim, gdyż zbyt słaba jest jej unikalność, rozwojowy charakter i oferuje ona ograniczone możliwości zarobkowania. c. Infrastruktura publiczna/estetyka Czysta i zadbana gmina Drogi główne i dojazdowe Ujęcia wody, oczyszczalnia Nowoczesny dom kultury Zadbany plac główny Zadbane domostwa i ogrody Bezprzewodowy internet Ocena sfery „Infrastruktura publiczna/estetyka”: Sfera ta różni się od innych tym, iż jej ewentualne zaniedbanie na pewno wpłynie na negatywny wizerunek gminy, podczas gdy wysoki jej standard na dłuższą metę nie będzie niczym unikalnym ani wyróżniającym (należy bowiem przyjąć, że na dłuższą metę, wszystkie jednostki samorządu terytorialnego dążą do wysokich standardów w infrastrukturze publicznej i estetyce otoczenia). Bardzo dobra infrastruktura i ogólna estetyka to dziś pierwsze pozytywne wrażenie po przekroczeniu granic gminy („Po dobrych drogach widać, że zaczyna się Gmina Różan” „Czyste i zadbane ulice i budynki”). Mieszkańcy uważają dostępną infrastrukturę za coś normalnego, coś do czego są przyzwyczajeni (łatwo przyzwyczać się do wygody!). Tymczasem, jak wskazują ankiety oraz wywiady środowiskowe, to właśnie czystość i zadbana gmina robią najbardziej pozytywne wrażenie na osobach z zewnątrz, które były w Różanie. Dlaczego? Bo jest to pierwsza rzecz, na którą zwracamy uwagę po przyjeździe do nowego miejsca („Jakie są drogi?”, „Czy jest czysto?” itp..) W krajach zachodniej Europy dobra infrastruktura i wysoka estetyka nie jest niczym unikalnym, gdyż warunek te spełniają praktycznie wszystkie jednostki terytorialne. W naszym kraju jednak, jest to dziś coś co może w dość dużym stopniu wyróżniać jedno miejsce do drugiego. Różan wyróżnia się tym elementem pozytywnie na tle innych miejsc na trasach Warszawa-Mazury czy Wschód-Zachód, przecinających gminę. Sfera ta, podobnie jak sfera „Zacisze/spokój”, jest szczególnie poszukiwana przez potencjalnych mieszkańców tymczasowych („letniskowców”) oraz stałych (działki budowlane), szczególnie z Warszawy (oni są przyzwyczajeni do wygod i nie tolerują niskiego standardu infrastruktury). Głównym argumentem przeciw przeprowadzce z Warszawy do małego miasteczka lub na wieś jest właśnie obawa przed obniżeniem standardu infrastruktury publicznej (Czy będzie ogrzewanie i czysta woda? Czy jest kanalizacja? Czy jest kino, dom kultury, basen? Czy będzie miał dostęp do Internetu?) Z wymienionych elementów tej sfery, wyłania się dodatkowa szansa wyprzedzenia konkurencji na polu infrastruktury publicznej – bezprzewodowy Internet w całej gminie. Będzie on atrakcyjną ‘przynętą’ nie tylko dla potencjalnym mieszkańców stałych, ale również tymczasowych (telepraca). Dodatkowo, oferować będzie nowe powody dla tranzytu do zatrzymania się w gminie (“Sprawdź maila”). Dotyczy to zarówno tranzytu turystycznego (np. w drodze na Mazury), ale również biznesowego (np. handlowcy). Wniosek: ważny filar strategii promocji, ale nie przewodni, bo choć wyróżnia Różan na tle innych gmin o gorszej infrastrukturze i estetyce publicznej, to ma stosunkowo słabą moc wizerunkową. W długim okresie nie gwarantuje przewagi konkurencyjnej, bo inne miejsca dość łatwo mogą tę sferę zagospodarować. Sfera ta jest również mało „przebojowa” i mało atrakcyjna w przekazie. d. Motyw róży Nazwa (jedyna taka w Polsce!) Herb (zbliżony do „poraju”) „Legenda różańska” Wacław Lipowski (poeta ludowy) - mit założycielski (patrz ANEKS 1) Jedna z wersji legendy zwarta jest w zbiorze „Zapomnianych tajemnic czar”, pod redakcją Narali Gierasimiuk z 2006r (wersja do ściągnięcia na: kamunikat.org/download.php?item=1863-3.pdf) Skwer różany przy kościele św. Anny Inne nazwy własne, np. ogródki działkowe „Róża”, rzeka Różanica, itp. Trzy kwiaciarnie na rynku Ocena sfery „Motyw Róży”: Wymienione powyżej elementy pokazują, że motyw róży funkcjonuje głęboko w tożsamości miejsca. Najważniejsze i namacalne, czyli nazwa i herb, nawiązują do róży. Ponadto, w Różanie funkcjonuje mit założycielski w postaci legendy autorstwa Wacława Lipowskiego („legendy spisanej z opowiadzeń starych ludzi”). Róża jest zatem dla gminy elementem wiarygodnym. Budzi ona również pozytywne skojarzenia (róża, kwiat, kwitnienie, natura, przyroda). Róża w skali kraju (nie tylko powiaty czy regionu!) jest cechą unikalną gminy, gdyż jest to jedyna taka istniejąca nazwa miejscowości/gminy w Polsce. Ponadto, żadna z polskich miejscowości/gmin nie funkcjonuje dziś „jako miasto / gmina Róży”. Motyw róży jest też najbardziej wyróżniający i najprostszy do komunikowania na zewnątrz (jest to łatwy do zapamiętania i atrakcyjny sygnał). Motyw Róży daje bardzo szerokie możliwości zarobkowania dla mieszkańców (np. przysmaki różane) i jest powodem do lokalnej dumy („Jestem z miasta Róży!”, „Jestem z gminy różanej!”). Odpowiednio wykorzystany może stać się również atrakcją turystyczną i wspierać rozwój gminy. Zaskakującym jest fakt, iż pomimo swojego potencjału promocyjnego, róża nie jest dziś w tym celu wykorzystywana. Warto również zauważyć, iż motyw róży nie ‘gryzie się’ z innymi ważnymi sferami gminy Różan (przyroda, natura, sielskość, estetyka…). Powoduje to, że róża będzie mogła funkcjonować jako ‘parasol’ dla innych sfer Różana. Wniosek: bardzo unikalna i wyróżniająca сфера, o największym potencjalne promocyjnym i najszerzych możliwościach zarobkowania – Róża będzie kluczowym elementem strategii promocji. e. Historia/militaria Lokacja 630 lat temu (1378) Kampania wrześniowa (obrona przedmościa) XIX-wieczne fortyfikacje carskie Dawna Szkoła Podchorążych Piechoty Pomniki (czołg, Obrońców Różanego) Cmentarze (miejski i I Wojny Światowej) Krajowy Związek Piłsudczyków (zał. w Różanie) Różan walczący, „powstający z popiołów” Ocena sfery „Historia/militaria”: Bogata historia i militarność to elementy pojawiające się często w kontekście Różana i są one widoczne w tkance miejsca (forty, pomniki, cmentarze). Część z tych elementów ma charakter pozytywny (obronność, bohaterstwo, „kwawienie” za Polskę). Część osób, które nigdy nie była w Różanie, kojarzy go właśnie z obronnością podczas II wojny światowej. Są to osoby starsze. Historia Różana i jego militarność nie jest jednak wyjątkowa na skalę regionu (silna konkurencja Warszawy, Pułtuska i Modlina) i nie jest na tyle wyróżniająca, aby istniała możliwość zbudowania wokół niej strategii promocji (taki potencjał ma w Polsce np. Grunwald). Unikalność należy tu postrzegać jako atrakcyjność dla osób z zewnątrz, a nie istotność dla mieszkańców Różana. Historia danego miejsca jest bowiem unikalna i bardzo ważna dla każdej społeczności. Sfera „Historia/militaria” oferuje, obok wąskich możliwości promocyjnych, równie wąskie możliwości zarobkowania. Historia może być natomiast ważnym powodem do dumy dla mieszkańców. Do celów promocyjnych wykorzystać można „długowieczność” Różana (lokacja w 1378 roku), co tworzy pozytywny wizerunek „miasta z tradycjami” (ludzie ceniący sobie jakość życia, chętnie zamieszkują miejsca, które posiadają swoją historię). Osobnym elementem sfery „Historia/militaria” jest czołg, który jest pierwszym skojarzeniem mieszkańców dotyczącym Różana. Nie tworzy on podstaw do działań promocyjnych, ale może służyć jako punkt orientacyjny dla tranzytu („Zjedź przy czołgu”) celem jego zatrzymania w Różanie. Historia Różana nie wyróżnia go silnie na tle innych miejsc w regionie i kraju Wniosek: sfera ta nie jest wystarczająco silna i unikalna, aby stać się główną osią strategii promocji, jednak kilka jej elementów będzie uzupełniało ofertę gminy (szczególnie data lokacji twórcza wizerunek miasta z tradycjami). f. Sport/rekreacja Sala gimnastyczna Boisko piłkarskie Stadnina koni, JKS Narew Różan Obozy dla ciężarowców, siłownia (Florian) Stanica kajakowo-żeglarska, "Szlak Wodny im. Króla Stefana Batorego: Wisła - Kanał Żerański – Zalew Zegrzyński – Narew – Biebrza – Kanał Augustowski - NIEMEN" Basen Zalew Ocena sfery „Sport/rekreacja”: Sfera ta nie jest dziś wyraźna i widoczna w Różanie. Na tle innych miejsc w okolicy regionie, Różan nie wyróżnia się niczym swoją ofertą sportowo-rekreacyjną. Planowane inwestycje lokalne (np. zalew) i krajowe (szlak Wisła-Niemen) mogą pomóc zmienić ten obraz. Nie będą one jednak stanowiły o unikalności Różana, gdyż inne miejsca albo będą objęte tym samym programem (Pultusk szlakiem), albo już posiadają infrastrukturę sportowo-rekreacyjną (np. basen). Pewne możliwości zarobkowania daje natomiast pakietowanie oferty sportowo-rekreacyjnej i przedstawienie jej stolecznym szkolom i klubom sportowym (patrz punkt 3.7.h). Dobrym przykładem może służyć ośrodek „Florian” organizujący zgrupowania dla ciężarowców (sportowców). Planowany wodny szlak turystyczny obejmujący Narew i Różan oferuje dodatkowe możliwości zaistnienia Różana na mapie Polski i okazję do zaprezentowania swojej oferty (w przystani). Wniosek: sfera „Sport/rekreacja” nie mają predyspozycji do uznania jej za główny element promocyjny gminy, gdyż jest zbyt słabo rozwinięta i nie wyróżnia miejsca od konkurencji. g. Znane osoby związane z Różanem Właściciele działek letniskowych w okolicy: Zbigniew Zamachowski Mariusz Walter Bronisław Geremek Dariusz Szpakowski Tadeusz Pluciński Ksymena Zaniewska Eugeniusz Pach Oraz: Wacław Lipowski (lokalny poeta ludowy), Jan Krzysztof Kelus (bard, gościł w Różanie, napisał o nim piosenkę) I liczni naukowcy Ocena sfery „Znane osoby związane z Różanem”: Znane osoby są autentycznym atutem Różana, jednak trudno namacalnym (osoby nie są spotykane na co dzień). Jest to również bardzo pozytywny element miejsca, gdyż świadczy, że zamożne osoby, ceniące sobie jakość życia, usatysfakcjonowane są zaletami jakie oferuje Różan. Ponadto, niewiele można znaleźć miejsc w okolicy i regionie mogących pochwalić się taką liczbą znanych mieszkańców. Znane osobistości w Różanie szukają jednak przede wszystkim spokoju, zacisza i nie chcą znajdować się w centrum uwagi. Argument o zamieszkujących okolice znanych osobistościach świata biznesu, polityki, mediów i nauki jednak bardzo trafnym w przypadku konieczności pomniejszenia obaw związanych z bliskością składowiska (- Czy Znane osobistości to pozytywna i unikalna cecha Różana, ale niemożliwa do oficjalnego składowisko nie jest niebezpieczne dla zdrowia? – Gdyby było, nie mieszkałyby tu znane osoby jak...) Wniosek: Pomimo pozytywnego i unikalnego charakteru, sfera ta nie może być wykorzystywana w oficjalnej promocji Różana. Może jednak służyć jako kontrargument dla obawiających się negatywnego oddziaływania składowiska. h. Położenie geograficzne 90km od Warszawy Na skrzyżowaniu dróg krajowych (Warszawa-Mazury; Zachód-Litwa), Via-Baltica przez Różan lub w pobliżu (?) W dolinie dolnej Narwi, szlaki wodny, planowane szlaki turystyczno-rekreacyjne W strefie programu Natura 2000 Ocena sfery „Położenie geograficzne”: Położenie rozpatrywane w rozumieniu położenie względem innych miast lub krain geograficznych. (Położenie naturalne omówiono w sferze „Natura/Przyroda”). Położenie Różana należy oceniać pozytywnie, jednak nie jest ono unikalne na skalę regionu czy kraju (porównaj Hel, Zakopane). Odległość od stolicy, tylko i aż 90km, nie daje przewagi nad konkurencją znajdującą się bliżej Warszawy (np. Pułtusk). Odległość od stolicy wydaje się być hamulcem dla jednodniowych wycieczek, dlatego słuszne wydaje się skupienie się na dłuższych pobytach potencjalnych interesariuszy (weekend, „drugi dom”, obozy sportowe i kolonie). Inną pozytywną cechę stanowi położenie na skrzyżowaniu dróg krajowych, co daje szansę komunikowania się z potencjalnymi odbiorcami (np. na stacjach benzynowych w okolicy). Położenie otwiera pewne możliwości zarobkowania zarówno dzięki potencjalnym mieszkańcom jak i tranzytowi. Polożenie Różana jest korzystne, ale nie bardziej od tego konkurencji Wniosek: położenie Różana jest pozytywne, ale nie unikalne i choć przewiduje się je jako element strategii promocji, to nie jako najważniejsza jej część. i. Pozostałe atuty „Złoty Spaw”: miejsce to jest „neutralne” wizerunkowo. Należy je traktować jako ciekawostkę. Strategia promocji nie skupia się na tym elemencie, ale podsuwa pewne rozwiązania odnośnie wykorzystania tego unikalnego atutu (patrz punkt 3.7.i) Zapusty: sfera warta do podtrzymywania. Uwzględniona poza główną strategią promocji. Rekomendacje: patrz punkt 3.6. Żydzi (przedwojenna historia żydowska miasta, cmentarz żydowski, „Rozhan Memorial Book”, Association of Former Rozan Residents in Israel); sfera nie posiadająca potencjału promocyjnego ze względu na niską unikalność (podobnych miast i miasteczek z żydowską przeszłością jest więcej) jak i stosunek do tej karty historii wśród mieszkańców. W przypadku zmiany klimatu wokół kwestii żydowskiej, warto pomyśleć o zaakcentowaniu w przestrzeni miejskiej dawnej historii miasta i obecności w nim społeczności żydowskiej. Z perspektywy promocyjnej, jest to kolejny element nadający miejscu tradycji i historii. Elementami, które mogą wzmocnić ten charakter są: mapa-szkic Różana za czasów zamieszkiwania w nim społeczności żydowskiej (patrz ANEKS 2) oraz opowiadanie jednego z dawnych mieszkańców Różana pochodzenia żydowskiego (patrz ANEKS 3). Elementy te pochodzą z opracowania Rozhan Memorial Book (Benjamin Halevy, Tel-Aviv 1977, od str. 624 w dół)) dostępnego na stronie: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564. Możliwe do wykorzystania na tablicy pamiątkowej – w przyszłości. Podsumowanie sfer-atutów Różana: Sferą najbardziej unikalną i dającą najszerse możliwości zarobkowania, a przez to najbardziej odpowiednią do celów promocyjnych jest „motyw róży”. Sferami o pewnym potencjale są również: Najbardziej unikalna cecha Różana, motyw róży, nie jest dostrzegana i wykorzystywana do celów promocyjnych. przyroda/natura, zacisze/spokój, infrastruktura/estetyka oraz położenie geograficzne. W mniejszym stopniu historia/militaria (rok lokacji, odradzanie się), sport/rekreacja oraz znane osoby związane z Różanem (szukają zacisza). Badania i wywiady środowiskowe pokazały, iż motyw róży nie jest postrzegany jako wyjątkowy element ani przez osoby z zewnątrz ani wewnątrz. Sfera, która dysponuje najmocniejszym potencjałem promocyjnym nie funkcjonuje w świadomości osób znających Różan i nie jest z nim kojarzona. Potwierdzają to inne badania nad unikalną cechą gminy według mieszkańców. Unikalna cecha gminy odpowiedzi spontaniczne - położenie geograficzne / bliskość warszawy: 38% - mikroklimat/powietrze: 16% - forty: 12% - kościół: 10% - narew/przyroda: 8% - inne skojarzenia: 16% Wykres 3. Unikalna cecha gminy wg uczestników spotkania otwartego w Różanie z dnia, n=50 ### 2.5. Grupy docelowe Zidentyfikowano trzy grupy potencjalnych odbiorców: mieszkańcy, turyści i inwestorzy/przedsiębiorcy. Każdą z grup podzielono, ze względu na ich charakter, na pod-grupy odbiorców. Następnie pokrótko scharakteryzowano poszczególne podgrupy. W drugiej części skrzyżowano podgrupy odbiorców z wcześniejsze zidentyfikowanymi atutami celem wyodrębnienia sfer istotnych i potencjalnie istotnych dla każdej grupy odbiorców. a. Aktualne i potencjalne grupy docelowe komunikacji Aktualnie adresaci komunikacji i działań gminy Różan to: Stali mieszkańcy Mieszkańcy czasowi (przebywający sezonowo w domach letniskowych) – aktualni i potencjali (gł. Warszawa); jest to strategiczna dla Różana grupa docelowa (już istniejąca i rozwijowa) Właściciele „drugich domów” / letniskowcy (też potencjali) stanowią dla Różana strategiczną grupę docelową Ze względu na korzystne położenie oraz zidentyfikowane walory możliwe jest także adresowanie innych grup: Turyści tranzytowi (gł. Warszawiacy w drodze na Mazury) Turyści weekendowi/jednodniowi – gł. Warszawiacy, odwiedzający Pułtusk, Zalew Zegrzyński Obozy sportowe, kolonie (szkoły, kluby sportowe, organizacje sportowe z regionu, głównie, choć nie tylko, z Warszawy) Wycieczki szkolne (wycieczki objazdowe np. do Pułtuska, Modlina) Miłośnicy ptaków, ornitolodzy (osoby indywidualne, grupy miłośników) Oraz Inwestorzy (w szczególności w branży turystycznej i zdrowotno-opiekuńczej) i przedsiębiorcy b. Istotność atutów dla grup \| Atuty \| Mieszkańcy stałi \| Mieszkańcy czasowi \| Tranzyt \| Wycieczki objazdowe \| Obozy szkolne \| Turysty jednodniowi \| Inwestorzy \| \|------------------------\|------------------\|--------------------\|---------\|---------------------\|---------------\|---------------------\|------------\| \| Natura/przyroda \| + \| + \| \| \| + \| + \| * \| \| Spokój/Zacisze \| + \| + \| \| \| \| + \| \| \| Motyw róży \| * \| * \| * \| * \| * \| * \| * \| \| Infrastruktura/estetyka \| + \| + \| \| \| + \| + \| + \| \| Historia/militaria \| + \| \| * \| * \| * \| * \| \| \| Położenie \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| + \| \| Sport/rekreacja \| + \| + \| \| \| + \| * \| * \| \| Znane osoby \| + \| + \| \| \| \| \| \| Tabela 2. +czynnik już istotny dla grupy czynnik potencjalnie istotny dla grupy Każda z pod-grup docelowych ma specyficzne i inne wymagania, jednak powyższe zestawienie pokazuje, że wiele ze zidentyfikowanych sfer występuje w różnych grupach docelowych. Np. natura/przyroda są istotne zarówno dla mieszkańców stałych, tymczasowych jak i potencjalnych inwestorów w zakresie usług zdrowotno-opiekuńczych. Strategia promocji będzie próbowała wykorzystać sfery wzajemnie się uzupełniające i wzmacniające, które zaspokoją potrzeby możliwie wszystkich zidentyfikowanych grup odbiorców. 2.6. Analiza konkurencji a. Konkurujące o turystykę letniskową mieszkańców Warszawy, szczególnie te zlokalizowane na północ od stolicy: miejscowości na Mazurach, nad Zalewem Zegrzyńskim oraz miejscowości wokół Kampinosu. b. Konkurujące o turystykę tranzytową, położone na trasie Warszawa-Mazury, m.in. Pułtusk, Ostrów Mazowiecka, Ostrołęka, Szczytno c. Konkurujące o turystykę weekendową, szczególnie te w promieniu do 200 km od Warszawy, m.in. Kazimierz nad Wisłą, Puszcza Kampinoska, Zalew Zegrzyński, Pułtusk d. Miejsca wykorzystujące lub potencjalnie wykorzystujące motyw róży do celów promocyjnych, a w szczególności: Końskowola, gmina w woj. lubelskim: na nią przypada połowa hodowanych róż w Polsce, coroczne dożynki różane, dobrze zlokalizowana (blisko Puław i Kazimierza Dolnego), jednak dotychczas przeważa tam orientacja plantatorska, a nie turystyczna. Więcej informacji na: http://www.konskowola.info.pl Kutno, miasto powiatowe w woj. łódzkim. Miejsce organizacji największej i najbogatszej pod względem programu imprezy „Święta Róży” (już 33 edycje). Profil imprezy: florystyczno-rozrywkowy (kiermasz, koncerty). Miasto nie ma jednak żadnych związków historyczno-przyrodniczych z różą, róża nie jest powszechnie obecna w mieście (poza imprezą) i nie jest wykorzystywana w promocji zewnętrznej. Więcej informacji na: http://kdk.art.pl/index.php?strona=roze e. Miejsca obrony podczas kampanii wrześniowej oraz twierdze/forty, m.in. Modlin, Osowiec, Łomża f. Okoliczne miejscowości: Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, konkurujące o mieszkańców, inwestycje, dotacje oraz turystów przybywających imprezy kulturalne (gł. koncerty, festyny) g. Warszawa jako miejsce emigracji zarobkowych z Różana Należy zwrócić uwagę na szczególnie silną konkurencję ze strony Pułtuska jako ulubionego miasta weekendowego dla mieszkańców Warszawy na północ od stolicy. Miasto to jest położone bliżej Warszawy, przez co jest silnym buforem w dotarciu do świadomości warszawiaków. Pułtusk posiada ponadto silne walory dla rozwijania turystyki (zabytki, rynek, kanały, Dom Polonii), przyciągania studentów (uczelnia wyższa) oraz inwestycji (odległość od stolicy). Wskazanym działaniem dla Różana jest tworzenie oferty komplementarnej do oferty Pułtuska (nie bezpośrednio konkurencyjnej) i promowanie się za pomocą sfer, w których Pułtusk jest słabysz (natura, przyroda, zacisze). Jednocześnie, należy „wykorzystać” Pułtusk jako platformę dotarcia do warszawiaków i promocji Różana (więcej na ten temat w punkcie 3.7). 2.7. Analiza SWOT \| Silne strony \| Słabe strony \| \|------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\| \| Wysoki budżet gminy w przeliczeniu na mieszkańca, wysoki poziom inwestycji \| Miasto o niskiej rozpoznawalności i znaczeniu w regionie \| \| (4-te miejsce w rankingu czasopisma „Wspólnota” w kategorii małych miast) \| Brak dużych firm, rozwiniętej branży \| \| Dobra infrastruktura, rynek, domy, oczyszczalnie, drogi, kanalizacja, \| Mało zabytków, miasto wielokrotnie silnie zniszczone \| \| Policja, sala gimnastyczna, stadion, basen, Internet \| Brak dużych pracodawców \| \| Imponująca historia: prawa miejskie już w 1378, odbudowy, „okres żydowski”, \| Ograniczenia wynikające z lokalizacji składowiska (np. brak przemysłu spożywczego) \| \| obrona Różana \| Duże natężenie ruchu (w tym ciężarowego) na drogach dojazdowych \| \| Pamiętki militarno-historyczne: forty, cmentarze, pozostałości mostu czołg, \| Brak wykwalifikowanych pracowników, szczególnie mężczyzn \| \| pozostałości mostu \| Brak istotnych atrakcji turystycznych i ofert spędzania czasu \| \| Liczne domy letniskowe oraz miejsce na kolejne \| Brak tras turystycznych, brak \| \| Położenie nad Narwią, skarpa, rozlewiska, pobliskie kąpielisko \| \| \| Naturalność: mikroklimat, widoki, ptactwo, lasy, powietrze, Natura \| \| \| 2000 \| Zacisze: spokój, kameralność, sielskość, ustronność, jedno z mniejszych miasteczek \| \| --- \| --- \| \| Położenie tranzytowe na drodze Warszawa-Mazury oraz Łódź-Białystok \| \| Znani mieszkańcy i letnicy, osobowości telewizyjne, ludzie nauki: Zamachowski, Walter, Geremek, Szpakowski, Pluciński, Zaniewska, Pach, itp.), Lipowski (poeta ludowy), Kelus (bard, gościł w Różanie, napisał o nim piosenkę) \| \| „Złoty spaw” \| \| Charakterystyczna, miło kojarząca się nazwa, jedyny Różan w Polsce, legenda o Róży, symbol Róży w herbie \| \| folklor i tradycje: zapusty, legendy, i wiersze, piosenki o Różanie \| \| GUOK, świetnie wyposażony, prężny, lokalna gazeta „Świerszcz Różański”, sporo imprez kulturalnych oraz zajęć dla dzieci i młodzieży \| \| Zabytki: kościół, brama cmentarna, pomniki \| \| Poczucie dumy z Różana wśród aktualnych i byłych mieszkańców \| \| Sprawna i stabilna władza \| \| informacji o mieście, punktu informacyjnego, \| \| Brak „głośnych” medialnie, charakterystycznych, znanych imprez i wydarzeń \| \| Uboga baza gastronomiczna i noclegowa, szczególnie w okolicach rynku \| \| Praktycznie brak działań promocyjnych skierowanych do potencjalnych odbiorców, brak budżetu promocyjnego \| \| Silna sezonowość (letniskowcy) \| \| Brak jasnego systemu informacji i zachęt dla potencjalnych inwestorów i letniskowców \| \| Brak rozpoznawalnych (charakterystycznych, pożądanych) produktów i usług lokalnych, rękodzielnictwa, itp. \| \| Szanse (zewnętrzne) \| Zagrożenia \| \|---------------------\|------------\| \| Rozwój letniska* \| Negatywny rozgłos odnośnie składowiska lub zmniejszenie wpływów z tytułu jego utrzymywania \| \| o Wzrost zainteresowania „drugimi domami” bliżej natury \| \| \| o Budowa zbiornika retencyjno-rekreacyjnego w gminie \| Zły PR (rozgłos) odnośnie składowiska \| \| Zatrzymanie tranzytu drogowego i wodnego \| Nasilenie procesu wyludniania miasta \| \| o Via-Baltica przez Różan lub nieopodal \| Konkurencja ze strony: \| \| o Wodny szlak turystyczno-rekreacyjny WISŁA – KANAŁ AUGUSTOWSKI (NIEMEN) \| o Mazur \| \| Wykorzystanie bliskości Warszawy i Pułtuska \| o Pułtuska \| \| Przyciąganie mieszkańców okolic \| o Zalewu Zegrzyńskiego \| \| Wykorzystanie funduszy własnych, regionalnych, krajowych i UE \| o Modlina/Osowca/innych twierdz \| Tabela 3: Analiza SWOT 2.8. Podsumowanie części analitycznej Dokonano analizy źródeł wtórnych jak i przeanalizowano wyniki własnych badań. Zanalizowano sytuację wizerunkową Różana zarówno na zewnątrz, jak i wśród mieszkańców. Zrealizowano kompletny przegląd i ocenę atutów gminy odnosząc je do zidentyfikowanych grup docelowych. Zidentyfikowano główne pola konkurencji i najważniejszych konkurentów. Na zakończenie dokonano analizy SWOT (Silnych i Słabych stron, Szans i Zagrożeń). Na podstawie powyższych etapów analizy, wyciągnięto szereg wniosków, spośród, których najważniejsze to: - Różan nie posiada wizerunku na zewnątrz - Brakuje spójnego systemu promocji Różana - Brakuje jednej, wizerunkowej imprezy, która promowałaby Różan ponad lokalnie - Gmina posiada kilka atutów, na czele z unikalnym motywem róży, które się uzupełniają - Motyw róży nie jest w ogóle wykorzystywany w promocji gminy ani kojarzony z Różanem - Silna konkurencja wymaga znalezienia oryginalnego pomysłu promocyjnego - Istnieje duża szansa na stworzenie spójnej, unikalnej i atrakcyjnej strategii promocji dla Różana Różan ma potencjał do promowania się ponad lokalnie. 3. Część strategiczna 3.1. Kluczowe elementy tożsamości Różana Na podstawie analiz wytypowano atuty Różana o największym potencjale atrakcyjności, unikalności oraz zgodności z pożądanymi kierunkami rozwoju. Wybrano 5 elementów (sfer), które będą podkreślane przy kształtowaniu wizerunku gminy: położenie, rozwit, natura, sielska atmosfera oraz motyw róży. Docelowo motyw róży stanie się wiodącym wyróżnikiem gminy. Zadaniem gminy jest podkreślać te właśnie elementy w komunikacji tożsamości oraz umacniać je ze pomocą nowych inicjatyw, imprez, inwestycji (patrz niżej: działania uwypuklające pozycjonowanie, punkt 3.7) Osią przewodnią strategii promocji Różana będzie róża + 4 sfery uzupełniające Wyniki ankiety przeprowadzonej podczas i po spotkaniu prezentującym koncepcję (Różan, 26.03.2008r), pokazują że niemal wszyscy ankietowani uważają wybór motywu róży jako osi promocji gminy za słuszny. Nie zanotowano ani jednego (!) głosu przeciwnego koncepcji. Róża jako wiodący motyw promocyjny - tak: 96% - trudno powiedzieć: 4% - nie: 0% Wykres 4. Czy róża jest dobrym motywem promocyjnym dla Różana wg mieszkańców, n=54 3.2. Pozycjonowanie Każda świadomie kształtowana marka powinna być opisana wg jednego z modeli pozycjonujących. Pozwala to na dobór odpowiedniej argumentacji (korzyści racjonalne i emocjonalne) oraz stylu narracji (osobowość marki, wartości marki). Poniżej zastosowano autorski model pozycjonujący miejsca. Oto definicja pojęć w nim zastosowanych. Korzyści racjonalne. Mówią o tym jakie są najciekawsze elementy oferty miasta. Korzyści emocjonalne. Pokazują jak chcielibyśmy by odbiorcy czuli się w Różanie (lub dzięki Różanowi). Wartości marki. Mówią za czym marka stoi, jakie wartości pielęgnuje. Osobowość marki. Pokazuje jakimi cechami opisałbymy miejsce, gdyby było osobą. Esencja marki. Kwintesencja pozycjonowania. Niekiedy tożsama z hasłem promocyjnym (ale niekoniecznie). --- Osobowość marki zadbany, gościnny, ciekawy ludzi, ale dyskretny, pogodny Wartości marki natura, piękno, bezpieczeństwo Korzyści racjonalne dobre położenie, kontakt z naturą i rzeką, dobra infrastruktura funkcjonalna, oferta usługowa i kulturalno-rekreacyjna Korzyści emocjonalne sielankowa atmosfera, doznania estetyczne, relaks, bezpieczeństwo Esencja: Różan. Kwitnie nad Narwią 3.3. Logo i hasło promocyjne (pozycjonujące) Logo: § Nawiązuje do płatków róż § „Plamy” oraz przezroczystość dają efekt lekkości i sielskości § Jest nie dosłowne, ciekawe Hasło: § Zawiera dwuznaczność „kwitnie” (dojrzewający kwiat i rozwijające się miasto) § Ożywia (personifikuje) § Lokalizuje i podpiera się Narwią kojarzącą się z naturą § Zapraszające do odkrycia, ale nie nachalne Określony logotyp i hasło wynikają z pozycjonowania i razem z nim są wstępnem do kroków tworzących kompleksowy i spójny system działań, czyli: działań wzmacniających wizerunek (pozycjonujących), działań komunikujących (promujących) oraz rozwinięć graficznych. Logotyp i hasło wynikają z głównej idei. 3.4. Działania uwypuklające pozycjonowanie Poniższa lista nie jest uporządkowana ani chronologicznie ani pod względem istotności. Wszystkie działania są istotne w celu osiągnięcia pożądanego efektu wizerunkowego i względem siebie komplementarne. Zalecany harmonogram wdrożeń znajduje się w punkcie 4.7. Poszczególne działania zostały skomentowane (opis, cel, co potrzeba, uwagi, możliwości zarobkowania) oraz uzupełnione o ich ocenę przez mieszkańców za pomocą ankiety wypełnionej podczas i po spotkaniu prezentacyjnym w GOUK-u (26.03.2008r). a. Motyw róży w przestrzeni miejskiej Celem tego działania jest uwiairygodnienie Różana jako miasta/gminy różanej oraz stworzenie przyjemnego klimatu w przestrzeni publicznej. Część pomysłów stanowi mini-atrakcje turystyczne same w sobie. Poniżej podano przykładowe sposoby zaakcentowania „różanych korzeni”: tablica z legendą na Placu Obrońców Różana (treść legendy, patrz ANEKS 1); bardzo ważne, bo uwiairygodniające Różan jako gminę różaną, a niewymagające dużych nakładów finansowych; możliwie artystyczna oprawa tablicy (kowalstwo artystyczne?). „róża” na rondzie; forma przestrzenna, działająca na zasadzie charakterystycznego punktu orientacyjnego i drogowskazu (np. którydy do centrum Różana) jednocześnie. Zaleta: docieranie do nadjeżdżających z czterech kierunków jednocześnie (może zastąpić wymianę witaczy) mała architektura: np. kosze na śmieci w kształcie róży; dodają klimatu i urozmaicają przestrzeń miejską skwery różane, klomby różane; jeśli sadzone są kwiaty na skwerach miejskich, to zalecane jest sadzenie róż; warto posadzić róże na rondzie (wizerunkowo bardzo pozytywne) fontanna na rynku z różaną wodą lub podświetleniem (nigdzie nie ma jeszcze fontanny pachnącej!); nie przesadzać z efekciarstwem -> ryzyko osiągnięcia efektu kiczu Mała architektura tworzy klimat i urok miejsca. urządzenie do obijania pamiątkowej pieczęci (np. herbu z datą założenia miasta); automat płatny; pozytywna pamiątka dla najmłodszych, permanentnie przypomina o Różanie, bo zabierana ze sobą Ocena działania: bardzo dobry – 76%, dobry – 20% (96% procent badanych jest za wdrożeniem tego pomysłu!) Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit b. Piknik Różany nad Narwią Jednym ze sposobów promocji Różana jest zorganizowanie uwytatniającej zdefiniowany w strategii wizerunek, a zarazem, wyróżniającej się spośród popularnych festynów i koncertów, imprezy o zasięgu ponad lokalnym. Potrzebne jest zatem wydarzenie wizerunkowe o oryginalnej i spójnej z ogólną strategią formułę. Istotna jest również nazwa wydarzenia, gdyż pozycjonuje ono imprezę i będzie używana do jego promocji. Poniżej znajduje się opisany profil imprezy spełniającej te założenia: Nazwa: - Piknik Różany nad Narwią (nawiązuje do hasła Różana, umiejscawia geograficznie i dodaje różanego charakteru, unika nijakości, jest wyrazista, unikalna) Gdzie: - Na łące nadnarwiąńskiej, nieopodal plaży (z widokiem na wzgórze z miastem, kościołem) Kiedy: - Raz do roku w jeden wakacyjnych weekendów (wskazówka: łatwiej i taniej może być zmienić charakter jednego z letnich festynów na opisywany piknik) Oprawa: - Uczestnicy siedzą na kocach, pod parasolkami - W tle gra kameralna muzyka Atrakcje: - Konkursy i zabawy (np. puszczanie latawców) Loty balonem nad doliną Narwi (unikalne: tylko w ten weekend!) Rejsy stateczkiem po Narwi Kiermasz różany: - Różane przysmaki (pączki, lody, piwo) - Produkty z motywami róż oraz aranżacje kwiatowe Atmosfera: sielskiego pikniku, wypoczynku i zabawy w gronie godzinnym z dziećmi Docelowo także: - Występy, pokazy gości z partnerskich miast różanych (patrz: kolejny punkt) Zaletą tego wydarzenia jest to, że różni się on powszechnych i słabo wyróżniających się „Dni Miasta/Gminy”, festynów i koncertów. Ponadto posiada otwartą formułę, którą można corocznie modyfikować dodając nowe pomysły i atrakcje. Docelowo powinno dążyć się do stworzenia z Pikniku Różanego nad Narwią imprezy weekendowej o charakterze ponad lokalnym. Dokona się to w momencie połączenia Pikniku z Międzynarodowym Złotem Miast Różanych, dzięki któremu impreza wzbogaci się o dodatkowe atrakcje (np. pokazy muzyczne, pokazy rękodzieła, degustacje przysmaków różanych z miast partnerskich) oraz zyska ogólnokrajowy rozgłos. Dopiero wówczas impreza ma szansę przyciągać do siebie regularnie mieszkańców np. Warszawy. Piknik można wówczas wykorzystać do przedstawienia oferty mieszkalnej, turystycznej i wypoczynkowej Różana (piknik jako pretekst do dotarcia z ofertą). Ocena działania: 100% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry (62%) lub dobry (38%). Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit, położenie (wszystkie kluczowe sfery marki Różan!) c. Stowarzyszenie Miast Różanych Co to jest?: Nieformalne partnerstwo pomiędzy miastami posiadającymi miano „różanych” w różanych w swoich krajach (np. Uetersen, Baden-Baden (Niemcy), Rapperswil SG (Szwajcaria), El Kelaâ Mgoun (Maroko), Doué-la-Fontaine, Saverne (Francja), Visby (Szwecja), Kazanlak (Bułgaria), Molde (Norwegia) i kilkanaście innych na całym świecie (przykładowe listy miast różanych w internecie: http://de.wikipedia.org/wiki/Rosenstadt, http://www.welt-der-rosen.de/adressen/rosenstaedte.htm, http://fr.wikipedia.org/wiki/Cit%C3%A9_des_roses) Na świecie istnieją liczne miasta różanych, do dziś nie powiązanych ze sobą. Na co się to może przekładać?: - Zorganizowanie zlotu miast różanych podczas Pikniku nad Narwią (pokazy muzyczne, rękodzielnicwa, produktów różanych, wymiana doświadczeń itd...) – patrz punkt wyżej - Sprokurowanie wymian np. wakacje w miastach partnerskich dla najlepszych uczniów (gimnazjum, liceum...) - Postawienie na terenie gminy (np. na Placu Obrońców Różana) słupa z kierunkowskazami do innych miast różanych (tabliczka ze strzałką, odległość, kierunek świata). Zabieg taki tworzy wizerunek miasta otwartego, patrzącego w przyszłość i rozwojowego. - Wymianę kulturalną i gospodarczą, potencjalne inwestycje - Motywację do przygotowań dla mieszkańców, nowe kontakty i doświadczenia (np. specjalne zajęcia dla dzieci celem przygotowania przedstawienia dla zagranicznych gości) Celem promocyjnym jest tu jeszcze silniejsze uwiarygodnienie Różana jako gminy różanej i jako inicjatora spotkań przedstawicieli miast/gmin różanych ze świata. Wskazówka: Dobrym przykładem podobnego działania jest Pułtusk będący członkiem: Europejskiej Federacji Miast Napoleońskich (http://www.napoleoncities.eu/). Ocena działania: 90% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry lub dobry. Dodatkowo, 8% osób nie ma zdania. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit, położenie (wszystkie kluczowe sfery marki Różan!) d. Różane przysmaki, sklepiki i lokale Celem tych działań, obok wzmacniania wizerunku „gminy różanej”, jest oferowanie mieszkańcom dodatkowych sposobów zarobkowania, a turystom (np. tranzyt) powodu do zatrzymania się i dokonania zakupów. Różana herbata najlepiej będzie smakować w Różanie! Kawiarnie, knajpki i sklepiki, których specjalnością są np.: - Lody o smaku róży - Herbaty różane lub herbaty podane z płatkami róży na podstawku - Pączki z nadziemieniem różanym (przebój w kilku miastach – sprawdzone!) - Grzane wina z dodatkiem dzikiej róży - Piwo z sokiem różanym (dla dorosłych) - Lemoniada różana, napój różany (dla dzieci) Kwiaciarnie: - Na zewnątrz i na witrynach kompozycje florystyczne z róż, - Róże doniczkowe i ogrodowe do zakupu Sklepiki z pamiątkami: - Ceramika, meble, hafty z motywem róż Wskazówka: mogą pojawić się trudności z wprowadzeniem tego pomysłu w życie (prywatne osoby nie są skłonne do ryzykowania swoim majątkiem). Istnieje kilka sposobów na jego zaszczepienie w Różanie. 1) Zorganizowanie konkursu na najlepszy pomysł punktu „różanego” w mieście (np. kawiarni, sklepiku) – zwycięzca otrzymuje dofinansowanie od gminy na rozpoczęcie interesu. Pomyśl można rozwiniąć o konkurs dla mieszkańców na przepis na najsmaczniejszy napój różany (napój taki mógłby stać się unikalną atrakcją miejsca). 2) Rozpoczęcie powyższych działań w gminnym punkcie informacji (patrz punkt 3.7.a). W przypadku powodzenia (np. wielu chętnych turystów, przejezdnych lub letniskowców do napicia się herbaty różanej czy skosztowania pączka różanego w ciągu roku), należy spodziewać się kopiowania pomysłu na biznes wśród mieszkańców. „Turystyczna promocja miejsca nie ma sensu jeśli nie można się w nim zatrzymać,” Ocena działania: 86% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry lub dobry. Dodatkowo, 6% osób nie ma zdania. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit e. Ogród Zapachów W gminie brakuje atrakcji turystycznych, które mogłyby skusić potencjalnego turystę (przejeżdżnego, objazdowego, weekendowego czy wycieczkę szkolną). Motyw róży daje możliwości stworzenia takich atrakcji, które będą spójne z ogólnie przyjętą strategią promocji. Taką atrakcją jest rosarium, które warto jednak rozszerzyć o dodatkowe atrakcje skierowane do rodzin i najmłodszych (kino zapachowe) oraz o specjalną strefę edukacyjną dla np. wycieczek (muzeum zapachów). Dzięki takiemu działaniu, oferta turystyczna jest bardziej pełna (dla każdego coś interesującego). Należy pamiętać, że poniższe działania, zaprezentowane jako składowe Ogrodu Zapachów, mogą funkcjonować rozłącznie, niezależnie od siebie. Elementy składowe Ogrodu Zapachów: Rosarium {kwiaty} - Ogród w plenerze oraz w szklarniach (całosezonowe) - Zamiast stawiać na wielkość licznoną w hektarach (największy jest w Woj. Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie – 7ha), lepiej postawić na intensywność przeżycia, oryginalność (np. całosezonowe szklarnie pozwalające przenieść się w środku zimy do różanego ogrodu) - Wykorzystanie i zarobkowanie przy ślubach / weselach Kino zapachowe {rozrywka} - Nowość na skalę europejską (ATRAKCJA); 20-30 min seanse pozwalające obejrzeć film z towarzyszącymi zapachami (np. zapachy luksusu, egzotyczna wyprawa, polskie przysmaki, itp.) - Porównanie do kin IMAX; duża oryginalność, silne przeżycie, mniej istotna treść projekcji, postawienie na przygodę ze zmysłami Muzeum zapachów {wiedza} Muzeum to powinno łączyć w sobie sferę edukacyjną z interaktywną. Jak działa narząd węchu? Wpływ zmysłu zapachu na inne zmysły? Trendy i style w zapachach. Rola zapachów w społeczeństwach, kulturach, religiach. Nowe rozwiązania wokół zmysłu zapachu. Rozpoznawanie zapachów. Samodzielne komponowanie zapachów. Ocena działania: najwyżej ocenione zostało rosarium (98% opinii dobrych lub bardzo dobrych; żadnej negatywnej!), podczas gdy Kino Zapachowe i Muzeum Zapachów otrzymały odpowiednio 69% i 71% pozytywnych opinii. Warto zaznaczyć, że pomimo tych pozytywnych opinii, wszystkie trzy pomysły spotkały się wśród mieszkańców z obawami co do ich wykonalności (od 24% do 47%). Spowodowane jest to proporcjonalnie najwyższymi wydatkami na te działania spośród zaprezentowanych pomysłów. Jednocześnie Kino Zapachowe oraz Muzeum Zapachów odnotowały najwyższy udział głosów negatywnych (25% i 22% ankietowanych mieszkańców uważa, że są to pomysły słabe lub bardzo słabe). Jest to sytuacja normalna, gdyż działania te skierowane są głównie na zewnątrz, do potencjalnych turystów np. jednodniowych. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit f. Konkursy i warsztaty Istotnym elementem wdrożenia każdej strategii promocji jest zaangażowanie lokalnej społeczności. Bardzo często pierwsze działania wdrożeniowe są skierowane do wewnętrz. Dodatkową zaletą tych działań jest ich integracyjny i animacyjny (animujący mieszkańców) charakter. Warsztaty florystyczne dla mieszkańców / letników - W GOUK-u; wspierają działania w kierunku miasta róży, zachęcają do aranżacji kwiatowych, oferują dodatkową możliwość spędzania czasu Konkursy dla mieszkańców/letników - Najładniejszy ogród; aranżację z kwiatów; głosowanie wśród mieszkańców; nagrody - Najlepszy przepis; na pączki z nadziemiem różanym, napoje różane i inne Najciekawsze rękoździeło/upominek dla odwiedzających Różan Ocena działania: 96% pozytywnych głosów (bardzo dobry lub dobry pomysł); żadnej opinii negatywnej. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit Działania wymienione w punkcie 3.4 skupiają się wokół motywu róży, który jest główną osią strategii promocji Różana. Należy jednak podkreślić, że jednocześnie obejmują swym oddziaływaniem także pozostałe kluczowe elementy koncepcji: naturę, sielskość, rozwit i położenie. Punkt 3.5 przedstawia inne pomysły, które dotyczą tych uzupełniających sfer funkcjonowania marki Różan. 3.5. Potrzebna infrastruktura i inwestycje Poniższe propozycje uzupełniają ofertę spędzania czasu w Różanie. System ścieżek pieszych (tematyczne, np. nadnarwiański, różany, miejsc pamięci) i rowerowych (po gminie). Warto nazwać je w atrakcyjny, a zarazem znaczący sposób (np. szlak dzikiej róży) Szlak „obserwacji dzikich ptaków” z tablicami informacyjnymi (dot. występujących w Dolnej Dolinie Narwi ptaków); szczególnie ważne, jeśli na co dzień trudno jest dostrzec ptaki; tablice usprawiedliwiają ich brak i uprzedzają ewentualne rozczarowanie. Promenada nad rzeką (np. drewniana na palach, wzdłuż brzegu, miejsce spacerowe) oraz zejścia na łęki/plażę; dziś dojście do Narwi jest utrudnione, a przestrzeń nad wodą niezagospodarowana Wypożyczalnie: sprzętu wodnego, lornetek, tratw (patrz przykład tratw na Biebrzy: http://hamulka.pl/galeria.splyw_tratwa_po_biebrzy.hah) Stanica związana z planowanym szlakiem wodnym im. Batorego (Wisła-Niemen); należy pilnować, aby Różan był punktem przystankowym na mapach; można stosować symbol np. róży Warto inwestować w działania wokół natury i przyrody. Ocena działań: 100% pozytywnych opinii dot. ścieżek pieszych i rowerowych, a 98% pozytywnych dot. promenady i zejść na łąki/plaże. Działania obejmują sfery: natura, sielskość, rozwit, położenie geogr. oraz Duża inwestycja zewnętrzna (duży pracodawca); Zalecane jest poszukiwanie inwestora w zakresie: ośrodków wypoczynkowych, rehabilitacyjnych, leczniczych i domów opieki (możliwe połączenie w jeden duży, bo większość okolicznych instytucji to małe, rodzinne pensjonaty). Jest to jeden z bardziej rozwojowych rynków w Polsce (szczególnie w okolicach dużych miast). Pożądany profil: wysoki standard, zachodnioeuropejskie warunki, marka i ekskluzywność (większość Polskich ośrodków to średni standard) Grupa docelowa: zamożni Warszawiacy (skorelowanie z domami letniskowymi, drugimi domami znanych osobistości i zamożnych osób ze stolicy) Spodziewany efekt: umocnienie wizerunku gminy Różan jako zaciszejnej, naturalnej, spokojnej, miejsca odpoczynku od miasta. Zmniejszenie bezrobocia wśród kobiet w średnim wieku. Dlaczego tu? Stosunkowa bliskość Warszawy – natura – zacisze - mikroklimat – wysokie bezrobocie. W rozmowach z potencjalnymi inwestorami powinno się używać następujących argumentów: okolice zamieszkiwane przez znane osobistości z Warszawy, dużo „drugich domów” i letniskowców ze stolicy, 95% zakopiańskiego powietrza, 90km od Warszawy, spokój, zacisze, przyroda, natura, obszar objęty programem Natura 2000, dobra infrastruktura, czystość, bezpieczeństwo.. (inwestycja opiera się na wszystkich 4-ch sferach uzupełniających strategii promocji: natura, sielskość, rozwit, położenie geogr.) Przydatny adres: http://www.domyopieki.pl/ 3.6. Pozostałe kierunki działań Forty - Aktualnie nie są większą atrakcją od innych w woj. Mazowieckim - Propozycja1: forty multimedialne (np. odtworzenie walk z perspektywy przebywania w forcie), interaktywne (nie zwykle „oglądanie”), dla dzieci i młodzieży (cel: stworzenie atrakcji turystycznej) - Propozycja2: po adaptacji mogą też służyć jako hostel dla wycieczek lub kolonii (cel: tania noclegownia) Celem powinno być znalezienie sposobu wykorzystania Fortu I (jaką funkcję spełniać ma fort?). Zagospodarowanie fortów na jeden z powyższych celów nie odrzuca możliwości odnowienia budynków i przywrócenia ich do stanu z epoki. Zapusty - Kultywowanie i rozwój tradycji - Ważne dla lokalnej społeczności i dzieci - Warto podtrzymywać - Z czasem mogą stać się atrakcją przyciągającą turystów Darmowy internet w całej gminie - Bardzo pozytywnie wizerunkowo dla wszystkich grup docelowych, powód do zatrzymania się, możliwość telepracy dla warszawiaków, możliwość wprowadzania e-administracji dla mieszkańców; powód do poinformowania w mediach 3.7. Rekomendacje odnośnie działań komunikacyjnych (promocyjnych) Działania komunikacyjne polegają na informowaniu zainteresowanych stron o podejmowanych przez nas posunięciach i o naszej ofercie. Istotną rolę pełnią punkty dotarcia z tą informacją do interesariuszy (punkty styku). a. Punkt informacji Funkcja informacji turystycznej (informacja o atrakcjach, noclegach i innych usługach, dystrybuowanie folderu informacyjnego, pocztówek i innych wydawnictw; tablica z mapą gminy i naniesionymi najważniejszymi miejscami praktycznymi i turystycznymi) Oprócz funkcji tradycyjnie pełnionych przez tego rodzaju punkt warto uwzględnić także inne, które spowodują, że punkt będzie bardziej „żywy”, a czas jego pracy bardziej wypełniony. Powodzenie tego punktu (jako inwestycji gminnej) powinno zachęcać także prywatne przedsięwzięcia (otwieranie nowych sklepików lub poszerzanie oferty dotychczasowych o produkty różane). Proponowane rozwinięcia działalności punktu: - Informacja odnośnie domków/działań letniskowych do kupienia (np. w postaci gazetki z ofertami (patrz 3.7.f) oraz tablicy ogłoszeń na zewnątrz punktu, dostępnej 24h) - Darmowy Internet (stanowiska komputerowe) - Mini-kawiarenka, a w niej dostępne pączki/napoje różane (przy nich będzie można postudiować materiały dot. Różana) - Sprzedaż pamiątek i gadżetów. Warto podtrzymywać rozdawnictwo długopisów (zrobić serię z logotypem i hasłem zamiast herbu). Propozycje innych ciekawych gadżetów: - zawieszka zapachowa, odświeżacz do samochodu – delikatny różany zapach, kształt logotypu i hasło „Kwitnie nad Narwią” – bardziej wizerunkowy i unikalny od np. proporczyków) - magnesy na lodówkę w kształcie logotypu, herbu lub róży z hasłem, nazwą gminy/miasta lub datą lokacji (możliwe różne kombinacje) - Wypożyczalnia sprzętu, np. rowerów, lornetek Punkt informacji może spełniać szereg funkcji. Wskazówka: częstym błędem jest zamykanie podobnych punktów w godzinach popołudniowych (po 15, po 18) i weekendy. Jest to błąd, którego nie należy kopiować. Duża część zainteresowanych osób, szczególnie turystów oraz tranzytu indywidualnego, pojawi się punkcie w tym czasie (sobota/niedziela!). Sugerowana lokalizacja: Plac Obrońców Różan. b. Informator lokalny Rozbudowany i utrzymany w konsekwentnej kolorystyce oraz układzie stron informator odnoszący się zarówno do możliwości turystycznych, inwestycyjnych jak i zamieszkania. Przykładowe sfery (zakładki tematyczne) prezentujące gminę: - miasto róży, - urocze zacisze, - kwitnące inwestycje, itp. Bardzo istotny jest dobór zdjęć; zgodny ze sferami (np. ujęcia Narwi i zieleni w sferze ‘przyroda/natura’). Uwzględnienie konkretnych ofert dla turystów: co zobaczyć, co posmakować, co zrobić, co kupić, w jakim wydarzeniu uczestniczyć, mapka poglądowa. Mapka z głównymi atrakcjami jak: miejsce z widokiem na panoramę Różana, dojście do Narwi, „Złoty spaw”, rzeźba na cmentarzu, rosarium, przystań, zalew itd. Obecna mapa (dostępna na stronie UG pod „Plan Miasta”) pełni funkcję szczegółowego planu miasta. Taki plan mógłby stanąć na tablicy przed punktem informacyjnym, a w informatorze należałoby go z czasem (wraz z pojawianiem się atrakcji) uogólnić do najważniejszych informacji praktycznych i turystycznych (atrakcje). W ostateczności można aktualny plan modyfikować umieszczając na nim wspomniane, interesujące osobę z zewnątrz, miejsca. Dystrybuowany w punkcie informacyjnym, a także (WAŻNE) w punktach inf. turystycznej nad Zalewem, w Pułtusku, w Warszawie oraz na stacjach benzynowych w promieniu 50km (stacje benzynowe mogą w przypadku Różana okazać się najsukuteczniejszym sposobem dotarcia do tranzytu np. warszawiaków). Przykładowe rozwiązanie graficzne w rozdziale: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej (patrz punkt 3.8). c. Oznakowanie atrakcji (System Informacji Miejskiej) Tabliczki wskazujące najważniejsze atrakcje i szlaki (tzw. „strzałki”) Umieszczone w kluczowych miejscach dla ruchu pieszego i drogowego oraz w pobliżu atrakcji Sporządzone wg jednolitego wzoru (choć można wyodrębnić dwa typy tabliczek: kierujące na miejsca użyteczności publicznej oraz na atrakcje turystyczne. Przykładowe rozwiązanie graficzne w rozdziale: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej (patrz punkt 3.8). W miejscu docelowym powinna znaleźć się spójna graficznie tablica informacyjna dot. danej atrakcji z jej opisem. d. Tablice informacyjne (tzw. billboardy) Mają zachęć do zatrzymania się w Różanie oraz zwracać uwagę na niecodzienne atrakcje dostępne w Różanie Zlokalizowane w okolicach Zalewu Zegrzyńskiego, Pułtuska, na drogach dojazdowych do Różana, a w szczególności wzdłuż drogi wylotowej z Warszawy (niekoniecznie blisko Warszawy, gdyż jest to droższa opcja + kumulacja billboardów jest tam zbyt wysokie). Zaprojektowane wg jednego charakterystycznego szablonu spójnego z pozostałymi elementami (patrz niżej: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej, punkt 3.8) Treść (rodzaj atrakcji o której informują) może i powinna się zmieniać wraz z pojawianiem się nowych atrakcji Uzupełnieniem punktów a-d powinny stać się poglądowe mapy gminy i Różana przy drogach wjazdowych do Różana (osoby podróżujące autem często poszukują drogi do konkretnego miejsca w gminie lub mieście i bezpośrednio po wjeździe instynktownie szukają pomocy n. Mapy na przystanku, tablicy z mapą itp.). Dobrym miejscem na umieszczenie takich map są np. przystanki autobusowe. e. Strona internetowa Należy pamiętać, że dziś, strona internetowa to GŁÓWNE w rękach samorządów narzędzie dotarcia do potencjalnego odbiorcy, najtańsze, a co najważniejsze SAMORZĄDOWY SERWIS INTERNETOWY JEST NAJCZĘŚCIEJ PIERWSZYM KONTAKTEM INTERESARIUSZA Z DANYM MIASTEM CZY GMINĄ. Pierwsze wrażenie jest często kluczowe w postrzeganiu miejsca i wzbudzeniu nim zainteresowania u odbiorcy, dlatego dużo miejsca poświęcono analizie witryny internetowej. Ogólne wrażenie i doświadczenie z użytkowania strony UG Różan jest pozytywne. Wyszukiwarka działa bardzo dobrze. Poniżej zasugerowano zmiany i ulepszenia, które wpłyną nie tylko na skuteczniejszą informacyjność serwisu, ale przede wszystkim nadadzą mu charakter bardziej promocyjny. Warto rozgraniczyć (wyodrębniając zakładki na stronie głównej) cztery grupy: Samorząd / Zamieszkał / Zainwestuj / Spędź czas. Dzięki temu strona stanie się bardziej przejrzysta a informacje uporządkowane (dziś dłuższą chwilę zajmuje odnalezienie tego, czego się szuka). Zakładka Samorząd skierowana jest do aktualnych mieszkańców, żyjących sprawami gminy (na tej zakładce otwiera się strona). Trzy ostatnie sfery skierowane są każda do innego odbiorcy zewnętrznego: Zamieszkał – do potencjalnego mieszkańca; Zainwestuj – do potencjalnego przedsiębiorcy, inwestora; Spędź czas – do potencjalnego turysty (szczegółowa charakterystyka tych głównych grup docelowych została przeprowadzona w punkcie 2.5) Podział strony internetowej na zakładki jest uzasadniony, gdyż mieszkańca nie interesują on co dzień atrakcje turystyczne, a turystę nie interesują przetargi lub strategie rozwoju gminy. Zakładka „Samorząd” zawierała by większość informacji z dzisiejszej strony UG tj. dane dot. samorządu, wiadomości lokalne itp.. Zakładki skierowane na zewnątrz, do potencjalnego odbiorcy, muszą oferować korzyści, których dany odbiorca oczekuje: Zakładka „Zamieszkał” – korzystne położenie (bliskość Warszawy ale też położenie w rozumieniu „nad Narwią”, na skarpie, obszar Natura 2000), infrastruktura, natura, sielska atmosfera, bezprzewodowy internet, bezpieczeństwo + aktualna oferta domków/ziemi do zakupienia (ze zdjęciami i cenami) Zakładka „Zainwestuj” – położenie względem Warszawy, na skrzyżowaniu dróg krajowych, dostępna siła robocza, dobra infrastruktura (drogi, media), bezpieczeństwo + potencjalne zachęty inwestycyjne (nie muszą być skonkretyzowane, mają zachęcić do wizyty) Zakładka „Spędź czas” – miasto Róży, gmina różana (związane z tym elementy np. legenda + ewentualne atrakcje: Piknik Różany nad Narwią, Rosarium, Ogród Zapachów, Złoty Spaw), Narew, natura 2000, ptactwo, kąpielisko, zalew, domki do wynajęcia (agroturystyka), sielskość, kamerałność, zacisze + informacje jak dojechać z różnych stron kraju. Nie należy unikać informacji o innych atrakcjach w okolicy (niekoniecznie w gminie czy powiecie), które są z Różana łatwo dostępne (kąpielisko za Dzbądzem, Pułtusk). Zdjęcia na każdej z zakładek powinny się od siebie różnić i być spójne z tym, co proponuje aktualnie aktywna strefa. Dobrym przykładem jest strona miasta Edynburg: http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/ (jest tam dodatkowa zakładka „study”, czyli studiuj, która w przypadku Różana będzie zbędna). Warto zauważyć, iż w przypadku miasta Edynburg powstały dwie strony: wspomniana powyżej – skierowana jest na zewnątrz (zamieszkał/zainwestuj/zwiedź/studiuj) oraz druga – miejska, samorządowa, skierowana stricte do aktualnych mieszkańców. Taki rozdział jest uzasadniony tylko w przypadku dużych i najczęściej odwiedzanych miast/regionów świata. W przypadku Różana nie ma zastosowania. Kolorystyka strony powinna dążyć do kolorystyki zaproponowanej w koncepcji graficznej (patrz punkt 3.8). Każda powinna wyróżniać się inną kolorystyką (np. Samorząd – biały, Zamieszkał – czerwony, Spędź czas – zielony, a Zainwestuj – ciemno-zielony – patrz czcionka tekstu na plakacie). Umieścić więcej zdjęć na stronie głównej, w górnym pasku menu, w którym dziś mamy zdjęcie UG i kościoła (np. w formie płynnej animacji). Jeśli jedno zdjęcie – pokazywać zdjęcie Różana na skarpie nad Narwią (ujęcie od mostu). Zdjęcia należy dobrąć, tak aby oddawały esencję strategii promocji (motyw róży, natura, rozwit, sielska atmosfera, położenie). Optymalnie wybierając jedną z grup na stronie (zamieszkał/zainwestuj/spędź czas) otrzymujemy inną stylistykę zdjęć, adekwatną do aktywnej zakładki. Wskazówka „na już”: zmienić zdjęcia aktualnie dostępne w dziale „Atrakcje turystyczne” na atrakcyjniejsze, o żywych kolorach, wykonane w lecie lub na wiosnę (patrz poniżej) NIE (dziś) TAK (jutro) Na głównej stronie UG umieścić bezpośredni odnośnik (link) do lokalnej gazety „Świerszcza Różańskiego” (np. do ostatniego numeru z okładką). Wskazówka ogólna: zalecane jest jak najsilniejsze spięcie odnośnikami stron UG - GOUKu - Świerszcza Różańskiego, tak aby użytkownik miał intuicyjną możliwość przechodzenia z jednej strony na drugą (mini-ring). Warto umieścić odnośniki do lokalnych gazet obejmujących swoim zasięgiem Różan (np. Tygodnik Ostrołęcki - http://www.to.com.pl) Bardzo dobrym pomysłem jest Elektroniczny Urząd Podawczy (http://esp.rozan.eur.pl/esp/). Obecnie jednak, niewiele jest osób korzystających z tego typu usług (bardzo mało osób posiada i używa podpis elektroniczny). Dlatego, warto jednocześnie pomyśleć o rozwiązaniach „na dziś” i tymczasowo bardziej dostępnych: - Udostępnieniu na stronie możliwie wszystkich przydatnych mieszkańcom druków i formularzy, po które musieliby udać się do UG (w formatach PDF/Word; do wydruku). Efekt: oszczędność czasu mieszkańców (chodzenie raz po druk, drugi raz z wypełnionym) i urzędników (wydawanie pustych druków). - Sporządzenie internetowego, gminnego FAQ (z ang. Często zadawane pytania), czyli strony z odpowiedziami na najczęstsze pytania „Jak załatwić ... w urzędzie?”. FAQ taki powinien być skonstruowany w postaci: pytanie – odpowiedź (Jak..., Jak...). Jest to najczytelniejsza internetowa forma pomocy w dla interesanta. Efekt: oszczędność czasu urzędników (ograniczenie konieczności powtarzania tej samej informacji każdemu z osobna) - Bezpośrednia lista rzeczy, które można załatwić przez internet, telefon (bez konieczności odwiedzania UG). Na głównej stronie UG zamiast daty/imienin (nie są to najważniejsze informacje z punktu widzenia gminy i odwiedzającego jej stronę) umieścić można bezpośredni numer telefonu do UG (numer do UG, np. do osoby pierwszego kontaktu, centrali) Stronę przebudować pod względem dostępnych danych statystycznych strony i uwydatnić najbardziej pożądane przez internautów ("Na co najczęściej klikają użytkownicy po wejściu na stronę główną?", "Czego najczęściej szukają?"). Wskazówka: korzystać z darmowych, bardzo rozbudowanych narzędzi Google-Analytics: www.google-analytics.com Dobrym pomysłem jest zamieszczanie zdjęć do informacji. Zadbac jeszcze mocniej o interaktywność strony (brakuje krótkich filmów np. z imprez w gminie). Dostępny jest API YouTube w języku polskim (umożliwia konfigurowanie serwisu YouTube na potrzeby strony: http://pl.youtube.com/dev). Bardzo dobrym pomysłem jest umieszczanie nagrań audio z posiedzeń Rady. Gadżety / pamiątki związane z gminą powinny być dostępne z poziomu strony. Dużo osób z Różana mieszka poza gminą i mogłoby skorzystać z oferty. Koszulki z herbem lub logo, kubek z widokiem na skarpę, zawieszki zapachowe do aut itd... Wizualizacje graficzne wybranych gadżetów - patrz punkt 3.8. Bardzo pozytywne wrażenie robi rubryka „Pytania do Burmistrza”, ale warto aby zdjęcie prezentowało burmistrza uśmiechniętego (pierwsza strona zobowiązuje). f. System informacji o działkach/domach letniskowych Działki na sprzedaż/odsprzedaż to w tej chwili najbardziej „gotowa do sprzedaży” oferta Różana wobec grup zewnętrznych. Wystarczy ją odpowiednio zebrać i zakomunikować zainteresowanym. Pierwszym krokiem powinno być zestawienie i aktualizowanie ofert kupna sprzedaży działek. Jednym ze sposobów może być rodzaj giełdy na stronie internetowej gminy, gdzie sprzedający zamieszczali by opis nieruchomości i ewentualnie zdjęcia. Oprócz ofert na stronie internetowej, raz na kwartał może powstawać gazetka z aktualnymi ofertami dystrybuowana do obecnych letników (aby informowali swoich Obecni letniskowcy to najlepsze źródło dotarcia do nowych, potencjalnych mieszkańców ("z ust do ust") znajomych o możliwości nabycia parceli w sąsiedztwie), biur nieruchomości i informacji turystycznych (w Makowie, Pułtusku, nad Zalewem Zegrzyńskim oraz w Warszawie) a także w punkcie informacji w Różanie oraz w „Świerszczu Różańskim”. WAŻNE: najtańszym, najsukneczniejszym i najbardziej pożądanym sposobem dotarcia jest dystrybucja do obecnych letników. Są to osoby, które są zadowolone z domku w gminie Różan i chętnie podzielą się informacją o dostępnych działkach / ziemiach ze swoimi znajomymi np. z Warszawy. Należy pamiętać, że informacja otrzymana od osoby, którą znamy jest dużo bardziej skuteczna aniżeli pospolita reklama. Ponadto, dzięki takiemu sposobowi dotarcia, obecni letnicy niejako samodzielnie dobierają sobie przyszłych sąsiadów, co może mieć znaczenie, gdyż większość z nich szuka w Różanie spokoju, zacisza i sieliskości, a nie „głośnych tłumów”. Gazetka z ofertami rozdawana lotniskowcom powinna zawierać hasło np. „Powiadom znajomych” g. Promocja Pikniku Różanego nad Narwią Piknik ma docelowo stać się wizytówką Różana, momentem w roku, który przyciąga do Różana osoby z większych odległości i który w pełni komunikuje pożądany wizerunek gminy (róża, sieliskość, natura, Narew, itp.). Goszczenie na pikniku może też przekładać się na kolejne wizyty lub chęć zakupu domku letnickiego. Dodatkową (a z czasem główną atrakcją) pikniku będzie uczestnictwo, występy i pokazy zaprzyjaźnionych miast różanych (patrz wyżej: Stowarzyszenie Miast Różanych, punkt 3.4.c) Dwa tygodnie przed Piknikiem warto rozpocząć kampanię w lokalnych i warszawskich mediach: w radio, w prasie lokalnej (patrz poniżej, Publicity, punkt 3.7.k), rozwieszać plakaty, wykupując billboardy oraz rozsyłając zaproszenia dla dziennikarzy i znanych osobistości (patrz wyżej: znani mieszkańcy, punkt 2.4.g). Można do tego celu użyć także tablic informacyjnych (billboardów) na dojazdach do miasta (patrz wyżej: tablice informacyjne, punkt 3.7.d) Do promocji pikniku (i Różana) można również wykorzystać balon, który będzie latał podczas tej imprezy nad Narwią. Balon przykuwa uwagę i może nieść informację o Pikniku oraz Różanie (hasło, zdjęcie, adres strony internetowej). Jest to praktycznie darmowa reklama (osoby płacą za lot balonem), a dodatkowo bardzo zauważalna. Efekt: sprowadzenie na Piknik osoby z powiatu (zasięg widoczności). h. Oferta obozów sportowych/ kolonii Różan położony jest w korzystnej odległości od Warszawy, w sprzyjających uwarunkowaniach terenu (przyroda, natura, zacisze), aby oferować pobyt różnego rodzaju grupom szkolnym i sportowym. Oferta taka różni się od tej prezentowanej przez najważniejszych konkurentów (np. Pułtusk), będący celem jednodniowych wycieczek szkolnych zwiedzających zabytki). Warto tu skorzystać z pierwszych sukcesów na tym polu ośrodka „Florian” (zgrupowania ciężarowców). Jest to sposób wykorzystanie obecnej i powstającej bazy rekreacyjno-sportowej wraz z atrakcyjną przyrodniczo okolicą (Ważne: nie wymaga na początku dodatkowych inwestycji w infrastrukturę) Skonstruowanie spójnej oferty pod obozy sportowe, szkolne, kolonie (boiska, sala sportowa, kajaki, rowery, zajęcia w GOUK-u, filmy, grzybobranie, obserwowanie ptaków, jazda konna itp.). Planowany zalew (lub stok narciarski), basen czy stanica kajakowa będą kolejnymi atutami. Rozszerzanie oferty do organizatorów tego typu obozów (biur podróży) oraz bezpośrednio do szkół, klubów sportowych Sfera ta daje duże możliwości zarobkowania i rozwoju (np. zgrupowania sportowców mogą zapewnić pełne obłożenie basenu tym samym uzasadniając zainwestowanie w jego budowę). i. Opisanie „Złotego spawu” gazociągu Jamał-Europa Złoty Spaw jest dużą ciekawostką dla osób z zewnątrz. Jest JEDYNYM TAKIM MIEJSCEM W POLSCE. Pomimo, iż jego potencjał promocyjny nie jest wielki, może on być powodem do umieszczenia Różana w przewodnikach turystycznych. Zasadnym wydaje się zatem zaaranżowanie i odpowiednie komunikowanie tego miejsca. Tablica informacyjna przy spawie: opis złotego spawu i gazociągu Jamal-Europa, historia powstania, mapa przebiegu rury, zdjęcia z powstawania i otwarcia, analogie (inne złote spawy na świecie np. na Morzu Północnym łączący gazociąg Europipe-II relacji Kårstø, Norwegia - Emden, Germany; złoty spaw we wsi Boyuk Kesik na granicy Azerbejdżanu i Gruzji łączący rurociąg naftowy relacji Baku, Azerbejdżan – Tbilisi, Gruzja – Ceyhan, Turcja – jeden z największych projektów łączący Morze Kaspijskie z Zatoką Bosforską), inne ciekawe miejsca spotkań międzynarodowych inwestycji, np. tunel pod kanałem La Manche, tunele w Szwajcarii budowane jednocześnie z dwóch końców). Złoty spaw w języku angielskim to „golden weld” (ewentualnie „closure weld”). Operatorem gazociągu jest w Polsce spółka System Gazociągów Tranzytowych EuRoPol GAZ (http://www.europolgaz.com.pl), która może też służyć pomocą merytoryczną. Umieścić jako ciekawostkę w Internecie, na stronach traktujących o Różanie oraz na portalach turystycznych (istnieją osoby podróżujące od ciekawostki do ciekawości). Wstawić opis ciekawostki do atlasu „Polska niezwykła” (bardzo popularny atlas turystyczno-samochodowy zawierający opisy ciekawych miejsc, dostępny w kilku językach; Wydawnictwo Demart. Więcej: http://www.demart.com.pl/) W tej chwili Różan już jest wzmiankowany w tym atlasie, ale ze względu na składowisko (negatywna konotacja). Dlatego pożądane wizerunkowo byłoby zastąpienie tej informacji ciekawostką o Złotym Sprawie (możliwe do zrobienia już dziś). Kolejnym powinna być zamiana komunikatu neutralnego (Złoty Spaw) na pozytywny (Miasto Róży/Gmina Różana). Wizualizacja przykładowych treści poniżej: Złoty spaw jest dużą ciekawostką dla osób z zewnątrz Różan Mogilnik W okresie doświadczanym przez wojny Rosjanie zachowały się trzy rosyjskie forty z lat 1905–1910. Położone na zachód od miasta, broniły dostępu do rozbudowanego przedmieścia, dawniej często wykorzystywane były w walkach. W 1921 r. Polska ostatecznie pozbawiła Fortu III, położonego niedaleko drogi Różan–Putłasz, zmieniono w 1961 r. na mogilnik. Tym manewrem okrążyła się miejscu gromadzenia przetranych szczątków niebezpiecznych odpadów. Różan jest przystankiem w Pętli Różan – Sokołowsko – Odpadki Promieniotwórcze. Przynosi to tu odpady powstające w reaktorze Instytutu Energii Atomowej w Otwocku-Swierku. Przed ich skażliwym wpływem na środowisko naturalne chronią pełnomocne filtry i systemy filtracji. Niektóre z mniej szkodliwych odpadów składają się także w dannej fosie, zabezpieczając je betonowymi „kasetami”. Ogólnie w Różanie zgromadzono ponad 300 m siedz. bardzo niebezpiecznych odpadów. www.rosjan.pl/uk.pl www.rosjan.pl/kring Różan Miasto Róży Różan to prawdziwe polskie Miasto Róży. Na główny placu stoi tablica z “różną” legendą, woda w fontannie ma różany zapach, a w knajpkach można posmakować najlepszych w kraju przysmaków różanych (paczki, napoje). Przez cały rok zaprasza jedynie w Polsce rosarium z kinem zapachowym. Największą jednak atrakcją są złote zaprzylążnionych Miast Różanych z całego świata na corocznym “Pikniku Różanym nad Narwią” (połowa lipca) Różan “złoty spaw” W gminie Różan (sołectwo Chelsty) znajduje się jedyny w Polsce “złoty spaw”. Termin ten oznacza miejsce połączenia spawem nitki rurociągu, którego budowę prowadzi się z dwóch końców jednocześnie. W Gminie Różan odnaleźć można złoty spaw słynnego gazociągu Jamal-Europa. Umożliwa on transportu gazu z Rosji do Europy Zachodniej. j. Inne działania o charakterze promocyjnym: Umieszczenie daty lokacji (1379r) na budynku Urzędu Gminy wraz z krótką informacją o historii Różana ze szczególnym uwzględnieniem zniesień i odradzania się miasta => tworzy wizerunek miasta z historią i tradycją. Skomponowanie i emitowanie hejnału Różana codziennie w południe => tworzy klimat i podkreśla tradycję. Remont i aranżacja przystanków autobusowych w gminie (zacząć od przystanku PKS w Różanie -> bardzo zniszczonego). Przystanki autobusowe to jedyne miejsce dotarcia do Różan komunikacją publiczną. Przystanki powinny posiadać spójny wygląd, ze szczególnym naciskiem na kolorystkę (zgodną z wytycznymi kolorystycznymi w punkcie 3.8) oraz akcenty różane (np. koszy na śmieci w kształcie róży). Warto na każdym z przystanków umieszczać mapkę poglądową gminy i szczegółowy plan Różana (wykorzystywane będą przez pasażerów autobusów oraz kierowców aut). Powinny się tam również znaleźć elementy zachęcające do postoju w Różanie (co warto zjeść oraz wypić np. przysmaki różane, co warto zobaczyć np. złoty spaw, rosarium itd.). k. Publicity – budowanie relacji z mediami: Elementem promocji, często zaniedbywanym przez samorządy terytorialne, jest profesjonalne i skuteczne publicity, rozumiane jako relacje z mediami. Media chętnie informują o tym co dzieje się w miastach, regionach czy gminach i samorząd terytorialny ma możliwość wykorzystania tego kanału komunikacji do poinformowania o swoich działaniach – bardzo często bezpłatnie! Poniżej przedstawiono podstawowe założenia, narzędzia oraz rekomendacje dot. publicity. Poniżej podano przykłady działań w Różanie mogące w przyszłości zdobyć szerszy, aniżeli lokalny, rozgłos. Publicity to wszelkie działania oraz publikacje, dzięki którym osoba, miejsce, problem stają się znane szerokiej publiczności. Publicity jest jednym z elementów kształtowania pożądanej wizerunku/percepcji. Publicity nie jest tożsame z reklamą. Publicity (ang. media relations) to budowanie szeroko pojętych relacji z mediami. Istotą publicity jest praca nad solidnym materiałem, a dobre publicity wynikać powinien tylko i wyłącznie z dobrych i trafionych działań (nie może być przykrywką dla słabych, nieudolnych i tandetnych projektów). Narzędzia wykorzystywane do publicity są niezwykle bogate i rozbudowane. Dla Różana najciekawsze wydają się: serwisy www (stałe serwisy informacyjne typu strona UG Różan), Study Tours dla dziennikarzy (specjalne oprowadzanie po nowo otwartych atrakcjach np. rosarium), Imprezy z udziałem VIP-ów (Piknik Różany nad Narwią?), Filmy i prezentacje multimedialne (np. specjalny film o Różanie i jego zaletach, zobacz film o Łodzi: http://pl.youtube.com/watch?v=ao9cyYeuE-w), baza danych zdjęć Różana, baza danych mediów. Podczas współpracy z mediami należy podejmować i utrzymywać kontakt z dziennikarzami, reagować na wszelkie nieścisłości informacyjne lub negatywne informacje (przykład składowiska w przewodniku!), a przede wszystkim przesyłać informacje prasowe przy okazji każdego istotnego przedsięwzięcia. Bardzo ważne jest zbudowanie bazy mediów (adresy email, telefony) nie ograniczając się tylko do mediów lokalnych i regionalnych. Wybrać spośród: agencji informacyjnych, prasy regionalnej i ogólnopolskiej, czasopism, agencje prasowe, radio, telewizja, internet (portale, fora, blogi, wortale). Pogrupować media na lokalne, regionalne i ogólnokrajowe; wyszczególnić media specjalistyczne (np. turystyczne). Regularnie aktualizować bazę danych. Materiały prasowe muszą być ciekawe dla potencjalnego odbiorcy (nie dla dziennikarza). Jak to osiągnąć? Należy: zastanowić się, jak przygotować materiały prasowe, aby miały jak najszerzy zasięg. Co ma/może być „kotwicami medialnymi”? Szukać takiego kontekstu, aby nadać przedsięwzięciom wymiar ponad lokalny. Uwzględniać specyfikę kanału medialnego za pośrednictwem którego chcemy trafić do adresatów (nie „to samo do wszystkich”). Co mogą zawierać materiały prasowe? Co może być „kotwicą medialną”? Informacji prasowych może być kilka. Unikać mówienia wszystkiego w jednej notatce, bo dziennikarze nie lubią artykułów o wszystkim. Warto przytoczyć tło wydarzenia lub działania, które komunikujemy. Cenne są zdjęcia, odnośniki do strony, spis najczęściej zadawanych pytań z odpowiedziami, dane kontaktowe, informacje dodatkowe (liczby, daty, analizy, statystyki) oraz biografie (np. uczestników wydarzenia). Ostatnim, darmowym elementem publicity jest internetowe biuro prasowe. W przypadku strony UG może się to przejawiać stworzeniem: bazy danych informacji prasowych (różne formaty w zależności od mediów: prasowe, dźwiękowe, wideo!), bazy danych logotypów i herców (różne rozmiary i rozdzielczości), bazy danych zdjęć miejsca (do użycia nieodpłatnego przez media, gwarantują nam pożądany wizerunek, ułatwiają tworzenie artykułów o nas). Przykładowe „kotwice medialne” spośród działań sugerowanych Gminie Różan i media, z którymi należy się komunikować: - wprowadzenie bezprzewodowego Internetu w gminie (media lokalne, regionalne, stołeczne) - powstanie zalewu w gminie, dodatkowe możliwości wypoczynku weekendowego (media lokalne, regionalne, stołeczne) - powstanie dużego ośrodka opiekuńczo – rehabilitacyjno – wypoczynkowego nad Narwią (media lokalne, regionalne, stołeczne) - pachnąca fontanna, rosarium (media lokalne, regionalne) - Kino Zapachowe, Muzeum Zapachu (media lokalne, regionalne i krajowe!) - Piknik Różany nad Narwią – zlot różanych miast z całego świata (media lokalne, regionalne i krajowe!) 3.8. Koncepcja systemu identyfikacji wizualnej Spójna i przemyślna oprawa graficzna jest komplementarnym elementem każdej strategii promocji. Wybrana kolorystyka, układ i stylistyka są zgodne z wcześniej wyznaczoną linią strategiczną i pomagają wzmocnić pożądany wizerunek miejsca. Zaleca się stosowanie przedstawionej koncepcji wizualnej we wszystkich materiałach promocyjnych i działaniach (strona www, broszurki, informatory, mapki, długopisy, papier urzędowy, billboardy, witacze, gadżety, plakaty itp.). Proponowane działania promocyjne dla Różan przedstawione zostały w punkcie 3.7. Poniżej przedstawiono wizualizacje graficzne wybranych działań: Koncepcja wizualna jest spójna z wytycznymi strategii FOLDER INFORMACYJNY (okładka) FOLDER INFORMACYJNY (przykładowe strony) Urokliwe zacisze Larum ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam eleifend massa sit amet putus, aliquam pellen tesque mi, Duisvestibulum blendit ague. Fusce in nunc quis pede. Larum ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam eleifend massa sit amet putus, aliquam pellen tesque mi, Duisvestibulum blendit ague. Fusce in nunc quis pede blandit bibendum. Pellentesque lacus ipsum. Auctorat semptor id, pharetra vulputate, metus. In gravida urna nec vulputate tincidunt pede ipsum posuere sapien. Piknik Różany nad Narwią • Zlot miast różanych z całego świata • Muzyka kameralna w plenerze • Konkursy i zabawy dla dzieci • Targ produktów różanych • Kocyk na zielonej trawie Róż się do Różana Plaża w Różanie 21. 07. 2010 godz. 16.00 TABLICE INFORMACYJNE – BILLBOARDY (dwa przykłady) Ciekawy natury? Dzikie ptactwo nad Narwią Róża się do Różan 5 km Głodny wrażen? Różane przysmaki na rynku Róża się do Różan 10 km OZNAKOWANIE – SYSTEM INFORMACJI MIEJSKIEJ (kilka przykładów) STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN 2008 KONSORCJUM DORACZE PROLANDIA \| GMINA RÓŻAN GADŻETY / PAMIĄTKI (kilka propozycji) 1. zawieszka zapachowa, odświeżacz do samochodu 2. kubek 3. t-shirt 4. czapeczka Urządowi Gminy Różan przekazane zostały bezpłatnie, na płycie CD, graficzne pliki źródłowe (gotowe do wykorzystywania) zawierające: - Logotyp i hasła promocyjnego „Róż się do Różana” - Dwa szablony plakatów: oficjalny i imprezowy (różne tła) + możliwość modyfikacji tła (dla zaawansowanych) Wszystkie pozostałe wizualizacje (w tym te zawarte w niniejszym dokumencie) zostały także dołączone do materiałów źródłowych. Wraz z plikami graficznymi załączone zostały ścisłe rekomendacje dotyczące adaptacji koncepcu wizualnego dla Różana na potrzeby materiałów promocyjnych. Rekomendacje te zawierają precyzyjne określenie: czcionek (styl, wielkość, odstępy), kolorystyk (CMYK i RGB), układu strony (plakat, billboard) oraz rozbudowane zalecenia dotyczące stosowania logotypu. WAŻNE: stosować się do rekomendacji! 4. Podsumowanie koncepcji i wytyczne realizacyjne 4.1. Wizja docelowa Wizja docelowa jest zobrazowaniem celu, do którego dąży Różan wdrażając strategię promocji i jej wytyczne. Służy ona jako swego rodzaju „przypominasz w pigułce” dla decydentów odnośnie tego, jak w długim terminie kształtować ma się wizerunek gminy Różan. Jednocześnie, jest ona drogowskazem dla pojawiających się z czasem nowych pomysłów i działań. Na podstawie części strategicznej, wizję Różana można zaprezentować przy pomocy poniższej narracji: Różan to miasto róży /gmina różana. Każdy, kto tu przyjedzie może się o tym przekonać odwiedzając piękne miejscowe rosarium. Obok rosarium powstaje Ogród Zapachów, a w nim jedyne w Polsce seanse zapachowe oraz muzeum zapachów, tłumnie odwiedzane przez wycieczki i rodziny. Uzupełnieniem krótkiego pobytu jest spacer po mieście. Na placu głównym warto się zatrzymać na najlepszą różaną herbatę, zjeść słynnego pączka z różanym nadziением, pooglądać lub kupić ciekawe kompozycje kwiatowe czy inne produkty z motywem róży. Nawet woda, która jest w fontannie ma zapach różany... Raz w roku odbywa się Piknik Różany nad Narwią, na który zjeżdżają przedstawiciele z innych miast różanych z całego świata, by przedstawić swoją kulturę i regionalne produkty. Sielski klimat pikniku (koce, delikatna muzyka w tle) oraz międzynarodowy charakter przyciągają okolicznych mieszkańców, a nawet warszawiaków. Wokół nowopowstałego Zalewu i nad Narwią rozwijają się osiedla domków letniskowych: własnościowych i do wynajęcia. Za dnia można korzystać z licznych ścieżek rowerowych i pieszych, popływać kajakiem, czy podglądać ze specjalnej trawy ptaki. Wieczorami życie przenosi się na rynek. Tu odbywają się projekcje kina letniego, a w weekendy także koncerty i festyny. Mieszkańcy Różana chwalą sobie nowe możliwości zarobkowania: sprzedają się kwiaty i inne produkty różane, jest popyt na kwatery noclegowe, a miejsca w knajpkach wypełnione są lotniskowcami i osobami będącymi tu tylko przejazdem. Stałe zatrudnienie dla mieszkańców daje ośrodek wypoczynkowy, opieki i rehabilitacji nad Narwią. 4.2. Dotychczasowe i docelowe elementy tożsamości Różana Definiując podstawowe filary strategii promocji Różana wyselekcjonowano 5 kluczowych elementów tożsamości miejsca (patrz punkt 3.1) wybierając motyw róży głównym jego wyróżnikiem. Następnie zaproponowano działania uwypuklające to pozycjonowanie. Efektem jest wzmocniony i bardziej wiarygodny wizerunek Różana, zgodny ze strategicznymi założeniami. Stan „powdrożeniowy” prezentuje poniższy slajd. \| Położenie \| Rozkwit \| \|-----------\|---------\| \| W dolinie dolnej Narwi, szlaki wodny, planowane szlak turystyczno-rekreacyjne, 90 km od Warszawy \| infrastruktura, porządek, zadbane, inwestycje, skuteczność, sprawność, bogata gmina, GOUK, rynek, domy, oczyszczalnie, drogi kanalizacja, bogata historia, wczesna lokacja, wielokrotne "odradzanie się na nowo" Piknik Różany nad Narwią, różane miasta partnerskie, punkt informacji, Ogród Zapachów, darmowy internet \| \| Na skrzyżowaniu dróg krajowych (Wawa-Mazury; Zachód-Litwa), Via Baltica \| \| \| W strefie programu Natura2000 \| \| \| Piknik Różany nad Narwią \| \| \| Stanica wodna \| \| \| Natura \| Motyw róży \| \|--------\|------------\| \| Narew, mikroklimat, widoki, ptactwo, lasy, skarpa, szlak turystyczne, wypożyczalnie sprzętu, promenada nad rzeką, Rosarium \| nazwa, herb, skwery różane legendy o Róży Rosarium, mala architektura, itp. Piknik Różany nad Narwią, różane miasta partnerskie \| \| Sielska atmosfera \| \|--------------------\| \| spokój, bezpieczeństwo znane osobistości szukające spokoju kameralność, jedno z mniejszych miasteczek, wzgórze z kościołem, zacienione uliczki Różane kawiarnie, sklepiki, kwiatiarne, Piknik Różany nad Narwią, ośrodek rehabilitacyjno-opiekuńczy, zapusty \| 4.3. Zalety konceptu Unikalny w skali kraju, wyrazisty i pozostający w pamięci Pozytywny; budzi dobre skojarzenia Mający podstawy w tożsamości miejsca, jest naturalny (tym samym tańszy do wypromowania aniżeli inny, stworzony od „zero”) Daje mocny impuls do rozwoju turystki poza-letniskowej i stosunkowo odpornej na sezonowość Szeroki, a nie niszowy; możliwy do przełożenia na inne sfery życia (np. szlak rowerowy „Dzikiej Róży”) Daje duże pole do zarobkowania dla mieszkańców Daje pretekst do zaistnienia na polu międzynarodowym (Miasta Różane) Może mieć olbrzymi wpływ na rozwój społeczności: dochody, otwarcie na świat, wymiany międzynarodowe, konkursy Bardzo ważnym, dla powodzenia strategii w długim terminie, elementem są możliwości zarobkowania jakie stwarza zaproponowana koncepcja. Będzie to miało bezpośrednie przełożenie na poparcie i zaangażowanie mieszkańców. Należy też pamiętać, że celem strategii promocji jest wspierać strategię rozwoju i rozwój miejsca ogółem. Ankieta przeprowadzona wśród mieszkańców po prezentacji koncepcji, wskazuje dużą wiarę w to, że wdrożenie tej strategii promocji przyczyni się do rozwoju gminy i zwiększenia możliwości zarobkowania przez lokalną społeczność. Wykres 5: Czy jest Pani/Pan zdania, że wdrożenie tej strategii wpłynie na rozwój Różana? Ankieta wśród mieszkańców, n=54 ### 4.4. Bariery i ryzyko związane z koncepcją Bariery: Większości elementów koncepcji dziś jeszcze nie ma np. rosarium, sklepików różanych, motywów róży w przestrzeni miejskiej Bariera psychologiczna polegająca na zdecydowaniu się na jedną, spójną linię strategiczną (większość samorządów terytorialnych próbuje promować „wszystko”) Ryzyko: Możliwość pojawienia się konkurencji np. Końskowola Ryzyko zbyt daleko posuniętej ingerencji w tkankę miejską / gminy (“przesłodzenie” lub „kicz”) 4.5. Kluczowe czynniki powodzenia Najważniejsze to: Konsekwentne (tj. zaplanowane długoterminowo i stopniowo realizowane) wdrożenia Trafne, spójne i estetyczne realizacje (łatwo zepsuć świetną koncepcję kiepską realizacją) Zaangażowanie mieszkańców oraz lokalnych przedsiębiorców Wykorzystanie dostępnych funduszy zewnętrznych (np. UE) i zaangażowanie większych wydatków na promocję z budżetu gminy Odwaga, otwartość i chęć uczenia się (języki, florystyka, itp.) Warto rozważyć stworzenie zespołu konsultacyjnego ds. wdrożeń marki złożonego z przedstawiciela Urzędu Gminy, przedstawiciela Rady Gminy, przedstawiciela GOUK oraz autorów niniejszej strategii. Czynników powodzenia jest wiele, ale ponieważ strategia promocji każdego miejsca służyć ma przede wszystkim dobru jego mieszkańców, należy przyjąć, iż kluczowym elementem będzie poparcie lokalnej społeczności dla koncepcji (długofalowej strategii promocji). Częstym błędem są próby wdrażania strategii sprzecznej z wolą mieszkańców. Takie próby skazane są na niepowodzenie. Strategia promocji gminy Różan została przyjęta BARDZO POZYTYWNIE przez jej mieszkańców. Po zapoznaniu się z koncepcją aż 80% ankietowanych osób uznało ją za bardzo dobrą (56%) lub dobrą (24%). Nie pojawił się ani jeden głos negatywny (zła koncepcja) lub wątpiący (słaba/taka sobie)! Jest to bardzo wysoki odsetek opinii popierających koncepcję (rzadko spotykany). Na otwartym spotkaniu w GOUK-u również pojawiły się głosy pozytywne (nieliczne, mniej entuzjastyczne uwagi dotyczyły tylko do pojedynczych pomysłów). Poparcie mieszkańców jest kluczowe dla wdrożenia strategii i długoterminowego sukcesu promocyjnego. Wykres 6: Co Pani/Pan sądzi o zaprezentowanej koncepcji promocji Różana? Ankieta wśród mieszkańców, n=54 Oto kilka wypowiedzi mieszkańców zebranych z ankiet: "Chciałabym dożyć tego, żeby Różan tak wyglądał" "Mam nadzieję, że się uda" "Jestem za!.. Koncepcja motywuje!" "Wszystko jest do zrealizowania" "Super. Byłoby wspaniale, gdyby się ziszczała" "Gdyby udało się to zrealizować, Różan byłby interesującym miejscem" 4.6. Możliwości finansowania Działania promocyjne wymagają przeznaczenia dodatkowych środków finansowych. W tym celu zasadnym jest zwiększenie budżetu GOUK-u, szczególnie na organizację imprezy wizerunkowej i konkursów. Jednocześnie, należy aktywnie szukać zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji w promocję i turystykę. Poniższa lista nie jest wyczerpująca, ale ma na celu wskazanie możliwych dróg finansowania tych działań: - Wkład własny gminy - Inicjatywy lokalne (drobne) - Inwestor zewnętrzny (duży) - Środki regionalne i krajowe (np. szlak augustowski) - Środki Unijne; - Znany jest już RPO Woj. Mazowieckiego na lata 2007-2013 (szczegóły: http://www.mazovia.pl/?a=news&id=2837) - Pojawia się kilka możliwości uzyskania dofinansowania do wymienionych koncepcji np. - Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego, Rewitalizacja, renowacja i adaptacja zespołów fortyfikacyjnych. Priorytet VI, Działanie 6.1) - Punkty informacji turystycznej, realizacja nowych produktów turystycznych, ścieżki rowerowe (Priorytet VI, Działanie 6.2) 4.7. Ramowy harmonogram wdrożeń Wdrożenie strategii wymaga szczegółowego zaplanowania poszczególnych działań wzmacniających jak i promocyjnych. Strategia określa działania w perspektywie 5-10 letniej, zatem za wszelką cenę unikać należy działań typu „wszystko naraz”. Dobrymi praktykami są: - Kierowanie pierwszych działań do wewnątrz, do mieszkańców (np. konkursy, impreza) - Komunikowanie rzeczy, które zostały już wdrożone i funkcjonują (np. nie promować się jako miasto Róży / gmina różana jeśli nie ma jeszcze wdrożonych części elementów z motywem róży) STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN od zaraz - Skwery różane, klomby różane; kompozycje florystyczne z róż wystawiane przez kwiatiarnie; Warsztaty florystyczne; Konkurs na przepis na pączki z nadziением różanym, na napój różany - Tablica z legendą na Rynku - Fontanna na rynku z różaną wodą - Przygotowanie oferty dla wycieczek szkolnych, kolonii i obozów (pobytowe) - Analiza możliwości finansowania działań ze środków zewnętrznych (UE!) np. forty - Informator lokalny - Reorganizacja strony internetowej - System informacji o działkach 1 -2 lata - Konkurs wśród mieszkańców na najładniejszy ogród „Witacz” – róża na rondzie (forma przestrzenna) - Mała architektura: np. kosze na śmieci w kształcie róży - Urządzenie do obijania pamiątkowej pieczęci (np. herbu z datą założenia miasta) - Piknik Różany nad Narwią - System ścieżek pieszych i rowerowych - Zejścia na łąki/plażę - Inwestycja zewnętrzna (ośrodek) – rozpoczęcie poszukiwani o rozmów - Rozszerzanie oferty dla wycieczek szkolnych, kolonii i obozów (pobytowe) - Złoty spaw – aranżacja miejsca, prześwietlenie do przewodników - System Informacji Miejskiej (znaki kierujące do atrakcji, ważnych miejsc) 2-4 lata - Stowarzyszenie Miast Różanych; Piknik Międzynarodowy - Rosarium - Szlak „obserwacji ptaków” z tablicami informacyjnymi - Wypożyczalnie: sprzętu wodnego, lornetek, tratw - Punkt informacyjny rynku - Tablice informacyjne o atrakcjach 3-5 lat - Kino zapachowe; Muzeum zapachów - Promocja Pikniku Różanego - Promenada nad rzeką oraz zejścia na łąki/plażę 4.8. Kontrola i monitoring Zarówno kontrola realizacji działań jak i monitoring ich skuteczności musi być prowadzony cyklicznie (co najmniej raz w roku) i według tych samych standardów umożliwiających porównywalność wyników. Raz do roku wyniki i wnioski powinny być przedstawiane w formie raportu Radzie Gminy, która w ten sposób może przyspieszać procesy, modyfikować kierunki działań lub wytyczać nowe. Poniżej przedstawiono najprostsze i niedrogie sposoby na bieżące monitorowanie wdrożeń i ich efektów. a. Kontrola realizacji zadań: - liczba i jakość wdrożeń działań uwypuklających pozycjonowanie - liczba i jakość wdrożeń z zakresu infrastruktury turystycznej - konsekwentne stosowanie systemu identyfikacji wizualnej - liczba i jakość prowadzonych działań komunikacyjnych (wraz z nakładami, zasięgami, liczbą nośników, itp.) - liczba różanych miast partnerskich b. Monitoring skuteczności działań - liczba turystów w punkcie informacji - liczba uczestników imprez (w tym pikniku Różanego), liczba i profil wystawców (pamiątki, gastronomia) obecnych na pikniku - liczba osób angażujących się w konkursy oraz warsztaty - liczba przedstawicieli miast partnerskich obecnych na Pikniku - liczba wejść na stronę internetową gminy (w tym analiza źródeł wejść na stronę pod kątem geograficznym) - liczba punktów oferujących różane przysmaki oraz pamiątki - liczba inwestycji w branży turystycznej i okołoturystycznej (gastronomia, noclegi, pobyt wypoczynkowe, opiekuńcze lub rehabilitacyjne) - cyklicznie sprawdzana liczba samochodów na poza-powiatowych rejestracjach (czyli oprócz WMA) zaparkowanych głównym placu i w pobliżu - liczba sprzedanych działek, liczba transakcji, ceny transakcji, wyceny gruntów - liczba wzmianek Różan w wyszukiwarce Google (w Polsce i na świecie) - liczba artykułów, publikacji, programów, audycji lub tekstów dotyczących Różana w mediach regionalnych ogólnopolskich i Warszawskich - (opcja) rozpoznawalność nazwy Różan oraz odsetek osób, które odwiedziły gminę sprawdzany za pomocą badania telefonicznego lub osobistego w grupie w grupie: warszawiacy, 30-60 lat, dochody średnie i powyżej 4.9. Wytyczne końcowe Strategię należy wdrażać systematycznie i w sposób zaplanowany. Planując nowe działania, nie wymienione w niniejszej strategii, należy mieć na uwadze to jak wpisują się one w kluczowe sfery funkcjonowania marki miejsca. Strategia promocji nie zastępuje strategii rozwoju i inwestycji, ale je wspiera i nadaje miejscu wizerunek, wizję. Każde działanie należy komunikować i o nim informować (najpierw robimy, a później mówimy, że to zrobiliśmy) Podejmując w przyszłości działania promocyjne należy patrzeć odważnie. Tylko kroki spektakularne i długoterminowe wyróżnią nasze miejsce na tle innych. ANEKS 1 – Legenda różańska LEGENDA RÓŻAŃSKA Dawniej tu bory szumiły Wśród nich był gródeczek ten mały pierwotnie Borami Narew się wiła Podnóżki pagórków tych myła ochoćnie A ludzie tu byli wytrwali Muzyki swej puszczy słuchali jak luti A ona ich wszystkich żywiła I rzeka co blisko się wiła w tej putni Pierw putnią to miejsce się zwało A ludzi w niej mazo mieszkało boranie Raz inni od Wisły przybyli Pobratancami tych byli wiślanie Wódz ich miał córkę cudliczkę A zwał ją pieściwie różyczka Z słowiańska Różana się zwała I bardzo dzielnie władała przęśliczką Raz poszedł z drużyną na boje Przebrany w przepiękne te stroje co działa Już więcej tu do niej nie wrócił Różyczkę i naród zasucił plakata I odtąd w żałobie chodziła Bo bardzo za ojcem tęskniła Różana Aż w końcu nie wytrzymała I w murty rzeki weszła strojach Lud wielkim płaczem zasłuchał Bo bardzo księżniczkę swą kochał oj kochał I sypał mogiłę na górze Przecudnej księżniczki córce i szlochał A w pamięć córce wodzowi Dał nazwę temu gródczowi Różana A do mnie z mogiły Różyczki Legenda ta przyszła w gęśliczki raz z rana Wacław Lipowski/poeta ludowy/ Źródło: Biblioteka w Różanie ANEKS 2 – mapa-szkic Różana za czasów społeczności żydowskiej Źródło: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564 ANEKS 3 - opowiadanie dawnego mieszkańca Aryeh Buchner THIS WAS OUR LITTLE TOWN Who are those who are left? — A mere handful of people in Israel and fewer still abroad, scattered all over the world. The Jewish community of Rozhan, some 3000 souls, has been exterminated. It was a poor small place but had its peculiar charm. It was very much alive and struggling for its existence. And what, in fact, couldn't you find there? Mitnagdim and Hassidim of different Rabbis, traders and craftsmen (a gamut of all parties), youth movements, libraries and drama circles, celebrations and performances, sports and excursions. Every event in town was everybody's concern. Who wouldn't remember the weddings? Everybody hurried out for the Chuppah, as if it were his own or one of his close relations. On such occasions you could meet all the young people of the town. And the performances. They used to begin at 10 or even 11 at night, when elsewhere they usually end. They took nearly twice as long as necessary and the audience could hear the text twice — first from the prompter and only afterwards from the actors — nobody complained that the actors didn't know their parts by heart. Performances would last till dawn and by then it was no longer worthwhile to go home to sleep. Therefore one used to chat or stroll along the road to Pultusk till sunrise. That's what our township was like. And, yes, we also had thieves — of a special brand: they used to purloin books from the libraries. These were cultured thefts, such as our neighbouring towns couldn't boast of. And in cases of bereavement — the news spread from house to house and charitable women would get busy. Help was needed and it had to be given quickly, and therefore must be collected fast; and then you could see these women go from house to house begging — not for themselves — to extend hidden assistance and to "rescue a soul in Israel". When holidays approached, the town was decorated, children ran about freshly washed and combed in holiday clothes near the synagogues and prayer meeting rooms; a festive atmosphere filled the town. That's what our town was like — but it is no longer there and we shall see it no more; it is lost and gone and will never return. Źródło: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564	616f8987-f0de-409a-8d58-c3783a96a7a9	finepdfs	1.624023	CC-MAIN-2022-05	https://www.swierszcz.gouk.pl/images/polemiki_poglady/strategia/strategia_rozan.pdf	2022-01-29T03:44:45+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320299927.25/warc/CC-MAIN-20220129032406-20220129062406-00065.warc.gz	1,024,060,777	0.973544	0.999881	0.999881	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 84, 2244, 4238, 6114, 7719, 9145, 10691, 12111, 13776, 15709, 16784, 17389, 18268, 19436, 21116, 23112, 25023, 26705, 28427, 30345, 31815, 33180, 34769, 36710, 37954, 39061, 41177, 43129, 45834, 47261, 48114, 49245, 49946, 50382, 51600, 52291, ...	2	0
\| L.p. \| przedmiot zamówienia \| rodzaj zamówienia według podziału na zamówienia na roboty budowlane, dostawy lub usługi \| przewidywany tryb lub inna procedura udzielenia zamówienia \| orientacyjna wartość zamówienia \| przewidywany termin wszczęcia postępowania w ujęciu kwartalnym \| \|------\|---------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------\|--------------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| 1. \| Sukcesywne dostawy artykułów żywnościowych \| Dostawy \| Przetarg nieograniczony \| 525.000,00 zł \| I kwartał \| \| 2. \| Sukcesywne dostawy leków, płynów infuzyjnych, środków dezynfekcyjnych \| Dostawy \| Przetarg nieograniczony \| 455.000,00 zł \| II kwartał \| \| 3. \| Dostawy energii elektrycznej \| Dostawy \| Przetarg nieograniczony – grupa zakupowa \| 130.000,00 zł \| IV kwartał \| \| 4. \| Rozbudowa i przebudowa budynku, w tym budowa dźwigu dla pacjentów ośrodka, osób niepełnosprawnych – II etap \| Roboty budowlane \| Przetarg nieograniczony \| 243.000,00 zł \| II-IV kwartał \| \| 5. \| Integracja Szpitala Psychiatrycznego SP ZOZ w Węgorzewie z elektronicznymi platformami P1 i P2 oraz upowszechnienie e-usług \| usługa \| Przetarg nieograniczony \| 1.746.097,56 zł \| II kwartał \| Sporządził: Marta Mickiewicz Dyrektor Szpitala Psychiatrycznego SP ZOZ w Węgorzewie mgr Agnieszka SZALKO	<urn:uuid:f8bfe601-97c2-462f-9ca4-47365c05bba6>	finepdfs	1.608398	CC-MAIN-2019-09	http://szpitalpsychiatrycznywegorzewo.pl/pdfy/Plan2018.pdf	2019-02-16T11:38:15Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247480272.15/warc/CC-MAIN-20190216105514-20190216131514-00558.warc.gz	266,530,825	0.995167	0.995167	0.995167	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2277 ]	1	0
Dr hab. prof. nadzw. Wiesław Alejziak Katedra Polityki Turystycznej AWF Kraków RECENZJA PRACY DOKTORSKIEJ mgra Andrzeja Płońskiego „AKTYWNOŚĆ TURYSTYCZNO-WYPOCZYNKOWA POLAKÓW BĘDĄCYCH NA EMIGRACJI W LONDYNIE W LATACH 2004-2008" napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Matczaka I. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PRACY – OCENA WYBORU TEMATU I SFORMUŁOWANIA PROBLEMU BADAWCZEGO Przedmiotem badań zaprezentowanych w pracy jest aktywność turystycznowypoczynkowa Polaków, którzy udali się na emigrację do Wielkiej Brytanii w ciągu pierwszych pięciu lat po wstąpieniu naszego kraju do Unii Europejskiej oraz mieszkają obecnie w Londynie. Już na wstępie należy podkreślić fakt, że Autor zdecydował się na przeprowadzenie badań empirycznych za granicą, co zazwyczaj dla badacza łączy się z dodatkowymi trudnościami, zwłaszcza wtedy, gdy – tak jak podejrzewam miało to miejsce w tym przypadku – finansowane są one z własnych środków. Dlatego też Doktorantowi należy się - choćby już tylko z tego powodu – szacunek, niezależnie od gratulacji za odwagę i determinację w realizacji zamierzeń związanych ze swoim rozwojem naukowym. Jedną z kwestią, które od początku mnie zastanawiały jest to - dlaczego praca powstała dopiero sześć lat po wykonaniu badań empirycznych? W tekście pracy nie znalazłem odpowiedzi na to pytanie. Być może w trakcie ewentualnej obrony Doktorant zechce na nie odpowiedzieć. Wybór tematu pracy Temat pracy (a więc i przedmiot zaprezentowanych w niej badań) jest oryginalny i stosunkowo rzadko poruszany w polskiej literaturze przedmiotu (aczkolwiek warto dodać, że w ostatnim okresie ukazało się kilka ciekawych publikacji poświęconych problematyce aktywności turystycznej wśród emigrantów - sam miałem okazję recenzować jeden artykuł 1 naukowy oraz poprowadzić dwie prace magisterskie na ten temat: jedna dotyczyła Polonii kanadyjskiej, druga - brytyjskiej). Wielka Brytania niejako tradycyjnie zajmuje ważne miejsce zarówno w strukturze przyjazdów do Polski, jak i zagranicznych wyjazdów mieszkańców Polski. Z tego powodu rynek brytyjski (zarówno emisyjny, jak i recepcyjny) jest dosyć często przedmiotem badań, które w mniejszym lub większym zakresie prowadzą różne instytucje reprezentujące zarówno sektor komercyjny jak i sektor „non profit". Regularne analizy dotyczące tego rynku prowadzi na przykład Polska Organizacja Turystyczna, która publikuje na swojej stronie internetowej dosyć wyczerpujące raporty na ten temat, w których problematyka turystyki etnicznej obejmującej przyjazdy Polaków i osób polskiego pochodzenia do naszego kraju oczywiście także jest obecna. Jednak odrębne badania empiryczne na temat aktywności turystycznej „nowej polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii" i to takie, które obejmują kilkuletni okres, a przy tym wykonywane są na potrzeby pracy doktorskiej, stanowić mogą ich znakomite uzupełnienie i jestem przekonany, że władze POT (w tym jej londyńskiego przedstawicielstwa) będą nimi bardzo zainteresowane. Cel pracy, hipotezy i pytania badawcze Autor pisze, że „głównym celem pracy jest poznanie przyczyn uprawiania turystyki, rozpoznanie czynników i mechanizmów warunkujących wybór kierunku podróży turystycznej, określenie kierunków ruchu turystycznego, tempa oraz szans rozwoju rynku turystycznego nastawionego na polskich emigrantów w Londynie poprzez identyfikację charakteru aktywności turystycznej według podstawowych elementów i cech takich jak: długość pobytów, towarzysz podróży, formy wyjazdów, sezonowość, częstotliwość wyjazdów, formy wypoczynku itp."(s. 3-4) [fragment zacytowano wraz z występującymi w nim błędami interpunkcyjnymi przyp. WA]. Cel pracy został więc zakreślony dosyć szeroko. Od razu trzeba jednak wskazać, że deklaracje Autora co do chęci zbadania „tempa i szans rozwoju rynku turystycznego nastawionego na polskich emigrantów" są zdecydowanie na wyrost i problematyka ta została w pracy potraktowana marginalnie, a w zasadzie w ogóle nie występuje. Chyba że przyjąć, iż czytelnik na – podstawie przedstawionych informacji na temat poziomu, struktury i dynamiki aktywności turystycznej badanych – sam ma sobie wyrobić zdanie na ten temat. W dalszej części pracy Autor podaje osiem celów szczegółowych, wśród których jednak analizy dotyczące tempa i szans rozwoju rynku turystycznego już nie występują. Warto też dodać, że w innej części pracy, Autor – trochę w opozycji wobec tego co deklarował we wstępie - pisze, że „Głównym celem pracy jest poznanie krajowej przestrzeni turystycznej respondentów" (s. 111). Wskazane cele pracy zasadniczo zostały osiągnięte, a hipotezy zweryfikowane. Warto jednak podkreślić, że nie wszystkie postawione hipotezy były oryginalne i wartościowe poznawczo, przez co wyniki ich weryfikacji były dosyć łatwe do przewidzenia. Trudno bowiem uznać za oryginalną hipotezę (jedną z pięciu postawionych w pracy) mówiącą o tym, że „aktywność turystyczna polskiego emigranta mieszkającego w Londynie uwarunkowana jest czynnikami demograficznymi, społecznymi, ekonomicznymi przestrzennymi (historią zamieszkania) motywującymi i długością pobytu"(s. 3). Należało raczej stawiać hipotezy dotyczące zróżnicowania znaczenia poszczególnych czynników, być może ich specyficznego oddziaływania w stosunku do emigrantów, poszukiwania czynników rzadko uwzględnianych w badaniach tego typu itd. Za najciekawszą i - co ważne - pozytywnie zweryfikowaną hipotezę należy uznać tę, która zakładała, że „Polscy emigranci przebywający w Londynie posiadają odmienny wzorzec zachowań turystycznych zarówno w odniesieniu do ogółu społeczeństwa polskiego jak i brytyjskiego" (s. 3). Interesujące poznawczo i wartościowe z punktu widzenia dyscypliny nauki, w ramach której powstała praca są wyniki badań i rozważania dotyczące przestrzeni turystycznej oraz powiązanie ich z procesami adaptacji, integracji społecznej oraz polaryzacji społeczności polskich emigrantów w Londynie (hipoteza numer 5). W celu weryfikacji postawionych hipotez, w pracy przedstawiono ogromną ilość szczegółowych danych statystycznych, które przetwarzano przy pomocy wielu różnych technik statystycznych oraz wyrażano we właściwych dla nich wskaźnikach. Czytając pracę, wielokrotnie zastanawiałem się jednak, czy aż tak rozbudowany zestaw narzędzi statystycznych był w tym przypadku potrzebny. Zwłaszcza, że często tylko potwierdzały one wyniki uzyskane przy zastosowaniu innych - przedstawionych na przykład jedną lub dwie strony wcześniej, albo czasami nawet w tej samej tabeli - technik. Inną sprawą jest sposób prezentacji wyników badań, który ma typowo deskryptywny charakter i polega najczęściej na prostym opisywaniu wybranych danych, dobrze przecież widocznych w prezentowanych tabelach lub na wykresach. Do tej kwestii wrócę jeszcze w dalszej części recenzji. Kwestie terminologiczne oraz klasyfikacje i typologie O ile w pracy stosunkowo wiele miejsca poświęcono definicjom turystyki i aktywności turystycznej, to w całej pracy nie znalazłem żadnej definicji „wypoczynku", który – jeśli dobrze odczytuję intencje Autora - jest przecież ważnym elementem tytułowej „aktywności turystyczno-wypoczynkowej". Wypada w tym miejscu zapytać, czy termin ten według Autora - oznacza to samo co „aktywność turystyczna"? W niektórych fragmentach pracy pojęcie „wypoczynek" zdaje się bowiem występować niejako niezależnie od turystyki – np. w zdaniu „Nieodzownym elementem identyfikacji zachowań turystycznych badanej społeczności było przeprowadzenie analizy na temat wypoczynku. Wypoczynek polskich emigrantów odgrywa ważną rolę w próbie oszacowania poziomu identyfikacji i eksploracji nowej przestrzeni życia" – s. 11). Wydaje się, że dobrze byłoby zdefiniować to pojęcie oraz skonfrontować jego zakres znaczeniowy z turystyką i aktywnością turystyczną. Pewne zamieszanie dotyczy nazewnictwa i klasyfikacji wyjazdów turystycznych, gdzie czasami z wywodów Autora niedostatecznie jasno wynika, czy w danym momencie chodzi o wyjazdy/przyjazdy do Polski, do krajów europejskich łącznie z Polską, czy też tylko o wyjazdy do tych krajów, ale bez Polski. W niektórych fragmentach pracy czytelnik może mieć wrażenie (a czasami wręcz tak jest), że zbiory te nie są rozłączne. Wydaje się, że z punktu widzenia czytelności wywodu – zamiast pisać o wyjazdach krajowych – w całej pracy należało raczej stosować prosty podział na wyjazdy: a) do krajów europejskich (z wyłączeniem Polski), b) do krajów pozaeuropejskich i c) do Polski. Tak jako to zresztą uczyniono w tabeli 58 na stronie 169. Sprawę komplikuje też sam sposób narracji Autora, który sprawia, że czytając pracę czasami można się pogubić w tym, o jaki rodzaj wyjazdów w danym momencie chodzi. Problem ten występuje na przykład przy analizowaniu dwóch zestawień tabelarycznych: tabeli 32 na stronie 114 zatytułowanej „Wyjazdy krajowe respondentów oraz miejsce zamieszkania obywateli polskich w Wielkiej Brytanii w latach 2004-2008" oraz tabeli numer 36 na stronie 129 zatytułowanej „Struktura krajowych wyjazdów turystycznych według głównych krain geograficznych Polski i pochodzenia emigrantów przed emigracją w latach 2004-2008". Moim zdaniem, sprawa tego, które z tych wyjazdów zaliczyć należy do kategorii „wyjazdy krajowe" wymagałaby dokładnego wyjaśnienia oraz precyzyjnego określania, a także konsekwentnego stosowania w całym tekście pracy. Jest to szczególnie istotne w kontekście zaleceń Światowej Organizacji Turystyki (UNWTO) dotyczących oficjalnej terminologii turystycznej, w oparciu o które sporządzane są statystyki dotyczące ruchu turystycznego. Komentarza wymaga także pojmowanie oraz definiowanie niektórych innych pojęć używanych w pracy, w tym także takich które wiążą się z trudnościami przy ich tłumaczeniu na język polski. Na przykład - pisząc o aktywności turystycznej, Autor używa określenia „tourism activity", podczas gdy w odniesieniu do całej sfery popytu turystycznego (a więc aktywności turystycznej ludności), w języku angielskim raczej stosuje się określenie „tourist activity". Natomiast termin „tourism activity" używany jest raczej w stosunku do podaży turystycznej, czyli działalności touroperatorów, agencji turystycznych itd. W recenzowanej rozprawie termin „tourism activity" używany jest w tym – nie do końca poprawnym znaczeniu – więcej razy (np. także na stronie 8). Problematyczne jest także tłumaczenie terminu „ethnic tourism", przywołanego na 16 stronie pracy, który został przez Autora przetłumaczony jako „turystyka sentymentalna", chociaż jest dosyć powszechnie używany w polskiej literaturze przedmiotu w znaczeniu „turystyka etniczna", co – moim zdaniem - lepiej oddaje jego istotę. Termin „turystyka sentymentalna" oczywiście może dotyczyć niektórych zagadnień składających się na pojęcie „turystyki etnicznej" (kojarzonej z korzeniami, kulturą przodków, dawną ojczyzną, diasporą itd.), to jednak: po pierwsze - nie wyczerpuje wszystkich aspektów zagadnienia, a drugie może mieć także zupełnie inne znaczenie (np. wtedy, gdy z sentymentu do czegoś lub kogoś, udajemy się w miejsce, w którym jeszcze nie tylko nigdy nie byliśmy, ale z którym to miejscem w ogóle nie wiążą nas żadne konkretne zdarzenia z przeszłości). Pewne kontrowersje budzi kwestia autorstwa niektórych przywołanych w pracy wskaźników. Na stronie 86 Autor pisze, że „Wskaźnik aktywności turystycznej określono na podstawie definicji Ostrowskiego (1980)". Otóż – z całym szacunkiem dla tego znakomitego polskiego badacza turystyki – nie jest autorem tego konceptu. Ten sposób wyrażania aktywności turystycznej – który nazywany jest stopą aktywności turystycznej – zaproponował francuski ekonomista G. Labeau. Podobna sytuacja dotyczy sposobu obliczania częstotliwości wyjazdów turystycznych, które przytoczone zostały na stronie 91, gdzie autorstwo przypisano (w przypisach 64, 65 i 66) C. Cooperowi i S. Medlikowi, podczas gdy ten sposób wyrażania aktywności turystycznej dużo wcześniej proponował H. Schmidhauser w pracy: Schmidhauser H., Travel Propensity and Travel Frequency, w: Burkart A.J., Medlik S., Management of Tourism, Heinemann Ltd. Oxford 1975, s. 53-66. Należy też zwrócić uwagę, że Autor podał w nawiasie daty wydania prac Coopera i Medlika (a nie Medelika, jak błędnie podano w przypisie) odsyłające czytelnika do Bibliografii, podczas gdy prac tych w wykazie bibliograficznym w ogóle nie umieszczono. Pewne wątpliwości budzą też niektóre typologie i klasyfikacje, które służą opisaniu zjawisk i procesów składających się na badaną rzeczywistość. Z informacji podanych w pracy wynika bowiem, że „Spośród ogółu londyńskich emigrantów z Europy Środkowowschodniej 24% było zatrudnionych w różnego rodzaju usługach, następnie 39% w hotelarstwie i gastronomii, 9% w sektorze turystyczno-rekreacyjnym, 7% w handlu oraz 5% w budownictwie" (s. 39). Po pierwsze – czytelnik może zrozumieć, że praca w hotelarstwie i gastronomii oraz w sektorze turystyczno-rekreacyjnym nie mieści się w kategorii „różne usługi" (rozumiem jednak, że owe 24% dotyczy innych usług niż wymienione później w cytowanym fragmencie), a po drugie – cóż to za klasyfikacja, która do sektora turystycznorekreacyjnego nie zalicza hotelarstwa i gastronomii? Problemy z typologiami i klasyfikacjami ujawniają się także w konstrukcji kwestionariusza ankiety, gdzie niektóre zbiory podawane w kafeteriach odpowiedzi nie tylko nie są pełne i wyczerpujące, ale często nie są rozłączne. Przykładu dostarcza rysunek 29 ze strony 81 dotyczący motywów wyjazdów jednodniowych. Na wykresie znaleźć można tak trudne do odróżnienia przez respondentów kategorie jak: „wypoczynek poza domem, miejscem zamieszkania", „ucieczka od uciążliwego środowiska zamieszkania" oraz „ucieczka od środowiska społecznego". Jeśli poszczególne kategorie nie zostały dostatecznie jasno zdefiniowane, to respondenci mogli mieć duży kłopot z właściwym zaklasyfikowaniem swoich odpowiedzi. W ogóle do konstrukcji podstawowych narzędzi badawczych można mieć sporo uwag. Na przykład, Autor zapytał respondentów tylko o liczbę posiadanych dzieci, podczas gdy wiadomo, że ogromnie ważnym czynnikiem różnicującym poziom i strukturę aktywności turystycznej jest nie tylko liczba, ale także wiek posiadanych dzieci. II. OCENA STRUKTURY PRACY Cały tekst pracy liczy 224 strony maszynopisu, na co składa się wstęp (który występuje jednocześnie – nie wiem dlaczego – jako pierwszy rozdział pracy), sześć rozdziałów problemowych o różnej objętości (w tym dwa ostatnie liczą po kilka stron), podsumowanie, bibliografia, załączniki oraz spisy rysunków i tabel. rysunków (szkoda, że w przypadku tych ostatnich nie podano w nich stron, na których one się znajdują, co ułatwiłoby czytelnikom ich poszukiwanie w długim tekście pracy). Praca zawiera dwa załączniki: nr 1 zatytułowany „Punkty startowe", które jak rozumiem informuje Czytelnika o miejscach, w których prowadzono badania empiryczne oraz nr 2 – zatytułowany „Makieta ankiety". Uwagi na temat narzędzi badawczych zostaną przedstawione w dalszej części recenzji. We wstępie przedstawiono podstawowe założenia pracy, charakteryzując jej cel, zakres (pojęciowy, przedmiotowy, czasowy i przestrzenny) oraz hipotezy badawcze, a wykorzystane w pracy źródła. W tym ostatnim przypadku zrealizowane to zostało w formie krótkiego przeglądu podstawowej literatury przedmiotu oraz pobieżnej analizy raportów z badań nad aktywnością turystyczną, wykonywanych przez innych autorów oraz przez wyspecjalizowane w tym instytucje. Rozdział drugi wypełniają w całości informacje i analizy dotyczące badanej populacji, a więc emigrantów polskich przebywających w Londynie od 2004 roku. Przedstawiono ich w różnych przekrojach społeczno-demograficznych, szczególnie dokładnie analizując miejsce ich urodzenia, obecne miejsce zamieszkania w Londynie, posiadane wykształcenie, a także charakter zatrudnienia i wielkość osiąganych dochodów. Na tej podstawie – w końcowej części rozdziału – określono „profil polskiego emigranta w Londynie". Kolejny rozdział poświecono rozważaniom na temat czasu wolnego „polskich Londyńczyków" oraz sposobom jego „spożytkowania" na cele wypoczynkowe, uwzględniając w tym także wyjazdy jednodniowe (a więc bez noclegu) poza Londyn. Następne dwa rozdziały poświęcono już tytułowej aktywności turystycznej. Najpierw – już w oparciu o własne badania empiryczne – przedstawiono jej poziom, strukturę i dynamikę w latach 2004-2008, analizując przede wszystkim takie jej aspekty, jak: częstotliwość i formy oraz główne kierunki i sezonowość wyjazdów. Końcową część tego rozdziału poświecono rozważaniom na temat przestrzeni turystycznej krajowych i zagranicznych wyjazdów turystycznych, które - z uwagi na sposób ujęcia oraz powiązanie z innymi aspektami jej (tj. przestrzeni) dotyczącymi - stanowią jeden z najciekawszych wątków w całej pracy. Rozdział piąty w całości wypełniają analizy dotyczące uwarunkowań aktywności turystycznej, rozpatrywane także w kontekście wyboru przestrzeni turystycznej dla różnych rodzajów wyjazdów, przy czym osobno rozpatrywano determinanty uczestnictwa w wyjazdach zagranicznych i na terenie Polski. W rozdziale szóstym starano się wykorzystać uzyskane wcześniej wyniki badań do stworzenia modelu zachowań turystycznych polskich emigrantów w Londynie, a w zasadzie trzech różnych modeli (najpierw funkcjonalno-przestrzennego i funkcjonalnego, a później - stworzonego na podstawie modelu regresji – modelu zachowań turystycznych oraz modelu przestrzeni turystycznej). Ostatni rozdział dotyczy planów wyjazdowych respondentów na lata 2009-2010. Całość pracy zamyka podsumowanie oraz wspomniane wcześniej spisy, załączniki i bibliografia. Opracowanie ma zwartą i jednolitą strukturę. Koncepcja pracy jest przemyślana i wewnętrznie spójna. Układ i wewnętrzna struktura poszczególnych rozdziałów są przejrzyste oraz dobrze zorientowane pod względem tematycznym. W mojej ocenie, kompozycja pracy oraz przyjęty tryb prezentacji (bo co do sposobu prezentacji mam istotne uwagi, które przedstawiam w dalszej części recenzji) poruszanych w niej treści są logiczne i zasadniczo dobrze przedstawione pod względem logiki wywodu. Z wyjątkiem wstępu – który jak już wspomniałem – ma rzadko spotykaną konstrukcję, będąc jednocześnie pierwszym rozdziałem pracy, pozostałe rozdziały spełniają kryteria wyodrębniania jako samodzielnych części podejmujących ważne aspekty całościowej problematyki. Wydaje się jednak, że lepszym rozwiązaniem byłby klasyczny układ pracy, w którym wstęp ograniczałby się do wprowadzenia w problematykę pracy, przedstawienia podstawowych informacji na temat metodologii (ogólnych założeń i celów pracy, prezentacji hipotez i pytań badawczych, zakresu badań - przedmiotowego, czasowego i przestrzennego, zastosowanych metod i technik badawczych), a także wskazywał na zalety i ewentualne ograniczenia pracy, sygnalizując tym samym Czytelnikowi tego, czego po pracy może się spodziewać, zaś przegląd literatury oraz część zatytułowaną „Uczestnictwo w wyjazdach turystycznych Polaków i Brytyjczyków w latach 2004-2008" (rozdział 1.4.2) przedstawione byłyby osobno, już poza wstępem. W ogóle kwestia numeracji rozdziałów (w tym powtarzanie numeracji rzymskiej i arabskiej) mogłaby być rozwiązana lepiej. Na koniec jeszcze jedna uwaga dotycząca podsumowania całej pracy, a także wnioskowych części w poszczególnych rozdziałach. Przyznam, że chyba nie widziałem jeszcze pracy naukowej, w której autor we wnioskach zamieszczałby tabele i wykresy. Zdecydowanie nie jestem zwolennikiem takiego rozwiązania. Miejsce na prezentację tego typu treści – moim zdaniem – jest we wcześniejszych rozdziałach, a wnioski lub podsumowanie (w zależności od charakteru pracy) nie powinny ich zawierać. Tymczasem w podsumowaniu pracy znajdują się zarówno tabele (tab. 73 i 74 – s. 205 i 206), jak i wykresy (rys. 68 – s. 200). Pomijam już w tym momencie to, że w przypadku umieszczonego na wspomnianym wyżej rysunku wykresie radarowym, brak opisów jego osiach czyni go zupełnie nieprzydatnym, bo nie wiadomo o jakie zmienne chodzi. OCENA DOBORU ŹRÓDEŁ ORAZ PRZEDSTAWIENIA PROBLEMU W LITERATURZE PRZEDMIOTU Recenzowana rozprawa oparta jest na podstawowej literaturze przedmiotu. Autor wykorzystał w niej zarówno materiały źródłowe w postaci raportów z badań na temat aktywności turystycznej, jak i różne prace mające charakter monografii i prac zwartych, a także artykułów publikowanych w czasopismach naukowych. Wykorzystał przy tym publikacje z zakresu różnych dziedzin nauki, co jest zrozumiałe z uwagi na interdyscyplinarność problematyki stanowiącej podstawowy przedmiot badań i pracy. Wskazując na źródła wykorzystane w pracy, Autor pisze, że: „Informacje dotyczące teorii turystyki oraz geografii turyzmu zostały zaczerpnięte z powszechnie dostępnych opracowań takich jak: „Podstawy geografii turyzmu (Warszyńska, Jackowski 1978, „Tourism Geography" (Williams 1998), "The Geography of tourism and recreation: environment, place and space" (Hall, Page 1999), „Geografia turyzmu" (Kowalczyk 2001)". Wprawdzie nie sądzę, aby to były jedyne pozycje, z których Autor czerpał wiedzę na temat kanonów wiedzy turystycznej, ale istotnie jednym z ważnych mankamentów pracy jest to, że wykorzystano w niej przede wszystkim starsze publikacje. Świadczyć to może o tym, że Autor niebyt dobrze orientuje się w najnowszej literaturze związanej z tematem pracy. Potwierdza to fakt, że w całej pracy ani raz nie przywołano publikacji związanych z najszerszym projektem badawczym dotyczącym aktywności turystycznej na świecie, jakim są badania prowadzone wśród mieszkańców Unii Europejskiej. Mam na myśli badania EUROSTAT „Survey on the attitudes of Europeans towards Tourism" („Badanie postaw Europejczyków wobec turystyki"), które od kilku lat - na zlecenie Komisji Europejskiej - na przemian wykonują: tzw. Instytut Gallupa (The Gallup Organisation) oraz „TNS Political & Socjale". Badania te realizowane są na reprezentatywnych próbach badawczych, którymi corocznie objętych jest ponad 30 000 respondentów we wszystkich 27 krajach Unii Europejskiej, a także (dodatkowo) w Turcji, Macedonii oraz Norwegii i Islandii. Sądzę, że ich wiarygodność i porównywalność w wymiarze międzynarodowym są większe niż badań prowadzonych przez różne instytucje w Polsce i Wielkiej Brytanii, które wykonywane są różną metodologią. Wydaje mi się, że mogłyby one zostać wykorzystane przynajmniej do analiz i porównań aktywności turystycznej mieszkańców Polski i Wielkiej Brytanii. Mogłyby też stanowić lepszy punkt odniesienia ich do wyników badań własnych Autora. Szkoda, że do nich nie dotarł, bo zapewne ułatwiłyby Mu one zadanie, a być może wskazały także inne aspekty mające znaczenie przy analizowaniu aktywności turystycznej w wymiarze międzynarodowym. Mając na uwadze dalsze studia Autora nad poruszaną w pracy problematyką, zdecydowanie rekomenduję raporty z tych badań – zarówno te starsze jak i najnowsze (ostatni, który znam pochodzi z roku 2014). Cały przegląd literatury, który został przedstawiony na stronach 15-20, jest dosyć skąpy i słaby, a przy tym dosyć luźno wiąże się z podstawowym przedmiotem badań, czyli aktywnością turystyczno-wypoczynkową. Niejako na swoje usprawiedliwienie – jak sądzę Autor pisze o pewnym braku, choć mnie się wydaje, że można w tym przypadku mówić co najwyżej o niedostatku, a nie o braku. Otóż we wstępnej części pracy pisze: „Badania dotyczące migracji są w literaturze polskiej i światowej dobrze rozwinięte, usystematyzowane i obfitują w wiele teorii. Brak jest jednak opracowań wyjaśniających proces kształtowania się aktywności turystycznej oraz czynników, które ten proces determinują u emigrantów w wielkich miastach" (s. 2). Tymczasem to nie prawda, że nie ma w ogóle (chodzi o ów „brak") takich prac. Pomijając już fakt, że większość badań na ten temat prowadzona jest właśnie w wielkich miastach, należy wskazać również, że w Europie to właśnie Wielka Brytania ma największe tradycje w badaniu etnicznych uwarunkowań aktywności turystycznej (choć najlepiej badania takie rozwinięte są oczywiście w najbardziej etnicznie zróżnicowanej populacji mieszkańców USA). Problematyce tej wiele miejsca poświęca na przykład Ph. Pearce w swojej znakomitej książce "Tourist Behaviour. Themes and Conceptual Schemes" (2005), która jest nawet cytowana przez Autora w recenzowanej pracy. Zagadnienia etniczne stanowiły także przedmiot badań, których wyniki publikowano m.in. w pracach: Pizam A., Sussman S., Does nationality affect tourist behaviour?, [w:] Annals of Tourism Research, Vol. 22 (4), 1995, s. 901-917, Dann G., Limitation in the use of nationality and country of residence variables, [w:] Tourism Research: Critiques and Challenges (red. D. Pearce I R. Butler), 1993, s. 88-112, czy Stephenson M.L., Hughes H.L., Holidays and the UK Afro-Caribbean community, [w:] Tourism Management, Vol. 16(6), 1995, s. 429-436. Problematyka ta występuje także w polskiej literaturze przedmiotu. Nie licząc mojej habilitacji („Determinanty i zróżnicowanie społeczne aktywności turystycznej"), którą zresztą Autor w wielu miejscach również cytuje, a w której uwarunkowaniom etnicznym aktywności turystycznej poświeciłem trochę uwagi, wskazać można także prace innych autorów (np. Drozdowski Z., Etniczne przemiany europejskiej populacji u schyłku XX wieku a turystyka, [w:] Turystyka i rekreacja jako czynnik integracji europejskiej [red. S. Bosiacki], AWF Poznań 1995). Tak więc pisanie o braku publikacji na ten temat nie odpowiada rzeczywistości. Jeśli już, to można stwierdzić, że jest ich mało. Wprawdzie wykaz bibliograficzny pod względem ilościowym wygląda dosyć okazale, jednak jego zawartość (mam na myśli jakość i aktualność publikacji) oraz sposób redakcji budzą duże wątpliwości. Przyznam, że nie spotkałem się jeszcze z tak niestarannie sporządzoną „Bibliografią" pracy doktorskiej. Aż roi się w niej od niekonsekwencji w sposobie cytowania prac: raz rok wydania jest na początku notki bibliograficznej, zaraz po nazwisku autora pracy, innym razem na jej końcu (przy pierwszej cytowanej pozycji data znajduje się zarówno na początku, jak i na końcu – sytuacji takich jest zresztą więcej). Czasami Autor podaje strony, na których znajdują się poszczególne artykuły lub rozdziały zamieszczone w pracach zbiorowych, w innych przypadkach nie. Stosowane są różne sposoby cytowania prac zbiorowych oraz podawania nazwisk redaktorów; często brakuje spacji tam, gdzie powinny one być lub też znajdują się tam, gdzie być ich nie powinno. Niektóre prace cytowane są dwukrotnie - np. Krzymowska-Kostrowicka A., Geoekologia turystyki i wypoczynku, PWN, Warszawa, 1997 oraz Krzymowska-Kostrowicka A., Geoekologia turystyki I wypoczynku, PWN, Warszawa, 1999 (pisownia oryginalna), przy czym ta druga pozycja jest po prostu drugim, nie zmienionym, wydaniem tej pracy (też 238 stron i ten sam ISBN). Poza tym, przy pierwszej cytacji praca ta ulokowana nie jest – tak jak powinno być „w kolejności alfabetycznej". Błąd ten zresztą dotyczy także ulokowania prac innych autorów (np. Brudnicki R., Christaller W., King R. itd.). Nie bardzo zrozumiały jest też podział „Bibliografii" na: „Literaturę podstawową" oraz „Literaturę pomocniczą". Zwłaszcza że w tej drugiej – czyli z założenia jakby mniej ważnej - zamieszczono większość z najważniejszych raportów na temat aktywności turystycznej mieszkańców Wielkiej Brytanii oraz inne dane statystyczne z tym związane, które stanowiły przecież podstawę porównań i odniesień Autora do własnych badań empirycznych: np. kilka raportów National Statistical Office „Travel Trends" za lata 20042008, raporty „The United Kingdom Tourism Survey" za lata 2005-2006, raport National Statistical Office „Transport, Travel and Tourism. Overseas Travel and Tourism" za lata 2005-2009 (ten ostatni też podany jest w wykazie bibliograficznym dwa razy) oraz raporty „TNS Travel & Tourism: UK Occupamcy for Serviced Accomodation" za lata 2004-2009. OCENA METODOLOGII BADAŃ – ZASTOSOWANE METODY, TECHNIKI ORAZ NARZĘDZIA BADAWCZE Zastosowana w pracy metodologia badań - zarówno jeśli chodzi o całość procesu naukowego, jak i część empiryczną – zasługuje na wysoką ocenę. Autor wykazał się dobrym przygotowaniem w tym zakresie, które dostrzec można na wszystkich etapach procesu badawczego - od konceptualizacji badań, poprzez ich realizację, analizę wyników, a na wnioskowaniu kończąc. Materiał badawczy pozyskano w wyniku własnych badań empirycznych, w postaci badań ankietowych na reprezentatywnej – według opinii Autora – próbie badawczej polskich emigrantów mieszkających w Londynie, liczącej 382 osoby. Głównym narzędziem badawczym był formularz ankiety „Aktywność turystyczno-wypoczynkowa Polaków mieszkających w Londynie", składający się z 4 arkuszy i metryczki. Sposób doboru próby został szczegółowo opisany i pomimo pewnych - normalnych w przypadku tego typu badań – ograniczeń, daje podstawy do uogólnień na całą badaną populację. Przy poziomie istotności wynoszącym 95 punktów procentowych, maksymalny błąd pomiaru wynosił +/- 5%. W części empirycznej pracy, przy analizowaniu pozyskanego materiału Autor posłużył się kilkoma metodami i technikami badawczymi oraz szeregiem testów i wskaźników statystycznych, które zostały dobrane w sposób właściwy, co w większości przypadków pozwoliło na poprawne i dosyć jednoznaczne interpretacje. Warto to podkreślić, bo w przypadku badań dotyczących czynników o charakterze subiektywnym - takich jak: motywy, postawy i preferencje, czy zagregowane opinie dotyczące wartości imprez turystycznych dla klienta - nie zawsze ma to miejsce. W pracy posłużono się między innymi: testem niezależności chi 2 , współczynnikiem zbieżności Czuprowa, analizą zmiennych składowych, obliczając różne rodzaje wskaźników - średnie arytmetyczne, średnie geometryczne, mediany, odchylenia standardowe, wariancje, współczynniki zmienności, miary asymetrii, miary koncentracji, czy średnie tempa przyrostu. W odniesieniu do różnych badanych zjawisk w pracy wyznaczano trendy liniowe, a w niektórych przypadkach wyznaczano także diagramy Czekanowskiego. W pracy zastosowano rzadko spotykany sposób analizowania sezonowości wyjazdów, gdzie rozpatrywano ją nie tak jak czyni się to zazwyczaj - a więc traktując sezonowość turystyki jako stały, cykliczny rozkład wielkości ruchu turystycznego w ciągu roku według miesięcy - ale odnosząc ją do wartości średnich dla całego roku lub danego okresu (czyli lat 2004-2008). Spowodowało to pewne zamieszanie interpretacyjne, gdyż w niektórych okresach uzyskane wskaźniki sezonowości przekraczały wartość 100% - np. „maksymalne wartości wskaźnika za lata 2004-2008 przypadają na miesiące: grudzień - okres bożonarodzeniowy (221%), miesiące letnie (czerwiec, lipiec, sierpień) – odpowiednio: 121%, 121% I 151% oraz miesiąc kwiecień – Wielkanoc (120%)" – s. 98. Sprawę komplikuje to, że interpretacja i opis wyników nie są dostatecznie jasne, gdyż czasami wartości podawane w nawiasach dotyczą pojedynczych miesięcy, a czasami kilku miesięcy łącznie, nie zawsze obejmując poszczególne kwartały, a łącząc miesiące z różnych okresów roku – np. na stronie 99 czytamy: „najwięcej wyjazdów długookresowych przypada na kwiecień, sierpień i grudzień (43,9%)". Moim zdaniem, taka sytuacja tylko komplikuje wyciąganie wniosków na temat tego, jak te wyjazdy faktycznie w ciągu roku się rozkładają, gdyż nie zawsze wiadomo którą z miar sezonowości w danym momencie Autor stosuje. Na przykład interpretując dane przedstawione w tabeli 27, Autor podaje, że: „Maksymalne wartości wskaźnika sezonowości w wyjazdach krajowych w latach 2004-2008 przypadają na sierpień – 23% oraz czerwiec – 176%" – s. 99. W oparciu o dane z tej tabeli, pozwoliłem sobie dokonać pewnych prostych przeszacowań dla sierpnia, które wykazały, że przy zastosowaniu tradycyjnego sposobu określania sezonowości turystyki jego „udział" wynosi 19% (59 sierpniowych wyjazdów krajowych zanotowanych w całym analizowanym okresie podzieliłem przez wszystkie 310 wyjazdów tej kategorii). Wydaje mi się, że ten tradycyjny sposób wyrażania sezonowości jest jednak czytelniejszy. Ten sposób zresztą też występuje w pracy – np. wtedy, gdy Autor pisze, że: „Sezonowość wyjazdów Polaków i Brytyjczyków w latach 2004-2008 charakteryzuje się dużą koncentracją w czasie, blisko 50% ogółu wyjazdów zrealizowano w miesiącach czerwiec, lipiec i sierpień" (s. 102). Zastosowano go zresztą również w odniesieniu do własnych badań empirycznych Autora - w tabeli 38 (s. 132). Tak jak wiele innych tabel w tej pracy zawiera ona w sobie także wykresy, na których - niezależnie od danych w wierszach i kolumnach tabeli - pokazano „Sezonowość krajowych wyjazdów turystycznych według regionów fizycznogeograficznych Polski w latach 2004-2008". Szkoda tylko, że rysunek jest niezbyt czytelny, z uwagi na nie najlepszy dobór legendy, która ma ilustrować krzywe dla poszczególnych regionów. Bardzo żałuję, że w pracy ograniczono się jedynie do pokazania „Makiety ankiety", a nie zamieszono po prostu kwestionariusza ankiety w postaci takiej, jaką otrzymywali respondenci. Zawierał on bowiem zapewne jakiś list przewodni informujący o celu badań, ich zakresie, być może także jakieś wyjaśnienia dotyczące pojmowani czy też definicji zjawisk, o które pytano w ankiecie - np. jak definiowane są poszczególne formy turystyki – np. „wczasy, urlop", „wycieczka", „działka letniskowa" oraz jak klasyfikować motywy poszczególnych wyjazdów. Mogły się z tym bowiem wiązać pewne problemy – np. czym różni się pozycja 1 w „Makiecie" dotycząca „Sposobu spędzania czasu na wyjeździe" określona jako „sport, zajęcia fizyczne", od pozycji 2 - „uczestnictwo w imprezach także sportowych, widowiskowych i rozrywkowych" i jak one obie się mają do pozycji 7 – uczestnictwo w spotkaniach, targach". Jeszcze większych problemów zapewne dostarczało respondentom rozgraniczenie i właściwe zaklasyfikowanie motywów swoich wyjazdów – czyli np. odróżnienie pozycji nr 2 – „wypoczynek poza miejscem zamieszkania" od pozycji nr 7 – „ucieczka od uciążliwego środowiska zamieszkania" oraz tego ostatniego od pozycji 8– "ucieczka od otoczenia społecznego", skoro – moim zdaniem – przy tak ogólnie określonej pozycji 7 mogła ona się właśnie w niej zawierać. Rozumienie tych często nieostrych podziałów i klasyfikacji budzić musiało niejasności u respondentów. Przyjmuję jednak, że Autor, albo ankieterzy prowadzący badania wyjaśniali te zawiłości, dzięki czemu respondenci właściwie rozumieli pytania i stosownie do sytuacji na nie odpowiadali. Zamieszczenie pełnego wzoru kwestionariusza ankiety/.wywiadu (co zwykle ma miejsce w pracach doktorskich) ułatwiłoby recenzentowi ocenę tego podstawowego narzędzia badawczego. Pewną wątpliwość budzi też podana w „Makiecie" klasyfikacja „środka zakwaterowania" (to chyba niezbyt trafne określenie), która zdecydowanie nawiązuje do klasyfikacji stosowanych w Polsce i nie uwzględnia specyfiki klasyfikacji oraz nazewnictwa stosowanego w Wielkiej Brytanii (np. „Holiday/guest house", „rented apartment/houses", "own property/second home" – czyli tzw. drugie domy itd.). Autor badał między innymi poziom znajomości języka angielskiego oraz jego wpływ na aktywność turystyczną. Moja jedyna uwaga i wątpliwość dotycząca tego wątku badań związana jest z tym - czy ta znajomość języka była jakoś weryfikowana czy miała tylko deklaratywny charakter? Pytam dlatego, że Autor wykazuje się dużą pewnością w wyciąganiu wniosków, pisząc cały czas o poziomie znajomości tego języka, podczas gdy w istocie dysponował jedynie opiniami badanych na ten temat. W związku z powyższym należało chyba zachować większą ostrożność przy interpretacji wyników oraz wyciąganiu wniosków. Zwłaszcza zastanawiająca jest informacja zamieszczona na stronie 152, że „Najniższy poziom aktywności dotyczył osób nie znających języka angielskiego (średnio 0,5%)". Czy na pewno chodzi o odsetek osób wyjeżdżających wśród tej grupy badanych, czy też chodzi może o udział tej grupy w ogólnej liczbie wyjazdów, co może być związane po prostu z małą liczbą badanych, którzy tego języka nie znali? Jeszcze innym problemem, który chciałbym zasygnalizować w kontekście ewentualnych przyszłych badań Autora jest kwestia wpływu dochodów na poziom aktywności turystycznej. W recenzowanej pracy zastosowano coraz rzadziej stosowany sposób, w którym pyta się respondentów o wielkość ich dochodów, od czego ostatnio odchodzi się na rzecz pytań o ocenę własnej sytuacji materialnej lub poziomu osiąganych dochodów (wyrażonych zwykle w 5-stopniowej skali Likerta). Dzieje się tak zarówno z tego powodu, że respondenci często mają kłopot w dokładnym określeniu swoich dochodów w wartościach bezwzględnych, jak i tego, że raczej niechętnie dzielą się tymi informacjami z ankieterami (a zdarza się również, że świadomie wprowadzają ich w błąd). Autorowi udało się uzyskać jednak informacje na ten temat, czego należy Mu pogratulować. Zachodzi jednak pytanie czy nie lepiej zamiast pytać o ogólną wielkość chodów, było zapytać o tzw. fundusz swobodnej decyzji, czyli tę część dochodów, która pozostaje respondentom po wydatkach związanych z realizacją podstawowych potrzeb życiowych oraz stałych i obowiązkowych opłat (podatki, kredyty). Wydaje się, że w przypadku badań nad aktywnością turystyczną, lepszą miarą możliwości konsumpcyjnych jest dochód, który pozostaje do dyspozycji konsumentów, czyli tzw. "discretionary income". Przecież dwie osoby o takich samych dochodach brutto, mogą dysponować dochodami rozporządzalnymi o różnej wysokości, a tym samym mogą mieć bardzo różne możliwości finansowe w zakresie konsumpcji turystycznej. OCENA SPOSOBU PRZEDSTAWIANIA WYNIKÓW BADAŃ Moja podstawowa uwaga w odniesieniu do tej warstwy oceny pracy dotyczy zakresu oraz wyboru sposobów zaprezentowania wyników badań. Czasem miałem wrażenie, że Autor przedstawia (i zwykle bardzo szczegółowo analizuje) nie najbardziej kluczowe aspekty badanych zjawisk oraz związane z nimi wyniki, ale to co jest mu przedstawić najłatwiej, albo też że wybór w tym zakresie jest dosyć przypadkowy. No bo jeśli mamy na przykład ciekawe i bogate w informacje wyniki badań dotyczące form i miejsc wypoczynku (z podziałem na trzy strefy: Central Tourism District, dzielnice zamieszkania oraz pozostałe dzielnice miast), które przedstawiono na trzech odrębnych wykresach (rys. 21), a Autor w swojej interpretacji ogranicza się do kilku linijek opisu – to albo „idzie na łatwiznę", albo nie dostrzega potencjału tkwiącego w wynikach swoich badań. Podobna uwaga dotyczy tabeli 58 (strona 168), na której przedstawiono rozkład odpowiedzi na temat 12 motywów wyjazdów zagranicznych - każdorazowo analizowanych osobno dla danego roku oraz z podziałem na wyjazdy do krajów europejskich (bez Polski), do krajów pozaeuropejskich oraz do Polski – przedstawiając dane także na wykresach. I w tym przypadku komentarz jest bardzo ubogi. Jest to tym bardziej zastanawiające, że Autor nie szczędzi w pracy miejsca na szczegółowe przedstawianie wyników, które mają drugo-, a czasami nawet trzeciorzędne znaczenie (kłania się w tym miejscu zasada „brzytwy Ockhama" – Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem – czyli „nie należy mnożyć bytów ponad potrzebę"). Nie jestem na przykład przekonany do tego, że koniecznie należało tak szczegółowo przedstawiać wyniki - za każdym razem analizując je osobno dla każdego roku - z całego badanego okresu. Lepiej chyba było je analizować łącznie dla całego badanego okresu, czyli w ujęciu dynamicznym, a nie każdorazowo od „A" do „Z", jeden rok, potem kolejny itd., co – wobec faktu, że zwykle nie różniły się one znacząco – może być dla czytelników nie tylko nużące, ale może też utrudniać im percepcję przekazywanych informacji. Dotyczy to zwłaszcza porównywania wyników, kiedy czytelnik – chcąc nadążyć za narracją Autora, a czasami także zweryfikować przedstawiane przez niego informacje - ciągle musi wracać do danych przedstawionych kilka stron wcześniej lub później. Tak duża waga, jaką Autor przywiązuje do analizowania dynamiki zmian, przyrostów absolutnych itd. - w sytuacji, gdy analizy obejmują tak krótki okres czasu (lata 2004-2008) - nie wydaje się być uzasadnioną, tym bardziej, że wyniki – zasadniczo rzecz biorąc – nie układają w jakieś trwałe tendencje. Podobna uwaga dotyczyć może wyjątkowo szczegółowego analizowania zmiennych demograficzno-społecznych, co z kolei powoduje, że Czytelnik gubi całościowy obraz sytuacji i trudno jest mu wyciągnąć generalne wnioski, tym bardziej, że Autor – koncentrując się najczęściej na zwykłym opisie i ponownym przywoływaniu danych przedstawionych już (znacznie czytelniej w tabelach) – mu tego nie ułatwia, a pogłębionych, jakościowych i eksplanacyjnych analiz oraz generalizacji dokonuje rzadko. W sytuacji, gdy aktywność turystyczna - zwłaszcza analizowana w odniesieniu do tak niedługiego okresu czasu – cechuje się stosunkowo trwałymi tendencjami (i to zarówno jeśli chodzi o poziom uczestnictwa, jak i jego uwarunkowania) – lepiej jest chyba stosować proponowany wyżej dynamiczny i syntetyczny sposób analiz. Mam wrażenie, że w końcowej części pracy Autor sam skłania się ku takiej opinii, kiedy pisze, że „W wyniku analizy materiału badawczego można wnioskować, że zmiany zachowań turystycznych zachodzą w ciągu dłuższego okresu czasu niż objęty analizą przedział czasowy" (s. 2002). Wydaje mi się, że czasami nie warto zajmować się różnicami w wynikach (np. dotyczących zmiany wpływu płci, wieku, czy wykształcenia na uczestnictwo w turystyce w każdym z kilku analizowanych lat), które mają wartości zbliżone do błędu statystycznego. A takich sytuacji w pracy nie brakowało. Z kolei tam, gdzie występowały duże różnice w wynikach (czasami wręcz zaskakujące), Autor ograniczał się do przedstawienia wyników i nie próbował ich jakoś szerzej wyjaśniać. Jako przykład takiej sytuacji można podać informację ze strony 151, gdzie Autor stwierdza: „Respondenci pozostający w związku małżeńskim w mniejszym stopniu uczestniczyli w wyjazdach krajowych w latach 2004-2008 (średnio 9,2%) niż osoby stanu wolnego (odpowiednio 53,5%)". Tak wielka różnica wymaga komentarza, gdyż w żadnych innych badaniach na temat aktywności turystycznej, prowadzonych na próbach reprezentatywnych, aż tak wielkich dysproporcji nie odnotowano (nie tylko w Polsce i Wielkiej Brytanii, ale na całym świecie). Tymczasem Autor nie opatrzył tej informacji żadnym komentarzem, skupiając się na opisie tego, jak wartości te zmieniały się w poszczególnych latach. Warto dodać, że i w tym przypadku nie skomentował zaskakującej informacji, że maksymalny poziom wyjazdów dla osób bezdzietnych zanotowano w roku 2006, kiedy to brało w nich udział ponad 90% badanych, podczas gdy we wszystkich pozostałych latach wartości były dużo mniejsze: 2004 - 5,5%; 2005 – 57,8%; 2007 – 60,5%; 2008 – 53%. Przecież badacz od razu powinien starać się wyjaśnić te rozbieżności i próbować odpowiedzieć na pytanie - czym spowodowany był aż tak wysoki wzrost aktywności turystycznej tej kategorii osób w tym jednym roku w porównaniu do lat pozostałych? Przykładów takiej mało dociekliwej postawy Autora jest w pracy więcej. Na przykład na stronie 73 znalazło się stwierdzenie „W celach towarzyskich wyjeżdżali jedynie respondenci przebywający w Londynie od 3 do 4 lat". Można zapytać - czy to nie dziwne? Aż ciśnie się na usta pytanie – dlaczego tak było? Dlaczego spośród kilkuset badanych osób, tylko ta jedna kategoria respondentów deklarowała taki cel wyjazdów. Próżno jednak w pracy szukać odpowiedzi na to pytanie (podobnie zresztą jak o odszukanie w całej pracy informacji na temat tego ile to było osób). Podobna uwaga dotyczy informacji, że „Wykorzystanie samochodu osobowego w roku 2008 zmalało o 56,7 % punktu procentowego [tak jest w pracy – przyp. WA] w porównaniu z rokiem 2004" (s. 74). Można zapytać - dlaczego w tak krótkim czasie, sytuacja uległa tak diametralnej zmianie? Niestety, w całej pracy dominuje prosta deskrypcja, zwykła relacja z badań, a głębszych analiz i prób wyjaśnienia - przynajmniej w stosunku do zaskakujących lub sprzecznych ze znanymi z literatury wyników - jest mało. Istotnym mankamentem prezentacji wyników badań jest to, że w tabelach najczęściej brakuje wartości bezwzględnych (N). Czasami ułatwiałyby one analizy – jak np. w tabeli 6 na stronie 31. Brak wartości „N" praktycznie uniemożliwia też recenzentowi sprawdzenie podawanych przez Autora wyników - nawet poprzez proste sumowanie kolumn i wierszy (np. tabela 9 na stronie 34). Wprawdzie niektóre wyniki wyrażano w wartościach bezwzględnych na wykresach, ale bez przypisania poszczególnym słupkom wartości liczbowych (rys. 13 – s. 44), tylko w niewielkim stopniu zmieniało to sytuację. O tym, że sprawy te mają duże znaczenie świadczyć może problem z interpretacją danych przedstawionych w tabeli 14 (s. 48). Przede wszystkim zachodzi pytanie dlaczego przedstawiono w niej dane dotyczące wykonywanego zawodu tylko dla 52% badanych? Jednak jeszcze większy problem stwarza ustalenie proporcji pomiędzy danymi na temat wykonywanego zawodu. Z danych w tej tabeli wynika, że w „Hotelarstwie i gastronomii" pracowało 6,3% a w „Budownictwie" – 6,6% badanych. Tymczasem na następnej stronie znajduje my informację, że „… zdecydowana większość respondentów deklarowała zatrudnienie w sektorze usług (78%). Z czego najwięcej w hotelarstwie i gastronomii (18%), Następnie blisko 10% było zatrudnionych w budownictwie oraz 8% w przemyśle" (s. 49)... Skoro w tabeli wartości dotyczące hotelarstwa i turystyki oraz budownictwa są prawie takie same (6,3% i 6,6%), to - nawet jeśli przyjąć zastrzeżenie, że dane w tabeli dotyczyły 52% badanych - skąd tak duża różnica (18% i 10%) w dalszym opisie i z jakich danych podstawowych te wartości wynikają. Nieco innym problemem jest konstrukcja tabel oraz łączenie ich z wykresami, co powoduje, że czytelnik czasem ma trudność, aby zorientować się na podstawie jakich wartości bazowych sporządzono poszczególne elementy takiego „tabelo-rysunku" (np. tabela 12 – s. 45). Jednak jeszcze większym mankamentem jest stosowanie różnych skal na wykresach – np. w sytuacjach, gdy mają one ilustrować te same zjawiska w różnych latach. Przykładem może być wykres 9a, gdzie na każdym z pięciu sąsiadujących wykresów pokazujących odległość miejsca zamieszkania badanych od miejsca ich pracy, na osi dotyczącej respondentów zastosowano cztery różne skale od 30-60% (z przedziałami co 5 lub co 10 punktów), zaś na osi dotyczącej odległości - cztery wykresy sporządzono w tej samej 12-stopniowej skali (od 2,5 do 30 km), ale już wykres dla roku 2008 sporządzono w 4stopniowej skali (od 2,5 do 12,5 km). Sytuacja taka bardzo utrudnia, a czasami wręcz uniemożliwia, interpretację wyników. Sytuacja powtarza się w przypadku wykresów ilustrujących zjawisko sezonowości wyjazdów, które przedstawiono na stronie 100 (rys. 36). Jednak w tym przypadku jest to o tyle uzasadnione, że różne skale nie mają aż tak wielkiego znaczenia, gdyż najważniejszy jest rozkład wartości na poszczególne dwanaście miesięcy i krzywa (słupki) i tak odzwierciedla przebieg zjawiska. Skrajnym przykładem różnych skal jest rysunek 61 zamieszczony na stronie 187, gdzie przedstawiono dane dla dwóch rodzajów wyjazdów: a) wyjazdy krótkookresowe – gdzie zastosowano skalę od 0 do 50% b) wyjazdy długookresowe – gdzie zastosowano skalę od 60% do 67%. W związku z tym, że „na pierwszy rzut oka rysunki są bardzo podobne, nieuważny czytelnik mógłby przyjąć, że poziom uczestnictwa w obu rodzajach wyjazdów jest podobny. Tymczasem w przypadku wyjazdów długookresowych słupki dla każdego z pięciu zaznaczonych lat przyjmują wartości powyżej 60%, a w przypadku wyjazdów krótkookresowych w czterech na pięć analizowanych lat nie przekraczają 30%. Innego typu problemy stwarzają niektóre mapy, które - zbytnio pomniejszone - są po prostu nieczytelne (np. rys. 10 na stronie 40, na którym zupełnie nieczytelne są legendy). Ten sam problem dotyczy map i legend ze strony 43 i 63. W niektórych przypadkach pomniejszanie rysunków mogło mieć uzasadnienie, czy to w trosce o estetykę, czy też ze względu na brak możliwości zmieszczenia rysunku o większych rozmiarach, ale w wielu przypadkach ryciny można było powiększyć bez szkody dla estetyki pracy, za to z korzyścią dla „czytelności" pracy (tak jak np. w przypadku rysunku 20 na stronie 60). Na stronie 191 zamieszczono rysunek 63 przedstawiający wykresy radarowe ilustrujące determinanty warunkujące wybór przestrzeni turystycznej (osobno dla wyjazdów do Polski oraz wyjazdów po Wielkiej Brytanii). Pomysł przedstawienia tych zagadnień na wykresie radarowym jest ciekawy, jednak różne rozmieszczenie poszczególnych zmiennych na osiach tych wykresów utrudnia ich porównanie, burząc cały zamysł i powodując, że charakterystyczne dla wykresów tego typu - proste wizualne porównanie w zasadzie jest niemożliwe. Tam z kolei, gdzie porównań takich można dokonać bo wykres jest w miarę czytelny, to można natrafić na „ciekawostki", takie jak choćby na rys. 67. Na wykresie radarowym Autor przedstawia tam kierunki planowanych wyjazdów turystycznych w latach 2009-2010, pisząc że „ … zdecydowana większość respondentów wskazała kraje europejskie (bez Polski) jako planowane miejsce wypoczynku…" (s. 197). Tymczasem z wykresu wynika, że deklarację taką złożyło zaledwie niecałe 40% badanych i że prawie taki sam odsetek wskazał na wyjazdy do Polski. A propos wspomnianego już wcześniej sposobu narracji, precyzji wypowiedzi oraz jasności naukowego wywodu – Autor zaskakuje czasami niektórymi swoimi stwierdzeniami, albo nie kończąc swoich myśli, albo nie zauważając, że być może jakieś fragmenty tekstu przy ostatecznej redakcji zostały przypadkowo „wycięte". Na przykład nie do końca wiadomo co Autor miał na myśli pisząc, że „Wśród respondentów podróżujących po Wielkiej Brytanii znalazły się osoby w wieku 20-30 lat, deklarujące wykształcenie zawodowe i średnie" (s. 183). Przecież to oczywiste, że wśród wszystkich badanych, takie osoby musiały się znaleźć. Pozostawienie takiej lakonicznej i oczywistej informacji oraz przejście do charakterystyki kolejnego zagadnienia jest zagadkowe. Jeśli już takie zdanie w pracy się znalazło, to traktując je jako wstęp do dalszych analiz, należało podać jaki był ich udział wśród wszystkich badanych, albo wskazać jakiś aspekt, z powodu którego to zdanie znalazło się w pracy. Prawie identyczny problem (błąd) występuje na 189 stronie pracy (dotyczy osób w przedziale wiekowym 19-40 lat wśród, których – jak stwierdza Autor – „…znalazły się osoby posiadające wykształcenie policealne, średnie i podstawowe". Tego typu stwierdzeń było zresztą w pracy więcej – np. „Autor zakłada, że motywy wiążą się z potrzebami …" (s. 194). Można Autora zapytać: czy trzeba to zakładać? czy może być inaczej? OCENA PRACY EDYTORSKIEJ – UWAGI NA TEMAT STYLISTYKI ORAZ INNYCH ELEMENTÓW SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA REDAKCJĘ RAPORTU KOŃCOWEGO W recenzowanej pracy występuje zdecydowanie za dużo banalnych błędów, które – jak można sądzić – wynikają z pośpiechu, jaki prawdopodobnie towarzyszył redakcji tekstu końcowego. Poniżej wskazuję najważniejsze mankamenty redakcyjne (poza podanymi już w recenzji, wiele innych z kolei zaznaczono bezpośrednio na maszynopisie pracy). Błędy stylistyczne, gramatyczne, literowe i interpunkcyjne: o „Na tym szczeblu znaczeniowym uściślenie znaczenia pojęć emigrant (imigrant) i turysta ma istotne znaczenie przy zastosowanych metodach" (s. 7). o „Przestrzenne zachowania turystyczne, w świetle definicji turystyki oraz definicji przestrzennych zachowań ludzkich, można zdefiniować jako …" (s. 43). o „… dla realizacji przyjętych celów pracy jest zdefiniowanie operacyjne definicji aktywności turystycznej (tourism activity)" – s. 10. o „Podczas wyjazdów jednodniowych w latach 2004-2008 respondenci najchętniej spędzali czas w gronie partnera …" – s. 71 . To „grono partnera" (), zamiast – jak sądzę – towarzystwa partnera, występuje w pracy jeszcze w kilku miejscach, o Pozostałe sklasyfikowane cele wyjazdów odgrywały niewielkie znaczenie w strukturze wyjazdów wszystkich grup" (s. 73) – powinno chyba się napisać, że miały mniejsze znaczenie lub że odgrywały mniejszą rolę. o „Warto zwrócić uwagę na fakt, że celem jednodniowych wyjazdów zagranicznych był cel religijny i leczniczy" – s. 74. o „Przy rozmieszczenie obywateli polskich przybyłych do Wielkiej Brytanii według …" (s. 113) – powinno chyba być: Przy analizach rozmieszczenia …. o „Wskaźnik poziomu aktywności turystycznej oraz częstotliwość wyjazdów pozwoliły również określić preferencje respondentów co do preferowanych form aktywności turystycznej" (s. 185). Ten sam błąd powtórzony jest na następnej stronie. o „Respondenci, których poziom aktywności turystycznej w latach 2004-2008 osiągnął średni poziom, wykonywali zawód związany z sektorem …" – s. 189 „W latach 2004-2008 szacunkowa liczba obywateli Polski mieszkających w Londynie wynosiła blisko 80 tyś. – s. 2. Powinno być - 80 tys. Błędy literowe zdarzały się też w tytułach tabel i rysunków – np., tab. 17 – s. 68. Wydaje się, że w zdaniu, w którym Autor pisze o tym co wpłynęło na „poprawną konstrukcję operatu losowego" (s. 12), chodzi raczej o operat losowania. [x] W pracy jest bardzo dużo błędów interpunkcyjnych - czasami po kilka na jednej stronie (zaznaczono je w wersji drukowanej pracy). Błędy redakcyjne związane z cytowaniem: Autorką pracy „Geoekologia turystyki i wypoczynku" jest nie Krzymanowska – Kostrowicka (jak podano na stronie 5), ale A. Krzymowska-Kostrowicka (w wykazie bibliograficznym jest już poprawnie). Powszechnie występujący w pracy brak informacji wydawcy, który dotyczy większości publikacji poza czasopismami. Dlaczego przy cytowaniu prac, w nawiasach raz podawane są nazwiska z inicjałami imion, a innym razem bez – patrz np. s. 5. Przy cytowaniu „in extenso" konieczne jest podawanie stron na których dany fragment został w przywoływanej pracy umieszczony. Zasada ta często nie jest w recenzowanej pracy zachowana (np. przy definicji turystyki na stronie 6). PODSTAWOWE ZALETY ORAZ MANKAMENTY PRACY Moim zdaniem, w całej pracy najbardziej wartościowe są badania oraz rozważania Autora dotyczące przestrzeni turystycznej. Autor umiejętnie wykorzystuje dorobek teoretyczny z tego zakresu (w tym zwłaszcza łódzkiego ośrodka geograficznego, który w tej dziedzinie należy do najlepszych nie tylko w Polsce), łącząc go nie tylko z kwestiami dotyczącymi bezpośrednio aktywności turystycznej, ale także z procesami adaptacji do nowego środowiska zamieszkania oraz integracji społecznej polskich emigrantów w Wielkiej Brytanii. Plusem tej pracy jest też rzetelny i szczegółowy opis procedury zastosowanej przy doborze respondentów. Z bardziej szczegółowych spraw, na podkreślenie zasługuje konstrukcja rysunków 2 i 3, zamieszczonych na 26 i 27 stronie pracy, gdzie Autor w ciekawy, syntetyczny sposób przedstawił podstawowe dane na temat wyjazdów turystycznych Polaków. Gdyby jeszcze na rys. 2 umieścić dane na temat sezonowości - tak jak jest to zrobione na rys. 3 - informacja ta byłaby w zasadzie pełna. Natomiast za podstawowy mankament tej pracy uznaję to, że Autor nie bardzo potrafi odróżnić to, co w jego badaniach i samej pracy jest twórcze i wartościowe od tego co mało istotne i nie warte aż tak głębokich analiz i prezentacji. Praca zawiera bowiem wiele elementów ciekawych, a nawet odkrywczych, które jednak giną - moim zdaniem - w masie przytaczanych szczegółowo danych na temat mniej znaczących, a czasami wręcz trzeciorzędnych zagadnień. Uwagę tę można odnieść do różnych warstw i perspektyw oceny tej pracy, ale w szczególny sposób dotyczy ona prezentacji wyników badań. Swoistym posumowaniem pracy jest próba przedstawienia wyników badań empirycznych w syntetycznej postaci w formie modeli, które zostały zamieszczone w rozdziale szóstym. Sam pomysł wydaje się wartościowy, jednak mam wobec tych modeli oraz sposobów ich tworzenia pewne wątpliwości, zarówno jeśli chodzi o aspekty metodologiczne, jaki i mniej ważne - czysto techniczne. Po pierwsze - Autor pisze, że pierwszy z modeli „wykonano na podstawie trzech mierników charakteryzujących zachowania turystyczne polskich emigrantów w Londynie (częstotliwości wyjazdów, poziomu aktywności turystycznej, stopnia wykorzystania czasu wolnego oraz wskaźnika koncentracji wyjazdów" (s. 185). To w końcu ile było tych czynników trzy czy cztery (jak w nawiasie)? Po drugie – Autor pisze, że „Elementy modelu oceniano na podstawie przyjętego podziału stopnia zaspokajania potrzeb turystycznych na cztery poziomy (niedostateczny, dostateczny, dobry i bardzo dobry), stosując gradację co 25 jednostek." (s. 185). W tym miejscu nasuwa się pytanie – jak rozumieć w takim razie dwie konkluzje Autora mówiące o tym, że „Analiza uzyskanych wyników pozwoliła określić stopień zaspokojenia potrzeb turystycznych emigranta na poziomie średnio-dobrym" (s. 185) oraz „Analiza miejscowości i regionów wypoczynkowych odwiedzanych przez emigrantów w latach 2004-2008 wskazuje na średnią koncentrację w przestrzeni" (s. 186) - ??? Moim zdaniem, należało zastosować - lepszą w tym przypadku skalę 5-stopniową, która pozwoliłaby wyznaczyć wartości średnie, od których powinny się w takim samym stopniu rozchodzić oceny „w górę" (czyli: poziom dobry i bardzo dobry, lub też – z uwagi na to, że chodzi o poziom zaspokojenia potrzeb turystycznych - określony jako: wysoki i bardzo wysoki) oraz niższe (poziom niski i bardzo niski). Po trzecie - wykresy radarowe zamieszczone na stronie 186 są mało czytelne. Tym razem jednak problem stwarza nie tyle wielkość samych rysunków oraz opisujących je legend (jak przy innych wykresach), co brak wyjaśnienia tego, czego każdy z tych czterech wykresów dotyczą. Sam tytuł całego rysunku („Model funkcjonalno-przestrzenny wypoczynku polskich emigrantów w Londynie") tego bowiem nie wyjaśnia. Autor powinien wyraźnie wskazać Czytelnikowi czego dokładnie dotyczy każdy z czterech wykresów, gdyż - w sytuacji gdy nie są one w ogóle podpisane – czytelnik gubi się w interpretacji. Tym bardziej, że nie podano w czym wyrażone są wartości na osiach oraz dlaczego na każdym wykresie podane są one w innej skali. Nie ma też informacji czy dotyczą one całego analizowanego okresu, czy też poszczególnych lat na niego się składających. O ile w przypadku dwóch wykresów znajdujących się po prawej stronie mamy co do tego jasność (dotyczą całego okresu 2004-2005, bo zaznaczono to na osiach), to w przypadku wykresów po lewej stronie nie jest to już takie jasne (bo dat nie podano). Na podkreślenie zasługują walory estetyczne pracy (które niestety częściowo zostały zniszczone przez recenzenta, który ołówkiem czynił na niej swoje uwagi i nie zdążył ich potem wymazać, za co niniejszym bardzo serdecznie Autora przeprasza ). INNE MANKAMENTY PRACY [x] Właściwym, bo oficjalnym skrótem (akronimem) Światowej Organizacji Turystyki jest UNWTO, a nie WTO (s. 6), gdyż ten ostatni dotyczy Światowej Organizacji Handlu. [x] „Thanopulos i Walle (1988) oscylują, że około 30% imigrantów greckich w USA podróżuje …" (s. 17) – powinno chyba być „szacują". [x] „Butler (1980) mówi, iż przestrzeń turystyczna jest dynamiczna oraz ewaluuje i zmienia się pod wpływem czasu" (s. 19). Po pierwsze – w tym przypadku Butler raczej pisze niż mówi, skoro przywołany jest cytat z książki, a po drugie chyba nie „ewaluuje" tylko „ewoluuje". Ten sam błąd z „ewaluowaniem" występuje w przypisie 29 na stronie 20. [x] Autor często używa sformułowania „uzyskane wyniki badań" (np. na stronie 28 – dwa razy), które brzmi trochę jak tautologia, gdyż wyniki badań zawsze przecież są uzyskane. Wystarczy chyba napisać - wyniki badań. [x] Na stronie 31 Autor pisze: „Według przeprowadzonej analizy obliczony współczynnik feminizacji według kategorii wiekowych osiągnął swoje maksimum w grupie do 19 lat (175), 51-60 lat (166,6) oraz 20-30 lat (164,1). Minimalne wartości współczynnika dotyczyły respondentów w wieku 31-50 lat". Zarówno minimum jak i maksimum w danej kategorii zawsze może dotyczyć tylko jednej wartości/kategorii. [x] Podobny błąd występuje na stronie 173, gdzie Autor pisze: „Najrzadziej emigranci posiadający wykształcenie policealne wypoczywali na obszarach wyżynnych (średnio 10%) i nizinnych (średnio - 8%)" oraz na stronie 175: „Największe znaczenie motyw ten miał w wyborze regionu wyżyn (średnia 66%), pojezierza (średnia – 65%) oraz nizin (średnia – 63%)". Warto zauważyć, że wskazane różnice mieszczą się prawdopodobnie w granicach błędu statystycznego. . [x] Pomylono numerację rysunku nr 23 ze strony 73, który w interpretacji opisywany jest jako rys. 24b (który zresztą – tak już to wcześniej sygnalizowano – jest nieczytelny z uwagi na zbyt małą wielkość oraz trudności w przypisaniu słupków z legendy do poszczególnych kolorów określających wyodrębnione cele wyjazdów). [x] Wykres w tabeli 62, zamieszczony na stronie 179 jest zupełnie nieczytelny. [x] Pomylono także numeracje tabeli na stronie 98, gdzie przy rozważaniach dotyczących sezonowości wyjazdów przywołano tabelę 24, która zamieszczona jest na stronie 93 i dotyczy uczestnictwa w turystyce według wybranych form turystyki. Autorowi chodziło prawdopodobnie o tabelę 27 ze strony 99. [x] Autor, pisząc o różnych determinantach aktywności turystycznej, używa tego określenia w rodzaju męskim (determinant), podczas gdy w języku polskim występuje on zasadniczo w rodzaju żeńskim (determinanta) – np. „Analizowany zbiór 32 determinantów zastąpiono…," (s. 179), Na stronie 159 są aż cztery błędy tego typu. Warto dodać, że Autor nie jest w tym względzie konsekwentny, gdyż na stronie 177 czytamy „W analizie wpływu określonych determinant na rozwój …". [x] Na stronie 183 Autor pisze: „W przypadku Wielkiej Brytanii duże znaczenie miał wiek, stan cywilny oraz dochód 201-301 £". Chodzi chyba o wpływ dochodu w ogóle (tak jak płci i wieku), a nie tylko tego jednego przedziału dochodowego. [x] W niektórych fragmentach pracy Autor używa czasu przyszłego (s. 5), wobec zjawisk i procesów, które miały już miejsce lub też używa tego czasu w formie swoistych hipotez – np. „Wytworzenie nowej przestrzeni wypoczynku i turystyki emigranta prawdopodobnie związane będzie z historią zamieszkania. W analizowanym przypadku okres zamieszkania w docelowym miejscu emigracji jest stosunkowo krótki (od roku do 5 lat), co prawdopodobnie będzie warunkować wybór form aktywności turystycznej." (s. 5). Gdyby oceniać wartość tej pracy tylko poprzez proste porównanie ilości zawartych w recenzji uwag krytycznych oraz pochwał dla Autora, można by odnieść wrażenie, że praca jest bardzo słaba. W istocie jest inaczej, praca – pomimo wskazanych błędów i mankamentów (recenzent zdaje sobie też sprawę z tego, że niektóre z nich mogą być wskazane niesłusznie) – nie jest zła. Dostrzegam jej liczne walory. Uznałem jednak, że o ile przy wskazaniu zalet pracy i pochwał dla Autora ograniczy się do spraw ogólnych i postara się przedstawić je raczej zwięźle, o tyle – mając na uwadze dalszy rozwój naukowy Doktoranta, a także ewentualną publikację jego rozprawy – uwagi krytyczne powinny zostać przedstawione w sposób pełny i jak najbardziej szczegółowy, tak aby przed ewentualną publikacją (w całości lub częściach). Doktorant mógł je łatwo wyeliminować. Jeszcze raz chcę podkreślić, że wspomniane dysproporcje w prezentowaniu zalet i wad pracy nie wynikały z „czepialstwa" recenzenta, ale wyłącznie z jego przeświadczenia o słuszności takiego podejścia do recenzji naukowych, zwłaszcza w przypadku doktoratów. UWAGI KOŃCOWE W opinii recenzenta, Autor przeprowadził – w niełatwych zagranicznych warunkach wartościowe badania empiryczne na ciekawy i ważny temat, które jednak nie do końca udało Mu się wykorzystać i przedstawić w postaci dojrzałej i perfekcyjnie zredagowanej pracy doktorskiej. Pokazuje ona, że Doktorant ma pewne kłopoty z procesem właściwego doboru oraz odpowiedniego sposobu prezentacji wyników badań oraz syntezowania informacji i wyciągania wniosków, zwłaszcza w kontekście ocen krytycznych oraz eksplanacyjnych funkcji nauki. Pomimo tych uwag, które w przypadku prac doktorskich mają istotne znaczenie, recenzent dostrzega jednak walory poznawcze i naukowe pracy oraz uważa, że przedstawiony do oceny materiał jest opracowaniem wartościowym i oryginalnym, którego przygotowanie wymagało od Autora dużego wysiłku badawczego. Ma też nadzieje, że przedstawione w recenzji krytyczne uwagi zostaną przez Doktoranta właściwie odebrane i zwiększą u Niego determinację w zakresie stałego doskonalenia warsztatu naukowego. ********* Po zapoznaniu się z rozprawą „Aktywność turystyczno-wypoczynkowa Polaków będących na emigracji w Londynie w latach 2004-2008", napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Matczaka, wnoszę - podkreślając przy tym wskazane w recenzji mankamenty oraz konieczność ich wyeliminowania w przypadku ewentualnej publikacji zarówno całej pracy, jak i jej fragmentów - o dopuszczenie na jej podstawie Pana magistra Andrzeja Płońskiego do publicznej obrony i dalszych etapów przewodu doktorskiego.	<urn:uuid:2c96ce77-0278-44db-8565-7b971e1e93e7>	finepdfs	1.321289	CC-MAIN-2017-13	http://www.geo.uni.lodz.pl/files/studia/studia-doktoranckie/plonski-recenzja-alejziak.pdf	2017-03-29T18:56:20Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-13/segments/1490218191353.5/warc/CC-MAIN-20170322212951-00191-ip-10-233-31-227.ec2.internal.warc.gz	530,618,489	0.999956	0.999963	0.999963	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 1762, 4509, 7222, 10025, 12875, 15512, 18350, 20903, 23789, 26611, 29118, 31850, 34711, 37440, 40241, 43130, 45983, 48740, 51256, 53615, 56239, 58773, 61345, 63837, 64844 ]	2	0
Akcja "ZIMA W MIEŚCIE" 11 - 22 lutego 2008, MOK, ul. Norwida 10. Zajęcia dla dzieci w wieku 7 - 12 lat, pn - pt, w godz. 10.00 - 16.00. Płatne - 25 zł tygodniowo. Koncert Rockowy 9 lutego, sobota, godz. 18.00 MOK, ul. Norwida 10. Broken Sword, Sybirski Jeb InterZone, Vedonist. Salon Artystyczny 10 lutego, niedziela, godz. 12.00 MOK, ul. Targowa 65. Joanna Bożyk - sopran Mirosław Wójciuk - tenor Wystawa malarstwa Edyty "Mei" Bystroń 15 lutego, piątek, godz. 19.00 MOK, ul. Norwida 10. Znani i lubiani koncert muzyki klasycznej 16 lutego, sobota, godz. 18.00 MOK, ul. Norwida 10. Marzena Pyszczak, Małgorzata Gańko, Marek Pawłowicz, Czesław Mrozowski, Witold Wołoszyński. Spektakl dla dzieci "Pinokio" 24 lutego, niedziela, godz. 15.00 i 16.00 MOK, ul. Norwida 10. bilety: 5 zł, MOK, ul. Norwida 10. Czas na dokument Spotkanie z Andrzejem Fidykiem, reżyserem i scenarzystą filmów dokumentalnych i reportaży. W środę, 20 lutego, o godz. 19.00, Klub Filmowy Powietrza zaprasza do Miejskiego Ośrodka Kultury, przy ul. Norwida 10, na spotkanie z Andrzejem Fidykiem i projekcję, podczas której zostaną zaprezentowane jego trzy dzieła: „Defilada”, „Sen Staszka w Teheranie” oraz „Kiniarze z Kalkuty”. Impreza jest niepowtarzalną okazją do zapoznania się z twórczością mistrza polskiego kina dokumentalnego, odkrycia kulis powstania filmów kręconych w Korei Północnej, Iranie i Indiach, rozmowy z artystą, wyrażenia swojej opinii na temat obejrzanych obrazów. Andrzej Fidyk urodził się w 1953 r. Od 1980 r. pracuje w TVP, gdzie trafił dzięki zwycięstwu w konkursie na kierownika produkcji. W 1986 r. został szefem Redakcji Filmów Dokumentalnych Programu 1 TVP. Jest laureatem wielu nagród na międzynarodowych festiwalach filmów dokumentalnych, m.in. w: Atenach (2001), San Francisco (1999), Amsterdamie (1998), Mannheim (1989), Paryżu (1986), Murcii (1989). Wszyscy znamy kultowe filmy Stanisława Barei. Andrzej Fidyk nie ustępuje mu kunsztem, umiejętnością tropienia absurdów, ukazywania brutalnej rzeczywistości w krzywym zwierciadle, a tym samym oswajania jej. Mówiąc przekornie Bareja był Fidykiem polskiej fabuły. Klub Filmowy Powietrza MOK, ul. Norwida 10 - 6 lutego, godz. 20.00 "Wszyscy jesteśmy Chrystusami" reżyseria i scenariusz: Marek Koterski prod.: Polska, 2006, czas: 107 min. - 13 lutego, godz. 20.00 "Źródło (Fountain)" reżyseria: Darren Aronofsky scenariusz: Darren Aronofsky, Ari Handel prod.: USA, 2006, czas: 96 min. - 20 lutego, godz. 19.00 cykl filmów Andrzeja Fidyka, spotkanie z reżyserem - Andrzejem Fidykiem "Defilada" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1989, czas: 65 min. "Sen Staszka w Teheranie" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1993, czas: 46 min. "Kiniarze z Kalkuty" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1998, czas: 59 min. - 27 lutego, godz. 20.00 "Moja droga Wendy" reżyseria: Thomas Vinterberg scenariusz: Lars von Trier prod.: Dania, Francja, Niemcy, Wielka Brytania, 2005, czas: 105 min. WYDARZENIA KULTURALNE I IMPREZY 2008 * - 6 kwietnia - Koncert ku czci Jana Pawła II (Mazowsze) - 24 maja - Dni Legionowa (Dzieci z Broda, Kaszmir, Rynkowski, Bajm) - 10 maja - Święto Strażaka (VOX) - 1 czerwca - Dzień Dziecka: Przegląd Twórczości uczniów - 21 czerwca - Noc Świętojańska - 19 lipca - dyskoteka wakacyjna - 1 sierpnia - uroczyste otwarcie Centrum Administracyjno – Informacyjnego (Ratusza) - 2 sierpnia - otwarcie sali widowiskowej w Ratuszu (Grzegorz Turnau) - 15 sierpnia - IV Legionowo Rock Festiwal - 30 sierpnia - Happy summer holiday ending (Afro Kolektyw, Łona, Strachy na Lachy) - 13 września - Zakończenie lata (DAAB, Maanam) - 20 września: program kabaretowy Zenona Laskowika - 16 października - Koncert w rocznicę pontyfikatu Jana Pawła II - 18 października - Festiwal Piosenki religijnej (Stare Dobre Małżeństwo) - listopad - Jazz Jamboree - 2 listopada - jesienny koncert - 20 listopada - Legionowskie Czwartki Kabaretowe (Łowcy.B) - 22 listopada - Festiwal FilmOFFy - grudzień - Mikołajki, Spotkanie Wigilijne, Sylwester * Spis zawiera wybrane większe imprezy organizowane przez Miejski Ośrodek Kultury w Legionowie w 2008 r. Podane informacje mogą ulec zmianie. Uwaga! W tym roku impreza na zakończenie Dni Legionowa (24 maja 2008 r.) odbędzie się na Targowisku Miejskim w Legionowie (wzdłuż ul. Sobieskiego). Lokalizacja ta została wybrana po głębokim namyśle i uprzednim rozważeniu wszelkich innych możliwości. SEKCJE ZAINTERESOWAŃ prowadzone przez instruktorów MOK - Grupy teatralne Hanna Wilczyńska: „Adonai”, „I Kropka” „Balladyn”, „Teraz już właśnie” Walentyna Janiszewska „Beznic” Anna Durka – Kupisiak „Teatrzyk w kratkę” - Plastyka Barbara Retmaniak Zofia Piotrowska - Nauka gry na gitarze Waldemar Lewandowski Marek Pawłowicz - Nauka gry na pianinie Marek Pawłowicz - Nauka śpiewu Marek Pawłowicz - Zespół taneczno-wokalny „Szachraj” Barbara Jankowska, Michał Jankowski, Krzysztof Bernard - Zespół wokalno-instrumentalny „ECHO” Marek Pawłowicz - Zintegrowane zajęcia artystyczne „MOKUS” Bożena Grunwald Sylwia Rosińska-Jędraszewska - Kino Małucha Sylwia Sękowska - Klub filmowy Powietrza i Klub Literacki Mariusz Kraszewski - Sekcja rockowa i studio nagrań Robert Szymański Betlejem u Avetek Pod koniec stycznia w Białostockim Ośrodku Kultury w Warszawie odbyła się siódma edycja Ogólnopolskiego Wielopokoleniowego Ekumenicznego Teatralno-Muzycznego Festiwalu Bożonarodzeniowego (Betlejem u Avetek), organizowanego przez Fundację AVE i Chór AVETKI. Co roku impreza przyciąga liczne grono uczestników, skupionych w chórach, zespołach muzycznych i grupach teatralnych. Powszechny charakter festiwalu, realnie integrujący pokolenia i różnorodne, odmienne grupy społeczne, ma szczególnie wymowne znaczenie w kontekście idei konkursu. Jak mówią sami organizatorzy - Betlejem u Avetek to święto miłości, nadziei i pokoju, jakie płyną od Żłobka. Podczas tak dużej i prestiżowej imprezy nie mogło zabraknąć wykonawców z Legionowa. Opiekun mokowskiego ECHA, Marek Pawłowicz, wybrał się na konkurs wokalny ze swoimi podopiecznymi. Konkurencja była bardzo duża a poziom bardzo wysoki. Mimo to w kategorii młodzież - soliści Ania Dobrogowska, przygotowywana przez Marka Pawłowicza zdobyła wyróżnienie. W tej samej kategorii drugą nagrodę wywalczyła Gabriela Wasilewska z Legionowa. W kategorii zespołów młodzieżowych wyróżniony został chór Akolada z Legionowa. Gratulujemy wszystkim zwycięzcom i życzymy dalszych sukcesów.	bd740975-a345-4a0e-9c08-591d9a023381	finepdfs	1.329102	CC-MAIN-2024-46	https://www.moklegionowo.pl/pliki/kurier/kurier_2008_02.pdf	2024-11-04T07:39:21+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027819.53/warc/CC-MAIN-20241104065437-20241104095437-00339.warc.gz	819,001,311	0.99233	0.99875	0.99875	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 806, 3034, 5308, 6551 ]	1	0
Ministerstwo Rodzin, Pracy i Polityki Społecznej Roczne sprawozdanie merytoryczne z działalności organizacji pożytku publicznego za rok 2016 - Formularz należy wypełnić w języku polskim; - Sprawozdawca wypełnia tylko przeznaczone dla niego białe pola; - W trakcie wypełniania formularza istnieje możliwość dodawania wierszy oraz zawijania tekstów w polach; - We wszystkich polach, w których nie będą wpisane odpowiednie informacje, należy wstawić pojedynczy znak myślnika (---). Data zamieszczenia sprawozdania 2017-07-14 I. Dane organizacji pożytku publicznego \| 1. Nazwa organizacji \| KATOLICKIE STOWARZYSZENIE OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I ICH PRZYJACIÓŁ KLKA \| \|----------------------\|------------------------------------------------------------------------\| \| 2. Adres siedziby i dane kontaktowe \| Kraj POLSKA Województwo MAŁOPOLSKIE Powiat M. KRAKÓW \| \| \| Gmina M. KRAKÓW Ulica STOLARKA Nr domu 12 Nr lokalu \| \| \| Miejscowość KRAKÓW Kod pocztowy 31-043 Poczta KRAKÓW Nr telefonu 739549458 \| \| \| Nr faksu 126336481 E-mail email@example.com Strona www http://klikakrakow.pl/ \| \| 3. Data rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym \| \| \|--------------------------------------------------\|-----------------------------------------------\| \| 4. Data uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego \| 2005-12-22 \| \| 5. Numer REGON \| 00391721300000 \| \| 6. Numer KRS \| 0000236096 \| \| 7. Skład organu zarządzającego organizacji (Należy wpisać imiona, nazwiska oraz informacje o funkcji pełnionej przez poszczególnych członków organu zarządzającego) \| Imię i nazwisko \| Funkcja \| Wpisany do KRS \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|---------\|----------------\| \| GRZEGORZ SOTOŁA \| PREZES \| TAK \| \| 8. Skład organu kontroli lub nadzoru organizacji (Należy wpisać imiona, nazwiska oraz informacje o funkcji pełnionej przez poszczególnych członków organu kontroli lub nadzoru) \| Imię i nazwisko \| Funkcja \| Wpisany do KRS \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|---------\|----------------\| \| BOGDAN ŚLUSAREK \| WICEPREZES DS. GOSPODARCZYCH \| TAK \| \| MAREK KLIMCZAK \| SEKRETARZ \| TAK \| \| MARCIN MISIOREK \| SKARBNIK \| TAK \| \| BEATA CICHY \| WICEPREZES DS. ORGANIZACYJNYCH \| TAK \| \| 9. Cele statutowe organizacji (Należy opisać cele na podstawie statutu organizacji) \| 1) Udzielanie osobom niepełnosprawnym pomocy w problemach dnia codziennego, w tym opieki duchowej; 2) Pozyskiwanie oraz zjednoczenie ludzi dobrej woli gotowych udzielać społecznie powyższej pomocy; 3) Rehabilitacja ruchowa, społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych; 4) Prowadzenie działalności w zakresie sportu osób niepełnosprawnych; 5) Prowadzenie działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym. \| \|---\|---\| \| 10. Sposób realizacji celów statutowych organizacji (Należy opisać sposób realizacji celów statutowych organizacji na podstawie statutu organizacji) \| 1) Propagowanie idei opieki nad ludźmi niepełnosprawnymi, zwłaszcza młodymi i zapomnianymi; 2) Promocja rozwoju duchowego poprzez organizowanie rekolekcji, spotkań modlitewnych oraz zapewnienie opieki duchowej OO. Dominikanów; 3) Organizowanie wakacji oraz spotkań okolicznościowych dla swoich członków i sympatyków; 4) Udzielanie informacji w zakresie swojej działalności za pośrednictwem środków masowego przekazu; 5) Inicjowanie budowy obiektów i zarządzanie posiadanymi obiektami i urządzeniami, w szczególności prowadzenie domów przystosowanych dla osób niepełnosprawnych; 6) Prowadzenie różnych form rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w szczególności poprzez prowadzenie letnich i zimowych turnusów rehabilitacyjnych i imprez integracyjnych osób niepełnosprawnych; 7) Prowadzenie ośrodków informacji, doradztwa, pomocy prawnej oraz pośrednictwa pracy dla osób niepełnosprawnych; 8) Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego i urządzeń pomocniczych dla osób niepełnosprawnych oraz przekazywanie najbardziej potrzebującym sprzętu i urządzeń w formie darowizny; 9) Prowadzenie szkoleń z zakresu reintegracji społecznej i zawodowej dla osób niepełnosprawnych; 10) Prowadzenie rehabilitacji ruchowej oraz organizowanie zajęć i wyjazdów sportowych osób niepełnosprawnych; 11) Prowadzenie szkoleń dla opiekunów i rodzin osób niepełnosprawnych; 12) Tworzenie oraz prowadzenie ośrodków aktywizacji społecznej i zawodowej dla osób niepełnosprawnych i osób w wieku emerytalnym; 13) Współpraca z krajowymi i zagranicznymi instytucjami o podobnym lub zbliżonym zakresie działania. \| II. Charakterystyka działalności organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym 1. Opis działalności pożytku publicznego \| 1.1. Opis głównych działań podjętych przez organizację \| I. Komiesięczne spotkania informacyjne odbywające się w trzecią sobotę miesiąca, rozpoczynające się mszą św. o godz. 1700 w Klasztorze OO Dominikanów przy ul. Stolarskiej 12. II. W okresie ferii zimowych coroczny wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. III. W okresie karnawału coroczna integracyjna zabawa karnawałowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25. IV. W dniach 18 – 20 marca 2016 r. odbył się wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei. V. W dniach od 25 do 29 maja 2016 r. miał miejsce wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. VI. 25 czerwca 2016 r. odbył się wyjazd na ognisko do Dolinki Bendkowskiej z wolontariuszami ŚDM Kraków 2016. VII. 16 lipca 2016 r. zorganizowaliśmy w Krakowie w Klubie Żeglarskim „Horn”, „Piknik Żeglarski”. VIII. Od 21 do 31 lipca 2016 r. członkowie Stowarzyszenia i wolontariusze uczestniczyli w wydarzeniach Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Podobnie jak we wcześniejszych latach Stowarzyszenie działało w Komitecie Organizacyjnym ŚDM. IX. W okresie wakacji w dniach od 6 sierpnia do 21 sierpnia 2016 r. zorganizowaliśmy Imprezę Integracyjną w miejscowości Drawno i Turnus Rehabilitacyjny w miejscowości Rydzewo. Natomiast 27 sierpnia zorganizowaliśmy piknik poobożowy w Parku Skałek Twardowskiego. X. W dniach 3 – 4 września 2016 r. odbył się wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei połączony z obchodami 45-lecia założenia Stowarzyszenia „KLKA”. XI. W dniach 29 września – 2 października 2016 r. zorganizowaliśmy wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górę. XII. W dniu 26 listopada 2016 r., odbyła się coroczną integracyjną zabawę andrzejkową w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25 w Krakowie. XIII. 17 grudnia 2016 r., w restauracji Bazylia przy ul. Stradomskiej 13 w Krakowie odbyła się Wigilia dla członków Stowarzyszenia. XIV. W dniach od 29 grudnia 2016 r. do 1 stycznia 2017 r., zorganizowano dwa wyjazdy integracyjne Sylwestrowo – Noworoczne w szkołach podstawowych w miejscowości Lubomierz i Podobin. XV. W ciągu roku organizowaliśmy bieżącą pomoc osobom niepełnosprawnym np. wyjście do lekarza, teatru, kina, transport na uczelnie do szkół, na imprezy kulturalne. XVI. W roku 2016 kontynuował działalność prowadzony przez Stowarzyszenie WTZ na ul. Fatimskiej 41a/b w Krakowie. W zajęciach edukacyjnych i rehabilitacji uczestniczyło codziennie 28 osób niepełnosprawnych. XVII. W okresie od 1 kwietnia do 29 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie prowadziło współfinansowany ze środków Gminy Miejskiej Kraków projekt „Centrum Informacji Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych”, w którym dyżurowały osoby udzielające osobom niepełnosprawnym informacji o ŚDM i pomagające w rejestracji na to wydarzenie. XVIII. W okresie od 1 kwietnia do 29 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie prowadziło współfinansowany ze środków Gminy Miejskiej Kraków projekt „Wolontariat ŚDM Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych”, w ramach których przeprowadzono 10 kursów szkolących wolontariuszy osób niepełnosprawnych na potrzeby ŚDM. XIX. W okresie od 1 sierpnia do 30 listopada 2016 r. prowadzony był przez Stowarzyszenie przy ul. Siemaszki 31 w Krakowie współfinansowany ze środków Województwa Małopolskiego projekt „Centrum Informacji na Siemaszki”, świadczący pomoc w zakresie poradnictwa dla osób niepełnosprawnych. XX. Od 1 września 2016 r. prowadzony jest przez Stowarzyszenie współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego 3-letni projekt „Mogę Więcej”, mający za zadania reintegrację zawodową uczestników i absolwentów prowadzonego przez Stowarzyszenie WTZ. \| 1.2. Zasięg terytorialny prowadzonej przez organizację działalności pożytku publicznego (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji) \| \| --- \| \| najbliższe sąsiedztwo (osiedle, dzielnica, sołectwo, wieś, przysiółek) \| \| gmina \| \| kilka gmin \| \| powiat \| \| kilka powiatów \| \| województwo \| \| kilka województw \| \| cały kraj \| \| poza granicami kraju \| \| 2. Informacja dotycząca liczby odbiorców działań organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym \| \| --- \| \| Osoby fizyczne \| 250 \| \| 2.2. Informacje na temat innych (niż wymienionych w pkt 2.1) odbiorców, na rzecz których organizacja działała (Np. zwierzęta, zabytki) \| Organizacji \| Osoby prawne \| \|---\|---\|---\| \| \| \| 0 \| ### 3. Informacja dotycząca działalności nieodpłatnej pożytku publicznego organizacji w okresie sprawozdawczym #### 3.1. Organizacja prowadziła działalność nieodpłatną pożytku publicznego - Tak - Nie #### 3.2. Należy podać informację na temat przedmiotu działalności nieodpłatnej organizacji w okresie sprawozdawczym, wraz ze wskazaniem sfer/y działalności pożytku publicznego, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536, z późn. zm.), a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności nieodpłatnej, należy podać informację na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. \| Sfera działalności pożytku publicznego \| Przedmiot działalności \| Numer Kodu (PKD) \| \|---\|---\|---\| \| działalność na rzecz osób niepełnosprawnych \| Inicjowanie budowy obiektów i zarządzanie posiadanymi obiektami i urządzeniami, w szczególności prowadzenie domów przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. W 2016 r. Stowarzyszenie zarządzało trzema lokalami: przy ul. Fatimskiej 41a i 41b, gdzie prowadzony był WTZ dla 28 ON oraz realizowany był od 1.09.16r. współfinansowany z EFS projekt "Mogę Więcej" dla 40 ON, oraz przy ul. Siemaszki 31 w Krakowie, gdzie prowadzone były cztery projekty służące rehabilitacji społecznej i zawodowej ON: Centrum Informacji o ŚDM Kraków dla ON, Wolontariatu ŚDM, szkolące wolontariuszy na ŚDM, Centrum Informacji, w ramach którego udzielano specjalistycznych porad dla ON, oraz projekt "Mogę Więcej" \| 87.30.Z \| ### 4. Informacja dotycząca działalności odpłatnej pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym #### 4.1. Organizacja prowadziła działalność odpłatną pożytku publicznego - Tak - Nie \| Sfera działalności pożytku publicznego \| Przedmiot działalności \| Numer Kodu (PKD) \| \|---\|---\|---\| \| działalność na rzecz osób niepełnosprawnych \| Prowadzenie różnych form rehabilitacji osób \| 86.90.A \| 4.2. Należy podać informację na temat przedmiotu działalności odpłatnej organizacji w okresie sprawozdawczym, wraz ze wskazaniem sfer/y działalności pożytku publicznego, o których mowa w art. 4 ust.1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności odpłatnej, należy podać informację na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. niepełnosprawnych, w szczególności poprzez prowadzenie letnich i zimowych turnusów rehabilitacyjnych i imprez integracyjnych osób niepełnosprawnych. W okresie ferii zimowych coroczny wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. W okresie karnawału coroczna integracyjna zabawa karnawałowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25. W dniach 18 – 20 marca 2016 r. wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei. W dniach od 25 do 29 maja 2016 r. wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. W okresie wakacji w dniach od 6 sierpnia do 21 sierpnia 2016 r. Impreza Integracyjna w miejscowości Drawno i Turnus Rehabilitacyjny w miejscowości Rydzewo. W dniach 3 – 4 września 2016 r. wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei połączony z obchodami 45-lecia założenia Stowarzyszenia „KLlKA”. W dniach 29 września – 2 października 2016 r. wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górę. W dniu 26 listopada 2016 r. coroczna integracyjna zabawa andrzejkowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25 w Krakowie. W dniach od 29 grudnia 2016 r. do 1 stycznia 2017 r., dwa wyjazdy integracyjne Sylwestrowo – Noworoczne w szkołach podstawowych w miejscowości Lubomierz i Podobin. 5. Informacja dotycząca działalności gospodarczej organizacji w okresie sprawozdawczym 5.1. Organizacja prowadziła działalność gospodarczą - Tak - Nie \| Numer Kodu (PKD) \| Przedmiot i opis działalności \| \|------------------\|-------------------------------\| \| \| \| 5.2. Należy podać informacje na temat przedmiotu działalności gospodarczej organizacji wraz z opisem tej działalności w okresie sprawozdawczym, a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności gospodarczej, należy podać informacje na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. III. Przychody i koszty organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym 1. Informacja o przychodach organizacji 1. Łączna kwota przychodów organizacji ogółem (zgodnie z rachunkiem wyników/zysków i strat) - 860 355,84 zł a) Przychody z działalności nieodpłatnej pożytku publicznego - 68 507,03 zł b) Przychody z działalności odpłatnej pożytku publicznego - 0,00 zł c) Przychody z działalności gospodarczej - 0,00 zł d) Przychody finansowe - 0,00 zł e) Pozostałe przychody - 791 848,81 zł 2. Informacja o źródłach przychodów organizacji 2.1. Przychody z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych - 68 507,03 zł 2.2. Ze źródeł publicznych ogółem: - 659 153,44 zł a) ze środków europejskich w rozumieniu przepisów o finansach publicznych - 0,00 zł b) ze środków budżetu państwa - 0,00 zł c) ze środków budżetu jednostek samorządu terytorialnego - 97 707,50 zł d) ze środków państwowych funduszy celowych - 561 445,94 zł 2.3. Ze źródeł prywatnych ogółem: - 93 108,45 zł a) ze składek członkowskich - 1 000,00 zł \| 2.3. Z darowizn \| 20 436,90 zł \| \|-----------------\|--------------\| \| c) z darowizn od osób prawnych \| 1 808,00 zł \| \| d) z ofiarności publicznej (zbiorów publicznych, kwest) \| 69 863,55 zł \| \| e) ze spadków, zapisów \| 0,00 zł \| \| f) z wpływów z majątku (w szczególności sprzedaży lub wynajmu składników majątkowych) \| 0,00 zł \| 2.4. Z innych źródeł 39 586,92 zł 3. Informacje o sposobie wydatkowania środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych 3.1. Stan środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych na pierwszy dzień roku sprawozdawczego 44 385,52 zł 3.2. Wysokość kwoty pochodzącej z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych wydatkowanej w okresie sprawozdawczym ogółem 39 712,44 zł 3.3. Działania, na które wydatkowano środki pochodzące z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych w okresie sprawozdawczym (w szczególności określone w pkt II.1.1), oraz szacunkowe kwoty przeznaczone na te działania \| 1 \| Organizacja letniej imprezy integracyjnej i turnusu rehabilitacyjnego \| 20 000,00 zł \| 3.4. Cele szczegółowe, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazane przez podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, na które organizacja pożytku publicznego wydatkowała najwięcej środków pochodzących z 1% podatku dochodowego w okresie sprawozdawczym wraz z wydaną kwotą \| 1 \| Rehabilitacja Aleksandry Wareckiej \| 3 350,34 zł \| \| 2 \| Rehabilitacja Katarzyny Żarneckiej \| 3 156,00 zł \| \| 3 \| Rehabilitacja Małgorzaty Zawiszy \| 1 846,60 zł \| \| 4 \| Rehabilitacja Rafała Czekaj \| 1 016,94 zł \| \| 5 \| Rehabilitacja Anny Kurleto \| 4 279,10 zł \| \| 6 \| Rehabilitacja Kingi Kąkol \| 2 400,00 zł \| \| 7 \| Rehabilitacja Krystyny Holiat \| 1 779,96 zł \| 4. Informacje o poniesionych kosztach w okresie sprawozdawczym \| Koszty ogółem: \| W tym: wysokość kosztów finansowana z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych \| \|----------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| 4.1. Koszty organizacji w okresie sprawozdawczym ogółem: \| 854 667,13 zł \| 39 712,44 zł \| \| a) koszty z tytułu prowadzenia nieodpłatnej działalności pożytku publicznego \| 146 669,82 zł \| 0,00 zł \| \| b) koszty z tytułu prowadzenia odpłatnej działalności pożytku publicznego \| 0,00 zł \| 0,00 zł \| \| c) koszty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej \| 0,00 zł \| \| \| d) koszty finansowe \| 0,00 zł \| \| \| e) koszty administracyjne \| 0,00 zł \| \| \| f) pozostałe koszty ogółem \| 707 997,31 zł \| 39 712,44 zł \| 4.2. Koszty kampanii informacyjnej lub reklamowej związanej z pozyskiwaniem 1% podatku dochodowego od osób fizycznych 0,00 zł \| 5. Wynik działalności odpłatnej i nieodpłatnej pożytku publicznego lub działalności gospodarczej organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym \| \|---\| \| 5.1. Wynik działalności nieodpłatnej pożytku publicznego \| -78 162,79 zł \| \| 5.2. Wynik działalności odpłatnej pożytku publicznego \| 0,00 zł \| \| 5.3. Wynik działalności gospodarczej \| 0,00 zł \| \| w tym: wysokość środków przeznaczona na działalność pożytku publicznego \| 0,00 zł \| ### IV. Korzystanie z uprawnień w okresie sprawozdawczym \| 1. Organizacja korzystała z następujących zwolnień (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji wraz z kwotą przyznanego zwolnienia) \| \|---\| \| z podatku dochodowego od osób prawnych \| 0,00 zł \| \| z podatku od nieruchomości \| 0,00 zł \| \| z podatku od czynności cywilnoprawnych \| 0,00 zł \| \| z podatku od towarów i usług \| 0,00 zł \| \| z opłaty skarbowej \| 0,00 zł \| \| z opłat sądowych \| 0,00 zł \| \| z innych zwolnień, jakich: \| 0,00 zł \| \| nie korzystała \| \| \| 2. Organizacja korzystała z prawa do nieodpłatnego informowania przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji o prowadzonej działalności nieodpłatnej pożytku publicznego, zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226, z późn. zm.) \| \|---\| \| Tak \| Nie \| \| 3. Organizacja korzystała z uprawnienia do nabycia na szczególnych zasadach prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lub zawarła na preferencyjnych warunkach z podmiotami publicznymi umowy użytkowania, najmu, dzierżawy lub użyczenia i przysługuje jej w odniesieniu do tych nieruchomości następujące prawo: (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji) \| \|---\| \| własność \| \| \| użytkowanie wieczyste \| \| \| najem \| \| \| użytkowanie \| \| \| użyczenie \| \| \| dzierżawa \| \| \| nie korzystała \| \| ### V. Personel organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym #### 1. Pracownicy oraz osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej \| 1.1. Liczba osób zatrudnionych w organizacji na podstawie stosunku pracy (W odpowiedzi należy uwzględnić wszystkie osoby zatrudnione w organizacji na podstawie stosunku pracy (etat lub część etatu) w okresie sprawozdawczym, nawet jeśli obecnie nie są już zatrudnione w organizacji) \| \|---\| \| 22,0 osób \| \| 1.2. Przeciętna liczba zatrudnionych w organizacji na podstawie stosunku pracy w przeliczeniu na pełne etaty (Aby określić przeciętne zatrudnienie należy zsumować wszystkie osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy w poszczególnych miesiącach w okresie sprawozdawczym (wraz z utrami odpowiadającymi części etatu, np. 0,5 w przypadku osoby zatrudnionej na pół etatu), dodać do siebie sumy zatrudnionych z 12 miesięcy i podzielić przez 12. Wynik wpisać z dokładnością do 1 miejsca po przecinku) \| \|---\| \| 13,4 etatów \| \| 1.3. Liczba osób w organizacji świadczących usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej \| 7,0 osób \| \|---\|---\| \| 2. Członkowie \| \| \| 2.1. Organizacja posiada członków \| ☐ Tak ☐ Nie \| \| 2.2. Liczba członków organizacji wg stanu na ostatni dzień roku sprawozdawczego \| 137,00 osób fizycznych 0,00 osób prawnych \| \| 3. Wolontariat w okresie sprawozdawczym \| \| \| 3.1. Organizacja korzystała ze świadczeń wykonywanych przez wolontariuszy (Zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wolontariuszami są osoby fizyczne, które ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonują świadczenia na rzecz organizacji, niezależnie od tego, czy są to osoby niezwiązane z organizacją, członkowie, pracownicy, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej czy przedstawiciele władz organizacji) \| ☐ Tak ☐ Nie \| \| 3.2. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres krótszy niż 30 dni (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji w okresie sprawozdawczym i czasu pracy) \| 0,00 osób \| \| w tym: \| \| \| a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego \| 0,00 osób \| \| b) inne osoby \| 0,00 osób \| \| 3.3. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres od 30 dni do 6 miesięcy (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji w okresie sprawozdawczym) \| 20,00 osób \| \| --- \| --- \| \| w tym: a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego \| 0,00 osób \| \| b) inne osoby \| 20,00 osób \| \| 3.4. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres dłuższy niż 6 miesięcy (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji OKw okresie sprawozdawczym) \| 11,00 osób \| \| --- \| --- \| \| w tym: a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego \| 11,00 osób \| \| b) inne osoby \| 0,00 osób \| VI. Wynagrodzenia w okresie sprawozdawczym \| 1. Łączna kwota wynagrodzeń (brutto) wypłaconych przez organizację w okresie sprawozdawczym \| 543 235,79 zł \| \| --- \| --- \| \| a) z tytułu umów o pracę \| 456 940,04 zł \| \| - wynagrodzenie zasadnicze \| 456 311,36 zł \| \| - nagrody \| 0,00 zł \| \| - premie \| 0,00 zł \| \| - inne świadczenia \| 628,68 zł \| \| b) z tytułu umów cywilnoprawnych \| 86 295,75 zł \| \| 2. Łączna kwota wynagrodzeń wypłaconych przez organizację pracownikom oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, w związku z prowadzoną działalnością pożytku publicznego \| 0,00 zł \| \| --- \| --- \| \| w tym: a) w związku z prowadzoną działalnością odpłatną pożytku publicznego \| 0,00 zł \| \| b) w związku z prowadzoną działalnością nieodpłatną pożytku publicznego \| 0,00 zł \| \| 3. Łączna kwota wynagrodzeń wypłaconych przez organizację pracownikom oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą organizacji \| 0,00 zł \| \| 4. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu zarządzającego organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne Aby określić przeciętne miesięczne wynagrodzenie należy: 1.zsumować wszystkie kwoty wynagrodzeń wypłacone w ciągu roku sprawozdawczego (wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne); 2. podzielić zsumowaną kwotę przez 12 (miesięcy) \| 0,00 zł \| \| 5. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu kontroli lub nadzoru, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne (patrz komentarz do punktu 4) \| 0,00 zł \| \| 6. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom innych, niż organu zarządzającego, kontroli lub nadzoru, organów organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie, i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne (patrz komentarz do punktu 4) \| 0,00 zł \| \| 7. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego pracownikom organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia, oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej (patrz komentarz do punktu 4) \| 1 313,07 zł \| \| \| \| \|---\|---\| \| 8. Wysokość najwyższego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu zarządzającego, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne \| 0,00 zł \| \| 9. Wysokość najwyższego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu kontroli lub nadzoru, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne \| 0,00 zł \| \| 10. Wysokość najwyższego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom innych, niż organu zarządzającego, kontroli lub nadzoru, organów organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne \| 0,00 zł \| \| 11. Wysokość najwyższego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego pracownikom organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia, oraz wynagrodzenia wypłaconego osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej \| 4 140,00 zł \| \| 12. Dodatkowe uwagi dotyczące wynagrodzeń (Można podzielić się z opinią publiczną dodatkowymi uwagami dotyczącymi poziomu lub konstrukcji wynagrodzeń w organizacji, wówczas należy wpisać te uwagi w przygotowane pole) \| \| ### VII. Informacja o udzielonych przez organizację pożytku publicznego pożyczkach pieniężnych w okresie sprawozdawczym \| \| \| \|---\|---\| \| 1. Organizacja udzielała pożyczek pieniężnych \| ☐ Tak ☐ Nie \| \| 2. Wysokość udzielonych pożyczek pieniężnych \| 0,00 zł \| \| 3. Statutowa podstawa przyznania pożyczek pieniężnych \| \| ### VIII. Informacja o działalności zleconej organizacji pożytku publicznego przez organy administracji publicznej w okresie sprawozdawczym \| \| \| \|---\|---\| \| 1. Organizacja realizowała zadania zlecone przez organy jednostek samorządu terytorialnego \| ☐ Tak ☐ Nie \| \| 2. Informacja na temat głównych realizowanych zadań i kwot dotacji otrzymanych na ich realizację (Należy podać nazwę zadania, jego główny(-e) cel(-e), nazwę organu udzielającego dotacji oraz kwotę przyznanej dotacji) \| \| \| Lp \| Nazwa zadania \| Cel(-e) zadania \| Nazwa organu udzielającego dotacji \| Kwota \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Warsztat Terapii Zajęciowej "Klika" przy ul. Fatimskiej 41a/b w Krakowie \| Rehabilitacja Społeczna i Zawodowa ON \| Gmina Miejska Kraków-UMK \| 497 653,50 zł \| \| 2 \| Centrum Informacji na Siemaszki \| świadczenie usług poradnictwa dla ON \| Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego \| 39 547,50 zł \| \| 3 \| Centrum Informacji Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych \| informowanie i pomoc w rejestracji ON na ŚDM Kraków 2016 \| Gmina Miejska Kraków-UMK \| 10 000,00 zł \| \| 4 \| Wolontariat ŚDM Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych \| Przeszkolenie wolontariuszy ON na ŚDM Kraków 2016 \| Gmina Miejska Kraków-UMK \| 10 000,00 zł \| \| 3. W okresie sprawozdawczym organizacja realizowała zadania zlecone przez organy administracji rządowej lub państwowe fundusze celowe \| ☐ Tak ☐ Nie \| \| 4. Informacja na temat realizowanych zadań i kwot dotacji otrzymanych na ich realizację (Należy podać nazwę zadania, jego główny(-e) cel(-e), nazwę organu udzielającego dotacji oraz kwotę przyznanej dotacji) \| \| \| Lp \| Nazwa zadania \| Cel(-e) zadania \| Nazwa organu udzielającego dotacji \| Kwota \| IX. Informacja dotycząca realizowanych przez organizację pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym zamówień publicznych (Należy wpisać realizowane zamówienia publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.— Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.) oraz te, do których nie stosuje się przepisów ww. ustawy, np. zamówienia, których wartość nie przekroczyła wyrażonej w złotych równowartości kwoty 14.000 euro) \| 1. W okresie sprawozdawczym organizacja realizowała zamówienia publiczne \| ☐ Tak \| ☒ Nie \| \|---\|---\|---\| 2. Informacja na temat realizowanych zamówień i kwot otrzymanych na ich realizację \| Lp \| Przedmiot zamówienia \| Nazwa organu \| Kwota \| \|---\|---------------------\|-------------\|-------\| X. Informacje uzupełniające 1. Wykaz spółek, w których organizacja posiada co najmniej 20% udziałów lub akcji w kapitale zakładowym lub co najmniej 20% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym spółki \| Lp \| Nazwa spółki \| Siedziba spółki \| % udziałów lub akcji w kapitale \| % udziału w ogólnej liczbie głosów \| \|---\|--------------\|-----------------\|-------------------------------\|----------------------------------\| 2. Wykaz fundacji, których organizacja jest fundatorem 3. Informacje o kontrolach przeprowadzonych w organizacji przez organy administracji publicznej w okresie sprawozdawczym \| Lp \| Organ kontrolujący \| Liczba kontroli \| \|---\|--------------------\|-----------------\| \| 1 \| Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej \| 1 \| 4. Organizacja przeprowadziła badanie sprawozdania finansowego na podstawie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, z późn. zm.) lub rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz. U. Nr 285, poz. 2852) \| ☐ Tak \| ☒ Nie \| 5. Dodatkowe informacje (Można wpisać w poniższe pole inne informacje, którymi organizacja chciałaby podzielić się z opinią publiczną) Czytelny podpis osoby upoważnionej lub podpisy osób upoważnionych do składania oświadczeń woli w imieniu organizacji Marcin Misiorek/14-07-2017 Data wypełnienia sprawozdania	<urn:uuid:d7b8afc7-4edf-48ab-b08b-d2ef3848d811>	finepdfs	1.305664	CC-MAIN-2019-13	http://klikakrakow.pl/dokumenty/Sprawozdania%202016/sprawozdanie-merytoryczne-2016.pdf	2019-03-22T01:59:53Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912202589.68/warc/CC-MAIN-20190322014319-20190322040319-00367.warc.gz	117,806,401	0.999972	0.999981	0.999981	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2371, 4852, 8964, 11253, 13042, 14836, 17468, 20337, 21676, 24990, 28287, 30461 ]	2	3
Tuszyn, dnia 23.05.2023r. Znak sprawy: AA.2710.1.2023 ZAPYTANIE OFERTOWE Dokładna nazwa i adres Wykonawcy I. ZAMAWIAJĄCY Gmina Tuszyn 95-080 Tuszyn, ul. Piotrkowska 2/4 NIP 728 25 99 683 II. TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA Postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego o wartości poniżej 130 000 zł – prowadzone na podstawie Zarządzenia Nr 16A Burmistrza Miasta Tuszyna z dnia 05.02.2021 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania w Urzędzie Miasta w Tuszynie zamówień publicznych, których wartość jest mniejsza od kwoty 130.000,00 złotych, przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 1710 z późn. zm.) nie stosuje się. III. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest zorganizowanie 10 - dniowego obozu socjoterapeutycznego w miejscowości atrakcyjnej turystycznie w województwie: warmińsko – mazurskim, pomorskim, podkarpackim, małopolskim lub dolnośląskim dla dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych (dotkniętych problemem alkoholizmu i/lub przemocą domową). Uczestnikami obozu będzie 45 uczestników w wieku 9 - 18 lat z terenu gminy Tuszyn w ramach jednego turnusu. Wypoczynek organizowany jest w ramach realizacji Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022 – 2026. Kod CPV 55243000 – usługi w zakresie obozowisk dla dzieci Nazwa przedmiotu zamówienia Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia: a. Zadaniem Wykonawcy będzie zapewnienie uczestnikom wypoczynku: 1. zakwaterowania, 2. wyżywienia, 3. transportu dzieci do miejsca obozu socjoterapeutycznego i z powrotem Wykonawca winien zapewnić pojazdem sprawnym technicznie, posiadającym ubezpieczenie OC, NNW oraz aktualne badania techniczne, spełniającym wszystkie wymogi bezpieczeństwa zgodnie z przepisami o transporcie drogowym, obsługiwany przez kierowców posiadających odpowiednie uprawnienia do kierowania pojazdami samochodowymi służącymi do przewozu dzieci i znajdującym się w stanie umożliwiającym bezpieczne wykonanie takiego przewozu dzieci. Pojazd pozostaje na miejscu do dyspozycji kierownika obozu, tak, aby można było elastycznie dopasować program pobytu do warunków atmosferycznych. 4. opieki pedagogicznej, terapeutycznej 5. opieki medycznej, 6. opieki odpowiednio ratownika podczas kąpieli, przewodnika podczas wycieczek 7. opracowanie i realizacja programu obozu (w tym zajęć integracyjnych, terapeutycznych w tym zajęć z zakresu profilaktyki uzależnień), 8. ubezpieczenia uczestników wypoczynku oraz kadry pedagogicznej, 9. zorganizowanie dwóch wycieczek autokarowych, 10. sporządzenie sprawozdania z realizacji zamówienia. a. Szczegółowe warunki zamówienia: 1. Zorganizowanie jednego turnusu obozu socjoterapeutycznego, 10 dniowego (9 noclegów), w przedziale czasowym od 26.06.2023 r. – 26.07.2023 r. 2. Liczba osób: 1) 45 osób (dzieci w wieku 9-18 lat z terenu gminy Tuszyn) 2) Zamawiający zastrzega sobie możliwość zmniejszenia liczby uczestników obozu maksymalnie o 7 osób z powodu przypadków losowych 3. Lokalizacja i warunki lokalowe: 1) Przedmiot zamówienia należy realizować w ośrodku wypoczynkowym w Polsce w atrakcyjnej turystycznie miejscowości w województwach: pomorskie, warmińsko – mazurskie, małopolskie, podkarpackie lub dolnośląskie 2) Obiekt: budynki na terenie ogrodzonym, oświetlonym z dostępem do kompleksu rekreacyjno – sportowego na terenie ośrodka, posiadający stołówkę, oraz świetlicę. 3) Pokoje 2-5 osobowe z pełnym wężłem sanitarnym, powinny być wyposażone w niezbędny sprzęt umożliwiający swobodne funkcjonowanie. 4) W obiekcie w wyznaczonym terminie mogą przebywać wyłącznie uczestnicy obozu, nie dopuszcza się przebywania innych grup. 5) Zapewnienie bezpieczeństwa w miejscu pobytu zgodnie z przepisami art 92 a i następne ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2022r. poz. 2230). 4. Wyżywienie: 1) turnus obejmuje codzienne wyżywienie (śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja). Wykonawca powinien zapewnić nieograniczony codzienny dostęp do napojów oraz suchy prowiant na czas wycieczek oraz podróży powrotnej. Jadłospis powinien spełniać normy żywieniowe właściwe dla wieku uczestników z uwzględnieniem ewentualnych diet dla uczestników. 5. Program zajęć: 1) Program zajęć powinien uwzględnić co najmniej następujące elementy: 2 wycieczki z nieodpłatnym dla uczestników wstępem do zwiedzanych obiektów, organizowanie zajęć i rozgrywek sportowych, gry terenowe, organizację dyskoteki /ogniska, codzienne spotkania w grupach w celu omówienia problemów, podsumowania dnia. 2) Program powinien zawierać przeprowadzenie minimum 20 godzin zajęć terapeutycznych w każdej grupie wiekowej, grupa nie może przekroczyć 15 osób oraz terapię indywidualną wg potrzeby uczestników, zajęcia prowadzone przez specjalistów (psycholog, socjoterapeuta) 6. Kadra: 1) Wykonawca zapewni kierownika kolonii, terapeutę oraz wychowawców w ilości zgodnej z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. 2) Kierownik, terapeuta i wychowawcy powinni posiadać kwalifikacje i umiejętności potwierdzone stosownymi dokumentami oraz udokumentowaną minimum 5 letnią pracę z dziećmi z rodzin dysfunkcyjnych w tym podczas obozów socjoterapeutycznych. 7. Bezpieczeństwo uczestników: 1) Ubezpieczenie: na czas pobytu, podróży, wycieczek. Uczestnicy muszą być ubezpieczeni od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. 2) Opieka medyczna: zapewnienie opieki pielęgnacyjnej i lekarskiej polegającej na wezwaniu lekarza do ośrodka lub dowiezienia uczestnika pobytu do przychodni bezpłatnym transportem. 3) Opieka ratownika: Wykonawca zapewni opiekę ratownika podczas kąpieli uczestników, zgodnie z odrebnymi przepisami (w przypadku korzystania z kąpielisk). 4) Opieka przewodnika: Wykonawca zapewni opiekę przewodnika podczas wycieczek autokarowych uczestników. 5) Przestrzeganie przepisów art 92 a i następne ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2022r. poz. 2230.) IV. TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA: Termin realizacji pomiędzy: 26.06. – 26.07.2023 r. V. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU O zamówienie mogą się ubiegać wykonawcy, którzy: 1. nie podlegają wykluczeniu Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 129 ze zm.) z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub z konkursu zamawiający wyklucza: 1) wykonawcę oraz uczestnika konkursu wymienionego w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisanego na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę; 2) wykonawcę oraz uczestnika konkursu, którego beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest osoba wymieniona w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisana na listę lub będąca takim beneficjentem rzeczywistym od 24 lutego 2022 r., o ile została wpisana na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę; 3) wykonawcę oraz uczestnika konkursu, którego jednostką dominującą w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości jest podmiot wymieniony w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisany na listę lub będący taką jednostką dominującą od 24 lutego 2022 r., o ile został wpisany na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę. Rozporządzenia, o których mowa w powyższych pkt 1–3 to: - Rozporządzenie Rady (WE) nr 765/2006 z 18 maja 2006 r. dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko prezydentowi Aleksandrowi Łukaszencie i niektórym urzędnikom z Białorusi; Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających. 2. spełniają warunki udziału w postępowaniu: O zamówienie mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają następujące warunki: 1. Posiadają uprawnienia do wykonywania działalności w zakresie przedmiotu zamówienia, jeśli ustawy nakładają obowiązek posiadania takich uprawnień; Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada: a. zaświadczenie o wpisie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych, b. zezwolenie na organizację imprez turystycznych, o których mowa w art. 22 ust.2 ustawy z dnia 24 listopada 2017r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 511 ze zm.) ważne co najmniej do 31 lipca 2023 r. 2. Posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie oraz dysponują potencjałem technicznym i osobami zdolnymi do wykonania zamówienia. Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada doświadczenie tj. w okresie ostatnich trzech lat (a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy, to w tym okresie) zorganizował co najmniej trzy obozy socjoterapeutyczne dla dzieci. 3. Znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie niniejszego zamówienia. Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada opłaconą polisę ubezpieczeniową OC prowadzonej działalności. 3. Nie jest powiązany z Zamawiającym osobowo lub kapitałowo Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy a Wykonawcą. Warunek zostanie uznany za spełniony na podstawie złożonego oświadczenia. VI. OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERTY 1. Wymagania ogólne 1) Każdy Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę. 2) Oferta powinna zostać złożona w postaci pisemnej. 3) Ofertę należy sporządzić w języku polskim, w sposób czytelny na komputerze lub pismem odręcznym. 4) Formularz oferty oraz dokumenty sporządzane przez Wykonawcę powinny być podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu Wykonawcy. W przypadku gdy ofertę podpisują osoby, których upoważnienie do reprezentacji nie wynika z dokumentów rejestrowych, wymaga się, aby Wykonawca dołączył do oferty oryginał pełnomocnictwa do podpisania oferty lub jego kopię poświadczoną notariale. 5) Wykonawca ponosi wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty. Oferta powinna zawierać: 1. Wypełniony Formularz ofertowy (Załącznik nr 1) 2. Pełnomocnictwo udzielone osobom podpisującym ofertę, o ile prawo do reprezentowania Wykonawcy w postępowaniu nie wynika z dokumentów rejestrowych, 3. Kserokopię zaświadczenia o wpisie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (potwierdzoną za zgodność z oryginałem). 4. Zezwolenie na organizację imprez turystycznych, o których mowa w art. 22 ust.2 ustawy z dnia 24 listopada 2017r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 511 ze zm.) ważne co najmniej do 31 lipca 2023 r. 5. Wykaz kadry – posiadane kwalifikacje. 6. Kserokopię polisy ubezpieczeniowej OC prowadzonej działalności. 7. Program wypoczynku z uwzględnieniem tematyki zajęć terapeutycznych oraz czasem trwania. 8. Charakterystyka miejsca zakwaterowania wraz ze zdjęciami obiektu. 9. Aktualny odpis z odpowiedniego rejestru lub inne dokumenty informujące o statusie prawnym podmiotu składającego ofertę i umocowanie osób go reprezentujących. 10. Udokumentowanie doświadczenia w zakresie organizacji obozów dla dzieci (potwierdzone stosownymi dokumentami /referencjami). IV. MIEJSCE I TERMIN SKŁADANIA OFERT: Ofertę należy złożyć w terminie do dnia 30.05.2023 r. do godz. 10.00, w formie pisemnej: w zamkniętej kopercie w sekretariacie Urzędu Miasta w Tuszynie przy pl. Piotrkowskiej 2/4 z dopiskiem „Realizacja obozu socjoterapeutycznego dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych z terenu gminy Tuszyn”. Liczy się data wpływu do Urzędu Miasta w Tuszynie. Oferty złożone po terminie nie będą rozpatrywane. W niniejszym postępowaniu oferty, oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy przekazują pismennie lub poprzez korespondencję e-mail. V. OPIS KRYTERIÓW OCENY OFERT, SPOSÓB OCENY: 1. kryteria- cena brutto- 75% jest to cena za pobyt jednego uczestnika brutto, program pobytu - 10%, program terapeutyczny - 15% 2. Oferta o najniższej cenie jednostkowej uzyska maksymalną ilość punktów, tj.: 10 pkt. 3. Oferta z najbardziej różnorodnym programem pobytu uzyska maksymalną ilość punktów tj. 3 pkt 4. Oferta z uwzględnieniem tematyki programu terapeutycznego uzyska maksymalną ilość punktów 4 pkt Pozostałym Wykonawcom przyznana zostanie odpowiednio mniejsza (proporcjonalnie mniejsza) ilość punktów wg wzoru: Cena = (cena brutto oferty najniższej / ceny brutto oferty badanej ) x 10 pkt Program pobytu x3 pkt Program terapeutyczny x4 pkt W przypadku uzyskania takiej samej liczby punktów przez różnych oferentów spełniających wymogi zapytania, Organizator dopuszcza negocjację ceny z tymi oferentami. IV. DODATKOWE INFORMACJE: 1. Zamawiający zastrzega sobie możliwość zmiany liczby uczestników obozu maksymalne o 7 osób. 2. Zamawiający zastrzega sobie prawo do odstąpienia od realizacji zamówienia z powodu zwiększenia obowiązków wywołanych pandemią koronawirusa. 3. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Oferentów wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert oraz wzywać ich do uzupełnienia oferty. 4. Zamawiający zastrzega sobie prawo odwołania konkursu przed upływem terminu na złożenie ofert, możliwości przedłużenia terminu złożenia ofert oraz możliwość unieważnienia konkursu ofert bez podania przyczyny. 5. Jeżeli Wykonawca, którego oferta zostanie wybrana uchyli się od zawarcia umowy, Zamawiający wybierze kolejną ofertę najkorzystniejszą spośród złożonych ofert. 6. Wartość zamówienia: wartością zamówienia będzie iloczyn liczby uczestników obozu pomnożony przez cenę jednostkową oraz podanie przez Wykonawcę całkowitej ceny obozu brutto. IV. Osoba do kontaktu z Wykonawcą: Pełnomocnik Burmistrza ds. Uzależnień i Przemocy w Rodzinie Monika Oleksiewicz nr tel.: 602724211 w godz. pon. 12.00 – 15.00 , wt. czw.16.00 – 21.00 śr. 12.00 – 17.00, pt 11.00 – 13.00 Sporządził/a PEŁNOMOCNIK BURMISTRZA ds. Uzależnień i Przemocy w Rodzinie M. Oleksiewicz Podpis i pieczęć pracownika odpowiedzialnego za realizację zamówienia Karolina Werpachowska-Grzywińska ADWOKAT	ef0ac0c6-d78f-45ae-bc6e-ed606d075f6a	finepdfs	1.177734	CC-MAIN-2023-40	https://tuszyn.info.pl/pliki/gminatuszyn/pliki/Zapytanie%20ofertowe%20AA_2710_1_2023.pdf	2023-09-27T04:25:21+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510259.52/warc/CC-MAIN-20230927035329-20230927065329-00365.warc.gz	653,523,162	0.999975	0.999986	0.999986	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2346, 6005, 9207, 12097, 15083 ]	1	0

Podanie Zwracam się z prośbą o zwolnienie z opłat podatku rolnego gruntów o powierzchni ...... ha, położonych w miejscowości ..........................................., nabytych przeze mnie na własność o ogólnej powierzchni .......... ha, zgodnie z Aktem Notarialnym Nr ..................... z dnia....................... na utworzenie/ powiększenie gospodarstwa rolnego. Wymienione grunty nabyte zostały od Pana/Pani ................................................................. zam. ...................................................... jako osoby/ osób dla mnie obcej/ obcych. Łączna powierzchnia moich gruntów wynosi obecnie ............... ha. Proszę o pozytywne załatwienie mojego podania. ....................................................... /podpis podatnika/ Nr PESEL: ................................ NIP : ................................ Nr PESEL: ................................ NIP : ................................ Zmiana geodezyjna Nr .................................. OŚWIADCZENIE O POMOCY DE MINIMIS INFORMACJA O UZYSKANEJ POMOCY DE MINIMIS Oświadczam, iż ................................................................................................................. : (pełna nazwa) ☐* w okresie w ciągu bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat podatkowych nie uzyskał/a pomocy publicznej de minimis. ☐** w ciągu bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat budżetowych uzyskał/a pomoc publiczną de minimis w następującej wielkości (proszę wypełnić poniższą tabelę**): | Lp. | Podmiot udzielający pomocy | Podstawa prawna otrzymanej pomocy | Dzień udzielenia pomocy (dzień-miesiąc-rok) | Wartość pomocy brutto | |-----|----------------------------|----------------------------------|---------------------------------------------|------------------------| | | | | | w PLN | w EUR | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Łączna wartość de minimis Oświadczam, że dane zawarte w niniejszej informacji są zgodne ze stanem faktycznym. ............................................................................... (podpis ) * – należy zakreślić właściwą odpowiedź. ** – w szelkie informacje zawarte w tabeli powinny być zgodnie z Zaświadczeniami o udzielonej pomocy de minimis, jakie Beneficjent Ostateczny otrzymał od podmiotów udzielających mu pomocy de minimis w okresie bieżącego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających go lat podatkowych.

<urn:uuid:5a46a86d-3562-48b8-bbba-7be61150ec9a>

finepdfs

1.294922

CC-MAIN-2024-22

https://bip.bielsk.pl/attachments/download/697

2024-05-30T13:56:45+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00876.warc.gz

104,339,061

0.998746

0.999799

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1007, 3042 ]

1

0

RADA GMINY ŚWIDNICA Uchwała nr LXXIII/150/10 Rady Gminy Świdnica z dnia 28 grudnia 2010 roku w sprawie zmiany budżetu gminy na 2010 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 i pkt 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm./, art. 235-237 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych /Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm./ uchwala się, co następuje: §1. Zwiększa się dochody budżetowe 2 331 603,24 zł w: Działe 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 2 201 830 zł rozdz. 01008 – Melioracje wodne 35 000 zł § 2710 – wpływy z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących 35 000 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaracyjna wsi 2 166 830 zł § 6207 – dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 2 166 830 zł Działe 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA 970 zł rozdz. 75412 – Ochotnicze straże pożarne 970 zł § 0970 – wpływy z różnych dochodów 970 zł Działe 758 – RÓŻNE ROZLICZENIA 40 000 zł rozdz.. 75801 – Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego 40 000 zł § 2920 – subwencje ogólne z budżetu państwa 40 000 zł Działe 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE 50 990 zł rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 1 310 zł § 0920 – pozostałe odsetki 1 310 zł rozdz. 80104 – Przedszkola 12 840 zł § 0830 – wpływy z usług 12 560 zł § 0920 – pozostałe odsetki 280 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 980 zł § 0920 – pozostałe odsetki 980 zł rozdz. 80114 – Zespoły obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół 860 zł § 0920 – pozostałe odsetki 860 zł rozdz. 80148 – Stołówki szkolne i przedszkolne 35 000 zł § 0830 – wpływy z usług 35 000 zł Dziale 852 – POMOC SPOŁECZNA 37 813,24 zł rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 37 813,24 zł § 2007 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 35 912,02 zł § 2009 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich 1 901,22 zł §2. Zmniejsza się dochody budżetowe 581 935 zł w: Dziale 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 581 935 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaryczna wsi 581 935 zł § 6297 – środki na dofinansowanie własnych inwestycji gmin, powiatów, samorządów województw, pozyskane z innych źródeł 581 935 zł §3. Zmniejsza się wydatki budżetowe 1 763 257,27 zł w: Dziale 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 581 935 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitaryczna wsi 581 935 zł § 6057 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 581 935 zł w tym: - na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszzcze” – 581 935 zł, Dziale 700 – GOSPODARKA MIESZKANIOWA 671 298 zł rozdz. 70004 – Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej 671 298 zł § 6050 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 671 298 zł w tym: - na inwestycję pn. „Budowa budynku komunalnego w Pszennie” – 671 298 zł Dziale 710 – DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA 340 000 zł rozdz. 71004 – Plany zagospodarowania przestrzennego 340 000 zł § 4300 – zakup usług pozostałych 340 000 zł **Działe 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE** rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 105 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 105 000 zł rozdz. 80104 – Przedszkola 10 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 10 000 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 55 000 zł § 4010 – wynagrodzenia osobowe pracowników 55 000 zł **Działe 852 – POMOC SPOŁECZNA** rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 24,27 zł § 4417 – podróże służbowe krajowe 1,47 zł § 4707 – szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej 22,80 zł §4. Zwiększa się wydatki budżetowe 3 512 925,51 zł w: **Działe 010 – ROLNICTWO I ŁOWIECTWO** rozdz. 01008 – Melioracje wodne 125 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 125 000 zł rozdz. 01010 – Infrastruktura wodociągowa i sanitacyjna wsi 2 856 607 zł § 6057 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 2 166 830 zł w tym: - na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Świdnica” – 2 166 830 zł § 6059 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 689 777 zł w tym: - na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Świdnica” – 585 500 zł - na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszzcze” – 104 277 zł, **Działe 400 – WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIE** ELEKTRYCZNA, GAZ I WODĘ 100 000 zł rozdz. 40002 – Dostarczanie wody 100 000 zł § 6010 – wydatki na zakup i objęcie akcji, wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego oraz na uzupełnienie funduszy statutowych banków państwowych i innych instytucji finansowych 100 000 zł Dziale 600 – TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ 250 000 zł rozdz. 60004 – Lokalny transport zbiorowy 250 000 zł § 4330 – zakup usług przez jednostki samorządu terytorialnego od innych jednostek samorządu terytorialnego 250 000 zł Dziale 754 – BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA 970 zł rozdz. 75412 – Ochotnicze straże pożarne 970 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 970 zł Dziale 801 – OŚWIATA I WYCHOWANIE 136 206 zł rozdz. 80101 – Szkoły podstawowe 55 990 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 41 430 zł § 4240 – zakup pomocy naukowych, dydaktycznych i książek 2 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 12 560 zł rozdz. 80110 – Gimnazja 45 000 zł § 4270 – zakup usług remontowych 20 000 zł § 6050 – wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych 25 000 zł w tym: - na inwestycję pn. „Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym” – 25 000 zł rozdz. 80148 – Stołówki szkolne i przedszkolne 35 000 zł § 4220 – zakup środków żywności 35 000 zł rozdz. 80195 – Pozostała działalność 216 zł § 4170 – wynagrodzenia bezosobowe 216 zł Dziale 852 – POMOC SPOŁECZNA 44 142,51 zł rozdz. 85212 – Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego 6 305 zł § 4210 – zakup materiałów i wyposażenia 6 305 zł rozdz. 85219 – Ośrodki pomocy społecznej 37 837,51 zł § 4017 – wynagrodzenia osobowe pracowników 4 355,28 zł § 4019 – wynagrodzenia osobowe pracowników 249,47 zł § 4117 – składki na ubezpieczenia społeczne 1 256,26 zł § 4119 – składki na ubezpieczenia społeczne 70,44 zł § 4127 – składki na Fundusz Pracy 199,84 zł § 4129 – składki na Fundusz Pracy 11,21 zł § 4177 – wynagrodzenia bezosobowe 25 571,09 zł § 4179 – wynagrodzenia bezosobowe 1 306,41 zł § 4217 – zakup materiałów i wyposażenia 2 194,28 zł § 4219 – zakup materiałów i wyposażenia 118,46 zł § 4367 – opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych świadczonych w ruchomej publicznej sieci telefonicznej 2 359,54 zł § 4369 – opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych świadczonych w ruchomej publicznej sieci telefonicznej 120,96 zł § 4419 – podróże służbowe krajowe 1,47 zł § 4709 – szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej 22,80 zł §5. W Uchwale Budżetowej Gminy Świdnica na rok 2010 nr LVII/478/2009 Rady Gminy Świdnica z dnia 30 grudnia 2009 r. załączniki nr 12, nr 13 i nr 14 otrzymuje brzmienie zgodnie z załącznikami nr 1, nr 2 i nr 3 do niniejszej uchwały. §6. Budżet po zmianach: - dochody 61 255 746,35 zł - wydatki 63 877 700,35 zł - deficyt 2 621 954,00 zł §7. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Świdnica. §8. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. PRZEWODNICZĄCY Rady Gminy Świdnica Henryk Sara Uzasadnienie do uchwały nr XXXIII/604/2010 Rady Gminy Świdnica z dnia 29. października 2010 roku w sprawie zmiany budżetu gminy na 2010 rok. W budżecie na 2010 r. wprowadza się następujące zmiany: I. Zwiększa się dochoły budżetowe o kwotę 2 331 603,24 zł z tytułu: 1. przyznanej pomocy finansowej z budżetu wojewody dolnośląskiego na zadanie własne w zakresie gospodarki wodnej, zgodnie z umową nr DM-W/2430/10 – 35 000 zł (r. 01008, § 2710), 2. przesunięcia z roku 2011 przyznanego dofinansowania zadania inwestycyjnego pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdatniania Wody w Gminie Świdnica” w ramach RPO – 2 166 830 zł (r. 01010, § 6207), 3. dopłaty do odszkodowania za skradzione mienie w budynku remizy OSP w Lutomii – 970 zł (r. 75412, § 0970), 4. przyznanej ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na dofinansowanie wyposażenia w sprzęt szkolny i pomocy dydaktyczne nowych pomieszczeń do nauki, na podstawie pisma nr STŚ/4822/29g/BKU/10 Ministra Finansów – 40 000 zł (r. 75801, § 2920), 5. odsetek od rachunków bankowych szkół podstawowych – 1 310 zł, w tym: SP Bystrzyca Górna – 140 zł, SP Grodziszcze – 170 zł, SP Lutomia Dolna – 330 zł, SP Mokrzeszów – 160 zł, SP Pszenno – 270 zł i SP Witoszów Dolny – 240 zł (r. 80101, § 0920), 6. wpływów z usług w Przedszkolu w Pszennie – 12 560 zł (r. 80104, § 0830), 7. odsetek od rachunków bankowych przedszkoli – 280 zł, w tym Pszenno – 180 zł i Witoszów Dolny – 100 zł (r. 80104, § 0920), 8. odsetek od rachunków bankowych gimnazjów – 980 zł, w tym: Lutomia Dolna – 340 zł, Pszenno – 300 zł i Witoszów Dolny – 340 zł (r. 80110, § 0920), 9. odsetek od rachunków bankowych GZO – 860 zł (r. 80114, § 0920), 10. wpływów z usług świadczonych przez stołówki przy szkołach podstawowych – 35 000 zł, w tym: SP Lutomia Dolna – 15 000 zł i SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80148, § 0830), 11. dofinansowania projektu pod nazwą „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 37 813,24 zł (r. 85219, § 2007 – 35 912,02 zł, § 2009 – 1 901,22 zł). II. Zmniejsza się dochody budżetowe o kwotę 581 935 zł z tytułu: 1. przesunięcia na 2011 rok dofinansowania zadania inwestycyjnego pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” w ramach PROW – 581 935 zł (r. 01010, § 6297). III. Zmniejsza się wydatki budżetowe o kwotę 1 763 257,27 zł z tytułu: 1. wydatków na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” – 581 935 zł (r. 01010, § 6057), 2. wydatków na inwestycję pn. „Budowa budynku komunalnego w Pszennie” – 671 298 zł (r. 70004, § 6050), 3. zakupu usług związanych z planami zagospodarowania przestrzennego – 340 000 zł (r. 71004, § 4300), 4. wynagrodzeń osobowych pracowników szkół podstawowych – 105 000 zł, w tym: SP Bystrzyca Górna – 15 000 zł, SP Grodziszcze – 20 000 zł, SP Lutomia Dolna – 50 000 zł i SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80101, § 4010), 5. wynagrodzeń osobowych pracowników Przedszkola w Witoszowie Dolnym – 10 000 zł (r. 80104, § 4010), 6. wynagrodzeń osobowych pracowników gimnazjów – 55 000 zł, w tym: Lutomia Dolna – 5 000 zł, Pszenna – 5 000 zł i Witoszów dolny – 45 000 zł (r. 80110, § 4010), 7. wydatków bieżących związanych z realizacją projektu „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 24,27 zł (r. 85219, § 4417 – 1,47 zł, § 4707). IV. Zwiększa się wydatki budżetowe o kwotę 3 512 925,51 zł z tytułu: 1. zakupu usług remontowych związanych z utrzymaniem urządzeń melioracyjnych – 125 000 zł, w tym 35 000 zł z uzyskanej pomocy finansowej z budżetu Województwa Dolnośląskiego (r. 01008, § 4270), 2. wydatków na inwestycję pn. „Zakończenie wodociągowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdatniania Wody w Gminie Świdnica” – 2 752 330 zł (r. 01008, § 6057 – 2 166 830 zł, § 6059 – 585 500 zł), 3. wydatków na inwestycję pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodziszcze” – 104 277 zł (r. 01010, § 6059), 4. podwyższenia udziałów w spółce komunalnej pn. „Świdnickie Gminne Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o.” – 100 000 zł (r. 40002, § 6010), 5. zakupu usług w celu zapewnienia transportu zbiorowego na terenie gminy – 250 000 zł (r. 60004, § 4330), 6. zakupu materiałów dla OSP – 970 zł (r. 75412, § 4210), 7. wydatków bieżących w SP Bystrzyca Górna – 43 430 zł, w tym ze zwiększenia subwencji oświatowej 40 000 zł (r. 80101, § 4210, § 4240), 8. zakupu usług remontowych (remont dachu) w SP Pszenno – 12 560 zł (r. 80101, § 4270), 9. zakupu usług remontowych – wymiana okien w Gimnazjum Lutomia Dolna – 20 000 zł (r. 80110, § 4270), 10. wydatków na inwestycję pn. „Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym” – dokumentacja projektowa – 25 000 zł (r. 80110, § 6050), 11. zakupu środków żywności dla stołówek w szkołach podstawowych – 35 000 zł, w tym: SP Lutomia Dolna – 15 000 zł – SP Witoszów Dolny – 20 000 zł (r. 80148, § 4220), 12. wynagrodzeń bezosobowych dla członków komisji egzaminacyjnej przy awansie zawodowym nauczycieli – 216 zł (r. 80195, § 4170), 13. zakupu materiałów dla realizacji zadań z zakresu świadczeń alimentacyjnych (wkład własny) – 6 305 zł (r. 85212, § 4210), 14. wydatków bieżących związanych z realizacją projektu „Nie stój w miejscu – bądź aktywny” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – 37 837,51 zł (r. 85219, § 4017, § 4019, § 4117, § 4119, § 4127, § 4129, § 4177, § 4179, § 4217, § 4219, § 4367, § 4369, § 4419, § 4709). Sporz. J. Witko RADA PRAWNY Radca prawny Skarbnik gminy | L.p. | Wyczeszególnienie | Dział 1 | Rozdział 2 | Planowane wydatki z budżetu na 2010 rok 3 | Środki własne 4 | Przychody z kredytów, pożyczek, obligacji 5 | DPO/PROW 6 | WROŚGW/MTOSGW 7 | Dotacje 8 | Działalność Urzędu Wojewódzkiego 9 | Budżet państwa 10 | W DZIAŁU 11 | W DZIAŁU 12 | |------|----------------------------------------------------------------------------------|---------|------------|------------------------------------------|----------------|---------------------------------------------|------------|-----------------|-----------|-----------------------------------|-----------------|-------------|-------------| | 1 | Kanalizacja gminy, w tym Jagodnik, Bolescin, Komorów | 010 | 01010 | 1 200 000 | 72 612 | 127 388 | 1 000 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 2 | Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Grodzisce | 010 | 01010 | 3 440 000 | 295 704 | 1 428 573 | 1 715 723 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 3 | Zakonczenie wodociagowania wraz z modernizacją sieci i Stacji Uzdarniania Wody w Gminie Swidnica | 010 | 01010 | 10 107 430 | 1 893 172 | 138 828 | 8 075 430 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 4 | Budowa kanalizacji sanitarnej w Bystrzycy Dolnej | 010 | 01010 | 300 000 | 300 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 5 | Regulacja rowu "Kotarba" R-C w miejscowości Mokrzyszow | 010 | 01078 | 1 450 000 | 650 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 800 000 | - | | 6 | Zagospodarowanie centrum wsi Bystrzycy Gorna pod potrzeby turystyczno-rekreacyjne w ramach działania LEADER - Male Projekty, Przebudowa boiska sportowego wraz z budową szatni sportowej przyboiskowej i miejsc postojowych w miejscowości Bystrzycy Gorna w ramach "Odnowy i rozwoju wsi" | 010 | 01041 | 175 000 | 100 000 | 0 | 75 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 7 | Rozbudowa i ocieplenie budynku swietlicy wiejskiej wraz z przebudową miejsc postojowych do obsługi boiska sportowego w Grodzisczu, w ramach "Odnowy i rozwoju wsi" | 010 | 01041 | 37 124 | 37 124 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 8 | Zagospodarowanie terenu przy swietlicy wiejskiej w Lubachowie w ramach działania LEADER - Male Projekty | 010 | 01041 | 15 000 | 15 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | | **RAZEM DZIAŁ 010** | | | | | | | | | | | | | | | Wniesienie wkładu do spółki komunalnej pn. Swidnickie Gminne Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. | 400 | 40002 | 752 421 | 752 421 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | | **RAZEM DZIAŁ 400** | | | | | | | | | | | | | | 1 | Wniesienie wkładu do MPK "Swidnica" Sp. z o.o. | 600 | 60004 | 25 000 | 25 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 1 | Przebudowa drogi powiatowej nr 2889D Pszemowo-Wilkow-Panków (§6300) | 600 | 60014 | 10 000 | 10 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 2 | Budowa i modernizacja chodników na terenie gminy - dotacja dla Powiatu Swidnickiego (§6300) | 600 | 60014 | - | - | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | 3 | Budowa i modernizacja drog i chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy | 600 | 60016 | 950 000 | 753 725 | 16 275 | 0 | 0 | 180 000 | 0 | 0 | 0 | - | | 4 | Budowa drogi powiatowej nr 3396D na odcinku pomiędzy drogą krajową nr 5 a drogą wojewódzka nr 382 i ul. Steczyńskiego w Swidnicy (§6300) | 600 | 60014 | 400 000 | 400 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | | L.p. | Wyszczególnienie | Dział | Rozdział | Planowane wydatki i budżet na 2018 rok | Ilość wizyta | Przychody z kreskówki, podatku lub obligacji | RPO/PROW/TEŚ | WE/OSGW/NP/OSGW | FOGR | Dłużni Urząd Wojewódzki | Budżet państwa | WYDATKI/ZDJĘCIA | |------|----------------------------------------------------------------------------------|-------|----------|----------------------------------------|--------------|---------------------------------------------|--------------|-----------------|------|-------------------------|----------------|----------------| | 5 | Zakup i montaż przystanku autobusowego w Witoszowie Górnym - Sołectwo (§6060) | 600 | 60095 | 4 500 | 4 500 | | | | | | | | | | **RAZEM DZIAŁ 600** | | | **1 189 500** | **1 189 235** | **16 275** | | | | | | | | 1 | Wykup działek, (§6060) | 700 | 70005 | 10 000 | 10 000 | | | | | | | | | 2 | Budowa budynku komunalnego w Pszennie | 700 | 70004 | 2 097 542 | 2 097 542 | | | | | | | | | | **RAZEM DZIAŁ 700** | | | **2 097 542** | **2 097 542** | | | | | | | | | 1 | Zakup samochodu służbowego - raty (§6060) | 750 | 75023 | 53 550 | 53 550 | | | | | | | | | 2 | Termomodernizacja Urzędu Gminy - dokumentacja | 750 | 75023 | 20 000 | 20 000 | | | | | | | | | 3 | Wymiana dachu na budynku Urzędu Gminy | 750 | 75023 | 380 000 | 380 000 | | | | | | | | | 4 | Zakup samochodu na potrzeby Urzędu Gminy | 750 | 75023 | 180 000 | 180 000 | | | | | | | | | | **RAZEM DZIAŁ 750** | | | **633 550** | **633 550** | | | | | | | | | 1 | Budowa remizy OSP w Grodziszczu | 754 | 75412 | 10 000 | 10 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2 | Zakupy inwestycyjne OSP (§6060) | 754 | 75412 | 15 000 | 15 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 3 | Zakup średniego samochodu ratowniczo-gasniczego uterenowionego z napędem na dwie 4x4 dla OSP Lutonia | 754 | 75412 | 657 943 | 200 000 | 357 943 | | | | | 100 000 | | | 4 | Zakup pompy dla OSP | 754 | 75412 | 56 200 | 56 200 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **RAZEM DZIAŁ 754** | | | **739 143** | **781 200** | **357 943** | | | | | | | | 1 | Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Bystrzyce Górnej | 801 | 80101 | 526 200 | 365 250 | 0 | 169 950 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2 | Budowa sali gimnastycznej przy szkole podstawowej w Grodziszczu* | 801 | 80101 | 50 000 | 50 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 3 | Budowa hali sportowej przy budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym | 801 | 80110 | 30 000 | 22 388 | 0 | 7612 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 4 | Termomodernizacja budynku Gimnazjum w Witoszowie Dolnym | 801 | 80110 | 25 000 | 25 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **RAZEM DZIAŁ 801** | | | **631 200** | **462 638** | | | | | | | | | 1 | Zakupy inwestycyjne w ramach programu "Nie stój w miejscu - bądź aktywny" | 852 | 85219 | 4 000 | - | - | 3 400 | - | - | 600 | - | - | | | **RAZEM DZIAŁ 852** | | | **4 000** | **3 400** | | | | | | | | | 1 | Zmiana sposobu użytkowania budynku Szkoły Podstawowej w Lubachowie 12 na Szkolne Schronisko Młodzieżowe | 854 | 85417 | 1 940 000 | 250 000 | 552 947 | 1 137 053 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **RAZEM DZIAŁ 854** | | | **1 940 000** | **250 000** | **552 947** | | | | | | | | 1 | Zakup kosiarzek - Sołectwa (§ 6060), w tym: Burkatów - 7 800 zł | 900 | 90003 | 31 965 | 31 965 | | | | | | | | | 2 | Ustrzelnienie kanalizacji sanitarnej w Słotwinie | 900 | 90001 | 200 000 | 200 000 | | | | | | | | | 3 | Zadania inwestycyjne w ramach porządkowania gospodarki wodno-ściekowej w gminie | 900 | 90001 | 195 300 | 195 300 | | | | | | | | | L.p. | Wyszczególnienie | Dział | Rozdział | Planowane wydatki z budżetu na 2019 rok | Brutto włączone przychody z kredytów, pożyczek, obligacji | RPO/PROW /ES | WFOŚiGW/NE OŚGWiW | Dotacje | Dotacje | Budżet państwa | Wydatki z GFOŚiGW | |------|----------------------------------------------------------------------------------|-------|----------|----------------------------------------|----------------------------------------------------------|--------------|-------------------|---------|---------|---------------|-----------------| | | | | | | | | | | | | | | 1 | Modernizacja oświetlenia w gminie, w tym: Sołectwo - 13 198 zł, z czego: Opoczna - 5 500 zł, Bałcien - 1 500 zł, Karczewice - 4 000 zł, Ławica Grn. - 2 000 zł, Sołtisławie - 2 798 zł, Witoszów Grn. - 400 zł | 900 | 90015 | 163 198 | 163 198 | - | - | - | - | - | - | | 2 | Modernizacja placu zabaw w Grodziszczu - Sołectwo | 900 | 90095 | 11 200 | 11 200 | - | - | - | - | - | - | | 3 | Zakup wyposażenia na placu zabaw - Sołectwo (§6060), w tym: Bytrzyska D. - 10 000 zł, Czarnów - 8 000 zł, Jagodna - 8 000 zł, Makowice - 5 000 zł, Mikołów - 6 080 zł | 900 | 90095 | 35 980 | 35 980 | - | - | - | - | - | - | | | **RAZEM DZIAŁ 900** | | | 637 643 | 637 643 | - | - | - | - | - | - | | 1 | Budowa świetlicy wiejskiej w Stachowicach w ramach programu Odnowa i rozwój wsi - dotacja GOKSiR (§6229) | 921 | 92109 | 230 000 | 230 000 | - | - | - | - | - | - | | 2 | Utwierdzenie placu przy świetlicy w Bojanicach - Sołectwo | 921 | 92109 | 10 000 | 10 000 | - | - | - | - | - | - | | 3 | Zakup nagłośnienia do świetlicy wiejskiej w Lutomii Dolnej (§6060) | 921 | 92109 | 6 000 | 6 000 | - | - | - | - | - | - | | 4 | Remont świetlicy wiejskiej w Pszennie w ramach działania LEADER - "Odnowa i rozwój wsi" | 921 | 92109 | 13 000 | 13 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 5 | Remont świetlicy wiejskiej w Lutomii Górnej w ramach "Odnowy i rozwój wsi" | 921 | 92109 | 868 591 | 438 000 | 0 | 430 591 | | | | | | 6 | Remont świetlicy wiejskiej w Mokrzestowie w ramach działania LEADER - "Odnowa i rozwój wsi" | 921 | 92109 | 293 785 | 118 000 | 0 | 175 785 | | | | | | 7 | Remont świetlicy wiejskiej w Bojanicach w ramach działania LEADER - Małe Projekty | 921 | 92109 | 37 500 | 18 876 | 0 | 18 624 | | | | | | 8 | Zakupy inwestycyjne w ramach Odnowy Wsi Dolsiaskiej (wyposażenie świetlic w Lutomii Górnej i Stachowicach) | 921 | 92109 | 14 627 | 14 627 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **RAZEM DZIAŁ 921** | | | 1 473 507 | 848 503 | - | - | - | - | - | - | | 1 | Modernizacja obiektu sportowego w Lutomii Górnej - Sołectwo | 926 | 92601 | 9 429 | 9 429 | - | - | - | - | - | - | | 2 | Budowa parkingu i ogrodzenia na działkach nr 590, 591, 1165 w Witoszowie Dolnym" | 926 | 92601 | 400 000 | 400 000 | - | - | - | - | - | - | | 3 | Budowa boiska trawiastego we wsi Jagodnik w ramach działania LEADER - Małe Projekty | 926 | 92601 | 10 000 | 10 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **RAZEM DZIAŁ 926** | | | 419 429 | 419 429 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | **OGÓŁEM** | | | 27 452 485 | 10 949 763 | 2 621 954 | 12 806 168 | 180 000 | 100 600 | 890 000 | 5 | * w tym: 39 000 zł z darowizny | Lp. | Nazwa zadania | Jednostka organizacyjna realizująca zadanie | Okres realizacji zadania | Koszt całkowity inwestycji | Koszt na lata 2009-2013 | Źródło finansowania zadania | Przełaty do pominięcia w latach | |-----|----------------|---------------------------------------------|--------------------------|---------------------------|------------------------|-------------------------------|--------------------------------| | | Turystyczno-edukacyjne zadania działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Urząd Gminy | 2009-2013 | 704 754 | 704 754 | WFOŚiGW Fundusz UE** | 0,00 0,00 75 000,00 404 247,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 175 000,00 794 434,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 11 | Budowlane i niebudowlane zadania w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Urząd Gminy | 2009-2013 | 109 459 | 109 459 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE** | 0,00 0,00 10 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 10 000,00 59 459,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 12 | Budowa basenu sportowego we wsi Jagodów w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Urząd Gminy | 2009-2013 | 114 985 | 114 985 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE** | 0,00 0,00 13 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 13 000,00 74 982,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 13 | Zagospodarowanie terenu przy świetlicy wiejskiej w Pszczewie w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Urząd Gminy | 2009-2013 | 507 388 | 507 388 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE** | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 13 000,00 494 388,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 14 | Remont świetlicy wiejskiej w Pszczewie w ramach działania LEADER - Małe Projekty. Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Urząd Gminy | 2009-2013 | 507 388 | 507 388 | Środki własne gminy GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE** | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 0,00 640 000,00 601 900,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 15 | Budowa świetlicy wiejskiej w Stachowicach w ramach programu Ochrona i rozwój wsi - OROSIIR (852279). Przebudowa basenu sportowego oraz z budową szlaku rowerowo-pieszego i miejsce postojowych w Bystrzycy Górną w ramach "Ochrony i rozwoju wsi" | Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji | 2009-2010 | 350 000*** | 350 000 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa warunków życia na wsi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 120 000,00 230 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 16 | Budowa drogi wiodącej do chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy | Urząd Gminy | 2009-2013 | 11 636 019 | 11 636 019 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 1 206 019,00 950 000,00 3 500 000,00 3 500 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 17 | Budowa drogi wiodącej do chodników w gminie, w tym budowa parkingu przy budynku Urzędu Gminy | Urząd Gminy | 2009-2013 | 11 636 019 | 11 636 019 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi | | | | | | Budżet państwa | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 400 000,00 600 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | 18 | Budowa drogi prowadzącej do 379bD na odcinku pomiędzy drogą krajową nr 5 a drogą wojewódzką nr 379bD w gminie Słubiczki w Świdnicy | Starostwo Powiatowe | 2016-2011 | 1 000 000 | 1 000 000 | Środki własne GFOŚiGW***** WFOŚiGW Fundusz UE | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Cel realizacji zadania poprawa stanu technicznego drogi | | | | | | Komunikat Woj. Min. Sportu-dot. | 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | | Razem | | | | | | | 0,00 400 000,00 600 000,00 0,00 0,00 0,00 0,00 | | Lp. | Nazwa zadania | Jednostka organizacyjna realizująca zadanie | Okres realizacji zadania | Koszt całkowity inwestycji | Koszt na lata 2009-2013 | Źródła finansowania zadania | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | |-----|----------------|---------------------------------------------|--------------------------|---------------------------|-------------------------|-------------------------------|------|------|------|------|------| | 1 | Budowa i modernizacja dróg lokalnych - powiatowych i gminnych | Urząd Gminy | 2012-2026 | 15 000 000 | 2 000 000 | Środki własne gminy | 1 000 000,00 | 1 000 000,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa stanu infrastruktury drogowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Razem | 0,00 | 0,00 | | 2 | Przebudowa drogi powiatowej Luzonia-Górna wraz z odwodnieniem, dz. Nr 500 odc. Luzonia-Górna | Urząd Gminy | 2011 | 1 446 000 | 1 446 000 | Środki własne gminy | 723 006,00 | | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa stanu infrastruktury drogowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | | | | | | | | | Budżet Państwa | 723 006,00 | | | | | | | | | Razem | 1 446 000,00 | | | 3 | Budowa hali sportowej przy budynku Gimnazjum w Witowicach Dolnych | Urząd Gminy | 2009-2010 | 8 846 735 | 832 737 | Środki własne gminy | 22 388,00 | | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 496 000,00 | | | | | | | | | Razem | 832 737,00 | 39 388,00 | | 4 | Terenomodernizacja szkoły Podstawowej w Bystrzycy Górné | Urząd Gminy | 2009-2010 | 544 200 | 544 200 | Środki własne gminy | 115 250,00 | | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | | | | | | | | | Razem | 18 000,00 | 526 200,00 | | 5 | Terenomodernizacja budynku szkoły podstawowej w Mieleszowie | Urząd Gminy | 2009-2012 | 720 000 | 720 000 | Środki własne gminy | 1 000,00 | 359 332,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | | | | | | | | | Razem | 20 000,00 | 1 000,00 | | 6 | Terenomodernizacja budynku Gimnazjum w Witowicach Dolnych | Urząd Gminy | 2009-2012 | 617 000 | 617 000 | Środki własne gminy | 25 000,00 | 333 032,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | | | | | | | | | Razem | 20 000,00 | 25 000,00 | | 7 | Remontowanie budynku Domu Kultury w Bystrzycy Górnej | Urząd Gminy | 2009-2012 | 443 000 | 443 000 | Środki własne gminy | 262 730,00 | 0,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Razem | 1 328,00 | 0,00 | | 8 | Budowa sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej w Grodziszczu | Urząd Gminy | 2011-2012 | 3 000 000 | 3 000 000 | Środki własne gminy | 50 000,00 | 1 830 000,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury sportowej | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Razem | 0,00 | 50 000,00 | | 9 | Zmiana sposobu ukształtowania budynku Szkoły Podstawowej w Sokołowie 12 na Szkole Szkoleniowo | Urząd Gminy | 2009-2011 | 2 000 000 | 2 000 000 | Środki własne gminy | 802 943,00 | 0,00 | | | Cel realizacji: Zadania Poprawa dostępności do infrastruktury | | | | | GFOŚiGW****** | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | WFOŚiGW | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Fundusze UE | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Kontrakt Woj. | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Min. Sportu-dot | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | Razem | 60 000,00 | 1 940 000,00 | | Lp. | Nazwa zadania | Jednostka organizacyjna realizująca zadanie | Okres realizacji zadania | Koszt całkowity inwestycji | Koszt na lata 2009-2013 | Źródła finansowania zadania | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | |-----|---------------|------------------------------------------|--------------------------|---------------------------|------------------------|----------------------------|------|------|------|------|------| | | | | | | | GFOŚiGW* | | | | | | | | | | | | | WFOSiGW | | | | | | | | | | | | | Fundusze UE | | | | | | | | | | | | | Kontrakty Wojewódzki | | | | | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | | | | | | | | | | | | | Razem | | | | | | | | | | | | | **OGÓŁEM** | | | | | | | 38 | Budowa budynku komunalnego w Pużance | Urząd Gminy | 2011-2012 | 3 600 000 | 3 600 000 | Środki własne | 2 097 542,00 | 1 502 458,00 | 0,00 | 0,00 | | | Cel realizacji: zadania Poprawa infrastruktury miejskiej w Pużance | | | | | GFOŚiGW* | | | | | | | | | | | | WFOSiGW | | | | | | | | | | | | Fundusze UE | | | | | | | | | | | | Kontrakty Woj. | | | | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | | | | | | | | | | | | Razem | 0,00 | 2 097 542,00 | 1 502 458,00 | 0,00 | 0,00 | | | | | | | | GFOŚiGW* | | | | | | | | | | | | | WFOSiGW | | | | | | | | | | | | | Fundusze UE | | | | | | | | | | | | | Budżet Państwa i inne | | | | | | | | | | | | | Kontrakty Wojewódzki | | | | | | | | | | | | | Min. Sportu-dot | | | | | | | | | | | | | Razem | | | | | | * środki w ramach przefinansowania z BGK ** płatności z budżetu państwa i EFSiGW pokryte zostaną w ramach przefinansowania z BGK *** powrót do pozycji 7 w 2010 r. kwotę do 500 000 zł została zaliczona z podatku zaliczanego przez Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji, czyli samorządowa instytucja kultury **** powstanie z pozycji 9 będzie realizowana wraz z Przesłem Świdnickim w latach 2012-2016, środki przeznaczone z budżetu gminy na kolejne lata 2014-2026 po 1 000 000zł rocznie ***** Od 29 marca GFOŚiGW ulega likwidacji a środki z GFOŚiGW powierzają się GFOŚiGW powierzają się środki własne gminy

<urn:uuid:bb4adf20-c176-4406-bbe7-1e1f368323f5>

finepdfs

1.163086

CC-MAIN-2019-43

http://bip.gmina.swidnica.pl/pub/uchwaly/2010/LXXIII-601-2010%20w%20sprawie%20zmiany%20budzetu%20gminy%20na%202010%20rok.pdf

2019-10-15T01:18:28Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986655735.13/warc/CC-MAIN-20191015005905-20191015033405-00531.warc.gz

27,921,233

0.999821

0.999839

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1679, 3386, 4868, 6435, 7859, 9770, 11521, 13371, 19976, 29142, 35762, 41176, 46161, 50621 ]

2

0

Uchwała Nr ......./......../2022 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia ................... 2022 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559) i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503), w związku z Uchwałą Nr XXIV.227.2021 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 28 stycznia 2021 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" Rada Gminy Mińsk Mazowiecki stwierdza, że projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmującego części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne" nie narusza ustaleń studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki uchwalonego Uchwałą Nr XXVI/141/09 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 12 sierpnia 2009 r., zmienionego Uchwałą Nr XXXVIII.333.2022 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 17.03.2022 r. i uchwala, co następuje: Rozdział 1 Ustalenia ogólne § 1. 1. Uchwala się miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Mińsk Mazowiecki obejmujący części miejscowości Zamienie pn. „Zamienie inwestycyjne". 2. Granice obszaru objętego ustaleniami planu określa rysunek planu w skali 1:1000, stanowiący Załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały, będący integralną częścią planu. 3. Załącznikami do niniejszej uchwały są ponadto: 1) Załącznik Nr 2 – Rozstrzygnięcie Rady Gminy Mińsk Mazowiecki o sposobie rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; 2) Załącznik Nr 3 – Rozstrzygnięcie Rady Gminy Mińsk Mazowiecki o sposobie realizacji zapisanych w planie inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy oraz zasadach ich finansowania; 3) Załącznik Nr 4 – dane przestrzenne. § 2. 1. W planie ustala się: 1) przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania; 2) zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego; 3) zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu; 4) zasady kształtowania krajobrazu; 5) zasady kształtowania zabudowy oraz wskaźniki zagospodarowania terenu, maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalną wysokość zabudowy, minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową i sposób ich realizacji oraz linie zabudowy i gabaryty obiektów; 6) szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym; 7) zasady modernizacji, rozbudowy i budowy infrastruktury technicznej; 8) stawki procentowe, na podstawie których ustala się opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości związanego z uchwaleniem planu; 9) sposób usytuowania obiektów budowlanych w stosunku do dróg i innych terenów publicznie dostępnych oraz do granic przyległych nieruchomości; 10) szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy. 2. Plan nie zawiera, ze względu na brak występowania: 1) zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazów kulturowych, oraz dóbr kultury współczesnej; 2) wymagań wynikających z potrzeb kształtowania przestrzeni publicznych; 3) granic i sposobów zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, na podstawie odrębnych przepisów, terenów górniczych, a także obszarów szczególnego zagrożenia powodzią, obszarów osuwania się mas ziemnych; 4) zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji; 5) sposobu i terminu tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów. 3. Plan nie zawiera ustaleń w zakresie krajobrazów priorytetowych, ze względu na brak sporządzonego audytu krajobrazowego dla obszaru województwa. § 3. Ilekroć w uchwale jest mowa o: 1) planie – należy przez to rozumieć ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, o którym mowa w §1 niniejszej uchwały; 2) rysunku planu – należy przez to rozumieć rysunek planu sporządzony w skali 1:1000, stanowiący Załącznik Nr 1 do uchwały; 3) terenie – należy przez to rozumieć fragment obszaru planu o określonym przeznaczeniu lub o odrębnych zasadach zagospodarowania, wydzielony na rysunku planu liniami rozgraniczającymi i oznaczony symbolem liczbowym i literowym; 4) przeznaczeniu podstawowym – należy przez to rozumieć przeznaczenie dominujące na danym terenie lub działce budowlanej; 5) przeznaczeniu dopuszczalnym – należy przez to rozumieć przeznaczenie inne niż podstawowe, które uzupełnia lub wzbogaca przeznaczenie podstawowe; 6) wysokości obiektu budowlanego niebędącego budynkiem – należy przez to rozumieć całkowitą wysokość obiektu budowlanego niebędącego budynkiem, mierzoną od najwyższego poziomu terenu w obrysie obiektu do najwyżej położonego punktu tego obiektu; 7) dachu płaskim – należy przez to rozumieć dach o kącie nachylenia połaci dachowych nie większym niż 12; 8) nieprzekraczalnej linii zabudowy – należy przez to rozumieć, wyznaczone na rysunku planu, linie określające najmniejszą dopuszczalną odległość, w jakiej może być usytuowany budynek w stosunku do linii rozgraniczającej drogi, ciągi piesze lub inne tereny, bez uwzględnienia balkonów, loggii, werand, ganków, wykuszy, okapów, nadwieszeń, rynien, rur spustowych, gzymsów, parapetów, schodów, ramp oraz innych podobnych elementów architektonicznych wystających poza obrys budynku nie więcej niż 1,5 m oraz schodów zewnętrznych, podestów i ramp przy wejściach do budynków; 9) usługach – należy przez to rozumieć działalność służącą zaspokajaniu potrzeb ludności, prowadzoną w obiektach wolnostojących lub lokalach użytkowych wbudowanych, z wykluczeniem obiektów handlowych o powierzchni sprzedaży większej niż 2000m 2 . § 4. 1. Następujące oznaczenia graficzne na rysunku planu są obowiązującymi ustaleniami planu: 1) granica obszaru objętego planem; 2) linia rozgraniczająca tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania; 3) nieprzekraczalna linia zabudowy; 4) zwymiarowane odległości mierzone w metrach; 5) przeznaczenie terenów o różnych zasadach zagospodarowania, wyznaczonych liniami rozgraniczającymi i oznaczonych symbolami liczbowo-literowymi, w tym: PU – teren obiektów produkcyjnych, składów, magazynów lub usług; 6) strefa ograniczonego sposobu zagospodarowania związana z odległością od lasu. 2. Oznaczenia graficzne występujące na rysunku planu, nie wymienione w ust. 1, w tym wynikające z przepisów odrębnych, mają wyłącznie charakter informacyjny. Rozdział 2 Ustalenia dla całego obszaru objętego planem § 5. W zakresie zasad ochrony i kształtowania ładu przestrzennego i krajobrazu ustala się: 1) kształtowanie charakteru zabudowy na obszarze objętym planem poprzez ustalone w planie parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu; 2) wszystkie inwestycje na terenie objętym ustaleniami planu, które zostały zrealizowane, rozpoczęte lub są realizowane oraz są zgodnie z obowiązującym w momencie ich rozpoczęcia prawem, lecz są niezgodne z ustaleniami planu, zostają uznane za przyjęte. § 6. W zakresie zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu ustala się: 1) zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, z wyjątkiem obiektów infrastruktury technicznej i komunikacyjnej; 2) zakaz lokalizacji zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, a w szczególności zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii przemysłowych; 3) uwzględnienie uwarunkowań wynikających z położenia obszaru objętego planem w zasięgu Głównych Zbiorników Wód Podziemnych nr 215 Subniecka warszawska oraz 2151 Subniecka warszawska (część centralna), zgodnie z ustaleniami niniejszej uchwały i przepisami odrębnymi; 4) uwzględnienie uwarunkowań wynikających z położenia obszaru objętego planem w granicach Mińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, zgodnie z ustaleniami niniejszej uchwały oraz przepisami odrębnymi w zakresie ochrony przyrody. § 7. W zakresie zasad kształtowania zabudowy oraz wskaźników zagospodarowania terenu ustala się: 1) parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu zgodnie z ustaleniami szczegółowymi dla poszczególnych terenów; 2) w zakresie zasad kształtowania zabudowy: a) nieprzekraczalne linie zabudowy zgodnie z rysunkiem planu, b) jeżeli ustalenia szczegółowe dla poszczególnych terenów nie stanowią inaczej, wysokość obiektów budowlanych niebędących budynkiem do 20,0 m; 3) w zakresie zapewnienia miejsc do parkowania i sposobu ich realizacji: a) liczbę miejsc do parkowania samochodów osobowych: dla usług – minimum 25 miejsc do parkowania na każde 1000 m 2 powierzchni użytkowej obiektu, dla obiektów produkcyjnych, składów i magazynów – minimum 35 miejsc do parkowania na 100 zatrudnionych, b) dla obiektów budowlanych nie wymienionych w lit. a – minimum 1 miejsce do parkowania na 100 m 2 powierzchni użytkowej obiektu, c) minimalna liczba miejsc do parkowania dla pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową zgodnie z przepisami odrębnymi w zakresie dróg publicznych. § 8. W zakresie szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości ustala się: 1) w granicach obszaru objętego planem nie wyznacza się obszarów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości; 2) minimalna powierzchnia działek i minimalna szerokość frontów działek zgodnie z ustaleniami szczegółowymi dla poszczególnych terenów; 3) kąt położenia granic działek w stosunku do przyległego pasa drogowego od 45° do 110°; 4) parametry określone w niniejszej uchwale nie dotyczą działek wydzielanych pod obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej. § 9. W zakresie szczególnych warunków zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu ustala się strefę ograniczonego sposobu zagospodarowania związaną z odległością od lasu, oznaczoną na rysunku planu symbolem graficznym, gdzie obowiązuje lokalizacja budynków zgodnie z przepisami odrębnymi z zakresu warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. § 10. W zakresie zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów infrastruktury technicznej ustala się: 1) możliwość budowy nowych oraz utrzymanie, przebudowę i rozbudowę istniejących obiektów, urządzeń i sieci infrastruktury technicznej, z zachowaniem przepisów odrębnych; 2) dopuszczenie lokalizowania urządzeń infrastruktury technicznej, w pasie pomiędzy linią rozgraniczającą drogi poza obszarem objętym planem i nieprzekraczalną linią zabudowy, zgodnie z przepisami odrębnymi; 3) w zakresie zaopatrzenia w wodę: a) z istniejącej lub projektowanej sieci wodociągowej o minimalnej średnicy rur Ø 40mm, b) dopuszcza się zaopatrzenia ze studni indywidualnych, pod warunkiem uwzględnienia pozostałych warunków określonych w przepisach odrębnych, c) budowę, rozbudowę, przebudowę sieci wodociągowej oraz realizacji hydrantów naziemnych o wymaganej średnicy nominalnej, zgodnie z przepisami odrębnymi, z uwzględnieniem wymogów dotyczących przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę; 4) w zakresie odprowadzania ścieków bytowych: a) do z istniejącej lub projektowanej sieci kanalizacji sanitarnej, o minimalnej średnicy rur Ø 63mm, zgodnie z przepisami odrębnymi, b) dopuszcza się odprowadzanie ścieków do bezodpływowego zbiornika do gromadzenia nieczystości lub do indywidualnego systemu oczyszczania ścieków na warunkach określonych w przepisach odrębnych; 5) w zakresie odprowadzania wód opadowych i roztopowych: a) z terenu powierzchniowo z możliwością odprowadzania do z istniejącej lub projektowanej sieci kanalizacji deszczowej, zgodnie z przepisami odrębnymi, b) zakaz odprowadzania wód opadowych do sieci kanalizacji sanitarnej, c) dopuszczenie retencjonowania wód opadowych i roztopowych oraz odprowadzania ich do wód i do gruntu, na warunkach określonych w przepisach odrębnych, d) dopuszczenie wykorzystywania wód opadowych i roztopowych na cele gospodarcze i przeciwpożarowe, e) dopuszczenie budowy sieci kanalizacji deszczowej o średnicy nie mniejszej niż 250 mm; 6) w zakresie zaopatrzenia w gaz: a) z projektowanej sieci gazowej, b) do czasu realizacji sieci gazowej zaopatrzenie w oparciu o indywidualne rozwiązania, w szczególności butli i zbiorników na gaz płyny, c) budowę sieci zgodnie z warunkami technicznymi, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe; 7) w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną: a) z istniejących i projektowanych sieci elektroenergetycznych napowietrznych i kablowych średniego napięcia oraz sieci napowietrznych i kablowych niskiego napięcia, b) rozbudowę, przebudowę, budowę nowych sieci oraz budowę urządzeń elektroenergetycznych zgodnie z przepisami odrębnymi, c) dopuszcza się wykorzystanie urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy nieprzekraczającej 100 kW zgodnie z przepisami odrębnymi, z wyłączeniem elektrowni wiatrowych; 8) w zakresie zaopatrzenia w ciepło: a) do celów grzewczych i ciepłej wody użytkowej ze źródeł indywidualnych z zachowaniem wymogów ochrony środowiska określonych w przepisach odrębnych, b) dopuszcza się zasilanie z urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy nieprzekraczającej 100 kW zgodnie z przepisami odrębnymi, z wyłączeniem elektrowni wiatrowych; 9) w zakresie telekomunikacji: a) obsługę w oparciu o istniejącą sieć telekomunikacyjną z możliwością jej rozbudowy i modernizacji z zachowaniem warunków określonych w przepisach odrębnych, b) możliwość lokalizowania przedsięwzięć z zakresu łączności publicznej; 10) ustala się gromadzenie i selekcję odpadów na posesjach w urządzeniach przystosowanych do ich gromadzenia zgodnie z przepisami odrębnymi z zakresu utrzymania czystości i porządku w gminie. § 11. Ustala się stawki procentowe, na podstawie których ustala się opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, związanego z uchwaleniem niniejszego planu, w wysokości 10% dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem PU. Rozdział 3 Ustalenia szczegółowe § 12. Dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem 1PU ustala się: 1) przeznaczenie podstawowe: a) zabudowa produkcyjna, b) zabudowa usługowa w tym w szczególności obejmują inwestycje związane z obsługą transportu, stacje benzynowe, stacje obsługi pojazdów samochodowych, bazy transportowe, hurtownie, hotele, zajazdy, centra logistyczne, c) składy i magazyny, d) działalność gospodarczą z zakresu gospodarowania odpadami, związaną ze zbieraniem i przetwarzaniem, z wyłączeniem unieszkodliwiania odpadów zgodnie z przepisami odrębnymi; 2) za zgodne z przeznaczeniem podstawowym uznaje się lokalizację: a) budynków gospodarczych, garażowych, b) dojść i dojazdów, c) miejsc postojowych, d) dróg rowerowych, e) urządzeń wodnych, f) obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej, g) zieleni urządzonej; 3) przeznaczenie dopuszczalne: a) urządzenia wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy poniżej 100 kW, z wykluczeniem elektrowni wiatrowych o mocy powyżej 50 kW, b) drogi wewnętrzne, c) lądowiska; 4) parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy: a) maksymalny wskaźnik powierzchni zabudowy: 70% powierzchni działki budowlanej, b) udział powierzchni biologicznie czynnej: minimum 5% powierzchni działki budowlanej, c) wskaźnik maksymalnej intensywności zabudowy: 1,5 dla działki budowlanej, d) wskaźnik minimalnej intensywności zabudowy: 0,01 dla działki budowlanej, e) wysokość budynków: do 15,0 m, f) nachylenie połaci dachowych i geometria dachów: dopuszcza się wszystkie formy dachów o kącie nachylenia połaci dachowej do 42°, w tym dachy płaskie; 5) w zakresie warunków scalania i podziału nieruchomości: a) powierzchnię działki nie mniejszą niż 2500 m 2, b) szerokość frontu działki nie mniejszą niż 30,0 m; 6) w zakresie obsługi komunikacyjnej: a) obsługa terenów z dróg zlokalizowanych poza obszarem objętym planem: drogi gminnej – ul. Brzozowa (KD-L) oraz drogi krajowej nr 50 – ul. Kołbielska (KD-GP), b) dopuszczenie wyznaczania dróg wewnętrznych nieoznaczonych na rysunku planu. Rozdział 4 Ustalenia końcowe § 13. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Mińsk Mazowiecki. § 14. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego.

<urn:uuid:2601a6f5-4c05-4195-91c2-794385974124>

finepdfs

1.149414

CC-MAIN-2022-27

https://www.bip.minskmazowiecki.pl/plik,11175,mpzp-cz-m-zamienie-tekst.pdf

2022-07-06T10:59:48+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656104669950.91/warc/CC-MAIN-20220706090857-20220706120857-00013.warc.gz

711,176,711

0.999974

0.999993

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2775, 5875, 8805, 11672, 14377, 16427, 16648 ]

2

0

Historia Polski w liczbach History of Poland in Numbers Tom III Volume 3 Polska w Europie Poland in Europe Warszawa 2014 Warsaw Historia Polski w liczbach History of Poland in Numbers prof. dr hab. Cezary Kuklo prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz dr Cecylia Leszczyńska Polska w Europie Poland in Europe Warszawa 2014 Warsaw Zespół Redakcyjny Editorial Team Przewodniczący Chairman prof. dr Franciszek Kubiczek Redaktor Główny Editor-in-chief prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Członkowie Members prof. dr hab. Andrzej Jezierski, prof. dr hab. Cezary Kuklo, prof. dr hab. Andrzej Wycząński, dr Halina Dmochowska, dr Cecylia Leszczyńska, dr Radosław Poniat, dr Andrzej Radżko, mgr Wojciech Adamczewski, mgr Władysław Wiesław Łagodziński, mgr Bożena Łazowska, mgr Grażyna Szydlowska Sekretarze Secretaries mgr Jan Berger, mgr Antoni Żurawicz Publikację opracowali Preparation of the publication Autorzy Authors prof. dr hab. Cezary Kuklo – okres do until 1795 r. prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz – okres 1795–1918 dr Cecylia Leszczyńska – okres 1918–2010 Konsultacja merytoryczna Content consultation dr Halina Dmochowska Opracowanie redakcyjne Edited by mgr Grażyna Szydlowska Opracowanie komputerowe Computer editing mgr Anna Ostrowska Zakład Wydawnictw Statystycznych Statistical Publishing Establishment Projekt okładki i opracowanie graficzne Cover and graphic design mgr Lidia Motrenko-Makuch Mapy i wykresy Maps and charts mgr Halina Sztrantowicz, mgr Robert Chmielewski Korekta Proof-reading Anna Gorzelana, Urszula Kazimierska, Izabela Krawczyk Redakcja techniczna Technical supervision Bożena Gorczyca Elektroniczne łączenie tekstów z grafiką Electronic integration of text and graphics Beata Brzezińska Przy publikowaniu danych prosimy o podanie źródła When publishing data please indicate source ISBN 978-83-7027-553-2 ZAKŁAD WYDAWNICTW STATYSTYCZNYCH, 00-925 WARSAWA, AL. NIEPODLEGŁOŚCI 208. Ark. druk. 75,75, 17 map i wykresów. Druk ukończono w kwietniu 2014 r. PRZEDMOWA W 10. rocznicę wstąpienia Polski do Unii Europejskiej oddajemy Czytelnikom publikację „Polska w Europie”. Jest ona kolejnym, jako tom III, opracowaniem z serii „Historia Polski w liczbach”. Wcześniej ukazało się dwutomowe wydawnictwo: tom I, Państwo. Społeczeństwo (2003 r.) i tom II, Gospodarka (2006 r.) oraz stanowiące syntezę obu tych tomów, uzupełnione nowymi danymi opracowanie Zarys historii Polski w liczbach (2012 r.). „Polska w Europie” zawiera statystyczny obraz społeczno-gospodarczej historii Polski na tle krajów europejskich od najdawniejszych czasów, możliwych do ujęcia liczbowego, do współczesności. Wiele tablic opatrzone komentarzami, opisującymi szerzej prezentowany temat. Do tablic dołączone także mapy i wykresy. Zamieszczono też obszerny wykaz źródłowej literatury krajowej i zagranicznej wykorzystanej podczas opracowywania danych liczbowych dla poszczególnych okresów, który może być pomocny zwłaszcza dla osób zajmujących się profesjonalnie prezentowaną problematyką. Wszystkie tablice, uwagi, spis treści, wprowadzenie, wstępy merytoryczne i noty biograficzne przetłumaczono również na język angielski. Wyrażamy nadzieję, że „Polska w Europie” okaże się interesującym i przydatnym wydawnictwem, które poprzez informacje statystyczne przybliży Czytelnikom dzieje naszego państwa oraz problemy jego rozwoju społecznego i gospodarczego na tle innych krajów Europy. Zwracamy się z prośbą do Czytelników o nadsyłanie uwag i propozycji dotyczących zakresu materiału i sposobu jego prezentacji. Zostaną one wykorzystane podczas prac nad kolejnymi wydawnictwami statystyczno-historycznymi. Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego prof. dr Franciszek Kubiczek Prezes Głównego Urzędu Statystycznego prof. dr hab. Janusz Witkowski Warszawa, marzec 2014 r. FOREWORD On the 10th anniversary of Poland’s accession to the European Union, we present our readers with the publication entitled “Poland in Europe”. This is Volume 3 of the series “The History of Poland in Numbers”. It was preceded by Volume 1 “The State. The society” (2003) and Volume 2 “The Economy” (2006), and by the compilation entitled “An Outline of the History of Poland in Numbers” (2012) constituting a synthesis of both volumes, supplemented with latest data. “Poland in Europe” presents a statistical outline of the socio-economic history of Poland against the background of other European countries, from the most distinct past that could be shown in numbers until nowadays. Many tables are accompanied by commentaries providing details of the topics presented. Specific maps and figures are also included. There is also a comprehensive list of the source literature, both national and international, used while compiling the numerical data for various periods. It may be especially useful to professionals dealing with the subject matter in question. All tables, notes, the list of contents, the foreword, substantive introductions and biographical notes have also been translated into English. We hope that “Poland in Europe” will be considered an interesting and useful publication, and that the statistical information included will familiarize our readers with the history of our country, along with its socio-economic development problems, in comparison to other European countries. We kindly request our readers to send their comments and proposals on the scope and presentation of the subject matter, which will contribute to our further statistical and historical publications. President of the Editorial Board Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. President of the Central Statistical Office Prof. Janusz Witkowski, Ph.D. Warsaw, March 2014 Wprowadzenie Główny Urząd Statystyczny od końca lat 60. prowadzi prace historyczno-statystyczne, które mają na celu udokumentowanie zjawisk, procesów i zdarzeń dotyczących rozwoju państwa polskiego od najwcześniejszego okresu, dla którego dało się odnaleźć liczbowe charakterystyki zjawisk. Wszystkie prace nabraly znacznego przyspieszenia i intensyfikacji od początku lat 90. XX wieku. Kolejne zespoły redakcyjne i autorskie zajmowały się przede wszystkim odszukiwaniem, zestawianiem, weryfikowaniem i analizą odnalezionych źródeł statystycznych. Autorzy wszystkich opracowań zajmowali się także dorobkiem tworzących się instytucji statystycznych, przede wszystkim o charakterze państwowym lub ponadregionalnym. W toku tych prac tworzył się i tworzy się nadal unikalny warsztat naukowy dotyczący metodologii i techniki badań statystycznych. Zespół Redakcyjny powołany przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego przekazuje Państwu trzeci tom zbiorczej serii wydawniczej „Historia Polski w liczbach”, przygotowany przy wykorzystaniu wydawanych przez GUS od 1990 r. zeszytów tematycznych. Tom ten jest kontynuacją trwających od 1968 r. prac mających na celu odtworzenie przeszłości i ukazanie teraźniejszości kraju w ujęciu liczbowym. Prace w tamtym okresie miały wyłącznie charakter wstępny i zaowocowały jedynie opracowaniem wersji roboczej zeszytów pt.: „Historyczny Rocznik Statystyczny” z danymi za lata 1918—1968. Opracowanie to — powielone w 1969 r. w niewielkiej liczbie egzemplarzy — przekazano wtedy jedynie wąskiemu gronu osób zajmujących się problematyką badań historyczno-statystycznych. Prace nad wydaniem już ogólnodostępnego „Historycznego Rocznika Statystycznego” nie zostały dokonane z powodów finansowych. Materiał statystyczny zgromadzony wówczas do opublikowania w „Historycznym Roczniku Statystycznym” został później w dużej mierze wykorzystany w dwóch wydawnictwach GUS: „Polska 1918—1978”, Warszawa 1978 i „Polska 1918—1988”, Warszawa 1989. Publikacja „Polska 1918—1988” ukazała się w połowie 1989 r. z inicjatywy ówczesnego prezesa GUS, dra Franciszka Kubiczka. Prace nad wydaniem publikacji dokumentujących rozwój społeczno-gospodarczy ziem polskich w pełnym zakresie ruszyły w II połowie 1989 r. Prezes GUS dr Franciszek Kubiczek w dniu 31 lipca 1989 r. powołał specjalnie wyznaczony do tych prac Komitet Redakcyjny publikacji „Historia Polski w liczbach”, któremu przewodniczy do chwili obecnej. Redaktorem Głównym został prof. dr hab. Andrzej Jezierski z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, a po jego śmierci w 2002 r. prof. dr hab. Andrzej Wyczański z Polskiej Akademii Nauk, a obecnie jest nim prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz. Wprowadzenie z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. W skład Komitetu weszli, poza wymienionymi, prof. dr hab. Cezary Kuklo z Instytutu Historii Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, obecnie Uniwersytetu w Białymstoku, dr Cecylia Leszczyńska z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, a także dr Andrzej Radzko z Wydawnictwa „Pallotinum”. Sekretarzem został mgr Jan Berger, a od 2009 r. również mgr Antoni Żurawicz — obaj z Głównego Urzędu Statystycznego. Zespół ten w pierwszym etapie swych prac przygotował 9 zeszytów tematycznych „Historii Polski w liczbach”. Były to: „Ludność, Terytorium”, „Rolnictwo, Leśnictwo”, „Górnicztwo i Przemysł, Budownictwo, Dochód Narodowy”, „Oświata, Nauka, Kultura”, „Transport, Łączność”, „Handel”, „Finanse”, „Materialne warunki życia ludności”, „Państwo, Wojsko”. Opracowania te wydawano sukcesywnie w latach 1990—1999. Ponadto w 1994 r., z myślą o czytelniku zagranicznym, wydano publikację pt. „Economic History of Poland in Numbers”, zawierającą wybór najważniejszych danych statystyczno-historycznych w języku angielskim. Prezes GUS Tadeusz Toczynski w dniu 13 lipca 2001 r. do składu Zespołu Redakcyjnego „Historii Polski w liczbach” włączył dr Halinę Dmochowską, wiceprezes GUS oraz mgr Wandę Bohdanowicz i mgr Grażynę Szydłowską z Departamentu Analiz i Opracowań Zbiorczych Głównego Urzędu Statystycznego. Do zadań Zespołu Redakcyjnego w rozszerzonym składzie należało opracowanie zbiorczej publikacji „Historia Polski w liczbach” w dwóch tomach: tom I — Państwo. Społeczeństwo i tom II — Gospodarka. Tom I ukazał się w 2003 r., a tom II w 2006 r. W obu tomach wyodrębniono trzy okresy chronologiczne: do 1795 r., lata 1795—1918 i okres 1918—2000 (w dalszych opracowaniach uwzględniano kolejne lata XXI w.). Terytorium państwa polskiego w obu tomach pokazano od strony statystycznej tylko dla takiego obszaru państwa, jaki obejmowały jego granice w danym okresie. Dla lat 1795—1918 starało się podawać dane statystyczne dla tych obszarów, które uważano w okresie I wojny światowej za terytorium przyszłego państwa polskiego opartego o granice historyczne, na których zamieszkiwały zwarte grupy Polaków. Szczegółowy zakres prezentowanych tablic zawierał uwagi metodyczne do obu tomów i opisy prezentowanych tablic. Zespół Redakcyjny, reaktywowany w dniu 26 marca 2009 r. przez prezesa GUS prof. dra hab. Józefa Oleńskiego do kontynuacji serii publikacji „Historia Polski w liczbach” (uzupełniony przez włączenie do jego składu mgr Bożeny Łazowskiej — dyrektora Centralnej Biblioteki Statystycznej i mgra Wiesława Łagodzińskiego), otrzymał zadanie przygotowania popularnonaukowego „Zarysu Historii Polski w liczbach”, przygotowania tomu trzeciego, pt. „Polska w Europie” oraz zaprojektowania tomu czwartego, poświęconego historii rozwoju instytucji statystycznych na ziemiach polskich oraz instytucjonalnych badań statystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem statystyk instytucji państwowych. „Zarys historii Polski w liczbach” wydany w styczniu 2012 r. stanowił obszerny wybór tablic z wymienionej wyżej dwutomowego opracowania, uzupełniony jednak nowymi materiałami. Publikacja zawierała statystyczny obraz historii Polski od najdawniejszych czasów, możliwych do ujęcia liczbowego, do współczesności. W opracowaniu przedstawiono tematykę dotyczącą: terytorium, władz centralnych i terenowych, wojska, wymiaru sprawiedliwości, ludności, narodowości i wyznań, aktywności ekonomicznej ludności, dochodów, płac i spożycia, budynków i warunków mieszkaniowych, ochrony zdrowia, edukacji i kultury, cen, rolnictwa i rybołówstwa, przemysłu i budownictwa, transportu i łączności, handlu wewnętrznego i zagranicznego, finansów i dochodu narodowego. Do tablic dołączone 51 map i wykresów oraz zamieszczono obszerny wykaz wykorzystanej literatury. Niniejszy tom III „Historii Polski w liczbach” pt. „Polska w Europie” ilustruje przebieg najważniejszych procesów i zjawisk społeczno-gospodarczych zachodzących na przestrzeni wieków w Polsce na tle innych krajów europejskich. Publikacja składa się z rozdziałów tematycznych dotyczących: terytorium i ludności, narodowości i wyznań, materialnych warunków życia ludności, edukacji i kultury oraz sportu, rolnictwa, przemysłu, transportu i łączności, handlu zagranicznego, finansów, dochodu narodowego oraz Polski w Unii Europejskiej. Tematy te opracowane zostały przez członków Zespołu — specjalistów zajmujących się określonymi okresami historii Polski, mianowicie okresem do 1795 r. oraz latami 1795—1918 i 1918—2010. Autorzy opracowań starali się wyważać odpowiednio zakres poszczególnych części tomu zdając sobie sprawę, że dane statystyczne w miarę upływu czasu były coraz bardziej dostępne, natomiast wystąpił znaczny brak danych ze wszystkich dziedzin życia z wczesnego okresu rozwoju państwowości i z okresu przedrozbiorowego i rozbiorowego. Ze względu na bardzo duże zróżnicowanie zakresu tematycznego, zasięgu terytorialnego i wyposażenia metodologicznego statystyków w kolejnych okresach historycznych, przedsięwzięcie publikacyjne okazało się zadaniem bardzo trudnym, a dla niektórych okresów wręcz niemożliwym do zrealizowania. Wiele barier i problemów wystąpiło przy prezentacji najważniejszych procesów i zjawisk społecznych i gospodarczych zachodzących w okresie do 1795 r. Przyjęcie rozpiętości czasowej wynoszącej prawie sześć stuleci stworzyło wiele trudności, ponieważ w całym tym okresie kraje europejskie prezentowały bardzo zróżnicowany poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. Okres współczesny przyniósł zmiany w zakresie struktur państwowych. Charakterystyczne dla średniowiecza państwo oparte na więziach osobistych ustąpiło miejsca państwu terytorialnemu. Polska za czasów panowania Kazimierza Wielkiego nie odbiegała znacząco pod względem struktur państwowych, społecznych i gospodarczych od innych państw europejskich i zaliczana była do grupy krajów średnio zamożnych. Pod koniec prezentowanego okresu (tj. XVIII stulecia) Rzeczpospolita szlachecka znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu państwa, który wyraźnie zwiększał dystans dzielący Polskę nie tylko do państw Europy Zachodniej, ale także do rosnących w potęgę militarno-mocarstwów sąsiadów — Austrii, Prus i Rosji. Epoka nowożytna przyniosła Europie postępujące różnice gospodarcze (gestość zaludnienia, urbanizacja, specjalizacja, intensywność i stopień towarowości produkcji) oraz odmienność wyznaniową i etniczną. Kolejnym problemem do rozwiązania w opracowaniu zestawień liczbowych charakteryzujących państwo polskie od X wieku do rozbiorów na tle innych państw europejskich był brak statystyki w jej nowoczesnym rozumieniu. W tamtych czasach, nawet w Europie Zachodniej, nie było instytucji gromadzących i krytycznie opracowujących dane ilościowe. Prezentowane w niniejszym opracowaniu dane statystyczne opierają się przede wszystkim na opracowaniach historyków polskich i obcych głównie z ostatniego półwiecza. Starano się ukazać, na ile było to możliwe, jak najwięcej zjawisk porównywalnych dla Polski i pozostałych krajów europejskich w dłuższej retrospekcji. Brak porównywalnych danych liczbowych w wielu dziedzinach czy to dla Polski, czy dla innych krajów utrudniał opracowanie zestawień liczbowych dla zachodzących w tym czasie zmian. Stąd też przy prezentacji niektórych zagadnień odwołano się do szacunków czy nawet przykładów w konkretnych przekrojach chronologicznych, aby wykazać ich charakter, a nie zagubić się w szczegółach. Zachowane źródła i istniejące opracowania spowodowały, że większość prezentowanych informacji dotyczy XVI–XVIII wieku, a tylko niektóre dane odnoszą się do czasów wcześniejszych. Dużym problemem był również zakres polityczno-geograficzny. Z jednej strony przez stulecia granice zewnętrzne niektórych państw były słabo oznaczone, z drugiej — epoka nowożytna obfitowała w przekształcenia polityczne i zmiany terytoriów w wyniku unii międzypaństwowych i licznych konfliktów zbrojnych. W takiej sytuacji racjonalnym rozwiązaniem było przyjęcie granic i rozległości terytorialnej w sposób umowny, zbliżony jedynie do rzeczywistości. Tablice przedstawiają aktualne w danym okresie terytoria państw, choć mogą podawać ich obszar w przybliżeniu. W obliczeniach powierzchni poszczególnych państw europejskich jako początkową cezurę chronologiczną przyjęto drugą połowę XVI wieku, dla której dysponowano lepiej opracowanymi danymi aniżeli dla czasów wcześniejszych. Dwa zasadnicze problemy wystąpiły w przedstawieniu liczbowym zmian zachodzących w latach 1795—1918. Pierwszym z nich był brak w tym okresie niepodległego państwa polskiego, dlatego często używano określenia „ziemie polskie”. Obszar tych „ziem” najczęściej obejmuje tylko ich część, zgodnie ze zmieniającym się podziałem terytorialnym. W latach 1807—1815 istniało formalnie niepodległe Księstwo Warszawskie i Wolne Miasto Gdańsk. W latach 1815—1831 podobny status miało Królestwo Polskie, a w latach 1815—1847 Rzeczpospolita Krakowska. Były też tereny mające w różnym stopniu autonomię: Wielkie Księstwo Poznańskie w latach 1815—1850, Królestwo Polskie w latach 1832—1867, a Galicja od 1867 r. do 1918 r. Taki stan w znacznym stopniu komplikował konstruowanie tablic i przedstawienie niektórych zjawisk dla całego obszaru w skali europejskiej. Dla lat 1816—1865 dostępne były dane dotyczące „ziem polskich”, obejmujące w zasadzie tylko Królestwo Polskie. Z tych samych względów we wszystkich dziedzinach dane dotyczące takich państw, jak Niemcy (Prusy), Austro-Węgry (Austria), Rosja (Cesarstwo Rosyjskie) obejmują również ziemie polskie. Dość często występującą trudnością były braki porównywalnych danych liczbowych (podobnie jak w poprzedniej epoce) w większości przedstawionych dziedzin, ponieważ albo brak takich danych dla ziem polskich, albo dla innych krajów. Dotyczyło to szczególnie okresu 1795—1870. Wiek XIX (właściwie lata 1807—1918) był okresem wielkich przemian w dziedzinie demografii. Miał miejsce w tym czasie przewrót społeczny, a także przewrót w dziedzinie oświaty. Następny okres to lata 1918—2010. W zestawieniach tabelarycznych, jeśli to było możliwe, starano się doprowadzić dane do 2010 r. Dążono do uzyskania ujęć w możliwie długich ciągach chronologicznych. Zrezygnowano z prezentacji danych dotyczących obu wojen światowych. Statystyka demograficzna, społeczna i gospodarcza dotycząca analizowanego okresu jest bardzo obszerna zarówno pod względem zakresu tematycznego, jak i źródeł. Problemem było z jednej strony określenie kryteriów doboru informacji i ich selekcja, z drugiej — wybór zakresu geograficznego, a więc zestawu państw, które stanowiłyby punkt odniesienia dla Polski. W pierwszym przypadku starano się przestrzegać zasady ciągłości merytorycznej, która pozwala porównać zmiany zachodzące w danej dziedzinie w długim okresie, a więc opisywać za pomocą liczb te dziedziny, które przedstawione zostały w okresach wcześniejszych (do 1795 roku i 1795—1918). Wyjątek czyniono dla niektórych kategorii, istotnych dla pokazania sytuacji gospodarczej czy społecznej, a które ze względu na brak danych nie znalazły się w częściach do 1918 roku. Ponieważ zestaw kategorii się zmienia i pojawiają się coraz nowe, bardziej złożone metody ujmowania zjawisk społecznych i gospodarczych za pomocą miar jakościowych, przy ich doborze kierowano się zasadą przystępności, czyli zrezygnowano z prezentacji miar złożonych, które mogłyby być trudne w odbiorze dla czytelnika niebędącego specjalistą w danej dziedzinie. W zakresie geograficznym przyjęto kryterium poprawności komparatystycznej i dostępności danych. Z powodu zmian mapy politycznej Europy, a więc powstawania nowych państw, łączenia innych oraz zmian granic, przyjęto zasadę podawania liczb dla obowiązującego w danym okresie zakresu terytorialnego danego państwa. Starano się, na ile to było możliwe, przyjąć szeroki zestaw państw, przede wszystkim dla podstawowych kategorii, stosując klucz doboru w postaci kilku państw zachodniej Europy oraz kilku państw Europy Środkowej. W większości tablic zrezygnowano z przedstawiania danych dla Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi, Ukrainy i Rosji (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich) z uwagi na brak ciągłości państwowej bądź zmiany terytorialne (Rosja/ZSRR), a tym samym brak porównywalnych statystyk. Problemem był również brak ciągłości niektórych kategorii, a co za tym idzie statystycznego ich ujmowania, bądź brak danych opisujących dane kategorie w przeszłości. Najmniej problemów związanych było ze statystyką demograficzną (z uwagi na ilościowy jej wymiar), a najwięcej z gospodarczą (z uwagi na dominację ujęć wartościowych), w tym z pojawianiem się klasyfikacji i kategorii wcześniej nie używanych w Polsce, takich jak np. produkt krajowy brutto (PKB) według metody SNA/ESA. W okresie do 1990 r. posługiwano się kategorią dochodu narodowego wytworzonego i podzielonego według metody MPS. Problematyczna była również statystyka społeczna (ujęcia ilościowe i wartościowe). Istotnym problemem były zmiany metodologii obliczeń indeksów bądź różnych kategorii ekonomiczno-statystycznych. Jednolita metodologia okresu międzywojennego w skali międzynarodowej dopiero wypracowywano (Międzynarodowy Instytut Statystyczny, Liga Narodów). Porównywalnymi danymi dysponujemy dla okresu od końca lat dwudziestych XX wieku. Metodologia okresu powojennego uległa zróżnicowaniu z powodu odmiенноśc ustrojowych między Wschodem i Zachodem. Kolejne fundamentalne zmiany nastąpiły po 1990 r., a następnie po akcesji Polski do Unii Europejskiej i konieczności dostosowania polskiej statystyki do europejskiej. Zmiany te mają istotne znaczenie dla porównywalności danej kategorii. Wymienione wyżej okoliczności spowodowały, iż większość tablic została zbudowana w oparciu o źródła pierwotne, jakimi są roczniki statystyczne oraz publikacje instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i przetwarzanie danych. Podstawą opracowania stały się publikacje Głównego Urzędu Statystycznego, Ligi Narodów, Organizacji Narodów Zjednoczonych, EUROSTAT-u, Banku Światowego itd. Jest to usprawiedliwione także tym, iż zestawienia porównawcze, jakie znaleźć możemy w licznych monografiach bazują na oficjalnych danych podawanych przez wymienione instytucje, dodatkowo dotyczą węższych — niż przyjęto w niniejszej publikacji — przedziałów chronologicznych. Do autorskich obliczeń odwoływano się tylko wtedy, gdy określonych danych nie znajdowano w publikacjach wskazanych wyżej instytucji. Przygotowując III tom „Historii Polski w liczbach” autorzy korzystali w znacznym zakresie z fundamentalnych dzieł B. R. Mitchella "International Historical Statistics" (5 tomów, 6 wydań — ostatnie w 2007 r.) oraz Agnusa Maddisona dotyczących światowej gospodarki, wydanych przez OECD w latach 2003 i 2007. Korzystali także z polskich roczników statystyki międzynarodowej i opracowań międzynarodowych organizacji statystycznych i gospodarczych. Opracowania międzynarodowe mają ograniczoną przydatność dla tego opracowania ze względu na sposób przedstawienia danych liczbowych. Główna ich intencja było pokazanie historycznego obrazu całego świata w liczbach w jak najpełniejszym zakresie tematycznym. Naszą natomiast intencją było ukazanie historycznego obrazu dziejów Polski w liczbach na tle dziejów innych krajów. Głównym więc problemem było wyszukiwanie porównywalnych danych dla Polski i reszty Europy zarówno w zakresie chronologicznym, jak i tematycznym, dlatego w pierwszym rzędzie zrezygnowaliśmy z dziedzin, które nie były porównywalne ze względu na znaczne różnice ustrojowe. Z tego powodu w opracowaniu nie ma takich działów, jak władze centralne i terenowe, wojsko, wymiar sprawiedliwości czy handel wewnętrzny. Natomiast w poprzednich opracowaniach dotyczących Polski wszystkie te zagadnienia były uwzględnione. Jak już wyżej wspomniano, istotnymi przeszkodami w pokazaniu całokształtu tematyki był m.in. brak istniejącego suwerennego państwa polskiego w latach 1795—1918 oraz brak dostępnych danych dla analogicznej tematyki odpowiedniej dla Polski i innych krajów Europy. Korzystając z tablic i zawartych w nich danych liczbowych musimy pamiętać, że pokazują one tylko zmiany ilościowe, natomiast w rozwoju historycznym podstawową rolę odgrywają przemiany jakościowe. Z drugiej jednak strony pozwalają nam na wysuwanie ważnych wniosków dotyczących zmian jakościowych. Autorami merytorycznymi, którzy podjęli się opracowania tablic dotyczących określonych dziedzin życia społecznego i gospodarczego dla poszczególnych okresów historycznych Polski i krajów europejskich są: prof. dr hab. Cezary Kuklo — okres do 1795 r., prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz — lata 1795—1918 i dr Cecylia Leszczyńska — lata 1918—2010. Poprzedzili oni swoje opracowania szczegółowymi uwagami metodologicznymi i komentarzami historycznymi odnoszącymi się bezpośrednio do opisywanego przez siebie okresu. Konstrukcja tablic prezentujących dane z poszczególnych okresów została wzbogacona wyjaśnieniami i komentarzami pozwalającymi na odczytanie zarówno sensu danych liczbowych, jak i ich wartości poznawczej. Bardzo starannie opracowano informacje o źródłach, z jakich autorzy uzyskali prezentowane dane. Tablice mają charakter tematyczny. W ich ramach starano się zachować maksymalną ciągłość chronologiczną. Gdy to nie było możliwe lub bardzo utrudnione, ze względu na zmiany w kategoriach i metodologii ich obliczania, tablice dzielono na integralne części czasowe. Przypisy odniesiono wtedy do tych wyodrębnionych części. Każde zagadnienie przedstawione w danym okresie stanowi niezwykły wkład w naszą wiedzę na temat rozwoju Polski i jej miejsca w ówczesnych strukturach europejskich. Obok tablic publikacja zawiera mapy oraz wykresy. Tom III, który prezentuje Zespół Redakcyjny zamyka etap prac, w którym opisujemy w ujęciu statystycznym zjawiska dotyczące historii Polski przedstawione za pomocą liczb. Autorzy tego tomu, gromadząc i opracowując dane stosownie do okresów historycznych swoich zainteresowań, utworzyli autorskie rozwiązania, wypełniając luki w dotychczasowych badaniach i źródłach. Stąd też ogromne znaczenie zarówno dla całego ciągu ponad dwudziestodwuletniej pracy, jak i dla tego tomu ma wkład naukowy prof. dra hab. Juliusza Łukasiewicza i prof. dra hab. Cezarego Kuklo oraz dr Cecylii Leszczyńskiej. Program prac zakończy tom IV, który poświęcony będzie problematyce historii instytucji statystycznych w Polsce oraz prowadzonych przez nie badań. Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego prof. dr Franciszek Kubiczek Redaktor Główny prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Since the end of the 1960s, the Central Statistical Office has been conducting historical and statistical research aiming at documenting phenomena, processes, and events relating to the development of Poland, starting from the earliest times for which numerical characteristics of phenomena could be found. In the beginning of the 1990s, the research gained pace and was intensified. Successive editorial boards and authors’ teams were mainly searching out, comparing, verifying, and analysing discovered statistical sources. The authors of all studies were also engaged in research on the achievements of the established statistical institutions, mainly the national or supra-regional bodies. The research has resulted in the acquisition of unique academic methodology and tools concerning statistical studies. Appointed by the President of the Central Statistical Office, the Editorial Board provides you with the 3rd volume of the collected edition “Historia Polski w liczbach” (“History of Poland in Numbers”) based on the thematic journals issued by the CSO since 1990. This volume is a continuation of the studies which started in 1968 with the aim to reconstruct the country’s past and reveal its present from the perspective of numerical analysis. The work conducted at that time was simply preliminary and resulted solely in a working version of the journals entitled “Historyczny Rocznik Statystyczny” (“Historical Statistical Yearbook”) including data pertaining to the years 1918—1968. This publication (in 1969 a few additional copies were printed) was given to a very limited number of people engaged in historical and statistical research. Endeavours to publish “Historyczny Rocznik Statystyczny” as a widely available journal did not succeed due to financial reasons. The statistical material collected at that time was widely used in two studies by the CSO: “Polska 1918—1978”, published in Warsaw in 1978 and “Polska 1918—1988”, published in Warsaw in 1989. “Polska 1918—1988” was issued in mid-1989 on the initiative of the then President of the CSO Franciszek Kubiczek, Ph.D. In the second half of 1989, full-scale works on publications documenting the social and economic development of Poland started. On 31 July 1989, the Editorial Board was specially appointed to work on the publication “Historia Polski w liczbach” by the President of the CSO Franciszek Kubiczek, Ph.D., who still chairs it. The Editor-in-Chief was Prof. Andrzej Jezierski, Ph.D. from the Faculty of Economic Sciences of the University of Warsaw, and in 2002, following his death, he was succeeded by Prof. Andrzej Wyczański, Ph.D. from the Polish Academy of Sciences. Currently, the Editor-in-Chief is Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. from the Institute of History of the University of Warsaw. Apart from the mentioned members of the Editorial Board, it is made up also by Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. from the Institute of History of the Branch of the University of Warsaw in Białystok, Cecylia Leszczyńska, Ph.D. from the Faculty of Economic Sciences of the University of Warsaw, and Andrzej Radzko, Ph.D. from the “Pallotinum” Publishing House. The Secretary of the Editorial Board was Jan Berger, M.A., and since 2009 Antoni Żurawicz, M.A. has been holding this position — both representing the Central Statistical Office. In the first stage of its activities, the Editorial Board prepared nine thematic journals of "Historia Polski w liczbach". They included: "Ludność, terytorium" (Population, Territory), "Rolnictwo, leśnictwo" (Agriculture, Forestry), "Górnictwo i przemysł, budownictwo, dochód narodowy" (Mining and Industry, Construction, National Income), "Oświata, nauka, kultura" (Education, Science, Culture), "Transport, łączność" (Transport, Communications), "Handel" (Commerce), "Finanse" (Finances), "Materialne warunki życia ludności" (Material Living Conditions of the Population), "Państwo, wojsko" (State, Army). These publications were issued in succession in 1990—1994. Apart from that, earmarked mainly for foreign readers, "Economic History of Poland in Numbers" was published in 1994, containing a selection of the most important statistical and historical data in English. On 13 July 2001, the President of the CSO Tadeusz Toczyński, involved Halina Dmochowska, Ph.D., the Vice-President of the CSO, Wanda Bohdanowicz, M.A., and Grażyna Szydlowska, M.A., both from the Analyses and Comprehensive Studies Department of the Central Statistical Office, in the activities of the Editorial Board. The tasks of the extended Editorial Board included preparing two volumes of the collective publication "Historia Polski w liczbach". The 1st volume — Państwo. Społeczeństwo (State. Society) was issued in 2003 and the 2nd volume — Gospodarka (The Economy) in 2006. Both volumes were divided into three chronological periods: before 1795, years 1795—1918, and 1918—2000 (next publications cover subsequent years of the 21st century). Poland is in both volumes presented from the statistical point of view and limited to the territory it covered in a given period. Concerning the years 1795—1918, it was attempted to provide statistical data for those areas which during the World War I had been recognised as the territory of future Poland within historical borders and resided by coherent groups of Poles. Methodological notes concerning both volumes and descriptions of the presented tables are included. The Editorial Board was re-established by the President of the CSO, Prof. Józef Oleński, Ph.D., on 26 March 2009, in order to continue the series "Historia Polski w liczbach" (Bożena Łazowska, M.A. — Director of the Central Statistical Library, and Wiesław Łagodziński, M.A., joined the Board). Its task was to prepare a scientific publication for a general public "Zarys historii Polski w liczbach," the 3rd volume of "Historia Polski w liczbach" entitled "Polska w Europie" (Poland in Europe), and a draft of the 4th volume on the development of statistical institutions on Polish territory and institutional statistical surveys, mainly including the statistics of the state institutions. Issued in January 2012, "Zarys historii Polski w liczbach" (An outline of the history of Poland in numbers) was a rich selection of tables included in the above mentioned two volumes, nevertheless supplemented with new materials. The publication presented a statistical picture of the history of Poland from the earliest times which are possible to be expressed in numbers, to the present. The publication covered the following topics: territory, central and local authorities, the Army, the judiciary, population, nationalities and denominations, the economic activity of the population, income, wages, salaries and consumption, buildings and living conditions, healthcare, education and culture, prices, agriculture and fishing, industry and construction, transport and communications, domestic and foreign commerce, finances, and national income. Tables were supplemented with 51 maps and charts and included an extensive list of sources. This 3rd volume of "Historia Polski w liczbach" entitled "Polska w Europie" (Poland in Europe) depicts the most important social and economic processes and phenomena occurring in Poland over the centuries, as compared to other European countries. The chapters of the publication cover the following topics: territory and population; nationalities and denominations; the material living conditions of population; education, culture and sport; agriculture; industry; transport and communications; foreign trade; finance; and national income; Poland in the European Union. These topics were devised by the members of the Editorial Board — experts in given periods in the history of Poland, namely before 1795, the years 1795—1918 and 1918—2010. Due to the fact that statistical data are becoming more and more available with time, whereas there is a lack of data concerning all aspects of life in the early days of Polish statehood, as well as in the pre-partition and partition periods, the Authors tried to carefully balance the scope of separate parts of the volume. As the thematic scope, territorial range, and methodological tools used by statisticians in successive historical periods differed a lot, preparing the publication turned out to be a very difficult, and for some periods even impossible, task. Presenting the vital processes and social and economic phenomena occurring before 1795 encountered many barriers and obstacles. Time range of nearly six hundred years caused many problems, as the level of social and economic development varied between European countries in this whole period. The modern era brought changes to state structures. The state based on personal bonds, typical for the Middle Ages, gave in to the territorial state. Under the reign of Casimir the Great, Poland did not differ considerably from other European countries in terms of state, social and economic structures, and belonged to the medium-rich countries. By the end of that period (the 18th century), the Republic of Nobles suffered from the crisis of the state, which significantly widened the gap between Poland and Western Europe countries, but also its neighbours, Austria, Prussia and Russia, that were becoming military superpowers. The modern era was in Europe a period of growing economic disparities (population density, urbanisation, specialisation, intensity and marketability of production) and religious and ethnic diversities. Another problem to solve in order to work out numerical summaries describing Poland between the 10th century and its partitioning in comparison with other European countries was a lack of statistics in its modern meaning. At that time there was no institution collecting and critically analysing data, even in Western Europe. Statistical data presented in this publication are based mainly on studies by Polish and foreign historians of the last fifty years. The Authors tried, as far as possible, to show many comparable phenomena in respect of Poland and other European countries in the long-term retrospective. The lack of comparable numerical data concerning many aspects, both for Poland and other European countries, hindered the analysis of numerical summaries referring to changes occurring at that time. Therefore, estimates or even examples for specific chronological periods were used to present some of the issues with the aim of presenting their essence and not to go into every detail. The preserved sources and existing studies meant that the majority of the presented information concerned the 16th—18th century, and just a few data refer to earlier times. Political and geographical range constitutes another huge obstacle. On the one hand, the external borders of some countries were poorly marked, and, on the other hand, the modern era abounded with political transformations and changes in state territories resulting from international unions and many military conflicts. Therefore, the only reasonable solution was to accept symbolic borders and territories that were close to reality. The tables present the territories of countries in a given period, but it is possible that the data are just rough figures. To estimate the area of each European country, the second half of the 16th century was used as the dividing line, after which, compared with earlier times, data are better analysed. Two major problems arose in the numerical presentation of the changes occurring in the years 1795–1918. The first one resulted from there being no independent Polish country at that time, so the term "Polish territory" is often used. "Territory" covers just a part of that area, complying with the changing territorial divisions. In 1807–1815, the independent Duchy of Warsaw and the Free City of Danzig were formally established. In 1815–1831 the Kingdom of Poland and in 1815–1847 the Republic of Kraków had equal status. There were also areas with various levels of autonomy: the Grand Duchy of Posen in 1815–1850, the Kingdom of Poland in 1832–1867, and Galicia between 1867 and 1918. For that reason, the construction of tables and the presentation of some phenomena concerning the whole area on a European scale posed many difficulties. For the years 1816–1865 data concerning "the Polish territory" were available only in respect to the Kingdom of Poland. Therefore, referring to all fields, data concerning such countries as Germany (Prussia), Austria-Hungary (Austria) and Russia (The Russian Empire) are also included under the Polish territory. A lack of comparable numerical data for the majority of the presented fields (similarly to the previous period) was a frequent hindrance, as there was no such data for the Polish territory or other countries. It referred mainly to the years 1795–1870. The 19th century (precisely the years 1807–1918) was a time of great demographic changes. In that time a social and educational revolution took place. The next period comprises the years 1918–2010. As far as it was possible, the Authors tried to fill the tables with data concerning the years up to 2010. The aim was to obtain possibly long chronological sequences. The data on both world wars were abandoned. Demographic, social, and economic statistics on the analysed period are very extensive, both in respect of the thematic range and sources. The problem was to determine and select criteria on the selection of information, on the one hand, and the choice of geographical scope, i.e. a set of countries being a point of reference for Poland, on the other. In the first case it was attempted to observe the rules of factual continuity enabling the comparison of changes in a given field in a long-time retrospective, i.e. to describe the fields presented in earlier periods (before 1795 and in the years 1795–1918) by means of numbers. Exceptions were made for some categories which were vital for the presentation of the economic and social situation, but, due to the lack of data, were not included in the parts relating to the period before 1918. As the set of categories is changeable and new, more compound methods of presenting social and economic phenomena by means of quality measures are becoming available, the Authors were guided by the simplicity principle when selecting the methods. Therefore, complex measures were abandoned as being too difficult for the readers who are not specialised in a given field. Referring to the geographical scope, the criteria of comparative correctness and data availability were adopted. Due to some changes on the political map of Europe, including the creation of new countries, merging of other countries and border changes, the numbers apply to the territory of a particular country in a specific period of time. The aim was to include, if possible, many countries, especially in respect of the basic categories. In selecting them the principle was followed to choose a few countries from Western Europe and a few countries from Central Europe. The majority of the tables do not include data for Lithuania, Latvia, Estonia, Belarus, Ukraine, or Russia (the Soviet Union), due to the lack of state continuity or territorial changes (Russia/USSR), and therefore there are no comparable statistics. Another problem was the lack of continuity in some categories, and hence their statistical presentations, or the absence of previous data on the categories. The demographic statistics (due to their quantitative character) were the least problematic, whereas the economic statistics (due to the dominance of quality measures) posed the most difficulties, including some classifications and categories which had not been used earlier in Poland, e.g. gross domestic product (GDP) measured according to SNA/ESA standards. Before 1990, the category of national income was generated and divided according to the MPS method. Social statistics were also problematic (quality- and value-based measures). Changes in the methodology of calculating indices or various economic and statistical categories were a fundamental problem. A uniform methodology for the inter-war period had only been developed on an international scale (International Statistical Institute, League of Nations). We have similar data on the period from the end of the 1920s. The post-war methodology was diversified due to political differences between the East and the West. Other revolutionary changes occurred after 1990, and then after Poland gained access to the European Union and there was a necessity to adapt Polish statistics to the European standards. These changes are of crucial importance for the comparability of a given category. The above-mentioned circumstances resulted in the fact that the majority of the tables were made based on primary sources such as statistical yearbooks and publications by institutions in charge of collecting and processing data. Publications of the Central Statistical Office, League of Nations, United Nations Organisation, EUROSTAT, World Bank, and others constitute the basis of these publications. Their use can be justified by the fact that comparative studies which can be found in many monographs rely on the official data provided by the mentioned institutions. Additionally, they refer to shorter periods of time than those observed in this publication. If given data were not available in the mentioned publications, the estimates by other authors were quoted. In the course of preparing the 3rd volume of "Historia Polski w liczbach", the Authors made extensive use of fundamental works on the world economy by B. R. Mitchell "International Historical Statistics" (5 volumes, 6 editions — the last one in 2007) and Angus Maddison, that were issued by the OECD in 2003 and 2007. Polish yearbooks of international statistics and studies by international statistical and economic organisations were also used. International studies have a limited application in this publication due to the way of presenting numerical data. Their main aim was to present the historical picture of the whole world by means of numbers pertaining to as many thematic fields as possible. Our aim, however, was to depict the historical picture of Poland by means of numbers and in comparison with other countries. Therefore, searching for comparable data for Poland and the rest of Europe posed the main problem, in both chronological and thematic terms. Thus, we had to abandon fields that could not be compared due to vast political differences. The publication does not include such topics as central and local authorities, the judiciary, or domestic commerce. In the previous studies on Poland all these fields were covered. As already mentioned, key hindrances to present the entirety of the issues included, among other things, no independent Polish state in the years 1795—1918 and the lack of data pertaining to analogous issues in Poland and other European countries. It should be borne in mind that the tables, along with the included data, refer only to quantitative changes, whereas these are qualitative changes that play a fundamental role in historical development. However, they make it possible to draw some conclusions on the qualitative changes. The following Authors undertook the task to prepare the tables concerning given aspects of social and economic life in specific periods of time: Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. — the period before 1795, Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. — the years 1795—1918, and Cecylia Leszczyńska, Ph.D. — years 1918—2010. They preceded their studies with detailed methodological notes and historical comments directly referring to the described period. The tables presenting data on the given periods were expanded with explanations and notes which make it possible to interpret the meaning of the numerical data and their educational value. Information on sources containing the presented data was very thoroughly prepared. The tables are thematically divided. The Authors tried to preserve the maximum chronological continuity. If it were impossible or hindered due to changes in the categories and methodology of estimating them, the tables were divided into integral periods of time. Footnotes were added to the distinguished parts. Each issue presented in a given period influences our knowledge on the development of Poland and its place in the European structures of the time. Apart from the tables, maps and charts were also included in the publication. Presented by the Editorial Board, the 3rd volume is the last stage of studies on phenomena concerning the history of Poland that are depicted from the statistical point of view and by means of numbers. Collecting and processing data referring to the historical periods of their interests, the Authors of the volume found original solutions and filled the gaps in the research and sources to date. Therefore, the academic input by Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D., Prof. Cezary Kuklo, Ph.D., and Cecylia Leszczyńska, Ph.D., is of great significance to over twenty years of work and to this volume. The project will be crowned with the 4th volume devoted to the history of the Polish statistical institutions and their work. President of the Editorial Board Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. Editor-in-Chief Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. Wstęp Okres do 1795 r. Przedstawione dane liczbowe mają za zadanie zilustrować, na ile było to możliwe, przebieg najważniejszych procesów i zjawisk społecznych i gospodarczych zachodzących w północnośredniowiecznej i wczesnonowożytniej Polsce na tle Europy, a więc niemal na przestrzeni pięciu, sześciu stuleci. Przyjęcie tak dużej rozpiętości czasowej rodzi szereg trudności, bowiem w całym tym okresie były w Europie kraje o różnym poziomie rozwoju gospodarczego. Dawne regionalne różnice w rozwoju widoczne w średniowieczu, w czasach nowożytnych nabrały odmiennego charakteru, chociażby z racji zacieśnienia więzi między strefami i regionami Starego Kontynentu (m.in. przyspieszenie i upowszechnienie obrotu pieniężnego, zbliżenie komunikacyjne). Z drugiej strony era nowożytna przyniosła zmiany w zakresie struktur państwowych. Charakterystyczne dla średniowiecza państwo oparte na wieżach osobistych ustępuje miejsca państwu terytorialnemu, opartemu — zwłaszcza na Zachodzie — na wykwalifikowanych, z czasem biurokratycznych kadrach urzędniczych i obejmującemu swoim oddziaływaniem coraz więcej dziedzin życia poddanych. Wystarczy przypomnieć, że Polska za czasów panowania Kazimierza Wielkiego, ostatniego władcy z dynastii piastowskiej, pod względem struktur państwowych, społecznych i gospodarczych nie odbiegała znacząco od innych państw zachodniej, a przynajmniej środkowowschodniej Europy, choć historycy zaliczają ją obok Czech i Węgier do grupy krajów średnio zamożnych. Z kolei pod koniec prezentowanego okresu, tj. XVIII stulecia, Rzeczpospolita szlachecka znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu państwa. Był on wywołany rozwojem i dominacją magnaterii, wzmocniony dodatkowo instytucją wolnej elekcji oraz modelem życia gospodarczego i społecznego (system folwarczno-pańszczyźniany), który wyraźnie zwiększał dystans dzielący Polskę nie tylko do państw Europy Zachodniej, jak Anglia, Holandia czy Francja, zmierzających ku kapitalizmowi, ale także do rosnących w potęgę militarno-mocarstwową sąsiadów — Austrii, Prus i Rosji. Ich zaborczość doprowadziła do kolejnych rozbiorów Rzeczypospolitej (1772, 1793, 1795), w wyniku których państwo polsko-litewskie przestało istnieć. Należy pamiętać, że epoka nowożytna, związana z odkryciem Ameryki, uznawanym za jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach cywilizacji europejskiej, w odróżnieniu od średniowiecza przyniosła Europie postępujące różnice gospodarcze (gęstość zaludnienia, urbanizacja, specjalizacja, intensywność i stopień towarowości produkcji) oraz odmienność wyznaniową i etniczną. Drugą trudnością w przedstawieniu charakterystyki liczbowej państwa polskiego od X wieku do rozbiorów w drugiej połowie XVIII wieku na tle innych państw europejskich jest brak statystyki w jej dzisiejszym, nowoczesnym rozumieniu, gdyż w tamtych czasach nawet w Europie Zachodniej nie było instytucji mających za zadanie gromadzenie i krytyczne opracowywanie danych ilościowych. Nie ulega też wątpliwości, że nawet zachowane informacje z danymi demograficznymi, społecznymi i gospodarczymi dotyczące analizowanego okresu są pod względem tematycznym, jak i źródeł, o wiele mniej pojemne od współczesnych. Dlatego też prezentowane dane statystyczne opierają się przede wszystkim na opracowaniach historyków polskich i obcych powstałych głównie w ostatnim półwieczu. Należy przy tym podkreślić, że wielu autorów zagranicznych nie informuje szczegółowo o wykorzystanej podstawie źródłowej czy zastosowanej metodologii (dotyczy to zwłaszcza ujęć syntetycznych), co utrudnia, tak niezbędną w realizacji przyjętych celów, komparatystykę przestrzenno-czasową. Osobnym problemem utrudniającym unifikację statystyk, zwłaszcza w zakresie badań nad historią gospodarczą epoki średniowiecza i wczesnonowożytną, pozostaje ogromna różnorodność używanych ówcześnie systemów pomiarowych i wago-miarowych i tym samym przeliczenie na obowiązujący dzisiaj system metryczny. Z kolei dynamiczny rozwój polskich badań społeczno-gospodarczych w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, a nawet jeszcze w początkach lat siedemdziesiątych XX wieku (kosztem historii politycznej, a częściowo i dziejów kultury), nie zaowocował powstaniem rodzimej syntezy ujmującej w integralnym związku dzieje gospodarcze Polski i innych krajów europejskich w początkach doby nowożytnej. Wynikało to przede wszystkim z faktu, że historycy polscy podjęli niewiele tematów z zakresu powszechnej historii gospodarczej. Tym niemniej miejsce Europy Środkowo-Wschodniej w systemie gospodarczym całego Starego Kontynentu analizowali szerzej: Jerzy Topolski (Narodziny kapitalizmu w Europie XIV—XVII wieku, Warszawa 1965, wyd. 3, Poznań 2003), Antoni Mączak (U źródeł nowożytnej gospodarki europejskiej, Warszawa 1967), Marian Małowist (Wschód a Zachód Europy w XIII—XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, Warszawa 1973, wyd. 2, Warszawa 2006) i Andrzej Wyczański (Polska w Europie XVI stulecia, Warszawa 1973, wyd. 2 poprawione i uzupełnione, Poznań 1999). Dodajmy przy tym, że wspomniany A. Wyczański w jednym ze swoich późniejszych opracowań poświęconych europejskim strukturom społeczno-gospodarczym w epoce preindustrialnej dostrzegł więcej podobieństw niż różnic między wschodnią a zachodnią Europą (Wschód a Zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Warszawa 2003). Za sprawą Antoniego Mączaka i Henryka Samsonowicza w historiografii pojawiło się płodne naukowo pojęcie gospodarczej strefy bałtyckiej (La zone baltique: l’un des éléments du marché européen, „Acta Poloniae Historica”, t. 11, 1965). Nie należy też tracić z pola widzenia opracowań autorskich obu wybitnych badaczy poświęconych stosunkom handlowym i gospodarce bałtyckiej w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności (H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV—XV w., Warszawa 1968; A. Mączak, Między Gdańskiem a Sundem. Studia nad handlem bałtyckim od połowy XVI do połowy XVII wieku, Warszawa 1972). Także konsumpcja żywności, rozumiana jako zjawisko ekonomiczne, doczekała się nie tylko szerszego opracowania Andrzeja Wyczańskiego, ale i nowotarskiej próby oszacowania na tej podstawie dochodu narodowego wytworzonego w czterech prowincjach Korony Polskiej około 1580 r. jego autorstwa (Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Warszawa 1969, s. 212; książka doczekała się także wydania we Francji — La consommation alimentaire en Pologne aux XVIe et XVIIe siècle, Paris 1985). Nie sposób przy tej okazji nie wspomnieć o głośnej w świecie pracy Witolda Kuli (Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu, Warszawa 1962, wyd. 2 rozszerzone, Warszawa 1983; zob. też Jacek Kochanowicz, Teoria ekonomiczna … w oczach krytyków, tamże) proponującej teoretyczny model traktujący folwark jako autonomiczne przedsiębiorstwo szlacheckie, a gospodarstwa chłopskie jako działki wyżywieniowe do jego obsługi, który — dodajmy — nie znalazł potwierdzenia w dalszych badaniach szczegółowych. Owa krótka lista badaczy nie oznacza wcale, że także inni polscy historycy nie uczestniczyli szerzej, po przełomie politycznym 1956 r., w międzynarodowej wymianie naukowej w tym zakresie, czego najlepszym dowodem może być udział zawsze licznych delegacji polskich w pracach kolejnych kongresów historii gospodarczej (przynajmniej do X kongresu w Mediolanie w 1994 r.). Spory między polskimi historykami dotyczące odmienności dróg rozwoju Wschodu i Zachodu Europy, z podkreśleniem niektórych elementów historycznej socjologii zacofania i znaczenie ich badań w gospodarczej historiografii światowej przypomniała nie tak dawno w ważnym opracowaniu Anna Sosnowska (Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947—1994), Warszawa 2004). Rzecz w tym, że rzadko kiedy prezentowano rodzime badania nawet nad niewielkimi czy pojedynczymi problemami w szerszym terytorialnie ujęciu komparatystycznym (ich oceny do połowy lat 80. XX w. dokonali A. Gąsiorowski, A. Wycząński i A. Zahorski na łamach „Kwartalnika Historycznego”, t. 94, 1987, nr 1, zaś dorobek ostatnich lat omówił C. Kuklo, Społeczeństwo i gospodarka XVI—XVIII w. w historiografii polskiej lat 1990—2007, w: Spojrzenie w przeszłość, t. 1: Średniowiecze, nowożytność, Warszawa 2009). Obecnie prowadzi się niewiele badań nad dziejami gospodarczymi Polski przedrozbiorowej (J. Kochanowicz, A. Sosnowska, Historia gospodarcza Polski przedrozbiorowej — porzucone terytorium?, „Roczniki Dziejów Gospodarczych i Społecznych”, t. 71, 2011), choć nie brak cennych wyjątków, czego przykładem może być zbiorowe opracowanie zredagowane przez Sławomira Gawłasa (Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwodem średniowiecznej Europy, Warszawa 2006). Zasadniczo starano się ukazać, na ile było to możliwe, jak najwięcej zjawisk porównywalnych dla Polski i pozostałych (lub tylko wybranych) krajów europejskich w dłuższym okresie. Tym niemniej brak porównywalnych danych liczbowych w wielu dziedzinach czy to dla Polski, czy dla innych krajów utrudnia przedstawienie w liczbach zachodzących w tym czasie zmian. Stąd też przy prezentacji niektórych zagadnień odwołano się do sondaży czy nawet przykładów w konkretnych przekrojach chronologicznych, aby wykazać ich charakter, a nie zagubić się w szczegółach. Zachowane źródła i istniejące opracowania spowodowały, że większość prezentowanych informacji dotyczy XVI—XVIII wieku, a tylko niektóre dane odnoszą się do czasów wcześniejszych. Jeszcze innym problemem był zakres geograficzny. Z jednej strony przez całe stulecia granice zewnętrzne niektórych państw były słabo oznaczone (np. na południowo-wschodniej Ukrainie, na Bałkanach, północne granice Rosji i państw skandynawskich), z drugiej, epoka nowożytna obfitowała w przeksztalcenia polityczne i zmiany terytoriów w wyniku unii międzypaństwowych i licznych konfliktów zbrojnych (np. pomiędzy Francją a Hiszpanią w Pirenejach na początku lat 20. XVI wieku, pomiędzy Francją a Rzeszą Niemiecką nad Renem w latach 30. i 40. XVII stulecia, podbój przez Danie Norwegii w 1536 r., ekspansja turecka, która doprowadziła do rozpadu Węgier w 1541 r. na trzy oddzielne organizmy polityczne, podział Niderlandów — unia w Arras w 1579 r.). Dobrą ilustracją problemu będzie też przykład naszego kraju, którego obszar w X—XII w. wynosił ok. 250 tys. km² (po zjednoczeniu państwa w początkach XIV w. tylko 106 tys. km²), ale po unii lubelskiej powierzchnia całej Rzeczypospolitej wzrosła do ok. 815 tys. km² (po pokoju polanowskim w 1634 r. nawet do ok. 990 tys. km²), aby z końcem XVII stulecia aż do I rozbioru ustalić się na poziomie ok. 733 tys. km². W takiej sytuacji racjonalnym rozwiązaniem było przyjęcie granic i rozległości terytorialnej w sposób umowny, zbliżony jedynie do rzeczywistości. Stąd tablice przedstawiają terytoria państw aktualne w danym okresie, choć podają ich obszar zazwyczaj tylko w przybliżeniu. W obliczeniach powierzchni poszczególnych państw europejskich jako początkową cezurę chronologiczną zdecydowano się przyjąć drugą połowę XVI wieku, dla której dysponujemy lepiej opracowanymi danymi aniżeli dla czasów wcześniejszych. Liczba ludności Polski i innych krajów do końca XVIII wieku stanowi z reguły wynik oszacowania, przy czym dla okresu średniowiecza dane są mocno przybliżone. Tym niemniej ukazują one regres demograficzny Starego Kontynentu, przede wszystkim Zachodu, spowodowany wybuchem w połowie XIV stulecia epidemii dżumy, nazywanej „czarną śmiercią”. Późniejsze oszacowania, oparte przede wszystkim na rejestrach podatków państwowych (lanowe, podymne, pogłowne), są wypadkową nie tylko rzetelności podatniczej, ale również wartości wskaźników przeliczeniowych stosowanych przez indywidualnych badaczy (np. liczba ludzi przypadających na 1 łan chłopski, na 1 tzw. dym) czy uzupełnień luk występujących w materiale źródłowym. Podobne trudności oszacowania występowaly w odniesieniu do materiałów dotyczących dawnych miast. Wyjaśnienia wymagają również tablice odnoszące się do ruchu naturalnego. Zaprezentowane w nich współczynniki demograficzne (małżeństw, urodzeń i zgonów na 1000 mieszkańców) są wynikiem wykorzystania nie zawsze kompletnych danych z wyznaniowych ksiąg metrykalnych (w największym stopniu dotyczy to zgonów) i szacunków zaludnienia na podstawie podatkowej. Z kolei informacje o przeciętnym wieku nowożeńców czy płodności kobiet należy uznać za wiarygodne, gdyż są rezultatem zastosowania w badaniach nowoczesnej i precyzyjnej metody francuskich badaczy Louisa Henry’ego — Pierra Gouberta, zwanej metodą rekonstrukcji rodzin. Z uwagi na brak nie tylko w Polsce, ale i w pozostałych krajach dokładnej statystyki narodowościowej i wyznaniowej, w tablicach skupiono się wyłącznie na przedstawieniu jedynie struktury wyznaniowej Polski, Rosji i Prus oraz wybranych miast w XVIII stuleciu. Tablice dotyczące materialnych warunków życia obejmują przede wszystkim płace, spożycie (widziane także przez pryzmat wydatków w oszacowanych budżetach domowych), gospodarstwa domowe według ich rodzajów i ochronę zdrowia. Płace dotyczą głównie robotników niewykwalifikowanych i rzemieślników zatrudnionych na budowach w kilku dużych miastach europejskich, płatnych dniówkowo i nieuzupełnianych wyżywieniem i mieszkaniem. Spożycie charakteryzuje przede wszystkim szacunki dziennej konsumpcji zboż oraz ważniejszych produktów żywnościowych przez jedną osobę dorosłą. Uzupełnienie tego obrazu stanowią przykłady budżetów domowych różnych warstw społeczeństwa europejskiego w epoce późnofeudalnej, w których dominowały wydatki na wyżywienie i napoje. Dane dotyczące struktury polskich i europejskich gospodarstw domowych na wsiach i w miastach, według najbardziej rozpowszechnionej w światowym piśmiennictwie klasyfikacji Petera Lasletta z Cambridge Group, powstały w oparciu o eksplorację przedstatystycznych ujęć ludności, często proveniencji wyznaniowej. Upoważniają one do stwierdzenia, że wspólną formą dla całej Europy w początkach doby nowożytnej była mała rodzina nuklearna, choć nie brakowało regionów z większym udziałem rodzin wielopokoleniowych. Skromne dane zaprezentowane w zakresie ochrony zdrowia odnoszą się jedynie do zagadnienia natężenia zgonów na ospę i umieralności połogowej kobiet, w warunkach cyklicznych epidemii i nieurodzajów powodujących głód. W dziale dotyczącym zagadnień edukacji i kultury starano się przede wszystkim ukazać zjawisko tzw. alfabetyzacji, tj. umiejętności czytania i pisania, oparte na obserwacji występowania podpisów. Należy przyznać, że mamy tutaj do czynienia z badaniami sondażowymi, w których liczba analizowanych osób jest niewielka lub z uogólnieniami opartymi na kruchych podstawach. Dane ujęte w tablicach są zatem rezultatem przeliczeń, które uwzględniają strukturę stanową i zawodową oraz demograficzną ludności ówczesnej Europy. Charakterystykę szkolnictwa ograniczono do przedstawienia ruchu zakładania uniwersytetów, będącego świadectwem zainteresowań intelektualnych i narastających potrzeb uczenia się. Wykorzystano ponadto statystykę zapisujących się studentów. Ponieważ jednym z podstawowych warunków upowszechnienia się kultury i przebudowy szkolnictwa było rozpowszechnienie książki drukowanej (od 1455 r.), podjęto próbę ilościowego ukazania rozmiarów ówczesnego ruchu wydawniczego. Rolnictwo do końca XVIII wieku stanowiło wspólną cechę gospodarki i zajęć ludności ówczesnej Europy i pomimo intensywnego rozwoju badań z historii gospodarczej po II wojnie światowej, jego przedstawienie w komparatystyce przestrzenno-czasowej okazało się zadaniem nad wyraz trudnym. Tym niemniej w dziale zaprezentowano informacje dotyczące m.in. udziału gruntów uprawnych w ogólnym areale ziemi, wielkości gospodarstw chłopskich, uzyskiwanych plonów (uznawanych za syntetyczny wskaźnik poziomu ówczesnego rolnictwa) i cen zbóż a także kierunków ich dystrybucji. Warto dodać, że w prezentowanych tablicach przeciętną wielkość uzyskiwanych plonów podano według ówczesnego sposobu liczenia, tj. liczby ziaren zebranych z jednego ziarna wysianego. Przedstawiając informacje o eksportie zbóż z Rzeczypospolitej starano się ukazać nie tylko wielkość ich wywozu, przede wszystkim z Gdańska — stolicy gospodarczej kraju, ale również jego podstawowe kierunki do portów zachodnich (przez cieśninę Sund) i bałtyckich. Opracowane tablice wskazują na niewielki udział w ogólnym importie zbóż Anglii i Francji zboża ze strefy bałtyckiej, głównie z Rzeczypospolitej. Z punktu widzenia gospodarczego posługiwanie się terminem „przemysł” dla późno-feudalnej Europy może stanowić pewne nadużycie, gdyż manufaktura, którą uważa się za wczesną formę zakładu przemysłowego, liczniej pojawiła się dopiero w XVIII wieku, ale w Anglii w drugiej połowie stulecia stała się już zjawiskiem powszechnym. W omawianym okresie należy raczej mówić o rzemiośle miejskim i wiejskim i dlatego też starano się pokazać ilościową strukturę branżową w wybranych prowincjach Rzeczypospolitej i sąsiednich Prusach. Wobec dużej liczby, ale rozproszonych i mało porównywalnych danych odnoszących się do gospodarki pozarolniczej Starego Kontynentu, zwrócono uwagę na rozmiary wytwarzności w której dokonały się największe przemiany, tj. w produkcji tekstylnej, szczególnie sukienniczej, która początkowo znajdowała się w rękach drobnych rzemieślników, aby w końcu XVIII stulecia skoncentrować się w dużych warsztatach i manufakturach. Uzupełnieniem przemysłu są zgromadzone dane dotyczące produkcji żelaza (częściowo także miedzi i srebra). Dane dotyczące transportu i komunikacji w dawnej Polsce w porównaniu do innych krajów są nieliczne, co utrudnia porównania. Tym niemniej udało się zaprezentować informacje o tonażu floty handlowej oraz ruchu statków w kilku wybranych portach europejskich. Z kolei dzięki zachowaniu i opublikowaniu rejestrów cla pobieranego przez Duńczyków w cieśninie Sund, możliwe stało się ujęcie liczbowe ruchu statków pomiędzy Morzem Bałtyckim i Oceanem Atlantyckim. Zdecydowanie skromniej, przynajmniej w ujęciu liczbowym, wypada zagadnienie tempa przepływu informacji politycznej, handlowej, prywatnej. Spalenie przez Niemców w 1944 r. Archiwum Skarbowego w Warszawie, w którym były przechowywane m.in. rejestry przygranicznych komór celnych, poważnie ogranicza możliwości udokumentowania zagranicznego handlu lądowego, toteż skoncentrowano się przede wszystkim na ukazaniu ilości (według towarów) i wartości eksportu i importu Gdańska i Elbląga, co umożliwiło zarazem oszacowanie obrotów i salda handlu zagranicznego obu miast. Większe zainteresowanie historyków Europy Zachodniej handlem, także międzynarodowym, który w czasach nowożytnych był bez wątpienia najbardziej dynamicznie rozwijającą się dziedziną stosunków gospodarczych, pozwoliło nieco dokładniej zilustrować zagadnienia handlu zagranicznego Anglii, Holandii, Francji oraz państw skandynawskich. Poważnym utrudnieniem w konstrukcji tabelic była ogromna różnorodność ówczesnych miar objętości dotyczących zbóż i płynów oraz miar ciężaru stosowanych w Europie. Zagadnienia skarbowości i finansów Polski i innych krajów europejskich należą do stosunkowo słabiej przebadanych. Nie bez znaczenia pozostawał fakt, że w Europie do początków XVIII stulecia, a w Polsce jeszcze później, bo aż do połowy lat 60., panowała duża płynność w stosunkach pieniężnych, na co wskazują zamieszczone tablice. Inne orientują w obciążeniach podatkami w poszczególnych krajach, co przy przemnożeniu przez liczbę mieszkańców daje pewne rozечение co do bogactwa krajów. Pamiętać należy, że w skarbowości niektórych krajów oprócz podatków znaczą rolę odgrywały również dochody z dóbr państwowych i regaliów (oplat wnoszonych na rzecz panującego za zgodę na wydobycie kruszców, warzenie i sprzedaż soli, posiadanie targu, pobieranie cel, bicie monety). Zaprezentowano również dochody i wydatki Polski i niektórych państw europejskich. Część opracowania do końca XVIII stulecia zamykają tablice przedstawiające zagadnienia dochodu narodowego, który przez dziesiątki lat nie cieszył się większym zainteresowaniem historyków. Pierwsza z nich, o czym już wspomniano, przedstawia oryginalne oszacowanie dochodu narodowego Korony, tj. czterech jej prowincji historycznych w drugiej połowie XVI wieku, autorstwa profesora Andrzeja Wyczańskiego$^1$, powstałe w oparciu o ocenę wielkości spożycia oraz wymiany z zagranicą. Inna zawiera dwa warianty wielkości produktu krajowego brutto na głowę mieszkańca w wybranych krajach (także w Polsce), w którym punktem odniesienia stał się produkt krajowy Anglii z 1820 r. Podsumowując powyższe należy mocno podkreślić, że wielkości liczbowe zawarte w tablicach dotyczących okresu do końca XVIII wieku stanowią z reguły wartości przybliżone. Ich dokładność zależała z jednej strony od wiarygodności materiałów źródłowych, z których zaczerpnięto informacje, z drugiej — od warsztatów badawczych poszczególnych historyków, którzy na ich podstawie ustalali konkretne dane ilościowe. prof. dr hab. Cezary Kuklo $^1$ W ramach Zespołu Redakcyjnego „Historia Polski w liczbach” wspólnie z prof. Andrzejem Wyczańskim przygotowaliśmy w latach 1989—2006 dane dotyczące okresu do 1795 r., zawarte w 9 zeszytach tematycznych publikacji *Economic History of Poland in Numbers* (Warsaw 1994) oraz końcowe wydawnictwa — *Historia Polski w liczbach*, t. I: Państwo. Społeczeństwo, t. 2: Gospodarka, Warszawa 2003—2006. Okres 1795—1918 W okresie 1795—1918 występują dwie zasadnicze trudności w przedstawieniu w liczbach zmian zachodzących w tym czasie. Pierwszą z nich jest brak istnienia w tym okresie niepodległego państwa polskiego. Często więc jest używane określenie „ziemie polskie”. Obszar tych „ziem” jest ujmowany różnie, a najczęściej obejmuje tylko ich część, zgodnie ze zmieniającym się podziałem terytorialnym. W latach 1807—1815 istniało formalnie niepodległe Księstwo Warszawskie i Wolne Miasto Gdańsk. W latach 1815—1831 podobny status miało Królestwo Polskie, a w latach 1815—1847 Rzeczpospolita Krakowska. Były też tereny mające w różnym stopniu autonomię — Wielkie Księstwo Poznańskie w latach 1815—1850, Królestwo Polskie w latach 1832—1867 oraz Galicja od 1867 do 1918 roku. Taki stan w znacznym stopniu komplikował konstruowanie tablic, w związku z czym nie można też było przedstawić niektórych zjawisk dla całego obszaru w skali europejskiej. Dotyczyło to pewnych spraw związanych z transportem i handlem zagranicznym, gdzie ograniczono się do lat 1816—1850 oraz dochodami i wydatkami budżetowymi, gdzie odnieziono się do lat 1816—1865. Tylko dla lat 1816—1865 mamy dane dotyczące „ziem polskich”, obejmujące właściwie tylko Królestwo Polskie (brak danych z Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Rzeczypospolitej Krakowskiej). Z tych samych względów we wszystkich dziedzinach dane dotyczące takich państw jak Niemcy (Prusy), Austro-Węgry (Austria), Rosja (Cesarstwo Rosyjskie) obejmują — jeśli nie zaznaczono inaczej — również ziemie polskie. Drugą trudnością występującą dość często są braki porównywalnych danych liczbowych (podobnie jak w poprzedniej epoce) w większości przedstawionych dziedzin, ponieważ albo brak takich danych dla ziem polskich, albo dla innych krajów (być może do nich nie dotarłem). Dotyczy to szczególnie lat 1795—1870. Wiek XIX (właściwie lata 1807—1918) to wiek wielkich przemian, kiedy występują przewroty demograficzny, społeczny i oświatowy. W Europie w tym okresie nastąpił wysoki wzrost liczby mieszkańców (zwany eksplozją demograficzną). Źródłem tego zjawiska był przede wszystkim spadek umieralności (szczególnie niemowląt i małych dzieci), spowodowany głównie postępami medycyny (m.in. wzrasta liczba lekarzy, szpitali i ich pacjentów) oraz wzrostem poziomu materialnych warunków życia. Równocześnie następował wzrost przeciętnego trwania życia. W pierwszej połowie XIX wieku procesy te były hamowane przez lata wielkich nieurodzajów (w latach 40. najbardziej uderzające w Irlandii i Galicji). Równocześnie następował proces stałego wzrostu ruchliwości terytorialnej ludności. Trwał odpływ ludności wiejskiej do miast, wzrastała migracja międzypaństwowa, a od końca lat 40. coraz bardziej masowa emigracja mieszkańców Europy do Ameryki. Dlatego też, faktyczny wzrost liczby ludności Europy, a szczególnie poszczególnych krajów, nie oddaje tej eksplozji demograficznej. Ten przewrót demograficzny, a także jego przyczyny, w miarę naszych możliwości został w tablicach dość dobrze przedstawiony, m.in. w wyniku wzrostu liczby państw przeprowadzających okresowe powszechne spisy ludności (nie było ich niestety w Królestwie Polskim i w państwie rosyjskim aż do 1897 r.). Zasadniczy charakter miał przewrót społeczny. Po pierwsze znikalo poddaństwo chłopów, których uwłaszczano. Zanikał podział społeczeństwa na stany, aczkolwiek formalnie proces ten następował bardzo powoli, czego niestety nie udało się ująć w liczbach. Przewrót społeczny polegał na systematycznej zmianie struktury zawodowej ludności. Stopniowo zmniejszała się liczba ludności zajmującej się rolnictwem (początkowo, szczególnie we wschodniej i południowej Europie, wyrażalo się to w procencie ogółu ludności). Wzrastała coraz szybciej liczba ludności zatrudnionej w przemyśle, transporcie, handlu i różnego rodzaju usługach, chociaż w krajach południowej Europy oraz tej na wschód od Łaby rolnictwo do 1918 r. nadal stanowiło dla większości ludności główne źródło utrzymania. Ten przejaw przewrotu społecznego został przedstawiony w dość skromnym zakresie. Następował też przewrót oświatowy. Wzrosła liczba szkół podstawowych, średnich i wyższych, a także uczących się w nich. W wielu krajach wprowadzono obowiązek nauki dzieci w szkołach początkowych. Coraz mniej było analfabetów. Ten proces został w tabeliach w miarę możliwości dość dobrze przedstawiony, chociaż głównie w końcowych dziesięcioleciach (do 1914 r.). Przedstawienie przewrotu politycznego, polegającego głównie na zmianie ustroju w państwach zachodniej Europy, ale występującego w całej Europie (czasem dopiero w końcowych latach omawianego okresu), zostało pominięte. Dosyć dużo danych przedstawiono w tabeliach dotyczących przewrotu gospodarczego. Po pierwsze dlatego, że doprowadził do prawie całkowitej zmiany w produkcji przemysłowej i w transporcie, a także wpłynął na zmiany w innych dziedzinach produkcji, po drugie dlatego, że wpłynął też znacząco na wszelkie inne przewroty, a po trzecie, że uzyskano dla tego procesu znacząco dużo danych liczbowych, szczególnie dla drugiej części lat 1795–1918. Źródłem tego przewrotu była zmiana techniki w przemyśle, polegająca przede wszystkim na stale rosnącej mechanizacji produkcji. Z tego też względu zmiany te są bardzo często nazywane rewolucją przemysłową. Zmiany dotyczyły nie tylko techniki produkcji przemysłowej, ale także m.in. bardzo znaczącego wzrostu produkcji, a także wprowadzania do produkcji nowych produktów i nowych surowców. Ta nowa technika została wprowadzona nie tylko w przemyśle, zmieniła prawie całkowicie środki transportu lądowego i morskiego, handel zagraniczny, a najpóźniej wprowadzono ją w rolnictwie (m.in. przez produkcję i używanie nawozów sztucznych). Wszystkie te czynniki wpłynęły także na charakter spraw związanych z finansami. Wszelkie te zmiany starano się możliwie szeroko uwzględniać we wszystkich działach gospodarczych w zakresie, o którym pisalem na początku omawiania okresu 1795–1918. Próbowało też przedstawić dane o dochodzie narodowym, aczkolwiek te dotyczące ziem polskich są oparte wyłącznie na szacunkach. W pewnym stopniu dotyczy to także innych krajów, szczególnie tych danych, które obejmują lata przed 1900 r. prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz Okres 1918–2010 Przedstawione dane liczbowe pokazują przebieg najważniejszych procesów i zjawisk w obszarze społecznym i gospodarczym w XX wieku i pierwszej dekadzie XXI wieku. Większość zestawień, jeśli to było możliwe, starano się doprowadzić do 2010 roku. W sferze demograficzno-społecznej dwudziesty wiek przyniósł kilka zasadniczych zmian. Związane one były z przejściem wielu społeczeństw z tzw. trzeciej fazy demograficznej do czwartej, w wyniku postępu cywilizacyjnego i podniesienia jakości życia. Wyrazem tego był spadek stopy urodzeń i przyrostu naturalnego, obniżenie śmiertelności niemowląt, obniżenie dzieciności oraz wydłużenie przeciętnego trwania życia. Towarzyszyła temu zmiana modelu rodziny. W sferze edukacji XX wiek przyniósł powszechną skolaryzację. We wszystkich analizowanych państwach zlikwidowano analfabetyzm, miara postępu przestała być umiejętność pisania i czytania, stał się poziom wykształcenia. Społeczeństwa wielu państw jeszcze w latach 30. XX wieku były w swojej masie agrarne, w drugiej połowie stulecia można mówić o społeczeństwach przemysłowych, a w ostatnich dekadach stulecia — postprzemysłowych. Wyrazem tego była zmiana źródeł utrzymania ludności, urbanizacja, rosnąca konsumpcja oraz silny rozwój sektora usług. Postęp w tych dziedzinach miał też miejsce w epokach wcześniejszych, natomiast w dwudziestym wieku uległ on silnemu przyspieszeniu. Zmiany, które kiedyś zachodziły w ciągu wielu dziesięcioleci, w wieku XX dokonywały się za życia jednego, dwóch pokoleń. Przedstawione wyżej przemiany w sferze demograficzno-społecznej były w dużym stopniu konsekwencją spektakularnej wreszcie — na tle poprzednich epok — dynamiki rozwoju gospodarczego. Przybierał on wprawdzie różną skalę w poszczególnych państwach, odmienne rozkładał się w kolejnych dekadach, ale co do charakteru można mówić, że był on po-wszechnej. W wielu państwach europejskich udało się w drugiej połowie XX wieku ograniczyć kryzysy gospodarcze, jeśli nawet występowaly, to były krótkookresowe i zasadniczo łagodne. Z tego względu stopa wzrostu gospodarczego wynosiła w długim okresie średnio kilka punktów procentowych, przynosząc wyraźny wzrost poziomu dochodów ludności. Postęp dokonywał się we wszystkich dziedzinach gospodarki. W rolnictwie przejawiał się szybkim wzrostem produkcji żywności, aż po wytwarzanie jej w ilości przekraczającej potrzeby konsumpcyjne wielu państw, które z importerów żywności stały się jej eksporterami. Był on możliwy za sprawą mechanizacji i chemizacji, poprawy wydajności ziemi i efektywności pracy. W przemyśle dokonało się przejście z dziedzin tradycyjnych, typowych dla dziewiętnastowiecznej rewolucji przemysłowej, do przemysłu nowych technologii opartych na automatyzacji, robotyzacji, a w ostatnich latach — komputeryzacji. Zmiany te określane mianem rewolucji naukowo-technicznej, w ich następstwie doszło do upadku tradycyjnych dziedzin przemysłu, redukcji zatrudnienia w wielkim przemyśle oraz rozwoju usług. Podobna rewolucja dokonała się w transporcie, czego wyrazem był rozwój transportu samochodowego i lotniczego oraz relatywny spadek znaczenia kolei. Jeszcze większe zmiany dokonały się w telekomunikacji, które — co do charakteru i skali — są nieporównywalne z poprzednimi epokami. Ich symbolem stał się komputer, telefon komórkowy oraz Internet. Opisywana wyżej dynamika rozwoju gospodarki znalazła wyraz w rosnących obrotach handlu zagranicznego oraz zmianach jego struktury. Kierunki handlu zagranicznego pokazują z jednej strony natężenie związków gospodarczych między krajami i regionami, z drugiej — dla okresu 1950—1990 — oddają także sytuację polityczną i podział na państwa socjalistyczne i kapitalistyczne, który w silnym stopniu determinował kierunki relacji gospodarczych. Istotne zmiany zasły także w sferze finansów, przede wszystkim w postaci silnego rozwoju i wzrostu znaczenia gospodarczego usług bankowych. Statystyka demograficzna, społeczna i gospodarcza dotycząca XX wieku jest bardzo obszerna. Zasadniczym problemem było po pierwsze określenie kryteriów doboru informacji, po drugie — wybór państw, które stanowiłyby punkt odniesienia dla Polski. W pierwszym przypadku główną przesłanką było dążenie do uzyskania ujęć w możliwie długich ciągach chronologicznych. Starano się przestrzegać zasady spójności merytorycznej, a więc opisywać za pomocą liczb te kategorie i zjawiska, które przedstawione zostały w okresach wcześniejszych — do 1795 roku i w latach 1795—1918. Wyjątek czyniono dla niektórych zagadnień istotnych dla pokazania sytuacji gospodarczej czy społecznej w XX wieku, a które ze względu na brak danych nie znalazły się w częściach wcześniejszych. Zrezygnowano przy tym z prezentacji miar złożonych, które mogłyby być trudne w odbiorze dla czytelnika niebędącego specjalistą w danej dziedzinie. W przypadku sfery społecznej są to np. indeksy jakości życia, jak Human Development Index, jakości edukacji jak PISA, w sferze ekonomicznej — kategorie ze świata finansów, jak bilans płatniczy, relacja salda rachunku obrotów bieżących do produktu krajowego brutto (PKB), bezpośrednie inwestycje zagraniczne, relacja deficytu finansów publicznych do PKB. Dodać też należy, że porównywalne dane ich dotyczące posiadamy jedynie dla ostatnich lat, ponadto prezentowane są one na publicznie dostępnych stronach internetowych narodowych urzędów statystycznych, EUROSTAT-u, agend ONZ, OECD, Międzynarodowego Funduszu Walutowego czy Banku Światowego. Do publikacji online tychże instytucji odsyłamy czytelnika zainteresowanego szeroko rozumianą współczesną statystyką międzynarodową. Jeśli idzie o zakres geograficzny, przyjmowano kryterium poprawności komparatywnej i dostępności danych. Z powodu zmian mapy politycznej Europy, a więc powstawania nowych państw i zmian granic, przyjęto zasadę podawania danych dla obowiązującego w danym okresie układu terytorialnego. Jeśli było inaczej, zaznaczano to w uwagach. Intencją było pokazanie zmian zachodzących w Polsce na tle krajów cechujących się różnym poziomem rozwoju gospodarczego i społecznego. Starano się więc — na ile to było możliwe — stosować klucz doboru w postaci kilku państw Europy Zachodniej oraz kilku państw Europy Środkowej. W większości tablic zrezygnowano z przedstawiania danych dla Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi oraz Ukrainy, z uwagi na brak ciągłości państwowej. Przyjęcie powyższych kryteriów doboru państw było konieczne, bowiem przedstawienie danych dla wszystkich krajów istniejących w danym okresie, jak to czynią roczniki statystyczne, spowodowałoby zbyt silna rozbudowę części dwudziestowiecznej, w stosunku do poprzednich. Poważnym problemem jest brak ciągłości danych dla niektórych kategorii, a co za tym idzie — statystycznego ich ujmowania. Najmniej trudności nastrocza pod tym względem statystyka demograficzna, pośrodku znajduje się statystyka społeczna, najwięcej kłopotów nastrocza statystyka gospodarcza. Wynika to z wprowadzania w statystycznych pomiarach gospodarki nowych kategorii i metod, a także dominacji ujęć wartościowych. Niejednolitość metod oraz różnych systemów cen utrudnia porównywalność danych, a czasem czyni je wręcz nieporównywalnymi. Wspomniane problemy dotyczą w szczególności powszechnie stosowanej kategorii, jaką jest PKB. W okresie międzywojennym miary tej nie stosowano, w okresie powojennym występowali istotne różnice w zasadach jej obliczania między krajami zachodnimi i socjalistycznymi. W tych drugich używano kategorii dochód narodowy, która nie ujmowała szeroko rozumianej sfery usług. Poważnych problemów nastroczają także zmiany metod obliczeń innych kategorii, w tym wydawałoby się tak oczywistych, jak np. produkcja przemysłowa (wynikają one np. ze zmian zakresu działu „przemysł”). Jeszcze większe kłopoty dotyczą działu finanse. Generalizując, w okresie międzywojennym jednolita metodologie dopiero wypracowywano (Międzynarodowy Instytut Statystyczny, Liga Narodów), w okresie powojennym uległa ona rozejściu się z powodu odmienności ustrojowych między Wschodem i Zachodem. Kolejne fundamentalne zmiany nastąpiły po roku 1990, a następnie po akcesji Polski do Unii Europejskiej, z koniecznością dostosowań polskiej statystyki do europejskiej. Dlatego też pełna porównywalność danych dotyczących niektórych kategorii gospodarczych w ujęciu międzynarodowym dotyczy tak naprawdę ostatnich kilkunastu lat. Względy powyższe powodowały konieczność podziału tablic na podokresy, gdzie cezurami były wymienione wyżej zmiany metodologii obliczeń. Starano się też dodawać uwagi i objaśnienia. Większość tablic została zbudowana w oparciu o roczniki statystyczne oraz publikacje instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i przetwarzanie danych. Bazowano więc na statystykach Głównego Urzędu Statystycznego, Ligi Narodów, Organizacji Narodów Zjednoczonych, EUROSTATu, Banku Światowego itd. Do autorskich obliczeń odwoływało się tylko wtedy, gdy określonych danych nie znajdowano w publikacjach wskazanych wyżej instytucji. Jest to usprawiedliwione także tym, że zestawienia porównawcze, które znaleźć możemy w monografiach autorskich, bazują na danych wymienionych instytucji. Statystyka demograficzna i ludnościowa opiera się przede wszystkim na spisach powszechnych oraz badaniach reprezentacyjnych. Cechuje się wysoką porównywalnością danych, zwłaszcza jeśli idzie o ruch naturalny. Ograniczona porównywalność dotyczy emigracji, z uwagi na problemy z odróżnieniem migracji krótkookresowej i długookresowej oraz różne metody pomiaru natężenia emigracji: przekraczanie granicy, statystyka paszportowa czy dane meldunkowe. Tematyka dotycząca narodowości, wyznania i języka jest zaprezentowana w sposób niepełny. Wynika to ze specyfiki państw pod względem tych cech oraz ograniczonego zasobu danych — pytanie o narodowość, wyznanie czy język nie zawsze pojawiało się w spisach powszechnych. Jeśli idzie o materialne warunki bytu zamieszczone tablice pozwalają prześledzić podstawowe kategorie je określające, w tym: poziom płac, spożycia, warunki mieszkaniowe oraz służbę zdrowia. Nie zamieszczono danych dotyczących systemu ubezpieczeń społecznych, z uwagi na ich odmienność. W dziale pokazującym stan edukacji i kultury większość zjawisk jest łatwo policzalna i w dużym stopniu porównywalna. Statystyka dotycząca gospodarki przedstawia najważniejsze zmiany zachodzące w podstawowych działach, jak rolnictwo i przemysł, a następnie transport i łączność, handel zagraniczny, finanse i dochód narodowy. Tablice dotyczące rolnictwa pokazują zmiany struktury agrarnej, stosunki własnościowe, wielkość produkcji oraz wydajność ziemi (plony). Dane, które mają charakter naturalny (ilościowy) cechuje wysoka porównywalność. Natomiast nie udało się w pełni pokazać struktury agrarnej, ponieważ statystyki narodowe operowały różnymi grupami obszarowymi gospodarstw. Zaprezentowano zestawienia obrazujące zmiany własnościowe w Europie Wschodniej, tj. reformy rolne w okresie międzywojennym i bezpośrednio powojennym, kiedy wielkie majątki ziemskie zostały rozparcelowane, a ziemię przekazano bądź ludności chłopskiej (Polska), bądź znacjonalizowano (Czechosłowacja, Węgry, częściowo Polska). Pokazano też zmiany w systemach uprawy roli, mechanizacji i chemizacji. Dział przemysł stanowił w XX wieku w wielu państwach najważniejszą dziedzinę gospodarki, industrializacja była traktowana w wielu państwach jako symbol postępu cywilizacyjnego. Dynamikę produkcji przemysłowej pokazują wskaźniki, dodać trzeba, że zestawiane na podstawie nie zawsze jednolitych metod. Zmiany jakościowe związane z rewolucją naukowo-techniczną znajdują wyraz w wadze poszczególnych gałęzi przemysłu (udział w produkcji ogółem) oraz rozmiarach produkcji wyrobów. Ważne dla zmian jakościowych procesy, jak mechanizacja, automatyzacja czy zastosowanie energii elektrycznej udało się pokazać jedynie fragmentarycznie. Zrezygnowano z prezentowania zmian własnościowych przedsiębiorstw, w tym nacionalizacji w krajach Europy Środkowej po drugiej wojnie światowej, a następnie procesu prywatyzacji w ostatnich dekadach XX wieku. Wymagałoby to bowiem sporządzania odrębnych tablic dla każdego z państw, wyjaśniania zasad nationalizacji i prywatyzacji, to zaś burzyłoby przyjętą generalną zasadę ilościowego pokazywania stanu gospodarki Polski na te przyjętej grupy państw. W dziedzinie transportu i łączności nastąpił w drugiej połowie XX wieku głęboki prze- wrót — nowe środki transportu (samochody, samoloty) i łączności (np. telefony przewodowe, a następnie bezprzewodowe). Zamieszczone tablice dobrze to ilustrują, dane dotyczące transportu i łączności są zasadniczo w pełni porównywalne. Zrezygnowano z pokazywania transportu śródlądowego wodnego, z uwagi na jego silne uzależnienie od warunków naturalnych i relatywnie niewielkie znaczenie w transporcie większości państw. W przypadku handlu zagranicznego pokazane zmiany struktury eksportu i importu oddają strukturę gospodarki oraz jej dynamikę, a kierunki eksportu i importu — powiązania gospodarcze z określonymi państwami i regionami. Dane są w pełni porównywalne. Dział finanse zawiera jedynie podstawowe informacje dotyczące podaży pieniądza, kursów walutowych oraz informacje o działalności banków. Z powodu różnic systemowych dotyczących ustrojów pieniężnych, finansów publicznych i bankowości zaprezentowanie szerszego ujęcia w sposób syntetyczny jest niemożliwe. Ostatni dział „Dochód narodowy” nastręcza najwięcej problemów, o czym już wspomina-no. Z tego też względu zaprezentowano jedynie kilka tablic pokazujących dynamikę produktu i jego strukturę oraz poziom w przeliczeniu na 1 mieszkańca. Podsumowując, statystyka dwudziestowieczna nastręcza szereg problemów dotyczących porównywalności danych, niemniej przy wszystkich zarysowanych wyżej zastrzeżeniach pozwala na szerokie przedstawienie procesów społecznych i gospodarczych. Nie wszystkie z nich, co oczywiste, można opisać za pomocą ujęć ilościowych, niemniej wydaje się, że całościowa lektura tablic w istotnym stopniu owe procesy odzwierciedla. dr Cecylia Leszczyńska INTRODUCTION Before 1795 The presented numerical data aim at illustrating, as far as was possible, the most important social and economic processes and phenomena occurring in Poland during five or six hundred years — in the Late Middle Ages and in the early modern period — in comparison with other European countries. Such a time range posed many problems, as the level of economic development was differentiated in European countries in this entire period. Previous local changes in the level of development, which were evident in the Middle Ages, took on a different nature in the modern period, for instance due to strengthened bonds between areas and regions of the Old Continent (including acceleration in the speed of monetary turnover, improved communication). On the other hand, the modern period brought changes in state structures. The state based on personal bonds, typical for the Middle Ages, gave in to the territorial state relying on, especially in the West, qualified but frequently bureaucratic clerical staff and having influence on more and more aspects of the subjects’ lives. It needs to be stressed that under the reign of Casimir the Great, the last of the Piast dynasty, Poland did not differ significantly from other countries of Western Europe, and even less differences could be noticed in comparison to the Central Europe in terms of state, social, and economic structures, although some historians recognised it, along with Czechia and Hungary, as a medium-rich country. By the end of that period (the 18th century), the Republic of Nobles suffered from a crisis of the state. It resulted from the development and dominancy of magnates and was increased by elections of individual kings to the Polish throne and the social and economic model (manorial system) which significantly widened the gap between Poland and Western Europe countries, but also its neighbours — Austria, Prussia and Russia — that were heading towards capitalism and becoming military superpowers. Their possessiveness brought in subsequent partitions of Poland (in 1772, 1793, 1795), which caused the Polish-Lithuanian Commonwealth to cease its existence. It should be highlighted that the modern era, related to the discovery of America being one of the most important events in the history of the European civilisation, was in Europe, unlike in the Middle Ages, a period of growing economic disparities (population density, urbanisation, specialisation, intensity and marketability of production), as well as religious and ethnic diversities. Another problem to solve in order to work out numerical summaries describing Poland between the 10th century and its partitioning in the second half of the 18th century, in comparison with other European countries, was the lack of statistics in its modern meaning. At that time there was no institution collecting and critically analysing data, even in Western Europe. There is no doubt that even the preserved demographic, social, and economic data pertaining to the analysed period do not include as many themes and sources as their contemporary counterparts. Therefore, statistical data presented in this publication are based mainly on studies by Polish and foreign historians of the last fifty years. It should be stressed that many foreign authors do not provide detailed information on sources or methodology used (especially in the synthetic studies) which hinders the comparisons of given areas and periods, crucial in achieving the aims. Another problem that makes it difficult to unify statistics, especially in the range of studies on the economic history of the Middle Ages and early modern period, is the vast diversity of the metering and weight-metering systems used, and to convert them into the contemporary metric system. The dynamic development of Polish social and economic research in the 1950s and 1960s, and even in the beginning of the 1970s (at the expense of political and to some extent cultural history) did not, however, result in Polish synthesis including the economic history of Poland linked with the history of other European countries in the early modern period. It was caused by the fact that Polish historians did not focus on many issues concerning the general economic history. Nevertheless, the position of East-Central Europe in the economic system of the Continent was thoroughly analysed by Jerzy Topolski (Narodziny kapitalizmu w Europie XIV—XVII wieku — The birth of capitalism in the 14th—17th century Europe), Warsaw 1965, edition 3, Poznań 2003), Antoni Mączak (U źródeł nowożytnej gospodarki europejskiej — At the roots of the modern European economy), Warsaw 1967), Marian Małowist (Wschód a Zachód Europy w XIII—XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych — Eastern and Western Europe in the 13th—16th century. A confrontation of socio-economic structures), Warsaw 1973, edition 2, Warsaw 2006), and Andrzej Wyczński (Polska w Europie XVI stulecia — Poland in the 16th century. Europe, Warsaw 1973, edition 2, amended and supplemented, Poznań 1999). It should be added that above-mentioned A. Wyczński found more similarities than differences between Eastern and Western Europe in one of his late studies devoted to the European social and economic structure in the pre-industrial era (Wschód a Zachód Europy w początkach doby nowożytnej — the East and West of Europe at the beginning of the modern era), Warsaw 2003. Thanks to the endeavours by Antoni Mączak and Henryk Samsonowicz, a scientifically-prolific term of the Baltic Sea economic area appeared in the historiography (La zone baltique: l’un des éléments du marché européen), „Acta Poloniae Historica”, vol. 11, 1965). Studies on trade relations and Baltic Sea economy in the Late Middle Ages and the early modern period by both renowned researchers should be also kept in view (H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV—XV w. — Late Mediaeval Baltic cities. Studies on the history of the Hanseatic League in the Baltic Sea Region in the 14th and 15th century, Warsaw 1968; A. Mączak, Między Gdańskiem a Sundem. Studia nad handlem bałtyckim od połowy XVI do połowy XVII wieku — Between Gdańsk and Øresund. Studies on Baltic trade from the mid-sixteenth to mid-seventeenth century, Warsaw 1972). Food consumption, understood as an economic phenomenon, was also extensively studied by Andrzej Wyczński. Based on it, he made a novel attempt to estimate national income generated in four provinces of the Crown of the Kingdom of Poland about 1580 (Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII wieku — A study on food consumption in Poland in the 16th century and the first half of the 17th century), Warsaw 1969, p. 212; the book was issued also in France — *La consommation alimentaire en Pologne aux XVIe et XVIIe siècle*, Paris 1985). It is impossible not to mention the well-known studies by Witold Kula (*Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu* — *The economic theory of the feudal system. A trial model*, Warsaw 1962, edition 2 supplemented, Warsaw 1983; also Jacek Kochanowicz, *Teoria ekonomiczna... w oczach krytyków* — *the Economic theory... according to the critics, ibidem*) that provides a theoretical model referring to a manor as to a noblemen’s autonomous enterprise, and to a peasant’s farm as food plots for its staff. The model was not proven in the course of the detailed research. The short list of researchers does not imply that other Polish historians did not participate, after the political turning point of 1956, in the international scholarly exchange, as proven by numerous Polish committees taking part in subsequent congresses of economic history (at least until the 10th congress in Milan in 1994). Not so long ago, Anna Sosnowska recalled in her important study (*Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947—1994) — Understanding underdevelopment. Historians’ disputes over Western Europe*, Warsaw 2004) the arguments between Polish historians concerning different development strategies applied in Eastern and Western Europe, highlighting some elements of historical sociology of underdevelopment and the significance of their research for the economic historiography of the world. The point is that Polish studies concerning even small issues were rarely presented with reference to a wider territory or from a comparative perspective (they were assessed by A. Gąsiorowski, A. Wyżański, and A. Zahorski by the mid-1980s in “Kwartalnik Historyczny” (“The Historical Quarterly”), vol. 94, 1987, No. 1, and the achievements of recent years were discussed by C. Kuklo, *Spoleczeństwo i gospodarka XVI—XVIII w. w historiografii polskiej lat 1990—2007* (The society and economy in the 16th—18th century in the Polish historiography in the years 1990—2007), in: *Spojrzenie w przeszłość*, vol. 1: *Średniowiecze, nowożytność — A look into the past, Volume 1: The Middle Ages, the Modern Era*, Warsaw 2009). At present, research on the economic history of pre-partition Poland is very rarely conducted (J. Kochanowicz, A. Sosnowska, *Historia gospodarcza Polski przedrozbiorowej — porzucone terytorium? — The economic history of pre-partition Poland — an abandoned territory?*, „Roczniki Dziejów Gospodarczych i Społecznych — Economic and social history journals”, vol. 71, 2011), but there are some important exceptions, e.g. a collective monograph edited by Sławomir Gawlas (*Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwojem średniowiecznej Europy — The Polish territory versus the West. Studies on the development of Mediaeval Europe*, Warsaw 2006). The general aim was to present, as far as was possible, many phenomena comparable in respect of Poland and other (or chosen) European countries in the long-term retrospective. Lack of comparable numerical data concerning many aspects, both for Poland and other countries, hindered the analysis of numerical summaries referring to changes occurring at that time. Therefore, surveys or even examples for specific chronological periods were used to present their nature and not to go into every detail. The preserved sources and existing studies meant that the majority of the presented information concerns 16th—18th century, and only some data refer to earlier times. Geographical range constituted another huge obstacle. On the one hand, for a number of centuries the external borders of some countries were poorly marked (e.g. east-southern Ukraine, the Balkans, northern Russia, and the Scandinavian countries). On the other hand, the modern era abounded with political transformations and changes in state territories resulting from international unions and many military conflicts (e.g. between France and Spain in the Pyrenees in the beginning of 1520s, between France and the German Reich on the Rhine in the 1630s and 1640s, the conquest of Norway by Denmark in 1536, Turkish expansion resulting in the fall of Hungary in 1541 and its division into three separate political entities, and the division of the Netherlands — Union of Arras in 1579). The history of Poland may serve as a vivid illustration of the problem. In the 10th—12th century its area amounted to ca. 250 thous. km² (following the unification of the state at the beginning of the 14th century it was only 106 thous. km²), but after the Union of Lublin the territory of the whole Republic increased to approx. 815 thous. km² (following the Treaty of Polyanovka in 1634 even to ca. 990 thous. km²), and from the end of the 17th century to the first partition it amounted to ca. 733 thous. km². Therefore, the only reasonable solution was to accept the symbolic borders and territories that were close to reality. The tables present the territories of countries in a given period, but the data are usually just rough figures. To estimate the area of separate European countries, the second half of the 16th century was used as a dividing line, for which, compared with earlier times, data are more thorough. For the population size of Poland and other European countries before the end of the 18th century only estimates are available; at the same time these are approximate data for the Middle Ages. Nevertheless, they present a demographic decline of the Old Continent, especially of the West, caused by the outbreak of the plague in the mid-14th century, referred to as the "black death". Later estimates, based mainly on the registers of state taxes (lan [field] tax, chimney tax, head tax), are the result not only of tax collector's diligence, but also of the value of the conversion indices used by each scholar (including persons per one lan or chimney) or filling the gaps in the source material. Similar difficulties arose regarding the materials on ancient cities. The tables concerning the natural movement of the population also need to be clarified. The presented demographic factors (births, marriages, and deaths per 1,000 inhabitants) are a result of using data from not always complete, parish registers (regarding especially deaths) and estimates of population density based on tax registers. Information on the mean age of newlyweds or female fertility should be deemed as authentic, as it results from the employment of the modern and precise research method by French scholars Louis Henry and Pierre Goubert, referred to as the method of family reconstruction. Due to the fact that not only in Poland but also in other countries there are no accurate statistics presenting nationality and denomination, the tables focus only on the denomination structure of Poland, Russia and Prussia, as well as selected cities, in the 18th century. The tables concerning material living conditions mostly include wages and salaries, consumption (also in the perspective of expenses in estimate household budgets), households by type and healthcare. Wages and salaries concern mainly unqualified labourers and artisans employed on construction sites in several large European cities, paid daily and not provided with food or accommodation. Consumption consists primarily of estimates of the daily consumption of cereals and major food products by one adult. These data are complemented with examples of the household budgets of various strata of European society in the late feudal period, where food and beverage expenses prevailed. Data concerning the structure of Polish and European households in rural and urban areas, based on the classification by Peter Laslett from the Cambridge Group, the most popular literature in the world on the subject, were prepared on the basis of the exploration of pre-statistical records of population, often related to religious denomination. This justifies the claim that the common type of family for the whole of Europe at the beginning of the modern era was the small nuclear family, despite numerous regions where multi-generation families prevailed. Scarce data on healthcare cover only the issue of deaths from smallpox and deaths of women in the perinatal period, in conditions of regular epidemics and crop failures causing starvation. The section on the subject of education and culture primarily aims to present literacy, i.e. the ability to read and write, based on the observations of signatures. It should be mentioned that we are dealing here with questionnaire surveys with a small number of analysed persons and generalisations based on weak foundations. Data in the tables are thus a result of recalculations which take into account the status, occupational and demographic structure of the population of the then Europe. The characterisation of education is limited to presenting the movement towards establishing universities, accounting for intellectual interests and the increasing educational needs of society. Moreover, enrolment statistics were used. As one of the basic factors contributing to the popularisation of culture and the restructuring of education was the dissemination of printed books (from 1455), an attempt was made to give a quantitative account of publishers’ activities in those times. Until the end of the 18th century agriculture was a common element of the economy and activity practised in Europe, and despite the intensive development of research on economic history after World War II, its presentation in a spatial and temporal comparison turned out to be an extremely difficult task. Nevertheless, the section includes information concerning, among other things, the share of agricultural land in the total land area, the size of peasant holdings, crop harvests (regarded as a synthetic index of the level of agriculture at that time), the prices of cereals and the directions of their distribution. It is worth pointing out that in the presented tables the average volume of harvests was worked out according to the calculation methods applied at that time, i.e. the number of grains harvested from one grain sown. In the presentation of information on cereal exports from the Polish Republic, attempts were made to present data not only on their exports, mainly from Gdańsk, the economic capital of the country, but also its major directions to western (through Øresund) and Baltic Sea harbours. The tables point to a minor share of total cereal imports to England and France from the Baltic Sea region, mainly from the Polish Republic. From the economic point of view, the expression “industry” for the late feudal Europe might be a little exaggerated, as factories regarded as the early forms of industrial plants began to appear in large numbers as late as in the 18th century, being common in England already in the second half of the same century. In the period in question references should rather be made to urban and rural crafts; therefore the quantitative structure of particular industries was presented in selected provinces of the Polish Republic and the neighbouring Prussia. Against a large volume of scattered data characterised by low comparability and related to the non-agricultural economy of the Old Continent, attention was drawn to the scale of production in which the most significant changes took place, i.e. in textile production, especially the cloth industry, which initially was in the hands of minor artisans, and only in the late 18th century concentrated around large workshops and factories. The data on industry are supplemented with those concerning iron production (partially also copper and silver). Data concerning transport and communication in the early Poland in comparison to other countries are scarce, which hinders comparisons. However, it was possible to present information on the tonnage of commercial fleet and ship traffic in several selected European ports. Moreover, due to preserving and publishing customs duty registers by the Danish in Øresund, it was possible to present in numbers the shipping traffic between the Baltic Sea and the Atlantic Ocean. The information on the speed of political, commercial and private information transfer are much less thorough, at least in quantitative terms. The burning down of the Treasury Archive in Warsaw in 1944 by the Germans, containing the registers of, among others, customs offices, significantly limits the possibilities of documenting foreign land-based trade, so attention was paid primarily to documenting the amount (by particular goods) and value of exports and imports to and from Gdańsk and Elblag, which made it possible to estimate foreign-trade turnover and balance in both cities. The greater interest of Western European historians in trade, including international trade, which in the modern era was undoubtedly the most dynamically developing field of economic relations, made it possible to illustrate in more detail the issues of the foreign trade of England, Holland, France and the Nordic countries. A major hindrance in constructing the tables was the great variety of the measurement units of volume applied to cereals and liquids and of weight applied at that time in Europe. The state budget and financial issues of Poland and other European countries are relatively less thoroughly examined. This was primarily due to the fact that in Europe up to the beginning of the 18th century, and in Poland even later, i.e. to the mid-1760’s, there was high liquidity in monetary relations, which is demonstrated in the tables. There are also tables providing information on tax encumbrances in particular countries, which, multiplied by the number of inhabitants, gives a notion of particular countries’ wealth. It should be borne in mind that the state budgets of some countries, apart from taxes, were largely influenced by income from state property and regalia (charges paid to the ruler for permission to extract metal ores, evaporate and sell salt, own a marketplace, collect customs duties, and mint coins. The presentation also includes the income and expenditures of Poland and selected European countries. The part of the publication concerning the period up to the late 18th century is concluded with tables presenting national income, which for dozens of years has not enjoyed much interest from historians. The first of them, as already mentioned, presents the original estimate of the national income of the Crown, i.e. the four historical provinces, in the second half of the 16th century, prepared by professor Andrzej Wyczński on the basis of the assessment of the value of consumption and foreign trade.$^1$ Another table contains two variants of the value of GDP per capita in selected countries (also in Poland), in which the domestic product of England of 1820 constituted the basis. To conclude, it should be emphasised that numerical values in tables concerning the period up to the end of the 18th century are generally approximate values. Their accuracy depends, on one hand, on the reliability of source materials from which the information was obtained, and on the other hand, on the research results of the particular historians who prepared specific quantitative data on their basis. Professor Cezary Kuklo, Ph.D. $^1$ Within the editorial board of the publication „Historia Polski w liczbach” (“The history of Poland in numbers”) in the years 1989—2006, together with Professor Andrzej Wyczński, we prepared data on the period until 1795, included in 9 thematic journals entitled *The Economic History of Poland in Numbers* (Warsaw 1994) and resulting publications — *Historia Polski w liczbach* (“The history of Poland in numbers”), vol. 1: *Panstwo. Społeczeństwo* (State. Society), vol. 2: *Gospodarka* (The economy), Warsaw 2003—2006. The period between 1795 and 1918 For the period between 1795 and 1918 two major difficulties occur in numerically presenting the changes happening at that time. The first is the fact that the independent Polish state did not exist at that time. Therefore, the expression "Polish territory" is often used in this context. The area of this "territory" is presented in different ways, and usually includes only part, depending on the changing territorial division. In the years 1807–1815 the Duchy of Warsaw and the Free City of Danzig formally existed. In the years 1815–1831 the Kingdom of Poland had a similar status, and in the years 1815–1847 the Republic of Kraków. There were also areas autonomous to varying extents — the Grand Duchy of Posen in the years 1815–1850, the Kingdom of Poland in the years 1832–1867 and Galicia from 1867 to 1918. This state of affairs largely complicated the construction of tables, so some phenomena could not be presented for the entire area in European terms. This concerned some issues related to transport and foreign trade, where the data are limited to the years 1816–1850, and to budget income and expenditures, which are presented for the years 1816–1865. Data on the "Polish territory" concern only the years 1816–1865, and in fact include only the Kingdom of Poland (no data for the Grand Duchy of Posen and the Republic of Kraków). For the same reasons in all the domains data concerning Germany (Prussia), Austria-Hungary (Austria), Russia (the Russian Empire) include — unless otherwise stated — the Polish territory. Another quite frequent difficulty was the lack of comparable numerical data (similarly to the previous period) in most of the presented domains, as such data were not available for the Polish territory or other countries (or perhaps I have not managed to find them). This concerns primarily the period between 1795 and 1870. The 19th century (in fact the years 1807–1918) is a century of great changes, with demographic, social and educational breakthroughs. In Europe a big increase in population occurred at that time (referred to as the demographic explosion). The source of this phenomenon was mainly a drop in the death rate (especially of infants and small children), which was due to the advancement of medicine (among others, an increased number of doctors, hospitals and patients) and an improvement in material living conditions. At the same time, average life expectancy grew. In the first half of the century these processes were hindered by years of massive crop failures (in 1840s the most striking crop failures were recorded in Ireland and Galicia. Simultaneously, the movement of population was constantly increasing. The rural population was migrating to the cities, and international migration was growing; from the late 1840s the scale of emigration of European citizens to America was growing exponentially. Therefore, the actual increase in the population of Europe, especially of particular countries, does not give a full account of this demographic explosion. This demographic revolution and its causes were presented in the tables as thoroughly as possible, among others due to the increasing number of countries which carried out population censuses (unfortunately, these were not present in the Kingdom of Poland and Russia until 1897). The social revolution was the most crucial. First of all, the serfdom of peasants was abandoned, and they were becoming land owners. The division of society into classes was disappearing, yet in formal terms the process progressed very slowly, which, unfortunately, could not be expressed in numbers. The social revolution comprised systematic changes in the occupational structure of populations. The number of persons dealing with agriculture was gradually decreasing (initially, especially in eastern and southern Europe, this was expressed as a percentage of the total population). Rapid growth was recorded in the number of persons employed in industry, transport, trade and various services, despite the fact that in southern European countries and those east of Elbe until 1918 agriculture still was the main source of income for most people. This aspect of the social revolution was presented to a quite limited degree. A revolution was also observed in education. The number of primary, secondary and tertiary schools was increasing, and so was the number of students. In many countries elementary education became obligatory. The number of illiterates was falling. This process was presented in the tables in a quite detailed way, although it mostly concerned the last decades of the period (until 1914). The presentation of the political revolution, consisting mainly of the change in the political system in western European countries, but occurring in the whole of Europe (sometimes as late as in the last years of the period in question), was not covered. Quite a lot of data were presented in tables concerning the economic revolution. This was primarily due to the fact that it led to an almost complete change in manufacturing and transport, and had an impact on changes in other domains of production. Secondly, it had a substantial impact on other breakthroughs, and, finally, a significant volume of numerical data was obtained for this process, in particular for the second part of the years 1795—1918. The source of this breakthrough was a change in the methods applied in industry, consisting mainly of the constantly progressing mechanisation of production. For this reason, these changes are very often called the Industrial Revolution. The changes concerned not only the methods of industrial production but also, among others, a substantial increase in production and the introduction of new products and materials in the production process. These new methods were implemented not only in industry, but almost wholly changed the means of land and sea transport, foreign trade, and later agriculture (among others in the form of production and application of artificial fertilisers). All these factors had an impact on the state of affairs related to finances. Attempts were made to give a detailed presentation of all the changes in all sections of the economy to the extent discussed at the beginning of the discussion of the period from 1795 to 1918. There were also attempts to show the data on national income, although the ones concerning the Polish territory are based entirely on estimates. To some extent this also concerns other countries, especially in terms of data for the years before 1900. Professor Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. The period between 1918 and 2010 The presented numerical data demonstrate the most important social and economic processes in the 20th century and in the first decade of the 21st century. If possible, most compilations were prepared until 2010. In the demographic and social sphere, the 20th century brought about some fundamental changes. They were related to the transition of many societies from the so-called third demographic stage to the fourth, as a result of civilisation progress and an improvement in the quality of life. This was expressed in a decrease in the birth rate and natural increase, a drop in the infant death rate, and a lowered fertility and extended life expectancy. This was accompanied by a change in the family model. In the area of education, the 20th century was the century of general scholarisation. In all the analysed countries illiteracy no longer occurred, and progress ceased to be measured with the ability to read and write, but by the level of education. As late as in 1930s the societies of many countries were predominantly agrarian; in the second part of the same century there was a shift towards industrial societies, and in the last decades — post-industrial societies. This was expressed by the change in the sources of income of the population, urbanisation, growing consumption and the strong development of the services sector. Progress in these areas was also observed in the previous centuries, but in the 20th century it accelerated substantially. Changes which previously took place over many decades, in the 20th century were completed during one or two generations. The changes presented above in the demographic and social sphere were to a large extent a consequence of spectacular — in comparison to previous periods — dynamics of economic growth. The growth had varying scale in particular countries, and its scale differed from decade to decade, but with regard to its nature it can be stated that it was universal. In many European countries in the second half of the 20th century it was possible to limit economic crises, and even if they occurred, they were short-term and generally mild. For this reason, the economic growth rate in the long term amounted to, on average, several percentage points, causing substantial growth in the level of income of the population. Progress was made in all sectors of the economy. In agriculture it was reflected in the rapid growth of food production, in many countries reaching a level exceeding consumption needs, and changing those countries from food importers to exporters. It was possible due to mechanisation and chemicalisation, an improvement in land efficiency and work productivity. In industry the transition was made from traditional domains, typical for the 19th century industrial revolution, to new-technology industry based on automation, robotisation and, in recent years — computer use. These changes were referred to as the scientific and technological revolution, and they caused a decline of the traditional branches of industry, a reduction in employment in heavy industry and the development of the services sector. A similar breakthrough took place in transport, which manifested itself in the development of road and air transport and a relative decrease in the significance of railway transport. Even more substantial changes were observed in telecommunications, incomparable with the previous periods in terms of their nature and scale. Computers, mobile phones and the Internet have become the symbols of these changes. The dynamics of economic development described above were expressed in the growing foreign trade turnover and changes in its structure. On the one hand, the directions of foreign trade demonstrate the strength of economic bonds between particular countries and regions, and on the other hand, for the period between 1950 and 1990, reflect the political situation and the division into socialist and capitalist countries, which to a large extent determined the patterns of economic relationships. Significant changes were also recorded in the domain of finances, predominantly taking the form of dynamics development and the growth of the economic significance of banking services. Demographic, social and economic statistics concerning the 20th century are very detailed. The basic problem was, first of all, to determine the selection criteria of information, and secondly, to choose the countries serving as points of reference for Poland. In the first case, the main criterion was to obtain presentations in possibly long chronological series. Attempts were made to follow the principle of substantive coherence, i.e. to describe in quantitative terms the categories and phenomena which were presented in the previous periods — up to 1795 and in the years 1795—1918. Exceptions were made in the case of some issues important in presenting the economic and social situation in the 20th century, which due to the lack of data were not included in the previous parts. The presentation of complex measurement units was abandoned, as these could be difficult to comprehend for readers who are not specialists in a given field. As far as the social aspect is concerned, these are for instance indices of the quality of life such as the Human Development Index, of the quality of education, e.g. the Programme for International Student Assessment (PISA), and in the economic aspect — financial categories such as the balance of payments, the current account balance as a percentage of gross domestic product (GDP), direct foreign investments, and public deficit as a percentage of GDP. It should also be mentioned that comparable data on the above indices are available only for recent years, and these are presented on publicly available websites of national statistical institutes, EUROSTAT, the UN agencies, the OECD, the International Monetary Fund and the World Bank. Readers interested in international statistics in general are encouraged to study the online publications of these institutions. As far as geographical coverage is concerned, the criterion of the comparability and availability of data was applied. Due to changes in the political map of Europe comprising the establishing of new states and changes to state borders, data were provided for a territorial arrangement valid in a particular period. Any departures from this principle were properly noted. The objective was to express changes occurring in Poland in comparison to countries with a varying level of economic and social development. Therefore, to the extent possible, attempts were made to apply the selection key including several Western European countries and several Central European countries. In most tables data were not provided for Lithuania, Latvia, Estonia, Belarus and Ukraine due to the lack of state continuity in these countries. Applying the above criteria of selection was necessary as the presentation of data for all countries existing in a given period, as is the case in statistical yearbooks, would considerably lengthen the part devoted to the 20th century in proportion to the previous periods. The lack of continuity of data for some categories is a serious issue, which also involves problems with their presentation. The least difficulties in this respect are found in demographic statistics, followed by social statistics, and economic statistics turn out to be the most problematic. This is due to introducing new categories and methods in the statistical measurements of the economy, and the prevalence of value terms. The lack of uniformity of methods and price systems hampers the comparability of data, and sometimes even renders comparisons impossible. The described problems concern in particular GDP, as a commonly applied category. In the inter-war period this measure was not applied, and after the war significant differences occurred in the rules of its calculation between western and socialist countries. In the latter a category of "national income" was applied, which did not cover the services sector in general. Substantial problems are also caused by changes in the calculation methods of other categories, also the ones which seem quite straightforward such as manufacturing (these result from changes in the coverage of the industry section). The section devoted to finance causes even more difficulties. In general, in the inter-war period uniform methodology was only just being developed (the International Statistical Institute, the League of Nations), and after the war it was split due to differences in the political systems of the East and the West. Further fundamental changes occurred after 1990, and later, after Poland’s accession to the European Union, with the necessity to adjust Polish statistics to European standards. Therefore, the full comparability of data on some economic categories in international terms in fact is achieved for the last dozen years or more. Due to the above, the necessity arose to divide the tables into specific periods, with marked turning points in the calculation methodology. Where possible, notes and explanations were provided. Most tables were compiled on the basis of statistical yearbooks and the publications of institutions responsible for collecting and processing data. The statistics utilised in the compilations included those provided by the Central Statistical Office, the League of Nations, Eurostat, the World Bank, etc. Authors’ calculations were used only when the required data were not found in the publications of these institutions. This is justified by the fact that comparative compilations which can be found in the authors’ monographs are based on the data obtained from the above institutions. Demographic and population statistics are primarily based on censuses and sample surveys. They are highly comparable, especially in terms of vital statistics. The limited comparability of emigration is mainly caused by problems with distinguishing between short-term and long-term migration, and various methods of measuring the rate of emigration such as state border crossings, passport statistics and residence registration data. Information on nationality, religious denomination and language are presented in an incomplete way. This results from the specific characteristics of countries in this respect and limited data resources — questions about nationality, religious denomination and language did not always appear in censuses. When it comes to material living conditions, the tables provided make it possible to follow the basic categories defining them, such as wages and salaries, consumption, housing conditions and healthcare. No data were provided on the social security system due to differences between particular systems. In the section presenting the state of education and culture, most phenomena can easily be expressed in numbers and are to a large extent comparable. Statistics on the subject of the economy present the most important changes in basic sections such as agriculture and industry, followed by transport and communications, foreign trade, finance and national income. The tables on agriculture show changes in the agrarian structure, ownership relationships, the value of production and land efficiency (harvest). Natural (quantitative) data are highly comparable. However, the agrarian structure was not fully presented, as national statistics differed in terms of area groups of holdings. Compilations were presented describing changes in ownership in Eastern Europe, i.e. agricultural reforms in the inter-war period and directly after the war, when large land properties were divided, and land was handed over either to peasants (Poland) or to the state (Czechoslovakia, Hungary, partly Poland). Moreover, changes in the systems of land cultivation, mechanisation and chemicalisation were presented. In the 20th century industry was in many countries the most important domain of the economy, and industrialisation was often treated as a symbol of civilisation progress. The dynamics of manufacturing is shown by indices which, as should be mentioned, were not always compiled on the basis of uniform methods. Qualitative changes related to the scientific and technical revolution are expressed in the share of particular branches of industry (the proportion of total output) and the scale of goods production. Processes crucial for qualitative changes such as mechanisation, automation and the use of electrical power could be only partially depicted. The presentation of changes in the ownership of enterprises was abandoned, including nationalisation in Central European countries after World War II, and later the privatisation process which occurred in the last decades of the 20th century. This would require the compilation of separate tables for each country, explaining the rules of nationalisation and privatisation, which in turn would contradict the general principle of presenting Poland’s economy in quantitative terms in comparison to a selected group of countries. In the domain of transport and communications in the second half of the 20th century revolutionary changes occurred in the form of new means of transport (cars, airplanes) and communications (e.g. wired telephones, and later mobile phones). The tables present this phenomenon thoroughly, and data on transport and communications are generally fully comparable. Inland water transport data were not included due to the large dependence of such transport on natural conditions and a relatively low share in the transport of most countries. In the case of foreign trade, the changes in the structure of exports and imports reflect the structure of the economy and its dynamics, and exports and imports destinations show the economic relations with particular countries and regions. The data are fully comparable. The finances section includes only basic information on money supply, currency exchange rates and information on the activities of banks. Due to systemic differences concerning monetary systems, public finance and banking, it is not possible to provide a broader perspective on the data in synthetic terms. The last section “National income”, as already mentioned, is the most problematic. For this reason only a few tables were presented reflecting the dynamics of the product, its structure and value per capita. To recapitulate, 20th century statistics involves a number of data comparability problems, but taking into consideration all the above restrictions, it allows the presentation of current social and economic processes in a broad perspective. Naturally, not all of them can be expressed in quantitative terms, yet the tables as a whole seem to be effectively reflecting these processes. Cecylia Leszczyńska, Ph.D. | Spis rzeczy | Contents | |-------------|----------| | **Przedmowa** | FOREWORD | | **Wprowadzenie** | PREFACE | | **Wstęp** | INTRODUCTION | | **Działy** | CHAPTERS | | Terytorium i ludność | Territory and population | | Narodowość i wyznanie | Nationality and religious denomination | | Materialne warunki życia ludności | Material living conditions of population | | Edukacja. Kultura. Sport | Education. Culture. Sport | | Rolnictwo | Agriculture | | Przemysł | Industry | | Transport. Łączność | Transport. Communications | | Handel zagraniczny | Foreign trade | | Finanse | Finance | | Dochód narodowy | National income | | Polska w Unii Europejskiej | Poland in the European Union | | **Spis tablic** | LIST OF TABLES | | **Spis map i wykresów** | LIST OF MAPS AND CHARTS | | **Wykaz wykorzystanej literatury** | BIBLIOGRAPHY | | **Noty biograficzne** | BIOGRAPHICAL NOTES | Objaśnienia znaków umownych Kreska (−) — zjawisko nie wystąpiło. Zero: (0) — zjawisko istniało w wielkości mniejszej od 0,5; (0,0) — zjawisko istniało w wielkości mniejszej od 0,05. Kropka (.) — zupełny brak informacji lub brak informacji wiarygodnych. Znak x — wypełnienie pozycji jest niemożliwe lub niecelowe. "W tym" — oznacza, że nie podaje się wszystkich składników sumy. "Of which" — indicates that not all elements of the sum are given. Comma (,) — used in figures represents the decimal point. | Abbreviation | Polish | English | |--------------|--------|---------| | tys. | tysiąc | thousand | | thou. | thousand | | mln | milion | million | | mld | miliard | billion | | bn | billion | | | zł | zloty | | | zl | zloty | | | zlp | zloty polski | Polish zloty | | USD | dolar amerykański | United States dollar | | egz. | egzemplarz | | | szt. | sztuka | pieces | | pcs | pieces | | | g | gram | gram | | kg | kilogram | kilogram | | dt | decytona | dection | | t | tona | tonne | | m | metr | metre | | km | kilometr | kilometre | | ha | hektar | hectare | | km² | kilometr kwadratowy | square kilometre | | l | litr | litre | | hl | hektolitr | hectolitre | | cm³ | centymetr sześcienny | cubic centimetre | | m³ | metr sześcienny | cubic metre | | kWh | kilowatogodzina | kilowatt-hour | | KM | koń mechaniczny | horsepower | | HP | horsepower | | | t·km | tonokilometr | tonne-kilometre | | tkm | tonne-kilometre | | | pas·km | pasażerokilometr | passenger-kilometre | | BRT | tona rejestrowa pojemności statku brutto | gross registered ton | | DWT | tona nośności całkowitej ładunku i zapasów statku | dead weight tonne | | GT | pojemność brutto statku | gross tonnage | | NRT | tona rejestrowa pojemności statku netto | net registered ton | | cd. | ciąg dalszy | continued | | cont. | continued | | | dok. | dokończenie | continued | | ok. | około | | | w. | wiek | | EUROPA POD KONIEC XII W. EUROPE AT THE END OF THE 12th CENTURY Granice Świętego Cesarstwa Rzymskiego Holy Roman Empire boundaries Posiadłości króla angielskiego w Królestwie Francji Territories of English King in Kingdom of France Państwo Kościelne Papal States Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA POD KONIEC XV W. EUROPE AT THE END OF THE 15th CENTURY Granice Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Holy Roman Empire of the German Nation borders H. T. – Hrabstwo Tyrolu Ks. Lu. – Księstwo Luksemburga Ks. B. – Księstwo Bawarii Ks. K. – Księstwo Karyntii Ks. Kr. – Księstwo Krainy (Słowenia) Ks. M. – Księstwo Mediolanu Ks. S. – Księstwo Sabaudii R. F. – Republika Florencji R. S. – Republika Sieny Z. Sz. – Związek Szwajcarski Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W 1815 R. EUROPE IN 1815 Granice Związku Niemieckiego German Confederation borders E.H. – Elektorat Hesji K.BR. – Księstwo Brunszwiku K.H. – Królestwo Hanoweru unia personalna z Wlk. Brytanią K.Lk. – Księstwo Lukki K.M. – Księstwo Modeny K.N. – Księstwo Nassau K.P. – Księstwo Parmy K.W. – Królestwo Witembergii K.L. – Księstwo Lichtensteinu LU. – Wlk. Księstwo Luksemburga (w unii z Królestwem Niderlandów) KTU. – Księstwo Turyngii WKB. – Wlk. Księstwo Badenii WKH. – Wlk. Księstwo Hesji WMK. – Wolne Miasto Kraków WMK. – Wlk. Księstwo Meklemburgi W.K.O. – Wlk. Księstwo Oldenburga Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W 1913 R. EUROPE IN 1913 L. – Liechtenstein LU. – Luksemburg Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: EUROPA W KOŃCU LAT DWUDZIESTYCH XX W. EUROPE AT END OF THE 1920s L. – Ks. Liechtenstein Na podstawie: opracowanie własne. On the basis: TERYTORIUM I LUDNOŚĆ TERRITORY AND POPULATION Tabl. 1. LUDNOŚĆ EUROPY | Lata/Years | W mln/In mln | |------------|--------------| | 1000 | 43 | | 1340 | 87 | | 1500 | 84 | | 1550 | 97 | | 1600 | 111 | | 1650 | 112 | | 1700 | 125 | | 1750 | 146 | | 1800 | 195 | | 1850 | 266 | | 1900 | 401 | | 1920 | 450 | | 1936 | 534 | | 1956 | 565 | | 1970 | 646 | | 1980 | 683 | | 1989 | 708 | | 2000 | 727 | | 2010 | 738 | Uwaga. W danych ujęto: w latach 1900–1989 — europejska część Rosji (ZSRR) i Turcji, w latach 2000 i 2010 — Rosję łącznie z częścią azjatycką, bez europejskiej części Turcji. Z uwagi na różny zakres terytorialnego ujmowania Europy, w źródłach spotkać można odmienne dane. Najistotniejsze znaczenie miało ujmowanie bądź nie ludności europejskiej części ZSRR (w 1936 r. wynosiła ona 138,5 mln, w 1956 r. – 156,7 mln, w 1980 r. – 194,9 mln, w 1989 r. – 206,0 mln). Po upadku ZSRR do ludności Europy (708,0 mln) wliczać zaczęto ludność całej Rosji (141,9 mln). Ludność europejskiej części Turcji wynosiła: w 1936 r. – 1,3 mln, w 1976 r. – 3,4 mln, a w 1989 r. – ok. 5,2 mln. Od połowy lat 90. XX w. nie ujmuje się jej w ludności Europy. Note. The data includes: in the years 1900–1989 — the European part of Russia (Soviet Union) and Turkey, in the years 2000 and 2010 — Russia including the Asian part, excluding the European part of Turkey. Due to the varying presentations of the territory of Europe, various sources may include contradictory data. The most important issue was the inclusion or exclusion of population of the European part of Soviet Union (in 1936 it amounted to 138,5 mln, in 1956 – 156,7 mln, in 1980 – 194,9 mln, in 1989 – 206,0 mln). After the dissolution of the Soviet Union the population of Europe (708,0 mln) started to include the entire Russia (141,9 mln). The population of the European part of Turkey amounted to: in 1936 – 1,3 mln, in 1976 – 3,4 mln and in 1989 – ca. 5,2 mln. From the middle of the 1990s Turkey is not included in the population of Europe. Dla czasów najdawniejszych do końca XVIII w. w zakresie zaludnienia Europy rozporządzamy jedynie orientacyjnymi szacunkami, opartymi w znacznym stopniu na mało dokładnych źródłach podatkowych wymagających doboru różnicowanych mnożników i korekt celem otrzymania przybliżonych wielkości. Na przykład C. Mac-Evedy i R. Jones, autorzy monumentalnego opracowania *Atlas of World Population History* (1978), stan zaludnienia starego kontynentu na przełomie XV i XVI w. szacują niżej — na 81 mln, a sto lat później, tj. ok. 1600 r. — na 100 mln ludności. Ich zdaniem na przełomie XVIII i XIX w. Europa liczyła zapewne ok. 180 mln ludności; według szacunków A. M. Carr-Sandersa z 1936 r. ludność Europy w 1800 r. miała wynosić 187 mln, a według *The Cambridge Economic History* — blisko 197 mln. For the period from the earliest times to the end of the 18th century only approximate estimations are available for the population of Europe, based to a large extent on tax sources of low accuracy, requiring the selection of varied multipliers and adjustments in order to arrive at approximate values. For instance, according to C. MacEvedy and R. Jones, the authors of the monumental study titled "Atlas of World Population History" (1978), the population of the Old Continent at the turn of the 15th and 16th century should be estimated lower – at 81 mln, and a hundred years later, around 1600, at 100 mln. In their view, at the turn of the 18th and 19th century Europe’s population was probably around 180 mln; according to the estimates by A. M. Carr-Sanders from 1936 the population of Europe in 1800 was to amount to 187 mln, and "The Cambridge Economic History" provides the figure of nearly 197 mln. Na podstawie: H. Le Bras, *La popolazione*, w: *Storia d’Europa*, red. P. Anderson, M. Aymard, P. Bairoch, W. Barberis, C. Ginzburg, Torino 1993; M. Livi-Bacci, *La population dans l’histoire de l’Europe*, Paris 1999, s. 20 i 21; *Histoire des populations de l’Europe*, t. III: *Les temps incertains* 1914–1998, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1999, s. 94; *Mały Rocznik Statystyczny* 1939, Warszawa 1939, s. 15 i 16; *Rocznik Statystyczny* 1981, Warszawa 1981, s. 628; *Rocznik Statystyczny* 1992, Warszawa 1992, s. 471; *Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej* 2010, Warszawa 2010, s. 830 i 831; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1973, Warszawa 1973, s. 13 i 47; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1977, Warszawa 1977, s. 20; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1981, Warszawa 1982, s. 25 i 26; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1991, Warszawa 1991, s. 37; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2012, Warszawa 2012, s. 38. Tabl. 2. POWIERZCHNIA I LUDNOŚĆ TOTAL AREA AND POPULATION A. W LATACH 1000—1500 — ludność$^a$ IN 1000—1500 — population$^a$ | Kraje | Countries | 1000 | 1350 | 1500 | |-------|-----------|------|------|------| | | | w mln | in mln | | | Polska | Poland | 1,3 | 2,0$^b$ | 3,4$^c$ | | Anglia, Irlandia i Szkocja | England, Ireland and Scotland | 2,5 | 3,3 | 5,0 | | Francja | France | 9,0 | 15,0 | 15,5 | | Niemcy | Germany | 5,4 | 8,5 | 10,8 | | Rosja — część europejska | Russia — the European part | 8,5 | 12,0 | 15,1 | | Włochy | Italy | 7,0 | 8,0 | 11,0 | $^a$ Dane przybliżone. $b$ 1370 r.; łącznie z ziemiami lennymi. $c$ Łącznie z lennym Mazowszem; łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim ludność wynosiła 7,5 mln. Uwaga. Według najnowszych ustaleń szacunek liczby ludności Rosji jest zdecydowanie zawyżony; współcześnie uważa się, że Rosja ok. połowy XVI w. liczyła jedynie ok. 9—10 mln mieszkańców. $a$ Approximate data. $b$ 1370; including feudal land. $c$ Including feudal Masovia; including the Grand Duchy of Lithuania, the population totalled 7,5 mln. Note. According to the newest arrangements, estimate of Russian population is exaggerated; at the present it considers that Russia around half of the 16th century counted approximately 9—10 mln of residents. Powierzchnia Polski — w tys. km$^2$ — w latach 1000—1500: Total area of Poland — in thous. km$^2$ — in 1000—1500: | | | |-------|------| | 1000 r. | 250 | | 1370 r. | 240$^a$ | | 1500 r. | 260$_b$ | $a, b$ Łącznie: $a$ — z ziemiami lennymi, $b$ — z lennym Mazowszem oraz w mianowniku — z Wielkim Księstwem Litewskim. $a, b$ Including: $a$ — feudal land, $b$ — feudal Masovia as well as in denominator including Grand Duchy of Lithuania. Na podstawie: I. Gieysztorowa, Ludność, w: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., red. A. Mączak, t. I, Warszawa 1981, s. 430. | Countries | Total area in thous. km² | Population | |-----------|--------------------------|------------| | | in 2nd half of the 16th century | in end of the 18th century | in 2nd half of the 16th century | in end of the 18th century | | Poland | 867 | 733 | 8,5 | 10 | 12,3 | 17 | | England and Ireland | 310 | 310 | 4,0 | 13 | 12,5 | 40 | | Austria, Czechy and Hungary | 300 | 545 | 6,5 | 22 | 18,0 | 33 | | Denmark and Norway | 380 | 380 | 0,8 | 2 | 1,8 | 5 | | France | 450 | 542 | 16,0 | 36 | 28,6 | 53 | | Spain | 580 | 500 | 9,0 | 16 | 10,5 | 21 | | Holland | 25 | 33 | 1,4 | 56 | 2,1 | 62 | | Southern Netherlands | 35 | 30,5 | 1,6 | 46 | 3,0 | 98 | | Germany | 410 | . | 12,0 | 29 | . | . | | Portugal | . | 88 | . | . | 2,9 | 31 | | Prussia | . | 159 | . | . | 4,5 | 28 | | Russia – the European part | 5 200 | 5 200 | 10,5 | 2 | 31,9 | 6 | | Scotland | 80 | 80 | 0,5 | 6 | 1,3 | 16 | | Switzerland | 40 | 40 | 0,6 | 15 | 1,7 | 43 | a Dane przybliżone. b Łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim. c Bez Księstwa Siewierskiego i starostwa spiskiego oraz lennych Prus Książęcych i Inflant. d Dane sprzed 1772 r., tj. sprzed I rozbioru Polski i obejmują terytorium i ludność ziem zagarniętych przez Austrię w latach 1769–1770. e, g W drugiej połowie XVI w.: e – Węgry Zach., g – łącznie z Portugalią. f Bez powierzchni i ludności z terytoriów Rzeczypospolitej zagarniętych w latach 1772–1795. a Approximate data. b Including Grand Duchy of Lithuania. c Excluding Duchy of Siewierz, Spisa (Zips) region, Duchy of Prussian fee and Livland. d Data before 1772; i.e. before the first partition of Poland, and include area and population of the territory seized by Austria in 1769–1770. e, g In 2nd half of the 16th century: e – West Hungary, g – including Portugal. f Excluding area and population of territories of the Polish-Lithuanian Commonwealth seized in 1772–1795. | Kraje | Powierzchnia w tys. km² | Ludność | Ludność | |-------|------------------------|---------|---------| | | w drugiej połowie XVI w. | w końcu XVIII w. | w drugiej połowie XVI w. | w końcu XVIII w. | | | in 2nd half of the 16th century | in end of the 18th century | in 2nd half of the 16th century | in end of the 18th century | | | w mln | na 1 km² | w mln | na 1 km² | | | in mln | per 1 km² | in mln | per 1 km² | | Szwecja i Finlandia | 800 | 800 | 1,0 | 1 | 3,2 | 4 | | Turcja – część europejska | 840 | . | 8,0 | 10 | . | . | | Włochy | 290 | 290 | 11,0 | 38 | 17,5 | 60 | a Dane przybliżone. a Approximate data. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 21; Histoire des populations de l’Europe, t. II: La révolution démographique 1750–1914, red. J.-P. Bardet i J. Dupâquier, Paris 1998, s. 290, 327, 337, 343, 351, 362, 376, 439, 489, 514, 535 i 554; Z. Szultka, Terytorium i ludność państwa pruskiego w dobie fryderycańskiej, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 439 i 442; A. Wycząński, Wschód i Zachód Europy w początkach doby nowożytnej, Warszawa 2003, s. 10–12. | Countries | Total area in thous. km² in 1910 | Population in mln | |-----------|---------------------------------|-------------------| | | 1820 | 1850 | 1880 | 1900 | 1910 | | Ziemie polskie $^a$ | 270 | 9,7 | 12,8 | 17,6 | 22,6 | 25,9 | | Austria | 300 | 14,0 | 17,5 | 22,1 | 25,9 | 28,6 | | Francja | 536 | 30,5 | 35,8 | 37,4 | 38,5 | 39,2 | | Hiszpania | 505 | 11,2 | 12,5 | 16,8 | 18,6 | 19,8 | | Niemcy | 541 | 27,0 | 35,9 | 45,2 | 56,4 | 64,9 | | Szwecja | 449 | 2,6 | 3,5 | 4,6 | 5,1 | 5,5 | | Wielka Brytania $^c$ | 230 | 14,1 | 20,8 | 29,8 | 37,0 | 40,8 | | Włochy | 287 | 19,0 | 24,3 | 28,5 | 32,5 | 34,7 | | Countries | Population per 1 km² | |-----------|----------------------| | | 1820 | 1850 | 1880 | 1900 | 1910 | | Ziemie polskie $^a$ | 36 | 47 | 65 | 84 | 96 | | Austria | 47 | 58 | 74 | 86 | 95 | | Francja | 57 | 67 | 70 | 73 | 74 | | Hiszpania | 22 | 25 | 33 | 37 | 39 | | Niemcy | 50 | 66 | 84 | 104 | 120 | | Szwecja | 6 | 8 | 10 | 11 | 12 | | Wielka Brytania $^c$ | 61 | 90 | 129 | 161 | 177 | | Włochy | 66 | 81 | 99 | 113 | 121 | $^a$ Galicja, Królestwo Polskie, zabór pruski i Górny Śląsk; w 1910 r. w granicach z 1937 r. ludność Polski wynosiła 29 mln (75 ludności na 1 km²). $^b$ W granicach przed 1871 r. $^c$ Bez Irlandii. Uwaga. Węgry z Chorwacją (325 tys. km²) w 1857 r. liczyły 13,8 mln ludności, w 1880 r. – 15,7 mln, w 1900 r. – 19,3 mln i w 1910 r. – 20,9 mln; na 1 km² przypadało w tych latach odpowiednio: 42, 48, 59 i 64 osób. $^a$ Galicia, Kingdom of Poland, Prussian Partition and Upper Silesia; in 1910 within borders of 1937 population of Poland totalled 29 mln (75 population per 1 km²). $^b$ Within borders before 1871. $^c$ Excluding Ireland. Note. Population of Hungary with Croatia (325 thous. km²) in 1857 totalled 13,8 mln, in 1880 – 15,7 mln, in 1900 – 19,3 mln and in 1910 – 20,9 mln; per 1 km² fell in these years respectively: 42, 48, 59 and 64 persons. Na podstawie *The World Economy, Historical Statistics* ludność (w granicach krajów z 1989 r.) wynosiła w latach 1820–1913: *On the basis of "The World Economy, Historical Statistics" population (within 1989 borders of countries) totaled in 1820–1913:* | | 1820 | 1850 | 1900 | 1913 | 1820 | 1850 | 1900 | 1913 | |----------------|------|------|------|------|------|------|------|------| | **Polska** | 10,4 | 13,0 | 24,8 | 26,7 | 33 | 42 | 79 | 85 | | **Bulgaria** | 2,2 | 2,5 | 4,0 | 4,7 | 20 | 23 | 36 | 43 | | **Czechosłowacja** | 7,7 | 9,3 | 12,1 | 13,2 | 60 | 72 | 95 | 104 | | **Jugosławia** | 5,2 | 6,0 | 11,2 | 13,6 | 20 | 23 | 44 | 53 | | **Rumunia** | 6,4 | 8,0 | 11,0 | 12,5 | 27 | 34 | 46 | 53 | | **Węgry** | 4,1 | 5,2 | 7,1 | 7,8 | 45 | 55 | 77 | 84 | Na podstawie: A. Maddison, *The World Economy: Historical Statistics*, OECD, Paris 2003, s. 96; On the basis: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 3–9; obliczenia własne. a) Dane dotyczą parafii NMP (centralnej w Krakowie); całe miasto w murach zamieszkiwało ok. 10 tys. mieszkańców, zaś cały zespół miejski liczył ok. 20 tys. osób. a) *The data refer to the central parish in Kraków; the whole city has a population of ca. 10 thous. residents, and the urban complex – ca. 20 thous.* Na podstawie: C. Kuklo, *Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej*. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 1998, s. 253; A. Perrenoud, *La population de Genève XVIe–XIXe siècles*, Genève 1979, s. 532. *On the basis:* LUDNOŚĆ NA 1 km² I WEDŁUG WIEKU POPULATION PER 1 km² AND BY AGE Ludność na 1 km² w 2011 r. $^a$ Inhabitants per 1 km² in 2011 $^a$ | Country | Population Density (2011) | |---------------|--------------------------| | Lichtenstein | 14.2 | | | 70.0 | | | 15.8 | | Macedonia | 11.8 | | | 70.9 | | | 17.3 | | Slovenia | 16.5 | | | 69.3 | | | 14.2 | Ludność według wieku (2011/2012) $^b$ Population by age (2011/2012) $^b$ | Age Group | Percentage | |---------------|------------| | 0–14 years | | | 15–64 years | | | 65 years and more | | $^a$ Bez Malty (w 2011 r.–1 292) i Monako (w 2012 r.–18 117). $^b$ Monako w 2008 r. Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2012, Warszawa 2012, str. 481, 482, 488 i 489; Demographic Yearbook 2012, United Nations, On the basis: New York 2013, tabl. 7; Encyklopedia Britannica 2013 Book of the Year; obliczenia własne. | Lata Years | Kraje Countries | Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² | Ludność w tys. Population in thous. | na 1 km² per 1 km² | |------------|-----------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------|------------------| | Polska ..... 1931 | Poland | 388,6 | 32 107 | 83 | | | | 312,7 | 25 035 | 80 | | | | 312,7 | 32 658 | 104 | | | | 312,7 | 38 073 | 122 | | | | 312,7 | 38 517 | 123 | | Austria ..... 1934 | Austria | 83,8 | 6 763 | 81 | | | | 83,8 | 6 935 | 83 | | | | 83,8 | 7 390 | 88 | | | | 83,9 | 7 729 | 92 | | | | 83,9 | 8 382 | 100 | | Belgia ....... 1930 | Belgium | 30,5 | 8 092 | 265 | | | | 30,5 | 8 639 | 283 | | | | 30,5 | 9 660 | 317 | | | | 30,5 | 9 967 | 327 | | | | 30,5 | 10 868 | 356 | | Białoruś ..... 1990 | Belarus | 207,6 | 10 260 | 49 | | | | 207,6 | 9 457 | 46 | | Bulgaria ..... 1934 | Bulgaria | 103,1 | 6 078 | 59 | | | | 110,9 | 7 251 | 65 | | | | 110,9 | 8 490 | 76 | | | | 110,9 | 8 718 | 79 | | | | 111,0 | 7 562 | 68 | | Czechosłowacja 1930 | Czechoslovakia | 127,8 | 13 998 | 109 | | | | 127,9 | 12 389 | 97 | | | | 127,9 | 14 334 | 112 | | | | 127,9 | 15 660 | 122 | | Czechy ........ 1990 | Czech Republic | 78,9 | 10 363 | 131 | | | | 78,9 | 10 526 | 133 | | Slowacja ...... 1990 | Slovakia | 49,0 | 5 298 | 108 | | | | 49,0 | 5 431 | 111 | | Lata Years | Kraje Countries | Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² | Ludność w tys. Population in thous. | na 1 km² per 1 km² | |------------|-----------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------|------------------| | Finlandia ..... 1930 | Finland | 382,8 | 3 463 | 9 | | | | 337,0 | 4 009 | 12 | | | | 337,0 | 4 695 | 14 | | | | 338,1 | 4 986 | 15 | | | | 338,4 | 5 364 | 16 | | Francja ........ 1931 | France | 551,0 | 41 228 | 75 | | | | 551,0 | 41 736 | 76 | | | | 547,0 | 50 775 | 97 | | | | 551,5 | 56 735 | 103 | | | | 544,0 | 62 962 | 116 | | Hiszpania ..... 1930 | Spain | 503,1 | 23 564 | 47 | | | | 503,1 | 27 868 | 55 | | | | 504,8 | 33 780 | 72 | | | | 506,0 | 38 850 | 77 | | | | 506,0 | 46 506 | 92 | | Holandia ...... 1930 | Netherlands | 33,0 | 7 935 | 240 | | | | 33,0 | 10 114 | 306 | | | | 41,2 | 13 030 | 316 | | | | 41,9 | 14 952 | 360 | | | | 41,5 | 16 602 | 400 | | Irlandia ....... 1936 | Ireland | 70,3 | 2 968 | 42 | | | | 70,3 | 2 969 | 42 | | | | 70,3 | 2 950 | 42 | | | | 70,3 | 3 515 | 50 | | | | 70,3 | 4 451 | 63 | | Jugosławia ... 1930 | Yugoslavia | 247,5 | 13 934 | 56 | | | | 255,8 | 16 346 | 64 | | | | 255,8 | 20 371 | 80 | | | | 255,8 | 23 810 | 93 | | Niemcy ......... 1933 | Germany | 468,5 | 65 218 | 139 | | | | 357,0 | 79 365 | 222 | | | | 357,1 | 81 644 | 229 | a Dane spisów powszechnych bądź szacunki liczby ludności według stanu w czerwcu, bądź przeciętna liczba ludności w roku. a Data of censuses or estimated data concerning the population as of June, or average population during the year. | Lata Years | Kraje Countries | Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² | Ludność w tys. Population in thous. | na 1 km² per 1 km² | |------------|-----------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------|------------------| | NRD b 1950 | 108,2 | 18 388 | 170 | | GDR b 1970 | 108,2 | 17 058 | 158 | | | 1989 | 16 630 | 154 | | RFN b 1950 | 248,1 | 47 847 | 193 | | FRG b 1970 | 248,1 | 58 520 | 236 | | | 1989 | 61 990 | 249 | | Szwajcaria 1930 | 41,3 | 4 066 | 98 | | Switzerland 1950 | 41,3 | 4 694 | 114 | | | 1970 | 6 270 | 152 | | | 1990 | 6 715 | 163 | | | 2010 | 7 807 | 189 | | Szwecja 1930 | 449,2 | 6 142 | 14 | | Sweden 1950 | 450,0 | 7 050 | 16 | | | 1970 | 8 040 | 18 | | | 1990 | 8 559 | 19 | | | 2010 | 9 381 | 21 | | Lata Years | Kraje Countries | Powierzchnia w tys. km² Total area in thous. km² | Ludność w tys. Population in thous. | na 1 km² per 1 km² | |------------|-----------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------|------------------| | Ukraina 1990 | 603,7 | 51 840 | 86 | | Ukraine 2010 | 603,6 | 45 858 | 76 | | Węgry 1930 | 93,0 | 8 688 | 93 | | Hungary 1950 | 93,0 | 9 338 | 100 | | | 1970 | 10 329 | 114 | | | 1990 | 10 365 | 111 | | | 2010 | 10 005 | 108 | | Wielka Brytania 1931 | 244,0 | 46 038 | 189 | | United Kingdom 1950 | 244,0 | 50 330 | 206 | | | 1970 | 55 726 | 229 | | | 1990 | 57 561 | 236 | | | 2010 | 62 227 | 256 | | Włochy 1931 | 310,2 | 41 177 | 133 | | Italy 1950 | 301,0 | 46 769 | 155 | | | 1970 | 53 570 | 187 | | | 1990 | 57 023 | 189 | | | 2010 | 60 487 | 201 | a Dane spisów powszechnych bądź szacunki liczby ludności według stanu w czerwcu, bądź przeciętna liczba ludności w roku. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. c Spis nie obejmował ludności Irlandii Płn. (szacowanej na ok. 1 243 tys. osób). a Data of censuses or estimated data concerning the population as of June, or average population during the year. b Respectively: East Germany and West Germany. c Census excluded population of Northern Ireland (estimated at ca. 1 243 thous. persons). Na podstawie: Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 82; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 635; Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990, s. 521; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010, s. 830 i 831; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 351; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 43 i 52; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 72 i 73; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 18. Tabl. 3. WSPÓLCZYNNIK URBANIZACJI URBAN RATE A. W X–XV W. – miasta liczące 10 tys. i więcej ludności IN THE 10th–15th CENTURY – towns with 10 thous. and over population | Kraje | Countries | X w. 10th century | XI w. 11th century | XII w. 12th century | XIII w. 13th century | XIV w. 14th century | XV w. 15th century | |-------|-----------|-------------------|--------------------|---------------------|---------------------|---------------------|---------------------| | Polska | Poland | . | . | . | . | 0,7 | 2,9 | | Anglia, Irlandia i Szkocja | England, Ireland and Scotland | 2,4 | 3,1 | 2,2 | 2,2 | 2,5 | 2,1 | | Austria | Austria | 0,0 | 0,0 | 0,5 | 1,0 | 1,3 | 1,3 | | Czechy | Czechia | 0,0 | 0,6 | 0,9 | 2,0 | 4,3 | 5,9 | | Francja | France | 3,6 | 4,9 | 5,7 | 5,5 | 6,1 | 6,7 | | Hiszpania | Spain | 13,5 | 16,4 | 13,2 | 36,2 | 23,3 | 13,8 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | 3,0 | 9,9 | 12,5 | 15,0 | 26,2 | 29,6 | | Niderlandy Pn. | Northern Netherlands | 0,0 | 1,0 | 2,2 | 4,1 | 4,7 | 10,4 | | Niemcy | Germany | 4,8 | 5,8 | 5,3 | 4,7 | 5,0 | 5,0 | | Szwajcaria | Switzerland | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,7 | 2,4 | | Włochy | Italy | 9,9 | 14,3 | 13,0 | 13,2 | 13,6 | 13,1 | Na podstawie: C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 233; J. Luiten van Zanden, The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800, Leiden-Boston 2009, s. 40. Tabl. 3. WSPÓLCZYNNIK URBANIZACJI (cd.) URBAN RATE (cont.) B. W LATACH 1700–1800 – miasta liczące 10 tys. i więcej ludności IN 1700–1800 – towns with 10 thous. and over population | Kraje | Countries | 1700 | 1750 | 1800 | liczba miast | w tys. | urban population | |-------|-----------|------|------|------|--------------|--------|-----------------| | | | | | | number of towns | in thous. | in % of total population | | Polska $^a$ | Poland $^a$ | 5 | 6 | 9 | 125 | 140 | 271 | | Anglia i Walia | England and Wales | 11 | 22 | 57 | 718 | 1 031 | 2 065 | | Austria i Węgry | Austria and Hungary | 10 | 18 | 31 | 263 | 473 | 770 | | Dania, Finlandia, Norwegia, Szwecja | Denmark, Finland, Norway, Sweden | 3 | 3 | 7 | 125 | 167 | 251 | | Francja | France | 62 | 63 | 88 | 1 877 | 2 136 | 2 592 | | Hiszpania | Spain | 25 | 30 | 60 | 714 | 846 | 1 542 | | Holandia | Netherlands | 20 | 18 | 19 | 634 | 577 | 600 | | Irlandia | Ireland | 3 | 3 | 8 | 96 | 159 | 382 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | 13 | 14 | 20 | 404 | 363 | 482 | | Niemcy | Germany | 34 | 38 | 64 | 767 | 992 | 1 489 | | Portugalia | Portugal | 2 | 4 | 3 | 190 | 196 | 225 | | Rosja $^b$ | Russia $^b$ | 8 | 19 | 36 | 267 | 542 | 1 268 | | Szkocja | Scotland | 3 | 7 | 14 | 64 | 145 | 390 | | Szwajcaria | Switzerland | 3 | 4 | 4 | 39 | 60 | 63 | | Turcja $^b$ | Turkey $^b$ | 20 | 24 | 43 | 1 195 | 1 214 | 1 536 | | Włochy Środkowo-Północne | Central and Northern Italy | 34 | 40 | 51 | 1 043 | 1 264 | 1 447 | | Włochy Południowo-Wschodnie | South-eastern Italy | 32 | 49 | 75 | 873 | 1 203 | 1 658 | $^a$ Bez Wielkiego Księstwa Litewskiego; ludność – dane szacunkowe. $^b$ Część europejska. $^a$ Excluding Grand Duchy of Lithuania; population – estimated data. $^b$ The European part. W 1600 r. współczynnik urbanizacji dla miast liczących 10 tys. i więcej ludności wyniósł dla: Polski – 3,4 (w granicach z końca XV w. o obszarze 240 tys. km$^2$), Anglii i Walii – 5,8, Austrii i Węgier – 2,1, Danii, Finlandii, Norwegii i Szwecji – 1,4, Francji – 5,9, Hiszpanii – 11,4, Holandii – 24,3, Niderlandów Pld. – 18,8, Niemiec – 4,1, Portugalii – 14,4, Szkocji – 3,0, Szwajcarii – 2,5, Włoch – 15,1. In 1600 urban rate for towns with 10 thous. and over population totalled: Poland – 3,4 (within the end of the 15th century borders and area 240 thou. km$^2$), England and Wales – 5,8, Austria and Hungary – 2,1, Denmark, Finland, Norway and Sweden – 1,4, France – 5,9, Spain – 11,4, Netherlands – 24,3, Southern Netherlands – 18,8, Germany – 4,1, Portugal – 14,4, Scotland – 3,0, Switzerland – 2,5, Italy – 15,1. Na podstawie: C. Kuklo, Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009, s. 233; P. Malanima, Urbanization, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, t. I: 1700–1800, Cambridge 2008, s. 259 i 260; J. Luiten van Zanden, Early modern economic growth. A survey of the European economy, 1500–1800, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. M. Prak, London-New York 2005, s. 70. | Kraje | Countries | Ludność w miastach w % ogółu ludności | Urban population in % of total population | |-------|-----------|--------------------------------------|------------------------------------------| | Galicja | Galicia | 19,8 | | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 22,9 | | | Zabor pruski | Prussian Partition | 34,7 | | | Litwa i Białoruś | Lithuania and Belarus | 12,0 | | | Anglia i Walia | England and Wales | 78,0 | | | Finlandia | Finland | 15,5 | | | Francja | France | 41,2 | | | Niemcy | Germany | 56,1 | | | Rosja – część europejska | Russia – the European part | 14,4 | | | Szwecja | Sweden | 22,1 | | | Węgry | Hungary | 18,8 | | | Włochy | Italy | 26,4 | | a 1913 r. b Bez Finlandii i Królestwa Polskiego. On the basis: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 180; Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich, Rok 1915, Warszawa 1916, s. 3, Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 23. | Lata | Kraje | Ludność w miastach w % ogółu ludności | |------|-------|----------------------------------------| | 1931 | Polska | 27,4 | | 1950 | Poland | 39,0 | | 1970 | | 52,3 | | 1990 | | 61,8 | | 2010 | | 60,9 | | 1930 | Belgia | 60,5 | | 1947 | Belgium| 62,7 | | 1973 | | 87,1 | | 1991 | | 96,6 | | 2010 | | 97,4 | | 1947 | Czechosłowacja | 48,8 | | 1970 | Czechoslovakia | 55,5 | | 1988 | | 75,7 | | 2010 | Czechy | 73,5 | | 2010 | Slovakia | 55,0 | | 1947 | Finlandia | 24,8 | | 1950 | Finland | 32,3 | | 1970 | | 64,1 | | 1989 | | 61,7 | | 2010 | | 85,1 | | 1946 | Francja | 53,2 | | 1954 | France | 55,9 | | 1975 | | 73,0 | | Lata | Kraje | Ludność w miastach w % ogółu ludności | |------|-------|----------------------------------------| | 1990 | Francja (dok.) | 74,0 | | 2010 | France (cont.) | 85,3 | | 1950 | Hiszpania | 37,0 | | 1970 | Spain | 54,7 | | 1991 | | 64,1 | | 2010 | | 77,4 | | 1933 | Niemcy | 67,3 | | 1950 | Germany | 71,1 | | 1976 | | 82,5 | | 1996 | | 86,1 | | 2010 | | 73,8 | | 1941 | Wegry | 36,2 | | 1949 | Hungary | 34,5 | | 1970 | | 45,2 | | 1990 | | 61,9 | | 2010 | | 68,1 | | 1931 | Wielka Brytania | 79,2 | | 1951 | United Kingdom | 80,3 | | 1971 | | 76,7 | | 1991 | | 89,4 | | 2010 | | 79,6 | | 1936 | Włochy | 44,6 | | 1967 | Italy | 38,1 | | 1991 | | 67,0 | | 2010 | | 68,4 | a Dane spisów powszechnych bądź szacunki ludności według stanu w czerwcu bądź przeciętna liczba ludności w roku. b W 1933 r. w granicach z 1937 r.; w latach 1950 i 1976 Republika Federalna Niemiec (RFN). c W granicach po II wojnie światowej. a Data of censuses or estimated data concerning population as of June, or average population during the year. b In 1933 within borders of 1937; in 1950 and 1976 West Germany [FRG]. c Within borders after the World War II. Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948; Demographic Yearbook 1952, United Nations, New York 1952, s. 180—185; s. 216—219; Demographic Yearbook 1955, United Nations, New York 1955, s. 208—210, 222—228; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 176, 206—208, 666—668; Demographic Yearbook 1983, United Nations, New York 1985, s. 902—905; Demographic Yearbook 1999, United Nations, New York 2001, s. 98, 136—138; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 78; obliczenia własne. | Lokata | 1700 | 1750 | 1800 | |--------|---------------|--------------|-------------| | | miasta towns | miasta towns | miasta towns| | | ludność w tys. population in thous. | ludność w tys. population in thous. | ludność w tys. population in thous. | | 1 | Londyn London | Londyn London | Londyn London | | 2 | Paryż Paris | Paryż Paris | Paryż Paris | | 3 | Neapol Naples | Neapol Naples | Neapol Naples | | 4 | Amsterdam Amsterdam | Amsterdam Amsterdam | Amsterdam Amsterdam | | 5 | Lizbona Lisbon | Lizbona Lisbon | Lizbona Lisbon | | 6 | Madryt Madrid | Wiedeń Vienna | Wiedeń Vienna | | 7 | Wenecja Venice | Madryt Madrid | Madryt Madrid | | 8 | Rzym Rome | Rzym Rome | Rzym Rome | | 9 | Moskwa Moscow | Wenecja Venice | Moskwa Moscow | | 10 | Mediolan Milan | Mediolan Milan | Mediolan Milan | | 11 | Wiedeń Vienna | Dublín Dublin | Wiedeń Vienna | | 12 | Palermo Palermo | Palermo Palermo | Palermo Palermo | | 13 | Lyon Lyon | Lyon Lyon | Lyon Lyon | | 14 | Marsylia Marseille | Marsylia Marseille | Marsylia Marseille | | 15 | Bruksela Brussels | Berlin Berlin | Sankt Petersburg | | 16 | Florencja Florence | Saint Petersburg | Hamburg Hamburg | | 17 | Sewilla Seville | Hamburg Hamburg | Kopenhaga Copenha gen | | 18 | Grenada Grenada | Genua Genoa | Genua Genoa | | 19 | Hamburg Hamburg | Kopenhaga Copenha gen | Kopenhaga Copenha gen | | 20 | Antwerpia Antwerp | Florencja Florence | Barcelona Barcelona | | 21 | Genua Genoa | Grenada Grenada | Bordeaux Bordeaux | | 22 | Kopenhaga Copenha gen | Sztokholm Stockholm | Sewilla Seville | | 23 | Lejda Leiden | Bolonia Bologna | Genua Genoa | | 24 | Gdańsk Gdańsk | Turyn Turin | Manchester Manchester | | 25 | Bolonia Bologna | Marsylia Marseille | Edynburg Edinburgh | | Lokata | 1700 | 1750 | 1800 | |--------|---------------|--------------|-------------| | | miasta towns | miasta towns | miasta towns| | | ludność w tys. population in thous. | ludność w tys. population in thous. | ludność w tys. population in thous. | | 26 | Dublin Dublin | Rouen Rouen | Liverpool Liverpool | | 27 | Lille Lille | Sewilla Seville | Turyn Turin | | 28 | Berlin Berlin | Lille Lille | Florencja Florence | | 29 | Gandawa Ghent | Bordeaux Bordeaux | Rouen Rouen | | 30 | Belgrad Belgrade | Kadyks Cadiz | Walencja Valencia | | 31 | Rotterdam Rotterdam | Królewiec Königsberg | Nantes Nantes | | 32 | Rouen Rouen | Nantes Nantes | Praga Praha | | 33 | Walencja Valencia | Walencja Valencia | Sztokholm Stockholm | | 34 | Praga Praha | Bruksela Brussels | Cork Cork | | 35 | Bordeaux Bordeaux | Praga Praha | Birmingham Birmingham | | 36 | Bukareszt Bucharest | Cork Cork | Glasgow Glasgow | | 37 | Liège Liège | Drezno Dresden | Grenada Grenada | | 38 | Skopje Skopje | Edynburg Edinburgh | Kadyks Cadiz | | 39 | Tuluza Toulouse | Liège Liège | Saloniki Thessaloniki | | 40 | Drezno Dresden | Bukareszt Bucharest | Bolonia Bologna | | 41 | Kadyks Cadiz | Gdańsk Gdańsk | Bruksela Brussels | | 42 | Kolonia Cologne | Wrocław Wrocław | Bristol Bristol | | 43 | Mesyna Messina | Barcelona Barcelona | Warszawa Warszawa | | 44 | Nantes Nantes | Bristol Bristol | Antwerpii Antwerp | | 45 | Norymbergia Nuremberg | Wersal Versailles | Drezno Dresden | | 46 | Saloniki Thessaloniki | Saloniki Thessaloniki | Królewiec Königsberg | | 47 | Smoleńsk Smolensk | Werona Verona | Wrocław Wrocław | | 48 | Sofia Sofia | Feodosia Feodosia | Lille Lille | | 49 | Sztokholm Stockholm | Gandawa Ghent | Gandawa Ghent | | 50 | Turyn Turin | Kolonia Cologne | Liège Liège | | Lokata | 1850 lub or 1851a | 1870 lub or 1871a | 1890 lub or 1891a | 1910 lub or 1911a | |--------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------| | | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | | 1 | Londyn London | 2 685 | Londyn London | 3 890 | Londyn London | 5 638 | Londyn London | 7 256 | | 2 | Paryż Paris | 1 053 | Paryż Paris | 1 852 | Paryż Paris | 2 448 | Paryż Paris | 2 888 | | 3 | Sankt Petersburg Saint Petersburg | 485 | Wiedeń Vienna | 834 | Berlin Berlin | 1 579 | Berlin Berlin | 2 071 | | 4 | Neapol Naples | 449 | Berlin Berlin | 826 | Wiedeń Vienna | 1 365 | Wiedeń Vienna | 2 031 | | 5 | Wiedeń Vienna | 444 | Sankt Petersburg Saint Petersburg | 667 | Sankt Petersburg Saint Petersburg | 1 003 | Sankt Petersburg Saint Petersburg | 1 962 | | 6 | Berlin Berlin | 419 | Moskwa Moskow | 612 | Moskwa Moskow | 799 | Moskwa Moskow | 1 533 | | 7 | Liverpool Liverpool | 376 | Glasgow Glasgow | 522 | Glasgow Glasgow | 658 | Glasgow Glasgow | 1 000 | | 8 | Moskwa Moskow | 365 | Liverpool Liverpool | 493 | Liverpool Liverpool | 630 | Hamburg Hamburg | 931 | | 9 | Glasgow Glasgow | 357 | Neapol Naples | 449 | Neapol Naples | 529b | Budapest Budapeszt | 880 | | 10 | Manchester Manchester | 303 | Manchester Manchester | 351 | Budapest Budapeszt | 506 | Warszawa Warszawa | 872 | | 11 | Madryt Madrid | 281 | Birmingham Birmingham | 344 | Manchester Manchester | 505 | Birmingham Birmingham | 840 | | 12 | Dublin Dublin | 272 | Madryt Madrid | 332 | Liverpool Liverpool | 500 | Liverpool Liverpool | 753 | | 13 | Bruksela Bruksels | 251 | Lyon Lyon | 323 | Birmingham Birmingham | 478 | Neapol Naples | 723 | | 14 | Mediolan Milan | 242 | Bruksela Bruksels | 314 | Madryt Madrid | 470 | Neapol Naples | 720 | | 15 | Lizbona Lisbon | 240 | Marsylia Marsaille | 313 | Warszawa Warszawa | 454 | Manchester Manchester | 714 | | 16 | Birmingham Birmingham | 233 | Amsterdam Amsterdam | 264 | Lyon Lyon | 416 | Madryt Madrid | 600 | | 17 | Amsterdam Amsterdam | 224 | Barcelona Barcelona | 263b | Amsterdam Amsterdam | 408 | Monachium Munich | 596 | a Dane spisów. b Dane szacunkowe. a Data of censuses. b Estimated data. | Lokata | 1850 lub or 1851a | 1870 lub or 1871a | 1890 lub or 1891a | 1910 lub or 1911a | |--------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------| | | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | | 18 | Edynburg Edinburgh | 202 | Mediolan Milan | 262 | Mediolan Milan | 408b | Lipsk Leipzig | 590 | | 19 | Marsylia Marseille | 194 | Leeds Leeds | 259 | Marsylia Marseille | 404 | Barcelona | 587 | | 20 | Palermo Palermo | 180 | Warszawa Warszawa | 252 | Barcelona | 397 | Mediolan Milan | 579 | | 21 | Budapeszt Budapest | 178 | Dublin Dublin | 246 | Rzym Rome | 382 | Amsterdam | 574 | | 22 | Lyon Lyon | 177 | Edinburgh | 244 | Leeds Leeds | 368 | Kopenhaga | 559 | | 23 | Barcelona Barcelona | 175 | Rzym Rome | 244 | Monachium Munich | 349 | Marsylia Marseille | 551 | | 24 | Rzym Rome | 175 | Hamburg | 240 | Edynburg | 342 | Drezzo Dresden | 548 | | 25 | Warszawa Warszawa | 160 | Sheffield | 240 | Wrocław Wrocław | 335 | Rzym Rome | 542 | | 26 | Bristol Bristol | 137 | Lizbona Lisbon | 233b | Hamburg | 324 | Kolonia Cologne | 517 | | 27 | Sheffield Sheffield | 135 | Palermo Palermo | 219 | Sheffield Sheffield | 324 | Wrocław Wrocław | 512 | | 28 | Turyn Turin | 137 | Turyn Turin | 208 | Odessa Odessa | 314 | Odessa Odessa | 506 | | 29 | Hamburg | 132 | Wrocław Wrocław | 208 | Kopenhaga | 313 | Kijów Kiev | 505 | | 30 | Bordeaux | 131 | Budapeszt | 202 | Lizbona Lisbon | 301 | Sheffield Sheffield | 465 | | 31 | Kopenhaga | 129 | Bordeaux | 194 | Lipsk Leipzig | 295 | Lyon Lyon | 460 | | 32 | Bukareszt | 120 | Bristol Bristol | 183 | Turyń Turin | 295b | Leeds Leeds | 453 | | 33 | Genua Genoa | 120 | Copenhagen | 181 | Bristol Bristol | 289 | Lizbona Lisbon | 435 | | 34 | Praga Praha | 118 | Drezno Dresden | 177 | Kolonia Cologne | 282 | Rotterdam | 427 | a Dane spisów. b Dane szacunkowe. a Census data. b Estimated data. | Lokata | 1850 lub or 1851a | 1870 lub or 1871a | 1890 lub or 1891a | 1910 lub or 1911a | |--------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------|-----------------------------| | | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | | 35 | Wrocław Wrocław ........ | 111 | Belfast Belfast ............| 174 | Palermo Palermo ...........| 278b | Turyn Turin ................| 427 | | 36 | Monachium Munich ......... | 110 | Monachium Munich ...........| 169 | Drezno Dresden ...........| 277 | Frankfurt nad Menem ........| 415 | | 37 | Florencja Florence ........| 106 | Florencja Florence ..........| 167 | Belfast Belfast ...........| 273 | Frankfurt am Main ...........| 415 | | 38 | Sevilla Seville ...........| 106 | Praga Praha ...............| 157 | Bradford Bradford ........| 266 | Łódź Łódź ..................| 408 | | 39 | Wenecja Venice ............| 106 | Bradford Bradford ..........| 147 | Bordeaux Bordeaux ........| 252 | Edynburg Edinburgh ..........| 401 | | 40 | Bradford Bradford ..........| 104 | Wuppertal Wuppertal ........| 146 | Sztokholm Stockholm ......| 246 | Belfast Belfast ............| 387 | | 41 | Rouen Rouen ...............| 104 | Bukareszt Bucharest ........| 142 | Dublin Dublin .............| 245 | Düsseldorf Düsseldorf ......| 359 | | 42 | Belfast Belfast ...........| 103 | Sztokholm Stockholm ........| 136 | Wuppertal Wuppertal .......| 242 | Bristol Bristol ............| 357 | | 43 | Drezno Dresden ............| 97 | Genua Genoa ...............| 130 | Antwerpia Antwerp .........| 224 | Palermo Palermo ............| 342 | | 44 | Kolonia Cologne ...........| 97 | Kolonia Cologne ............| 129 | Bukareszt Bucharest .......| 220 | Sztokholm Stockholm ........| 342 | | 45 | Nantes Nantes .............| 96 | Wenecja Venice .............| 129 | Rotterdam Rotterdam .......| 202 | Bukareszt Bukareszt ........| 342 | | 46 | Tuluza Toulouse ...........| 94 | Antwerpia Antwerp ..........| 127 | Ryga Riga .................| 196 | Bucharest Bucharest ..........| 241 | | 47 | Sztokholm Stockholm ........| 93 | Tuluza Toulouse ...........| 125 | Charków Kharkiv ...........| 188 | Wuppertal Wuppertal .........| 339 | | 48 | Odessa Odessa .............| 90 | Odessa Odessa ..............| 121 | Kijów Kiev .................| 184 | Norymberga Nuremberg ........| 333 | | 49 | Rotterdam Rotterdam ........| 90 | Bolonia Bologna ...........| 116 | Praga Praha ...............| 184 | Ryga Riga ..................| 331 | | 50 | Walencja Valencia .........| 90 | Rotterdam Rotterdam ........| 116 | Frankfurt nad Menem .......| 180 | Dublin Dublin ...............| 305 | a Dane spisów. b Dane szacunkowe. a Census data. b Estimated data. | Lokata | 1930 lub or 1931 | 1950a | 2010b | |--------|-----------------|-------|-------| | | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | | | | | | | | zespół miejski urban agglomeration | miasta city proper | | 1 | Londyn London | 8 216 | Londyn London | 3 348 | Moskwa Moscow | 13 500 | 10 470 | | 2 | Berlin Berlin | 4 243 | Paryż Paris | 2 850 | Paryż Paris | 11 694 | 2 211 | | 3 | Paryż Paris | 2 891 | West Berlin | 2 147 | Stambuł Istanbul | . | 10 757 | | 4 | Moskwa Moscow | 2 029 | Wiedeń Vienna | 1 766 | Londyn London | 7 669 | . | | 5 | Wiedeń Vienna | 1 874 | Madryt Madrid | 1 618 | Madryt Madrid | 5 762 | 3 213 | | 6 | Leningrad Leningrad | 1 690 | Hamburg Hamburg | 1 606 | Sankt Petersburg Saint Petersburg | . | 4 568 | | 7 | Warszawa Warszawa | 1 179 | Rzym Rome | 1 556 | Rzym Rome | 4 194 | 2 744 | | 8 | Hamburg Hamburg | 1 129 | Barcelona Barcelona | 1 280 | Berlin Berlin | . | 3 461 | | 9 | Glasgow Glasgow | 1 093 | Mediolan Milan | 1 261 | Ateny Athens | 3 188 | 800 | | 10 | Rzym Rome | 1 008 | East Berlin | 1 190 | Mediolan Milan | 3 157 | 1 324 | | 11 | Budapeszt Budapeszt | 1 006 | Birmingham Birmingham | 1 113 | Neapol Naples | 3 081 | 963 | | 12 | Birmingham Birmingham | 1 003 | Glasgow Glasgow | 1 090 | Lizbona Lisbon | 2 812 | 490 | | 13 | Mediolan Milan | 992 | pest | 1 058 | Kijów Kiev | . | 2 766 | | 14 | Liverpool Liverpool | 856 | Praga Praha | 932 | Birmingham Birmingham | 2 639 | 1 029 | | 15 | Praga Praha | 849 | Bukareszt Bucharest | 886 | Manchester Manchester | 2 601 | 484 | a, b Ostatnie dostępne dane dla poszczególnych miast z przedziału lat: a – 1946–1954; bez miast z europejskiej części ZSRR (dane pochodzą dopiero z 1956 r.), b – 2001–2010. c Ludność miast bez przedmieść zaliczanych do zespołów miejskich. d Wielki Londyn (z przedmieściami); ludność Londynu bez przedmieść była o połowę mniejsza (w 1937 r. ludność z przedmieściami wynosiła 8 655 tys., bez przedmieść – 4 095 tys.). e Ludność bez przedmieść (w 1936 r. ludność Paryża z przedmieściami wynosiła 4 963 tys., bez przedmieść – 2 830 tys.). a, b Last available data concerning particular towns in the time range: a – 1946–1954; excluding towns in European part of Soviet Union (data gathered in 1956 barely), b – 2001–2010. c Urban population excluding suburbs rated among town complexes. d The Great London (including suburbs); population of London excluding suburbs totalled half as much (in 1937 population including suburbs totaled 8 655 thou., excluding suburbs – 4 095 thou.). e Population excluding suburbs (in 1936 population of Paris incuding suburbs totaled 4 963 thou., excluding suburbs – 2 830 thou.). | Lokata/Position | 1930 lub or 1931 | 1950a | 2010b | |-----------------|------------------|-------|-------| | | miasta/towns | ludność w tys./population in thous. | miasta/towns | ludność w tys./population in thous. | miasta/towns | zespół miejski/urban agglomeration | miasta/city proper | | 16 | Bruksela/Brussels | 840 | Neapol/Naples | 885 | Hamburg/Hamburg | 2 549 | 1 786 | | 17 | Neapol/Naples | 839 | Monachium/Munich | 832 | Budapeszt/Budapest | 2 394 | 1 722 | | 18 | Madryt/Madrid | 834 | Amsterdam/Amsterdam | 804 | Turyn/Turin | 2 302 | 910 | | 19 | Barcelona/Barcelona | 783 | Warszawa/Warszawa | 804 | Leeds/Leeds | 2 227 | 788 | | 20 | Kopenhaga/Copenhagen | 771 | Lizbona/Lisbon | 790 | Wiedeń/Vienna | 2 000 | 1 699 | | 21 | Manchester/Manchester | 766 | Liverpool/Liverpool | 789 | Sztokholm/Stockholm | 1 981 | 847 | | 22 | Kolonia/Cologne | 757 | Kopenhaga/Copenhagen | 768 | Bukareszt/Bucharest | 1 942 | . | | 23 | Amsterdam/Amsterdam | 752 | Sztokholm/Stockholm | 744 | Monachium/Munich | 1 941 | 1 353 | | 24 | Monachium/Munich | 735 | Turyn/Turin | 711 | Mińsk/Minsk | . | 1 836 | | 25 | Lipsk/Leipzig | 713 | Manchester/Manchester | 703 | Lyon/Lyon | 1 757 | 476 | | 26 | Essen/Essen | 654 | Marsylia/Marseille | 661 | Warszawa/Warszawa | . | 1 711 | | 27 | Drezno/Dresden | 642 | Genua/Genoa | 648 | Belgrad/Belgrade | 1 621 | 1 119 | | 28 | Bukareszt/Bucharest | 631 | Rotterdam/Rotterdam | 646 | Marsylia/Marseille | 1 618 | 851 | | 29 | Wrocław/Wroclaw | 625 | Łódź/Łódź | 620 | Barcelona/Barcelona | . | 1 616 | | 30 | Marsylia/Marseille | 610 | Lipsk/Leipzig | 608 | Amsterdam/Amsterdam | 1 534 | 780 | | 31 | Genua/Genoa | 608 | Essen/Essen | 605 | Charków/Kharkov | . | 1 464 | | 32 | Łódź/Łódź | 605 | Kolonia/Cologne | 595 | Liverpool/Liverpool | 1 351 | 441 | | 33 | Turyn/Turin | 597 | Ateny/Athens | 565 | Sheffield/Sheffield | 1 317 | 547 | | 34 | Lizbona/Lisbon | 594 | Haga/Hague | 533 | Praga/Praha | . | 1 299 | | 35 | Rotterdam/Rotterdam | 582 | Frankfurt nad Menem/Frankfurt am Main | 532 | Niżnij Nowgorod/Nizhny Novgorod | . | 1 284 | | 36 | Antwerpią/Antwerp | 576 | Dublin/Dublin | 522 | Palermo/Palermo | 1 250 | 656 | | 37 | Frankfurt nad Menem/Frankfurt am Main | 556 | Sheffield/Sheffield | 513 | Kopenhaga/Copenhagen | 1 181 | 528 | a—c Notki patrz na str. 64. d Wielka Antwerpia. a—c See footnotes on page 64. d The Great Antwerp. | Lokata | 1930 lub or 1931 | 1950a | 2010b | |--------|-----------------|-------|-------| | | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | ludność w tys. population in thous. | miasta towns | zespół miejski urban agglomeration | miasta city proper | | 38 | Dortmund Dortmund | 541 | Walencja Walencia | 509 | Rotterdam Rotterdam | 1 168 | 610 | | 39 | Sheffield Sheffield | 518 | Dortmund Dortmund | 507 | Samara Samara | . | 1 165 | | 40 | Kijów Kiev | 514 | Leeds Leeds | 505 | Sofía Sofía | . | 1 165 | | 41 | Sztokholm Stockholm | 502 | Düsseldorf Düsseldorf | 501 | Kazan Kazan | . | 1 144 | | 42 | Düsseldorf Düsseldorf | 499 | Stuttgart Stuttgart | 498 | Dniepropietrowsk Dnipropetrovsk | . | 1 108 | | | Newcastle upon Tyne | | | | Rostów nad Donem Rostov am Donu | . | 1 090 | | 43 | Leeds Leeds | 483 | Lyon Lyon | 471 | Ufa Ufa | . | 1 062 | | 44 | Lyon Lyon | 460 | Belgrad Belgrade | 470 | Dublin Dublin | 1 060 | 506 | | 45 | Ateny Athens | 453 | Drezzo Dresden | 468 | Bruksela Brussels | 1 049 | 163 | | 46 | Hanower Hanover | 444 | Edynburg Edinburgh | 467 | Wolgograd Volgograd | . | 1 021 | | 47 | Duisburg Duisburg | 440 | Belfast Belfast | 444 | Bordeaux Bordeaux | 1 009 | 236 | | 48 | Edynburg Edinburgh | 439 | Hannover Hanover | 444 | Walencja Valencia | . | 807 | a—c Notki patrz na str. 64. On the basis: J. Baszanowski, *Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego*, Gdańsk 1995, s. 142 i 143; *Demographic Yearbook* 1955, New York 1955, s. 178–183; *Demographic Yearbook* 1960, United Nations, New York 1960, s. 325–348; *Histoire des populations de l’Europe*, t. II: *La révolution démographique 1750–1914*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1998, s. 211; *Mały Rocznik Statystyczny* 1939, Warszawa 1939, s. 39; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics Europe, 1790–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 74–76; *Rocznik Demograficzny* 2012, Warszawa 2012, s. 87 i 88; *Total population in Urban Audit cities. Standard living conditions in Urban Audit cities, core city*. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 5. STRUKTURA LUDNOŚCI WEDŁUG WIEKU **STRUCTURE OF POPULATION BY AGE** A. **W LATACH 1459–1798** **IN 1459–1798** | Kraje | Miejscowości | Lata | Ogółem | 0–19 | 20–39 | 40–59 | 60 i więcej | |-------|--------------|------|--------|------|-------|-------|-------------| | | | | razem | 0–9 | 10–19 | | | | Polska | Dobre Miasto | 1695 | 100,0 | 44,8 | 23,1 | 21,7 | 33,0 | 17,3 | 4,9 | | Poland | Kraków | 1791 | 100,0 | 34,7 | 15,1 | 19,6 | 38,1 | 19,6 | 7,6 | | | Olkusz | 1791 | 100,0 | 41,9 | 25,2 | 16,7 | 30,0 | 22,2 | 5,9 | | | Warszawa | 1791 | 100,0 | 36,4 | 21,1 | 15,3 | 37,6 | 20,1 | 5,9 | | | Wieluń | 1791 | 100,0 | 36,5 | 19,4 | 17,1 | 34,3 | 20,6 | 8,6 | | Czechy | Poděbrady | 1651 | 100,0 | 43,8 | 25,7 | 18,1 | 28,8 | 23,4 | 4,0 | | Czechia| Rokycany | 1651 | 100,0 | 38,8 | 20,6 | 18,2 | 31,6 | 24,5 | 5,1 | | Francja| Beauvais | 1765 | 100,0 | 36,3 | 19,3 | 17,0 | 29,2 | 22,1 | 12,4 | | France | Genewa | 1798 | 100,0 | 32,9 | 17,0 | 15,9 | 33,4 | 22,8 | 10,9 | | Szwajcaria | Rzym | 1650 | 100,0 | 34,7 | 18,1 | 16,6 | 37,6 | 24,7 | 3,0 | | Wieś | Rural areas | |------|-------------| | Polska | parafia Dobre Miasto | 1695 | 100,0 | 46,4 | 19,9 | 26,5 | 31,5 | 17,5 | 4,6 | | Poland | Dobre Miasto parish | 1791 | 100,0 | 44,7 | 25,5 | 19,2 | 32,7 | 17,3 | 5,3 | | Czechy | Poděbrady | 1651 | 100,0 | 48,3 | 30,9 | 17,4 | 33,4 | 16,3 | 2,0 | | Czechia| Rokycany | 1651 | 100,0 | 48,5 | 27,9 | 20,6 | 29,3 | 19,0 | 3,1 | | Francja | Baronie Pirenejskie | 1793 | 100,0 | 41,6 | . | . | 47,8 | 10,6 | | France | Confienza | 1459 | 100,0 | 44,6 | . | . | 49,4 | 6,0 | | Włochy | Garlasco | 1459 | 100,0 | 47,8 | . | . | 45,5 | 6,7 | *a* Dane dotyczą ludności obecnej. *a* Data concern the population at the present. Na podstawie: S. Borowski, *Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VIII, Warszawa 1975, s. 132; A. Fauve-Chamoux, *Starość w rodach pirenejskich w XVIII i XIX wieku*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVIII, Warszawa 1991, s. 152; J. Ganiagne, *Beauvais au XVIIIe siècle. Population et cadre urbain*, Paris 1999, s. 51; M. Kopczyński, *Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku*, Warszawa 1998, s. 74; C. Kuklo, *Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne*, Białystok 1998, s. 249, 252–254; F. Leverotti, *Alcune osservazioni sulle strutture delle famiglie contadine nell’Italia padana del Basso Medioevo a partire dal famulato*, “Popolazione e storia”, nr 2, Udine 2001, s. 22; E. Maur, *Populační vývoj českých komorních panství po válce tricetileté*, w: *Průspěvky k historické demografii Čech 17.–18. století*, Praha 1972, s. 53; A. Perrenoud, *La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique*, Genève 1979, s. 532; E. Sonino, *In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century*, w: *Socio-economic consequences of sex ratios in historical perspectives, 1500–1900*, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994, s. 23. | Lata | Ogółem | 0–19 | 20–39 | 40–59 | 60 i więcej | |------|--------|------|-------|-------|-------------| | | | razem | 0–9 | 10–19 | | | | | total | | | | | Galicja | 1869 | 100,0 | 47,8 | 28,3 | 19,5 | 31,1 | 17,5 | 3,6 | | Galicja | 1890 | 100,0 | 47,8 | 26,8 | 21,0 | 29,6 | 17,6 | 5,0 | | Galicja | 1910 | 100,0 | 52,0 | 30,5 | 21,5 | 25,8 | 16,8 | 5,4 | | Królestwo Polskie | 1897 | 100,0 | 49,2 | 28,2 | 21,0 | 30,3 | 14,3 | 6,2 | | Kingdom of Poland | | | | | | | | | | Anglia i Walia | 1871 | 100,0 | 45,7 | 25,5 | 20,2 | 29,4 | 17,4 | 7,5 | | England and Wales | 1897 | 100,0 | 45,3 | 24,0 | 21,3 | 30,3 | 17,0 | 7,4 | | Anglia i Walia | 1911 | 100,0 | 39,9 | 20,9 | 19,0 | 32,6 | 19,5 | 8,0 | | Austria | 1869 | 100,0 | 43,5 | 24,1 | 19,4 | 30,0 | 19,9 | 6,7 | | Austria | 1890 | 100,0 | 43,7 | 23,9 | 19,8 | 29,3 | 19,1 | 7,9 | | Austria | 1910 | 100,0 | 46,2 | 26,3 | 19,9 | 28,1 | 18,2 | 7,5 | | Francja | 1866 | 100,0 | 35,5 | 18,6 | 16,9 | 30,5 | 22,8 | 11,2 | | France | 1891 | 100,0 | 35,0 | 17,5 | 17,5 | 30,1 | 22,4 | 12,5 | | Francja | 1911 | 100,0 | 33,6 | 17,1 | 16,5 | 30,5 | 23,1 | 12,8 | | Hiszpania | 1887 | 100,0 | 41,5 | 22,9 | 18,6 | 31,5 | 19,5 | 7,5 | | Spain | 1910 | 100,0 | 42,5 | 23,1 | 19,4 | 28,3 | 19,8 | 9,4 | | Niemcy | 1871 | 100,0 | 43,4 | 23,9 | 19,5 | 29,9 | 19,0 | 7,7 | | Germany | 1890 | 100,0 | 44,9 | 24,2 | 20,7 | 28,9 | 18,2 | 8,0 | | Niemcy | 1910 | 100,0 | 43,7 | 23,4 | 20,3 | 30,3 | 18,1 | 7,9 | | Szwecja | 1870 | 100,0 | 43,8 | 23,1 | 20,7 | 27,9 | 20,2 | 8,1 | | Sweden | 1890 | 100,0 | 42,3 | 23,1 | 19,2 | 27,1 | 19,2 | 11,4 | | Szwecja | 1910 | 100,0 | 41,0 | 21,8 | 19,2 | 28,0 | 19,0 | 12,0 | | Węgry | 1869 | 100,0 | 46,5 | 26,2 | 20,3 | 30,8 | 17,6 | 5,0 | | Hungary | 1890 | 100,0 | 45,4 | 26,2 | 19,2 | 29,2 | 18,6 | 6,9 | | Węgry | 1910 | 100,0 | 45,4 | 24,5 | 20,9 | 27,6 | 18,8 | 8,2 | | Włochy | 1871 | 100,0 | 41,5 | 22,4 | 19,1 | 29,9 | 19,9 | 8,7 | | Italy | 1911 | 100,0 | 43,3 | 23,3 | 20,0 | 27,4 | 19,1 | 10,2 | a Cale ówczesne Królestwo Węgier. a The whole of Kingdom of Hungary of that time. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 175 i 176; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 13–45. | Lata | Ogółem | 0–19 | 20–64 | 65 i więcej | |------|--------|------|-------|-------------| | | | | | | | 1931 | 100,0 | 42,9 | 52,2 | 4,9 | | 1957 | 100,0 | 39,8 | 54,6 | 5,6 | | 1970 | 100,0 | 37,6 | 54,2 | 8,2 | | 1990 | 100,0 | 32,5 | 57,3 | 10,2 | | 2010 | 100,0 | 21,1 | 65,1 | 13,8 | | 1930 | 100,0 | 37,6 | 55,9 | 6,5 | | 1959 | 100,0 | 38,3 | 54,6 | 7,1 | | 1973 | 100,0 | 31,3 | 58,6 | 10,1 | | 1989 | 100,0 | 25,4 | 61,3 | 13,3 | | 2010 | 100,0 | 22,9 | 60,1 | 17,0 | | 1931 | 100,0 | 30,3 | 60,2 | 9,5 | | 1959 | 100,0 | 32,0 | 56,4 | 11,6 | | 1975 | 100,0 | 32,0 | 54,7 | 13,3 | | 1990 | 100,0 | 27,7 | 58,3 | 14,0 | | 2010 | 100,0 | 24,4 | 58,8 | 16,8 | | 1920 | 100,0 | 41,9 | 48,3 | 9,8 | | 1950 | 100,0 | 35,8 | 56,9 | 7,3 | | 1970 | 100,0 | 35,8 | 54,5 | 9,7 | | 1989 | 100,0 | 28,9 | 58,1 | 13,0 | | 2010 | 100,0 | 19,8 | 63,2 | 17,0 | | 1933 | 100,0 | 30,4 | 62,5 | 7,1 | | 1959 | 100,0 | 29,4 | 60,1 | 10,5 | | 1974 | 100,0 | 29,3 | 56,7 | 14,0 | | 1990 | 100,0 | 21,8 | 63,3 | 14,9 | | 2010 | 100,0 | 18,8 | 60,5 | 20,7 | | 1930 | 100,0 | 37,1 | 56,6 | 6,3 | | 1960 | 100,0 | 33,1 | 53,2 | 13,7 | | 1976 | 100,0 | 27,7 | 59,6 | 12,7 | | 1989 | 100,0 | 27,8 | 59,1 | 13,1 | | 2010 | 100,0 | 20,7 | 62,7 | 16,6 | a Dane na podstawie spisów bądź szacunków. b, c, f Stan w dniu: b – 31 XII, c – 1 I, f – 1 VII. d, e W wieku: d – 20–59 lat, e – 60 lat i więcej. g W latach 1959 i 1974 Republika Federalna Niemiec (RFN). a Based on censuses or estimated data. b, c, f As of: b – 31 XII, c – 1 I, f – 1 VII. d, e At age: d – 20–59, e – 60 and more. g In 1959 and 1974 West Germany (FRG). | Countries | Localities | Years | Marriages per 1,000 population | |-----------|------------|-------|-------------------------------| | Switzerland | Genewa | 1711 | 8,6b | | | Mantua | 1790–1795 | 10,3 | | Italy | Monza | 1700–1799 | 7,4 | | | Treviglio | 1700–1799 | 8,1 | **Rural areas** | Poland | Bejsce parish | end of the 17th century | 10,3 | |--------|---------------|-------------------------|------| | | Brzeżany parish | 1783–1792 | 10,9 | | | Rzeszów decanate | 1785 | 10,6 | | | Wieluń region | 1788–1792 | 8,5 | | Italy | Monza district | 1700–1799 | 9,4 | a In long-term period – annual averages. b, c Town: b – with suburb, c – in walls. On the basis: J. Baszanowski, *Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego ludności*, Gdańsk 1995, s. 144 i 145; C. M. Belfanti, *Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 159; M. Kędelski, *Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku*, Poznań 1992, s. 140; A. Perrenoud, *La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique*, Genève 1979, s. 371; E. Piasecki, *Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne*, Warszawa-Wrocław 1990, s. 93; B. Puczyński, *Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku*, „Przeszłość demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973, s. 46; S. Rejman, *Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne*, Rzeszów 2006, s. 63 i 64; P. Sala, *Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des “bourg moyens”*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 134; S. Szymkiewicz, *Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów*, Warszawa 1959, s. 276 i 280; obliczenia własne. | Lata Years Kraje Countries | Małżeństwa zawarte Marriages contracted na 1 000 ludności per 1 000 population | Rozwody Divorces | |---------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|------------------| | Polska .... 1936–1938 | 8,2 | 0,4 | | Poland | 1950 | 10,8 | 0,4 | | | 1970 | 8,5 | 1,1 | | | 1990 | 6,7 | 1,1 | | | 2010 | 5,9 | 1,6 | | Finlandia 1935–1939 | 8,6 | 0,4 | | Finland | 1950 | 8,5 | 0,9 | | | 1970 | 8,8 | 1,3 | | | 1990 | 5,0 | 2,6 | | | 2010 | 5,6 | 2,5 | | Francja .... 1935–1939 | 6,7 | 0,5 | | France | 1950 | 7,9 | 0,9 | | | 1970 | 7,8 | 0,8 | | | 1990 | 5,1 | 1,9 | | | 2010 | 3,8 | 2,1 | | Hiszpania 1935–1939 | 5,5 | . | | Spain | 1950 | 7,5 | . | | | 1970 | 7,4 | . | | | 1990 | 5,7 | 0,6 | | | 2010 | 3,6 | 2,2 | | Lata Years Kraje Countries | Małżeństwa zawarte Marriages contracted na 1 000 ludności per 1 000 population | Rozwody Divorces | |---------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|------------------| | Niemcyc .... 1935–1939 | 9,7 | 0,9 | | Germanyc | 1950 | 10,8 | 1,6 | | | 1970 | 7,3 | 1,3 | | | 1990 | 6,5 | 1,9 | | | 2010 | 4,7 | 2,3 | | Węgry ........ 1935–1939 | 8,5 | 0,5 | | Hungary | 1950 | 11,4 | 1,2 | | | 1970 | 9,3 | 2,2 | | | 1990 | 6,4 | 2,4 | | | 2010 | 3,6 | 2,4 | | Wielka Brytaniaad ....... | 1935–1939 | 8,9 | 0,2 | | United Kingdomd | 1950 | 8,1 | 0,7 | | | 1970 | 8,5 | 1,2 | | | 1990 | 6,5 | 2,9 | | | 2009 | 4,3 | 2,0 | | Włochy ...... 1935–1939 | 7,5 | . | | Italy | 1950 | 7,7 | . | | | 1970 | 7,4 | 0,3 | | | 1990 | 5,6 | 0,5 | | | 2010 | 3,6 | 0,9e | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b 1939 r. c W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). d W latach 1935–1939 Anglia i Walia. e 2009 r. a In long-term period – annual averages. b 1939. c In 1950 and 1970 West Germany (FRG). d In 1935–1939 England and Wales. e 2009. Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 462; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 412 i 413; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 38; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 43; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 77; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 99. | Countries | Localities | Years | Single males | Single females | |-----------|------------|-------|--------------|---------------| | **Poland** | Brzeżany | 1784–1800 | 26,0 | 20,9 | | | Gdańsk | XV–XVI w. | 30,0 | 15,0–20,0 | | | Ostrów Mazowiecka | XVIII w. | 27,0 | 23,0 | | | Poznań | 1800–1815 | 29,0 | 24,6 | | | Toruń | 1636–1700 | 28,4 | 22,2 | | | Warszawa | XVII w. | 25,9 | 20,8 | | | 17th century | | 28,4 | 26,6 | | | 1740–1769 | | 28,8 | 22,6 | | | 1770–1799 | | 29,0 | 21,8 | | **England** | x | 1700–1749 | 27,1 | 26,5 | | | x | 1750–1799 | 25,6 | 24,6 | | **Czechia** | Brno | 1710–1769 | 29,6 | 24,9 | | | Budyně | 1701–1750 | 27,5 | 23,7 | | | Domažlice | 1700–1749 | 31,2 | 27,3 | | | Jablonec | 1700–1759 | 25,9 | 25,0 | | | Praga | 1701–1784 | 29,1 | 26,3 | | **France** | Lyon | 1700–1750 | 29,0 | 25,2 | | | Meulan | 1660–1739 | 26,5 | 25,1 | | | 1740–1789 | | 27,6 | 26,2 | | | Paryż | 1790–1829 | 24,8 | 20,5 | | | Reims | 1668–1699 | 27,7 | 24,3 | | | 1775–1791 | | 28,2 | 26,7 | | | Rouen | 1670–1699 | 26,3 | 24,4 | | | 1790–1792 | | 27,9 | 26,2 | | | Verdun | 1750–1790 | 27,8 | 26,3 | | **Spain** | x | przed | 26,1 | 23,2 | | **Holland** | Amsterdam | 1626–1627 | 25,7 | 24,5 | | | 1676–1677 | | 27,7 | 26,5 | | | 1796 | | 28,3 | 26,1 | | | Duiven | 1711–1750 | 29,7 | 28,5 | | | Maasland | 1650–1699 | 26,8 | 26,7 | | | 1700–1749 | | 28,2 | 25,9 | | | Zierikzee | 1500–1549 | 30,6 | 25,3 | | | 1650–1699 | | 30,6 | 25,0 | *a, c, Dane dotyczą: a — w liczniku — rzemieślników, w mianowniku — robotników przemysłowych, c — miejsce-wego patrycjatu. b W mianowniku mediana dla burżuazji żydowskiej.* *a Data concern: a — in numerator — craftsmen, in denominator — industrial workers, c — local patricians. b In denominator median for jewish bourgeoisie.* | Kraje | Miejscowości | Lata | Kawalerowie | Panny | |-------|--------------|------|-------------|-------| | | | | Single males| Single females | | Niemcy | Giessen | 1721–1730 | 27,8 | 25,7 | | Germany | Moguncja | 1721–1730 | 28,2 | 23,1 | | | Oppenheim | 1650–1794 | 26,9 | 23,1 | | Szwajcaria | Lucerna | 1786–1795 | 29,3 | 27,2 | | Switzerland | Olten | 1600–1650 | 26,1 | 23,2 | | | | 1741–1780 | 26,7 | 27,1 | | Włochy | Gubbio | XVIII w. | 28,5 | 23,2 | | Italy | Florencja | 1427 | 30,0 | 18,0 | | Polska | Bejce | 1781–1800 | 26,6 | 20,5 | | Poland | parafia Brzeżany | 1784–1800 | 24,8 | 19,0 | | Brzeżany parish | Krapkowice | 1761–1800 | 25,0 | 22,0 | | | Szaradowo | 1731–1800 | 27,4 | 21,9 | | | Wieleń | druga połowa XVIII w. | 28,2 | 22,3 | | Anglia | x | 1700–1749 | 27,0 | 25,2 | | England | x | 1750–1799 | 26,1 | 24,3 | | Czechy | Podivíně | 1784–1790 | 25,4a | 22,0a | | Czechia | Zdechovice | 1785–1799 | 25,8 | 22,6 | | Dania | Sejerø | 1700–1739 | 27,8 | 27,0 | | Denmark | 1780–1799 | 25,2 | 23,5 | | | Sandsavaer | 1750–1801 | 27,1b | 26,3b | | | Ullensaker | 1733–1789 | 28,6c | 28,6c | | Francja | Bas-Quercy | 1700–1739 | 27,0 | 23,7 | | France | 1762–1792 | 27,1 | 26,3 | | | Crulai | 1674–1742 | 27,5 | 25,1 | | | 1770–1789 | 27,2 | 26,8 | | | Thézels (Quercy) | 1700–1766 | 26,8 | 23,8 | | | 1767–1792 | 27,1 | 26,3 | | | Tourouvre-au-Perche | 1665–1699 | 26,7 | 22,8 | | | 1735–1770 | 26,8 | 25,9 | a–c Dane dotyczą: a – ludności żydowskiej, b – robotników w manufakturach metalurgicznych, c – w liczniku dzierżawców, w mianowniku – chłopów. a–c Data concern: a – jewish population, b – workers in metallurgic workshops, c – in numerator – leaseholders, in denominator – peasants. | Kraje | Miejscowości | Lata | Kawalerowie | Panny | |-------|--------------|------|-------------|-------| | | | | Single males| Single females | | Hiszpania | Galicja | przed 1787 | 25,8 | 25,7 | | Spain | Groningen | 1721–1740 | 31,0 | 27,1 | | Holandia | Belm | 1681–1690 | 29,4 | 26,3 | | Holland | | 1741–1750 | 29,3 | 27,5 | | Niemcy | | 1791–1800 | 28,8 | 26,0 | | Germany | 14 parafii | 1700–1749 | 26,7b | 24,1b | | Italy | okręg Florencji | 1427 | 25,6 | 18,4 | a Wsie okręgu: Bayern, Bade, Frise, Waldeck i Wurtemberg. b Mediana. Villages of district: Bayern, Bade, Frise, Waldeck and Wurtemberg. b Median. Na podstawie: J.-P. Bardet, *Rouen aux XVIIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social*, t. I, Paris 1983, s. 255; S. Beauvalet-Boutourie, *La démographie de l’époque moderne*, Paris 1999, s. 120; O. Bussini, *Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie Della città di Gubbio nel XVIII secolo*, “Popolazione e storia”, nr 1, Udine 2006, s. 21; J. De Vries, *Population*, w: *Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation*, t. I: *Structures and Assertions*, red. T. A. Brady, Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997, s. 28 i 29; H. A. Diederiks, *Le choix du conjoint à Amsterdam au début du XIXe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986, s. 186; A. Fauve-Chamoux, *Marriage, Widowhood and Divorce*, w: *The History of the European Family*, red. D. I. Kertzer, M. Barbagli, t. I: *Family Life in Early Modern Times 1500–1789*, New Haven–London 2001, s. 232; C. Grange, *Les comportements de fécondité de la bourgeoisie juive à Paris (1790–1950)*, „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 2008, s. 43; A.-L. Head, *Contrastes ruraux et urbains en Suisse de 1600 au début du XIXe siècle: la croissance démographique des villes et des campagnes et ses variables*, w: *Mélanges d’histoire économique offerts au professeur Anne-Marie Piuz*, red. L. Mottu-Weber, D. Zumkeller, Genève 1989, s. 140; Š. Jirásková, *Demografický vývoj farnosti Zdechovice v 18. století*, „Historická demografie”, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 114; E. Kačerová, *Sniatčnost v 17. a 18. století ve světle matrik pražské farnosti Panny Marie pod řetězem*, „Historická demografie”, t. XXVIII, Praha 2004, s. 48; C. Kuklo, *Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej*, Warszawa 2009, s. 279; L. Nesládková, *Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu křesťanů a židů*, Praha 2003, s. 124; R. Paping, G. Collenteur, *Population Growth and Social Structure in a Market-Oriented Agricultural Economy in the Netherlands 1750–1820*, „Obradoiro de Historia Moderna”, t. XIII, Santiago de Compostella 2004, s. 81; J. Schlumbohn, *Incertitude et régularité des parcours de vie. Enfance, jeunesse, mariage dans une paroisse rurale allemande, XVIIe–XIXe siècles*, „Annales de Démographie Historique”, nr 2, Paris 1998, s. 129; M. Terrise, *Reconstitution des familles en Scandinavie*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986, s. 329, 346; A. M. Van der Woude, *Population Developments in the Northern Netherlands (1500–1800) and the Validity of the Urban Graveyard Effect*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 63; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, *English Population History from Family Reconstitution 1580–1837*, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 187. | Countries | Mężczyźni | Males | Kobiety | Females | |-----------|-----------|-------|---------|---------| | | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | | Polska | 24,4 | 24,7 | 25,2 | 27,5 | | Austria | 24,6 | 26,5 | 29,8 | 31,9 | | Belgia | 24,6 | 26,4 | 28,5 | 31,2 | | Czechy | . | 23,5 | 27,1 | 31,0 | | Dania | 27,5 | 30,2 | 32,6 | 34,6 | | Finlandia | . | 28,5 | 30,9 | 32,6 | | Francja | 25,1 | 27,6 | 30,2 | 31,8 | | Hiszpania | 26,2 | 27,8 | 30,1 | 33,2 | | Holandia | 25,4 | 28,2 | 31,0 | 32,8 | | Niemcy | 26,1 | 28,4 | 31,2 | 33,2 | | Szwajcaria| 27,4 | 29,1 | 30,3 | 31,6 | | Szwecja | 29,0 | 30,2 | 33,1 | 35,5 | | Węgry | 24,5 | 24,7 | 27,2 | 31,4 | | Wielka Brytania | 25,3 | 27,2 | 30,5 | 32,1d | | Włochy | 27,2 | 28,4 | 30,9 | 33,1d | | Countries | Mężczyźni | Males | Kobiety | Females | |-----------|-----------|-------|---------|---------| | | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | | Polska | 22,5 | 22,7 | 23,9 | 25,6 | | Austria | 23,2 | 24,9 | 27,2 | 29,3 | | Belgia | 22,3 | 24,3 | 26,3 | 28,8 | | Czechy | 21,5 | 21,1 | 24,5 | 28,2 | | Dania | 24,6 | 27,6 | 29,5 | 32,1 | | Finlandia | 24,4 | 25,0 | 28,0 | 30,3 | | Francja | 23,0 | 25,6 | 28,0 | 30,0 | | Hiszpania | 23,5 | 25,3 | 27,8 | 31,0 | | Holandia | 23,2 | 25,9 | 27,8 | 30,1 | | Niemcy | 22,9 | 25,3 | 27,0 | 30,3 | | Szwajcaria| 25,1 | 26,8 | 27,9 | 29,4 | | Szwecja | 26,0 | 27,5 | 30,1 | 32,9 | | Węgry | 21,3 | 21,5 | 24,6 | 28,7 | | Wielka Brytania | . | 25,0 | 27,2 | 29,9d | | Włochy | 23,9 | 25,6 | 27,4 | 30,1d | a W momencie zawarcia pierwszego małżeństwa. b Mediana. c, e W 1980 r.: c – Republika Federalna Niemiec (RFN), e – Czechosłowacja. d 2009 r. a Mean age at first marriage. b Median age. c, e In 1980. c – West Germany (FRG), e – Czechoslovakia. d 2009. Na podstawie: Population statistics. European Communities, 2006, s. 120–122; On the basis: Mean age at first marriage by sex. United Nations Economic Commision for Europe. Statistical Database. http://w3.unece.org; Rocznik Statystyczny 1983, Warszawa 1983, s. 44. | Countries | Localities | Date of marriage contract | 15–19 | 20–24 | 25–29 | 30–34 | 35–39 | 40–44 | 45–49 | Marriage fertility rate | |-----------|------------|--------------------------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|------------------------| | **Poland** | Warszawa | 1740–1769 | 459 | 469 | 408 | 381 | 276 | 121 | 60 | 10,87 | | | | 1770–1799 | 382 | 413 | 316 | 293 | 217 | 61 | 133 | 9,08 | | **Czechia** | Břevnov | 1660–1719 | 500 | 444 | 504 | 463 | 401 | 247 | 67 | 13,13 | | | | 1720–1759 | 518 | 531 | 515 | 435 | 351 | 195 | 47 | 12,96 | | | | 1760–1799 | 604 | 525 | 472 | 459 | 352 | 182 | 26 | 13,10 | | | Jablonec | 1700–1749 | 553 | 454 | 426 | 365 | 308 | 168 | 20 | 11,47 | | | | 1750–1799 | 413 | 488 | 483 | 411 | 342 | 192 | 33 | 11,81 | | | Brno | 1710–1769 | 555 | 486 | 466 | 408 | 332 | 265 | 153 | 13,32 | | **England** | x | 1538–1649 | 349 | 394 | 361 | 329 | 301 | 137 | 18 | 9,45 | | | x | 1650–1749 | 393 | 399 | 374 | 301 | 227 | 120 | 23 | 9,19 | | | x | 1538–1649 | 407 | 428 | 397 | 333 | 257 | 153 | 28 | 10,02 | | | x | 1650–1749 | 361 | 400 | 375 | 332 | 249 | 122 | 21 | 9,30 | | **France** | Argenteuil | 1740–1770 | 460 | 554 | 521 | 478 | 360 | 147 | – | 12,60 | | | Coulommiers| 1670–1715 | 364 | 573 | 500 | 429 | 302 | 127 | 0 | 11,48 | | | Meulan | 1660–1709 | 541 | 486 | 465 | 498 | 410 | 159 | 14 | 12,87 | | | | 1765–1789 | 480 | 515 | 465 | 385 | 283 | 115 | 13 | 11,28 | | | | 1790–1814 | 476 | 433 | 331 | 253 | 159 | 53 | 6 | 8,56 | | | Rouen | 1640–1669 | – | 597 | 586 | 512 | 362 | 246 | 21 | 11,62 | | | | 1760–1792 | – | 507 | 435 | 309 | 187 | 67 | 6 | 7,56 | | | Chartres | 1700–1729 | 313 | 420 | 425 | 361 | 300 | 155 | 28 | 10,01 | | | | 1760–1789 | 280 | 437 | 483 | 360 | 140 | 90 | 17 | 9,04 | | | Verdun | 1750–1769 | 473 | 615 | 556 | 453 | 337 | 157 | 17 | 13,04 | | | | 1770–1789 | 573 | 500 | 420 | 329 | 214 | 95 | 10 | 10,71 | *a* Oznacza średnią liczbę dzieci, którą urodziłaby przeciętnie kobieta w ciągu całego okresu rozrodczego, przy stałym wzorcu płodności z danego okresu. *b*, *c* Dane dotyczą rodzin: *b* – robotników w manufakturach, *c* – rzemieślników. *d* Małe miasta. *a* Means the average number of children that would be born by the woman during her whole reproductive age, by the constant fertility rate observed in a given period. *b*, *c* Data concern families of: *b* – workers in workshops, *c* – craftsmen. *d* Small towns. | Countries | Localities | Date of marriage contract | 15–19 | 20–24 | 25–29 | 30–34 | 35–39 | 40–44 | 45–49 | Marriage fertility rate | |-----------|------------|--------------------------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|------------------------| | **Holland** | Amsterdam | koniec XVIII w. end of the 18th century | – | 563 | 432 | 419 | 344 | 145 | 20 | 9,62 | | | Duiven | 1666–1795 | 375 | 492 | 438 | 384 | 314 | 164 | 5 | 10,86 | | | Maasland | 1670–1819 | 490 | 528 | 482 | 386 | 276 | 118 | 12 | 11,46 | | **Germany** | Giessen | 1631–1680 | 415 | 424 | 420 | 353 | 297 | 168 | 36 | 10,57 | | **Switzerland** | Genewa | 1625–1644 | 474 | 518 | 466 | 418 | 351 | 185 | 20 | 12,16 | | | | 1725–1727 | 467 | 549 | 448 | 372 | 266 | 114 | 25 | 11,21 | | | | 1800–1810 | 504 | 431 | 266 | 200 | 123 | 42 | 5 | 7,86 | | | Zurych | 1580–1649 | – | 439 | 432 | 413 | 364 | 200 | – | 9,24 | | **Italy** | Gubbio | XVIII w. | 333 | 479 | 465 | 440 | 379 | 196 | 27 | 11,60 | | | Florencja | 1400–1549 | 478 | 574 | 505 | 353 | 249 | 65 | – | 11,12 | | **Poland** | Bejsce | XVIII–XIX w. 18th–19th century | 132 | 331 | 320 | 292 | 252 | 130 | 27 | 7,42 | | **England** | Colyton (Devon) | 1560–1629 | 412 | 467 | 403 | 369 | 302 | 174 | 18 | 10,73 | | | | 1647–1719 | 500 | 346 | 395 | 272 | 182 | 104 | 20 | 9,10 | | | | 1770–1837 | 500 | 441 | 361 | 347 | 270 | 152 | 22 | 10,47 | | **Denmark** | Sejerø | 1740–1779 | 471 | 490 | 414 | 336 | 230 | 119 | 12 | 10,36 | | | | 1780–1799 | 435 | 476 | 414 | 323 | 206 | 64 | 19 | 9,69 | | **France** | Aubervilliersb | 1634–1699 | 250 | 404 | 460 | 436 | 399 | 173 | 11 | 10,67 | | | Crulai | 1674–1742 | 324 | 428 | 431 | 359 | 319 | 119 | 10 | 9,95 | | | Sainghin-en | 1690–1739 | – | 512 | 521 | 419 | 402 | 220 | 31 | 10,53 | | | Mélantoisc | 1740–1769 | – | 592 | 519 | 472 | 412 | 213 | 15 | 11,12 | | | 3 wsie (Oise)b | 1740–1779 | – | 527 | 515 | 448 | 368 | 144 | 21 | 10,12 | *a Notka patrz na str. 77. b Basen Paryski. c Francja Płn. *a See footnote on page 77. b Paris Region. c Northern France.* | Countries | Localities | Date of marriage contract | Live births per 1,000 females aged | Marriage fertility rate | |-----------|------------|--------------------------|-----------------------------------|-------------------------| | | | | 15–19 | 20–24 | 25–29 | 30–34 | 35–39 | 40–44 | 45–49 | | | Niderlandy | 11 parafii | przed 1750 | — | 472 | 430 | 366 | 317 | 190 | — | 8,88 | | Southern Netherlands | Flandria | przed 1750 | 442 | 494 | 453 | 413 | 338 | 196 | 24 | 11,80 | | Niemcy | 14 parafii | 1750–1774 | 384 | 439 | 425 | 374 | 303 | 173 | 26 | 10,62 | | Norway | Rendalen | 1733–1780 | 462 | 508 | 415 | 361 | 306 | 197 | 44 | 11,47 | | | | 1781–1828 | 519 | 492 | 378 | 283 | 247 | 116 | 10 | 10,23 | | | Ullensaker | 1733–1789 | — | 431 | 399 | 361 | 301 | 188 | 42 | 8,61 | | | | 1733–1789 | — | 446 | 400 | 354 | 271 | 182 | 42 | 8,48 | | | | 1733–1789 | — | 478 | 438 | 373 | 324 | 165 | 34 | 9,06 | a Notka patrz na str. 77. b Wsie okręgu: Bayern, Bade, Frise, Waldeck i Wurtemberg. c—e Dane dotyczą rodzin: c — dzierżawców, d — chłopów, e — górników. a See footnote on page 77. b Villages of district: Bayern, Bade, Frise, Waldeck and Wurtemberg. c—e Data concern families of: c — leaseholders, d — peasants, e — miners. Na podstawie: J.-P. Bardet, *Rouen aux XVIIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social*, t. I, Paris 1983, s. 269; S. Beauvalet-Boutouyrie, *La limitation des naissances: l’exemple de Verdun dans la deuxième moitié du XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1990, s. 214; O. Bussini, *Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo*, „Popolazione e storia“, nr 1, Udine 2006, s. 25; J. De Vries, *Population*, w: *Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation*, vol. 1: *Structures and Assertions*, red. T. A. Brady, Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997, s. 24; J. A. Faber, M. H. D. Van Leeuwen, *Les assistés catholiques d’Amsterdam, 1750–1850: un exemple d’application particulière de la méthode de reconstitution des familles*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1991, s. 245; J. L. Flandrin, *Historia rodziny*, Warszawa 1998, s. 301–304; B. Garnot, *La fécondité des classes populaires à Chartres au XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 203; E. Gautier, L. Henry, *La population de Crulai, paroisse Normande. Étude historique*, Paris 1958, s. 98; C. Kuklo, *Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie*, Białystok 1991, s. 199; L. Nesládková, *Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu krčťanů a židů*, Praha 2003, s. 149; A. Perrenoud, *Espacement et arrêt dans le contrôle des naissances*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1989, s. 61; E. Piasecki, *Łudność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne*, Warszawa–Wrocław 1990, s. 241; M. Poulová, *Plodnost vdanych žen ve farnosti Rožmberk nad Vltavou v 19. století*, „Historická demografie“, t. XXXI, Praha 2007, s. 59; M. Terrise, *Reconstitution des familles en Scandinavie*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 327 i 345; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, *English Population History from Family Reconstitution 1580–1837*, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 428. | Lata | 15–19 | 20–24 | 25–29 | 30–34 | 35–39 | 40–44 | 45–49 | |------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------| | **Polska** | | | | | | | | | 1931–1932 | 24,7 | 145,3 | 189,3 | 164,0 | 117,8 | 53,4 | 10,4 | | 1975 | 31,4 | 170,1 | 136,5 | 71,4 | 33,9 | 10,0 | 0,7 | | 1996 | 21,1 | 107,6 | 103,5 | 54,6 | 23,2 | 5,5 | 0,3 | | 2010 | 15,2 | 56,1 | 94,7 | 74,0 | 31,0 | 6,1 | 0,2 | | **Austria** | | | | | | | | | 1933–1934 | 25,9 | 79,6 | 89,7 | 69,8 | 45,5 | 18,1 | 1,8 | | 1975 | 47,1 | 129,3 | 99,3 | 51,7 | 28,5 | 8,3 | 0,5 | | 1996 | 15,6 | 75,9 | 100,6 | 65,1 | 23,7 | 4,3 | 0,2 | | 2010 | 10,2 | 48,2 | 88,6 | 89,3 | 42,4 | 8,0 | 0,4 | | **Belgia** | | | | | | | | | 1939 | 18,6 | 113,0 | 127,2 | 91,3 | 54,1 | 19,2 | 1,8 | | 1975 | 21,2 | 112,9 | 124,3 | 59,1 | 22,9 | 6,4 | 0,6 | | 1995 | 9,1 | 62,0 | 131,4 | 81,0 | 23,7 | 3,7 | 0,2 | | 2000–2005 | 8,4 | 57,0 | 129,8 | 94,4 | 33,0 | 4,8 | 0,2 | | **Czechy** | | | | | | | | | 1975 | 61,2 | 213,1 | 135,0 | 57,2 | 17,0 | 2,7 | 0,1 | | 1996 | 20,1 | 91,8 | 79,2 | 35,1 | 11,0 | 1,8 | 0,1 | | 2010 | 11,1 | 45,5 | 99,0 | 97,2 | 39,5 | 5,9 | 0,3 | | **Dania** | | | | | | | | | 1939 | 25,9 | 109,5 | 129,5 | 93,3 | 53,4 | 18,1 | 1,5 | | 1975 | 26,8 | 136,6 | 137,0 | 61,8 | 18,1 | 3,3 | 0,2 | | 1995 | 8,3 | 61,6 | 139,1 | 108,5 | 38,5 | 5,3 | 0,2 | | 2010 | 5,0 | 42,9 | 123,1 | 133,8 | 58,8 | 9,6 | 0,5 | | **Finlandia** | | | | | | | | | 1937 | 14,3 | 100,7 | 129,1 | 107,3 | 81,3 | 41,8 | 5,2 | | 1975 | 27,5 | 105,5 | 113,9 | 59,6 | 24,7 | 5,9 | 0,4 | | 1996 | 9,8 | 63,7 | 125,3 | 102,1 | 42,9 | 8,1 | 0,4 | | 2010 | 8,5 | 57,3 | 117,4 | 120,9 | 59,0 | 11,6 | 0,6 | | **Francja** | | | | | | | | | 1936 | 27,1 | 120,4 | 119,0 | 79,1 | 44,4 | 15,7 | 1,4 | | 1975 | 25,3 | 128,0 | 127,0 | 68,0 | 29,1 | 8,2 | 0,7 | | 1994 | 7,2 | 58,0 | 128,0 | 93,0 | 37,4 | 7,8 | 0,4 | | 2008 | 10,2 | 60,7 | 134,0 | 123,5 | 56,1 | 11,5 | 0,6 | | **Hiszpania** | | | | | | | | | 1940 | 8,6 | 89,7 | 185,3 | 166,2 | 109,5 | 45,0 | 8,2 | | 1975 | 21,9 | 135,7 | 189,2 | 123,3 | 64,2 | 23,0 | 2,2 | | 1995 | 8,2 | 31,0 | 82,7 | 78,8 | 29,0 | 5,0 | 0,3 | | 2010 | 10,8 | 34,5 | 62,0 | 95,7 | 62,4 | 12,5 | 0,9 | | **Holandia** | | | | | | | | | 1937 | 10,6 | 79,9 | 143,2 | 136,6 | 94,1 | 40,2 | 4,0 | | 1975 | 9,4 | 86,3 | 141,6 | 67,0 | 22,4 | 5,7 | 0,5 | | 1996 | 4,1 | 33,1 | 97,0 | 119,8 | 46,4 | 6,5 | 0,2 | | 2010 | 5,1 | 37,3 | 111,9 | 135,1 | 58,6 | 9,1 | 0,3 | *a* W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. *b* w 1975 r. Czechosłowacja. *a* In long-term period — annual averages. *b* In 1975 Czechoslovakia. | Countries | Years | 15–19 | 20–24 | 25–29 | 30–34 | 35–39 | 40–44 | 45–49 | |-----------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------| | Germany | 1937 | 14,6 | 103,7 | 143,3 | 110,0 | 61,1 | 21,7 | 2,2 | | | 1995 | 9,4 | 53,7 | 86,5 | 71,1 | 26,5 | 4,4 | 0,2 | | | 2010 | 8,9 | 38,9 | 81,1 | 93,1 | 46,8 | 8,4 | 0,4 | | NRD | 1975 | 33,2 | 144,2 | 88,4 | 30,4 | 30,4 | 3,1 | 0,2 | | GDR | 1975 | 21,1 | 87,8 | 99,2 | 52,2 | 21,9 | 6,6 | 0,5 | | FRG | 1975 | 21,1 | 87,8 | 99,2 | 52,2 | 21,9 | 6,6 | 0,5 | | Switzerland| 1937 | 7,0 | 65,6 | 111,0 | 92,2 | 54,1 | 18,9 | 1,7 | | | 1975 | 10,9 | 85,7 | 123,9 | 69,5 | 25,6 | 6,7 | 0,5 | | | 1996 | 4,0 | 42,4 | 105,4 | 102,8 | 39,2 | 6,4 | 0,3 | | | 2010 | 3,9 | 34,0 | 83,8 | 111,7 | 60,1 | 11,2 | 0,5 | | Sweden | 1936 | 17,1 | 77,7 | 93,0 | 80,4 | 52,0 | 22,1 | 2,4 | | | 1975 | 28,8 | 115,0 | 123,3 | 64,1 | 20,7 | 3,7 | 0,2 | | | 1996 | 7,7 | 58,4 | 115,3 | 93,3 | 38,8 | 7,3 | 0,3 | | | 2010 | 5,9 | 50,7 | 118,2 | 137,8 | 69,2 | 13,3 | 0,8 | | Hungary | 1937 | 16,4 | 135,5 | 135,5 | 76,4 | | | | | | 1975 | 72,1 | 183,5 | 133,8 | 62,0 | 20,2 | 4,2 | 0,2 | | | 1996 | 29,5 | 92,6 | 100,0 | 48,9 | 16,9 | 3,4 | 0,1 | | | 2010 | 17,9 | 40,1 | 73,9 | 77,0 | 35,4 | 6,7 | 0,3 | | United Kingdom | 1939 | 15,9 | 93,5 | 114,2 | 82,0 | 46,9 | 15,4 | 1,5 | | | 1975 | 36,7 | 116,1 | 123,7 | 59,4 | 20,9 | 5,1 | 0,4 | | | 1996 | 30,0 | 72,6 | 105,3 | 89,7 | 38,1 | 6,8 | 0,3 | | | 2009 | 25,0 | 73,0 | 107,3 | 112,6 | 57,9 | 11,9 | 0,7 | | Italy | 1936 | 16,6 | 106,6 | 158,6 | 139,4 | 101,9 | 45,8 | 4,6 | | | 1975 | 32,5 | 129,6 | 140,1 | 84,0 | 40,7 | 12,6 | 0,9 | | | 1994 | 7,3 | 40,5 | 84,7 | 74,7 | 31,2 | 5,8 | 0,3 | | | 2005 | 6,8 | 32,9 | 72,2 | 88,1 | 50,0 | 10,4 | 0,4 | a Notka patrz na str. 80. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d W 1939 r. Anglia i Walia. a See footnote on page 80. c Respectively: East Germany and West Germany. d In 1939 England and Wales. Na podstawie: Age – specific fertility rates, 1975 and 1996 or most recent year. http://www.un.org/On the basis: /esa/population/pubsarchive; Demographic Yearbook 1949–50, United Nations, New York 1950, s. 309–311; Demographic Yearbook 2011, United Nations, New York 2011, s. 10–14; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 202; Statistical Yearbook of the League of Nations 1942/44, Geneva 1945, s. 52–55. | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1920–1929 | 4,05 | | 1930–1939 | 3,20 | | 1950 | 3,71 | | 1970 | 2,20 | | 1990 | 1,99 | | 2008 | 1,39 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1910 | 4,08 | | 1920 | 3,72 | | 1930 | 2,75 | | 1950 | 3,16 | | 1970 | 1,83 | | 1990 | 1,78 | | 2008 | 1,85 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 2,31 | | 1920 | 2,67 | | 1930 | 2,29 | | 1950 | 2,93 | | 1970 | 2,47 | | 1990 | 1,78 | | 2008 | 2,00 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 4,43 | | 1920 | 4,14 | | 1930 | 3,68 | | 1950 | 2,48 | | 1970 | 2,90 | | 1990 | 1,36 | | 2008 | 1,46 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1920 | 2,26 | | 1930 | 1,77 | | 1950 | 2,10 | | 1970 | 1,99 | | 1990 | 1,46 | | 2008 | 1,37 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1920 | 3,81 | | 1930 | 2,84 | | 1950 | 2,60 | | 1970 | 1,97 | | 1990 | 1,87 | | 2008 | 1,35 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 2,88 | | 1920 | 2,20 | | 1930 | 1,95 | | 1950 | 2,19 | | 1970 | 2,43 | | 1990 | 1,83 | | 2004 | 1,76 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1911–1915 | 4,28 | | 1916–1920 | 3,08 | | 1926–1930 | 3,38 | | 1950 | 2,49 | | 1970 | 2,37 | | 1990 | 1,33 | | 2005 | 1,32 | --- a Oznacza liczbę dzieci, którą urodziłaby przeciętnie kobieta w ciągu całego wieku rozrodczego (15–49 lat) przy założeniu, że w poszczególnych fazach tego okresu rodziłaby z intensywnością obserwowaną w badanym roku. b W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a Means the number of children that would be born on average by the woman during her whole reproductive age (15–49), by assumption, that in particular phases of this period she would give birth the children with intensity observed in a given year. b In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, t. III: Les temps incertains 1914–1998, red. J.-P. Bardet, On the basis: J. Dupâquier, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 388, 404–407; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489. | Countries | Localities | Years | Births | Deaths | |-----------|------------|-------------|--------|--------| | **Poland** | Brzeżany | 1783–1792 | 36,9 | 41,5 | | | Gdańsk | 1641–1650 | 37,8 | 37,2 | | | | 1681–1690 | 36,7 | 28,1 | | | | 1741–1750 | 32,1 | 30,8 | | | | 1781–1790 | 32,1 | 46,2 | | | Poznań | 1793–1799 | 44,7 | 37,5 | | | Warszawa | 1800 | 46,4 | 43,1 | | **Switzerland** | Genewa | 1690–1699 | 36,7 | 37,0 | | | | 1790–1797 | 26,3 | 25,3 | | **Italy** | Mantua | 1790–1795 | 38,2 | 53,9 | | | Monza | 1700–1799 | 40,0–42,0 | 37,8 | | | Rawenna | 1797–1806 | 35,9 | 36,6 | | | | miasto w murach | 35,0 | 25,9 | | | | przedmieścia | 37,4 | 37,6 | | | Rzym | 1621–1629 | 24,3 | 38,3 | | | | 1790–1799 | 28,0 | 44,9 | | | Treviglio | 1775–1800 | 36,0–39,0 | 35,7 | | **Poland** | parafia Bejsce | koniec VIII w. | 43,6 | 38,0 | | | | 1783–1792 | 44,7 | 30,6 | | | Dekanat Rzeszów | 1785 | 38,0 | 32,5 | | | Ziemia Wieluńska | 1788–1792 | 48,3 | 35,9 | *a* W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. *b* Łącznie z urodzeniami nieślubnymi (bez dzieci nieślubnych — 43,1). *c* W latach 1775–1800. *d–f* Bez zgonów w szpitalach; łącznie z nimi: *d* — 36,8, *e* — 31,2, *f* — 45,4. *a* In long-term period — annual averages. *b* Including illegitimate births (excluding illegitimate children — 43,1). *c* In 1775–1800. *d–f* Excluding deaths in hospitals; including it: *d* — 36,8, *e* — 31,2, *f* — 45,4. | Kraje | Miejscowości | Lata | Urodzenia | Zgony | |-------|--------------|------|-----------|-------| | Hiszpania | region Galicja | 1768 | 32,3 | 31,1 | | Spain | Galicia region | 1787 | 34,9 | 30,3 | | Włochy | okręg Monza | 1775–1800 | . | 34,9 | | Italy | Monza district | | | | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. a In long-term period – annual averages. Na podstawie: J. Baszanowski, *Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego ludności*, Gdańsk 1995, s. 144 i 145; C. M. Belfanti, *Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 159; D. Bolognesi, *La démographie des villes Romagne dans les temps modernes*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 123; I. Dubert, *La mortalité en Galice, 1600–1850*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1996, s. 227; *Historia Polski w liczbach*, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 181–183; M. Kędelski, *Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku*, Poznań 1992, s. 140; A. Perrenoud, *La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique*, Genève 1979, s. 397 i 418; E. Piasecki, *Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w*. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990, s. 93; B. Puczyński, *Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku*, „Przeszłość demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973, s. 46; S. Rejman, *Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne*, Rzeszów 2006, s. 63 i 64; P. Sala, *Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des “bourg moyens”*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982, s. 133–135; C. Schiavoni, E. Sonnino, *Aspects généraux de l’évolution démographique à Rome: 1598–1824*, „Annales de Démographie Historique” 1982, s. 102; S. Szymkiewicz, *Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów*, Warszawa 1959, s. 276, 282 i 283; obliczenia własne. | Countries | 1821–1830 | 1831–1850 | 1851–1860 | 1861–1870 | 1871–1880 | 1881–1890 | 1891–1900 | 1901–1910 | |-------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Births** | | | | | | | | | | Galicia | 41,4 | 41,9 | 41,2 | 45,2 | 43,9 | 44,1 | 44,1 | 41,4 | | Kingdom of Poland | 47,7a | 42,4 | 42,9 | 45,3b | 41,3 | 40,3 | 42,6 | 40,9 | | Prussian Partition | 42,2 | 43,4 | 43,5 | 44,4 | 43,6 | 42,6 | 43,0 | 40,3 | | England and Wales | . | 33,2 | 34,2 | 35,2 | 35,4 | 32,5 | 29,9 | 27,2 | | Austria | 39,0 | 34,8 | 37,6 | 38,8 | 39,0 | 37,9 | 36,9 | 34,7 | | France | 31,0 | 27,4 | 26,3 | 26,4 | 25,4 | 23,9 | 22,1 | 20,6 | | Spain | . | . | . | 37,9 | . | 36,2 | 34,8 | 34,3 | | Germany | 37,9 | 35,1 | 35,3 | 37,2 | 39,1 | 36,8 | 36,1 | 33,0 | | Sweden | 34,7 | 33,1 | 32,8 | 32,5 | 30,4 | 29,1 | 27,2 | 25,8 | | Hungary | . | . | . | 41,4 | 43,5 | 44,1 | 40,7 | 36,7 | | **Deaths** | | | | | | | | | | Galicia | 29,0 | 40,6 | 37,9 | 33,8 | 36,4 | 32,8 | 29,6 | 25,9 | | Kingdom of Poland | 31,5a | 33,8 | 38,5 | 29,9b | 27,8 | 25,9 | 25,5 | 23,4 | | Prussian Partition | 29,7 | 32,7 | 33,9 | 29,8 | 28,6 | 27,0 | 24,1 | 21,4 | | England and Wales | . | 22,4 | 22,2 | 22,5 | 21,4 | 19,1 | 18,2 | 15,4 | | Austria | 28,6 | 33,3 | 31,5 | 30,7 | 31,6 | 29,5 | 26,6 | 23,3 | | France | 25,2 | 23,3 | 23,9 | 23,7 | 23,7 | 22,1 | 21,5 | 19,4 | | Spain | . | . | . | 30,8 | . | 31,8 | 29,5 | 25,1 | | Germany | 25,5 | 26,7 | 26,4 | 26,8 | 27,2 | 25,1 | 22,3 | 18,7 | | Sweden | 23,6 | 20,6 | 21,7 | 20,2 | 18,3 | 17,0 | 16,4 | 14,9 | | Hungary | . | . | . | 32,8 | 41,2 | 32,8 | 29,8 | 25,5 | a Lata 1824–1827. b Bez lat 1864–1867. c Łącznie z Górnym Śląskiem. a 1824–1827. b Excluding 1864–1867. c Including Upper Silesia. | Kraje | 1821—1830 | 1831—1850 | 1851—1860 | 1861—1870 | 1871—1880 | 1881—1890 | 1891—1900 | 1901—1910 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Galicja | 12,4 | 1,3 | 3,3 | 11,4 | 7,5 | 11,3 | 14,5 | 15,5 | | Królestwo Polskie | 16,2a | 8,6 | 4,4 | 15,4b | 13,5 | 14,4 | 17,1 | 17,5 | | Zabór pruskic | 12,5 | 10,7 | 9,6 | 14,6 | 15,0 | 15,6 | 18,9 | 18,9 | | Anglia i Walia | . | 10,8 | 12,0 | 12,7 | 14,0 | 13,4 | 11,7 | 11,8 | | Austria | 10,4 | 1,5 | 6,1 | 8,1 | 7,4 | 8,4 | 10,3 | 11,4 | | Francja | 5,8 | 4,1 | 2,4 | 2,7 | 1,7 | 1,8 | 0,6 | 1,2 | | Hiszpania | . | . | . | 7,1 | . | 4,4 | 5,3 | 9,2 | | Niemcy | 12,4 | 8,4 | 8,9 | 10,4 | 11,9 | 11,7 | 13,8 | 14,3 | | Szwecja | 11,1 | 12,5 | 11,1 | 12,3 | 12,1 | 12,1 | 10,8 | 11,1 | | Węgry | . | . | . | 8,6 | 2,3 | 11,3 | 10,9 | 11,2 | a Lata 1824—1827. b Bez lat 1864—1867. c Łącznie z Górnym Śląskiem. Uwaga. W Polsce (w granicach z 1937 r.) w latach 1906—1913 (przeciętnie rocznie) na 1 000 ludności urodzenia miały wynosić 38,9, zgony — 22,4 a przyrost naturalny — 16,5. a 1824—1827. b Excluding 1864—1867. c Including Upper Silesia. Note. In Poland (within 1937 borders) in 1906—1913 (annual averages) per 1 000 population births totalled 38,9, deaths — 22,4 and natural increase — 16,5. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 4, London 1998, s. 94—109, 121—124; obliczenia własne. | Lata Years | Kraje Countries | Urodzenia żywe Live births | Zgony Deaths | Przyrost naturalny Natural increase | |------------|-----------------|---------------------------|--------------|-----------------------------------| | Polska 1909–1911 | Poland | 38,7 | 22,4 | 16,3 | | 1920 | 32,2 | 27,0 | 5,2 | | 1930 | 32,5 | 15,5 | 17,0 | | 1950 | 30,7 | 11,6 | 19,1 | | 1970 | 16,8 | 8,3 | 8,5 | | 1990 | 14,3 | 10,2 | 4,1 | | 2010 | 10,7 | 9,8 | 0,9 | | Finlandia 1910 | Finland | 28,7 | 16,6 | 12,1 | | 1920 | 27,0 | 17,0 | 10,0 | | 1930 | 21,8 | 14,0 | 7,8 | | 1950 | 24,5 | 10,1 | 14,4 | | 1970 | 14,0 | 9,6 | 4,4 | | 1990 | 13,1 | 10,0 | 3,1 | | 2010 | 11,4 | 9,5 | 1,9 | | Francja 1914 | France | 18,1 | 18,5 | −0,4 | | 1920 | 21,4 | 17,3 | 4,1 | | 1930 | 18,1 | 15,7 | 2,4 | | 1950 | 20,7 | 12,8 | 7,9 | | 1970 | 16,8 | 10,7 | 6,1 | | 1990 | 13,4 | 9,3 | 4,1 | | 2010 | 12,8 | 8,4 | 4,4 | | Hiszpania 1914 | Spain | 29,9 | 22,2 | 7,7 | | 1920 | 29,5 | 23,4 | 6,1 | | 1930 | 28,3 | 16,9 | 11,4 | | 1950 | 20,2 | 10,9 | 9,3 | | 1970 | 19,5 | 8,3 | 11,2 | | 1990 | 10,3 | 8,6 | 1,7 | | 2010 | 10,5 | 8,3 | 2,3 | | Lata Years | Kraje Countries | Urodzenia żywe Live births | Zgony Deaths | Przyrost naturalny Natural increase | |------------|-----------------|---------------------------|--------------|-----------------------------------| | Niemcy 1914 | Germany | 26,8 | 19,0 | 7,8 | | 1920 | 25,9 | 15,1 | 10,8 | | 1930 | 17,6 | 11,0 | 6,6 | | 1950 | 16,5 | 10,5 | 6,0 | | 1970 | 13,4 | 12,1 | 1,3 | | 1990 | 11,4 | 11,5 | −0,1 | | 2010 | 8,3 | 10,5 | −2,2 | | Węgry 1913 | Hungary | 33,8 | 23,2 | 10,6 | | 1920 | 31,4 | 21,4 | 10,0 | | 1930 | 25,4 | 15,5 | 9,9 | | 1950 | 20,9 | 11,4 | 9,5 | | 1970 | 14,7 | 11,6 | 3,1 | | 1990 | 12,1 | 14,1 | −2,0 | | 2010 | 9,0 | 13,0 | −4,0 | | Wielka Brytania 1914 | United Kingdom | 23,9 | 14,4 | 9,5 | | 1920 | 25,6 | 13,6 | 12,0 | | 1930 | 16,8 | 11,7 | 5,1 | | 1950 | 16,3 | 11,8 | 4,5 | | 1970 | 16,3 | 11,8 | 4,5 | | 1990 | 13,9 | 11,1 | 2,8 | | 2010 | 13,0 | 9,0 | 3,9 | | Włochy 1914 | Italy | 31,0 | 17,9 | 13,1 | | 1920 | 32,2 | 19,0 | 13,2 | | 1930 | 26,7 | 14,1 | 12,6 | | 1950 | 19,6 | 9,8 | 9,8 | | 1970 | 16,8 | 9,7 | 7,1 | | 1990 | 10,0 | 9,6 | 0,4 | | 2010 | 9,3 | 9,7 | −0,4 | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In long-term period – annual averages. b In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations New York 1948, s. 388, 404–407; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 96 i 97. Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS A. W LATACH 1557–1839 IN 1557–1839 | Kraje | Miejscowości | Lata | Przeciętne roczne | |-------|--------------|------|------------------| | | | | | **Miasta Urban areas** | Polska | Poznań | 1800–1806 | 135 | |--------|--------|-----------|-----| | | Strzelce Opolskie | 1766–1800 | 241 | | | Warszawa | 1790–1799 | 206 | | Anglia | x | 1675–1749 | 124 | | | | | 240 | | Czechy | Kouřim | 1750–1799 | 238 | | | Praga | 1690–1783 | 291 | | Francja | Argentueil | 1740–1790 | 256 | | | Merlan | 1660–1739 | 244 | | | | 1740–1789 | 226 | | | | 1790–1839 | 155 | | | Rouen | XVIII w. | 272 | | | | 18th century | 288 | | Szwajcaria | Genewa | 1641–1670 | 301 | | | | 1701–1730 | 263 | | | | 1761–1790 | 258 | | | | 1725–1790 | 123 | | | | | 198 | | Węgry | Debreczyn | 1750–1754 | 296 | *a, d, e* Dane dotyczą rodzin: *a* – w liczniku – chłopów, w mianowniku – rzemieślników i handlarzy w miastach, *d* – w liczniku – notabli i szlachty, w mianowniku – rzemieślników i sklepikarzy; w rodzinach robotników zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych wynosiły 396, *e* – w liczniku – notabli, w mianowniku – rzemieślników; w rodzinach robotników zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych wynosiły 205. *b* W parafii Panny Marii na Wodzie; w innej parafii praskiej – Panny Marii pod Łańcuchem zgony niemowląt w latach 1761–1783 na 1 000 urodzeń żywych – 289. *c* Małe miasta. *a, d, e* Data concern families of: *a* – in numerator – peasants, in denominator – craftsmen and traders in urban areas, *d* – in numerator – notables and nobles, in denominator – craftsmen and grocers; in workers’ families infant deaths per 1 000 live births totalled 396, *e* – in numerator – notables, in denominator – craftsmen; in workers’ families infant deaths per 1 000 live births totalled 205. *b* In the parish of Our Lady on Water; in other parish in Prague – of Our Lady under the Chain infant deaths per 1 000 births in 1761–1783 – 289. *c* Small towns. | Countries | Localities | Years | Annual averages | |-----------|---------------------|-------------|-----------------| | Italy | Bolonia | 1641–1670 | 365 | | | | 1701–1730 | 300 | | | | 1761–1790 | 239 | | | Monza | 1700–1749 | 267 | | | | 1750–1799 | 270 | | | northern towns | 1670–1680 | 256 | | | | 1700–1710 | 293 | | | | 1750–1760 | 290 | | | | 1790–1800 | 299 | | Poland | Krapkowice | 1682–1800 | 250 | | | Rząśnik | 1794–1800 | 296 | | | Strzelce Opolskie | 1766–1800 | 247 | | England | x | 1675–1749 | 124 | | Czechia | Zdechovice | 1700–1799 | 200 | | France | Bilhères-d’Ossau | 1740–1779 | 182 | | | | 1780–1819 | 151 | | | Boulay (Moselle) | 1750–1779 | 196 | | | Bretagne-Anjou | 1740–1749 | 276 | | | | 1780–1789 | 258 | | | Coulommiers Chailly | 1557–1715 | 269 | | | Crulai | 1688–1742 | 205 | | | Thézels-St-Sernin | 1742–1792 | 191 | | | Thoissey | 1740–1769 | 182 | | | Tourouvre-au-Perche | 1670–1719 | 285 | | | | 1720–1769 | 227 | a Przedmieścia. b Parafia miejsko-wiejska. a Suburbs. b Urban-rural parish. Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH (cd.) INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS (cont.) A. W LATACH 1557–1839 (dok.) IN 1557–1839 (cont.) | Kraje | Miejscowości | Lata | Przeciętne roczne | |-------|--------------|------|------------------| | | | | Annual averages | **Wieś (dok.) Rural areas (cont.)** Norwegia Rendalen 1733–1780 121a Norway Węgry Vajszló, Mesence 1791–1820 208 Hungary Włochy okręg Monza 1700–1749 292 Italy Monza district 1750–1799 281 parafia S. Alberto 1690–1699 442 S. Alberto parish 1790–1796 255 a Dane dotyczą rodzin chłopów: w liczniku — zamożnych, w mianowniku — ubogich. Uwaga. Umieralność niemowląt w miastach preindustrialnych przez cały czas była wysoka i osiągała poziom 300 zgonów na 1 000 urodzeń żywych; w latach kryzysów demograficznych przekraczała nierzadko 400 zgonów. Zaprezentowane w tablicy dane dla Poznania i Warszawy wskazują bardziej na braki w rejestracji zmarłych niemowląt niż rzeczywiste rozmiary zjawiska. a Data concern peasants families: in numerator — rich, in denominator — poor. Note. Infant death rate in pre-industrial towns was continuously high and reached the level of 300 deaths per 1 000 live births; in the times of demographic crises it often exceeded 400 deaths. The data for Poznań and Warszawa point to the deficiencies in registration of dead infants rather than the actual size of the phenomenon. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, *La démographie de l’époque moderne*, Paris 1999, s. 258; J. Beránková, *Demografický vývoj města Kourimí v letech 1650–1850*, „Historická demografie“, t. XVIII, Praha 1994, s. 90; D. Bolognesi, *La démo-graphie des villes Romagne dans les temps modernes*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1982, s. 122; L. Del Panta, *Mortalité infantile et post infantile en Italie du XVIIIe au XXe siècle: tendances à longe terme et differences régionales*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1994, s. 56; J.-L. Flandrin, *Historia rodziny*, Warszawa 1998, s. 306 i 307; K. Górna, *Analiza demograficzna metryk dolnośląskiej parafii Rzażnik z lat 1794–1874*, „Przeszłość Demograficzna Polski“, t. XVII, Warszawa 1987; K. Górna, *Narodziny, śluby i zgony na Górnym Śląsku w XVIII wieku*, w: *Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci*, red. H. Suchojad, Warszawa 2001, s. 40; s. 204; *Histoire de la population française*, red. J. Dupâquier, t. II: *De la Renaissance à 1789*, Paris 1991, s. 227; *Histoire des populations de l’Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: *La révolution démographique 1750–1914*, Paris 1998, s. 431; Š. Jirášková, *Demografický vývoj farnosti Ždechovice v 18. století*, „Historická demografie“, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 128; C. Kuklo, *Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej*, Warszawa 2009, s. 403; M. Němčeková, *Demografický vývoj obyvatelstva farnosti Panny Marie na Louži v Praze v 17. a 18. století*, „Historická demografie“, t. XXXIII, nr 1 i 2, Praha 2009, s. 78 i 79; A. Perrenoud, *La mortalité des enfants en Europe francophone: état de la question*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1994, s. 83 i 87; P. Sala, *Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des ‘bourg moyens’*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1982, s. 136; J. Spychala, *Urodzenia w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870*, w: *Śląskie Studia Demograficzne*, t. II: *Urodzenia*, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1995, s. 18; J. Spychala, *Zgony w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870*, w: *Śląskie Studia Demograficzne*, t. III: *Zgony*, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996, s. 14 i 15; M. Terrise, *Reconstitution des familles en Scandinavie*, „Annales de Démographie Historique“, Paris 1986, s. 341; E. A. Wrigley, R. S. Davies, J. E. Oeppen, R. S. Scofield, *English Population History from Family Reconstitution 1580–1837*, wyd. 2, Cambridge 2005, s. 274; obliczenia własne. **Tabl. 10. ZGONY NIEMOWLĄT NA 1 000 URODZEŃ ŻYWYCH (cd.)** *INFANT DEATHS PER 1 000 LIVE BIRTHS (cont.)* **B. W LATACH 1875–1913** *IN 1875–1913* | Kraje | 1875–1880 | 1881–1890 | 1891–1900 | 1901–1910 | 1911–1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | przeciętne roczne | annual averages | | Zabór pruski $^a$ | Prussian Partition $^a$ | 223 | 228 | 224 | 205 | 190 | |---------------------|--------------------------|-----|-----|-----|-----|-----| | Anglia i Walia England and Wales | 147 | 142 | 153 | 127 | 111 | | Austria Austria | 248 | 250 | 236 | 209 | 193 | | Francja France | 167 | 166 | 164 | 132 | 124 | | Hiszpania Spain | 192$^b$ | 190$^c$ | . | 166 | 152 | | Niemcy Germany | 227 | 225 | 217 | 187 | 164 | | Szwecja Sweden | 130 | 111 | 102 | 84 | 71 | | Węgry Hungary | . | . | 237 | 209 | 198 | | Włochy Italy | 211 | 195 | 176 | 160 | 141 | $^a$ Średnia z 4 rejencji (bydgoskiej, gdańskiej, kwidzyńskiej i poznańskiej). $^b$, $^c$ Lata: $b$ – 1877–1880, $c$ – 1881–1888. Uwaga. W Galicji z Bukowiną zgony niemowląt na 1 000 urodzeń żywych w latach 1871–1880 (przeciętne roczne) wynosiły 254, w samej Galicji: w 1880 r. – 253, w 1890 r. – 250, w 1900 r. – 235, w 1910 r. – 197. $^a$ The average from 4 regierungsbezirk (of Bydgoszcz, Gdańsk, Kwidzyn and Poznań). $^b$ 1877–1880. $^c$ 1881–1888. Note. In Galicia with Bukovina infant deaths per 1 000 live births in 1871–1880 (annual averages) totalled 254, in Galicia only: in 1880 – 253, in 1890 – 250, in 1900 – 235, in 1910 – 197. Na podstawie: *Historia Polski w liczbach*, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 183; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 121–124. | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1920 | 187,0 | | 1930 | 142,0 | | 1950 | 111,2 | | 1970 | 36,7 | | 1990 | 19,3 | | 2010 | 5,0 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1910 | 104,0 | | 1920 | 96,7 | | 1930 | 75,1 | | 1950 | 43,5 | | 1970 | 12,5 | | 1990 | 5,6 | | 2010 | 2,3 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 111,0 | | 1920 | 123,2 | | 1930 | 83,8 | | 1950 | 52,0 | | 1970 | 18,2 | | 1990 | 7,4 | | 2010 | 3,6 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 159,0 | | 1920 | 174,0 | | 1930 | 123,0 | | 1950 | 69,8 | | 1970 | 27,9 | | 1990 | 7,6 | | 2010 | 3,2 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 164,0 | | 1920 | 131,0 | | 1930 | 84,7 | | 1950 | 55,6 | | 1970 | 23,4 | | 1990 | 7,1 | | 2010 | 3,4 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1913 | 201,0 | | 1920 | 200,0 | | 1930 | 153,0 | | 1950 | 85,7 | | 1970 | 35,9 | | 1990 | 14,8 | | 2010 | 5,3 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 108,0 | | 1920 | 77,0 | | 1930 | 63,0 | | 1950 | 31,4 | | 1970 | 18,4 | | 1990 | 7,9 | | 2010 | 4,3 | | Lata | Ogółem | |------|--------| | 1914 | 130,0 | | 1920 | 129,0 | | 1930 | 109,0 | | 1950 | 63,8 | | 1970 | 29,5 | | 1990 | 6,9 | | 2010 | 3,4 | a W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 196, 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Demografia 1992, Warszawa 1992, s. 122 i 276; Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 388, 404–407; Infant mortality rates, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Mały Rocznik Statystyczny 1938, Warszawa 1938, s. 48; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 42, 43 i 45; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 488 i 489; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 96 i 97; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 40. | Countries | Localities | Years | Total | Males | Females | |-----------|------------|-------------|-------|-------|---------| | Poland | villages of Bejsce parish | 1701–1750 | 29,3 | . | . | | | | 1751–1799 | 26,7 | . | . | | | | 1775–1799 | 26,0 | . | . | | England | x | 1625–1649 | 38,2 | 38,7 | 37,6 | | | x | 1650–1674 | 37,2 | 38,1 | 36,3 | | | x | 1675–1699 | 35,4 | 35,4 | 35,4 | | | x | 1700–1724 | 36,7 | 36,6 | 36,8 | | | x | 1725–1749 | 36,6 | 35,8 | 37,4 | | | x | 1750–1774 | 40,4 | 40,7 | 40,0 | | | x | 1775–1799 | 40,2 | 40,8 | 39,5 | | Denmark | x | 1780–1789 | 34,9 | 34,0 | 35,9 | | | x | 1790–1799 | 40,4 | 39,4 | 41,5 | | France | x | 1740–1749 | 24,7 | 23,8 | 25,7 | | | x | 1750–1759 | 27,9 | 27,3 | 28,7 | | | x | 1760–1769 | 27,7 | 26,4 | 29,0 | | | x | 1770–1779 | 28,9 | 28,2 | 29,6 | | | x | 1780–1789 | 27,8 | 27,5 | 28,1 | | | x | 1790–1799 | . | . | 32,1 | | Spain | x | 1787 | 28,1$^a$ | . | . | | Germany | x | 1750–1759 | 36,4 | . | . | | Prussia | Blüthen | 1765–1800 | 32,6 | 28,4 | 36,7 | | Russia | villages of Moscow region | 1745–1764 | 24,2 | . | . | | Switzerland | Genewa | 1625–1649 | 23,6 | . | . | | | | 1650–1674 | 25,7 | . | . | | | | 1675–1699 | 27,1 | . | . | | | | 1700–1724 | 28,3 | . | . | | | | 1725–1744 | 33,8 | . | . | | | | 1745–1769 | 34,0 | . | . | | | | 1770–1790 | 33,2 | . | . | | | | 1751–1760 | 32,6 | . | . | $^a$ Według regionów przeciętne trwanie życia wynosiło od 25,0 do 32,2 lat. $^a$ Life expectancy by regions totalled from 25,0 to 32,2 years. Tabl. 11. PRZECIĘTNE TRWANIE ŻYCIA (cd.) LIFE EXPECTANCY (cont.) A. W LATACH 1625–1815 (dok.) IN 1625–1815 (cont.) | Kraje | Miejscowości | Lata | Ogółem Total | Mężczyźni Males | Kobiety Females | |-------|--------------|------|--------------|-----------------|-----------------| | | | | przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy | | | | Szwecja | x | 1751–1760 | . | . | 38,3 | | | x | 1761–1770 | . | . | 44,3 | | | x | 1771–1780 | . | . | 35,0 | | | x | 1781–1790 | . | . | 36,8 | | | x | 1791–1800 | . | . | 40,1 | | | wsie 4 parafii w Skanii villages of 4 parishes in Skania | 1765–1815 | 35,7 | 36,2 | 35,1 | | Węgry | wsie Vajszló i Mesence villages of Vajszló and Mesence | 1746–1790 | 30,0 | 36,0 | 29,0 | | | wsie Atány i Pócsmegyer villages of Atány and Pócsmegyer | 1730–1789 | 31,0 | 33,0 | 29,0 | | Włochy | Lombardia, Wenecja i Toskania | 1750–1759 | 32,0 | . | . | Uwaga. Przez wiele wieków wzrost trwania życia ludzkiego był nader powolny i aż do połowy XVIII stulecia trwanie życia pozostawało niewysokie — średnio od 25 do 28 lat. Dopiero w drugiej połowie XVIII w. wraz z poprawą warunków materialnych i higienicznych zaobserwowano nieco szybsze przedłużanie się życia ludzkiego — niewiele ponad 30 lat. Widoczny w tablicy stosunkowo wysoki poziom przeciętnego trwania życia w Anglii mógł pozostawać w związku z rozwojem ekonomicznym i kulturalnym na Wyspach Brytyjskich i postępami w dziedzinie sanitarnej. Note. For centuries the growth in human lifespan was very slow and by the middle of the 18th century lifespan was continuously low — on average from 25 to 28 years. Only in the second half of the 18th century, together with an improvement in material and hygienic conditions, a slightly faster increase of lifespan was observed — reaching slightly over 30 years. The relatively high lifespan in England presented in the table could be related to the economic and cultural development on the British Isles and an improvement in the sanitary conditions. Na podstawie: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: Des origines aux prémices de la révolution démographique, Paris 1997, s. 477 i 562; t. II: La révolution démographique 1750—1914, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, Paris 1998, s. 432; M. Livi-Bacci, La population dans l’histoire de l’Europe, Paris 1999, s. 214; Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 134—136; E. Piasecki, Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII—XX w. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990, s. 292; obliczenia własne. | Lata | Przeciętna liczba lat trwania życia | |------|-----------------------------------| | 1870–1880 | 27,8 | | 1906–1910 | 39,8 | | 1872–1875 | 33,5 | | 1906–1910 | 47,6 | | 1871–1880 | 43,0 | | 1910–1912 | 53,4 | | 1870–1880 | 32,4 | | 1906–1910 | 41,7 | | Lata | Przeciętna liczba lat trwania życia | |------|-----------------------------------| | 1877–1881 | 42,1 | | 1908–1913 | 50,4 | | 1871–1881 | 37,0 | | 1910–1911 | 49,1 | | 1871–1880 | 47,0 | | 1911–1915 | 57,9 | | 1876–1887 | 35,3 | | 1901–1911 | 44,5 | a Łącznie z Bukowiną. On the basis: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750—1914, Paris 1998, s. 432 i 433; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 184. | Lata Years | Kraje Countries | Mężczyźni Males | Kobiety Females | |------------|-----------------|-----------------|-----------------| | | | przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy | | | Polska Poland 1900–1901 | 33,1 | 35,4 | | 1922 | 47,8 | 50,3 | | 1931–1932 | 48,2 | 51,4 | | 1950 | 58,6 | 64,2 | | 1970 | 66,6 | 73,3 | | 1990 | 66,2 | 75,2 | | 2010 | 72,1 | 80,6 | | Finlandia Finland 1910 | 47,3 | 50,8 | | 1920 | 43,3 | 47,6 | | 1930 | 50,2 | 55,4 | | 1950 | 62,9 | 69,1 | | 1970 | 65,9 | 73,6 | | 1990 | 70,5 | 78,7 | | 2010 | 76,9 | 83,5 | | Francja France 1914 | 48,9 | 53,3 | | 1920 | 49,9 | 53,6 | | 1930 | 54,3 | 59,0 | | 1950 | 63,6 | 69,3 | | 1970 | 68,9 | 76,5 | | 1990 | 72,0 | 80,3 | | 2009 | 78,0 | 85,0 | | Hiszpania Spain 1914 | 40,9 | 42,6 | | 1920 | 40,3 | 42,1 | | 1930 | 48,7 | 51,9 | | 1950 | 58,8 | 63,5 | | 1970 | 69,7 | 75,0 | | 1990 | 73,4 | 80,4 | | 2010 | 79,1 | 85,3 | | Lata Years | Kraje Countries | Mężczyźni Males | Kobiety Females | |------------|-----------------|-----------------|-----------------| | | | przeciętna liczba lat trwania życia life expectancy | | | Niemcy Germany 1910–1911 | 44,8 | 48,3 | | 1924–1926 | 56,0 | 58,8 | | 1932–1934 | 59,9 | 62,8 | | 1950 | 64,6 | 68,5 | | 1970 | 67,9 | 74,4 | | 1990 | 72,1 | 78,7 | | 2010 | 78,0 | 83,0 | | Węgry Hungary 1920 | 40,4 | 42,6 | | 1930 | 48,3 | 51,3 | | 1950 | 63,5 | 67,3 | | 1970 | 66,9 | 72,6 | | 1990 | 66,2 | 74,0 | | 2010 | 69,4 | 77,8 | | Wielka Brytania United Kingdom 1910–1912 | 51,5 | 55,4 | | 1920 | 55,6 | 59,6 | | 1930 | 58,7 | 62,9 | | 1950 | 66,5 | 71,2 | | 1970 | 68,9 | 75,1 | | 1990 | 71,9 | 77,6 | | 2009 | 78,3 | 82,5 | | Włochy Italy 1910 | 46,6 | 47,3 | | 1920 | 49,3 | 50,8 | | 1930 | 53,8 | 56,0 | | 1950 | 63,8 | 67,3 | | 1970 | 69,0 | 74,9 | | 1990 | 72,9 | 79,4 | | 2008 | 79,1 | 84,5 | a W latach 1950 i 1970 Republika Federalna Niemiec (RFN). a In 1950 and 1970 West Germany (FRG). Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 517; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 478; Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: Les temps incertains 1914–1998, Paris 1999, s. 379, 401, 488, 514, 570, 640 i 647; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 51; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 206; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 41, 354 i 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 46; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 6; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 102. Tabl. 12. MIGRACJE ZAGRANICZNE LUDNOŚCI INTERNATIONAL MIGRATION OF POPULATION A. W LATACH 1871–1910 IN 1871–1910 | Kraje | Countries | 1871–1880 | 1881–1890 | 1891–1900 | 1901–1910 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | in thous. | | | | **Emigracja** **Emigration** | | | 100 | 233 | 445 | 1 105 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Austria | Austria | | | | | | Niemcy | Germany | 626 | 1342 | 530 | 280 | | Szwecja | Sweden | 150 | 377 | 248 | 258 | | Węgry | Hungary | 17 | 188 | 285 | 1 237 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1 982 | 2 559 | 1 743 | 2 842 | | Włochy | Italy | 1 176 | 1 881 | 2 835 | 6 017 | **Saldo migracji** **Net migration** | | | -55 | -305 | -496 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Galicja | Galicia | | | | | Zabór pruski $^a$ | Prussian Partition $^a$ | -291 | -511 | -401 | | Austria | Austria | . | -201 | -398 | | Szwecja | Sweden | . | -103 | -169 | | Węgry | Hungary | . | . | -988 | | Wielka Brytania $^b$ | United Kingdom $^b$ | -1 353 | -1 729 | -726 | | | | -1 482 | | | $^a$ Łącznie z Górnym Śląskiem. $^b$ Była to głównie emigracja z Irlandii (której ludność w latach 1871–1911 zmniejszyła się z 5 412 tys. do 4 390 tys.); napływ imigrantów do Wielkiej Brytanii zwiększał się: w latach 1871–1880 było ich 629 tys., w latach 1881–1890 – 830 tys., w latach 1891–1900 – 1 017 tys., a w latach 1901–1910 – już 1 360 tys. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne ze względu na zróżnicowane metody ich zbierania. $^a$ Including Upper Silesia. $^b$ It was mainly emigration from Ireland (population of which decreased in 1871–1911 from 5 412 thous. to 4 390 thous.); immigration to the United Kingdom increased: in 1871–1880 totalled 629 thous., in 1881–1890 already 830 thous., in 1891–1900 – 1 017 thous., and in 1901–1910 – already 1 360 thous. Note. Data are not strictly comparable due to the different methods of collecting. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, On the basis: Warszawa 2003, s. 184 i 185; B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 131–140. | Kraje | Emigracja (kierunek) | 1920–1925 | 1926–1930 | 1931–1935 | 1936–1938 | |-------|---------------------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | w tys. – przeciętne roczne | | | | | | | in thous. – annual averages | | | | | Polska | pozaeuropejska | 52,7 | 56,9 | 18,8 | 24,4a | | | europejska | 39,5 | 135,8 | 27,1 | 54,2a | | Anglia | pozaeuropejska | 201,8 | 138,6 | 29,3 | 32,0 | | Austria | pozaeuropejska | 7,3 | 4,4 | 1,7 | 1,7 | | Belgia | pozaeuropejska | 3,0 | 3,0 | 1,5 | 2,5 | | | europejska | 21,1 | 12,9 | 5,5 | 12,1b | | Czechosłowacja | pozaeuropejska | 13,4 | 13,0 | 22,3 | 4,4a | | | europejska | 16,8 | 14,7 | 3,9 | 6,7a | | Hiszpania | pozaeuropejska | 85,5 | 45,8 | 12,7 | . | | Irlandia | pozaeuropejska | . | 23,7 | 1,0 | 1,2a | | Jugosławia | pozaeuropejska | 12,3 | 18,7 | 3,1 | 4,7a | | | europejska | . | 16,0c | 9,2 | 11,5a | | Niemcy | pozaeuropejska | 50,7 | 53,6 | 12,6 | 14,4a | | Portugalia | pozaeuropejska | 30,5 | 31,7 | 7,3 | 13,6a | | Rumunia | pozaeuropejska | 8,0 | 12,9 | 1,8 | 1,5 | | | europejska | . | 0,3 | 0,1 | 3,1b | a Lata 1936 i 1937. b Łącznie z emigrantami obcokrajowcami (w Belgii liczba emigrantów krajowców w latach 1936 i 1937 wynosiła przeciętnie rocznie 4,3 tys.). c Lata 1927–1930. a 1936 and 1937. b Including foreign emigrants (in Belgium the annual average number of native emigrants totalled in 1936 and 1937 4,3 thou.). c 1927–1930. ### Tabl. 12. MIGRACJE ZAGRANICZNE LUDNOŚCI (cd.) **INTERNATIONAL MIGRATION OF POPULATION (cont.)** B. W LATACH 1920–1938 — emigracja (dok.) **IN 1920–1938 — emigration (cont.)** | Kraje | Emigracja (kierunek) | 1920–1925 | 1926–1930 | 1931–1935 | 1936–1938 | |-------|----------------------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | w tys. — przeciętne roczne | | | | | | | in thous. — annual averages | | | | | Szwecja | pozaeuropejska | 11,1 | 9,3 | 0,9 | 0,9 | | | europejska | 2,7 | 1,9 | 1,6 | 1,3 | | Włochy | pozaeuropejska | 177,3 | 89,0 | 28,2 | 28,7 | | | europejska | 177,9 | 122,9 | 63,4 | 27,8 | Na podstawie: *Demographic Yearbook 1948*, United Nations, New York 1948, s. 527 i 528; *Mały Rocznik Statystyczny* 1939, Warszawa 1939, s. 54. C. W LATACH 1951–2009 — migracje długotrwałe **IN 1951–2009 — long-term migration** | Kraje | 1951–1960 | 1961–1970 | 1971–1980 | 1981–1990 | 1991–2000 | 2001–2009 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | w tys. — przeciętne roczne | | | | | | | | in thous. — annual averages | | | | | | **Imigracja Immigration** | Polska | 27,8 | 2,4 | 1,6 | 1,7 | 7,3 | 10,8 | |--------|------|-----|-----|-----|-----|------| | Belgia | 48,1 | 64,4 | 60,8 | 49,6 | 74,0a | 129,3b | | Finlandia | . | . | 12,2 | 11,3 | 114,4c | . | | Francja | 94,7 | 300,2 | 679,8 | 1 390,3d | . | 221,2e | | Hiszpania | 19,9 | 19,4 | . | 22,1 | 92,2a | 749,8f | | Holandia | 35,4 | 58,3 | 98,9 | 85,5 | 121,8c | 115,3 | | Niemcy | 492,8 | 754,8 | 697,9 | 632,2g | 1 084,4a | 705,6 | | Szwecja | 25,6 | 42,4 | 38,6 | 41,4 | 25,5a | 79,4 | | Wielka Brytania | 69,0 | 171,3 | 190,8 | 218,6 | 280,2a | 490,7 | | Włochy | 134,7 | 186,9 | 113,2 | 51,4h | 144,2a | 389,5 | a–h Lata: a 1991–1995 i 1998–2000, b 2001–2008, c 1991–1993 i 1998–2000, d 1981–1988, e 2003–2008, f 2002–2009, g 1981–1989, h 1981–1987 i 1989. a 1991–1995 and 1998–2000. b 2001–2008. c 1991–1993 and 1998–2000. d 1981–1988. e 2003–2008. f 2002–2009. g 1981–1989. h 1981–1987 and 1989. | Countries | 1951–1960 | 1961–1970 | 1971–1980 | 1981–1990 | 1991–2000 | 2001–2009 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Emigration** | | | | | | | | Poland | 37,7 | 22,4 | 22,6 | 26,7 | 22,5 | 26,8 | | Belgium | 36,8 | 39,5 | 41,2 | 35,1 | 50,8 | 85,1 | | Finland | 5,4 | 11,7 | 14,8 | 7,8 | 7,2 | . | | France | 48,2 | 204,2 | 658,3 | 1 370,8 | . | 127,7 | | Spain | 54,4 | 22,8 | 5,2 | 5,3 | 1,0 | 147,9 | | Netherlands | 52,4 | 43,9 | 60,7 | 58,5 | 59,3 | 79,5 | | Germany | 217,6 | 464,8 | 540,8 | 525,3 | 712,4 | 609,2 | | Sweden | 15,0 | 18,9 | 29,9 | 24,2 | 31,9 | 38,8 | | United Kingdom | 128,6 | 231,7 | 225,6 | 211,1 | 223,2 | 332,5 | | Italy | 296,1 | 264,7 | 108,2 | 58,9 | 58,5 | 66,7 | *α–i Lata: α – 1991–1995 i 1998–2000, b – 2001–2008, c – 1991–1993 i 1998–2000, d – 1981–1988, e – 2003–2008, f – 2002–2009, g – 1981–1989, h – 1981–1987 i 1989, i – 1991–1995.* Uwaga. Zaprezentowane dane nie są w pełni porównywalne z uwagi na odmienność pojęć imigrant i emigrant oraz metod rejestracji imigracji i emigracji w poszczególnych krajach. *a 1991–1995 and 1998–2000. b 2001–2008. c 1991–1993 and 1998–2000. d 1981–1988. e 2003–2008. f 2002–2009. g 1981–1989. h 1981–1987 and 1989. i 1991–1995.* Note. Presented data are not strictly comparable due to the differences in defining immigrant and emigrant and in methods of registration immigrants and emigrants in particular countries. Na podstawie: *Histoire des populations de l’Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: *Les temps incertains 1914–1998*, Paris 1999, s. 337; *Demografia* 1992, Warszawa 1992, s. 294; *Demographic Yearbook* 1970. Special topic. *Population Trends*, United Nations, New York 1971, s. 801–807; *Demographic Yearbook* 1977. Special topic. *International migration statistics*, New York 1978, s. 530–532; *Demographic Yearbook* 1989, United Nations, New York 1991, s. 603–616; *Demographic Yearbook* 1996, United Nations, New York 1997, s. 1070–1091; *Migrations*. Eurostat. http://www.epp.eurostat.ec.europaen; *Rocznik Demograficzny* 2010, Warszawa 2010, s. 28–30. NARODOWOŚĆ I WYZNANIE NATIONALITY AND RELIGIOUS DENOMINATION ### Tabl. 1 (13). LUDNOŚĆ WEDŁUG NARODOWOŚCI **POPULATION BY THE NATIONALITY** A. **W KOŃCU XVIII W. — Śląsk** **END OF THE 18th CENTURY — Silesia** | Narodowości | W tys. | W odsetkach | |--------------|--------|-------------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 1 747,6 | 100,0 | | Niemcy | 1 303,3 | 74,6 | | Polacy | 401,9 | 23,0 | | Narodowości | W tys. | W odsetkach | |--------------|--------|-------------| | Czesi | 32,6 | 1,9 | | Żydzi | 8,9 | 0,5 | | Serbołużyccanie | 0,9 | 0,0 | Na podstawie: T. Ładogórski, *Ludność*, w: *Historia Śląska*, t. II: 1763—1850, red. W. Dlugoborski, cz. 1: *On the basis*: 1763—1806, Wrocław 1966, s. 150. B. **W 1795 R. — Rosja** **IN 1795 — RUSSIA** | Narodowości | W tys. | W odsetkach | |--------------|--------|-------------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 41 174,8 | 100,0 | | Rosjanie | 20 117,7 | 48,9 | | Ukraińcy | 8 163,6 | 19,8 | | Białorusini | 3 402,5 | 8,3 | | Polacy | 2 534,0 | 6,2 | | Finowie | 900,0 | 2,2 | | Litwini | 818,8 | 2,0 | | Tatarzy | 796,0 | 1,9 | | Łotyści | 721,9 | 1,8 | | Żydzi | 576,2 | 1,4 | | Estończycy | 482,7 | 1,2 | | Czuwasze | 351,8 | 0,9 | | Narodowości | W tys. | W odsetkach | |--------------|--------|-------------| | Mordwini | 345,5 | 0,8 | | Niemcy | 237,1 | 0,6 | | Rumuni | 210,0 | 0,5 | | Baszkirzy | 191,6 | 0,5 | | Maryjczycy | 145,2 | 0,4 | | Karelowie | 143,5 | 0,3 | | Wotiacy | 134,9 | 0,3 | | Szwedzi | 127,6 | 0,3 | | Kałmucy | 88,1 | 0,2 | | Komi | 52,4 | 0,1 | | Inne narodowości | 631,7 | 1,4 | Na podstawie: W. M. Kabuzan, *Narody Rossii v XVIII veke. Czislennost’ i etniczeskii sostav*, Moskwa 1990, *On the basis*: s. 230. | Specification | In percent | |---------------|------------| | **Poland** | 100,0 | | Polacy | 96,7 | | Niemcy | 0,4 | | Ślazacy | 0,4 | | Białorusini | 0,1 | | Ukraińcy | 0,1 | | **Belarus** | 100,0 | | Białorusini | 81,2 | | Rosjanie | 11,4 | | Polacy | 3,9 | | Ukraińcy | 2,4 | | **Bulgaria** | 100,0 | | Bułgarzy | 83,9 | | Turcy | 9,4 | | Romowie | 4,7 | | **Czechoslovakia** | 100,0 | | Czesi | 54,0 | | Słowacy | 31,0 | | Morawianie | 8,8 | | Węgrzy | 3,7 | | Romowie | 0,7 | | **Czech Republic** | 100,0 | | Czesi | 90,4 | | Morawianie | 3,7 | | Słowacy | 1,9 | | **Slovakia** | 100,0 | | Słowacy | 85,8 | | Węgrzy | 9,7 | | Romowie | 1,7 | | Czesi | 0,8 | | **Lithuania** | 100,0 | | Litwini | 83,4 | | Polacy | 6,7 | | Rosjanie | 6,3 | | Białorusini | 1,2 | | **Romania** | 100,0 | | Rumuni | 89,5 | | Węgrzy | 6,6 | | Romowie | 2,5 | | Niemcy | 0,3 | | Ukraińcy | 0,3 | | **Ukraine** | 100,0 | | Ukraińcy | 77,8 | | Rosjanie | 17,3 | | Białorusini | 0,6 | | Moldawianie | 0,5 | | Tatarzy krymscy | 0,5 | | Bułgarzy | 0,4 | | Polacy | 0,3 | | Rumuni | 0,3 | | Węgrzy | 0,3 | | Ormianie | 0,2 | | Żydzi | 0,2 | | **Hungary** | 100,0 | | Węgrzy | 97,8 | | Romowie | 1,4 | On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 45–59. ### Tabl. 2 (14). LUDNOŚĆ WEDŁUG JĘZYKA **POPULATION BY THE LANGUAGE** A. W LATACH 1891 I 1901 — Walia **IN 1891 AND 1901 — Wales** | Język | 1891a | 1901b | |-------|-----------------|-----------------| | | w odsetkach | in percent | | **OGÓŁEM TOTAL** ... | 100,0 | 100,0 | | Wyłącznie angielski *English only* ................. | 45,0 | 49,8 | | Wyłącznie walijski *Welsh only* ..................... | 30,1 | 15,1 | | Język | 1891a | 1901b | |-------|-----------------|-----------------| | | w odsetkach | in percent | | Angielski i walijski *English and Welsh* .......... | 23,9 | 34,8 | | Inne *Other* ........................................ | 0,2 | 0,2 | | Brak deklaracji *No declaration* ................... | 0,8 | 0,1 | a, b Ludność w wieku powyżej: a – 2 lat, b – 3 lat. a, b Population aged more than: a – 2 years, b – 3 years. Na podstawie: *Census of England and Wales 1901. General Report with Appendicetes*, London 1904. *On the basis:* B. W LATACH 1897—1910 **IN 1897—1910** | Lata | Kraje | W % ogółu ludności — język | |------|-------|----------------------------| | | | polskia | czeski i słowacki *Czech and Slavic* | wschodniośląski *Easter Slovak* | południowosłowiański *South Slavic* | niemiecki *German* | węgierski *Hungarian* | żydowski *Jewish* | inny *other* | | Królestwo Polskie *Kingdom of Poland* ............... | 1897 | 71,8 | – | 6,8 | – | 4,3 | – | 13,4 | 3,7b | | Austria *Austria* .................. | 1910 | 17,8 | 23,0 | 12,6 | 7,3 | 35,6 | 0,0 | x | 3,8 | | w tym: *of which:* | | | | | | | | | | | Czechy, Morawy, Śląsk *Czechia, Moravia, Silesia* .... | | 2,5 | 62,5 | 0,0 | 0,0 | 34,9 | 0,0 | x | 0,1 | | Galicja *Galicia* .................. | | 58,6 | 0,1 | 40,2 | – | 1,1 | – | x | 0,0 | | Litwa i Białoruś *Lithuania and Belarus* ............ | 1897 | 5,6 | – | 63,6 | – | 0,3 | – | 14,0 | 16,5c | a Łącznie z językami: śląskim, kaszubskim i mazurskim. b W tym język litewski — 3,2%. c W tym język litewski — 12,9% i łotewski — 3,0%. a Including language: Silesian, Kashubian and Masurian. b Of which Lithuanian language — 3,2%. c Of which Lithuanian language — 12,9% and Latvian language — 3,0%. | Lata Years Kraje Countries | polski* Polish* | czeski i słowacki Czech and Slavic | wschodnioślowski Easter Slovak | południowosłowiański South Slavic | niemiecki German | węgierski Hungarian | żydowski Jewish | inny other | |---------------------------|-----------------|----------------------------------|-------------------------------|---------------------------------|-----------------|---------------------|----------------|-------------| | Prusy Prussia ............. 1900 | 9,6 | 0,3 | 0,0 | 0,0 | 88,1 | 0,0 | x | 2,0 | | w tym: of which: | | | | | | | | | | Nadrenia Rhineland ....... | 0,5 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 97,7 | 0,0 | x | 1,8 | | Westfalia Westphalia ......| 3,1 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 95,2 | 0,0 | x | 1,6 | | Górny Śląsk Upper Silesia | 59,8 | 3,4 | 0,0 | 0,0 | 36,6 | 0,0 | x | 0,2 | | Pomorze Gdańskie Gdańsk Pomerania | 35,5 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 64,3 | 0,0 | x | 0,2 | | Prusy Wschodnie East Prussia | 15,9 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 78,7 | 0,0 | x | 5,3d | | Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen | 61,8 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 38,0 | 0,0 | x | 0,2 | | Ruś Rus .................. 1897 | 3,3 | 0,2 | 81,3 | – | 1,9 | – | 12,5 | 0,8 | | Węgry Hungary ............ 1910 | 0,2 | 9,7 | 2,3 | 14,6 | 9,8 | 48,1 | x | 15,4e | | w tym: of which: | | | | | | | | | | Chorwacja Croatia f .......| 0,1 | 2,0 | 0,3 | 86,7 | 5,1 | 4,2 | x | 1,6 | | Siedmiogród Transylvania | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,0 | 8,7 | 34,3 | x | 56,7g | a Łącznie z językami: śląskim, kaszubskim i mazurskim. d W tym język litewski — 5,1%. e, g W tym język rumuński: e — 14,1%, g — 55,0%. f Łącznie z Istrią i Dalmacją. Uwaga. W monarchii Austro-Węgierskiej i w Prusach nie uznawano języka żydowskiego, w Prusach Żydzi podawał język niemiecki, a np. w Galicji ponad 90% Żydów podawało język polski. a Including language: Silesian, Kashubian and Masurian. d Of which Lithuanian language — 5,1%. e, g Of which Romanian language: e — 14,1%, g — 55,0%. f Including Istria and Dalmatia. Note. In Austria-Hungary monarchy and in Prussia Jewish language was not recognized; in Prussia they stated german language, in Galicia — Polish language (over 90%). Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829—1979, Wien 1979, s. 15; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 40 i 41. | Wyszczególnienie | W odsetkach | |------------------|-------------| | **Polska** | 100,0 | | język: | | | polski | 68,9 | | ukraiński | 10,1 | | żydowski z hebrajskim | 8,6 | | rусский | 3,8 | | białoruski | 3,1 | | niemiecki | 2,3 | | inne | 3,2 | | **Belgia** | 100,0 | | język: | | | flamandzki | 42,9 | | francuski | 37,6 | | flamandzki i francuski | 12,9 | | inne | 6,6 | | **Czechosłowacja** | 100,0 | | narodowość: | | | Czesi | 50,6 | | Niemcy | 22,5 | | Słowacy | 15,6 | | Węgrzy | 4,9 | | Rusini | 3,9 | | inne | 2,5 | | **Jugosławia** | 100,0 | | język: | | | serbski i chorwacki | 74,4 | | słoweński | 8,5 | | niemiecki | 4,2 | | węgierski | 3,9 | | albański | 3,7 | | inne | 5,3 | | Wyszczególnienie | W odsetkach | |------------------|-------------| | **Lotwa** | 100,0 | | narodowość: | | | Łotyści | 75,5 | | Rosjanie | 10,6 | | Żydzi | 4,8 | | Niemcy | 3,2 | | Polacy | 2,5 | | inne | 3,4 | | **Rumunia** | 100,0 | | narodowość: | | | Rumuni | 71,9 | | Węgrzy | 7,9 | | Niemcy | 4,1 | | Żydzi | 4,0 | | inne | 12,1 | | **Szwajcaria** | 100,0 | | język: | | | niemiecki | 71,9 | | francuski | 20,4 | | włoski | 6,0 | | retoromański | 1,1 | | inne | 0,6 | | **Węgry** | 100,0 | | język: | | | węgierski | 92,1 | | niemiecki | 5,5 | | słowacki | 1,2 | | inne | 1,2 | | **ZSRR** | 100,0 | | narodowość: | | | Rosjanie | 53,0 | | Ukraińcy | 21,0 | | Białorusini | 3,0 | | Żydzi | 2,0 | | inne | 21,0 | a W przypadku Czechosłowacji, Łotwy, Rumunii i ZSRR strukturę podano według narodowości. b Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. a For Czechoslovakia, Latvia, Romania and Soviet Union the structure is presented by nationality. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1937, Warszawa 1937, s. 27. On the basis: | Wyszczególnienie | W odsetkach | |------------------|-------------| | Polska Poland | 100,0 | | w tym: of which:| | | polski Polish | 87,5 | | niemiecki German | 9,6 | | Austria Austria | 100,0 | | w tym niemiecki | 98,7 | | Belgia Belgium | 100,0 | | w tym: of which:| | | flamandzki Flemish| 41,8 | | francuski French | 34,2 | | francuski i flamandzki French and Flemish | 15,6 | | francuski, flamandzki i niemiecki French, Flemish and German | 2,5 | | Finlandia Finland| 100,0 | | w tym: of which:| | | fiński Finnish | 91,1 | | szwedzki Swedish | 8,6 | | Grecja Greece | 100,0 | | w tym: of which:| | | grecki Greek | 97,7 | | turecki Turkish | 1,5 | | Jugosławia Yugoslavia | 100,0 | | w tym: of which:| | | serbski i chorwacki Serbian and Croatian | 73,2 | | słoweński Slovenian | 8,8 | | Wyszczególnienie | W odsetkach | |------------------|-------------| | Jugosławia (dok.) Yugoslavia (cont.) | | | macedoński Macedonian | 5,5 | | albański Albanian | 4,6 | | węgierski Hungarian | 3,0 | | wołoski Wallachian | 1,2 | | Niemcy Wschodnie East Germany | 100,0 | | w tym niemiecki of which German | 99,5 | | Niemcy Zachodnie West Germany | 100,0 | | w tym niemiecki of which German | 99,2 | | Rumunia Romania | 100,0 | | w tym: of which:| | | rumuński Romanian | 85,7 | | węgierski Hungarian | 9,4 | | niemiecki German | 2,2 | | Szkocja Scotland | 100,0 | | w tym: of which:| | | angielski English | 98,0 | | angielski i galijski English and Gaulish | 1,9 | | Szwajcaria Switzerland | 100,0 | | w tym: of which:| | | niemiecki German | 72,1 | | francuski French | 20,3 | | włoski Italian | 5,9 | a Bez ludności Berlina. b Ludność francuskiej i amerykańskiej strefy z wyłączeniem ludności Bremy i Berlina. Uwaga. W tablicy uwzględniono języki, którymi posługiwało się więcej niż 1% ludności. a Excluding population of Berlin. b Population of French and American zone, excluding population of Bremen and Berlin. Note. Data on table include languages which were used by more than 1% of population. Na podstawie: Demographic Yearbook 1956. Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, On the basis: United Nations, New York 1956, s. 291–293. | Specification | In percent | |---------------|------------| | **Poland** | 100,0 | | w tym: | | | polski | 97,8 | | niemiecki | 0,5 | | angielski | 0,2 | | białoruski | 0,1 | | kaszubski | 0,1 | | śląski | 0,1 | | **Austria** | 100,0 | | w tym: | | | niemiecki | 88,6 | | turecki | 2,3 | | serbski | 2,2 | | chorwacki | 1,6 | | **Belarus** | 100,0 | | w tym: | | | białoruski | 65,6 | | rosyjski | 31,9 | | ukraiński | 1,3 | | polski | 0,5 | | **Czech Republic** | 100,0 | | w tym: | | | czeski | 94,1 | | słowacki | 2,0 | | polski | 0,5 | | niemiecki | 0,4 | | **Finland** | 100,0 | | w tym: | | | fiński | 92,4 | | szwedzki | 5,6 | | **Ireland** | 100,0 | | w tym irlandzki | 32,5 | | Specification | In percent | |---------------|------------| | **Lithuania** | 100,0 | | w tym: | | | litewski | 82,0 | | rosyjski | 8,0 | | polski | 5,6 | | **Romania** | 100,0 | | w tym: | | | rumuński | 91,0 | | węgierski | 6,7 | | romski | 1,1 | | ukraiński | 0,3 | | **Slovakia** | 100,0 | | w tym: | | | słowacki | 83,9 | | węgierski | 10,6 | | romski | 1,8 | | czeski | 0,9 | | **Switzerland** | 100,0 | | w tym: | | | niemiecki | 63,7 | | francuski | 20,4 | | włoski | 6,5 | | serbsko-chorwacki | 1,4 | | albański | 1,3 | | portugalski | 1,2 | | hiszpański | 1,1 | | angielski | 1,0 | | **Ukraine** | 100,0 | | w tym: | | | ukraiński | 67,5 | | rosyjski | 29,6 | | tatarski | 0,5 | | moldawski | 0,4 | | rumuński | 0,3 | | węgierski | 0,3 | On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 24–35. Tabl. 3 (15). LUDNOŚĆ CHRZEŚCIJAŃSKA W EUROPIE OKOŁO 1815 R. CHRISTIANITY POPULATION IN EUROPE AROUND 1815 | Religious denomination | In mln | In percent | |------------------------|--------|------------| | **OGÓŁEM TOTAL** ......| 180 | 100 | | Katolicy ...............| 100 | 56 | Prawosławni | Orthodoxs | 40 | 22 Ewangelicy | Evangelicals | 40 | 22 a Dane szacunkowe. Uwaga. Ok. 1815 r. chrześcijanie stanowili ok. 90% ogółu ludności Europy. W tym samym czasie katolicy stanowili we Francji ok. 93% ogółu ludności, w Hiszpanii – ok. 91%, a w Anglii – niecałe 1%. a Estimated data. Note. Around 1815 Christians constituted ca. 90% of the total European population. In the same time Catholics in France made up ca. 93% of total population, in Spain – ca. 91% and in England – less than 1%. Na podstawie: B. Kumor, Historia Kościoła. Czasy najnowsze, t. VII, Lublin 1991. On the basis: Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION A. W 1785 R. – Polska — część południowo-wschodnia IN 1785 — Poland — the South-East part | Dioceses (Eparchia) | Total | Katolicy | Judaizm — Żydzi | Inne wyznania | |---------------------|-------|----------|-----------------|---------------| | | | obrządku greckiego — Rusini | obrządku łacińskiego — Polacy | Judaism — Jews | Other denominations | | | | Easter — Ruthenians | Latin — Poles | w % ogółem | w % ogółem | w % ogółem | | | | in thous. | in % of total | in thous. | in % of total | in % of total | | **OGÓŁEM GRAND TOTAL** | 1 353,9 | 977,8 | 72,2 | 252,4 | 18,7 | 115,2 | 8,5 | 8,5 | 0,6 | | Chełm | 137,5 | 105,3 | 76,6 | 20,7 | 15,0 | 10,6 | 7,7 | 0,9 | 0,7 | | Lwów | 1 114,0 | 809,2 | 72,7 | 210,8 | 18,9 | 86,3 | 7,7 | 7,6 | 0,7 | | Łuck | 102,5 | 63,3 | 61,8 | 20,9 | 20,4 | 18,3 | 17,8 | 0,0 | 0,0 | **Miasta Urban areas** | **RAZEM TOTAL** | 339,7 | 155,4 | 45,8 | 81,4 | 24,0 | 98,7 | 29,0 | 4,2 | 1,2 | |-----------------|-------|-------|------|------|------|------|------|-----|-----| | Chełm | 33,9 | 16,9 | 49,9 | 7,9 | 23,3 | 9,1 | 26,8 | — | — | | Lwów | 271,0 | 127,4 | 47,0 | 67,2 | 24,8 | 72,1 | 26,6 | 4,2 | 1,6 | | Łuck | 34,9 | 11,1 | 31,8 | 6,3 | 18,0 | 17,5 | 50,2 | 0,0 | 0,0 | **Wieś Rural areas** | **RAZEM TOTAL** | 1 014,2 | 822,3 | 81,1 | 171,0 | 16,9 | 16,5 | 1,6 | 4,3 | 0,4 | |-----------------|---------|-------|------|-------|------|------|-----|-----|-----| | Chełm | 103,6 | 88,3 | 85,3 | 12,8 | 12,3 | 1,6 | 1,5 | 0,9 | 0,9 | | Lwów | 843,0 | 681,8 | 80,9 | 143,6 | 17,0 | 14,2 | 1,7 | 3,4 | 0,4 | | Łuck | 67,6 | 52,2 | 77,2 | 14,6 | 21,6 | 0,8 | 1,2 | — | — | W 1791 r. ludność Polski według wyznania: In 1791 population of Poland by religious denomination: | w tys. in thous. | w odsetkach in percent | |------------------|------------------------| | **Ogółem Total** | **8 790** | | Katolicy: | | | obrządku łacińskiego Latin | 4 600 | 53,0 | | obrządku greckiego Easter | 2 630 | 30,0 | | Żydzi Jews | 900 | 10,2 | | Prawosławni Orthodoxs | 300 | 3,4 | | Protestanci Protestants | 150 | 1,7 | | Raskolnicy Old Believers | 100 | 1,1 | | Mahometanie Muslims | 50 | 0,6 | Na podstawie: Z. Budzyński, *Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku*, t. III: *Studia z dziejów społecznych*, Przemyśl-Rzeszów 2008, s. 142–144; T. Korzon, *Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794)*, t. I–II, wyd. 2, Kraków-Warszawa 1897, s. 320. **Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA (cd.)** *POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION (cont.)* B. W LATACH 1830–1909 — Holandia *IN 1830–1909 — Holland* | Wyznanie Religious denomination | 1830 | 1879 | 1909 | |---------------------------------|------|------|------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0| 100,0| 100,0| | Protestanci Protestants | 59,1 | 61,8 | 57,3 | | Katolicy Catholics | 38,5 | 36,1 | 35,2 | | Żydzi Jews | 1,8 | 2,0 | 1,8 | | Inne wyznania i brak deklaracji Other denominations and no declaration | 0,6 | 0,1 | 5,7 | *a Dane na podstawie spisów powszechnych ludności. b Kategoria ta obejmuje wiele wyznań; obok najliczniejszego kalwinizmu, podzielonego na kilka oddzielnych organizacji kościelnych, także luteranizm, prezbiterianizm i inne. c W spisach dzieloni na Żydów holenderskich (grupa dominująca) i portugalskich.* *a Data on the basis of censuses of population. b Category includes many religious denominations; next to the most abundant Calvinism, divided into several separate church organizations, also Lutheranism, Presbyterianism and others. c In censuses divided into Dutch (dominant group) and Portuguese Jews.* Na podstawie: Uitkomsten der zesde tienjarige volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op den een en dertigsten December 1879, Gravenhage 1881, s. 18 i 19; Uitkomsten der achtste tienjaarlijksche volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op den een en dertigsten December 1899, Gravenhage 1901, s. 130 i 131. Tabl. 4 (16). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION (cont.) C. W LATACH 1740 I 1800 — Prusy IN 1740 AND 1800 — Prussia | Wyznanie | 1740 | 1800 | |----------|------|------| | | w odsetkach | in percent | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | Luteranie | 90,0 | 49,5 | | Katolicy | 6,3 | 40,0 | | Ewangelicy reformowani | 2,4 | — | | Kalwini | 0,6 | 8,0 | | Żydzi | 0,0 | 2,4 | | Inne wyznania | 0,0 | 0,1 | Uwaga. W XVIII w. nastąpił dynamiczny, bo ponad 4-krotny wzrost ludności Prus (z 2,2 mln w 1740 r. do 9,3 mln w 1800 r.), który wynikał nie tylko z dużego przyrostu naturalnego i polityki osadniczej króla Fryderyka II, ale przede wszystkim z zaborów terytorialnych Śląska (w 1742 r.) i ziem Rzeczypospolitej (w latach 1772—1795). Note. In the 18th century there was a dynamic, nearly fourfold increase in the population of Prussia (from 2,2 mln in 1740 to 9,3 mln in 1800), which resulted not only from the high natural increase and the settlement policy of King Frederick II, but most of all from the annexation of Silesia (in 1742) and the land belonging to the Polish-Lithuanian Commonwealth (in the years 1772—1795). Na podstawie: Z. Szultka, Stosunki wyznaniowe i kościelne w Prusach XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701—1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 785–787. | Wyznanie | 1719 in thous. | 1719 in percent | 1762 in thous. | 1762 in percent | 1795 in thous. | 1795 in percent | |----------|----------------|-----------------|----------------|-----------------|----------------|-----------------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 16 231,5 | 100,0 | 23 302,9 | 100,0 | 42 699,5 | 100,0 | | Prawosławni i staroobrzędowcy | 13 705,0 | 84,4 | 20 053,5 | 86,1 | 30 864,2 | 72,3 | | Rzymskokatolicy Roman Catholics | 0,9 | 0,0 | 210,4 | 0,9 | 4 410,6 | 10,3 | | Protestanci Protestants | 671,4 | 4,1 | 819,5 | 3,5 | 2 347,4 | 5,5 | | Unici Unitarians | — | — | 425,5 | 1,8 | 1 572,8 | 3,7 | | Ormianie Gregorians | 5,6 | 0,03 | 3,6 | 0,02 | 31,5 | 0,07 | | Mahometanie Muslims | 1 054,2 | 6,5 | 1 427,9 | 6,1 | 2 140,9 | 5,0 | | Żydzi Jews | — | — | 66,1 | 0,3 | 962,9 | 2,3 | | Politeistyczne religie Polytheistis religions | 785,3 | 4,8 | 296,4 | 1,3 | 369,2 | 0,9 | | Inne wyznania Other denominations | 9,1 | 0,06 | — | — | — | — | Na podstawie: W. M. Kabuzan, *Rasprostrenie prawoslavia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w.* (1719–1917 gg.), Moskwa 2008, s. 51–67, 83–130. | Wyznanie i kościoły | Ogółem | W tym część europejska | Sankt Petersburg | Moskwa | |---------------------|--------|-----------------------|-----------------|--------| | | | razem total | | | | OGÓŁEM TOTAL | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Prawosławni | 69,3 | 81,7 | 85,2 | 93,1 | | Kościół rzymskokatolicki | 9,1 | 4,6 | 4,2 | 1,5 | | Kościół luterański | 2,8 | 3,3 | 7,5 | 1,9 | | Staroobrzędowcy | 1,8 | 1,9 | 0,7 | 1,8 | | Apostolski Kościół Ormiański | 0,9 | 0,1 | 0,1 | 0,2 | | Kościół reformowany | 0,1 | 0,1 | 0,3 | 0,2 | | Menonici | 0,1 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | | Kościół anglikański | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 0,1 | | Islam | 11,1 | 3,8 | 0,4 | 0,4 | | Judaizm | 4,2 | 4,0 | 1,3 | 0,8 | | Buddyzm | 0,3 | 0,2 | 0,0 | 0,0 | | Inne wyznania niechrześcijańskie | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 0,0 | Na podstawie: W. M. Kabuzan, *Rasprostrenie prawosławia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w.* (1719–1917 gg.), Moskwa 2008, s. 51–67, 83–130. | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | Wyznanie Religious denomination | |------------|----------------|--------------|---------------------------------| | | | | rzymskokatolickie Roman Catholic | greckokatolickie Easter Catholic | prawosławne Orthodox | ewangelickie Evangelic | możejszowe Judaism | inne other | | Królestwo Polskie Kingdom of Poland 1913 | 100,0 | 76,0 | – | 3,7 | 5,3 | 15,0 | 0,0 | | Austria Austria 1910 | 100,0 | 79,2 | 11,8 | 2,3 | 1,8 | 4,8 | 0,1 | | w tym: of which: | | | | | | | | | Czechy, Morawy, Śląsk Czechia, Moravia, Silesia | 100,0 | 95,0 | 0,0 | 0,0 | 3,1 | 1,7 | 0,1 | | Galicja Galicia | 100,0 | 46,5 | 42,1 | 0,0 | 0,5 | 10,9 | 0,0 | | Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus 1897 | 100,0 | 31,1 | – | 52,9 | 1,3 | 14,1 | 0,6 | | Prusy Prussia 1900 | 100,0 | 35,1 | 0,0 | 0,0 | 63,2 | 1,1 | 0,6 | | w tym: of which: | | | | | | | | | Brandenburgia Brandenburg | 100,0 | 5,1 | 0,0 | 0,0 | 93,5 | 0,8 | 0,6 | | Nadrenia Rhineland | 100,0 | 69,7 | 0,0 | 0,0 | 28,8 | 0,9 | 0,6 | | Westfalia Westphalia | 100,0 | 50,6 | 0,0 | 0,0 | 48,2 | 0,6 | 0,6 | | Górny Śląsk Upper Silesia | 100,0 | 89,8 | 0,0 | 0,0 | 8,9 | 1,1 | 0,2 | | Pomorze Gdańskie Gdańsk Pomerania | 100,0 | 51,1 | 0,0 | 0,0 | 46,7 | 1,2 | 1,0 | | Prusy Wschodnie East Prussia | 100,0 | 13,4 | 0,0 | 0,0 | 85,0 | 0,7 | 0,9 | | Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen | 100,0 | 67,7 | 0,0 | 0,0 | 30,1 | 1,9 | 0,3 | | Ruś Rus 1897 | 100,0 | 6,9 | – | 78,1 | 1,8 | 12,5 | 0,6 | | Węgry Hungary 1910 | 100,0 | 50,8 | 9,6 | 15,2 | 19,8 | 4,2 | 0,4 | | w tym: of which: | | | | | | | | | Chorwacja, Dalmacja Croatia, Dalmatia | 100,0 | 71,4 | 0,6 | 25,6 | 1,6 | 0,8 | 0,0 | | Siedmiogród Transylvania | 100,0 | 12,7 | 28,3 | 30,9 | 24,3 | 1,7 | 2,1 | a, b Łącznie z: a – Berlinem, b – Istrią, Słowenią i Triestem. a, b Including: a – Berlin, b – Istria, Slovenia and Trieste. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 16; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 37; Statistisches Handbuch für den Preussischen staat, t. IV, Berlin 1903, s. 94, 95 i 103. | Wyznanie | 1900 | 1901 | |----------|------|------| | | Norway | Sweden | Iceland | | Luteranie | 97,6 | 99,7 | 99,3 | | Metodyści | 0,6 | 0,1 | — | | Baptysti | 0,4 | 0,1 | — | | Katolicy | 0,1 | 0,0 | 0,0 | | Żydzi | 0,0 | 0,1 | — | | Inne wyznania | 0,4 | 0,0 | 0,6 | | Bez wyznania (ateiści) | 0,9 | 0,0 | 0,1 | a Dane na podstawie spisów powszechnych ludności. b Bez ludności, która nie podała informacji na temat wyznania (podczas spisu aż 27,7% populacji nie podało tej informacji). c Autorzy spisu interpretowali brak odpowiedzi jako deklarację przynależności do państwowego Kościoła luterańskiego. a Data based on censuses. b Excluding persons who did not provide information on their denomination (as many as 27,7% of the population did not give this information). c The authors of the census interpreted the lack of response as a declaration of affiliation with the national Lutheran Church. Na podstawie: Ó. Garðarsdóttir, National Archives of Iceland (NAI), 1901 Census of Iceland. Version 1.0; The Digital Archive (The National Archive), Norwegian Historical Data Centre (University of Tromsø), The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Norway. Version 2.0, Tromsø 2008; The Minnesota Population Center, North Atlantic Population Project: Complete Count Microdata. Version 2.0, Minneapolis 2008; The Swedish National Archives, Umeå University, The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Sweden. Version 1.0, Minneapolis 2008. | Lata Kraje | Ogółem Total | W tym wyznanie | Of which religious denomination | |------------|--------------|----------------|---------------------------------| | | | rzymskokatolickie $^a$ | ewangelickie | prawosławne | mojżeszowe | | | | Roman Catholic $^a$ | Evangelic | Orthodox | Judaism | | Polska | 100,0 | 75,2 | 2,6 | 11,8 | 9,8 | | Austria | 100,0 | 90,4 | 4,4 | 0,0 | 2,8 | | Bulgaria | 100,0 | 0,7 | 0,1 | 83,4 | 0,8 | | Czechoslovakia | 100,0 | 73,7 | 7,7 | 5,0 | 2,4 | | Finlandia | 100,0 | 0,0 | 96,7 | 1,8 | 0,1 | | Holandia | 100,0 | 36,5 | 45,5 | . | 1,4 | | Irlandia | 100,0 | 92,6 | 7,0 | . | 0,1 | | Jugosławia | 100,0 | 37,8 | 1,7 | 48,7 | 0,5 | | Niemcy | 100,0 | 32,1 | 61,9 | 0,2 | 0,8 | | Szwajcaria | 100,0 | 41,0$^b$ | 57,3 | . | 0,4 | | Szwecja | 100,0 | 0,1 | 99,5 | . | 0,1 | | Węgry | 100,0 | 67,2 | 27,0 | 0,5 | 5,1 | | Włochy | 100,0 | 99,6 | 0,2 | 0,0 | 0,1 | $^a$ Wszystkich obrządków. $^b$ Łącznie z prawosławnymi. $^a$ All confessions. $^b$ Including Orthodox. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 27. On the basis: | Lata | Ogółem | Wyznanie | Kościół tradycji protestanckiej | Prawosławne | Muzułmańskie | Niewierzący | |------|--------|----------|-------------------------------|-------------|--------------|------------| | | | rzymskokatolickie | Protestant | Orthodox | Muslim | atheis | | 1946–1953 | 100,0 | 96,4 | 0,8 | 1,6 | 0,0 | . | | 1951 | 100,0 | 89,5 | 6,2 | . | . | 3,8 | | 1946 | 100,0 | 0,6 | 0,1 | 85,2 | 13,3 | . | | 1950 | 100,0 | 0,0 | 95,4 | 1,7 | 0,0 | . | | 1951 | 100,0 | 0,4 | 0,1 | 97,9 | 1,5 | . | | 1947 | 100,0 | 38,5 | 42,4 | . | . | 17,1 | | 1946 | 100,0 | 94,3 | 5,3 | . | . | . | | 1953 | 100,0 | 31,8 | 0,9 | 41,4 | 12,3 | 12,3 | | 1950 | 100,0 | 11,0 | 81,9 | 0,0 | . | 6,8 | | 1950 | 100,0 | 45,3 | 51,1 | 0,1 | . | 3,2 | | 1950 | 100,0 | 96,8 | . | . | . | 2,5 | | 1950 | 100,0 | 42,2 | 56,3 | . | . | . | | Lata | Ogółem | Wyznanie | Kościół tradycji protestanckiej | Prawosławne | Muzułmańskie | Niewierzący | |------|--------|----------|-------------------------------|-------------|--------------|------------| | | | rzymskokatolickie | Protestant | Orthodox | Muslim | atheis | | 2000–2002 | 100,0 | 89,6 | 0,4 | 1,3 | . | . | | 2001 | 100,0 | 73,6 | 4,7 | . | . | 12,0 | | 2001 | 100,0 | . | 0,5 | 82,6 | 12,2 | . | | 2001 | 100,0 | 26,3 | 2,3 | . | . | 58,1 | | 2000 | 100,0 | . | 85,1 | 1,1 | . | 12,7 | | 2002 | 100,0 | 88,4 | 2,9 | . | . | 3,5 | | 2001 | 100,0 | 79,0 | . | 4,1 | . | 9,5 | a Dane przybliżone. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec; RFN bez Berlina Zachodniego (2 147,0 tys. osób, w tym chrześcijanie — 1 814,9 tys., a wśród nich protestanci — 1 571,6 tys.). a Approximate data. b Respectively: East Germany and West Germany; FRG excluding West Berlin (2 147,0 thous. persons, of which Christians — 1 814,9 thou., of which Protestants — 1 571,6 thou.). | Lata | Kraje | Ogółem | Wyznanie | Kościoły tradycji protestanckiej | Prawosławne | Muzułmańskie | Niewierzący | |------|-------|--------|----------|---------------------------------|-------------|--------------|------------| | | | Total | rzymskokatolickie | Protestant | Orthodox | Muslim | atheistic | | 2001 | Portugal | 100,0 | 84,5 | 0,6 | . | . | 3,9 | | 2002 | Rumunia | 100,0 | 4,7 | 4,7 | 86,8 | . | . | | 2001 | Słowacja | 100,0 | 68,9 | 8,9 | 4,1 | . | 13,0 | | 2000 | Szwajcaria | 100,0 | 41,8 | 35,3 | 1,8 | 4,3 | . | | 2001 | Węgry | 100,0 | 52,0 | 18,9 | . | . | . | Uwaga. W latach 2000–2002 uwzględniono grupy religijne liczące 100 tys. i więcej wyznawców. Note. In 2000–2002 included religious groups consisting of 100 thous. and more believers. Na podstawie: Demographic Yearbook 1956. Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, United Nations, New York 1956, s. 276–278; Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 29–40; J. Kozłowski, J. Langner, T. Zagajewski, Atlas wyznań w Polsce, Kraków 1989, s. 34–65 i 81; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 120 i 121. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNAŃ W NIEKTÓRYCH MIASTACH POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS A. W LATACH 1631–1800 – Gdańsk IN 1631–1800 – Gdańsk | Lata Years | Ogółem Total | Luteranie Lutherans | Katolicy Catholics | Kalwini Calvinists | |------------|--------------|---------------------|-------------------|--------------------| | | | w odsetkach in percent | | | | 1631–1650 | 100,0 | 86,1 | 6,4 | 7,5 | | 1651–1675 | 100,0 | 82,9 | 10,2 | 6,9 | | 1676–1700 | 100,0 | 84,4 | 9,5 | 6,1 | | 1701–1725 | 100,0 | 86,0 | 9,9 | 4,1 | | 1726–1750 | 100,0 | 87,8 | 9,3 | 2,9 | | 1751–1775 | 100,0 | 85,6 | 12,1 | 2,3 | | 1776–1800 | 100,0 | 76,5 | 21,2 | 2,3 | Uwaga. Tablica przedstawia zmiany w strukturze ludności trzech głównych wyznań (konfesji) na podstawie liczby udzielanych chrztów, które w zasadzie były proporcjonalne do liczebności wyznań. W tablicy pominięto ludność mennonicką i żydowską. Do czasu wcielenia Gdańska do państwa pruskiego w 1793 r. wierni tych wyznań mieli ograniczone prawo osiedlania się w mieście i stanowili niewiele ponad 1% ogółu mieszkańców. Note. The table presents changes in the structure of population of the three major denominations (confessions) based on the number of baptisms, which as a rule were proportional to the number of persons affiliated with a particular denomination. The table does not include Mennonites and Jews. Before the incorporation of Gdańsk into Prussia in 1793 persons of these denominations had a limited right to settle in the city and comprised slightly over 1% of its total population. Na podstawie: J. Baszanowski, Statistics of Religious Denominations and Ethnic Problems in Gdańsk in XVII–XVIII centuries, „Studia Maritima”, t. VII, Szczecin 1988, s. 55. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) B. OKOŁO 1785 R. — Lwów AROUND 1785 — Lviv | Wyznanie | W liczbach bezwzględnych | W odsetkach | |----------|-------------------------|-------------| | | In absolute numbers | In percent | **OGÓŁEM TOTAL** ........................................... 33 000 100,0 - Katolicy obrządku łacińskiego Latin Catholics ................. 16 900 51,2 - Żydzi Jews .................................................................. 10 700 32,4 - Katolicy obrządku greckiego Easter Catholics .................... 4 450 13,5 - Ormianie Gregorians .............................................. 236 0,7 - Inne wyznania Other denominations ............................... 714 2,2 Na podstawie: Z. Budzyński, Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku, t. I: Statystyka wyznaniowa i etniczna, Przemyśl–Rzeszów 2005, s. 373. C. W KOŃCU 1792 R. — Warszawa IN THE END OF 1792 — Warszawa | Wyznanie | W odsetkach | |----------|-------------| | | In percent | **OGÓŁEM TOTAL** ........................................... 100,0 - Katolicy Catholics .............................................. 75,0 - Żydzi Jews .................................................................. 8,0 - Luteranie Lutherans .............................................. 7,0 - Kalwini, unici, prawosławni Calvinists, Uniate, Orthodoxs .................................................. 9,0 - Inne wyznania Other denominations ............................... 1,0 Na podstawie: A. Zahorski, Ludność, w: Warszawa w latach 1526–1795, red. A. Zahorski, Warszawa 1984, s. 282. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (cd.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) D. W LATACH 1631–1700 – Amsterdam$^a$ IN 1631–1700 – Amsterdam$^a$ | Lata Years | Ogółem Total | Kalwini Calvinists | Katolicy Catholics | Luteranie Lutherans | Remonstranci Remonstrates | |------------|---------------|---------------------|-------------------|---------------------|--------------------------| | | | w odsetkach in percent | | | | | 1631–1640 | 100,0 | 87,0 | 0,7 | 11,1 | 1,2 | | 1641–1650 | 100,0 | 76,0 | 2,6 | 20,3 | 1,1 | | 1651–1660 | 100,0 | 71,8 | 3,9 | 23,2 | 1,1 | | 1661–1670 | 100,0 | 67,6 | 10,1 | 21,4 | 0,9 | | 1671–1680 | 100,0 | 64,4 | 15,0 | 19,7 | 0,9 | | 1681–1690 | 100,0 | 62,8 | 18,4 | 17,9 | 0,9 | | 1691–1700 | 100,0 | 61,5 | 21,2 | 16,6 | 0,7 | $^a$ Wyznania uszeregowano malejąco według liczby wyznawców w latach 1691–1700. Uwaga. Tablica przedstawia zmiany w strukturze ludności trzech głównych konfesji na podstawie liczby udzielanych chrztów, które w zasadzie były proporcjonalne do liczebności wyznań. $^a$ Religious denominations listed by the descending order by the number of believers in 1691–1700. Note. The table presents changes in the structure of population of the three major denominations based on the number of baptisms, which as a rule were proportional to the number of persons affiliated with a particular denomination. Na podstawie: J. Israel, *The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall On the basis: 1477–1806*, Oxford 1998, s. 641. Tabl. 5 (17). LUDNOŚĆ WEDŁUG WYZNANIA W NIEKTÓRYCH MIASTACH (dok.) POPULATION BY RELIGIOUS DENOMINATION IN SELECTED TOWNS (cont.) E. W 1585 R. – Antwerpia IN 1585 – Antwerp | Wyznanie | W odsetkach | |----------|-------------| | | In percent | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | | Wyznanie | W odsetkach | |----------|-------------| | | In percent | | Katolicy | 45,0 | | Kalwini | 26,0 | | Luteranie | 15,0 | | Anabaptyści | 2,0 | | Inne wyznania | 12,0 | Uwaga. Ludność miasta w 1585 r. była szacowana na ok. 82 tys. mieszkańców. Note. Population of city in 1585 was estimated at ca. 82 thous. inhabitants. Na podstawie: A. Pettegree, *The Reformation World*, London–New York 2000, s. 359. MATERIALNE WARUNKI ŻYCIA LUDNOŚCI MATERIAL LIVING CONDITIONS OF POPULATION | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | Gospodarka miejska Economy at urban areas | Rolnictwo Agriculture | Wieś poza rolnictwem Rural areas apart from agriculture | |------------|----------------|--------------|------------------------------------------|-----------------------|-----------------------------------------------------| | Polska | 1400 | 100 | 4 | 77 | 19 | | | 1500 | 100 | 6 | 75 | 19 | | | 1600 | 100 | 8 | 67 | 25 | | | 1700 | 100 | 4 | 63 | 33 | | | 1800 | 100 | 5 | 56 | 39 | | Anglia | 1300 | 100 | 4 | 76 | 20 | | | 1400 | 100 | 8 | 74 | 18 | | | 1500 | 100 | 7 | 75 | 18 | | | 1600 | 100 | 10 | 69 | 21 | | | 1700 | 100 | 17 | 55 | 28 | | | 1800 | 100 | 29 | 36 | 35 | | Austria, Węgry i Czechy | 1400 | 100 | 5 | 76 | 19 | | | 1500 | 100 | 5 | 76 | 19 | | | 1600 | 100 | 5 | 70 | 25 | | | 1700 | 100 | 5 | 65 | 30 | | | 1800 | 100 | 8 | 57 | 35 | | Francja | 1400 | 100 | 11 | 71 | 18 | | | 1500 | 100 | 9 | 73 | 18 | | | 1600 | 100 | 11 | 68 | 21 | | | 1700 | 100 | 12 | 63 | 25 | | | 1800 | 100 | 13 | 59 | 28 | | Hiszpania | 1400 | 100 | 26 | 59 | 15 | | | 1500 | 100 | 18 | 65 | 17 | | | 1600 | 100 | 21 | 63 | 16 | | | 1700 | 100 | 20 | 63 | 17 | | | 1800 | 100 | 20 | 64 | 16 | | Holandia | 1500 | 100 | 29 | 57 | 14 | | | 1600 | 100 | 35 | 49 | 16 | | | 1700 | 100 | 39 | 42 | 19 | | | 1800 | 100 | 34 | 41 | 25 | | Niderlandy Pld. | 1400 | 100 | 39 | 58 | 3 | | | 1500 | 100 | 25 | 60 | 15 | | | 1600 | 100 | 29 | 52 | 19 | | | 1700 | 100 | 31 | 47 | 22 | | | 1800 | 100 | 22 | 49 | 29 | | Lata | Ogółem | Gospodarka miejska | Rolnictwo | Wieś poza rolnictwem | |------|--------|-------------------|-----------|---------------------| | | | Economy at urban areas | Agriculture | Rural areas apart from agriculture | | Niemcy | 1400 | 100 | 11 | 71 | 18 | | | 1500 | 100 | 8 | 73 | 19 | | | 1600 | 100 | 8 | 70 | 22 | | | 1700 | 100 | 8 | 66 | 26 | | | 1800 | 100 | 9 | 62 | 29 | | Włochy | 1300 | 100 | 21 | 63 | 16 | | | 1400 | 100 | 24 | 61 | 15 | | | 1500 | 100 | 22 | 62 | 16 | | | 1600 | 100 | 23 | 60 | 17 | | | 1700 | 100 | 23 | 59 | 18 | | | 1800 | 100 | 22 | 58 | 20 | Na podstawie: R. C. Allen, *Economic structure and agricultural productivity in Europe*, 1300–1800, "European Review of Economic History", t. IV, nr 3, Cambridge 2000, s. 8 i 9. | Lata | Ogółem | Rolnictwo i leśnictwo | Przemysł i budownictwo | Handel i transport | Inne | |------|--------|-----------------------|------------------------|-------------------|------| | | | Agriculture and forestry | Industry and construction | Trade and transport | Other | | Królestwo Polskie $^b$ 1897 | 100,0 | 58,0 | 16,5 | 8,9 | 16,6 | | Austria 1900 | 100,0 | 52,4 | 25,2 | 11,6 | 10,8 | | Austria 1910 | 100,0 | 48,4 | 26,5 | 12,4 | 12,7 | | Czechy 1900 | 100,0 | 35,7 | 40,2 | 12,4 | 11,7 | | Czechia 1910 | 100,0 | 32,3 | 41,1 | 13,2 | 13,4 | | Galicia 1900 | 100,0 | 76,8 | 8,0 | 8,8 | 6,4 | | Galicia 1910 | 100,0 | 73,1 | 9,5 | 9,6 | 7,8 | | Węgry 1900 | 100,0 | 68,4 | 14,4 | 5,2 | 12,0 | | Hungary 1910 | 100,0 | 64,5 | 17,1 | 6,5 | 11,9 | | Chorwacja $^c$ 1900 | 100,0 | 82,0 | 8,5 | 2,8 | 6,7 | | Croatia $^c$ 1910 | 100,0 | 78,8 | 9,9 | 3,5 | 7,8 | | Siedmiogród 1900 | 100,0 | 75,7 | 10,8 | 3,0 | 10,5 | | Transylwania 1910 | 100,0 | 71,7 | 14,1 | 4,2 | 10,0 | $a$ Łącznie z rzemiosłem. $b$ Dane dotyczą ludności cywilnej. $c$ Łącznie ze Słowenią. $a$ Including craft. $b$ Data concern civil population. $c$ Including Slovenia. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 17; Historia Polski w liczbach, t. 1: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 196 i 197; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 145–160; obliczenia własne. | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | Rolnictwo i leśnictwo Agriculture and forestry | Przemysł i budownictwo Industry and construction | Handel i transport Trade and transport | Inne Others | |------------|----------------|--------------|---------------------------------------------|-----------------------------------------------|----------------------------------------|------------| | Francja 1896 | 100,0 | 45,7 | 29,2 | 10,6 | 14,4 | | France 1911 | 100,0 | 40,3 | 33,5 | 14,2 | 11,9 | | Hiszpania 1900 | 100,0 | 68,1 | 13,6 | 5,1 | 13,1 | | Spain | | | | | | | Niemcy 1895 | 100,0 | 35,7 | 43,2 | 9,9 | 11,3 | | Germany 1907 | 100,0 | 28,4 | 48,7 | 12,0 | 10,9 | | w tym zabór pruski 1895 | 100,0 | 60,6 | 21,4 | 7,5 | 10,5 | | of which Prussian Partition 1907 | 100,0 | 60,8 | 21,8 | 8,4 | 9,0 | | Wielka Brytania 1891 | 100,0 | 12,4 | 56,1 | 12,4 | 19,1 | | United Kingdom 1911 | 100,0 | 8,8 | 51,6 | 13,7 | 25,9 | | Włochy 1901 | 100,0 | 58,7 | 23,0 | 8,5 | 9,8 | | Italy 1911 | 100,0 | 54,2 | 26,5 | 11,1 | 8,2 | a Łącznie z rzemiosłem. a Including craft. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 17; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 196 i 197; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 145–160; obliczenia własne. | Lata | Kraje | Ogółem w tys. | w % ogółu ludności | Rolnictwo | Poza rolnictwem | w tym przemysł | budownictwo | transport i komunikacja | |------|-------|---------------|-------------------|-----------|-----------------|---------------|-------------|------------------------| | | | | | | | | | | | 1921 | Polska | 13 917 | 54,2 | 73,8 | 26,2 | 9,1 | 1,8 | | | 1931 | Poland | 15 322 | 47,7 | 65,7 | 34,3 | 16,6 | 2,2 | | | 1920 | Austria | 3 084 | 50,3 | 31,9 | 68,1 | 33,3 | 12,2 | | | 1939 | Austria | 3 649 | 52,3 | 42,3 | 57,7 | 27,4 | 5,7 | | | 1920 | Belgia | 3 105 | 34,8 | 21,8 | 78,2 | 41,9 | 6,1 | | | 1930 | Belgium | 3 750 | 46,3 | 17,3 | 82,7 | 41,2 | 6,4 | | | 1920 | Bułgaria | 2 601 | 53,7 | 82,4 | 17,6 | 8,1 | 1,3 | | | 1934 | Bulgaria | 3 433 | 56,5 | 79,8 | 20,2 | 8,0 | 1,4 | | | 1921 | Czechosłowacja | 6 016 | 44,2 | 40,3 | 59,7 | 36,8 | 4,0 | | | 1930 | Czechoslovakia | 6 724 | 45,7 | 36,9 | 63,1 | 31,7 | 4,2 | | | 1921 | Finlandia | 1 499 | 44,5 | 68,8 | 31,2 | 12,8 | 2,5 | | | 1930 | Finland | 1 713 | 49,5 | 64,6 | 35,4 | 13,0 | 3,0 | | | 1921 | Francja | 21 717 | 57,9 | 41,5 | 58,5 | 26,4 | 5,5 | | | 1931 | France | 21 614 | 51,7 | 35,6 | 64,4 | 29,4 | 5,0 | | | 1920 | Hiszpania | 7 962 | 37,2 | 56,1 | 43,9 | 20,9 | 2,7 | | | 1940 | Spain | 9 220 | 35,6 | 51,9 | 48,1 | 19,9 | 3,4 | | | 1925 | Niemcy | 32 009 | 51,3 | 30,5 | 69,5 | 36,0 | 4,7 | | | 1933 | Germany | 32 332 | 49,6 | 29,0 | 71,0 | 34,2 | 4,8 | | | 1920 | Szwecja | 2 592 | 43,9 | 40,9 | 59,1 | 30,8 | 5,9 | | | 1930 | Sweden | 2 891 | 47,1 | 36,0 | 64,0 | 32,1 | 6,6 | | | 1920 | Węgry | 3 653 | 45,7 | 58,2 | 41,8 | 19,7 | 11,3 | | | 1930 | Hungary | 3 830 | 44,1 | 53,0 | 47,0 | 24,1 | 3,0 | | a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c W latach 1920–1931 przemysł przetwórczy i wydobywczy. d Łącznie z pomagającymi członkami rodzin oraz osobami utrzymującymi się bez pracy zarobkowej (emerycy, renciści, kapitaliści, osoby w przytułkach, więzienniach itp.). e Łącznie z handlem i finansami. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c In 1920–1931 – manufacturing and mining. d Including family workers and persons making their living from sources other than work (retirees, pensioners, capitalists, persons staying in shelters, prisons, etc). e Including trade and finance. | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Grand total | Rolnictwo Agriculture | Poza rolnictwem Outside agriculture | |------------|-----------------|--------------------|-----------------------|-----------------------------------| | | | w tys. in thous. | w % ogółu ludności in % of total population | razem total | w tym of which | w % ogółem in % of grand total | | | | | | przemysł industry | budownictwo construction | transport i komunikacja transport and communication | | W latach 1920–1931 (dok.) In 1920–1931 (cont.) | | | | | | | | Wielka Brytania United Kingdom 1920 | 19 359 | 44,0 | 7,1 | 92,9 | 43,4 | 4,1 | 8,1 | | Włochy Italy 1921 | 18 283 | 48,1 | 56,1 | 43,9 | 24,6 | 6,4 | 8,9 | | 1931 | 17 262 | 41,9 | 46,8 | 53,2 | 30,8 | | 4,6 | | W latach 1946–1989 In 1946–1989 | | | | | | | | Polska Poland 1950 | 12 404 | 49,6 | 56,6 | 43,4 | 18,8 | 4,2 | 3,8 | | 1960 | 13 971 | 47,5 | 48,0 | 52,0 | 23,2 | 5,7 | 4,8 | | 1988 | 18 452 | 48,7 | 27,8 | 72,2 | 28,2 | 7,9 | 5,7 | | Austria 1951 | 3 347 | 48,3 | 32,3 | 67,7 | 29,2 | 8,0 | 5,3 | | 1961 | 3 370 | 47,6 | 22,8 | 77,2 | 31,1 | 9,9 | 5,8 | | 1988 | 3 433 | 45,2 | 7,9 | 92,1 | 29,1 | 8,4 | 6,2 | | Belgia Belgium 1947 | 3 481 | 41,2 | 12,1 | 87,9 | 43,1 | 5,6 | 7,0 | | 1961 | 3 512 | 38,2 | 7,2 | 92,8 | 38,6 | 7,1 | 6,8 | | 1986 | 4 212 | 42,7 | 2,5 | 97,5 | 20,2 | 4,9 | 6,2 | | Bułgaria Bulgaria 1956 | 4 150 | 54,5 | 64,2 | 35,8 | 15,9 | 2,8 | 3,2 | | 1960 | . | . | 55,5 | 44,5 | 21,9 | 5,2 | 4,1 | | 1985 | 4 686 | 52,4 | 16,5 | 83,5 | 37,9 | 8,7 | 6,7 | | Czechosłowacja Czechoslovakia 1950 | 5 577 | 45,0 | 38,6 | 61,4 | 30,0 | 6,3 | 4,2 | | 1960 | 6 063 | 44,4 | 25,9 | 74,1 | 37,3 | 8,3 | 6,0 | | 1980 | 7 849 | 51,4 | 13,1 | 86,9 | 39,3 | 9,5 | 6,3 | | Finlandia Finland 1950 | 1 984 | 49,5 | 46,0 | 56,0 | 21,0 | 6,2 | 5,4 | | 1960 | 2 033 | 45,7 | 35,5 | 64,5 | 22,8 | 8,7 | 6,3 | | 1989 | 2 583 | 52,1 | 8,7 | 91,3 | 22,4 | 8,2 | 7,1 | a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c W latach 1920–1931 przemysł przetwórczy i wydobywczy. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c In 1920–1931 – manufacturing and mining. | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | | w tys. | w % ogółu | razem total | | | | ludności | przemysł | | | | in % of | industry | | | | total | in % of grand | | | | population| total | | | | | budownictwo | | | | | construction | | | | | transport i | | | | | komunikacja | ### W latach 1946–1989 (dok.) | Kraje | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |-------|------|--------|-----------|-----------------| | | | w tys. | w % ogółu | razem total | | | | | in % of | przemysł | | | | | total | industry | | | | | population| in % of grand | | | | | | total | | | | | | budownictwo | | | | | | construction | | | | | | transport i | | | | | | komunikacja | ### Francja | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1954 | 18 846 | 26,7 | 73,3 | | 1962 | 19 829 | 19,8 | 80,2 | | 1987 | 23 972 | 6,7 | 93,3 | ### Hiszpania | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1960 | 11 634 | 41,3 | 58,7 | | 1989 | 14 819 | 12,3 | 87,7 | ### Jugosławia | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1953 | 7 838 | 66,8 | 33,2 | | 1961 | 8 340 | 56,9 | 43,1 | | 1981 | 9 359 | 28,7 | 71,3 | ### NRD | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1946 | 8 140 | 29,2 | 70,8 | | 1960 | 7 968 | 17,2 | 82,8 | | 1989 | 8 952 | 10,6 | 89,4 | ### RFN | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1950 | 22 074 | 23,2 | 76,8 | | 1961 | 25 763 | 13,4 | 86,6 | | 1987 | 28 079 | 20,6 | 79,4 | ### Szwecja | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1950 | 3 105 | 20,0 | 80,0 | | 1960 | 3 244 | 13,8 | 86,2 | | 1989 | 4 527 | 3,5 | 96,5 | ### Węgry | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1950 | 4 239 | 50,1 | 49,9 | | 1960 | 4 876 | 38,9 | 61,1 | | 1987 | 4 885 | 20,9 | 79,1 | ### Wielka Brytania | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1951 | 22 610 | 5,1 | 94,9 | | 1961 | 24 617 | 3,8 | 96,2 | | 1987 | 27 896 | 2,1 | 97,9 | ### Włochy | Lata | Ogółem | Rolnictwo | Poza rolnictwem | |------|--------|-----------|-----------------| | 1951 | 20 672 | 40,0 | 60,0 | | 1961 | 20 173 | 28,3 | 71,7 | | 1987 | 23 819 | 9,1 | 90,9 | --- a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Łącznie z leśnictwem i rybołówstwem. c Notka patrz na str. 129. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Bez Berlina. f 1988 r. a Based on census and estimated data. b Including forestry and fishing. c See footnote on page 129. d Respectively: East Germany and West Germany. e Excluding Berlin. f 1988. | Country | Year | Men (%) | Women (%) | |------------------|------|---------|-----------| | Poland | 1931 | 58,5 | 36,3 | | Poland | 1960 | 54,1 | 40,2 | | Austria | 1939 | 63,7 | 41,7 | | Austria | 1961 | 61,0 | 36,0 | | Belgium | 1930 | 68,8 | 24,3 | | Belgium | 1961 | 57,4 | 19,9 | | Bulgaria | 1934 | 62,2 | 50,7 | | Bulgaria | 1965 | 58,1 | 45,7 | | Czechoslovakia | 1930 | 65,5 | 30,5 | | Czechoslovakia | 1960 | 52,1 | 37,1 | | Finland | 1930 | 54,5 | 39,8 | | Finland | 1960 | 57,5 | 34,8 | | France | 1931 | 68,9 | 37,1 | | France | 1962 | 58,4 | 27,9 | | Spain | 1960 | 64,2 | 13,5 | | Germany | 1961 | 64,0 | 33,2 | | Sweden | 1960 | 60,9 | 25,7 | | Hungary | 1960 | 65,9 | 33,2 | | United Kingdom | 1961 | 65,3 | 29,3 | | Italy | 1961 | 59,4 | 35,4 | a Dane na podstawie spisów i szacunków. b Bez ludności spisanej przez władze wojskowe; patrz notka d do tablicy na str. 128. c W 1961 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a Based on census and estimated data. b Excluding persons enumerated by military authorities; see footnote d to the table on page 128. c In 1961 West Germany (FRG). Na podstawie: Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948, s. 231–248; Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 94–100; Historia Polski w liczbach. t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 403 i 404; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, London 1998, s. 144–161; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 68 i 69; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 90; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 48 i 49; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 71–75. | Lata | Kraje | Aktywni zawodowo | Economically active persons | |------|-------|------------------|----------------------------| | | | ogółem grand total | w tym pracujący of which employed | | | | w tys. in thous. | w % ogól. ludności in % of total population | razem w tys. total in thous. | rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo agriculture, forestry, hunting and fishing | przemysł i budownictwo industry and construction | usługi services | | Hiszpania | 1990 | 15 020 | 38,8 | 11 838c | 11,8 | 33,4 | 54,8 | 50,1 | | Spain | 2000 | 17 909 | 44,9 | 15 506 | 6,7 | 30,8 | 62,5 | 53,0 | | 2010 | 23 089 | 50,4 | 18 457 | 4,3 | 23,1 | 72,6 | 59,3 | | Niemcy | 1991 | 40 083d | 49,1d | 37 445 | 4,2 | 40,3 | 55,3 | 56,6i | | Germany | 2000 | 39 447 | 48,6 | 36 604 | 2,6 | 33,5 | 63,8 | 58,2 | | 2010 | 41 683 | 51,6 | 38 738 | 1,6 | 28,4 | 70,0 | 59,6 | | Słowacja | 1990 | 2 618g | 49,6g | 2 147d | 12,0 | 33,3 | 54,7 | 68,6 | | Slovakia | 2000 | 2 574 | 47,9 | 2 102 | 6,7 | 37,3 | 56,1 | 60,2 | | 2010 | 2 707 | 49,9 | 2 318 | 3,2 | 37,1 | 59,6 | 59,1 | | Szwecja | 1990 | 4 491 | 52,3 | 3 964c | 3,5c | 25,6c | 70,9c | 74,3 | | Sweden | 2000 | 4 364 | 49,2 | 4 159 | 2,4 | 24,6 | 72,0 | 62,9 | | 2010 | 4 963 | 53,0 | 4 546 | 2,1 | 19,9 | 77,7 | 63,7 | | Węgry | 1990 | 4 527 | 43,6 | 4 083e | 11,3e | 35,1e | 53,6e | 57,2 | | Hungary | 2000 | 4 074 | 41,0 | 3 849 | 6,5 | 33,7 | 59,7 | 49,2 | | 2010 | 4 256 | 43,2 | 3 781 | 4,5 | 30,7 | 64,9 | 50,6 | | Wielka Brytania | 1990 | 28 893 | 50,3 | 26 935 | 2,1 | 32,3 | 65,6 | 63,9 | | United Kingdom | 2000 | 28 870 | 49,9 | 27 793 | 1,5 | 25,1 | 73,1 | 61,9 | | 2010 | 31 382 | 51,4 | 28 942 | 1,2 | 19,1 | 78,9 | 61,9 | | Włochy | 1990 | 24 075 | 42,0 | 19 942d | 8,9 | 32,3 | 58,8 | 49,5 | | Italy | 2000 | 23 475 | 41,2 | 21 225 | 5,2 | 31,8 | 63,0 | 47,7 | | 2010 | 24 975 | 41,6 | 22 872 | 3,8 | 28,8 | 67,5 | 48,3 | a, b Notki patrz na str. 132. c 1993 r. d 1995 r. e 1992 r. g 1991 r. i Republika Federalna Niemiec (RFN) — 1990 r. Uwaga. Dane o pracujących według rodzajów działalności w niektórych przypadkach nie sumują się na 100% (źródło nie wyjaśnia przyczyn rozbieżności). a, b See footnotes on page 132. c 1993. d 1995. e 1992. g 1991. i West Germany (FRG) — 1990. Note. Data for employed by economic activity in some cases do not sum up to 100% (source does not explain the reasons for the differences). Współczynnik aktywności zawodowej ludności według płci$^a$ w %: Activity rate of population by sex$^a$ in %: | Country | Year | Men | Women | |------------------|------|------|-------| | Poland | 1990 | 74,6 | 57,3 | | | 2010 | 63,7 | 47,6 | | Austria | 1990 | 69,4 | 43,0 | | | 2010 | 67,8 | 53,9 | | Belgium | 1990 | 61,0 | 36,6 | | | 2010 | 60,8 | 47,6 | | Bulgaria | 1990 | 68,1 | 60,0 | | | 2010 | 60,0 | 48,5 | | Czech Republic | 1990 | 73,6 | 61,0 | | | 2010 | 68,2 | 49,3 | | Finland | 1990 | 74,1 | 63,5 | | | 2010 | 64,5 | 56,1 | | France | 1990 | 64,3 | 45,9 | | | 2010 | 62,1 | 51,2 | | Spain | 1990 | 68,3 | 33,4 | | | 2010 | 67,4 | 51,5 | | Germany$^b$ | 1990 | 70,4 | 44,0 | | | 2010 | 66,7 | 52,9 | | Slovakia | 1990 | 74,5 | 63,1 | | | 2010 | 68,0 | 50,9 | | Sweden | 1990 | 77,4 | 71,1 | | | 2010 | 68,2 | 59,3 | | Hungary | 1990 | 67,8 | 47,7 | | | 2010 | 58,4 | 43,8 | | United Kingdom | 1990 | 75,4 | 53,1 | | | 2010 | 68,6 | 55,5 | | Italy | 1990 | 64,2 | 35,8 | | | 2010 | 59,6 | 37,7 | $^a$ Patrz notki $a, b$ do tablicy na str. 132. $^b$ W 1990 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). On the basis: *Mały Rocznik Statystyczny Polski* 2013, Warszawa 2013, s. 143; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1981, Warszawa 1982, s. 48–51; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2000, Warszawa 2000, s. 100–115; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2009, Warszawa 2010, s. 166–168; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2012, Warszawa 2012, s. 149–168. | Kraje | Countries | 1924 | 1929 | 1934 | 1938 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 102 | 129 | 342 | 348 | . | 37 | 79 | 10 | 591 | 2 785| 1 650| | Austria | Austria | 127 | 192 | 370 | 244 | 125 | 82 | 58 | 53 | 166 | 181 | 188 | | Belgia | Belgium | 5 | 13 | 235 | 174 | 185 | 114 | 71 | 369 | 403 | 291 | 406 | | Czechy | Czech Republic | 96 | 42 | 677 | 335 | . | . | . | . | 39 | 449 | 384 | | Finland | Finland | . | 4 | 10 | 4 | 19 | 31 | 41 | 114 | 82 | 297 | 224 | | Francja | France | 10 | 10 | 376 | 406 | 153 | 130 | 262 | 1 467| 2 205| 2 631| 2 653| | Hiszpania | Spain | . | . | 407 | 526c | 166 | 114 | 146 | 1 277| 2 441| 2 469| 4 632| | Niemcy | Germany | 927 | 1 899| 2 718| 429 | 1 580| 271 | 149 | 889 | 2 894e| 3 123| 2 946| | Węgry | Hungary | . | 17 | 52 | 47 | . | . | . | . | 444f | 267 | 475 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1 113| 1 240| 1 795| 1 419| 314 | 360 | 577 | 1 238| 1 665| 1 604| 2 440| | Włochy | Italy | . | 301 | 964 | 706 | 1 615| 836 | 1 111| 1 684| 2 621| 2 542| 2 102| | Stopa bezrobocia w % | Unemployment rate in % | |----------------------|------------------------| | Polska | Poland | 5,2 | 4,9 | 16,3 | 12,7 | . | 0,3 | 0,5 | 0,1 | 3,4 | 16,1 | 9,6 | | Austria | Austria | . | 12,3g | 26,3g | 20,4gh | 6,2 | 3,5 | 2,4 | 1,9 | 5,4 | 4,7 | 4,4 | | Belgia | Belgium | 1,6 | 1,3 | 19,0 | 14,0 | 9,0 | 5,4 | 2,9 | 8,9 | 9,6 | 6,6 | 8,3 | | Czechy | Czech Republic | . | 2,2g | 17,4g | 8,8gh | . | . | . | . | 0,7i | 8,8 | 7,3 | | Finland | Finland | . | . | . | . | . | 1,5 | 1,9 | 4,7 | 3,1 | 11,1 | 8,4 | | Francja | France | . | . | . | . | . | . | 6,3 | 8,9 | 10,2 | 9,4 | | Hiszpania | Spain | . | . | . | . | . | 9,9 | 16,3 | 13,8 | 20,1 | a Dla większości krajów przeciętne w roku. b W latach 1924–1980 – Czechosłowacja. c W okresie lipiec–grudzień 1939 r. d W latach 1950–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). e 1992 r. (stan we wrześniu). f 1991 r. g Bezrobotni otrzymujący zasłinki. h 1937 r. i Stan w grudniu. a For majority of countries annual averages. b In 1924–1980 – Czechoslovakia. c From July to December 1939. d In 1950–1980 West Germany (FRG). e 1992 (as of September). f 1991. g Unemployed persons receiving benefits. h 1937. i As of December. | Kraje | 1924 | 1929 | 1934 | 1938 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Niemcy | 13,5 | 13,8 | 14,5 | 3,2 | 10,2 | 1,3 | 0,7 | 3,8 | 8,2 | 7,9 | 7,1 | | Węgry | . | . | . | . | . | . | . | . | 9,8 | 6,6 | 11,2 | | Wielka Brytania | 7,2 | 8,2 | 13,9 | 10,0 | 1,6 | 1,7 | 2,5 | 5,0 | 5,9 | 5,6 | 7,8 | | Włochy | . | . | . | 3,8 | 8,3 | 4,2 | 5,4 | 7,6 | 11,0 | 10,9 | 8,4 | a Dla większości krajów przeciętne w roku. d W latach 1950–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). e 1992 r. (stan we wrześniu). f 1991 r. Uwaga. W latach 1924–1990 dane dotyczą bezrobocia rejestrowanego z wyjątkiem Austrii, Finlandii, Francji i Węgier w latach 1924–1938 oraz Polski w latach 1960–1980, gdzie dane dotyczą osób poszukujących pracy. W latach 2000 i 2010 źródłem informacji dla danych o bezrobotnych są badania reprezentacyjne siły roboczej. Z uwagi na różne metody obliczeń bezrobotnych dane nie są w pełni porównywalne. a For majority of countries annual averages. d In 1950–1980 West Germany (FRG). e 1992 (as of September). f 1991. Note. In 1924–1990 data concern registered unemployment with the except of Austria, Finland, France and Hungary in 1924–1938 and Poland in 1960–1980, where data concern persons seeking employment. In 2000 and 2010 source of information for the data are sample surveys of labor force. Due to the different methods of calculating unemployed data are not fully comparable. Na podstawie: W. Galenson, A. Zellner, *International Comparison of Unemployment Rates*, w: *The Measurement and Behavior of Unemployment*, Universities – National Bureau Economic Research 1957, s. 455 i 456. http://www.nber.org/chapters/c2649; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 163 i 169; *Mały Rocznik Statystyczny* 2013 Warszawa 2013, s. 167; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1965, Warszawa 1967, s. 72; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1981, Warszawa 1982, s. 61; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1991, Warszawa 1991, s. 85 i 86; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2000, Warszawa 2000, s. 122; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2009, Warszawa 2010, s. 175–177; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2012, Warszawa 2012, s. 173–175; *Statistical Yearbook of the League of Nations* 1930/31, Geneva 1932, s. 56 i 57; *Statistical Yearbook of the League of Nations* 1937/38, Geneva 1938, s. 65 i 66; *Statistical Yearbook of the League of Nations* 1938/39, Geneva 1939, s. 64 i 65; *Statistical Yearbook of the League of Nations* 1941/42, Geneva 1943, s. 76–79. | Lata/Years | Gdańsk | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Londyn | Madryt | Paryż | Wiedeń | |------------|--------|--------|----------|-----------|--------|--------|-------|--------| | 1400–1420 | . | 2,76 | . | . | 4,52 | . | 5,12 | . | | 1421–1440 | . | 2,70 | . | . | 4,49 | . | 4,37 | . | | 1441–1460 | . | 2,70 | . | . | 4,49 | . | 4,26 | 3,81 | | 1461–1480 | . | 1,98 | . | . | 3,73 | . | 3,28 | 3,04 | | 1481–1500 | . | 1,98 | . | . | 3,60 | . | 2,87 | 2,98 | | 1501–1520 | . | 1,95 | . | 2,91 | 3,60 | . | 2,66 | 2,87 | | 1521–1540 | . | 1,82 | . | 3,07 | 3,30 | . | 2,85 | 2,54 | | 1541–1560 | 1,76 | 2,19 | . | 3,44 | 2,76 | . | 3,22 | 2,52 | | 1561–1580 | 2,18 | 2,79 | 2,47 | 4,43 | 4,79 | . | 5,28 | 2,62 | | 1581–1600 | 2,39 | 3,43 | 2,66 | 5,65 | 5,11 | . | 6,81 | 2,75 | | 1601–1620 | 3,25 | 3,59 | 3,06 | 6,75 | 6,24 | . | 6,62 | 3,52 | | 1621–1640 | 3,77 | 2,97 | 3,05 | 7,19 | 7,47 | . | 6,76 | 5,37 | | 1641–1660 | 4,93 | 3,94 | 3,80 | 8,38 | 8,86 | . | 6,71 | 4,12 | | 1661–1680 | 4,29 | 2,56 | 2,62 | 8,43 | 9,28 | . | 7,03 | 3,35 | | 1681–1700 | 3,92 | 2,55 | 2,12 | 8,57 | 10,25 | . | 6,62 | 3,32 | | 1701–1720 | 3,99 | 2,16 | 1,79 | 8,83 | 10,25 | . | 6,13 | 3,16 | | 1721–1740 | 3,65 | 2,18 | 1,92 | 9,03 | 10,49 | . | 4,37 | 3,15 | | 1741–1760 | 3,44 | 2,47 | 2,44 | 9,02 | 11,14 | . | 4,68 | 3,02 | | 1761–1780 | 3,74 | 2,86 | 3,69 | 9,23 | 11,14 | . | 5,21 | 2,92 | | 1781–1800 | 3,99 | . | . | 9,23 | 12,37 | . | . | 3,08 | **Rzemieślnika** | Lata/Years | Gdańsk | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Londyn | Madryt | Paryż | Wiedeń | |------------|--------|--------|----------|-----------|--------|--------|-------|--------| | 1421–1440 | . | 3,95 | . | . | 7,19 | . | 7,00 | . | | 1441–1460 | . | 3,80 | . | . | 7,19 | . | 6,81 | 6,36 | | 1461–1480 | . | 3,80 | . | . | 5,97 | . | 5,25 | 4,66 | | 1481–1500 | . | 3,80 | . | . | 5,75 | . | 4,60 | 4,31 | | 1501–1520 | . | 3,80 | . | 4,42 | 5,75 | . | 4,22 | 4,31 | | 1521–1540 | . | 3,80 | . | 4,37 | 5,27 | 6,20 | 4,57 | 3,84 | | 1541–1560 | 2,83 | 4,09 | . | 5,50 | 3,83 | 6,72 | 5,10 | 3,69 | | 1561–1580 | 4,50 | 5,51 | 3,47 | 6,48 | 7,01 | 12,43 | 8,87 | 3,81 | | 1581–1600 | 6,15 | 5,50 | 4,09 | 8,26 | 7,89 | 15,66 | 10,90 | 4,05 | | 1601–1620 | 6,20 | 4,55 | 4,66 | 9,75 | 9,07 | 20,33 | 10,85 | 4,52 | | 1621–1640 | 5,76 | 3,67 | 6,36 | 10,66 | 12,43 | 20,88 | 10,64 | 6,49 | | 1641–1660 | 8,00 | 4,92 | 6,73 | 11,77 | 14,06 | 17,37 | 10,75 | 5,71 | | 1661–1680 | 7,78 | 3,47 | 3,38 | 12,04 | 15,17 | 15,38 | 11,25 | 4,92 | | 1681–1700 | 7,58 | 4,03 | 3,72 | 11,59 | 13,92 | 13,98 | 10,61 | 5,08 | *a Zatrudnionego na budowie.* *a Employed in construction.* | Lata Years | Gdańsk | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Londyn | Madryt | Paryż | Wiedeń | |------------|--------|--------|----------|-----------|--------|--------|-------|--------| | 1701–1720 | 6,94 | 3,06 | 4,69 | 11,48 | 13,92 | 12,59 | 9,81 | 4,54 | | 1721–1740 | 6,62 | 3,37 | 5,80 | 11,79 | 14,62 | 11,13 | 6,97 | 5,03 | | 1741–1760 | 6,15 | 3,52 | 5,96 | 11,88 | 16,70 | 10,18 | 7,50 | 4,84 | | 1761–1780 | 4,68 | 3,72 | 7,27 | 11,87 | 17,17 | 10,12 | 8,60 | 4,68 | | 1781–1800 | 5,55 | 4,02 | 8,20 | 11,92 | 19,44 | 11,54 | 11,01 | 4,93 | **Przeciętne dzienne place w gramach srebra (dok.)** *Average daily wages and salaries in grams of silver (cont.)* | Rzemieślnika $^a$ (dok.) | Craftsman $^a$ (cont.) | |-----------------------------|--------------------------| | 1701–1720 | 6,94 | | 1721–1740 | 6,62 | | 1741–1760 | 6,15 | | 1761–1780 | 4,68 | | 1781–1800 | 5,55 | **Przeciętne roczne place w relacji do kosztów utrzymania $^b$** *Average annual wages and salaries in relation to costs of maintenance $^b$* | Robotnika niewykwaliﬁkowanego | Uqualiﬁed worker | |--------------------------------|-------------------| | 1421–1440 | . | | 1441–1460 | . | | 1461–1480 | . | | 1481–1500 | . | | 1501–1520 | . | | 1521–1540 | . | | 1541–1560 | 0,83 | | 1561–1580 | 0,76 | | 1581–1600 | 0,71 | | 1601–1620 | 0,91 | | 1621–1640 | 0,93 | | 1641–1660 | 1,06 | | 1661–1680 | 1,06 | | 1681–1700 | 1,05 | | 1701–1720 | 1,06 | | 1721–1740 | 1,06 | | 1741–1760 | 0,97 | | 1761–1780 | 0,91 | | 1781–1800 | 0,81 | $^a$ Zatrudnionego na budowie. $^b$ W wyliczeniu założono, że place za 250 dni pracy w roku przeznaczone były na podstawowe potrzeby konsumpcyjne gospodarstwa domowego składającego się z 3 dorosłych osób; do koszyka dóbr zaliczono żywność i ubrania, koszty opalania i ogrzewania oraz czynsz; wartość 1 oznacza, że dochody pozwalały na pokrycie kosztów utrzymania, zaś powyżej tej wartości — ich nadwyżkę nad kosztami. *a Employed In construction. b In the calculation it was assumed that the wages for 250 days of work per year were designated for the basic consumer needs of household consisting of three adults; basket of consumer goods contained food and clothing, liquid and solid fuels for heating dwellings and costs of housing rentals; 1 means that the income made it possible to cover maintenance costs, while values above 1 mean that income exceeded costs.* Tabl. 5 (22). WYNAGRODZENIA (cd.) WAGES AND SALARIES (cont.) A. W LATACH 1400–1800 (dok.) IN 1400–1800 (cont.) | Lata Years | Gdańsk | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Londyn | Madryt | Paryż | Wiedeń | |------------|--------|--------|----------|-----------|--------|--------|-------|--------| | 1421–1440 | . | 1,99 | . | . | 2,49 | . | . | . | | 1441–1460 | . | 1,82 | . | . | 2,58 | . | 2,12 | 2,66 | | 1461–1480 | . | 1,84 | . | . | 2,59 | . | 1,94 | 2,16 | | 1481–1500 | . | 1,90 | . | . | 2,56 | . | 1,64 | 2,00 | | 1501–1520 | . | 2,04 | . | 2,23 | 2,45 | . | 1,52 | 2,02 | | 1521–1540 | . | 1,88 | . | 1,90 | 2,21 | . | 1,37 | 1,75 | | 1541–1560 | . | 1,34 | 1,68 | . | 1,68 | 1,65 | . | 1,34 | 1,65 | | 1561–1580 | . | 1,55 | 2,10 | 1,51 | 1,42 | 1,98 | 1,68 | 1,56 | 1,30 | | 1581–1600 | . | 1,83 | 1,86 | 1,64 | 1,83 | 1,78 | 1,67 | 1,34 | 1,17 | | 1601–1620 | . | 1,74 | 1,27 | 1,39 | 2,09 | 1,68 | 1,85 | 1,52 | 1,11 | | 1621–1640 | . | 1,43 | 1,04 | 1,91 | 1,83 | 1,93 | 1,90 | 1,29 | 1,09 | | 1641–1660 | . | 1,73 | 1,24 | 1,87 | 1,83 | 1,99 | 1,70 | 1,33 | 1,36 | | 1661–1680 | . | 1,93 | 1,17 | 1,48 | 2,00 | 2,19 | 1,85 | 1,48 | 1,31 | | 1681–1700 | . | 2,02 | 1,60 | 1,50 | 2,04 | 1,98 | 1,84 | 1,30 | 1,29 | | 1701–1720 | . | 1,85 | 1,21 | 1,77 | 1,97 | 2,07 | 1,97 | 1,45 | 1,21 | | 1721–1740 | . | 1,93 | 1,28 | 1,98 | 2,13 | 2,19 | 1,91 | 1,16 | 1,48 | | 1741–1760 | . | 1,73 | 1,24 | 1,87 | 1,98 | 2,47 | 1,64 | 1,22 | 1,26 | | 1761–1780 | . | 1,14 | 1,15 | 2,06 | 1,85 | 2,16 | 1,29 | 1,18 | 1,12 | | 1781–1800 | . | 1,11 | . | . | 1,68 | 2,11 | 1,17 | . | 1,08 | a Patrz notka b na str 138. b Zatrudnionego na budowie. Uwaga. Tablica obrazuje widoczne od przełomu XVI i XVII w. zjawisko „rewolucji cen”, które polegało na szybkim wzroście cen wyrażanych w monecie kruszcowej, którą bito wówczas głównie ze srebra. Ceny produktów rzemieślniczych i płace nominalne wzrosły 2–3-krotnie, podczas gdy ceny żywności nawet 4–5-krotnie. Większość badaczy przyczyny zjawiska upatruje w uruchomieniu przez Hiszpanów w koloniach w Ameryce górnictwa kruszcowego i napywnie do Europy tym samym tańszego srebra i złota. a See footnote b on page 138. b Employed in construction. Note. The table presents the phenomenon of “price revolution”, observed from the turn of the 16th and 17th century, which manifested itself through a quick increase in prices expressed in bullion, which at that time was mainly struck from silver. The prices of handicraft products and nominal wages and salaries underwent a two-threefold increase, and the prices of food grew by even 4-5 times. Most researchers attribute this phenomenon to the fact that Spaniards launched bullion mining in their colonies in America, which provided the supply of cheaper silver and gold to Europe. Na podstawie: R. C. Allen, Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 111–130. | Lata Years | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Lipsk | Londyn | Madryt | Mediolan/Florencja | Paryż | |------------|--------|----------|-----------|-------|---------|--------|-------------------|-------| | 1816–1820 | 2,76 | 3,95 | 9,23 | 4,10 | 17,68 | . | 2,79 | 8,91 | | 1821–1825 | 2,26 | 4,43 | 9,23 | 4,10 | 17,38 | 8,21 | 3,30 | 10,17 | | 1826–1830 | 2,31 | 4,89 | 9,23 | 4,10 | 17,38 | 8,00 | 3,44 | 9,81 | | 1831–1835 | 2,65 | 4,07 | 9,23 | 4,10 | 17,42 | 8,02 | 3,41 | 9,27 | | 1836–1840 | 2,05 | 4,97 | 9,23 | 4,10 | 17,27 | 8,12 | 3,36 | 10,62 | | 1841–1845 | 2,33 | 6,05 | 9,19 | 5,49 | 17,41 | 8,26 | 3,26 | 10,98 | | 1846–1850 | 2,92 | 6,31 | 9,07 | 5,83 | 17,36 | 8,14 | 3,18 | 12,47 | | 1851–1855 | 3,43 | 6,81 | 9,07 | 6,71 | 18,62 | 8,68 | 3,19 | 11,43 | | 1856–1860 | 5,02 | 6,86 | 9,07 | 7,50 | 19,61 | 8,54 | 3,22 | 11,70 | | 1861–1865 | 4,75 | 7,28 | 9,07 | 8,50 | 19,74 | 9,11 | 4,40 | 13,50 | | 1866–1870 | 5,05 | 6,32 | 9,86 | 8,84 | 22,04 | 9,31 | 4,60 | 13,73 | | 1871–1875 | 6,67 | 8,58 | 11,41 | 10,69 | 26,29 | 8,53 | 5,90 | 15,03 | | 1876–1880 | 7,07 | 8,28 | 15,15 | 12,62 | 31,02 | 9,13 | 5,98 | 18,18 | | 1881–1885 | 7,77 | 8,18 | 17,68 | 14,55 | 33,17 | 9,37 | 8,20 | 18,94 | | 1886–1890 | 8,52 | 8,58 | 21,02 | 20,55 | 37,93 | 10,50 | 8,62 | 30,68 | | 1891–1895 | 9,80 | 13,25 | 28,55 | 26,90 | 49,86 | 11,91 | 15,80 | 39,22 | | 1896–1900 | 15,30 | 19,62 | 37,63 | 37,13 | 63,12 | 12,98 | 15,80 | 48,61 | | 1901–1905 | 17,44 | 24,18 | 46,24 | 42,30 | 68,42 | 14,40 | 19,82 | 52,69 | | 1906–1910 | 32,99 | 27,59 | 53,05 | 54,61 | 73,96 | 21,83 | 24,36 | 51,78 | **Przeciętne dzienne wynagrodzenia w gramach srebra** *Average daily wages and salaries in grams of silver* **Robotnika** *Worker* | Lata Years | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Lipsk | Londyn | Madryt | Mediolan/Florencja | Paryż | |------------|--------|----------|-----------|-------|---------|--------|-------------------|-------| | 1801–1805 | 4,65 | 8,60 | 12,16 | 5,21 | 25,80 | 14,49 | 5,16 | 14,10 | | 1806–1810 | 4,97 | 8,82 | 12,16 | 5,55 | 29,51 | 16,47 | 5,52 | 14,85 | | 1811–1815 | 5,29 | 9,05 | 12,16 | 5,88 | 31,92 | 17,28 | 5,63 | 15,75 | | 1816–1820 | 5,18 | 9,39 | 12,16 | 6,22 | 28,70 | 17,51 | 5,62 | 15,30 | | 1821–1825 | 4,59 | 9,91 | 12,16 | 6,56 | 28,97 | 17,12 | 6,63 | 18,23 | | 1826–1830 | 4,98 | 11,67 | 12,16 | 6,89 | 28,96 | 17,36 | 6,88 | 17,10 | | 1831–1835 | 5,91 | 11,01 | 12,16 | 7,23 | 29,03 | 16,16 | 6,81 | 15,75 | | 1836–1840 | 5,22 | 12,06 | 12,16 | 7,56 | 28,79 | 16,25 | 6,72 | 17,33 | | 1841–1845 | 5,75 | 14,12 | 12,12 | 7,84 | 29,02 | 16,52 | 6,53 | 17,33 | | 1846–1850 | 5,68 | 16,52 | 11,95 | 8,27 | 28,93 | 16,96 | 6,37 | 20,16 | | 1851–1855 | 6,68 | 18,19 | 11,95 | 9,24 | 29,91 | 17,13 | 6,38 | 19,80 | | 1856–1860 | 10,44 | 17,83 | 11,95 | 10,31 | 30,81 | 16,64 | 6,44 | 22,50 | | 1861–1865 | 9,05 | 17,66 | 11,95 | 11,82 | 32,63 | 16,85 | 7,42 | 22,50 | | 1866–1870 | 9,61 | 15,82 | 12,99 | 13,33 | 37,11 | 16,30 | 8,55 | 22,50 | | 1871–1875 | 14,03 | 17,97 | 15,04 | 16,24 | 41,50 | 17,77 | 9,44 | 23,13 | | 1876–1880 | 15,16 | 16,54 | 19,97 | 19,62 | 48,04 | 19,55 | 10,18 | 25,97 | *a* Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. *b* Zatrudnionego na budowie. *a* Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relation to costs of maintenance. *b* Employed in construction. | Lata/Years | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Lipsk | Londyn | Madryt | Mediolan/Florencja | Paryż | |------------|--------|----------|-----------|-------|---------|--------|-------------------|-------| | 1881–1885 | 18,53 | 15,36 | 23,29 | 23,01 | 50,04 | 18,75 | 13,35 | 40,11 | | 1886–1890 | 21,93 | 16,47 | 27,69 | 32,15 | 56,76 | 21,01 | 18,14 | 49,09 | | 1891–1895 | 28,39 | 26,75 | 37,62 | 41,57 | 74,58 | 23,84 | 25,08 | 59,44 | | 1896–1900 | 28,98 | 43,22 | 49,58 | 57,94 | 96,20 | 25,23 | 33,44 | 68,06 | | 1901–1905 | 27,75 | 46,96 | 60,94 | 66,04 | 108,31 | 24,16 | 41,57 | 75,88 | | 1906–1910 | 44,78 | 50,32 | 69,91 | 74,34 | 106,44 | 36,59 | 47,87 | 74,57 | **Przeciętne dzienne wynagrodzenia w gramach srebra (dok.)** *Average daily wages and salaries in grams of silver (cont.)* | Rzemieślnika $^b$ (dok.) | Craftsman $^b$ (cont.) | |-----------------------------|--------------------------| | 1881–1885 | 18,53 | | 1886–1890 | 21,93 | | 1891–1895 | 28,39 | | 1896–1900 | 28,98 | | 1901–1905 | 27,75 | | 1906–1910 | 44,78 | **Przeciętne dzienne wynagrodzenia w relacji do kosztów utrzymania $^c$** *Average daily wages and salaries in relation to costs of maintenance $^c$* | Robotnika/Worker | 1801–1805 | 1806–1810 | 1811–1815 | 1816–1820 | 1821–1825 | 1826–1830 | 1831–1835 | 1836–1840 | 1841–1845 | 1846–1850 | 1851–1855 | 1856–1860 | 1861–1865 | 1866–1870 | 1871–1875 | 1876–1880 | 1881–1885 | 1886–1890 | 1891–1895 | 1896–1900 | 1901–1905 | 1906–1910 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | . | . | . | 1,16 | . | 1,31 | . | 0,30 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | . | . | . | 1,14 | . | 1,30 | . | 0,37 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | . | . | . | 1,12 | . | 1,33 | . | 0,28 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,63 | 0,87 | 0,98 | . | 1,34 | . | 0,31 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,62 | 1,19 | 1,30 | . | 1,46 | 0,96 | 0,45 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,66 | 1,36 | 1,22 | . | 1,48 | 1,11 | 0,45 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,64 | 0,97 | 1,14 | . | 1,58 | 0,93 | 0,48 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,56 | 1,17 | 1,15 | . | 1,46 | 0,81 | 0,42 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,53 | 1,35 | 1,05 | . | 1,53 | 1,02 | 0,43 | 1,04 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,55 | 1,36 | 1,07 | . | 1,46 | 1,00 | 0,40 | 1,19 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,54 | 1,24 | 1,02 | . | 1,64 | 1,10 | 0,34 | 1,04 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,71 | 1,44 | 0,91 | . | 1,66 | 0,94 | 0,32 | 0,99 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,88 | 1,44 | 0,92 | . | 1,65 | 0,95 | 0,44 | 1,15 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,87 | 1,14 | 0,95 | . | 1,74 | 0,98 | 0,45 | 1,09 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,89 | 1,22 | 1,04 | . | 2,02 | 0,95 | 0,47 | 1,10 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,92 | 1,30 | 1,17 | . | 2,26 | 0,91 | 0,42 | 1,18 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,97 | 1,29 | 1,32 | . | 2,46 | 0,85 | 0,61 | 1,18 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,98 | 1,34 | 1,58 | . | 2,66 | 0,89 | 0,57 | 1,79 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 0,85 | 1,46 | 1,74 | . | 2,76 | 0,91 | 0,82 | 1,80 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 1,13 | 1,77 | 2,02 | . | 2,84 | 0,92 | 0,66 | 1,86 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 1,11 | 1,83 | 2,12 | . | 2,73 | 0,89 | 0,75 | 1,91 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | | | 1,65 | 1,85 | 2,27 | . | 2,92 | 1,08 | 0,89 | 1,85 | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | . | *a* Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. *b* Zatrudnionego na budowie. *c* Patrz notka *b* do cz. A na str. 138. *a* Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relation to costs of maintenance. *b* Employed in construction. *c* See footnote *b* to the part A on page 138. | Lata/Years | Kraków | Warszawa | Amsterdam | Lipsk | Londyn | Madryt | Mediolan/Florencja | Paryż | |------------|--------|----------|-----------|-------|---------|--------|-------------------|-------| | 1801–1805 | . | . | 1,52 | . | 1,99 | 0,85 | 0,61 | . | | 1806–1810 | . | . | 1,51 | . | 2,11 | 1,79 | 0,76 | . | | 1811–1815 | . | . | 1,47 | . | 2,07 | 1,02 | 0,56 | . | | 1816–1820 | 1,19 | 2,07 | 1,29 | . | 2,17 | 1,70 | 0,63 | . | | 1821–1825 | 1,27 | 2,66 | 1,71 | 1,41 | 2,43 | 1,99 | 0,90 | . | | 1826–1830 | 1,43 | 3,25 | 1,60 | 1,32 | 2,46 | 2,42 | 0,91 | . | | 1831–1835 | 1,40 | 2,64 | 1,50 | 1,26 | 2,63 | 1,88 | 0,96 | . | | 1836–1840 | 1,42 | 2,84 | 1,51 | 1,34 | 2,43 | 1,61 | 0,83 | . | | 1841–1845 | 1,31 | 3,15 | 1,39 | 1,26 | 2,55 | 2,05 | 0,86 | 1,64 | | 1846–1850 | 1,08 | 3,56 | 1,41 | 1,24 | 2,44 | 2,09 | 0,81 | 1,93 | | 1851–1855 | 1,09 | 3,32 | 1,35 | 1,11 | 2,64 | 2,17 | 0,68 | 1,79 | | 1856–1860 | 1,52 | 3,73 | 1,20 | 1,21 | 2,60 | 1,82 | 0,63 | 1,90 | | 1861–1865 | 1,68 | 3,50 | 1,21 | 1,44 | 2,73 | 1,75 | 0,74 | 1,92 | | 1866–1870 | 1,66 | 2,83 | 1,25 | 1,40 | 2,93 | 1,72 | 0,84 | 1,79 | | 1871–1875 | 1,87 | 2,57 | 1,37 | 1,51 | 3,19 | 1,99 | 0,76 | 1,69 | | 1876–1880 | 1,98 | 2,59 | 1,54 | 1,71 | 3,51 | 1,96 | 0,72 | 1,68 | | 1881–1885 | 2,31 | 2,42 | 1,74 | 1,92 | 3,71 | 1,69 | 1,00 | 2,50 | | 1886–1890 | 2,51 | 2,57 | 2,08 | 2,46 | 3,98 | 1,78 | 1,19 | 2,87 | | 1891–1895 | 2,48 | 2,96 | 2,29 | 2,38 | 4,13 | 1,83 | 1,28 | 2,73 | | 1896–1900 | 2,16 | 3,90 | 2,66 | 2,64 | 4,33 | 1,78 | 1,39 | 2,61 | | 1901–1905 | 1,76 | 3,57 | 2,79 | 2,65 | 4,32 | 1,49 | 1,58 | 2,75 | | 1906–1910 | 2,21 | 3,37 | 2,99 | 2,68 | 4,20 | 1,81 | 1,75 | 2,66 | a Dane dotyczą Florencji tylko w przypadku wynagrodzeń rzemieślników w relacji do kosztów utrzymania. b Patrz notka b do cz. A na str. 138. c Zatrudnionego na budowie. a Data concern Florence only in case of wages and salaries of craftsmen in relations to costs of maintenance. b See footnote b to the part A on page 138. c Employed in construction. Na podstawie: R. C. Allen, Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 111–130. | Lata Years | Polska Poland | Austria Austria | Belgia Belgium | Bulgaria Bulgaria | Czechosłowacja Czechoslovakia | Finlandia Finland | |------------|---------------|----------------|----------------|------------------|-------------------------------|------------------| | 1925 | 100 | . | 94 | . | 93 | 88 | | 1926 | 72 | . | 91 | . | 94 | 93 | | 1927 | 84 | 98 | 93 | . | 95 | 96 | | 1928 | 92 | 96 | 97 | 93 | 98 | 100 | | 1930 | 99 | 104 | 106 | 94 | 100 | 97 | | 1931 | 92 | 102 | 99 | 91 | 98 | 85 | | 1932 | 85 | 101 | 91 | 79 | 94 | 82 | | 1933 | 77 | 97 | 88 | 84 | 89 | 93 | | 1934 | 73 | 94 | 84 | 78 | 87 | 83 | | 1935 | 71 | . | 81 | 78 | 85 | 84 | | 1936 | 70 | . | 88 | 77 | 86 | 89 | | 1937 | 73 | . | 97 | 86 | . | 97 | | 1938 | 77 | . | 103 | 90 | . | 103 | (dok.) (cont.) | Lata Years | Francja France | Niemcy Germany | Szwecja Sweden | Węgry Hungary | Wielka Brytania United Kingdom | Włochy Italy | |------------|----------------|----------------|----------------|---------------|--------------------------------|--------------| | 1925 | 70 | 73 | 93 | . | 103 | 104 | | 1926 | 84 | 76 | 94 | . | 103 | 112 | | 1927 | 85 | 85 | 94 | 96 | 101 | 111 | | 1928 | 88 | 97 | 95 | 98 | 100 | 102 | | 1930 | 107 | 92 | 102 | 100 | 99 | 99 | | 1931 | 107 | 81 | 101 | 96 | 98 | 92 | | 1932 | 104 | 67 | 99 | 89 | 96 | 87 | | 1933 | 103 | 68 | 96 | 84 | 95 | 84 | | 1934 | 103 | 73 | 95 | 81 | 96 | 81 | | 1935 | 100 | 75 | 98 | 77 | 97 | 78 | | 1936 | 115 | 78 | 99 | 79 | 99 | 78 | | 1937 | 146 | 81 | 103 | 79 | 102 | 81 | | 1938 | 167 | 85 | 109 | 84 | 105 | 85 | Uwaga. Ze względu na silny spadek cen towarów i usług w okresie wielkiego kryzysu lat 30. XX w., który miał w podanych krajach różną dynamikę, podane wskaźniki płacy nominalnej nie oddają realnych zmian płac. Note. Due to the considerable decrease in the prices of goods and services during the Great Depression in the 1930s, which had a varying dynamics in the described countries, the provided indices of nominal wages and salaries do not reflect the real changes in wages and salaries. Na podstawie: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 190–193. Tabl. 5 (22). WYNAGRODZENIA (dok.) WAGES AND SALARIES (cont.) D. W LATACH 1960–2008 — przeciętne wynagrodzenia realne$^a$ IN 1960–2008 — average real wages and salaries$^a$ | Kraje | Countries | Wynagrodzenia za: | 1960 | 1965 | 1975 | 1980 | 1985 | 1988 | 1999 | 2008 | |-------|-----------|-------------------|------|------|------|------|------|------|------|------| | | | Wages and salaries per: | | | 1970=100 | | 1990=100 | | | 2000=100 | | | | A – godzinę hour | | | | | | | | | | | | B – miesiąc month | | | | | | | | | | Polska | Poland | B | 84 | 91 | 142 | 155 | 81 | 92 | 115$^b$ | 127 | |--------|--------|---|----|----|-----|-----|----|----|---------|-----| | Austria | Austria | B | 60 | 78 | 130 | 140 | 103 | 112 | 107 | 105$^c$ | | Belgia | Belgium | A | 62 | 80 | 144 | 159 | 94 | 96 | 108$^d$ | 105$^e$f | | Bułgaria | Bulgaria | B | 70 | 77 | 116 | 120 | 113 | . | 112 | 138 | | Czechy$^g$ | Czech Republic | public$^g$ | . | . | . | . | . | . | . | . | | Finlandia | Finland | A | . | . | . | . | 108 | 118 | 109 | 118$^f$ | | Francja$^h$ | France$^h$ | A | 66 | 78 | 133 | 154 | 105 | . | 105$^i$ | 112$^e$ | | Hiszpania | Spain | A | . | 68 | 151 | . | 111 | . | 115 | 111 | | Niemcy$^k$ | Germany$^k$ | A | 57 | 79 | 120 | 134 | 101 | 111 | . | . | | Szwecja | Sweden | A | . | . | . | . | 96 | 103 | 107$^j$ | 113 | | Węgry | Hungary | B | 77 | 84 | 118 | 122 | 109 | . | . | 143 | | Wielka Brytania | United Kingdom | A | 73 | 85 | 121 | 118 | 103$^m$ | 110$^m$ | 121 | 108$^n$ | | Włochy | Italy | A | 62 | 79 | 135 | 163 | 109 | 110 | 110$^l$ | 101$^o$ | $^a$ Dane dotyczą w zasadzie wynagrodzeń brutto; w latach 1960–1988 w przypadku Polski — wynagrodzeń netto. $^b$ 1998 r. $^c$ Wynagrodzenie za godzinę. $^d$ 1995 r. $^e$ 2007 r. $^f$ Wynagrodzenie za miesiąc. $^g$ W latach 1960–1988 — Czechosłowacja. $^h$ W latach 1960–1980 bez przemysłu wydobywczego. $^i$ 1997 r. $^k$ W latach 1960–1988 Republika Federalna Niemiec (RFN). $^l$ 1996 r. $^m$ Sektor państwowy. $^n$ Bez Irlandii Płn. $^o$ 2006 r. Uwaga. W latach 1960–1988 dane dla Polski, Bułgarii, Czechosłowacji i Węgier dotyczą wynagrodzeń w gospodarce uspokoczonej, dla pozostałych krajów — wynagrodzeń robotników poza rolnictwem i leśnictwem, choć nie zawsze obejmują wszystkie pozarolnicze działy gospodarki. Ze względu na różnice metodologiczne w poszczególnych krajach, porównywalność danych jest w dużym stopniu ograniczona. $^a$ Data generally concern gross wages and salaries; in 1960–1988 in the case of Poland — net wages and salaries. $^b$ 1998. $^c$ Wages and salaries per hour. $^d$ 1995. $^e$ 2007. $^f$ Monthly wages and salaries. $^g$ In 1960–1988 — Czechoslovakia. $^h$ In 1960–1980 excluding mining. $^i$ 1997. $^k$ In 1960–1988 West Germany (FRG). $^l$ 1996. $^m$ State sector. $^n$ Excluding Northern Ireland. $^o$ 2006. Note. In the years 1960-1988 data for Poland, Bulgaria, Czechoslovakia and Hungary concern wages and salaries in nationalised economy, and for other countries — wages of labourers working outside agriculture and forestry, although they do not always include all non-agricultural sectors of the economy. Due to methodological differences in individual countries, data are not fully comparable. Na podstawie: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 190–193; *Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej* 2001, Warszawa 2001, s. 632; *Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej* 2002, Warszawa 2002, s. 648; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1981, Warszawa 1982, s. 308; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 1991, Warszawa 1991, s. 94; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2000, Warszawa 2000, s. 145; *Rocznik Statystyki Międzynarodowej* 2012, Warszawa 2012, s. 203. | Kraje | Miasta i regiony | Lata | Gospodarstwa domowe | Households | |-------|------------------|------|--------------------|------------| | | | | samotne solitaries | nie-rodzinne non-family | proste simple-family | rozszerzone extended-family | złożone multiple-family | inne other | | Polska | Olkusz | 1791 | 11,9 | — | 79,4 | 7,9 | 0,8 | — | | Poland | Praszka | 1791 | 4,3 | — | 85,1 | 4,3 | 5,6 | 0,7 | | | Radziejów | 1792 | 7,3 | 2,4 | 79,0 | 8,1 | 3,2 | — | | | Wieluń | 1791 | 18,4 | 1,2 | 71,6 | 6,2 | 2,2 | 0,4 | | | Kraków | 1791 | 18,5 | 5,9 | 67,0 | 7,2 | 1,1 | 0,3 | | | Warszawa | 1791 | 25,0 | 1,7 | 66,3 | 6,0 | 1,0 | 0,0 | | France | Valenciennes | 1693 | 12,9 | 3,1 | 75,7 | 8,1 | 0,2 | — | | | Reims | 1802 | 19,0 | 5,0 | 67,0 | 8,0 | 0,5 | — | | | Rouena | 1793 | 39,0 | 3,8 | 54,9 | 2,4 | — | — | | | Tuluza| 1695 | 18,8 | 3,3 | 70,9 | 5,2 | 1,8 | — | | Szwajcaria | Genewa | 1720 | 9,2 | 8,4 | 72,1 | 9,0 | 1,3 | — | | Switzerland | Rzym | 1650 | 17,1 | 15,9 | 50,0 | 12,7 | 4,3 | — | | Italy | Gubbio | 1730 | 12,9 | 10,4 | 56,1 | 16,7 | 3,9 | — | | | | 1800 | 8,2 | 7,4 | 65,2 | 16,3 | 2,9 | — | | Wieś | Rural areas | |------|-------------| | Polska | Malopolskab | 1590 | 4,1 | 5,5 | 86,3 | 4,1 | — | — | | Poland | parafia Oparówka | 1590 | — | — | 60,0 | 15,0 | 25,0 | — | | | parafia Juncewo | 1666 | 5,1 | — | 71,5 | 17,3 | 5,1 | 1,0 | | | Kujawyc | 1791 | 1,3 | 0,5 | 82,3 | 10,4 | 5,3 | 0,2 | | | rolnicyd | 0,4 | 0,4 | 81,4 | 11,5 | 6,2 | 0,1 | | | komornicyd | 1,4 | 0,9 | 88,1 | 7,8 | 1,3 | 0,5 | | | tenant farmersd | 33,7 | 0,2 | 64,2 | 1,5 | 0,2 | 0,2 | | | rzemieślnicyd | 16,9 | — | 78,3 | 3,2 | 1,6 | — | | | Wielkopolskae | XVIII w. | 0,4 | 0,8 | 80,2 | 7,4 | 10,7 | 0,4 | | | 18th century | — | 1,3 | 89,6 | 4,7 | 4,3 | 0,1 | | | Ziemia Wieluńskae | 1790–1791f | 0,4 | 1,8 | 78,4 | 13,5 | 5,9 | — | a—f Notki patrz na str. 146. a—f See footnotes on page 146. | Kraje | Miasta i regiony | Lata | Gospodarstwa domowe | Households | |-------|------------------|------|---------------------|------------| | | | | samotne solitaries | nie-rodzinne non-family | proste simple-family | rozszerzone extended-family | złożone multiple-family | inne other | | Anglia | Ealing | 1599 | 12,0 | 2,0 | 78,0 | 6,0 | 2,0 | – | | | Clayworth | 1688 | 7,0 | 0,5 | 85,0 | 7,0 | 0,5 | – | | | Puddletown | 1724–1725 | 7,0 | 4,0 | 79,0 | 9,0 | 1,0 | – | | | Corfe Castle | 1790 | 11,0 | 4,0 | 76,0 | 8,0 | 1,0 | – | | Francja | Montplaisant | 1644 | 11,0 | 1,6 | 50,9 | 15,9 | 20,6 | – | | | Mirabeau | 1745 | 6,7 | 0,8 | 50,8 | 19,2 | 22,5 | – | | | Bastia (Korsyka) | 1769–1771 | 2,2 | 2,9 | 71,5 | 6,9 | 16,5 | – | | | Valenciennes | 1693 | 1,5 | 1,8 | 85,8 | 10,6 | 0,3 | – | | | Longuenesse Pas-de-Calais | 1778 | 1,0 | 6,0 | 76,0 | 14,0 | 3,0 | – | | Hiszpania | Kantabria | 1752 | 15,8 | 2,3 | 72,5 | 4,2 | 5,2 | – | | | Nawarra Pln. | 1786 | 4,9 | 1,4 | 56,5 | 8,0 | 29,2 | – | | | North Navarre | 1786 | 8,8 | 0,9 | 77,0 | 5,2 | 8,1 | – | | | South Navarre | 1752 | 8,8 | 3,3 | 62,8 | 14,4 | 10,7 | – | | | Galicia | 1753 | 12,7 | 3,0 | 75,1 | 8,6 | 0,6 | – | a Dzielnicę St.-Nicaise. b 2 wsie (Nowa Wieś i Łobżów). c Powiaty radziejowski i podgórski. d W liczniku — na roli, w mianowniku — kańcicy, zarówno mieszkający samodziennie, jak i w charakterze komorników kańcików. e W liczniku — pełnorolni, w mianowniku — niepełnorolni. f Dla niepełnorolnych — 1790—1792. g Francja Pld. h Francja Płn. i Rejon intensywnej uprawy kukurydzy, w którym część rolników specjalizowała się w zawodach uzupełniających. k Rejon hodowli bydła z wysokim odsetkiem chłopów małorolnych dzierżawiących ziemię i podejmujących dodatkową pracę najemną. l Rejon uprawy zbóż, winorośli i drzew oliwkowych. m Rejon rolnictwa ekstensywnego z ugorowaniem opartego na uprawie żyta. Uwaga. W stosunku do źródła niektóre dane nieznacznie zmieniono (wyjątek — Reims we Francji w 1802 r. — dane nie sumują się na 100%). a A St.-Nicaise district. b 2 villages (Nowa Wieś and Łobżów). c The Radziejów and Podgórze powiats. d In numerator — in the fields, in denominator — patch-farmers, both those living in their own houses and tenant farmers and patch-farmers. e In numerator — owning large farms, in denominator — owning small farms. f For owning small farm — 1790—1792. g Southern France. h Northern France. i A region of intensive maize cultivation, where some of the farmers specialised in supplementary professions. k A region of intensive cattle production, with a high percentage of small-holders who leased land and took up additional hired work. l A region of cereal, grapevine and olive tree cultivation. m A region of extensive farming with fallowing, based on rye cultivation. Note. Some data are slightly changed in relation to the source (except — for Reims in France in 1802 — data do not sum up to 100%). Klasyfikacje gospodarstw domowych oparto na najbardziej rozpowszechnionej w historiografii typologii Petera Lasletta powstałej w Zespole Historii Zaludnienia i Struktur Społecznych pod koniec lat 60. XX w. w Cambridge. Gospodarstwa osób samotnych tworzyły pojedyncze osoby będące zarówno w stanie wolnym, jak i wdowim. Gospodarstwa nierodzinne nie zawierały w sobie pary małżeńskiej i mogły być tworzone zarówno przez dzieci bez rodziców, jak i osoby spokrewnione, a nawet niespokrewnione. Natomiast gospodarstwa proste oparte były na pojedynczej rodzinie nuklearnej z dziećmi lub bez. Występowanie co najmniej jednej osoby dodatkowej (starszej lub młodszej) od głowy jednostki gospodarczej powodowało zmianę kategorii gospodarstwa z prostego na rozszerzone. Natomiast gospodarstwo złożone charakteryzowało się występowaniem przynajmniej dwóch rodzin nuklearnych. Obecność lub brak służby domowej w gospodarstwach nie wpływała na ich klasyfikację. Opublikowanie w 1965 r. głośnej pracy angielskiego demografa Johna Hajnala o europejskim modelu małżeństwa, w którym podzielił on Europę na dwie strefy wzdłuż linii biegnącej od Sankt Petersburga po Triest, utrwaliło pogląd w historiografii światowej, że w jej części wschodniej (z Rzeczypospolitą szlachecka włącznie) małżeństwa zawierano we wczesnym wieku, był niski odsetek osób bezzłennych (mniej niż 5%) i znaczna częstotliwość gospodarstw o strukturze złożonej, najczęściej pozbawionych niezawodowej służby. Tymczasem powyższa tabela, podobnie jak i wcześniejsze tablice traktujące o wieku nowożeńców w miastach i wsiach Polski przedrozbiorowej, pozwalają nie tylko na zanegowanie tezy J. Hajnala, ale na stwierdzenie, że na ziemiach polskich w okresie przedprzemysłowym dominował zachodnioeuropejski model małżeństwa. Charakteryzował się on stosunkowo późnym zawieraniem małżeństw, znacznym odsetkiem osób pozostających w celibacie (10–15%) i dominacją gospodarstw domowych o prostej strukturze opartych na rodzinie nuklearnej. The classification of households was based on the most historiographically popular typology by Peter Laslett developed at the end of 1960s within the Cambridge Group for the History of Population and Social Structure in Cambridge. Solitaries households consisted of individuals who were single or widowed. Non-family households did not include a husband and wife and could be formed by children without parents, or related or even unrelated persons. Simple-family households were based on a nuclear family with or without children. The presence of at least one additional person apart from the head of the household, older or younger from the head, resulted in a change of the category from simple to extended-family household. In turn, multiple-family households included at least two nuclear families. The presence or the lack of servants in the household did not have impact on their classification. The publishing of a broadly discussed study by an English demographer John Hajnal on the European marriage pattern in 1965, in which he divided Europe into two zones along the line extending from Saint Petersburg to Trieste, perpetuated the view in the world historiography that in the eastern part (including The Nobles’ Republic) marriages were concluded by very young people, the percentage of single persons was low (not exceeding 5%) and there was a high proportion of complex households, and most often they did not have non-skilled servants. However, the above table, similarly to the previous tables on the age of newlyweds in urban and rural areas of prepartition Poland, make it possible not only to question the claim put forward by J. Hajnal, but also to state that in Poland in the pre-industrial era the dominant marriage pattern was that characterising Western Europe. This pattern involved getting married relatively late and a considerable percentage of persons in celibacy (10–15%), with the prevalence of households with a simple structure, based on the nuclear family model. Na podstawie: O. Bussini, Aspetti strutturali e comportamentali riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo, "Popolazione e storia", nr 1, Udine 2006, s. 13; I. Caubet, Approche démographique et sociaux des ménages Toulousains en 1695, "Annales de Démographie Historique", nr 1, Paris 1998, s. 169; I. Dubert, Geografia form rodzinnych w Hiszpanii w latach 1752–1860, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XXVI, Poznań-Wrocław 2003, s. 82 i 86; A. Fauve-Chamoux, The importance of women in a urban environment: the example of the Reims household at the beginning of the industrial revolution, w: Family Forms in Historic Europe, red. R. Wall, J. Robin, P. Laslett, Cambridge 1983, s. 481; J.-L. Flandrin, Historia rodziny, Warszawa 1998, s. 295 i 296; M. Kopczyński, Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa 1998, s. 101 i 102; C. Kuklo, Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim w schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 1998, s. 77–82; A. Perrenoud, La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique, Genève 1979, s. 139; E. Sonnino, In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century, w: Socio-economic consequences of sex ratios in historical perspective 1500—1900, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994, s. 25. | Kraje | Miasta | Lata | Liczba dzieci | |-------|--------|------|---------------| | Poland | Warszawa | 1756–1761 | 220 | | | | 1762–1776 | 409 | | | | 1777–1780 | 523 | | | | 1781–1785 | 680 | | | | 1786–1793 | 772 | | | | 1794–1797 | 880 | | | | 1798–1799 | 510 | | France | Lyon | 1730–1759 | 364 | | | | 1760–1789 | 608 | | | Marsylia | 1700–1729 | 254 | | | | 1730–1759 | 288 | | | | 1760–1789 | 365 | | | Paryż | przed 1700 | 825 | | | | 1700–1729 | 1 854 | | | | 1730–1759 | 3 489 | | | | 1760–1789 | 6 012 | | Italy | Florencja | 1771–1780 | 865 | | | | 1781–1790 | 1 018 | | | | 1791–1800 | 1 244 | | | Mediolan | 1771–1780 | 700 | | | | 1781–1790 | 988 | | | | 1791–1800 | 1 591 | | | Neapol | 1771–1780 | 1 818 | | | | 1781–1790 | 2 041 | | | | 1791–1800 | 2 378 | | | Turyn | 1771–1780 | 294 | | | | 1781–1790 | 294 | | | | 1791–1800 | 512 | | | Wenecja | 1771–1780 | 469 | | | | 1781–1790 | 475 | | | | 1791–1800 | 494 | a—k Notki patrz na str. 149. a—k See footnotes on page 149. Material living conditions of population a Przeciętne roczne. b Dotyczy dzieci podróżników przyjętych do Szpitala Dzieciątka Jezus; w 1750 r. ludność Warszawy wynosiła 24 tys., a w 1792 r. – 115 tys.; w okresie powstania kościuszkowskiego w 1794 r. ludność stolicy liczyła nawet 150 tys.; po zajęciu Warszawy przez Prusaków miasto się wyłudniło i w 1800 r. liczyło blisko 75 tys. mieszkańców, z tego ponad 63 tys. ludności cywilnej i ponad 11 tys. ludności wojskowej. c–k Ludność tych miast w latach 1750 i 1800 wynosiła odpowiednio: c – 114 tys. i 109 tys., d – 68 tys. i 101 tys., e – 570 tys. i 550 tys., f – 74 tys. i 81 tys., g – 124 tys. i 135 tys., h – 339 tys. i 430 tys., i – 69 tys. i 82 tys., k – 150 tys. i 138 tys. a Annual averages. b Concerns foundlings admitted to the Baby Jesus Hospital; in 1750 the population of Warszawa amounted to 24 thous., and in 1792 – 115 thous.; in the period of the Kościuszko Uprising in 1794 the capital city’s population amounted to as much as 150 thous.; after the seizure of Warszawa by Prussians the city was depopulated, with 75 thous. inhabitants, 63 thous. of which were civilians and over 11 thous. constituted armed forces. c–k In 1750 and 1800, the population of these cities amounted to, respectively: c – 114 thous. and 109 thous., d – 68 thous. and 101 thous. e – 570 thous. and 550 thous., f – 74 thous. and 81 thous., g – 124 thous. and 135 thous., h – 339 thous. and 430 thous., i – 69 thous. and 82 thous., k – 150 thous. and 138 thous. Na podstawie: P. Bairoch, Une nouvelle distribution des populations: villes et campagnes, On the basis: w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998, s. 211; S. Beauvalet-Boutouyrie, La démographie de l’époque moderne, Paris 1999, s. 246; G. Da Molin, Les enfants abandonnés dans les villes italiennes aux XVIIIe et XIXe siècles, "Annales de Démographie Historique", Paris 1983, s. 104; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 118; S. Szymkiewicz, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa 1959, s. 276; A. Zahorski, Ludność, w: Warszawa w latach 1526–1795, red. A. Zahorski, Warszawa 1984, s. 272. | Kraje | Miasta | Lata | Ogółem | Żywność i napoje | w tym | Food and beverages | of which | |-------|--------|------|--------|-----------------|-------|-------------------|----------| | | | | Grand total | razem total | chleb | inne produkty zbożowe | mięso i ryby | artykuły mleczne | cukier i napoje | | | | | | | bread | other cereals | meat and fish | dairy | sugar and beverages | | Polska | Toruń | XVIII/XIX w. | 100,0 | 55,9 | 18,2 | . | 11,4 | 7,4 | 18,9 | | Anglia i Walia | x | 1688 | 100,0 | 59,7 | 8,5 | 21,3 | 6,7 | 11,2 | 5,2 | | England and Wales | x | 1787–1796 | 100,0 | 72,1 | 14,2 | 35,3 | 12,7 | 5,0 | 5,0 | | Francja | x | 1700 | 100,0 | 83,7 | 23,0 | — | 20,9 | 11,6 | 27,9 | | France | x | 1763 | 100,0 | 61,6 | 30,8 | — | 15,4 | — | 15,4 | | | x | 1788 | 100,0 | 13,3 | 0,7 | 1,0 | 5,3 | 1,8 | 4,1 | | Abbeville | 1764 | 100,0 | 56,8 | 23,1 | 5,4 | 7,4 | 13,0 | — | | Strasbourg | 1745–1754 | 100,0 | 72,0 | 21,9 | 6,0 | 14,0 | 9,3 | 20,8 | | Hiszpania | x | XVI w. | 100,0 | 60,5 | — | 20,0 | 23,5 | — | 10,0 | | Spain | Holandia | x | XV w. | 100,0 | 75,0 | 40,0 | — | 15,0 | 5,0 | 10,0 | | Holland | x | XVIII w. | 100,0 | 60,0 | 30,0 | — | 5,0 | 5,0 | 5,0 | | Niderlandy | x | 1800 | 100,0 | 60,8 | 22,1 | — | 5,2 | 5,9 | 4,1 | | Netherlands | Niderlandy Pld. | Antwerpii | 1596–1600 | 100,0 | 78,5 | 49,4 | — | — | 22,6 | — | | Niemcy | x | 1500–1700 | 100,0 | 68,0 | — | 36,0 | 11,0 | 9,0 | 6,0 | | Germany | Berlin | 1800 | 100,0 | 72,7 | 44,2 | 11,5 | — | 14,9 | 2,1 | | Włochy | Mediolan | 1801 | 100,0 | 70,1 | 13,9 | 10,4 | — | 16,3 | — a–e, g–i Dane dotyczą rodzin: a – rzemieślników, b – biedoty, c – robotników, d – robotników wiejskich, e – Księcia de Saulx-Tavanès, g – chłopów, h – elity, i – murarzy. f W tym 8% stanowią sól i przyprawy nie uwzględnione w dalszym podziale. a–e, g–i Data concern the families of: a – craftsmen, b – the poor, c – workers, d – rural workers, e – Duke de Saulx-Tavanès, g – peasants, h – elite, i – bricklayers. f 8% of which are salt and spices not included in the further division. | Countries | Towns | Years | Fuel and lighting | Clothing | Rent | Servants | Other | |-----------|-------|-------|------------------|----------|------|----------|-------| | Poland | Toruń | XVIII/XIX w. | 11,3 | 3,7 | . | 3,0 | 26,1k | | England and Wales | x | 1688bc | 6,3 | 15,9 | 13,8 | 0,0 | 4,3 | | x | 1787–1796b | 7,3 | 6,4 | 14,2 | 0,0 | — | | x | 1788–1792c | 5,0 | 6,0 | 10,0 | 0,0 | — | | France | x | 1700a | . | . | . | . | . | | x | 1763d | 11,0 | 8,4 | 14,9 | 0,0 | 4,1 | | x | 1788e | 6,7 | 13,7 | 36,9 | 21,1 | 8,3 | | Abbeville | 1764c | 12,8 | 7,2 | 16,8 | 0,0 | 6,4 | | Strasbourg | 1745–1754 | 20,9 | — | 5,3 | — | 1,8 | | Spain | x | XVI w. | 5,0 | 4,5 | — | — | 30,0 | | Holland | x | XV w.g | 7,0 | 9,0 | 7,0 | 0,0 | 2,0 | | x | XVIII w.g | 11,0 | 15,0 | 11,0 | 0,0 | 3,0 | | Netherlands | x | 1800h | 8,9 | 15,4 | 11,4 | 0,0 | 3,5 | | Southern Netherlands | Antwerpia | 1596–1600 | 6,0 | 10,1 | 5,4 | — | — | | Germany | Berlin | 1800i | 6,8 | 6,1 | 14,4 | — | — | | Italy | Mediolan | 1801 | 3,8 | 12,0 | 4,1 | — | 10,0 | a–e, g–i Dane dotyczą rodzin: a – rzemieślników, b – biedoty, c – robotników, d – robotników wiejskich, e – Księcia de Saulx-Tavanes, g – chłopów, h – elity, i – murarzy. k Łącznie z wydatkami na czynsz i remont domu. Uwaga. Prezentowane szacunki nie ujmują płatności podatkowych. Note. Presented estimations do not include tax payments. Przedstawienie budżetów rodzin dla Polski przedrozbiorowej nastręcza ogromnych trudności z powodu braku badań podstawowych nad dochodami i wydatkami poszczególnych grup społecznych w dotychczasowej historiografii. Osobnym problemem pozostaje zagadnienie, że nie wiemy, co wyznaczało ówczesny standard życiowy. Z fragmentarycznych danych, jakie zamieścił Tadeusz Korzon powołując się na tabelę wydatków szlachcica mieszkającego w mieście w końcu XVIII w. (bez żony i dzieci) i zatrudniającego 4 służących (forszpan, lokaj, kucharz i praczka), w której zabrakło kosztów zakupu chleba i innych produktów zbożowych oraz opłat za wynajecie mieszkania, można ostrożnie wnioskować, iż najwięcej wydatków pochłaniało utrzymanie służby (43%), a w dalszej kolejności zakupy: odzieży (26,5%), napojów, cukru i korzeni (13,5%), mięsa i ryb (11%) oraz opału i oświetlenia (4,5%). Presenting budgets of families in the pre-partition Poland is very difficult due to the lack of basic surveys of the income and expenditures of particular social groups in the historiography developed so far. A separate problem is the fact that we know nothing about the then factors determining the living standards. Incomplete data published by Tadeusz Korzon, referring to the table of expenditures of a nobleman living in a city in the late 18th century (without wife and children) and hiring 4 servants (coachman, lackey, cook and laundress), in which the costs of bread and other cereal products and housing payments were not included, it can be assumed with caution that the highest proportion of expenditures was related to servants (43%), followed by the purchase of clothing (26,5%), beverages, sugar and spices (13,5%), meat and fish (11%) and liquid and solid fuels and lighting (4,5%). Na podstawie: Ph. T. Hoffman, D. S. Jacks, P. A. Levin, P. H. Lindert, Sketching the Rise of Real Inequality in Early Modern Europe, w: Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005, s. 140–144; T. Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1795), t. I–II, wyd. 2, Kraków–Warszawa 1897; J. Wójtowicz, Ludność, terytorium, zabudowa, w: Historia Torunia, red. M. Biskup, t. II, cz. 3: Między barokiem a oświeceniem, Toruń 1996, s. 28 i 29. | Specification | 1975a | 1990b | |---------------------------------------------------|-----------------|-----------------| | **Poland** | | | | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | w tym: | | | | Żywność | 43,1 | 48,0 | | Odzież i obuwie | 15,7 | 11,2 | | Mieszkanie | 10,7 | 9,6 | | Opal, energia elektryczna i cieplna | 4,1d | 3,5 | | Higiena osobista i ochrona zdrowia | 4,9 | 3,2 | | Kultura, oświata, wychowanie, sport, turystyka | 7,7e | 11,2 | | Transport i łączność | 2,6 | 7,1 | | Specification | 1975a | 1990b | |---------------------------------------------------|-----------------|-----------------| | **Belgium** | | | | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | w tym: | | | | Żywność | 26,7 | 18,8 | | Odzież i obuwie | 7,0 | 7,9 | | Czynsze, opal i energia | 14,9 | 16,4 | | Urządzanie mieszkania | 14,7 | 10,8 | | Ochrona zdrowia | 7,0 | 11,0 | | Oświata i kultura | 4,2 | 6,6 | | Transport i łączność | 11,2 | 13,1 | | Specification | 1975a | 1990b | |---------------------------------------------------|-----------------|-----------------| | **France** | | | | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | w tym: | | | | Żywność | 24,0 | 19,9 | | Odzież i obuwie | 8,0 | 7,0 | | Czynsze, opal i energia | 15,0 | 18,8 | | Urządzanie mieszkania | 10,6 | 8,2 | | Ochrona zdrowia | 11,2 | 8,8 | | Oświata i kultura | 6,6 | 7,2 | | Transport i łączność | 12,0 | 16,7 | a, b Dla: a – Polski 1970 r., b – Francji 1987 r. c Dane dotyczą gospodarstw domowych: pracowników i chłopskich oraz w 1990 r. również pracowniczo-chłopskich i emerytów i rencistów; dane obliczono na podstawie przeciętnych wydatków: w 1970 r. – rocznych, w 1990 r. – miesięcznych. d Opal i światło. e Kultura, oświata, sport i turystyka. | Specification | 1975a | 1990b | |---------------|-------|-------| | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | **of which:** | | | | Food | 27,0 | 22,1 | | Clothing | 10,7 | 8,3 | | Rent, fuels and electricity | 16,3 | 20,5 | | Dwelling furnishings | 13,0 | 9,4 | | Health care | 3,1 | 3,4 | | Education and culture | 7,2 | 10,4 | | Transport and communication | 12,6 | 17,2 | | Specification | 1975a | 1990b | |---------------|-------|-------| | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | **of which:** | | | | Food | 31,4 | 21,3 | | Clothing | 8,6 | 6,2 | | Rent, fuels and electricity | 19,3 | 17,9 | | Dwelling furnishings | 7,3 | 6,5 | | Health care | 1,0 | 1,4 | | Education and culture | 10,0 | 10,0 | | Transport and communication | 13,5 | 17,9 | | Specification | 1975a | 1990b | |---------------|-------|-------| | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | **of which:** | | | | Food | 39,5 | | | Clothing | 7,2 | | | Rent, fuels and electricity | 17,3 | | | Dwelling furnishings | 8,4 | | | Health care | 1,4 | | | Education and culture | 6,8 | | | Transport and communication | 14,7 | | | Specification | 1975a | 1990b | |---------------|-------|-------| | **TOTAL** | 100,0 | 100,0 | | **of which:** | | | | Food | 36,8 | 20,9 | | Clothing | 8,6 | 10,1 | | Rent, fuels and electricity | 13,5 | 14,9 | | Dwelling furnishings | 6,0 | 9,4 | | Health care | 8,6 | 6,7 | | Education and culture | 5,7 | 9,1 | | Transport and communication | 11,0 | 12,4 | a, b Notki patrz na str. 153. f Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b See footnotes on page 153. f West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 573–576, 582–583; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 207, 214–217; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 296; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 96; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 410 i 411. | Lata | Ogółem | żywność i napoje alkoholowe | odzież i obuwie | użycowanie mieszkania i nośniki energii | wyposażenie mieszkania* | zdrowie | transport i łączność | rekreacja i kultura, edukacja | |------|--------|-----------------------------|----------------|---------------------------------------|------------------------|---------|---------------------|-------------------------------| | | | food and alcoholic beverages | clothing and footwear | housing, water, electricity, gas and other fuels | furnishing household equipment | health | transport and communication | recreation and culture, education | | Polska | 100,0 | 22,8 | 5,1 | 20,5 | 4,4 | 3,6 | 11,9 | 10,1 | | Poland | 100,0 | 19,6 | 4,1 | 24,1 | 4,5 | 4,1 | 12,4 | 9,1 | | Austria | 100,0 | 10,5 | 6,8 | 19,4 | 7,0 | 3,5 | 16,2 | 11,4 | | Austria | 100,0 | 10,2 | 6,0 | 21,6 | 6,6 | 3,5 | 15,2 | 12,2 | | Belgium | 100,0 | 13,0 | 5,1 | 23,4 | 6,5 | 5,2 | 14,7 | 9,9 | | Belgium | 100,0 | 13,8 | 5,0 | 24,0 | 5,9 | 5,4 | 14,3 | 9,6 | | Czechy | 100,0 | 18,0 | 5,0 | 21,0 | 5,8 | 1,4 | 12,4 | 11,6 | | Czech Republic | 100,0 | 13,8 | 3,0 | 26,8 | 5,3 | 2,5 | 12,4 | 11,0 | | Finlandia | 100,0 | 12,6 | 4,6 | 24,7 | 4,8 | 3,8 | 16,0 | 11,8 | | Finland | 100,0 | 12,3 | 5,0 | 26,9 | 5,4 | 4,6 | 13,2 | 11,9 | | Francja | 100,0 | 13,9 | 5,3 | 23,1 | 6,0 | 3,3 | 17,0 | 9,4 | | France | 100,0 | 13,4 | 4,3 | 25,5 | 5,8 | 3,8 | 16,8 | 9,5 | | Hiszpania | 100,0 | 14,3 | 6,2 | 15,3 | 5,8 | 3,3 | 14,8 | 10,7 | | Spain | 100,0 | 14,1 | 5,2 | 20,2 | 4,8 | 3,5 | 14,4 | 9,6 | | Niemcy | 100,0 | 11,6 | 6,0 | 22,9 | 7,9 | 3,8 | 16,4 | 10,7 | | Germany | 100,0 | 11,0 | 5,1 | 24,6 | 6,2 | 5,1 | 16,1 | 10,2 | | Słowacja | 100,0 | 23,4 | 5,6 | 22,3 | 4,7 | 2,2 | 11,8 | 9,0 | | Slovakia | 100,0 | 17,3 | 4,1 | 25,3 | 6,3 | 4,0 | 11,0 | 11,2 | | Szwecja | 100,0 | 12,1 | 4,7 | 27,5 | 4,4 | 2,8 | 17,5 | 11,8 | | Sweden | 100,0 | 12,3 | 5,1 | 26,9 | 5,2 | 3,4 | 16,1 | 11,6 | | Węgry | 100,0 | 19,1 | 4,1 | 18,2 | 6,2 | 3,7 | 18,9 | 9,6 | | Hungary | 100,0 | 16,7 | 2,7 | 22,0 | 4,6 | 4,2 | 16,9 | 9,3 | | Wielka Brytania | 100,0 | 9,8 | 5,6 | 17,9 | 6,0 | 1,6 | 17,3 | 13,3 | | United Kingdom | 100,0 | 9,4 | 5,6 | 23,9 | 5,1 | 1,7 | 16,6 | 12,7 | | Włochy | 100,0 | 15,1 | 8,8 | 18,3 | 8,0 | 3,1 | 16,5 | 8,5 | | Italy | 100,0 | 14,4 | 7,7 | 22,2 | 7,1 | 3,9 | 15,3 | 8,2 | *a Łącznie z prowadzeniem gospodarstwa domowego.* Uwaga. Dane zostały opracowane na podstawie statystyki rachunków narodowych. *a Including routine maintenance of the house.* Note. Data was compiled on the basis of statistics of national accounts. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 707; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 205–208. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES A. W XVI–XVIII W. — przeciętne dzienne wyżywienie 1 osoby dorosłej IN THE 16th–18th CENTURY — daily average portion per adult capita | Kraje | Miasta | Lata | Racja dzienna | Daily portion | |-------|--------|------|---------------|---------------| | | | | artykuły zbożowe | mięso i ryby | nabiał i tłuszcze | warzywa i owoce | piwo | alkohol | | | | | cereal articles | meat and fish | dairy and fats | vegetables and fruit | beer | alcohol | | | | | w g | in g | w l | in l | | Polska | x | XVI w. | 990 | 54 | 22 | 46 | 1,2 | . | | | | ok. around 1750 | 730 | 172 | 18 | 75 | . | . | | | | 1750–1790 | 590 | 137 | 79 | 459 | 1,8 | 0,08 | | Francja | Auch | 1773–1779 | 1 103 | 339 | 111 | 107 | – | 0,06 | | | Molsheim | 1767–1777 | 775 | 349 | 127 | 289 | – | 0,09 | | | Tuluza | 1754–1755 | 1 033 | 487 | 125 | 138 | . | 0,07 | | | Rouen | XVII/XVIII w. | 1 222 | 325 | 100 | . | . | . | | Holandia | x | 1648 | 489 | 170 | 204 | . | . | . | | Niemcy | Kolonia | XVI w. | 397 | 310 | 48 | . | 0,7 | 0,33 | a, b, e, g—i Dane dotyczą: a — w liczniku — ludności wiejskiej, w mianowniku — średniej szlachty, b — uczniów szkół średnich z internatem, e — kleryków w seminarium Collège des Bernardins, g — elity w mieście, h — żołnierzy, i — średniozamożnych mieszkańców (rajców). c, d, f W tym przyprawy: c — 21 g, d — 10 g, f — 15 g. k Racja w dzień mięsny (w dzień postny — 256 g). a, b, e, g—i Data concern: a — in numerator — rural population, in denominator — middle nobles, b — students of boarding secondary schools, e — seminarists of the Collège des Bernardins, g — city elite, h — soldiers, i — inhabitants of average wealth (councillors). c, d, f Including spices: c — 21 g, d — 10 g, f — 15 g. k Portion on a meat day (on a meatless day — 256 g). Spożycie zbóż (przeciętne dzienne) 1 osoby dorosłej: — we Francji: w regionie Langwedocji w 1480 r. — 1 150 g, a w latach 1580–1590 — 1 440 g, w Tuluzie w XVIII w. — 689 g, — w Holandii w 1798 r. — 325 g, — w Szwecji w 1573 r. — 900 g, — we Włoszech: w Bolonii w 1593 r. — 510 g, a w latach 1787–1796 — 545 g, we Florencji w 1338 r. — 712 g, w Rzymie w XVI w. — 759 g, w XVII w. — 641 g, a w XVIII w. — 473 g, na Sycylii w latach 1681–1686 — 682 g, a w latach 1688–1705 — 793 g. Consumption of cereals (daily averages) per adult capita in: - France: in the Languedoc region in 1480 – 1 150 g and in 1580–1590 – 1 440 g, in Toulouse in the 18th century – 689 g, - Holland in 1798 – 325 g, - Sweden in 1573 – 900 g, - Italy: in Bologna in 1593 – 510 g, and in 1787–1796 – 545 g, in Florence in 1338 – 712 g, in Rome in the 16th century – 759 g, in the 17th century – 641 g, in the 18th century – 473 g, in Sicily in 1681–1686 – 682 g, in 1688–1705 – 793 g. Na podstawie: J. Baszanowski, *Konsumpcja zbóż, mięsa i masła w Gdańsku w połowie XVIII w.*, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. XXXII, nr 4, Warszawa 1984, s. 519; W. Frijhoff, D. Julia, *L'alimentation des pensionnaires à la fin de l'Ancienne Régime* (Auch, Beaumont-en-Auge, Molsheim et Toulouse), "Annales ESC", t. XXX, nr 2–3, Paris 1975, s. 495 i 496; R. Jütte, *Daily Life in Late Medieval and Early Modern Germany*, w: *Germany. A New Social and Economic History*, t. I: 1450–1630, red. B. Scribner, London 1996, s. 335; M. Livi-Bacci, *La population dans l'histoire de l'Europe*, Paris 1999, s. 79; M. Livi-Bacci, *Popolazione e alimentazione*, Bologna 1993; M. Morineau, *Croître sans savoir pourquoi: structures de production, démographie et rations alimentaires*, w: *Histoire de l'alimentation*, red. J.-L. Flandrin, M. Montanari, Paris 1996, s. 593 i 594; B. Więcławski, *Zaopatrzenie i konsumpcja w Poznaniu w drugiej połowie XVIII wieku*, Warszawa-Poznań 1989, s. 180; A. Wyczański, *Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w.*, Warszawa 1969, s. 112; A. Wyczański, *Szlachta polska XVI wieku*, Warszawa 2003, s. 81 i 82. | Kraje | Ok. Around 1860 | Ok. Around 1890 | Ok. Around 1830 | Ok. Around 1860 | Ok. Around 1900 | Ziemniaki ok. 1885 r. | |-------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|---------------------| | | zboża | cereals | mięso | meat | w kg | in kg | | Królestwo Polskie Kingdom of Poland | 181a | 203b | 9,1c | 12,8d | 20,9e | 357b | | Galicja Galicia | . | 174f | . | . | . | 310 | | Austro-Węgry Austria-Hungary | . | 182g | 13,5h | 20,0i | . | 100g | | Belgia Belgium | . | 235 | . | . | . | 310 | | Dania Denmark | . | . | . | 27,6 | . | . | | Francja France | 247 | 284 | 21,0 | 25,1 | 35,1 | 255 | | Hiszpania Spain | . | . | . | 12,9 | . | . | | Holandia Holland | . | . | . | 18,3 | . | . | | Niemcy Germany | 162jk | 200 | 16,5l | 16,9i | 43,4 | 300 | | Rosja Russia | . | . | . | . | 11,5mn | . | | Szwecja Sweden | . | . | . | . | . | . | | Wielka Brytania United Kingdom | 225a | 217a | 18,0o | 27,5 | 55,0 | 160° | | Włochy Italy | . | . | . | 10,7p | . | . | (dok.) (cont.) | Kraje | Ok. Around 1849 | 1865 | 1875—1879 | 1889—1890 | 1913—1914 | Ok. Around 1895 | 1912—1913 | |-------|-----------------|------|-----------|-----------|-----------|-----------------|-----------| | | cukier w kg | sugar in kg | napoje alkoholowe’ w l | alcoholic beverages’ in l | | Królestwo Polskie Kingdom of Poland | 0,4s | 2,0t | 2,9u | 5,4w | 11,3y | 2,5 | 2,1n | | Galicja Galicia | . | . | . | . | . | . | 4,5 | | Austro-Węgry Austria-Hungary | 0,95 | 1,5 | 6,0 | 7,3 | 12,9 | 4,1 | 4,2z | | Belgia Belgium | 5,4 | 6,5 | 6,8 | 9,7 | 15,1 | . | . | | Dania Denmark | 2,8 | 5,7 | 13,5 | 17,7 | 45,7 | . | . | | Francja France | 3,3 | 7,4 | 11,9 | 12,9 | 21,9 | 4,0 | 3,9 | | Hiszpania Spain | 2,6 | 3,2 | 2,9 | 4,2 | 6,7 | . | . | | Holandia Holland | 5,4 | 6,7 | 8,5 | 11,4 | 22,8 | . | . | | Niemcy Germany | 2,4 | 5,1 | 8,1 | 10,4 | 21,1 | 4,4 | 2,8 | | Rosja Russia | 0,6 | 0,8 | 3,5 | 4,5 | 11,5 | 4,7m | 2,9m | | Szwecja Sweden | 1,7 | 5,9 | 8,0 | 9,9 | 26,0 | 1,6 | 3,4 | | Wielka Brytania United Kingdom | 9,1 | 18,3 | 27,8 | 35,9 | 42,4 | 2,8o | 1,8° | | Włochy Italy | 1,2 | 2,5 | 2,8 | 3,6 | 5,3 | . | . | a—z Notki patrz na str. 159. a—z See footnotes on page 159. Material living conditions of population a W latach 1841–1850 – 121 kg, b–f, n, s–y W latach: b – 1883–1892, c – 1827 r. (w miastach – 27,0 kg, na wsi – 4,2 kg), d – 1858 r. e – 1899 r. (w latach 1911–1913 – 25,1 kg, w miastach – 50,8 kg, na wsi – 19,7 kg), f – ok. 1885 r., n – 1911–1913, s – 1841–1850, t – 1861–1870, u – 1871–1880, w – 1894–1897, y – 1900–1911. g–i, m, o, p Dane dotyczą: g – Węgier, h – Austrii, i – Prus, m – europejskiej części Rosji, a w przypadku mięsa – 50 guberni tej części (bez Królestwa Polskiego i Finlandii), o – Anglii, p – Królestwa Obojga Sycylii. k, l W Prusach: k – ok. 1840 r. – 153 kg, l – w miastach 35,1 kg, na wsi 14,3 kg. r W przeliczeniu na 100%. z W Austrii – 4,1 l, na Węgrzech – 4,4 l. a In 1841–1850 – 121 kg. b In 1883–1892. c In 1827 (in urban areas – 27,0 kg, in rural areas – 4,2 kg). d In 1858. e In 1899 (in 1911–1913 – 25,1 kg, in urban areas – 50,8 kg, in rural areas – 19,7 kg). f Around 1885. g–i Data concern: g – Hungary, h – Austria, i – Prussia. k, l In Prussia: k – around 1840 – 153 kg, l – in urban areas – 35,1 kg, in rural areas – 14,3 kg. m, o, p Data concern: m – the European part of Russia, and in the case of meat – 50 governorates (provinces) of this part of Russia (excluding Kingdom of Poland and Finland), o – England, p – Kingdom of the Two Sicilies. n In 1911–1913. r In terms of 100%. s In 1841–1850. t In 1861–1870. u In 1871–1880. w In 1894–1897. y In 1900–1911. z In Austria – 4,1 l, in Hungary – 4,4 l. Przeciętne roczne spożycie cukru na 1 mieszkańca w latach 1875–1914: Annual average consumption of sugar per capita in 1875–1914: | | 1875–1879 | 1889–1890 | 1913–1914 | |------------------|-----------|-----------|-----------| | | w kg | in kg | | | Grecja | 2,1 | 4,7 | 3,8 | | Norwegia | 5,5a | 9,9 | 20,1 | | Portugalia | 3,4b | 5,7 | 6,3 | | Rumunia | 1,4 | 2,3 | 4,3 | | Serbia | 1,9 | 4,0 | 3,1 | | Szwajcaria | 9,9c | 11,7 | 32,2 | a Ok. 1849 r. – 1,7 kg, w 1865 r. – 5,9 kg. b Ok. 1849 r. – 2,8 kg, w 1865 r. – 3,3 kg. c Ok. 1849 r. – 3,4 kg, w 1865 r. – 5,3 kg. a Around 1849 – 1,7 kg, in 1865 – 5,9 kg. b Around 1849 – 2,8 kg, in 1865 – 3,3 kg. c Around 1849 – 3,4 kg, in 1865 – 5,3 kg. Na podstawie: Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 305; T. Sobczak, Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 53, 58–59, 73, 75, 198, 202, 219 i 223; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2. Warszawa-Lwów 1922, s. 92. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH (cd.) CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES (cont.) C. W LATACH 1927–1933 – roczne spożycie na jednostkę konsumpcji IN 1927–1933 – annual consumption per consumption unit | Lata Years | Kraje Countries | Chleb Bread | Mąka Flour | Kasza Groats | Mięso Meat | |------------|-----------------|-------------|------------|--------------|------------| | | | pszenny wheat | żytni rye | w kg | in kg | wołowe beef | wieprzowe pork | | Polska Poland | 1929 | 19,3 | 159,8 | 29,3 | 10,6 | 16,9 | 8,0 | | Austria Austria | 1933 | 22,7 | 79,2 | 27,4 | 10,0 | 8,2 | 21,5 | | Belgia Belgium | 1928–1929 | 201,7 | 1,2 | 7,4 | 4,5 | 22,2 | 8,3 | | Bułgaria Bulgaria | 1927–1928 | 218,5 | 52,1 | 20,0 | . | . | . | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 1931–1932 | 91,1 | 56,6 | 7,6 | 11,3 | 10,4 | | Finlandia Finland | 1928 | 38,3 | 75,3 | 16,1 | 10,6 | 8,8 | | Niemcy Germany | 1927–1928 | 20,2 | 85,8 | 14,7 | 7,1 | 10,5 | 7,8 | | Szwecja Sweden | 1933 | 5,5 | 33,7 | 56,5 | 6,7 | 6,4 | 11,4 | (dok.) (cont.) | Lata Years | Kraje Countries | Wedliny i kiełbasy Processed meat and sausages | Ryby Fish | Mleko pełne i odtłuszczone Whole and skimmed milk | Masło Butter | Cukier Sugar | Jaja Eggs | |------------|-----------------|-----------------------------------------------|-----------|--------------------------------------------------|-------------|-------------|----------| | | | w kg | in kg | w kg | in kg | w kg | in kg | w kg | in kg | w kg | in kg | w kg | in kg | | Polska Poland | 1929 | 7,9 | 4,6 | 83,5 | 2,4 | 19,8 | 3,2 | | Austria Austria | 1933 | 9,9 | 2,3 | 175,4 | 4,6 | 25,2 | 12,1 | | Belgia Belgium | 1928–1929 | 4,9 | 9,2 | 154,1 | 18,1 | 15,2 | 11,3 | | Bułgaria Bulgaria | 1927–1928 | . | 4,0 | 27,5 | 0,5 | 9,6 | 4,1 | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 1931–1932 | 10,5 | . | 171,2 | 4,1 | 30,9 | 9,6 | | Finlandia Finland | 1928 | 6,2 | 15,4 | 328,6 | 14,1 | 28,7 | 3,4 | | Niemcy Germany | 1927–1928 | 13,4 | 6,6 | 154,2 | 5,9 | 16,6 | 8,7 | | Szwecja Sweden | 1933 | 7,5 | 17,1 | 249,2 | 11,4 | 37,5 | 12,9 | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne; dane na podstawie budżetów rodzin robotniczych; przyjęto, że głowa rodziny=1,0 jednostki konsumpcyjnej, żona – 0,85, dziecko 14–17 lat – 0,80, dziecko 3–7 lat – 0,50, łącznie 4-osobowa rodzina = 3,15 jednostki konsumpcyjnej. b Łącznie z mlekiem skondensowanym i sproszkowanym. a In long-term period – annual averages; data based on budgets of workers’ families; it was assumed that the head of the family = 1,0 consumption unit, wife – 0,85, child aged 14–17 years – 0,80, child aged 3–7 years – 0,50, 4-person family in total = 3,15 consumption units. b Including condensed and powdered milk. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 161. On the basis: | Lata Kraje | Zboża Cereals | Ziemniaki Potatoes | Mięso Meat | Tłuszcze Fats | Jaja Eggs | Ryby Fish | Cukier Sugar | Mleko Milk | |------------|---------------|--------------------|------------|--------------|----------|-----------|--------------|-----------| | **Poland** | 1950 | 166 | 270 | 37 | 11 | 6 | 2 | 21 | 206 | | | 1965 | 141 | 215 | 49 | 15 | 9 | 5 | 33 | 234 | | | 1980 | 127 | 158 | 74 | 21 | 12 | 8 | 41 | 270 | | | 1988 | 117 | 142 | 68 | 22 | 11 | 7 | 46 | 279 | | **Austria**| 1948–1950 | 130 | 108 | 30 | 15 | 4 | 2 | 23 | 150 | | | 1964/1965 | 98 | 80 | 64 | 19 | 14 | 4 | 35 | 211 | | | 1980 | 72 | 60 | 88 | 30 | 15 | 4 | 40 | 148 | | | 1986 | 70e | 61e | 90f | . | 12 | . | 36 | 142 | | **Belgium**| 1948–1950 | 106 | 148 | 47 | 21 | 12 | 6 | 28 | 152 | | | 1963/1964 | 84 | 146 | 66 | 29 | 13 | 6 | 34 | 189 | | | 1980 | 71 | 96 | 98 | 29 | 13 | 14 | 32 | 79 | | | 1987 | 76 | 96 | 101 | 39 | 15 | . | 38 | 83 | | **Czechoslovakia**| 1949 | 124 | 122 | 33 | 12 | 8 | 3 | 26 | 152 | | | 1964 | 123 | 119 | 59 | 20 | 11 | 5 | 37 | 173 | | | 1980 | 107 | 76 | 86 | 24 | 18 | 5 | 38 | 228 | | | 1988 | 113 | 83 | 91 | 28 | 19 | 5 | 40 | 253 | | **France** | 1948–1950 | 122 | 133 | 56 | 14 | 10 | 6 | 23 | 150 | | | 1963/1964 | 93 | 102 | 82 | 22h | 11 | 7 | 32 | 190 | | | 1980 | 77 | 85 | 112 | 31 | 15 | 18 | 38 | 84 | | | 1987 | 83 | 74 | 107 | 31 | 16 | . | 36 | 92 | | **FRG** | 1948–1950 | 114 | 210 | 29 | 16 | 5 | 6 | 24 | 128 | | | 1964/1965 | 74 | 122 | 66 | 26 | 14 | 6 | 30 | 198 | | | 1980 | 70 | 86 | 100 | 27 | 17 | 7 | 37 | 72 | | | 1987 | 76 | 72 | 102 | 28 | 17 | . | 35 | 88 | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b W litrach. c w 1960 r. d w latach 1960 i 1961. e 1983 r. f 1985 r. g Łącznie z Luksemburgiem. h Lata 1960–1962. i Republika Federalna Niemiec. a In long-term period – annual averages. b In litres. c in 1960. d in 1960 and 1961. e 1983. f 1985. g Including Luxembourg. h 1960–1962. i West Germany. Tabl. 10 (27). SPOŻYCIE ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH I NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH (cd.) CONSUMPTION OF FOODSTUFFS AND ALCOHOL BEVERAGES (cont.) D. W LATACH 1948–1988 – roczne spożycie artykułów żywnościowych na 1 mieszkańca $^a$ (dok.) IN 1948–1988 – annual consumption of foodstuffs beverages per capita $^a$ (cont.) | Lata Years Kraje Countries | Zboża Cereals | Ziemniaki Potatoes | Mięso Meat | Tłuszcze Fats | Jaja Eggs | Ryby Fish | Cukier Sugar | Mleko Milk | |-----------------------------|---------------|--------------------|------------|---------------|----------|-----------|--------------|-----------| | Węgry Hungary | | | | | | | | | | 1950 | 142 | 109 | 34 | 19 | 5 | 0,6 | 16 | . | | 1963 | 135 | 92 | 50 | 23 | 9 | 2 | 29 | 114$c$ | | 1980 | 115 | 61 | 72 | 31 | 18 | 2 | 38 | 166 | | 1988 | 108 | 50 | 78$k$ | 36 | 19 | 2$k$ | 34 | 194 | | Wielka Brytania United Kingdom | | | | | | | | | | 1948–1950 | 106 | 115 | 50 | 21 | 13 | 12 | 39 | 211 | | 1964/1965 | 79 | 103 | 74 | 24 | 16 | 10 | 48 | 216$c$ | | 1980 | 72 | 99 | 75 | 24 | 14 | 7 | 43 | 135 | | 1987 | 83 | 110 | 74 | . | 13 | . | 32 | 131 | | Włochy Italy | | | | | | | | | | 1948–1950 | 150 | 38 | 15 | 10 | 6 | 4 | 12 | 82 | | 1964/1965 | 131 | 51 | 35 | 19 | 10 | 5 | 25 | 126$c$ | | 1980 | 134 | 38 | 78 | 28 | 11 | 10 | 30 | 79 | | 1987 | 122 | 42 | 84 | 30 | 10 | . | 27 | 77 | $a$ W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. $c$ 1960 r. $k$ 1987 r. Uwaga. Spożycie zbóż i ziemniaków w Polsce dotyczy lat gospodarczych, tj. obejmuje okres od 1 VII danego roku do 30 VI roku następnego. $a$ In long-term period – annual averages. $c$ 1960. $k$ 1987. Note. Consumption of cereals and potatoes in Poland concerns farming years, i.e. periods from 1 VII of a given year to 30 VI of the following year. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 453; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 707; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. LX–LXI; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 223; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 100. | Lata Years | Kraje Countries | Spirytus i wódka Spirit and vodka $^a$ | Wino Wine | Piwo Beer | |------------|-----------------|----------------------------------------|-----------|----------| | | | w l | in l | | | Polska | 1970–1974 | 3,8 | 6,3 | 34,9 | | Poland | 1980 | 6,0 | 10,1 | 30,4 | | | 1988 | 4,6 | 7,7 | 30,8 | | Austria | 1970–1974 | 2,1 | 34,1 | 104 | | Austria | 1980 | 1,6 | 35,8 | 102 | | | 1988 | 1,5 | 32,9 | 118 | | Czechosłowacja | 1970–1974 | 2,6 | 14,3 | 147 | | Czechoslovakia | 1980 | 3,5 | 15,5 | 138 | | | 1988 | 3,3 | 13,0 | 132 | | Francja | 1970–1974 | 2,3 | 107 | 42,4 | | France | 1980 | 2,5 | 91,0 | 44,3 | | | 1988 | 2,5 | 74,0 | 39,2 | | RFN | 1970–1974 | 3,0 | 20,2 | 145 | | FRG | 1980 | 3,1 | 25,5 | 146 | | | 1988 | 2,1 | 25,9 | 143 | | Węgry | 1970–1974 | 2,9 | 38,2 | 60,9 | | Hungary | 1980 | 4,8 | 35,0 | 87,0 | | | 1988 | 4,5 | 22,0 | 101 | | Wielka Brytania | 1970–1974 | 1,2 | 4,2 | 108 | | United Kingdom | 1980 | 1,8 | 7,2 | 117 | | | 1988 | 1,8 | 11,4 | 111 | | Włochy | 1970–1974 | 1,9 | 111 | 12,9 | | Italy | 1980 | 1,9 | 92,9 | 16,7 | | | 1988 | 1,0 | 62,1 | 23,5 | $ ^a $ W przeliczeniu na 100%. $ ^b $ Dane roczne dostępne z danego przedziału lat. $ ^c $ Republika Federalna Niemiec. $ ^a $ In terms of 100%. $ ^b $ Annual data available for a given years. $ ^c $ West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 301; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 101–103. Tabl. 11 (28). BUDYNKI MIESZKALNE W MIASTACH I INFRASTRUKTURA KOMUNALNA MIAST KRÓLESTWA POLSKIEGO I ROSJI W 1910 R. RESIDENTIAL BUILDINGS IN URBAN AREAS AND TOWNS WITH MUNICIPAL INFRASTRUCTURE IN KINGDOM OF POLAND AND RUSSIA IN 1910 | Wyszczególnienie | Królestwo Polskie | Rosja – część europejska | |------------------|-------------------|--------------------------| | | Kingdom of Poland | Russia – the European part | **Budynki mieszkalne według budulca** w odsetkach *Residential buildings by construction materials* in percent | OGÓŁEM TOTAL | 100,0 | 100,0 | |--------------|-------|-------| | Murowane Masonry | 21,0 | 19,9 | | Drewniane Wooden | 59,5 | 61,5 | | Mieszane Mixed | 6,9 | 6,5 | | Inne Other | 12,6 | 12,1 | **Miasta z infrastrukturą komunalną w % ogółu miast** *Towns with municipal infrastructure in % of total towns* | Oświetlenie Lighting | 96,9 (124) | 86,7 (747) | |----------------------|------------|------------| | elektryczne electric | 10,9 (14) | 13,3 (115) | | gazowe gas | 10,2 (13) | 10,2 (88) | | inne other | 88,3 (113) | 83,8 (722) | Sieć: Network: - wodociągowa waterline | 7,8 (10) | 19,5 (168) - kanalizacyjna sewerage | 7,0 (9) | 4,6 (40) - tramwajowa tram | 3,9 (5) | 4,5 (39) - telefoniczna telephone | 30,5 (39) | 26,7 (230) *a W przypadku europejskiej części Rosji dane dotyczą 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). b Łącznie z budynkami mieszkalnymi o nieznanym budulcu. c Łącznie z ważniejszymi miejscowościami powyżej 10 tys. ludności; w nawiasach podano liczbę miast (ogólna liczba miast w Królestwie Polskim — 128, w europejskiej części Rosji — 862). d W dalszym podziale miasto może być wykazane więcej niż 1 raz.* *a For the European part of Russia data concern 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). b Including residential buildings of unknown construction material. c Including major places over 10 thous. population; in brackets are the number of towns (the total number of towns in Kingdom of Poland — 128, in the European part of Russia — 862). d In further division the same towns can be counted more than once.* Na podstawie: Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 376–377. On the basis: | Kraje | Miasta | Lata | Przeciętna liczba osób na 1 dom per house | Przeciętna liczba osób na 1 mieszkanie per dwelling | |-------|--------|------|------------------------------------------|--------------------------------------------------| | Galicja | Kraków | 1869 | 35,3 | . | | | | 1890 | 45,9 | 6,1 | | | Lwów | 1869 | 26,2 | . | | | | 1890 | 38,5 | 5,6 | | Królestwo Polskie | Warszawa | 1882 | 30,5 | 5,2 | | | | 1914 | 49,7 | 5,3 | | Anglia i Walia | Liverpool | 1881 | 6,0 | . | | | | 1901 | 5,6 | . | | | Londyn | 1881 | 7,8 | . | | | | 1901 | 7,7 | . | | | Manchester | 1881 | 5,1 | . | | | | 1901 | 5,0 | . | | Niemcy | Berlin | 1875 | 57,9 | 4,4 | | | | 1900 | 77,0 | 3,9 | | | Hamburg | 1875 | 26,0 | 4,7 | | | | 1900 | 35,6 | 4,4 | | | Lipsk | 1875 | 38,0 | 5,1 | | | | 1900 | 27,8 | 4,5 | Na podstawie: J. Cegielski, *Stosunki mieszkaniowe w Warszawie w latach 1864–1964*, Warszawa 1968, s. 109, 125–130; *Census of England and Wales 1901*. General report with appendicets, London 1904, s. 194; *Rocznik statystyki Galicji*, t. IV, Lwów 1893, s. 12; J. Vögele, *Urban mortality change in England and Germany 1870–1913*, Liverpool 1998, s. 139. | Lata Years | Kraje Countries | ogółem total in thous. | Mieszkania Dwellings | Przeciętna liczba osób na 1 izbę Average number of persons per room | |------------|-----------------|------------------------|----------------------|---------------------------------------------------------------| | | | | w % ogółem – o liczbie izb in % of total – with specified number of rooms | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 i więcej and more | | Polska Poland | 1931 | 1 930,4 | 36,6 | 32,3 | 16,9 | 8,1 | 6,1 | 2,02 | | Anglia i Walia England and Wales | 1931 | 7 137,3 | 0,4 | 4,0 | 10,5 | 24,9 | 60,2 | 0,85 | | Finlandia Finland | 1930 | 157,9 | 31,9 | 39,0 | 13,9 | 6,8 | 8,4 | 1,56 | | Niemcy Germany | 1927 | 8 709,5 | 3,1 | 16,1 | 29,6 | 23,9 | 27,3 | 0,98 | | Szwecja Sweden | 1933 | 528,9 | 10,8 | 38,3 | 28,3 | 11,3 | 11,3 | . | | Szwecja – Sztokholm Sweden – Stockholm | 1935 | 173,8 | 17,2 | 36,9 | 24,2 | 9,4 | 12,3 | 1,05 | | Włochy Italy | 1931 | 3 242,4 | 20,5 | 26,3 | 18,5 | 14,8 | 19,9 | 1,36 | a Bez Sztokholmu. a Excluding Stockholm. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 61. On the basis: | Lata Years Kraje Countries | Mieszkania Dwellings | Przeciętna liczba Average number | |---------------------------|----------------------|---------------------------------| | | ogółem w tys. total in thous. | 1–2 | 3–4 | 5–6 | 7 i więcej and more | izb w mieszkaniu b of room in a dwelling b | na 1 mieszkanie per dweling | osób of persons na 1 izbę b per room b | | Polska Poland | 7 026 | 58,0 | 37,8 | 3,8 | 0,4 | 2,5 | 4,1 | 1,7 | | | 9 326 | 31,0 | 57,7 | 9,6 | 1,7 | 3,1 | 3,7 | 1,2 | | | 10 717 | 23,6 | 61,9 | 14,5 | 3,4 | 3,4 | 3,5 | 1,0 | | | 11 633 | 17,1 | 62,2 | 20,6 | 3,7 | 3,7 | 3,2 | 0,9 | | Austria Austria | 2 153 | 26,3 | 53,9 | 14,8 | 5,0 | 3,5 | 3,2 | 0,9 | | | 2 432 | 52,5 | 35,0 | 9,6 | 3,0 | 2,6 | 3,7 | 0,9 | | | 2 693 | 43,7 | 42,1 | 13,4 | 2,9 | 2,5 | 1,0 | | | | 3 308 | 14,1 | 47,5 | 29,0 | 9,4 | 3,5 | 2,4 | 0,7 | | Belgia Belgium | 3 016 | 10,4 | 38,0 | 36,2 | 15,4 | 4,6 | 3,0 | 0,6 | | | 3 223 | 5,9 | 25,4 | 41,1 | 14,8 | 5,0 | 3,0 | 0,6 | | | 3 748 | 11,2 | 49,9 | 29,8 | 9,1 | . | 2,5 | 0,6 | | | 4 084 | 11,6 | 32,7 | 38,4 | 17,4 | . | . | . | | Bulgaria Bulgaria | 1 688 | 60,6 | 35,6 | 3,4 | 0,4 | 2,4 | 4,4 | 1,2 | | | 2 339 | 18,2 | 58,9 | 22,9 | 3,6 | 3,6 | 1,0 | | | | 2 700 | 44,2 | 46,0 | 9,7 | . | 3,1c | . | . | | | 2 818 | 42,7 | 48,4 | 8,0 | 1,0 | 2,8d | 2,1d | . | | Czechy e Czech Republic e | 3 829 | 44,3 | 50,5 | 4,9 | 0,3 | 2,7 | 3,6 | 1,3 | | | 4 239 | 29,3 | 61,3 | 8,8 | 0,6 | 3,1 | 3,4 | 1,1 | | | 3 706 | 47,0 | 45,9 | 7,1 | . | 2,8 | 1,0 | | | | 3 828 | 44,2 | 47,4 | 8,3 | 3,8 | 2,4 | . | . | | Finlandia Finland | 1 204 | 48,7 | 41,8 | 8,1 | 1,4 | 2,7 | 3,6 | 1,3 | | | 1 463 | 37,2 | 45,8 | 14,6 | 2,0 | 3,1 | 3,1 | 1,0 | | | 2 001 | 23,4 | 46,7 | 29,0 | 3,6 | . | 0,7 | | | | 2 247 | 44,4 | 42,0 | 11,3 | 1,2 | 4,0d | 2,3 | 0,8 | a Jeśli suma składników jest mniejsza od 100 dopełnieniem struktury są mieszkania o nieznanej liczbie izb. b Bez kuchni, z wyjątkiem przypadków gdy kuchnia była użytkowana jako izba mieszkalna. c 1980 r. d 2004 r. e W latach 1961 i 1970 Czechosłowacja. a If the sum of components is less than 100, the complement of the structure are dwellings with unknown number of rooms. b Rooms without kitchens, except cases where the kitchen was used as a residential room. c 1980. d 2004. e In 1961 and 1970 Czechoslovakia. | Lata Years | Kraje Countries | Mieszkania Dwellings | Przeciętna liczba Average number | |------------|-----------------|----------------------|---------------------------------| | | | ogółem w tys. total in thous. | w % ogółem — o liczbie izb in % of total — with specified number of rooms | 1–2 | 3–4 | 5–6 | 7 i więcej and more | izb w mieszkaniu of room in a dwelling | osób of persons | | | | | | | | | | na 1 mieszkanie per dwel-ling | na 1 izbę per room | | Francja | 1962f | 14 538 | 37,2 | 46,9 | 12,8 | 3,1 | 3,1 | 2,8 | 1,0 | | France | 1975f | 17 745 | 26,5 | 52,1 | 21,4 | 3,4 | 3,4 | 2,9 | 0,8 | | | 1990 | 21 521 | 18,9 | 51,5 | 29,5 | 3,8 | 4,0d | 2,6 | 0,7 | | | 1999 | 24 025 | 18,9 | 49,4 | 26,7 | 4,9 | 4,0d | 2,0d | . | | Hiszpania | 1960 | 7 426 | 15,4 | 46,1 | 29,4 | 9,1 | 4,2 | 3,9 | 0,9 | | Spain | 1970 | 9 542 | 7,9 | 48,9 | 35,6 | 7,6 | 4,4 | 3,6 | . | | | 1991 | 11 825 | 2,9 | 37,3 | 59,3 | . | 4,2 | 3,6 | . | | | 2001 | 14 184 | 2,9 | 29,6 | 58,0 | 9,4 | 4,5 | 1,9 | . | | Niemcyg | 1960 | 13 379 | 10,0 | 60,6 | 23,2 | 6,2 | 4,1 | 3,5 | 0,9 | | Germanyg | 1972 | 20 966 | 10,1 | 57,0 | 25,6 | 7,3 | 4,2 | 2,9 | 0,7 | | | 1987 | 25 886 | 8,8 | 50,2 | 40,9 | . | 4,4 | 2,4c | 0,5 | | | 2003 | 39 141 | . | . | . | . | 5,2 | 2,1 | . | | Węgry | 1960 | 2 724 | 63,1 | 36,1 | 0,8 | . | 2,4 | 3,5 | 1,5 | | Hungary | 1970 | 3 034 | 46,5 | 51,9 | 1,5 | 0,1 | 2,6 | 3,4 | 1,2 | | | 1990 | 3 688 | 18,4 | 70,6 | 10,3 | 0,6 | 3,3 | 2,7 | 0,8 | | | 2001 | 3 724 | 52,5 | 42,6 | 4,3 | 0,6 | 4,0d | 2,4d | . | | Wielka Brytaniah | 1961 | 14 256 | 4,1 | 37,2 | 51,2 | 7,5 | 4,8 | 3,2 | 0,7 | | United Kingdomh | 1971 | 16 434 | 5,8 | 30,6 | 54,7 | 8,9 | 4,9 | 2,9 | 0,6 | | | 1980 | 21 517 | . | . | . | . | 3,8 | 2,6 | . | | | 2001 | 24 388 | 3,4 | 29,9 | 47,1 | 19,6| . | 2,3 | . | | Włochy | 1961 | 13 032 | 33,4 | 48,4 | 14,2 | 4,0 | 3,3 | 3,8 | 1,1 | | Italy | 1971 | 15 301 | 21,9 | 55,1 | 18,9 | 4,1 | 3,7 | 3,5 | 0,9 | a, b Notki patrz na str. 167. c 1980 r. d 2004 r. f W przypadku izb — bez kuchni o powierzchni poniżej 12 m². g W latach 1960—1987 Republika Federalna Niemiec (RFN). h W latach 1961 i 1971 bez Irlandii Pn. i Szkocji. a, b See footnotes on page 167. c 1980. d 2004. f In case of rooms — excluding kitchens with an area less than 12 m². g In 1960—1987 West Germany (FRG). h In 1961 and 1971 excluding Northern Ireland and Scotland. Na podstawie: Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974, s. 57—63, 129—132, On the basis: 147—151; Compendium of Housing Statistics 1975—1977, United Nations, New York 1980, s. 44—54, 132—136; Compendium of Human Settlements Statistics 1983, United Nations, New York 1985, s. 242—247, 257—261; Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995, s. 360—390; Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001, s. 64—73; Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011, s. 43—77; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010, s. 357—359; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 307 i 308; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 130; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 231 i 233. | Lata Kraje | Mieszkania wodociąg | ustęp lavatory | łazienkę | energię elektryczną | |------------|---------------------|----------------|-----------|--------------------| | | 1960 | 1988 | 2002 | | | Polska | 29,9 | 84,2 | 95,6 | | | Austria | 63,6 | 94,8 | 99,8 | | | Belgia | 76,9 | . | 93,6 | | | Bulgaria | 28,2 | 84,2 | 93,5 | | | Czechy | 49,1 | . | 98,5 | | | Francja | 78,3 | 97,8 | . | | | RFN | 96,7 | 98,3 | . | | | Węgry | 25,9 | 84,6 | 92,2 | | | Wielka Brytania | 98,7 | 99,0 | 99,5 | | | W tym miasta | 1960 | 1988 | 2002 | |--------------|------|------|------| | Polska | 55,4 | 94,8 | 98,7 | | Austria | 69,3 | 94,7 | 99,8 | | Wielka Brytania | 98,7 | 99,0 | 99,5 | a 1970 r. b W 1961 r. Czechosłowacja. c Republika Federalna Niemiec. d 1957 r. e W 1961 r. Anglia i Walia. a 1970. b In 1961 Czechoslovakia. c West Germany. d 1957. e In 1961 England and Wales. | Lata Kraje | Mieszkania — w % — wyposażone w | Dwelling — in % — fitted with | |------------|---------------------------------|-------------------------------| | | wodociąg water-line system | ustęp lavatory | łazienkę bathroom | energię elektryczną electricity | | W tym miasta (dok.) | Of which urban areas (cont.) | | | | | Belgia | 2001 | . | 93,6 | 94,1 | 100,0 | | Bulgaria | 1965 | 55,0 | 25,9 | 18,3 | 98,1 | | | 1985 | 84,2 | 73,7 | . | 100,0 | | | 2001 | 97,9 | 86,9 | 88,9 | 100,0 | | Czechy | 1961 | 69,5 | . | 49,4 | 98,5 | | | 2001 | 99,1 | 95,6 | 96,6 | 100,0 | | Francja | 1962 | 89,5 | 49,2 | 37,3 | 98,0 | | | 1999 | 97,3 | 96,8 | 98,1 | 100,0 | | RFN | 1960 | 99,2 | 93,9 | 61,8 | 99,7d | | | 1987 | . | 98,6 | . | 100,0 | | Węgry | 1963 | 55,7 | . | 37,1 | 93,2 | | | 1990 | 92,8 | 85,6 | . | 100,0 | | | 2001 | 96,0 | 92,2 | 92,7 | 100,0 | | Wielka Brytania | 1961 | 99,5 | 95,8 | 79,1 | . | | | 1999 | . | 99,0 | 99,5 | 100,0 | b W 1961 r. Czechosłowacja. c Republika Federalna Niemiec. d 1957 r. e W 1961 r. Anglia i Walia. b In 1961 Czechoslovakia. c West Germany. d 1957. e In 1961 England and Wales. Na podstawie: Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974, s. 182–207; Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995, s. 390–392; Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001, s. 96–112; Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011, s. 11–63; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 411; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 312. | Lata Years | Kraje Countries | Mieszkania Duwellings | Przeciętna liczba izb w mieszkaniu Average number of room in a dwelling | Przeciętna powierzchnia użytkowa 1 mieszkania w m² Average useful floor area per dwelling in m² | |------------|-----------------|-----------------------|--------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------| | | | w tys. in thous. | na 1000 ludności per 1000 population | | | Czechy d | 1955 | 50,6 | 3,9 | 2,9 a | 60,4 a | | Czech Republic d | 1965 | 85,9 | 6,1 | 3,3 | 61,4 | | | 1980 | 134,2 | 8,8 | 3,6 | 76,3 | | | 2004 | 32,7 | 3,2 | 3,8 | 104,4 | | Finlandia | 1955 | 33,2 | 7,8 | 3,5 a | 59,2 a | | Finland | 1965 | 36,7 | 8,0 | 3,4 | 64,2 | | | 1980 | 49,6 | 10,4 | 3,9 | 82,2 | | | 2004 | 31,0 | 5,9 | 4,0 | 93,1 e | | Francja f | 1955 | 215,0 | 5,0 | 3,5 a | 64,0 a | | France | 1965 | 411,6 | 8,4 | 3,6 | 72,9 | | | 1980 | 378,3 | 7,0 | 4,0 | . | | | 2004 | 344,3 | 6,4 f | 4,0 | 118,5 | | Hiszpania | 1955 | 112,2 | 3,9 | 5,4 a | 65,5 a | | Spain | 1965 | 283,3 | 9,0 | 5,1 | 67,6 | | | 1980 | 262,9 | 7,0 | . | . | | | 2004 | 565,7 | 13,0 | 4,5 | 93,6 | | Niemcy g | 1955 | 538,1 | 10,7 | 4,0 a | 70,8 a | | Germany a | 1965 | 591,9 | 10,4 | 4,3 | 78,0 | | | 1980 | 388,9 | 6,3 | 4,5 | 101,6 | | | 2003 | 268,1 | 3,2 | 5,2 | 114,6 e | | Węgry | 1955 | 43,6 | 4,4 | 2,6 a | 57,4 a | | Hungary | 1965 | 54,6 | 5,4 | 3,0 | 60,5 | | | 1980 | 89,1 | 8,3 | 3,4 | 67,0 | | | 2004 | 43,9 | 4,3 | 4,0 | 93,1 | | Wielka Brytania | 1955 | 328,6 | 6,4 | 4,6 a | . | | United Kingdom | 1965 | 398,5 | 7,3 | 4,6 | . | | | 1980 | 252,1 | 4,5 | 4,3 | . | | Włochy | 1955 | 215,9 | 4,5 | 3,6 a | . | | Italy | 1965 | 385,0 | 7,5 | 3,6 | . | | | 1980 | 287,0 | 5,1 | . | . | | | 2003 | 255,8 | 4,4 | 3,5 | 76,5 | a 1960 r. d W latach 1955–1980 Czechosłowacja. e Powierzchnia mieszkalna. f 2000 r. g W latach 1955–1980 Republika Federalna Niemiec (RFN). a 1960, d In 1955–1980 Czechoslovakia. e Residential area. f 2000. g In 1955–1980 West Germany (FRG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 209; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 311 i 312; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 335 i 336; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 131–133; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 151; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 232 i 233. Tabl. 15 (32). PRACOWNICY MEDYCZNI MEDICAL PERSONNEL A. OKOŁO 1910 R. AROUND 1910 | Kraje | Lekarze na 100 tys. ludności | |-------|-------------------------------| | Królestwo Polskie Kingdom of Poland | 20,7 | | Austria Austria | . | | Galicja Galicia | 40,6 | | pozostały obszar remaining area | 49,3 | | Prusy Prussia | 49,0 | | zabór pruski Prussian Partition | 34,2 | | w tym rejencja opolska of which regierungsbezirk Oppeln | 26,5 | | Kraje | Lekarze na 100 tys. ludności | |-------|-------------------------------| | Prusy (dok.) Prussia (cont.) | | | Prusy Wschodnie East Prussia | 45,5 | | pozostały obszar remaining area | 52,2 | | Rosja – część europejska Russia – the European part | 17,9 | | Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus | 10,1 | | Ruś Rus | 14,8 | | pozostały obszar remaining area | 18,7 | a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. Uwaga. Na obszarze europejskiej części Rosji i w Królestwie Polskim w leczeniu brali udział również felczerzy, których w Rosji na 100 tys. ludności w 1910 r. było 17,6 (na Litwie i Białorusi — 16,1, na Rusi — 11,7, na pozostałym obszarze — 18,7). W pozostałych krajach ich liczba stale się zmniejszała, np. w Galicji w latach 1873–1908 spadła z 365 na 100 tys. ludności w 1873 r. do 75 felczerów w 1908 r. a Excluding Kingdom of Poland and Finland. Note. On the area of the European part of Russia and in Kingdom of Poland, the treatment was also attended by hospital attendants, of which in Russia there were 17,6 per 100 thous. population in 1910 (in Lithuania and Belarus — 16,1, in Rus — 11,7, on the remaining area — 18,7). The number of hospital attendants in other countries was steadily declining, e.g., in Galicia in 1873–1908, from 365 hospital attendants per 100 thous. population in 1873 to 75 in 1908. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 298 i 300; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 94 i 95; Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995, s. 322. | Lata | Lekarze na 10 tys. ludności | |------|-----------------------------| | Polska | 3,7 | | Poland | 9,6 | | Belgia | 7,4 | | Belgium | 12,8 | | Bułgaria | 4,5 | | Bulgaria | 14,0 | | Czechosłowacja | 7,4 | | Czechoslovakia | 16,0 | | Finlandia | 3,4 | | Finland | 6,4 | | Lata | Lekarze na 10 tys. ludności | |------|-----------------------------| | Francja | 6,5 | | France | 10,8 | | Niemcy | 7,3 | | Germany | 14,6 | | Szwecja | 4,3 | | Sweden | 9,5 | | Węgry | 10,8 | | Hungary | 14,0 | | Włochy | 8,3 | | Italy | 16,4c | a, b W 1960 r.: a – stan w końcu roku, b – Republika Federalna Niemiec (RFN). c Łącznie z farmaceutami. a, b In 1960: a – end of the year, b – West Germany (FRG). c Including pharmacists. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 295; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 335. | Lata Years | Kraje Countries | Lekarze Doctors | Lekarze dentysti Dentists | Farma-ceuci Pharmacists | Pielęgniarki Nurses | Ludność na 1 Population per | |------------|-----------------|-----------------|--------------------------|------------------------|---------------------|----------------------------| | | | w tys. in thous.| | | lekarza doctor | lekarza dentist | farma-ceutę pharmacist | pielęgniarkę nurse | | Polska | 1960 | 28,7 | 9,3 | 7,9 | 61,9 | 1 030 | 3 179 | 3 742 | 478 | | | 1990 | 81,6 | 18,2 | 15,1 | 207,8 | 467 | 2 094 | 2 524 | 183 | | | 2007 | 83,5 | 13,4 | 23,1 | 197,3 | 456 | 2 854 | 1 649 | 193 | | Austria | 1960 | 11,4 | 4,0 | 2,2 | . | 618 | 1 762 | 3 204 | . | | | 1990 | 22,2 | 3,3 | . | 29,6 | 345 | 2 377 | . | 261 | | | 2007 | 31,2 | 4,5 | 4,9 | 61,2 | 267 | 1 853 | 1 970 | 136 | | Belgia | 1960 | 11,7 | 1,7 | 5,4 | . | 782 | 5 384 | 1 695 | . | | | 1990 | 33,0 | 7,1 | 12,0 | . | 302 | 1 414 | 830 | . | | | 2007 | 42,8 | 8,6 | 123,0 | 155,5 | 247 | 1 226 | 861 | 67 | | Czechy | 1960 | 22,0 | 4,3 | 4,8 | . | 621 | 3 175 | 2 844 | . | | | 1991 | 32,3 | 5,9 | . | . | 319 | 1 746 | . | . | | | 2007 | 36,8 | 6,9 | 5,8 | 82,7 | 280 | 1 483 | 1 781 | 125 | | Finlandia | 1960 | 2,8 | 1,8 | 2,7 | . | 1 582 | 2 461 | 1 641 | . | | | 1991 | 12,4 | 4,6 | . | 115,8 | 406 | 1 098 | . | 43 | | | 2007 | 15,6 | 4,1 | 5,5 | 54,0 | 338 | 1 272 | 952 | 98 | | Francja | 1960 | 49,2 | 15,3 | 19,2 | . | 928 | 2 986 | 2 379 | . | | | 1990 | 148,1 | 37,9 | 51,4 | 304,5 | 382 | 1 496 | 1 104 | 186 | | | 2007 | 208,2 | 41,4 | 72,5 | 476,9 | 396 | 1 490 | 1 29 | 129 | | Hiszpania | 1960 | 29,2 | 2,8 | 7,1 | . | 1 038 | 10 823 | 4 268 | . | | | 1990 | 148,7 | 10,3 | 36,6 | 154,5 | 262 | 3 755 | 1 062 | 245 | | | 2007 | 163,8 | 24,5 | 48,3 | 338,5 | 277 | 1 849 | 938 | 134 | | Niemcy | 1960 | 77,6 | 30,6 | 16,2 | . | 686 | 1 739 | 3 285 | . | | | 1990 | 228,4 | 52,8 | 39,5 | 411,4 | 346 | 1 503 | 2 009 | 193 | | | 2007 | 288,2 | 63,1 | 49,5 | 818,0 | 285 | 1 303 | 1 661 | 101 | | Węgry | 1960 | 14,0 | 1,3 | 3,6 | . | 713 | 7 680 | 2 773 | . | | | 1990 | 33,9 | 4,3 | 4,5 | 51,5 | 306 | 2 428 | 2 300 | 201 | | | 2007 | 28,0 | 402,0 | 505,0 | 61,5 | 360 | 2 369 | 1 834 | 163 | a, b W 1960 r.: a – Czechosłowacja, b – Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b In 1960 r.: a – Czechoslovakia, b – West Germany (FRG). | Lata Years | Kraje Countries | Lekarze Doctors | Lekarze dentysti Dentists | Farma-ceuci Pharmacists | Pielęgniarki Nurses | Ludność na 1 Population per | |------------|----------------|-----------------|--------------------------|------------------------|---------------------|----------------------------| | | | w tys. in thous.| | | lekarza doctor | lekarza dentystę dentist | farma-ceutę pharmacist | pielęgniarkę nurse | | Wielka Brytania United Kingdom | 1960 | 56,4 | 13,6c | 21,1c | . | 929 | 3 851c | 2 483c | . | | | 1990 | 80,4d | . | 37,8 | 284,6 | 714d | . | 1 522 | 202 | | | 2007 | 151,1 | 25,5 | 41,3 | 611,0 | 403 | 2 386 | 1 465 | 100 | | Włochy Italy | 1960 | 81,2 | 31,1 | . | . | 611 | . | 1 596 | . | | | 1989 | 249,7 | 10,8 | 53,9 | 170,4 | 228 | 5 321 | 1 067 | 338 | | | 2007 | 215,0 | 32,2 | 55,1 | 414,1 | 275 | 1 834 | 1 072 | 143 | c Publiczna służba zdrowia. d Dane szacunkowe. Uwaga. Dane obejmują lekarzy o kwalifikacjach zgodnych ze standardowymi wymogami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). c Public health service. d Estimated data. Note. Data concern doctors with qualifications compliant with the standard requirements of the World Health Organization (WHO). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 327; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 168–170; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 269 i 270. | Countries | Hospitals per 10 thous. km² | Beds in hospitals per 100 thous. population | Pharmacies per 10 thous. km² | |---------------------------|----------------------------|---------------------------------------------|------------------------------| | Królestwo Polskie | 27,3 | 101 | 55,9 | | Austria | 23,5 | 209 | 61,5 | | Galicia | 13,6 | 84 | 46,8 | | Prusy | . | 385 | . | | Prusy Wschodnie | 28,9 | 271 | 45,4 | | Rosja – część europejska | 13,8 | 150 | . | | Litwa i Białoruś | 15,6 | 69 | 16,1 | | Ruś | 39,4 | 100 | 25,8 | a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. On the basis: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, *Statystyka Polski*, Kraków 1915, s. 298 i 300; E. Romer, I. Weinfeld, *Rocznik Polski, Tablice Statystyczne*, Kraków 1917, s. 94 i 95; *Rossija 1913 god*, Sankt Petersburg 1995, s. 322; obliczenia własne. | Lata | Kraje | Rok | Łóżka w szpitalach na 10 tys. ludności | |------|--------|-----|---------------------------------------| | | Polska | 1938| 21,7 | | | Austria| 1936| 77,3 | | | Bułgaria| 1936| 19,8 | | | Czechosłowacja| 1936| 54,0 | | | Finlandia| 1937| 63,7 | | | Francja| 1933| 30,2 | | | Niemcy| 1936| 98,2 | | | Szwecja| 1936| 76,1 | | | Węgry| 1936| 53,2 | Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, On the basis: s. 296. | Kraje | Countries | 1960 | 1975 | 1990 | 2009 | |-------|-----------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 70 | 75 | 67 | 66 | | Austria | Austria | 108 | 113 | 98 | 77 | | Belgia | Belgium | 80 | 89 | 97a | 65 | | Czechyb | Czech Republicb | 76 | 78 | 102c | 71 | | Finlandia | Finland | 99 | 151 | 125 | 62 | | Francja | France | 97 | 102 | 126d | 69 | | Hiszpania | Spain | 39 | 52 | 43a | 32 | | Niemcye | Germanye | 103 | 116 | 105 | 82 | | Węgry | Hungary | 68 | 81 | 101 | 71 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 106 | 93 | 62a | 33 | | Włochy | Italy | 91 | 104 | 65f | 36 | a 1989 r. b W latach 1960 i 1975 Czechosłowacja. c 1991 r. d 1988 r. e W latach 1960 i 1975 Republika Federalna Niemiec (RFN). f 1994 r. Uwaga. W latach 1960 i 1975 dane dotyczą łóżek w zakładach leczniczo-zapobiegawczych stacjonarnej opieki zdrowotnej, w latach 1988–1994 — łóżek przygotowanych na przyjęcie chorych przez całą dobę, w 2009 r. — łóżek w szpitalach ogólnych, psychiatrycznych i specjalistycznych. a 1989, b In 1960 and 1975 Czechoslovakia. c 1991. d 1988. e In 1960 and 1975 West Germany (FRG). f 1994. Note. In 1960 and 1975 data concern beds in preventive healthcare centres within in-patient health care, in 1988–1994 — beds prepared to receive patients around the clock, in 2009 — beds in general hospitals, psychiatric hospitals and specialized hospitals. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 125 i 328; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 125; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 171–176; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 264. Tabl. 17 (34). ZGONY WEDŁUG PRZYCZYN DEATHS BY CAUSES A. W LATACH 1583–1806 IN 1583–1806 | Kraje | Miasta | Lata | Zgony | |-------|--------|------|-------| | Countries | Towns | Years | Deaths | Zgony kobiet w okresie połogowym na 1 000 urodzeń Death of females in the perinatal period per 1 000 births Miasta Urban areas | Polska | Warszawa | 1800 | 9a | |--------|----------|------|----| | Poland | | | | | Anglia | Londyn | 1583–1599 | 24 | |--------|--------|-----------|----| | England | | 1629–1636 | 16 | | | | 1670–1699 | 19 | | | | 1701–1746 | 14 | | | | 1747–1795 | 12 | | Francja | Rouen | 1700–1749 | 11 | | France | | 1750–1792 | 9 | | Prusy | Berlin | 1720–1724 | 11 | | Prussia| | 1746–1757 | 12 | | | | 1758–1774 | 12 | | | | 1784–1794 | 7 | | Szkocja | Edynburg | 1750–1759 | 14 | | Scotland | | 1770–1779 | 8 | | Szwajcaria | Genewa | 1625–1696 | 15 | | Switzerland | | 1700–1749 | 16 | | | | 1770–1772 | 13 | Wieś Rural areas | Polska | x | 1761–1800 | 26 | |--------|---|-----------|----| | Poland | | | | | Francja | x | 1700–1749 | 15 | | France | | 1750–1799 | 10 | | Holandia | x | 1624–1640 | 9 | | Holland | | 1701–1756 | 17 | | | | 1750–1791 | 18 | | Niemcy | x | 1650–1699 | 10 | | Germany| | 1700–1749 | 4 | | | | 1750–1791 | 12 | a Wskaźnik dla Warszawy w 1800 r. wydaje się być wyraźnie zaniżony, gdyż w świetle bardziej kompletnych danych z lat 1804 i 1805 na 1 000 urodzeń przypadalo aż 19 zgonów kobiet. a The value for Warsaw for 1800 seems largely underrated, as according to the more complete data of 1804 and 1805 there were as many as 19 deaths of females per 1 000 births. | Kraje | Miasta | Lata | Zgony | |-------|--------|------|-------| | Polska | Warszawa | 1800 | 13,3 | | Górnym Śląskiem | Toszek | 1789–1800 | 13,4 | | Anglia | Boston (Lincolnshire) | 1749–1757 | 15,3 | | Londyn | 1710–1739 | 8,2 | | Maidstone | 1752–1761 | 17,2 | | Northampton | 1740–1774 | 10,7 | | Whitehaven | 1752–1780 | 19,2 | | Wiedeń | 1752–1753 | 10,2 | | Dania | Kopenhaga | 1750–1769 | 8,8 | | Finlandia | miasta urban areas | 1749–1773 | 13,2 | | wieś rural areas | 1749–1773 | 14,4 | | Irlandia | Dublin | 1661–1690 | 21,1 | | 1715–1746 | 18,4 | | Niemcy | Stuttgart | 1782–1801 | 8,6–16,4 | | Prusy | Berlin | 1782–1791 | 9,1 | | Królewiec | 1782–1801 | 6,2–8,3 | | Szkocja | Edynburg | 1744–1763 | 10,0 | | Kilmarnock | 1728–1762 | 13,8 | | Szwecja | x | 1749–1773 | 12,4 | | Włochy | Livorno | 1767–1806 | 7,1 | | Werona | 1774–1806 | 6,3 | b Parafia miejsko-wiejska, w skład której wchodziło miasto Toszek i 8 okolicznych wsi. b Urban-rural parish which included the town of Toszek and 8 surrounding villages. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, *La démographie de l'époque moderne*, Paris 1999, s. 165; D. Daszkiewicz, *Zgony w parafii toszeckiej w latach 1789–1877*, „Śląskie Studia Demograficzne”, t. III, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996, s. 37; K. Górna, *Ludność parafii krapkowickiej w latach 1682–1800. Zagadnienia demograficzne społeczności miejsko-wiejskiej na Górnym Śląsku*, Poznań-Wrocław (w druku); M. Livi-Bacci, *La population dans l'histoire de l'Europe*, Paris 1999, s. 136; S. Szymkiewicz, *Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów*, Warszawa 1959, s. 282, tabl. XXII po s. 285; obliczenia własne. | Kraje | Gruźlica $^a$ | Nowotwory | Choroby serca | Choroby zakaźne $^b$ | Wypadki $^c$ | Samobójstwa | |-------|-----------------|-----------|---------------|------------------------|---------------|-------------| | | Tuberculosis $^a$ | Neoplasms | Heart diseases | Infectious diseases $^b$ | Accidents $^c$ | Suicides | | | na 100 tys. ludności | per 100 thous. population | ### 1936 | Kraje | Gruźlica $^a$ | Nowotwory | Choroby serca | Choroby zakaźne $^b$ | Wypadki $^c$ | Samobójstwa | |-------|-----------------|-----------|---------------|------------------------|---------------|-------------| | | Tuberculosis $^a$ | Neoplasms | Heart diseases | Infectious diseases $^b$ | Accidents $^c$ | Suicides | | Polska $^d$ | 176 | 46 | 83 | 155 | 32 | 9 | | Anglia | 59 | 161 | 306 | 72 | 43 | 12 | | Belgia | 56 | 110 | 213 | 85 | 34 | 16 | | Czechosłowacja | 114 | 126 | 194 | 129 | 33 | 28 | | Francja $^e$ | 109 | 95 | 147 | 68 | 50 | 21 | | Holandia | 36 | 131 | 137 | 62 | 28 | 8 | | Niemcy $^f$ | 62 | 150 | 157 | 90 | 44 | 30 | | Szwecja $^e$ | 85 | 132 | 112 | 75 | 37 | 15 | | Węgry | 127 | 110 | 184 | 150 | 31 | 31 | | Włochy | 65 | 84 | 161 | 202 | 34 | 8 | ### 1962 | Kraje | Gruźlica $^a$ | Nowotwory | Choroby serca | Choroby zakaźne $^b$ | Wypadki $^c$ | Samobójstwa | |-------|-----------------|-----------|---------------|------------------------|---------------|-------------| | | Tuberculosis $^a$ | Neoplasms | Heart diseases | Infectious diseases $^b$ | Accidents $^c$ | Suicides | | Polska $^g$ | 37,0 | 97,0 | 104,0 | 13,0 | 43,0 $^h$ | . | | Austria | 22,7 | 250,8 | 571,0 | 5,3 | 64,2 | 22,4 | | Belgia | 14,5 | 233,8 | 550,7 | 4,6 | 52,2 | 13,6 | | Bułgaria | 17,5 | 129,0 | 383,5 | 7,7 | 38,6 | 8,0 | | Czechosłowacja | 23,2 | 189,4 | 440,5 | 5,9 | 49,1 | 20,6 | | Francja | 19,2 | 199,5 | 398,4 | 7,3 | 66,2 | 15,1 | | RFN $^i$ | 13,7 | 211,9 | 457,4 | 3,9 | 58,6 | 17,6 | | Rumunia | 34,7 | 122,4 | . | 12,5 | . | . | | Węgry | 30,2 | 177,3 | 525,9 | 7,8 | 36,1 | 24,9 | | Wielka Brytania | 6,8 | 215,9 | 616,2 | 4,5 | 39,5 | 11,5 | | Włochy | 15,7 | 152,7 | 450,4 | 9,2 | 44,8 | 5,4 | $^a-c$ W latach 1932–1936: $a$ – gruźlica narządów oddechowych, $b$ – zapalenie płuc, $c$ – śmierć gwałtowna. $d$ 1932 r. $e$ 1934 r. $f$ Łącznie z Austrią. $g$ 1960 r. $h$ Urazy i zatrucia. $i$ Republika Federalna Niemiec. $^a-c$ In 1932–1936: $a$ – tuberculosis of the respiratory system, $b$ – pneumonia, $c$ – sudden death. $d$ 1932. $e$ 1934. $f$ Including Austria. $g$ 1960. $h$ Injuries and poisonings. $i$ West Germany. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 302; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 65 i 66. | Countries | Males | Respiratory Diseases | Neoplasms | Circulatory System | Infectious and Parasitic | Digestive System | External Causes | |-----------|-------|----------------------|-----------|--------------------|--------------------------|-----------------|----------------| | Poland | 56,3 | 222,5 | 513,4 | 11,5 | 35,3 | 101,6 | | Austria | 55,1 | 264,6 | 509,9 | 5,7 | 61,9 | 102,8 | | Belgium | 124,6 | 324,7 | 444,6 | 8,6 | 41,5 | 90,1 | | Bulgaria | 97,6 | 202,4 | 763,4 | 9,5 | 51,5 | 92,3 | | Czechoslovakia | 79,0 | 289,2 | 608,1 | 4,1 | 58,6 | 93,8 | | Finland | 77,6 | 211,5 | 489,3 | 6,7 | 37,6 | 138,2 | | France | 66,8 | 313,0 | 305,6 | 11,9 | 55,7 | 104,1 | | Spain | 85,2 | 234,6 | 317,9 | 9,8 | 57,8 | 67,0 | | Netherlands | 73,9 | 281,1 | 358,4 | 4,2 | 26,4 | 41,7 | | RFN | 74,4 | 294,2 | 499,8 | 7,5 | 55,7 | 66,2 | | FRG | 51,6 | 273,8 | 607,2 | 7,6 | 49,2 | 40,4 | | Romania | 90,8 | 118,7 | 674,6 | 6,6 | 41,9 | 36,1 | | Hungary | 74,3 | 330,2 | 695,9 | 13,0 | 93,6 | 148,6 | | United Kingdom | 116,8 | 266,4 | 540,6 | 4,5 | 40,0 | 27,6 | | Italy | 76,4 | 306,1 | 395,8 | 4,6 | 62,2 | 63,5 | 1 1986 r. 2 1987 r. 3 Republika Federalna Niemiec. 1 1986. 2 1987. 3 West Germany. Edukacja. Kultura. Sport EDUCATION. CULTURE. SPORT Tabl. 1 (35). ANALFABETYZM ILLITERACY A. W LATACH 1500 I 1800 IN 1500 AND 1800 | Kraje | Countries | 1500 | 1800 | |-------|-----------|------|------| | Polska | Poland | 6 | 21 | | Anglia | England | 6 | 53 | | Austria i Węgry | Austria and Hungary | 6 | 21 | | Francja | France | 7 | 37 | | Hiszpania | Spain | 9 | 20 | | Holandia | Holland | 10 | 68 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | 10 | 49 | | Niemcy | Germany | 6 | 35 | | Włochy | Italy | 9 | 22 | a Dane szacunkowe wynikające z analizy występowania podpisów w: aktach notarialnych, zeznaniach podatkowych, testamentach, aktach stanu cywilnego, protokołach municypalnych itp. a Estimated data resulting from the analysis of signatures on notarial deeds, tax statements, wills, vital statistics certificates, municipal records, etc. W zakresie alfabetyzacji w całej Europie występowały znaczne różnice pomiędzy poszczególnymi krajami, podobnie jak wewnątrz nich pomiędzy miastem a wsią, na niekorzyść społeczności wiejskich. Jednakże w ciągu XVI–XVIII w. w poszczególnych krajach w różnym stopniu doszło do znaczących postępów w alfabetyzacji społeczeństwa. In terms of literacy in the whole Europe there were considerable differences among countries, similar as within countries between rural and urban areas, to the disadvantage of rural communities. However, in the 16th–18th century in particular countries varied, substantial progress was observed in literacy. Na podstawie: R. C. Allen, Progress and poverty in early modern Europe, On the basis: "Economic History Review", t. LVI, nr 3, Oxford 2003, s. 415. | Grupy społeczne i zawodowe | Polska $^a$ | Poland $^a$ | Anglia $^b$ | |---------------------------|---------------|---------------|--------------| | | 1563–1565 | 1629–1661 | XVIII/XIX w. | 1580–1700 | | | mężczyźni | kobiety | 18th/19th century | males | females | 18th/19th century | males | females | | Duchowieństwo Clergy | 6 | 5 | 40$^c$ | 5 | . | 20$^c$ | 0–10 | | Magnaci Magnates | 22 | 0 | 0 | . | . | . | . | | Szlachta zamożna Rich nobility | 53$^d$ | 1 | 15 | 10 | 30 | 0–10 | | Szlachta uboga Poor nobility | 78 | 10 | 45 | . | . | . | | Patrycjat i kupcy Patri- cians and merchants | 9 | 15 | 45 | . | . | 0–10 | | Pospołstwo i rzemieślnicy miejszczy Commonality and urban crafts | . | 35 | 75 | 85 | 93 | 14–33 | | Plebs Plebeians | . | 50 | 90 | . | . | . | | Robotnicy manufaktur Workshop workers | . | . | . | . | . | 37–52 | | Chłopi Peasants | 78 | 91 | 100 | 99 | 100 | 27–73 | | Rzemieślnicy wiejscy Rural craftsmen | . | . | . | . | . | 56–68 | | Robotnicy najemni Wired workers | . | . | . | . | . | 73–100 | $^a$ Dane dotyczą województwa krakowskiego. $^b$ Danej płci i grupy społecznej i zawodowej. $^c$ Zakonnice. $^d$ Wśród ogółu szlachty i mieszczan kobiety niepiśmieńnie stanowiły ok. 74%. $^a$ Data concern Kraków voivodship. $^b$ Of a given sex and social and professional groups. $^c$ Nuns. $^d$ In the total population of nobles and burghers illiterate females accounted for ca. 74%. Ok. 1700 r. odsetek analfabetów wśród dorosłych mężczyzn w Anglii szacuje się na 60%, a wśród kobiet – na 75%, we Francji odpowiednio na: 71% i 86%, a w Amsterdamie – już tylko na 30% i 56%. Należy jednak pamiętać, że w tamtych czasach nawet w tym samym kraju, ale w różnych miastach istniały pod tym względem silne kontrasty. W latach 40. XVII w. w Londynie była parafia, w której było zaledwie 9% analfabetów, podczas gdy w innych ośrodkach, jak Lincolnshire i Westmorland, znajdowały się parafie, w których analfabeci stanowili 94%. Around 1700 the percentage of illiterates among adult males in England is estimated at 60%, and among females — 75%, in France 71% and 86% respectively, and in Amsterdam only 30% and 56%. It should be borne in mind, however, that considerable differences at that time were observed within various towns of the same country. In 1640s in London there was a parish with only 9% of illiterates, while in other locations such as Lincolnshire and Westmorland there were parishes with 94% of illiterates. Na podstawie: D. Mitch, *Education and skill of the British labour force*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Britain*, t. I: *Industrialisation, 1700–1860*, red. R. Floud, P. Johnson, Cambridge 2008, s. 355; W. Urban, *Sztuka pisania w województwie krakowskim w XVII i XVIII wieku*, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXXV, z. 1, Warszawa 1984, s. 60, 78 i 79; A. Wycząński, *Oświata a pozyja społeczna w Polsce XVI stulecia. Próba oceny umiejętności pisania szlachty województwa krakowskiego w drugiej połowie XVI w.*, w: „Społeczeństwo staropolskie”, red. A. Wycząński, t. I, Warszawa 1976, s. 46 i 47. Tabl. 1 (35). ANALFABETYZM (cd.) ILLITERACY (cont.) C. W LATACH 1871–1911 IN 1871–1911 | Lata | Analfabeci na 1 000 ludności danej płci i grupy wieku | |------|--------------------------------------------------------| | | ogółem total | mężczyźni males | kobiety females | | Galicja | 282 | 248 | 314 | | Austria | 287 | 261 | 312 | | Prusy | 121 | 95 | 147 | W wieku powyżej 9 lat Aged more than 9 | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 1897 | 599 | 550 | 648 | |-------------------|-------------------|------|-----|-----|-----| | Irlandia | Ireland | 1911 | 92 | 90 | 94 | | Rosja – część europejska | Russia – the European part | 1897 | 702 | 572 | 824 | | w tym: | of which: | | Litwa i Białoruś | Lithuania and Belarus | | 652 | 565 | . | | Ruś | Rus | | 777 | 663 | . | W wieku powyżej 7 lat Aged more than 7 | Belgia | Belgium | 1910 | 138 | 126 | 150 | | Portugalia | Portugal | 1911 | 697 | 608 | 774 | | Rumunia | Romania | 1909 | 606 | 458 | 767 | W wieku powyżej 6 lat Aged more than 6 | Serbia | Serbia | 1900 | 790 | 662 | 926 | | Węgry | Hungary | 1910 | 339 | 281 | 383 | | Włochy | Italy | 1911 | 467 | 428 | 505 | a Bez Królestwa Polskiego i Finlandii. a Excluding Kingdom of Poland and Finland. W 1911 r. wśród nowożeńców analfabeci w zaborze pruskim stanowili 5%, a na Górnym Śląsku — 1%. W 1910 r. wśród rekrutów analfabeci stanowili: we Francji — 43%, w Holandii — 14%, a w Niemczech — 0,2%. In 1911 in the Prussian Partition 5% of newlyweds were illiterate, and in the Upper Silesia the percentage was 1%. In 1910 among conscripts the proportion of illiterates in France was 43%, in Holland — 14%, and in Germany — 0,2%. Na podstawie: I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 48 i 49; On the basis: | Lata Years | Kraje Countries | Nieumiejęcy czytać i pisać w % ludnościa Illiterates in % of populationa | |------------|-----------------|--------------------------------------------------------------------------------| | Polska | 1921 | 34,6b | | Poland | 1931 | 23,1c | | | 1950 | 6,2d | | | 1970 | 2,2 | | Belgia | 1920 | 7,9 | | Belgium | 1930 | 5,9 | | | 1947 | 3,3 | | Bulgaria | 1920 | 46,6c | | Bulgaria | 1934 | 39,7c | | | 1956 | 14,7 | | | 1965 | 9,8 | | | 1990 | 2,6 | | Czechosłowacja | 1921 | 8,4e | | Czechoslovakia | 1930 | 4,1c | | Finlandia | 1920 | 30,1 | | Finland | 1930 | 15,9 | | Francja | 1921 | 8,0c | | France | 1931 | 5,1c | | | 1946 | 3,4 | | Grecja | 1920 | 49,6c | | Greece | 1928 | 43,9 | | | 1951 | 25,7 | | | 1971 | 15,6 | | | 1990 | 5,2 | | Hiszpania | 1920 | 42,8f | | Spain | 1940 | 23,6 | | Hiszpania (dok.) | 1950 | 17,6 | | Spain (cont.) | 1970 | 9,9 | | | 1990 | 3,8 | | Chorwacja | 1931 | 45,6 | | Croatia | 1953 | 27,3 | | | 1971 | 16,5 | | | 1990 | 3,7 | | Portugalia | 1920 | 65,3 | | Portugal | 1930 | 60,5 | | | 1950 | 44,0 | | | 1970 | 29,0 | | | 1990 | 12,7 | | Rumunia | 1930 | 45,5h | | Romania | 1956 | 11,4 | | | 1990 | 3,2 | | Szwecja | 1930 | 0,1 | | Sweden | 1949 | 4,7 | | | 1970 | 2,0 | | Węgry | 1920 | 13,4 | | Hungary | 1930 | 9,1 | | | 1949 | 4,7 | | | 1970 | 2,0 | | Włochy | 1921 | 26,8c | | Italy | 1931 | 23,1 | | | 1951 | 12,9e | | | 1970 | 6,1 | | | 1990 | 2,3 | a W wieku 15 lat i więcej. b–f, h W % ludności w wieku: b – 7 lat i więcej, c – 10 lat i więcej, d – 14 lat i więcej, e – 6 lat i więcej, f – 16 lat i więcej, h – 13 lat i więcej. g W latach 1931–1971 Jugosławia. a Aged 15 and more. b–f, h In % of population aged: b – 7 and more, c – 10 and more, d – 14 and more, e – 6 and more, f – 16 and more, h – 13 and more; g In 1931–1971 Yugoslavia. Na podstawie: Demographic Yearbook 1960, United Nations, New York 1960, s. 446–448; Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973, s. 493; Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 686; Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005, s. 68–94; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 59; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 74; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 252. Tabl. 2 (36). STRUKTURA LUDNOŚCI WEDŁUG POZIOMU WYKSZTAŁCENIA STRUCTURE OF POPULATION BY EDUCATIONAL LEVEL A. W LATACH 1970–1995 — ludność w wieku 25 lat i więcej IN 1970–1995 — population aged 25 and more | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | W tym wykształcenie Of which educational level | |------------|-----------------|--------------|-----------------------------------------------| | | | | wyższe tertiary | średnie secondary | podstawowe primary | | Polska | 1970 | 100,0 | 5,4 | 20,7 | 68,7 | | Poland | 1988 | 100,0 | 7,9 | 47,8 | 42,8 | | Austria | 1970 | 100,0 | 2,6 | 35,8 | 61,6 | | Austria | 1987 | 100,0 | 9,3d | 48,7 | 42,0 | | Bulgaria | 1992 | 100,0 | 15,0 | 35,7 | 44,4 | | Bulgaria | | | | | | | Czechy | 1970 | 100,0 | 4,1 | 38,2 | 57,1 | | Czech Republic | 1991 | 100,0 | 8,5 | 58,6 | 31,4 | | Finlandia | 1970 | 100,0 | 6,1 | 24,0 | 69,9 | | Finland | 1990 | 100,0 | 15,4 | 35,3 | 49,4 | | Francja | 1970f | 100,0 | 2,7 | 12,4 | 84,9 | | France | 1990 | 100,0 | 11,4 | 36,9 | 51,1 | | Hiszpania | 1970 | 100,0 | 3,7 | 5,8 | 77,6 | | Spain | 1991 | 100,0 | 8,4 | 25,5 | 65,3 | | RFNg | 1970 | 100,0 | 4,3 | 18,0 | 77,7 | | FRGg | | | | | | | Rumunia | 1978 | 100,0 | 4,6 | 39,8 | 55,6 | | Romania | 1992 | 100,0 | 6,9 | 63,2 | 24,4 | | Szwecja | 1970 | 100,0 | 8,3 | 35,0 | 56,6 | | Sweden | 1995 | 100,0 | 21,0 | 58,8 | 18,2 | | Węgry | 1970 | 100,0 | 5,1 | 10,8 | 81,7 | | Hungary | 1990 | 100,0 | 10,1 | 30,7 | 57,9 | | Włochy | 1970h | 100,0 | 2,6 | 17,5 | 44,2 | | Italy | 1991 | 100,0 | 3,8 | 49,3 | 44,7 | a, b Łącznie z wykształceniem nieukończonym: a — średnim, b — podstawowym. c Łącznie z ludnością bez wykształcenia. d Powyżej średniego. e W 1970 r. Czechosłowacja. f, h Ludność w wieku: f – 14 lat i więcej, h – 6 lat i więcej. g Republika Federalna Niemiec. a, b Including not completed education level: a — secondary, b — primary. c Including population without school education. d Including post-secondary. e In 1970 Czechoslovakia. f, h Population aged: f – 14 and more, h – 6 and more. g West Germany. Na podstawie: Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980, s. 709; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 40; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 58; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 70 i 71. | Kraje | Ogółem | Wykształcenie | Educational level | |-------|--------|---------------|-------------------| | | | wyższe | policealne | średnie i zasadnicze | gimnazjalne | podstawowe, bez wykształcenia szkolnego i nieustalone | | | | terytary | post-secondary | zawodowe | lower secondary | primary and without school education and unknown | | Polska | 100,0 | 10,2 | 3,3 | 53,5 | – | 33,1 | | Austria | 100,0 | 11,0 | 7,0 | 46,4 | 35,6 | 12,3 | | Bułgaria | 100,0 | 15,6 | – | 42,1 | 30,0 | 12,3 | | Czechy | 100,0 | 10,2 | 2,2 | 62,9 | 22,8 | 2,0 | | Finlandia | 100,0 | 23,3 | 0,1 | 36,0 | 40,6 | 2,0 | | Niemcy | 100,0 | 17,4 | 3,8 | 47,7 | 22,1 | 8,9 | | Portugalia | 100,0 | 13,6 | – | 18,7 | 10,4 | 57,4 | | Rumunia | 100,0 | 7,7 | 3,2 | 39,9 | 29,9 | 19,3 | | Szwecja | 100,0 | 18,3 | 4,7 | 40,2 | 13,2 | 23,7 | | Węgry | 100,0 | 11,0 | 1,1 | 43,0 | 33,8 | 11,2 | | Wielka Brytania | 100,0 | 18,3 | – | 8,1 | 31,6 | 41,9 | a Na podstawie spisów przeprowadzonych ok. 2001 r. (w Polsce – w 2002 r.). On the basis: Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2000), United Nations, New York 2001. http://unstats.un.org/; Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 477. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZEBLI KSZTAŁCENIA EDUCATION BY LEVEL A. W XVII I XVIII W. – parafie ze szkołami IN THE 17th AND 18th CENTURY – parishes with schools | Kraje | Diecezje i okręgi | Lata | W % ogółu parafii | |-------|------------------|------|-------------------| | Polska | chełmińska | XVII/XVIII w. | 62 | | | chełmska | I połowa XVIII w. | 23–24 | | | gnieźnieńska | 1750–1775 | 8 | | | krakowska | 1728–1729 | 25 | | | lwowska | 1747–1749 | 36 | | | łucka | 1700–1775 | 20–21 | | | plocka | I połowa XVIII w. | 30 | | | poznańska | 1750–1775 | 14 | | Austria – Styria | x | 1724–1725 | 38 | | | | 1774–1776 | 19 | | Francja | Paryż | 1724–1728 | 50 | | | okręgi: districts: Tréviers, Assas, Restinclières | XVII–XVIII w. | 90–95 | | | okręg district: Viol-le-Fort | 17th/18th century | over | | | okręgi: districts: Montpellier, Baillargues, Frontignan | XVII/XVIII w. | ok. 72 | | | okręgi: districts: Brissac, Cournonterral | 17th/18th century | ca. | a W odróżnieniu od Europy Zachodniej, w której parafie były dużo mniejsze (najczęściej jedno- lub dwuwioskowe), w Polsce parafie były wieloosiedlowe i miejsko-wiejskie (większość szkół była w parafiach miejskich); biorąc pod uwagę, że szkoły parafialne na etnicznych ziemiach Korony występowaly także przy niektórych kościołach filialnych, szkół tych ogółem mogło być nieco więcej. b Archidiecezja. c Przed 1789 r. parafie ze szkołami stanowiły 68% w ogólnej liczbie parafii. a Unlike Western Europe, where parishes were much smaller (usually consisting of one or two villages), in Poland there were multi-community and urban-rural parishes (most schools were located in urban parishes); taking into consideration the fact that parish schools on the ethnic land of the Crown of the Kingdom of Poland were also located at selected branch churches, the total number of such schools could be higher. b Archdiocese. c Before 1789 parishes with schools accounted for 68% of the total number of parishes. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBLI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) A. W XVII I XVIII W. – parafie ze szkołami (dok.) IN THE 17th AND 18th CENTURY – parishes with schools (cont.) | Kraje | Diecezje i okręgi | Lata | W % ogółu parafii | |----------------|-------------------|------------|-------------------| | Niderlandy Pld.| Liège | XVII/XVIII w. | 65 | | Southern Netherlands | | 17th/18th century | | | Niemcy | kolońska | połowa XVIII w. | 98 | | Germany | | half of the 18th century | | | Węgry | Eisenstadt | połowa XVIII w. | powyżej 60 | | Hungary | | half of the 18th century | over | b Archidiecezja. d Archidiakonat Hasbanye (współcześnie Hesbaye). e Archidiakonat. b Archdiocese. d The Hasbanye (currently Hesbaye) Archidiaconate. e Archidiaconate. W Europie półnofeudalnej, podobnie jak i w Polsce przedrozbiorowej (aż do czasu utworzenia Komisji Edukacji Narodowej w 1772 r.), nie było jednolitego systemu szkolnego. Najliczniejsze były znane od średniowiecza szkoły parafialne, które można uznać za szkoły podstawowe. Szczególne szkół średnich tworzyła sieć jezuickich kolegiów i gimnazjów protestanckich. Najwyższy szczebel w ówczesnym systemie kształcenia stanowiły uniwersytety. Należy także pamiętać, iż w tamtych czasach generalnie możliwości edukacyjne dziewcząt były znacznie ograniczone. W krajach katolickich podstawową edukację dla kobiet zapewniały niektóre żeńskie zgromadzenia zakonne. In the late feudal Europe, similar as in pre-partition Poland (until establishing the Commission of National Education in 1772) there was no uniform school system. The parish schools known from the Middle Ages, which can be regarded as primary schools, were the most numerous. Secondary schools consisted of a network of Jesuit colleges and Protestant gymnasia. Universities comprised the highest level of the then education system. It should be remembered that at that time in general the educational opportunities for girls were substantially limited. In Catholic countries primary education for females was provided by some convents. Na podstawie: S. Litak, Edukacja początkowa w polskich szkołach w XIII–XVIII wieku, Lublin 2010, s. 91–115, 125–129. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBŁI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) B. W LATACH SZKOLNYCH 1828/29–1904/05 – szkolnictwo elementarne IN SCHOOL YEARS 1828/29–1904/05 – elementary education | Lata szkolne | Królestwo Polskie | Austria | Kraje Austrii | Countries belonging to Austria | |--------------|------------------|---------|---------------|-------------------------------| | | Kingdom of Poland | Austria | Upper Austria | Galicia | Czechia | Carniola | Moravia | Silesia | | Szkoły — rok szkolny 1828/29=100b | 287c | 133 | 106 | 151 | 130 | 275 | 121 | 129 | | 1904/05 | 927d | 197 | 122 | 308 | 187 | 494 | 179 | 187 | Uczniowie Pupils Na 1 000 ludności Per 1 000 population | Rok szkolny | 1828/29 | 1870/71 | 1889/90 | 1899/1900 | 1904/05 | |-------------|---------|---------|---------|-----------|---------| | | 8e | 23c | 19f | 26 | 29d | | | 78 | 89 | 120 | 127 | 139 | | | 103 | 113 | 133 | 147 | 153 | | | 12 | 29 | 71 | 93 | 108 | | | 118 | 133 | 158 | 156 | 176 | | | 35 | 80 | 109 | 118 | 138 | | | 124 | 129 | 147 | 152 | 162 | Rok szkolny 1828/29=100b School year 1828/29=100b | Rok szkolny | 1846/47 | 1870/71 | 1879/80 | 1889/90 | 1899/1900 | 1904/05 | |-------------|---------|---------|---------|---------|-----------|---------| | | 176 | 420c | . | 457f | 811 | 969d | | | 118 | 150 | 196 | 236 | 274 | 314 | | | 103 | 114 | 140 | 142 | 162 | 173 | | | 173 | 303 | 568 | 912 | 1 327 | 1 599 | | | 117 | 150 | 186 | 203 | 217 | 253 | | | 177 | 566 | 631 | 831 | 915 | 1 085 | | | 112 | 125 | 162 | 177 | 182 | 207 | | | 125 | 151 | 180 | 192 | 223 | 252 | a Główna część przysłej Słowenii. b Dla Królestwa Polskiego — rok szkolny 1829/30=100. c 1869 r. d, e Lata szkolne: d — 1903/04, e — 1829/30. f 1883 r. a The major part of the future Slovenia. b For Kingdom of Poland — school year 1829/30=100. c 1869. d, e School years: d — 1903/04, e — 1829/30. f 1883. W zaborze pruskim już w 1864 r. na 1 000 ludności przypadalo 139 uczniów, w 1906 r. — 185, a w 1911 r. — 184. W Galicji wskaźnik ten w roku szkolnym 1911/12 wynosił 134, a w Królestwie Polskim w roku szkolnym 1913/14 — 38 (w europejskiej części Rosji — 46, a w Prusach — 185). In the Prussian Partition already in 1864 there were 139 students per 1 000 population, in 1906 — 185 and in 1911 — 184. In Galicia this rate in the 1911/12 school year amounted to 134, and in the Kingdom of Poland in the school year 1913/14 — 38 (in the European part of Russia — 46 and in Prussia — 185). Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829—1979, Wien 1979, s. 13–14, 99–101; Historia Polski w liczbach, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 228, 232 i 233. | Lata szkolne | Kraje | Szkolnictwo powszechne | Szkolnictwo średnie | |--------------|-------|------------------------|---------------------| | | | nauczyciele | uczniowie | na 1 nauczyciela | szkoły | uczniowie | | | | teachers | pupils | per teacher | schools | and students | | Galicja | 12,8 | 11 | 653 | 61 | 1,62 | 52,6 | | Królestwo Polskie | 26,9 | 2 | 136 | 53 | 2,28 | 49,9 | | Zabór pruski | 9,8 | 13 | 764 | 59 | 2,47 | 78,2 | | Anglia i Walia | 7,2 | 22 | 797 | 37 | 2,76 | 45,9 | | Austria | 12,1 | 18 | 723 | 40 | 1,98 | 57,8 | | Bawaria | 9,9 | 12 | 683 | 56 | 3,44 | 83,1 | | Belgia | 3,9 | 14 | 620 | 43 | 2,22 | 49,4 | | Czechy | 8,0 | 21 | 777 | 36 | 2,02 | 54,5 | | Francja | 6,5 | 24 | 725 | 35 | 1,34 | 34,0 | | Prusy | 8,6 | 15 | 763 | 52 | 3,26 | 104,7 | | Szwajcaria | 7,7 | 19 | 772 | 48 | 1,17 | 41,0 | Uwaga. W roku szkolnym 1911/12 na Litwie i Białorusi 1 szkoła powszechna przypadała na 35,4 km², a na Rusi – na 24,1 km²; na Litwie i Białorusi w tym samym roku szkolnym przypadało 25,0 uczniów szkół średnich na 10 tys. ludności. Note. In the 1911/12 school year in Lithuania and Belarus there was one primary school per 35,4 km², and in Rus – per 24,1 km²; in Lithuania and Belarus in the same school year there were 25,0 secondary school students per 10 thous. population. Uczniowie szkół podstawowych na 1 000 ludności w wieku 5–15 lat: Pupils of primary schools per 1 000 population aged 5–15: | Country | Year | Pupils | |---------------|------|--------| | Bulgaria | 1898 | 436 | | Greece | 1902 | 376 | | Hiszpania | 1901 | 525 | | Portugalia | 1890 | 238 | | Rumunia | 1903 | 351 | | Serbia | 1904 | 175 | | Węgry | 1905 | 598 | | Włochy | 1901 | 393 | Na podstawie: H. Sundhaussen, Historische Statistik Serbiens 1834–1914 mit europäischen Vergleichsdaten, München 1989; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 47. Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBŁI KSZTAŁCENIA (cd.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) D. W 1938 R. IN 1938 | Countries | Pupils and students in schools | na 1 nauczyciela per teacher | |-------------|--------------------------------|-----------------------------| | | primary | secondary | vocational | primary | secondary | vocational | | Poland | 14,0 | 0,6 | 0,3 | 63 | 34 | . | | Bulgaria | 15,3 | 1,2 | 0,8 | 39 | 26 | 19 | | Czechoslovakia | 15,4 | 0,9 | 1,8 | 32 | 19 | 11 | | Yugoslavia | 9,1 | 0,8 | 0,9 | 44 | 22 | 23 | | Rumunia | 12,6 | 1,0 | 0,0 | 50 | 12 | 11 | | Hungary | 10,5 | . | 5,4 | 48 | . | 17 | Na podstawie: Z. Landau, J. Tomaszewski, Polska w Europie i świecie 1918–1939, Warszawa 2005, s. 263. | Specification | 1960 | 1970 | 1990 | 2000/01 | 2006/07 | |---------------|------|------|------|----------|---------| | **Education:** | | | | | | | a – podstawowa | 107 | 105 | 98 | 101 | 99 | | b – ponadpodstawowa | 63 | 76 | 81 | 71 | 95 | | c – szkolnictwo wyższe | 9 | 13 | 22 | 42 | 51 | | **Poland** | | | | | | | Austria | 105 | 104 | 102 | 118 | 112 | | Austria | 67 | 72 | 104 | 97 | 84 | | Belgium | 109 | 106 | 101 | 106 | 102 | | Bulgaria | 84 | 81 | 103 | 146 | 110 | | Bulgaria | 59 | 79 | 75 | 92 | 105 | | Croatia | 96 | 106 | 72 | 93 | 99 | | Croatia | 34 | 69 | 63 | 85 | 91 | | Czech Republic | 93 | 98 | 96 | 103 | 100 | | Czech Republic | 36 | 31 | 91 | 88 | 96 | | Finland | 97 | 82 | 99 | 100 | 98 | | Finland | 75 | 102 | 116 | 124 | 112 | | France | 144 | 117 | 108 | 107 | 110 | | France | 46 | 74 | 99 | 110 | 114 | | Spain | . | 123 | 109 | 106 | 105 | | Germany | 133 | 129 | 101 | 105 | 103 | | Germany | 53 | 66 | 98 | 98 | 102 | 1 To relacja liczby osób uczących się na danym poziomie kształcenia (niezależnie od wieku) do liczby ludności w grupie wieku określonej jako odpowiadająca temu poziomowi nauczania. 2 W latach 1960–1990 Jugosławia. 3, 4 W latach 1960 i 1970: 3 – Czechosłowacja, 4 – Republika Federalna Niemiec (RFN). 1 It is the relation of the number of people studying at a given educational level (regardless of age) to the population in the age group defined as corresponding to this educational level. 2 In 1960–1990 Yugoslavia. 3, 4 In 1960 and 1970: 3 – Czechoslovakia, 4 – West Germany (FRG). Tabl. 3 (37). EDUKACJA WEDŁUG SZCZĘBELI KSZTAŁCENIA (dok.) EDUCATION BY LEVEL (cont.) E. W LATACH 1960–2007 (dok.) IN 1960–2007 (cont.) | Specification | 1960 | 1970 | 1990 | 2000/01 | 2006/07 | |---------------|------|------|------|---------|---------| | Rumunia | | | | | | | Romania | | | | | | | Szwecja | | | | | | | Sweden | | | | | | | Węgry | | | | | | | Hungary | | | | | | | Wielka Brytania | | | | | | | United Kingdom| | | | | | | Włochy | | | | | | | Italy | | | | | | 1 Notka patrz na str. 198. Uwaga. Edukacja podstawowa obejmuje edukację na poziomie elementarnym, edukacja ponadpodstawowa na poziomie wyższym od elementarnego, która ma charakter ogólnokształcący lub zawodowy, szkolnictwo wyższe obejmuje studia uniwersyteckie, które jako warunek konieczny wymagają ukończenia odpowiedniej szkoły szczebla ponadpodstawowego oraz studia podyplomowe i doktoranckie. Liczność w danej grupie wieku odpowiadająca określonym stopniom nauczania zależy od systemu szkolnictwa w danym kraju, a więc określenia, jakie grupy wiekowe objęte są szkolnictwem elementarnym, ponadpodstawowym i wyższym. 1 See footnote on page 198. Note. Primary education, the main objective of which is to provide basic elementary education, secondary and post-secondary education, the function of which is education on a level higher than elementary one, education of general, vocational or technical nature, tertiary education for graduates of relevant upper-secondary schools, including education at university level as well as post-graduate and PhD studies. The number of students in a given age group corresponding to specific education levels depends on the education system in a given country, thus determining which age groups are included under elementary, secondary and higher education. Na podstawie: Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973, On the basis: tabl. 34 i 35; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 343 i 344; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 153 i 154; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 253 i 254. | Kraje | 1300 | 1378 | 1500 | 1790 | |-------|------|------|------|------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 16a | 31b | 65c | 143d | | **Polska** | — | 1 | 1 | 3f | | Anglia i Walia | England and Wales | 2 | 2 | 2 | | Austria | Austria | — | 1 | 1 | | Czechy | Czechia | — | 1 | 1 | | Dania | Denmark | — | — | 1 | | Francja | France | 5 | 9 | 17 | 25 | | Hiszpania | Spain | 2 | 4 | 11 | 23 | | Holandia | Holland | — | — | — | 5 | | Irlandia | Ireland | — | — | — | 1 | | Niemcy | Germany | — | — | 11 | 34 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | — | — | 1 | 1 | | Portugalia | Portugal | 1 | 1 | 1 | 1 | | Rosja | Russia | — | — | — | 1 | | Szkocja | Scotland | — | — | 3 | 5 | | Szwajcaria | Switzerland | — | — | 1 | 2 | | Szwecja | Sweden | — | — | 1 | . | | Węgry | Hungary | — | 1 | — | . | | Włochy | Italy | 6 | 11 | 13 | 26 | a—c Łącznie z uniwersytetami, których funkcjonowanie jest dyskusyjne: a — 1 (we Włoszech), b — 3 (we Włoszech), c — 2 (1 w Hiszpanii i 1 we Włoszech). d Łącznie z 4 uniwersytetami w krajach skandynawskich nie ujętymi w dalszym podziale. e Łącznie z Wielkim Księstwem Litewskim w granicach sprzed 1772 r. f Bez Akademii Zamojskiej, uczelni półwyższej. g Łącznie z uniwersytetami na Węgrzech. h Patrz notka g. a—c Including universities the functioning of which is questionable: a — 1 (In Italy), b — 3 (in Italy), c — 2 (1 in Spain and 1 in Italy). d Including 4 universities in Nordic countries not included in further breakdown. e Including Grand Duchy of Lithuania in the borders before 1772. f Excluding the Zamojski Academy, a junior college. g Including universities in Hungary. h See footnote g. Na podstawie: A History of the University in Europe, red. W. Rüegg, t. I: Universities in the Middle Ages, red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1992, s. 62–65, t. II: Universities in early modern Europe (1500–1800), red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1996, s. 78; obliczenia własne. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS A. W LATACH 1433–1560 — zapisy na Uniwersytet Krakowski IN 1433–1560 — enrolments on the Kraków University | Lata | Ogółem Total | Polacy Poles | Cudzoziemcy Foreigners | w % ogółem in % of total | |------|--------------|--------------|------------------------|--------------------------| | | w liczbach bezwzględnych — przeciętne roczne in absolute numbers — annual averages | | | | | 1433–1435 | 43 | 35 | 8 | 18,6 | | 1435–1440 | 122 | 83 | 39 | 32,0 | | 1440–1445 | 156 | 117 | 39 | 25,0 | | 1445–1450 | 165 | 98 | 67 | 40,6 | | 1450–1455 | 164 | 97 | 67 | 40,9 | | 1455–1460 | 196 | 130 | 66 | 33,7 | | 1460–1465 | 195 | 98 | 97 | 49,7 | | 1465–1470 | 207 | 104 | 103 | 49,8 | | 1470–1475 | 241 | 163 | 78 | 32,4 | | 1475–1480 | 243 | 129 | 114 | 46,9 | | 1480–1485 | 247 | 98 | 149 | 60,3 | | 1485–1490 | 274 | 121 | 153 | 55,8 | | 1490–1495 | 298 | 129 | 169 | 56,7 | | 1495–1500 | 280 | 129 | 151 | 53,9 | | 1500–1505 | 343 | 152 | 191 | 55,7 | | 1505–1510 | 300 | 149 | 151 | 50,3 | | 1510–1515 | 267 | 155 | 112 | 41,9 | | 1515–1520 | 301 | 169 | 132 | 43,9 | | 1520–1525 | 197 | 142 | 55 | 27,9 | | 1525–1530 | 145 | 131 | 14 | 9,7 | | 1530–1535 | 183 | 163 | 20 | 10,9 | | 1535–1540 | 170 | 147 | 23 | 13,5 | | 1540–1545 | 184 | 164 | 20 | 10,9 | | 1545–1550 | 121 | 107 | 14 | 11,6 | | 1550–1555 | 148 | 131 | 17 | 11,5 | | 1555–1560 | 129 | 112 | 17 | 13,2 | W I połowie XVII w. liczba zapisujących się na Uniwersytet Krakowski systematycznie rosła. W Latach 1601–1610 przeciętnie rocznie zapisywało się 201 osób, w latach 1611–1620 – 231 osób, w latach 1621–1630 – 250 osób, zaś w latach 30. i na początku lat 40. XVII w. nawet 363 osoby. In the first half of the 17th century the number of students enrolling on the Kraków University was growing systematically. In the years 1601–1610 the average number of enrolled students was 201, in the years 1611–1620 – 231 persons, in the years 1621–1630 – 250 persons, and as many as 363 persons in the 1630s and at the beginning of 1640s. Na podstawie: I. Kaniewska, Młodzież Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1510–1560, On the basis: w: Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu, red. K. Lepszy, Kraków 1964, tabl. 4; A. Karbowiak, Studia statystyczne z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1433/4–1509/10, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce”, t. XII, Kraków 1910, s. 67. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH (cd.) STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS (cont.) B. W LATACH 1721–1776 – zapisy na Uniwersytet Krakowski IN 1721–1776 – enrolments on the Kraków University | Lata Years | Ogółem Total | Przeciętne roczne Annual averages | |------------|--------------|----------------------------------| | 1721–1776 | 10 125 | 184 | | 1721–1726 | 1 240 | 248 | | 1726–1731 | 808 | 162 | | 1731–1736 | 588 | 118 | | 1736–1741 | 845 | 169 | | 1741–1746 | 959 | 192 | | Lata Years | Ogółem Total | Przeciętne roczne Annual averages | |------------|--------------|----------------------------------| | 1746–1751 | 1 034 | 207 | | 1751–1756 | 946 | 189 | | 1756–1761 | 1 118 | 224 | | 1761–1766 | 932 | 186 | | 1766–1771 | 790 | 158 | | 1771–1776 | 865 | 173 | Na podstawie: Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. V, wyd. K. Lewicki, Kraków-Wrocław 1946, On the basis: s. 203–205. C. W LATACH 1501–1650 – zapisy młodzieży z Rzeczypospolitej na 15 akademiach i uniwersytetach niemieckich IN 1501–1650 – enrolments of young people from the Polish-Lithuanian Commonwealth on 15 german academies and universities | Siedziba akademii i uniwersytetów Location of academies and universities | W liczbach bezwzględnych In absolute numbers | W odsetkach In percent | |------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------|-----------------------| | OGÓŁEM TOTAL | 4 651 | 100,0 | | Ingolstadt | 737 | 15,8 | | Lipsk | 682 | 14,7 | | Królewiec | 671 | 14,4 | | Frankfurt nad Odrą | 541 | 11,6 | | Wittenberga | 537 | 11,6 | | Heidelberg | 305 | 6,6 | | Altdorf | 280 | 6,0 | | Siedziba akademii i uniwersytetów Location of academies and universities | W liczbach bezwzględnych In absolute numbers | W odsetkach In percent | |------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------|-----------------------| | Wiedeń | 194a | 4,2a | | Dilingen | 151 | 3,2 | | Würzburg | 148 | 3,2 | | Graz | 93 | 2,0 | | Fryburg | 88 | 1,9 | | Strassburg | 83 | 1,8 | | Marburg | 71 | 1,5 | | Tybinga | 70 | 1,5 | a Podano za źródłem, tj. łącznie z innymi szkołami wyższymi (dla Wiednia źródło podaje, że z Rzeczypospolitej przybyło ok. 130 osób). a Based on the source, i.e. including other higher education institutions (for Vienna the source reports that ca. 130 persons came from the Polish-Lithuanian Commonwealth). Na podstawie: D. Żołądź-Strzelczyk, Peregrinatio academia. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiach i uniwersytetach niemieckich w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Poznań 1996, s. 154. Tabl. 5 (39). STUDENCI WYBRANYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH (cd.) STUDENTS OF SELECTED HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS (cont.) D. W LATACH 1701–1805 IN 1701–1805 | Lata Years | Studenci uniwersytetów | |------------|------------------------| | | w Halle nad Solawą in Halle (Saale) | we Frankfurcie nad Odrą in Frankfurt (Oder) | we Wrocławiu in Wrocław | | 1701–1705 | 972 | 212 | 112 | | 1706–1710 | 1 022 | 220 | 240 | | 1711–1715 | 920 | 166 | 210 | | 1716–1720 | 1 089 | 119 | 244 | | 1726–1730 | 1 202 | 182 | 306 | | 1731–1735 | 1 075 | 200 | 322 | | 1736–1740 | 1 116 | 144 | 262 | | 1741–1745 | 1 244 | 129 | 134 | | 1746–1750 | 1 026 | 168 | 190 | | 1751–1755 | 918 | 238 | 220 | | 1756–1760 | 734 | 211 | . | | 1761–1765 | 799 | 200 | 190 | | 1766–1770 | 587 | 166 | 116 | | 1771–1775 | 673 | 230 | 112 | | 1776–1780 | 1 021 | 185 | 126 | | 1781–1785 | 1 076 | 180 | 206 | | 1786–1790 | 1 042 | 120 | 210 | | 1791–1795 | 854 | 162 | 191 | | 1796–1800 | 744 | 176 | 182 | | 1801–1805 | 749 | 283 | 93 | Pod względem liczby studentów Uniwersytet w Halle — obok Jeny, Lipska i Getyngi — należał do czołowych niemieckich uniwersytetów. Natomiast uczelnie we Frankfurcie i Wrocławiu, a także w Królewcu należały do uniwersytetów przeciętnych. Uniwersytet we Wrocławiu w latach 1702–1790 zajmował 15 miejsce na liście rankingowej obejmującej 31 uczelni. With regard to the number of students, the University in Halle, in addition to Jena, Leipzig and Göttingen, was among the top German universities. In turn, universities in Frankfurt and Wrocław as well as Königsberg had an average number of students. The University in Wrocław in the years 1702–1790 ranged 15th among 31 universities. Na podstawie: D. Łukasiewicz, Pod znakiem oświecenia: kultura umysłowa, materialna i obyczajowa w Prusach w XVIII w., w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 823. | Lata | Studenci uniwersytetów | Students of universities | |------|------------------------|--------------------------| | | ogółem total | kierunki studiów | fields of education | | | | teologia | prawo | medycyna | inne | | Warszawa 1829/30a | 964 | . | . | . | . | | Berlin 1829/30a | 1805 | 479 | 577 | 333 | 416 | | Getynga 1826 | 1452 | 309 | 700 | 258 | 185 | | Halle 1829 | 1330 | 944 | 239 | 58 | 89 | | Heidelberg 1829 | 602 | 55 | 290 | 168 | 89 | | Peszt 1829 | 1464 | 73 | 381 | 401 | 609 | | Tybinga 1829 | 876 | 408 | 97 | 148 | 223 | | Wrocław 1829 | 1200 | . | . | . | . | | Wurzburg 1827 | 674 | 144 | 243 | 158 | 129 | a Rok akademicki. On the basis: R. Gerber, *Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808–1831*, Wrocław 1977; Students cabinet library of useful tracts, t. I, Edinburgh 1835. | Academic years | Total | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities of technology | Galicia | Czechia | remaining territory | |----------------|-------|---------|---------|---------------------|--------------|---------|---------|---------------------|-----------------------------|---------|---------|---------------------| | 1857/58 | 40,0 | 23,1 | 25,2 | 67,2 | 27,2 | 18,6 | 15,6 | 45,3 | 12,8 | 4,5 | 9,6 | 21,9 | | 1869/70 | 53,1 | 32,8 | 36,9 | 78,7 | 41,6 | 27,9 | 23,4 | 65,3 | 11,6 | 4,9 | 13,5 | 13,4 | | 1880/81 | 56,0 | 31,9 | 37,9 | 93,0 | 43,3 | 28,7 | 24,7 | 73,7 | 12,7 | 3,2 | 13,2 | 19,4 | | 1890/91 | 66,1 | 37,2 | 54,1 | 100,6 | 58,3 | 35,0 | 45,8 | 89,1 | 7,7 | 2,2 | 8,3 | 11,5 | | 1900/01 | 84,6 | 53,8 | 69,3 | 123,8 | 63,5 | 44,0 | 45,2 | 96,9 | 21,1 | 9,7 | 24,1 | 26,9 | | 1910/11 | 125,0 | 106,5 | 107,2 | 156,7 | 89,2 | 87,8 | 56,8 | 121,9 | 35,8 | 18,7 | 50,4 | 34,8 | **Na 100 tys. ludności** **Per 100 thous. population** | Academic years | Total | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities of technology | Galicia | Czechia | remaining territory | |----------------|-------|---------|---------|---------------------|--------------|---------|---------|---------------------|-----------------------------|---------|---------|---------------------| | 1857/58 | 40,0 | 23,1 | 25,2 | 67,2 | 27,2 | 18,6 | 15,6 | 45,3 | 12,8 | 4,5 | 9,6 | 21,9 | | 1869/70 | 53,1 | 32,8 | 36,9 | 78,7 | 41,6 | 27,9 | 23,4 | 65,3 | 11,6 | 4,9 | 13,5 | 13,4 | | 1880/81 | 56,0 | 31,9 | 37,9 | 93,0 | 43,3 | 28,7 | 24,7 | 73,7 | 12,7 | 3,2 | 13,2 | 19,4 | | 1890/91 | 66,1 | 37,2 | 54,1 | 100,6 | 58,3 | 35,0 | 45,8 | 89,1 | 7,7 | 2,2 | 8,3 | 11,5 | | 1900/01 | 84,6 | 53,8 | 69,3 | 123,8 | 63,5 | 44,0 | 45,2 | 96,9 | 21,1 | 9,7 | 24,1 | 26,9 | | 1910/11 | 125,0 | 106,5 | 107,2 | 156,7 | 89,2 | 87,8 | 56,8 | 121,9 | 35,8 | 18,7 | 50,4 | 34,8 | **W odsetkach** **In percent** | Academic years | Total | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities of technology | Galicia | Czechia | remaining territory | |----------------|-------|---------|---------|---------------------|--------------|---------|---------|---------------------|-----------------------------|---------|---------|---------------------| | 1849/50 | 100,0 | 10,1 | 46,4 | 43,5 | 100,0 | 15,9 | 43,2 | 40,9 | 100,0 | 4,0 | 49,7 | 46,3 | | 1857/58 | 100,0 | 14,6 | 24,3 | 61,1 | 100,0 | 17,3 | 22,1 | 60,6 | 100,0 | 8,8 | 28,9 | 62,3 | | 1869/70 | 100,0 | 16,5 | 26,1 | 57,4 | 100,0 | 17,9 | 21,2 | 60,9 | 100,0 | 11,2 | 44,0 | 44,8 | | 1880/81 | 100,0 | 15,3 | 25,3 | 59,4 | 100,0 | 17,9 | 21,3 | 60,8 | 100,0 | 6,8 | 38,9 | 54,3 | | 1890/91 | 100,0 | 15,6 | 29,8 | 54,6 | 100,0 | 16,6 | 28,7 | 54,7 | 100,0 | 7,8 | 39,2 | 53,0 | | 1900/01 | 100,0 | 17,8 | 29,6 | 52,6 | 100,0 | 19,4 | 25,7 | 54,9 | 100,0 | 12,9 | 41,2 | 45,1 | | 1910/14 | 100,0 | 24,2 | 30,4 | 45,4 | 100,0 | 27,6 | 23,2 | 49,2 | 100,0 | 14,7 | 50,2 | 35,1 | **Rok akademicki 1849/50=100** **Academic year 1849/50=100** | Academic years | Total | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities | Galicia | Czechia | remaining territory | Universities of technology | Galicia | Czechia | remaining territory | |----------------|-------|---------|---------|---------------------|--------------|---------|---------|---------------------|-----------------------------|---------|---------|---------------------| | 1857/58 | 60,5 | 87,2 | 31,7 | 85,0 | 79,9 | 86,8 | 40,9 | 118,3 | 39,9 | 89,0 | 23,2 | 53,6 | | 1869/70 | 88,2 | 143,5 | 49,7 | 116,3 | 138,8 | 150,8 | 65,6 | 199,2 | 39,6 | 112,3 | 35,1 | 38,3 | | 1880/81 | 100,9 | 153,0 | 55,1 | 137,4 | 151,2 | 169,9 | 74,7 | 224,7 | 47,3 | 80,9 | 37,0 | 55,3 | | 1890/91 | 128,5 | 197,9 | 87,9 | 161,0 | 320,1 | 230,0 | 146,0 | 294,4 | 31,1 | 61,0 | 24,5 | 35,6 | | 1900/01 | 180,0 | 316,9 | 114,9 | 217,5 | 262,1 | 320,5 | 156,0 | 351,4 | 92,7 | 301,7 | 76,9 | 81,8 | | 1910/11 | 290,7 | 687,8 | 191,0 | 304,6 | 402,3 | 699,8 | 210,6 | 489,0 | 172,0 | 636,4 | 172,9 | 131,3 | | 1913/14 | 313,2 | 749,3 | 205,3 | 326,6 | 446,1 | 775,5 | 239,9 | 535,6 | 171,7 | 636,9 | 173,3 | 130,2 | *a* Łącznie z wyższymi szkołami technicznymi. *b* Łącznie z Morawami i Śląskiem. *a* Including technical universities. *b* Including Moravia and Silesia. Na podstawie: Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979, Wien 1979, s. 71–74, 80–82. Tabl. 6 (40). STUDENCI I ABSOLWENCI SZKÓŁ WYŻSZYCH STUDENTS AND GRADUATES OF HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS A. W LATACH 1936–2007 – studenci na 10 tys. ludności (stan na początku roku akademickiego) IN 1936–2007 – students per 10 thous. population (as of the beginning of the academic year) | Kraje | Countries | 1936–1939a | 1960 | 1990/91 | 2006/07 | |-------|-----------|------------|------|---------|---------| | Polska | Poland | 14 | 68 | 143 | 563 | | Austria | Austria | 41 | 55 | 267 | 316 | | Belgia | Belgium | 12 | 57 | 278 | 374 | | Bułgaria | Bulgaria | 16 | 70 | 216 | 337 | | Chorwacjab | Croatiab | 11 | 76 | 160 | 316 | | Czechycc | Czech Republicc | 21 | 69 | 115 | 354 | | Dania | Denmark | 23 | 64 | 278 | 427 | | Finlandia | Finland | 24 | 53 | 332 | 587 | | Francja | France | 20 | 47 | 299 | 357 | | Hiszpania | Spain | . | 29 | 311 | 399 | | Niemcyd | Germanyd | . | 50 | 258 | . | | Rumunia | Romania | 17 | 39 | 83 | 430 | | Szwecja | Sweden | 20 | 50 | 225 | 456 | | Węgry | Hungary | 13 | 45 | 99 | 429 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 13 | 53 | 219 | 391 | | Włochy | Italy | 17 | 54 | 255 | 345 | a Przeciętne roczne. b, c W latach 1936–1960: b – Jugosławia, c – Czechosłowacja. d W 1960 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a Annual averages. b, c In 1936–1960: b – Yugoslavia, c – Czechoslovakia. d In 1960 West Germany (FRG). Na podstawie: Z. Landau, J. Tomaszewski, Polska w Europie i świecie On the basis: 1918–1939, Warszawa 2005, s. 268; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 461; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 539; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 348; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 162, 165 i 166; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 263, 266 i 267. | Lata akademickie | Ogółem | pedagogiczne | humanistyczne i artystyczne | prawne i społeczne | nauki ścisłe i przyrodnicze | medyczne | |------------------|--------|--------------|----------------------------|--------------------|----------------------------|----------| | | | education science and teacher training | humanities and arts | law and social behavioural science | exact sciences and natural sciences | medical | | Polska | 1960 | . | 3,5 | 14,4 | 3,8 | 17,7 | | Poland | 1990/91| 25,5 | 9,7 | 19,2 | 22,8 | 20,7 | | | 2000/01| 12,6 | 7,4 | 35,9 | 3,5 | 1,9 | | | 2005/06| 16,4 | 8,6 | 43,0 | 8,1 | 8,2 | | Austria | 1960 | . | 8,8 | 42,7 | 3,2 | 8,8 | | Austria | 1990/91| 15,8 | 13,4 | 31,8 | 27,1 | 11,2 | | | 2000/01| 20,8 | 8,3 | 26,4 | 6,8 | 10,4 | | | 2005/06| 14,1 | 8,9 | 30,3 | 12,0 | 9,6 | | Belgia | 1960 | . | 8,6 | 18,5 | 7,5 | 19,6 | | Belgium | 1986 | . | 8,0 | 34,5 | 10,8 | 14,1 | | | 2000/01| 14,2 | 10,9 | 31,4 | 8,1 | 20,7 | | | 2005/06| 17,2 | 9,8 | 28,3 | 7,7 | 18,9 | | Bulgaria | 1961 | . | 6,1 | 14,6 | 3,5 | 14,6 | | Bulgaria | 1990/91| 24,7 | 6,3 | 17,6 | 30,4 | 14,0 | | | 2000/01| 12,4 | 8,2 | 45,1 | 4,2 | 7,5 | | | 2005/06| 6,9 | 8,4 | 47,8 | 5,3 | 6,2 | | Chorwacja | 1961 | . | 8,6 | 32,8 | 3,6 | 8,4 | | Croatia | 1990/91| 14,4 | 9,0 | 23,1 | 38,7 | 12,9 | | | 2000/01| 8,3 | 9,8 | 25,8 | 7,7 | 9,7 | | | 2005/06| 7,5 | 8,1 | 37,7 | 7,0 | 9,5 | | Czechy | 1960 | . | 2,1 | 9,7 | 2,9 | 11,2 | | Czech Republic | 1990/91| 21,3 | 4,0 | 20,3 | 46,0 | 7,8 | | | 2000/01| 13,7 | 7,3 | 29,7 | 10,5 | 15,3 | | | 2005/06| 15,3 | 8,0 | 29,2 | 7,6 | 10,4 | | Dania | 1960 | . | 3,5 | 21,5 | 1,1 | 12,0 | | Denmark | 1990/91| 18,4 | 8,0 | 19,9 | 30,7 | 18,1 | | | 2000/01| 9,4 | 13,1 | 24,2 | 8,1 | 26,3 | | | 2005/06| 7,9 | 13,4 | 31,9 | 7,3 | 21,7 | | Finlandia | 1960 | . | 30,5 | 17,4 | 11,1 | 11,2 | | Finland | 1990/91| 12,8 | 6,6 | 17,5 | 39,6 | 23,2 | | | 2000/01| 6,6 | 11,3 | 23,0 | 7,3 | 21,7 | | | 2005/06| 6,5 | 13,5 | 23,4 | 8,7 | 19,1 | a W 1960 r. – humanistyczne. b W latach 1961 i 1990/91 – Jugosławia. c W 1960 r. – Czechosłowacja. a In 1960 – humanities. b In 1961 and 1990/91 – Yugoslavia. c In 1960 – Czechoslovakia. | Lata akademickie | Academic year | Ogółem Total | pedagogiczne education science and teacher training | humanistyczne i artystyczne $^a$ | prawne i społeczne law and social behavioural science | nauki ścisłe i przyrodnicze exact sciences and natural sciences | medyczne medical | |------------------|---------------|--------------|---------------------------------------------------|---------------------------------|-----------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------|----------------| | Francja | 1960 | 100,0 | . | 34,2 | 30,0 | 15,8 | | France | 1990/91 | 100,0 | 1,1 | 25,3 | 20,1 | 17,9 | 12,3 | | | 2000/01 | 100,0 | 6,8 | 12,7 | 39,1 | 13,3 | 7,2 | | | 2005/06 | 100,0 | 2,0 | 10,9 | 40,9 | 11,1 | 14,0 | | Hiszpania | 1960 | 100,0 | . | 12,2 | 25,2 | 10,0 | 26,8 | | Spain | 1990/91 | 100,0 | 13,1 | 12,3 | 37,3 | 19,3 | 12,4 | | | 2000/01 | 100,0 | 12,1 | 9,4 | 32,0 | 10,5 | 11,9 | | | 2005/06 | 100,0 | 12,6 | 8,7 | 27,0 | 9,4 | 14,5 | | Niemcy $^d$ | 1960 | 100,0 | . | 4,8 | 16,8 | 5,8 | 12,4 | | Germany $^d$ | 1990/91 | 100,0 | 1,7 | 8,2 | 23,0 | 30,8 | 19,2 | | Rumunia | 1960 | 100,0 | . | 10,9 | 18,1 | 8,5 | 17,4 | | Romania | 1990/91 | 100,0 | 3,2 | 3,6 | 11,7 | 70,1 | 9,6 | | | 2000/01 | 100,0 | 4,4 | 11,5 | 42,8 | 5,7 | 7,2 | | | 2005/06 | 100,0 | 2,3 | 11,0 | 49,0 | 5,2 | 11,9 | | Szwecja | 1960 | 100,0 | . | 33,4 | 12,0 | 11,9 | 24,2 | | Sweden | 1990/91 | 100,0 | 14,6 | 3,2 | 14,3 | 37,1 | 24,2 | | | 2000/01 | 100,0 | 15,3 | 6,4 | 21,5 | 10,1 | 21,0 | | | 2005/06 | 100,0 | 15,7 | 6,0 | 22,1 | 8,7 | 24,6 | | Węgry | 1960 | 100,0 | . | 1,9 | 10,2 | 1,9 | 24,6 | | Hungary | 1990/91 | 100,0 | 42,3 | 3,3 | 15,3 | 26,2 | 7,1 | | | 2000/01 | 100,0 | 21,1 | 8,9 | 38,8 | 2,6 | 7,8 | | | 2005/06 | 100,0 | 18,0 | 7,6 | 42,7 | 5,6 | 8,5 | | Wielka Brytania | 1962 | 100,0 | . | 36,0 | 11,8 | 24,7 | 12,1 | | United Kingdom | 1997 | 100,0 | 11,5 | 17,1 | 33,3 | 27,7 | 10,4 | | | 2000/01 | 100,0 | 10,4 | 15,2 | 26,2 | 16,8 | 18,3 | | | 2005/06 | 100,0 | 11,1 | 15,9 | 30,3 | 13,2 | 18,3 | | Włochy | 1960 | 100,0 | . | 16,6 | 35,3 | 12,2 | 15,9 | | Italy | 1990/91 | 100,0 | 2,8 | 15,2 | 33,5 | 23,5 | 24,9 | | | 2000/01 | 100,0 | 8,8 | 13,8 | 35,6 | 7,5 | 12,8 | | | 2005/06 | 100,0 | 12,1 | 15,0 | 32,4 | 6,9 | 14,9 | $ ^a $ W 1960 r. – humanistyczne. $ ^d $ W 1960 r. – Republika Federalna Niemiec (RFN). $ ^a $ In 1960 – humanities. $ ^d $ In 1960 – West Germany (FRG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 325; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 147; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 162, 165 i 166; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 263, 266 i 267. ### Tabl. 7 (41). RUCH WYDAWNICZY **PUBLISHERS’ ACTIVITIES** A. **W LATACH 1454–1800 — produkcja książek** IN 1454–1800 — production of printed books | Kraje | Countries | 1454–1500 | 1501–1550 | 1551–1600 | 1601–1650 | 1651–1700 | 1701–1750 | 1751–1800 | |-------|-----------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|------------| | **EUROPA** | **EUROPE** | 12 589 | 79 017 | 138 427 | 200 906 | 331 035 | 355 073 | 628 801 | | Polska | Poland | 1 | 63 | 146 | 1 807 | 2 062 | 3 468 | 9 208 | | Anglia i Walia | England and Wales | 208 | 2 807 | 7 999 | 32 912 | 89 306 | 89 259 | 138 355 | | Francja | France | 2 861 | 34 736 | 39 084 | 61 257 | 85 163 | 73 631 | 157 153 | | Hiszpania | Spain | 463 | 2 205 | 2 306 | 4 631 | 7 088 | 9 124 | 16 304 | | Holandia | Holland | 473 | 1 045 | 2 842 | 15 009 | 30 149 | 40 950 | 53 063 | | Irlandia | Ireland | — | — | 4 | 268 | 1 341 | 8 586 | 17 598 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | 394 | 1 963 | 5 720 | 4 334 | 7 203 | 3 016 | 4 817 | | Niemcy | Germany | 3 227 | 15 603 | 32 112 | 40 553 | 57 708 | 78 205 | 116 814 | | Szwajcaria | Switzerland | 400 | 3 312 | 5 786 | 1 988 | 1 656 | 1 277 | 4 615 | | Szwecja | Sweden | 6 | 34 | 49 | 2 080 | 3 756 | 6 654 | 21 305 | | Włochy | Italy | 4 532 | 16 719 | 41 641 | 35 067 | 43 293 | 37 930 | 75 500 | | Inne | Other | 22 | 530 | 718 | 1 000 | 2 310 | 2 974 | 14 067 | **Przeciętna roczna liczba książek na 1 000 ludności** **Annual average number of books per 1 000 population** | Kraje | Countries | 1454–1500 | 1501–1550 | 1551–1600 | 1601–1650 | 1651–1700 | 1701–1750 | 1751–1800 | |-------|-----------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|------------| | **EUROPA** | **EUROPE** | 3,1 | 17,5 | 29,1 | 40,6 | 66,7 | 66,7 | 122,4 | | Polska | Poland | 0,0 | 0,2 | 0,5 | 5,7 | 6,2 | 9,9 | 22,5 | | Anglia i Walia | England and Wales | 2,0 | 14,6 | 27,3 | 80,0 | 191,8 | 168,3 | 192,0 | | Francja | France | 3,2 | 29,9 | 33,7 | 52,2 | 70,1 | 58,7 | 117,9 | --- *a* Bez Rosji (produkcja książek w latach: 1601–1650 — 123 tys., 1651–1700 — 165 tys., 1701–1750 — 1 275 tys. oraz 1751–1800 — 12 367 tys.; na 1 000 ludności odpowiednio: 0,0; 0,1; 0,8 oraz 5,8 książek). *b* Austria, Czechy, Portugalia, Węgry i pozostałe kraje skandynawskie. *c* Dane szacunkowe uwzględniające druk książek w danym kraju powiększony o eksport i pomniejszony o import. *a* Excluding Russia (production of printed books in years: 1601–1650 — 123 thous., 1651–1700 — 165 thous., 1701–1750 — 1 275 thous. and 1751–1800 — 12 367 thous.; per 1 000 population respectively: 0,0; 0,1; 0,8; and 5,8 books). *b* Austria, Czechia, Portugal, Hungary and other Nordic countries. *c* Estimate data including the number of books printed in the country increased by exports, less imports. Tabl. 7 (41). RUCH WYDAWNICZY (cd.) PUBLISHERS’ ACTIVITIES (cont.) A. W LATACH 1454–1800 – produkcja książek (dok.) IN 1454–1800 – production of printed books (cont.) | Kraje | Countries | 1454–1500 | 1501–1550 | 1551–1600 | 1601–1650 | 1651–1700 | 1701–1750 | 1751–1800 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Hiszpania | Spain | 0,9 | 4,2 | 4,3 | 8,8 | 14,3 | 18,5 | 28,3 | | Holandia | Holland | 7,9 | 14,2 | 33,5 | 139,0 | 259,5 | 391,3 | 488,3 | | Irlandia | Ireland | — | — | 0,1 | 3,8 | 14,2 | 61,7 | 77,7 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | 4,7 | 17,7 | 48,2 | 33,2 | 73,6 | 30,7 | 44,5 | | Niemcy | Germany | 4,1 | 21,2 | 43,4 | 54,0 | 78,7 | 99,7 | 122,4 | | Szwajcaria | Switzerland | 9,3 | 48,1 | 78,5 | 9,3 | 14,6 | 14,2 | 32,3 | | Szwecja | Sweden | 0,2 | 0,8 | 1,1 | 39,7 | 58,5 | 83,8 | 208,9 | | Włochy | Italy | 6,8 | 21,3 | 51,0 | 42,1 | 56,3 | 48,4 | 86,5 | | Inne | Other | 0,0 | 1,1 | 1,5 | 2,0 | 4,5 | 4,8 | 17,5 | Przeciętna roczna liczba książek na 1 000 ludności (dok.) Annual average number of books per 1 000 population (dok.) 1601–1650=100 EUROPA | EUROPE | 6 | 39 | 69 | 100 | 165 | 177 | 313 a—c Notki patrz na str. 209. a—c See footnotes on page 209. Na podstawie: E. Buringh, J. L. Zanden, Charting the “Rise of the West” Manuscripts and Printed Books in Europe. A long-term perspective from the sixth through eighteenth centuries, "The Journal of Economic History", t. LXIX, nr 2, Cambridge 2009, s. 418 i 422. | Kraje | 1929 | 1936 | na 10 tys. ludności | |-------|------|------|---------------------| | | w tys. | in thous. | per 10 thous. population | | Polska | 6,8 | 8,0 | 2,6 | | Anglia | 14,1 | 16,6 | 3,7 | | Czechosłowacja | 7,4 | 11,5 | 7,8 | | Dania | 3,3 | 3,5 | 9,9 | | Hiszpania | 2,3 | 3,2 | 1,4 | | Francja | 11,1 | 16,7 | 4,0 | | Rumunia | . | 6,1 | 3,2 | | Szwecja | 2,6 | 2,9 | 4,7 | | Węgry | 3,0 | 3,4 | 3,7 | | Włochy | 6,8 | 10,1 | 2,2 | a Do przeliczeń przyjęto ludność z 1930 r. b 1935 r. Uwaga. Dane między krajami nie są w pełni porównywalne wskutek odmiennych definicji druków nieperiodycznych. Dane nie obejmują map, rycin, dokumentów życia społecznego typu odezwy, kalendarze, sprawozdania. a The calculations were based on population figures from 1930. b 1935. Note. The data are not fully comparable among countries due to varying definitions of non-periodic publication. The data do not include maps, charts, documents such as proclamations, calendars, reports. Na podstawie: Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953, s. 94; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 345; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1957 | 1974 | 1980 | 1990 | 1960 | 1979 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | Polska | Poland | 6 444 | 10 749 | 11 919 | 10 242 | 44 | 44 | | Austria | Austria | 4 102 | 5 519 | 6 783 | 6 258 | 38 | 33 | | Bulgaria | Bulgaria | 3 268 | 3 863 | 4 681 | 3 412 | 12 | 12 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 7 187 | 9 883 | 7 324 | x | 21 | 30 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 8 994a | x | x | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | 3 481b | x | x | | Dania | Denmark | 3 062 | 6 822 | 9 415 | 11 082 | 86 | 49 | | Finlandia | Finland | 2 264c | 6 523 | 4 834 | 10 153 | 64 | 62 | | Francja | France | 11 917 | 26 247 | 25 019 | 41 720 | 136d | 90e | | Hiszpania | Spain | 4 248 | 24 085 | 24 569 | 36 239 | 103 | 105 | | Niemcy | Germany | x | x | x | 67 890f | x | x | | NRDg | GDRg | 9 261 | 5 546 | 7 544 | x | 39 | 39 | | RFNg | FRGg | 15 710 | 48 034 | 59 666 | x | 473 | 368 | | Rumunia | Romania | 6 239 | 11 258 | 7 350 | 2 178 | 32 | 35 | | Szwecja | Sweden | 5 663 | 9 014 | 5 396 | 12 034 | 123 | 114 | | Węgry | Hungary | 2 407c | 8 050 | 9 254 | 8 322 | 24 | 27 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 20 719 | 32 133 | 41 864 | 101 764a | 125 | 120 | | Włochy | Italy | 5 653c | 9 443 | 11 162 | 25 068 | 87 | 75 | a 1995 r. b 1994 r. c Bez broszur. d 1959 r. e 1978 r. f 1991 r. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1995. b 1994. c Excluding pamphlets. d 1959. e 1978. f 1991. g Respectively: East Germany and West Germany. | Biblioteki Libraries | Miasta Towns | Rok założenia biblioteki Date of establishment of library | 1890 | 1910 | 1938 | |----------------------|--------------|----------------------------------------------------------|------|------|------| | Biblioteka Jagiellońska | Kraków | 1517 | 205 | 403 | 620 | | Staatsbibliothek zu Berlin | Berlin | 1659 | 875 | 1 480| 2 698| | Bibliothèque Royale de Belgique | Bruksela | 1837 | 375 | 600 | 900 | | Göttinger Universitätsbibliothek | Getynga | 1735 | 450$^a$ | 600 | 960 | | Det Kongelige Bibliotek | Kopenhaga | 1665 | 500 | 750 | 920 | | British Museum (British Library) | Londyn | 1753 | 1 600| . | 4 450| | Biblioteca Nacional de España | Madryt | 1822 | 52 | 289 | 295 | | Bodleian Library | Oxford | 1602 | 550$^b$ | 800 | 1 500| | Bibliotheque Nationale | Paryż | 1518 | 2 016$^c$ | 3 500| 4 000| | Bibliothèque de la Sorbonne | Paryż | 1765 | 142 | 902 | 1 000| | Biblioteka Publiczna | Petersburg | 1814 | 1 000| 1807 | 6 520| | Biblioteca Nazionale Centrale di Roma | Rzym | 1875 | 491 | 818 | 1 129| | Bibliotheca Apostolica Vaticana | Rzym | 1450 | 220 | 445 | 650 | | Hofbibliothek | Wiedeń | 1526 | 500 | 1 000| 1 313| $^{a-c}$ Ok. 1830 r. zbiory – w tys. tomów – wynosiły: $a = 300, b = 400, c = 430.$ $^{a-c}$ Around 1830 collections – in thou. volumes: $a = 300, b = 400, c = 430.$ Na podstawie: P. Gerbod, Resources and management, w: A History of the University in Europe, t. III: Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Century 1800–1945, red. W. Rüegg, Cambridge 2004, s. 106. | Kraje | Countries | W tys. | Na 1 000 ludności | |-------|-----------|--------|-------------------| | Polska | Poland | 1 016 | 29 | | Anglia | England | 8 878 | 187 | | Austria | Austria | 682 | 101 | | Belgia | Belgium | 1 018 | 123 | | Bułgaria | Bulgaria | 63 | 10 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 1 034 | 73 | | Dania | Denmark | 763 | 201 | | Finlandia | Finland | 294 | 80 | | Francja | France | 4 706 | 115 | | Hiszpania | Spain | 281 | 11 | | Jugosławia | Yugoslavia | 154 | 11 | | Niemcy | Germany | 11 503 | 154 | | Rumunia | Romania | 270 | 14 | | Szwecja | Sweden | 1 227 | 195 | | Węgry | Hungary | 419 | 46 | | Włochy | Italy | 996 | 23 | a 1937 r. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 350; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 463. | Countries | 1960 | 1980 | 1997 | |-----------|------|------|------| | | radiowi | telewizyjni | radiowi | telewizyjni | radiowe | telewizyjne | | | na 1 000 ludności | per 1 000 population | w użytkowaniu w 1997 r. | Receivers used in 1997 | | Poland | 176 | 14 | 243 | 223 | 522 | 337 | | Austria | 279 | 27 | 317 | 295 | 751 | 525 | | Bulgaria | 181 | 0,3 | 243 | 186 | 537 | 394 | | Czechoslovakia | 257 | 58 | 307 | 280 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 803 | 531 | | Slovakia | x | x | x | x | 581 | 488 | | Denmark | 332 | 119 | 380 | 362 | 1 145 | 594 | | Finland | 276 | 21 | 837 | 322 | 1 498 | 622 | | France | 241 | 41 | 741 | 297 | 946 | 595 | | Spain | 90 | 8 | 256 | 251 | 331 | 409 | | Germany | x | x | x | x | 948 | 567 | | GDR | . | . | 383 | 342 | x | x | | FRG | 287 | 83 | 370 | 337 | x | x | | Romania | 109 | 3 | 144 | 167 | 319 | 233 | | Sweden | 367 | 156 | 842 | 381 | 632 | 519 | | Hungary | 222 | 10 | 499 | 258 | 690 | 435 | | United Kingdom | . | 211 | 941 | 329 | 1 443 | 521 | | Italy | 162 | 43 | 244 | 237 | 880 | 528 | a Odbiorniki w użytkowaniu. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 331 i 332; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 161 i 162; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 183. | Kraje | 1896–2012 summer games | 1924–2014 winter games | |-------|------------------------|------------------------| | | ogółem total | złote gold | srebrne silver | brązowe bronze | ogółem total | złote gold | srebrne silver | brązowe bronze | | Polska | 271 | 64 | 82 | 125 | 20 | 6 | 7 | 7 | | Austria | 86 | 18 | 33 | 35 | 218 | 59 | 78 | 81 | | Bułgaria | 214 | 51 | 85 | 78 | 6 | 1 | 2 | 3 | | Czechosłowacja | 143 | 49 | 49 | 45 | 25 | 2 | 8 | 15 | | Czechy | 43 | 14 | 15 | 14 | 24 | 7 | 9 | 8 | | Słowacja | 24 | 7 | 9 | 8 | 5 | 2 | 2 | 1 | | Finlandia | 302 | 101 | 84 | 117 | 161 | 42 | 62 | 57 | | Francja | 671 | 202 | 223 | 246 | 109 | 31 | 31 | 47 | | Hiszpania | 130 | 37 | 59 | 34 | 2 | 1 | 1 | 1 | | Holandia | 266 | 77 | 85 | 104 | 110 | 37 | 38 | 35 | | Niemcy | 1304 | 411 | 432 | 461 | 377 | 136 | 135 | 106 | | Norwegia | 148 | 56 | 49 | 43 | 329 | 118 | 111 | 100 | | Rosja | 399 | 133 | 122 | 144 | 124 | 49 | 40 | 35 | | Rumunia | 301 | 88 | 94 | 119 | 1 | – | – | 1 | | Szwajcaria | 185 | 47 | 73 | 65 | 138 | 50 | 40 | 48 | a, b Igrzyska organizowane w 4-letnim cyklu olimpiady (z wyjątkiem lat 1916, 1940 i 1944); letnie i zimowe igrzyska organizowane były w tych samych latach do 1992 r., a po tym roku — aby uzyskać dwuletnią przemienność igrzysk letnich i zimowych — te ostatnie zorganizowano w 1994 r.: a — od I igrzysk olimpijskich w Atenach (w 1896 r.) do XXX igrzysk olimpijskich w Londynie (w 2012 r.), b — od I igrzysk olimpijskich w Chamonix (w 1924 r.) do XXII igrzysk olimpijskich w Soczi (w 2014 r.). c Od igrzysk olimpijskich w 1920 r. do igrzysk w 1992 r.; bez Bohemii. d Od igrzysk olimpijskich w 1994 r. e Od igrzysk olimpijskich w 1956 r. do igrzysk w 1988 r. dane podano łącznie dla Republiki Federalnej Niemiec (RFN) i Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). a, b Olympic games organised every four years (excluding the years 1916, 1940 and 1944); summer and winter Olympic Games were organised in the same years until 1992, and following that year, in order to achieve a two-year interval between summer and winter games, the latter were organised in 1994: a — from the 1st Olympic Games in Athens (1896) to the 30th Olympic Games in London (in 2012), b — from the 1st Olympic Games in Chamonix (in 1924) to the 22nd Olympic Games in Sochi (in 2014). c From the Olympic Games in 1920 to the Olympic Games in 1992; excluding Bohemia. d From the Olympic Games in 1994. e From the Olympic Games in 1956 to the Olympic Games in 1988 the data provided only for the West Germany and the East Germany. | Kraje | 1896–2012 – igrzyska letniea | 1924–2014 – igrzyska zimoweb | |-------|-----------------------------|-------------------------------| | | ogółem total | złote gold | srebrne silver | brązowe bronze | ogółem total | złote gold | srebrne silver | brązowe bronze | | Szwecja | 483 | 143 | 164 | 176 | 144 | 50 | 40 | 54 | | Węgry | 475 | 167 | 144 | 164 | 6 | — | 2 | 4 | | Wielka Brytania | 780 | 236 | 272 | 272 | 26 | 10 | 4 | 12 | | Włochy | 549 | 198 | 166 | 185 | 114 | 37 | 34 | 43 | | ZSRRf | 1 122 | 440 | 357 | 325 | 217 | 87 | 63 | 67 | a, b Notki patrz na str. 217. f Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; do danych reprezentacji ZSRR, która uczestniczyła w igrzyskach olimpijskich od 1952 r. do 1988 r., włączono medale zdobyte w 1992 r. przez Wspólnotę Niepodległych Państw (WNP), którą reprezentowali sportowcy większości byłych republik radzieckich. Uwaga. Polska reprezentacja uczestniczy w letnich igrzyskach olimpijskich od igrzysk VIII Olimpiady, które odbyły się w Paryżu w 1924 r. (z wyjątkiem igrzysk XXIII Olimpiady zorganizowanych w 1984 r. w Los Angeles). Wśród krajów europejskich w klasyfikacji medalowej letnich igrzysk olimpijskich polscy sportowcy zajęli najwyższe – 4 miejsce w Monachium w 1972 r. (łącznie 21 medali, w tym 7 złotych) oraz w Montrealu w 1976 r. (26 medali, w tym 7 złotych). Polscy sportowcy dyscyplin zimowych startowali we wszystkich zimowych igrzyskach olimpijskich. Note. The Polish representation has participated in the summer Olympic Games since the 8th tournament, held in Paris in 1924 (except for the 23rd Olympic Games which took place in 1984 in Los Angeles). Among European countries, in the medal classification of the summer Olympic Games Polish competitors got the highest, 4th position in Munich in 1972 (a total of 21 medals, of which 7 gold) and in Montreal in 1976 (26 medals, of which 7 gold). Polish winter Olympians participated in all winter Olympic Games. Na podstawie: www.olympic.org; obliczenia własne. On the basis: ROLNICTWO AGRICULTURE | Lata | Powierzchnia ogólna | Grunty orne | Łaki i lasy | Inne grunty i nieużytki | |------|---------------------|-------------|-------------|------------------------| | | Total area | Arable land | Meadows and forests | Other land and wasteland | | Polska | 100 | 30 | 45 | 25 | | Anglia i Walia | 1698 | 100 | 26 | 44 | 30 | | Francja | 1600 | 100 | 22 | 51 | 27 | | Włochy | 1600 | 100 | 26 | 48 | 26 | Na podstawie: B. Baranowski, Przemiany środowiska geograficznego Polski, w: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, red. W. Hensel i J. Pazdur, t. IV: Od połowy XVII do końca XVIII wieku, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978, s. 16; P. Malanima, The energy basis for early modern growth, 1650–1820, w: Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800, red. M. Prak, London-New York 2005, s. 60. | Lata | Powierzchnia ogólna | Grunty orne | Łąki i pastwiska | Lasy | Inne grunty i nieużytki | |------|---------------------|-------------|------------------|------|------------------------| | | Total area | Arable land | Meadows total | meadows | pastures | Forests | Other land and wasteland | | Ziemia polska ok. around 1860 | 100,0 | 48,2 | 16,0 | 8,9 | 7,1 | 22,5 | 13,3 | | Polish land ok. around 1910 | 100,0 | 54,7 | 15,9 | 8,8 | 7,1 | 21,1 | 8,3 | | Królestwo Polskiea 1859 | 100,0 | 46,3 | 13,0 | 8,1 | 4,9 | 20,1 | 20,6 | | Kingdom of Polanda 1909 | 100,0 | 55,4 | 14,8 | 8,0 | 6,8 | 18,2 | 11,6 | | Galicja ok. around 1860 | 100,0 | 45,8 | 21,2 | 11,4 | 9,8 | 27,0 | 6,0 | | Galicia 1913 | 100,0 | 48,5 | 20,9 | 11,1 | 9,8 | 25,7 | 4,9 | | zabór pruski 1864 | 100,0 | 56,4 | 15,8 | 7,6 | 8,2 | 21,7 | 6,1 | | Prussian Partition 1913 | 100,0 | 60,1 | 10,9 | 7,0 | 3,9 | 21,3 | 7,7 | | Litwa, Białoruś i Ruś 1881 | 100,0 | 38,2 | 18,2 | . | . | 29,4 | 14,1 | | Lithuania, Belarus and Rus | 100,0 | 31,1 | 18,9 | . | . | 32,7 | 17,3 | | Litwa i Białoruś 1881 | 100,0 | 31,1 | 18,9 | . | . | 32,7 | 17,3 | | Lithuania and Belarus | 100,0 | 50,5 | 17,1 | . | . | 23,9 | 8,5 | | Ruś 1881 | 100,0 | 26,2 | 15,9 | . | . | 38,8 | 19,1 | | Russia – część europejskab 1881 | 100,0 | 26,2 | 15,9 | . | . | 38,8 | 19,1 | a W 1839 r. grunty orne stanowiły 34,3%, a lasy – 27,9% ogólnej powierzchni. b Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). a In 1839, arable land constituted 34,3% and forests – 27,9% of total area. b Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 198 i 199; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 106. | Kraje | Countries | Powierzchnia ogólna | Grunty orne, laki i pastwiska | Lasy | Inne grunty | |-------|-----------------|---------------------|-------------------------------|------|-------------| | | | Total area | Arable land, meadows and pastures | Forests | Other land | | Austria | Austria | 100 | 58a | 33 | 9 | | Belgia | Belgium | 100 | 72b | 20 | 8 | | Bulgaria | Bulgaria | 100 | 34 | 29 | 37 | | Dania | Denmark | 100 | 76 | 8 | 16 | | Francja | France | 100 | 70 | 19 | 11 | | Hiszpania | Spain | 100 | 55 | 10 | 35 | | Niderlandy | Netherlands | 100 | 67 | 8 | 25 | | Niemcy | Germany | 100 | 65c | 26 | 9 | | Norwegia | Norway | 100 | 3 | 21 | 76 | | Rosja – część europejska | Russia – the European part | 100 | 40 | 39 | 21 | | Rumunia | Romania | 100 | 59 | 18 | 23 | | Szwajcaria | Switzerland | 100 | 56 | 22 | 22 | | Szwecja | Sweden | 100 | 12 | 53 | 35 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 100 | 94 | . | . | | Włochy | Italy | 100 | 76d | 16 | 8 | a–d Grunty orne: a – w 1913 r. – 35%, b – w 1910 r. – 52%, c – w 1913 r. – 49%, d – w 1910 r. – 52%. a–d Arable land: a – in 1913 – 35%, b – in 1910 – 52%, c – in 1913 – 49%, d – in 1910 – 52%. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 198 On the basis: i 199; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 40; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 63. | Lata Kraje | 1931 | 1960 | 1990 | 2008 | |------------|------|------|------|------| | **Poland** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Austria** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Belgium** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Bulgaria** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Czechoslovakia** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Czech Republic** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Slovakia** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Denmark** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Finland** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **W tym** | **użytki rolne** | **grunty orne** | **ląki i pastwiska** | **lasy** | |-----------|------------------|-----------------|---------------------|---------| | **total** | **arable land** | **meadows and pastures** | **forests** | | 67,5 | 49,0 | 18,5 | 22,0 | | 65,5 | 52,0 | 13,5 | 24,5 | | 59,9 | 46,9 | 13,0 | 28,0 | | 53,2 | 38,7 | 14,5 | 29,7 | | 50,3 | 23,5 | 26,8 | 37,4 | | 48,3 | 20,9 | 27,4 | 37,5 | | 41,7 | 17,9 | 23,8 | 38,1 | | 39,3 | 16,7 | 22,6 | 48,6 | | 58,0 | 34,8 | 23,2 | . | | 56,8 | 31,6 | 25,2 | 19,4 | | 45,4 | 24,2 | 21,2 | 21,2 | | 45,2 | 27,9 | 17,3 | 23,3 | | . | 35,0 | . | . | | 51,1 | 41,7 | 9,4 | 32,8 | | 47,1 | 28,2 | 18,9 | 35,4 | | 57,3 | 42,4 | 14,9 | 34,2 | | 52,7 | 40,1 | 12,6 | 35,9 | | 55,0 | 39,2 | 15,8 | 34,4 | | 40,1 | 28,7 | 11,4 | 39,4 | | 71,7 | 61,8 | 9,9 | . | | 73,0 | 64,5 | 8,5 | 10,2 | | 64,7 | 60,2 | 4,5 | 11,5 | | 62,8 | 56,6 | 6,2 | 13,7 | | 8,6 | 7,8 | 0,8 | 64,9 | | 7,6 | 7,4 | 0,2 | 68,6 | | 7,5 | 7,4 | 0,1 | 76,7 | *a* W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. *b*, *c* Łącznie z: *b* – sadami i ogrodami (1,5%), *c* – gruntami związanymi z gospodarką leśną. *d* 2010 r. *e* W 1990 r. łącznie z Luksemburgiem. *a* In 1988–2008 excluding inland waters. *b*, *c* Including: *b* – orchards and gardens (1,5%), *c* – land connected with silviculture. *d* 2010. *e* In 1990 including Luxembourg. | Lata/Kraje | Years/Countries | Powierzchnia ogółna $^a$ | Total area $^a$ | W tym/Of which | użytki rolne/agricultural land | ląki i pastwiska/meadows and pastures | lasy/forests | |------------|-----------------|-----------------------------|------------------|----------------|-------------------------------|--------------------------------------|-------------| | | | | | | ogółem total | gruntoryrne arable land | | | | Francja | 1936 | 100,0 | 59,2 | 38,3 | 20,9 | 19,5 | | | France | 1959 | 100,0 | 62,8 | 39,0 | 23,8 | 21,0 | | | | 1990 | 100,0 | 55,5 | 34,8 | 20,7 | 26,8 | | | | 2008 | 100,0 | 53,7 | 33,3 | 20,4 | 27,8$b$ | | | Hiszpania | 1936 | 100,0 | . | 31,2 | . | . | | | Spain | 1959 | 100,0 | 44,1 | 41,5 | 2,6 | 47,6$c$ | | | | 1990 | 100,0 | 60,5 | 40,7 | 19,8 | 30,9 | | | | 2008 | 100,0 | 57,4 | 25,6 | 31,8 | 35,9$b$ | | | Holandia | 1936 | 100,0 | 68,8 | 29,6 | 39,2 | 7,4 | | | Netherlands| 1959 | 100,0 | 71,2 | 31,9 | 39,3 | 8,3 | | | | 2008 | 100,0 | 56,7 | 31,6 | 25,1 | 10,8$b$ | | | Jugosławia | 1936 | 100,0 | 55,3 | 30,1 | 25,2 | 31,2 | | | Yugoslavia | 1959 | 100,0 | 58,5 | 32,5 | 26,0 | 34,5 | | | | 1990 | 100,0 | 55,1 | 30,1 | 25,0 | 36,6 | | | Litwa | 1936 | 100,0 | 69,3 | 48,8 | 20,5 | 18,9 | | | Lithuania | 2008 | 100,0 | 43,0 | 29,7 | 13,3 | 35,7$b$ | | | Łotwa | 1936 | 100,0 | 57,4 | 32,2 | 25,2 | 26,6 | | | Latvia | Niemcy | 1936 | 100,0 | 59,4 | 41,2 | 18,2 | 27,4 | | | Germany | 2008 | 100,0 | 48,6 | 34,2 | 14,4 | 31,0$b$ | | | NRD$d$ | 1959 | 100,0 | 59,4 | 46,5 | 13,1 | 27,4 | | | GDR$d$ | 1988 | 100,0 | 57,1 | 45,4 | 11,7 | 27,5 | | | RFN$d$ | 1959 | 100,0 | 57,8 | 34,8 | 23,0 | 28,6 | | | FRG$d$ | 1988 | 100,0 | 47,9 | 30,2 | 17,7 | 29,6 | | | Rumunia | 1936 | 100,0 | 60,3 | 47,2 | 13,1 | 21,9 | | | Romania | 1959 | 100,0 | 61,2 | 43,5 | 17,7 | 27,0 | | | | 1990 | 100,0 | 62,2 | 42,1 | 20,1 | 26,9 | | | | 2008 | 100,0 | 58,9 | 37,9 | 21,0 | 29,3$b$ | | $a$ W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. $b$ 2010 r. $c$ 1958 r.; łącznie z powierzchnią użytkowana jako pastwiska (37,9%). $d$ Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. $a$ In 1988–2008 excluding inland waters. $b$ 2010. $c$ 1958; including area used as pastures (37,9%). $d$ Respectively: East Germany and West Germany. | Lata Kraje | Powierzchnia ogółna $^a$ | W tym | Of which | |------------|-----------------------------|-------|----------| | | | ogółem total | gruntory orne arable land | łąki i pastwiska meadows and pastures | lasy forests | | Szwecja | 1959 | 100,0 | 9,7 | 8,1 | 1,6 | 50,0 | | Sweden | 1990 | 100,0 | 7,5 | 6,2 | 1,3 | 62,0 | | | 2008 | 100,0 | 7,6 | 6,4 | 1,2 | 76,1$^b$ | | Węgry | 1936 | 100,0 | 77,9 | 60,4 | 17,5 | 11,8 | | Hungary | 1959 | 100,0 | 77,2 | 61,8 | 15,4 | 14,0 | | | 1990 | 100,0 | 69,6 | 57,0 | 12,6 | 18,3 | | | 2008 | 100,0 | 64,8 | 51,0 | 13,8 | 21,8$^b$ | | Wielka Brytania $^c$ | 1936 | 100,0 | 80,7 | 23,7 | 57,0 | . | | United Kingdom $^c$ | 1959 | 100,0 | 81,6 | 29,5 | 52,1 | 6,9 | | | 1990 | 100,0 | 72,8 | 27,0 | 45,8 | 9,8 | | | 2008 | 100,0 | 72,9 | 24,8 | 48,1 | 11,9$^b$ | | Włochy | 1936 | 100,0 | 60,5 | 41,7 | 18,8 | 17,9 | | Italy | 1959 | 100,0 | 69,6 | 52,6 | 17,0 | 19,3 | | | 1990 | 100,0 | 56,2 | 40,2 | 16,0 | 22,2 | | | 2008 | 100,0 | 47,2 | 24,2 | 23,0 | 37,0$^b$ | $^a$ W latach 1988–2008 bez wód śródlądowych. $^b$ 2010 r. $^c$ W 1936 r. Anglia i Walia. Uwaga. W przypadku lasów udział — w % — obliczono w powierzchni ogólnej kraju. $a$ In 1988–2008 excluding inland waters. $b$ 2010. $c$ In 1936 England and Wales. Note. Share of forests — in % — is calculated in total area of the country. Na podstawie: Europe in figures – Eurostat Yearbook 2011, Eurostat 2011, s. 387; Forestry in the EU and the world. A statistical portrait, Eurostat 2011, s. 13; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 73; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 494; Rocznik Statystyczny 1993, Warszawa 1993, s. 537; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2001, Warszawa 2001, s. 10; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 341, 342 i 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 37, 223 i 224; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 82, 83, 315 i 316; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 381; obliczenia własne. | Kraje | Grunty wywłaszczone | Grunty rozparcelowane | Liczba gospodarstw nadzielonych parcelowana ziemia w tys. | Grunty rozparcelowane na 1 gospodarstwo nadzielone w ha | |-------|---------------------|----------------------|----------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------| | | w tys. ha | in thous. ha | w % ogólnej powierzchni gruntów rolnych | Number of farms apportioned of parcelled land in thous. | Parceled lands per farm apportioned in ha | | Polska | 2 654,8 | 2 654,8 | 7,0 | 694,4 | 3,8 | | Czechosłowacja | 4 068,6 | 1 292,0 | 28,9 | 642,5 | 2,0 | | Estonia | 2 346,5 | 1 204,5 | 54,3 | 83,5 | 14,4 | | Jugosławia | . | 2 480,0 | 10,0 | . | . | | Litwa | . | 720,3 | 16,9 | 65,1 | 11,1 | | Łotwa | . | 1 700,0 | 27,5 | 144,7 | 11,7 | | Rumunia | 6 008,1 | 3 629,8 | 20,4 | 1 369,0 | 2,6 | | Węgry | . | 727,1 | 8,5 | 425,1 | 1,7 | a Dane przybliżone. b Parcelacja przeprowadzona w latach 1919–1938. a Approximate data. b Parcelling out of land conducted in years 1919–1938. Na podstawie: W. Roszkowski, Land Reforms in East Central Europe after World War I, w: Eastern Europe and Latin America in the 20th Century. International Conference organized by the East European Research Group and Estudios Latinoamericanos, Pultusk, 1990, s. 227 i 239. | Kraje | Użytki rolne ogółem w tys. ha | Grunty rozparcelowane | Liczba gospodarstw nadzielonych parcelowaną ziemią w tys. | Grunty rozparcelowane na 1 gospodarstwo nadzielone w ha | |-------|-------------------------------|----------------------|----------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------| | | | ogółem w tys. ha | w % ogólnej powierzchni kraju in % of total area of the country | w % ogólnej powierzchni użytków rolnych in % of total agricultural land area | Number of farms apportioned of parcelled land in thous. | Parcelled lands per farm apportioned in ha | | Polska | 20 403 | 6 070,1 | 19,4 | 29,8 | 1 068,4 | 5,7 | | Albania | 1 247 | 172,0 | 5,9 | 13,8 | 70,2 | 2,5 | | Bułgaria | 5 629 | 137,0 | 1,2 | 2,4 | 128,8 | 1,1 | | Czechosłowacja | 7 336 | 1 290,5 | 10,1 | 17,6 | 303,4 | 4,0 | | Jugosławia | 14 967 | 797,0 | 3,1 | 5,3 | 316,4 | 2,5 | | NRD | 6 430 | 2 190,0 | 20,3 | 34,1 | 559,1 | 3,9 | | Rumunia | 14 546 | 1 111,0 | 4,7 | 7,6 | 918,9 | 1,2 | | Węgry | 7 187 | 1 875,3 | 20,1 | 26,1 | 642,1 | 3,0 | a Parcelacja przeprowadzona w latach 1945–1949. b Niemiecka Republika Demokratyczna. a Parcelling out of land conducted in years 1945–1949. b East Germany. Na podstawie: Reformy agrarne w socjalistycznych państwach Europy (1944–1948). Zbiór dokumentów i materiałów, red. W. Góra, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1987, s. 32 i 33. Tabl. 3 (47). UŻYTKI ROLNE GOSPODARSTW PAŃSTWOWYCH I SPÓŁDZIELNI PRODUKCYJNYCH W ROLNICTWIE W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ AGRICULTURAL LAND OF STATE AND COLLECTIVE FARMS IN AGRICULTURE IN CENTRAL EUROPEAN COUNTRIES | Kraje | Countries | 1960 | 1988 | |-------|-----------|------|------| | | | ogółem | total | gospodarstwa państwowe | spółdzielnie produkcyjne | | | | | | state farms | collective farms | | Polska | Poland | 13,1 | 22,8 | 18,8 | 4,0 | | Bulgaria | Bulgaria | 91,0 | 89,9 | . | . | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 88,0 | 93,9 | 30,3 | 63,6 | | Jugosławia | Yugoslavia | 14,0 | 15,7a | . | . | | NRDb | GDRb | 92,4 | 90,2 | 7,7 | 82,5 | | Rumunia | Romania | 94,2c | 90,5d | . | . | | Węgry | Hungary | 95,5e | 85,8 | 14,9 | 70,9 | | ZSRRf | Soviet Union | 99,0 | 98,2 | 67,9 | 30,3 | a 1985 r. b Niemiecka Republika Demokratyczna. c 1962 r. d 1987 r. e 1961 r. f Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Uwaga. W ZSRR w latach 30. XX w., a w krajach Europy Środkowej w okresie po II wojnie światowej przeprowadzono tzw. uspoleczenie rolnictwa polegające na przymusowym łączeniu prywatnych gospodarstw rolnych w spółdzielnie produkcyjne (kolektywizacja) oraz zakładaniu państwowych gospodarstw rolnych na bazie gruntów pochodzących z wywłaszczeń (likwidacja prywatnych gospodarstw o powierzchni przekraczającej 50 lub 100 ha) oraz gruntów należących przed 1938 r. do państwa i publicznych związków prawnych. Proces uspoleczenia rolnictwa najmniejsze rozmiary przyjął w Polsce i Jugosławii. a 1985. b East Germany. c 1962. d 1987. e 1961. Note. In the 1930s in the Soviet Union and after World War II in Central European countries, the so-called nationalisation of agriculture was carried out, consisting of obligatory merging of individual agricultural holdings to form production co-operatives (collective farming) and establishing state agricultural holdings on the land obtained through expropriation (liquidation of individual holdings with an area exceeding 50 or 100 ha) and land belonging to the state and public legal associations before 1938. The scale of the agricultural nationalisation process was the lowest in Poland and Yugoslavia. Na podstawie: Historia gospodarcza Czechosłowacji, red. V. Prucha, Warszawa 1979, s. 409; Z. Smoleński, Evolucja uspolecznionego rolnictwa krajów socjalistycznych, Warszawa 1976, s. 26 i 28; Statisticzeskij Jeżegodnik Stran-Człenow SEW, Moskwa 1989, s. 194; Yugoslavia 1945–1985. Statistical Review, Beograd 1986, s. 95. Tabl. 4 (48). GOSPODARSTWA ROLNE WEDŁUG GRUP OBSZAROWYCH FARMS BY AREA GROUPS A. W XVI W. — gospodarstwa chłopskie IN THE 16th CENTURY — peasant farms | Gospodarstwa według grup obszarowych $^a$ | Polska | Poland | Anglia w XVI w. | Francja $^b$ | |---------------------------------------------|--------|--------|-----------------|---------------| | | 1510 | 1534 | England in the 16th century | around 1550 r. | | starostwo starosty socha-czewskie $^e$ | | | | | | Żuławy Malborskie | | | | | | klucze demesne niesulkowski i wolborski $^f$ | | | | | | freeholders $^c$ | | | | | | customary tenants $^d$ | | | | | **W liczbach bezwzględnych In absolute numbers** | OGÓŁEM TOTAL ... | 472 | 875 | 804 | 1 026 | 388 | 1 665 | 2 584 | |------------------|-----|-----|-----|-------|-----|-------|-------| **W odsetkach In percent** | OGÓŁEM TOTAL ... | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | |------------------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|-------| | Do 5 ha | 7,4 | – | 1,1 | 8,5 | 56,2 | 46,1 | 94,1 | | Up to | | | | | | | | | 5–10 | 72,5 | 0,5 | 56,6 | 76,6 | 10,0 | 14,2 | 3,2 | | 10–25 | 18,6 | 17,6 | 41,3 | 14,7 | 5,9 | 19,4 | 2,0 | | 25–50 | 1,5 | 66,7 | 1,0 | 0,2 | 5,4 | 15,2 | 0,4 | | 50 ha i więcej and more | – | 15,2 | – | – | 2,1 | 1,8 | 0,3 | $^a$ W przypadku Anglii odpowiednio: do 4 ha; 4–8; 8–16; 16–40; 40 ha i więcej. $^b$ Region Ile-de-France — środkowa część Basenu Paryskiego. $^c$ Wolni chłopi — właściciele ziemscy. $^d$ Chłopi posiadający ziemię na określonych umowach. $^e$ 11 wsi w dobrach królewskich. $^f$ 2 duże klucze w dobrach biskupstwa włoclawskiego. $^g$, $h$ Łącznie z gospodarstwami cottagers (grupa ubogich chłopów, pośrednia między polskimi zagrodnikami a chalupnikami, mieszcząca się w grupie obszarowej do 4 ha): $g$ — 18,0%, $h$ — 10,0%. $i$, $k$ W tym gospodarstwa nieokreślone, nieuwzględnione w dalszym podziale: $i$ — 20,4%, $k$ — 3,3%. $l$, $m$ W tym gospodarstwa o powierzchni: $l$ — do 1 ha — 78,6%, $m$ — 100 ha i więcej — 1,3%. Uwaga. W Anglii strukturę gospodarstw freeholders (patrz notka c) obliczono na podstawie 22 majątków ziemskich, a customary tenants (patrz notka d) — 52. $^a$ For England respectively: up to 4 ha; 4–8; 8–16; 16–40; 40 ha and more. $^b$ The Ile-de-France region — the middle part of the Paris Basin. $^c$ Free peasants — land owners. $^d$ Peasants owning land based on specific agreements. $^e$ 11 villages constituting royal property. $^f$ 2 large demesnes constituting the property of the bishop of Wloclawek. $^g$, $h$ Including cottagers (a group of poor peasants intermediate between Polish smallholders and villeins, placed in the area group up to 4 ha): $g$ — 18,0%, $h$ — 10,0%. $i$, $k$ Including unspecified farms not taken into account in further breakdown: $i$ — 20,4%, $k$ — 3,3%. $l$, $m$ Including farms with an area of: $l$ — up to 1 ha — 78,6%, $m$ — 100 ha and more — 1,3%. Note. In England the structure of freeholder farms (see note c) was calculated on the basis of 22 land properties, and customary tenant farms (see note d) based on 52 land properties. W XVI w. na większości centralnych ziem Polski przeważały gospodarstwa chłopskie liczące od 5 do 10 ha. Natomiast inaczej było na Pomorzu Gdańskim, gdzie dominowały duże gospodarstwa zamożnych chłopów (gburów) o powierzchni od 25 do 50 ha. In the 16th century in most central parts of Poland peasant farms with an area from 5 to 10 ha prevailed. The situation was different in Gdańsk Pomerania, where large farms owned by rich peasants (gburs) with an area from 25 to 50 ha were dominant. Na podstawie: J. Jacquart, *La crise rurale en Île-de-France 1550–1670*, Paris 1974, s. 118; On the basis: A. Maćzak, *Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku*, Warszawa 1962, s. 275; J. Topolski, *Narodziny kapitalizmu w Europie XIV–XVII wieku*, wyd. 2, Warszawa 1987, s. 108; A. Wawrzyńczyk, *Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII w.*, Warszawa 1962, s. 24; L. Żytkowicz, *Studia nad gospodarstwem wiejskim w dobrach kościelnych w XVI w.*, Tablice, Warszawa 1962, s. 10 i 11. **Tabl. 4 (48). GOSPODARSTWA ROLNE** **WEDŁUG GRUP OBSZAROWYCH (cd.)** **FARMS BY AREA GROUPS (cont.)** **B. W LATACH 1855–1910** **IN 1855–1910** | Lata | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |------|-------------------|-------------------------| | | | w odsetkach | in percent | | | | | | | | | | | ### Galicja **OGÓŁEM TOTAL …… 1902** | Do Up to 5 ha | 100,0 | 100,0 | |---------------|-------|-------| | 5–10 | 13,6 | 16,1 | | 10–20 | 3,5 | 8,2 | | 20–50 | 0,7 | 4,0 | | 50 ha i więcej and more | 0,7 | 43,3 | ### Królestwo Polskie **OGÓŁEM TOTAL …… 1877** | Do Up to 5,6 ha | 100,0 | 100,0 | |-----------------|-------|-------| | 5,6–11,2 | 37,5 | 19,9 | | 11,2–22,4 | 19,7 | 18,6 | | 22,4–56 | 2,6 | 4,9 | | 56 ha i więcej and more | 1,2 | 48,9 | **1904** | Do Up to 5,6 ha | 100,0 | 100,0 | |-----------------|-------|-------| | 5,6–11,2 | 37,5 | 19,9 | | 11,2–22,4 | 19,7 | 18,6 | | 22,4–56 | 2,6 | 4,9 | | 56 ha i więcej and more | 1,2 | 48,9 | --- *a* Gospodarstwa na wsi; powierzchnia gospodarstw przeliczona z mórg. *a* Farms in rural areas; area of farms converted from acres. | Lata Years | Gospodarstwa według grup obszarowych Farms by area groups | Liczba gospodarstw Number of farms | Powierzchnia gospodarstw Area of farms | |------------|----------------------------------------------------------|----------------------------------|----------------------------------------| | | | w odsetkach in percent | | | Wielkie Księstwo Poznańskie Grand Duchy of Posen | | **OGÓŁEM TOTAL …… 1907** | 100,0 | 100,0 | | Do Up to 5 ha | 67,7 | 6,8 | | 5–10 | 12,4 | 8,3 | | 10–20 | 12,5 | 17,4 | | 20–50 | 5,5 | 15,8 | | 50 ha i więcej and more | 1,9 | 51,7 | Bulgaria | **OGÓŁEM TOTAL …… 1908** | 100,0 | 100,0 | | Do Up to 5 ha | 62,8 | 23,8 | | 5–10 | 23,1 | 29,4 | | 10–20 | 11,0 | 26,6 | | 20–100 | 3,0 | 16,4 | | Powyżej Above 100 ha | 0,1 | 3,8 | Francja France | **OGÓŁEM TOTAL …… 1882** | 100,0 | 100,0 | | Do Up to 5 ha | 71,1 | 13,5 | | 5–10 | 13,6 | 11,6 | | 10–20 | 7,6 | 13,1 | | 20–40 | 5,2 | 16,9 | | 40 ha i więcej and more | 2,5 | 44,9 | Irlandia Ireland | **OGÓŁEM TOTAL …… 1855** | 100,0 | . | | 1910 | 100,0 | . | | 0,4–6,1 ha | 1855 | 45,0 | . | | 1910 | 40,7 | . | | 6,1–12,2 | 1855 | 24,2 | . | | 1910 | 25,6 | . | | 12,2–20,2 | 1855 | 10,7 | . | | 1910 | 12,0 | . | | 20,2–40,5 | 1855 | 13,3 | . | | 1910 | 14,5 | . | | Powyżej Above 40,5 ha | 1855 | 6,8 | . | | 1910 | 7,2 | . | | Lata | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |------|-------------------|-------------------------| | | | w odsetkach | | | | in percent | ### Prusy **OGÓŁEM TOTAL** 1882 | Gospodarstwa według grup obszarowych | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |-------------------------------------|--------------------|-------------------------| | Up to 5 ha | 11,2 | . | | 5–20 | 21,3 | . | | 20–100 | 28,7 | . | | 100 ha i więcej | 38,8 | . | ### Rumunia **OGÓŁEM TOTAL** 1907 | Gospodarstwa według grup obszarowych | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |-------------------------------------|--------------------|-------------------------| | Up to 5 ha | 77,7 | 25,6 | | 5–100 | 21,6 | 25,5 | | Powyżej | 0,6 | 48,8 | ### Serbia **OGÓŁEM TOTAL** 1905 | Gospodarstwa według grup obszarowych | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |-------------------------------------|--------------------|-------------------------| | Up to 5 ha | 64,9 | 29,2 | | 5–10 | 23,7 | 31,0 | | 10–20 | 8,9 | 22,3 | | 20–100 | 2,3 | 13,8 | | Powyżej | 0,1 | 3,8 | ### Węgry **OGÓŁEM TOTAL** 1895 | Gospodarstwa według grup obszarowych | Liczba gospodarstw | Powierzchnia gospodarstw | |-------------------------------------|--------------------|-------------------------| | Up to 5 ha | 53,6 | 5,8 | | 5–100 | 45,4 | 46,5 | | Powyżej | 1,0 | 47,7 | --- Na podstawie: Th. David, *Nationalisme économique et industrialisation. L’expérience des pays de l’Est (1789–1939)*, Genève 2009, s. 139 i 141; *Farming Since the Famine – Irish Farming Statistics 1847–1999*, Dublin 1997; *Historia Polski w liczbach*, t. II: *Gospodarka*, Warszawa 2006, s. 208; J. Łukasiewicz, *O strukturze agrarnej Królestwa Polskiego po uwłaszczeniu*, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXII, z. 2, Warszawa 1971, s. 313; *Preussische Statistik*, t. LXXVI, cz. 3, Berlin 1884, s. 2–48; *Reports of the Bureau of Statistics of the Department of Agriculture*, z. 56, United States of America 1889, s. 478. | Lata Years | Kraje Countries | Gospodarstwa — w odsetkach — o powierzchni ogólnej w ha Farms — in percent — with total area in ha | |------------|----------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------| | | | do 5 up to | 5–10 | 10–20 | 20–100 | powyżej 100 above | | Polska Poland | 1921 | 61,8 | 24,7 | 10,3 | 2,7 | 0,4 | | Finlandia Finland | 1929 | 54,6 | 21,8 | 9,5 | 2,2 | 0,3 | | Holandia Netherlands | 1930 | 66,8 | 14,9 | 11,1 | 7,1 | 0,1 | | Litwa Lithuania | 1930 | 24,2 | 25,4 | 30,1 | 19,8 | 0,5 | | Niemcy Germany | 1933 | 53,5 | 20,2 | 14,7 | 10,5 | 1,1 | | Szwecja Sweden | 1932 | 55,4 | 22,4 | 13,9 | 7,7 | 0,6 | **W latach 1921–1938 In 1921–1938** Liczba gospodarstw Number of farms | Polska Poland | 1921 | 61,8 | 24,7 | 10,3 | 2,7 | 0,4 | | Finlandia Finland | 1929 | 54,6 | 21,8 | 9,5 | 2,2 | 0,3 | | Holandia Netherlands | 1930 | 66,8 | 14,9 | 11,1 | 7,1 | 0,1 | | Litwa Lithuania | 1930 | 24,2 | 25,4 | 30,1 | 19,8 | 0,5 | | Niemcy Germany | 1933 | 53,5 | 20,2 | 14,7 | 10,5 | 1,1 | | Szwecja Sweden | 1932 | 55,4 | 22,4 | 13,9 | 7,7 | 0,6 | Powierzchnia ogólna $^a$ gospodarstw Total area $^a$ of farms | Polska Poland | 1921 | 17,0 | 21,0 | 16,7 | 9,9 | 35,4 | | Finlandia Finland | 1929 | 14,3 | 19,2 | 60,4 | 9,7 | 6,1 | | Holandia Netherlands | 1930 | 14,7 | 18,0 | 26,4 | 39,4 | 1,5 | | Litwa Lithuania | 1930 | 3,8 | 13,5 | 29,9 | 46,5 | 6,3 | | Niemcy Germany | 1933 | 8,6 | 10,5 | 15,1 | 27,9 | 37,9 | | Szwecja Sweden | 1932 | 15,3 | 19,2 | 22,9 | 32,0 | 10,6 | **W latach 1955–1961 In 1955–1961** Liczba gospodarstw Number of farms | Polska $^b$ Poland $^b$ | 1960 | 63,2 $^c$ | 26,1 | 9,7 | 1,0 $^d$ | — | | Belgia Belgium | 1959 | 47,7 | 26,9 | 18,0 | 7,2 | 0,2 | | Francja France | 1955 | 30,4 $^e$ | 22,3 | 25,1 | 21,2 | 1,0 | | Holandia Netherlands | 1959 | 38,1 $^f$ | 27,0 | 23,4 | 11,4 | 0,1 | | RFN $^g$ FRG $^g$ | 1960 | 44,5 $^h$ | 24,8 | 20,7 | 9,8 | 0,2 | | Włochy Italy | 1961 | 64,7 | 19,5 | 10,0 | 5,1 | 0,7 | $a, b$ Dane dotyczą: $a$ — w przypadku Finlandii w 1929 r. i Szwecji w 1932 r. — gruntów ornych, w przypadku Francji w 1955 r. i Holandii w 1959 r. — użytków rolnych, $b$ — gospodarstw indywidualnych, łącznie z indywidualnymi działkami rolnymi. $c—f, h$ Gospodarstwa o powierzchni: $c$ — od 0,1 ha powierzchni ogólnej, $d$ — 20 ha i więcej powierzchni ogólnej, $e$ — od 1 ha użytków rolnych oraz od 0,2 ha pod kulturami specjalnymi, $f$ — od 1 ha użytków rolnych oraz bez limitu powierzchni w przypadku handlowych sadów owocowych, $h$ — 0,5 ha powierzchni ogólnej. $g$ Republika Federalna Niemiec. $a, b$ Data concern: $a$ — for Finland in 1929 and Sweden in 1932 — arable land, for France in 1955 and Netherlands in 1959 — agricultural land, $b$ — private farms, including private agricultural plots. $c—f, h$ Farms area: $c$ — from 0,1 ha of total area, $d$ — 20 ha and more of total area, $e$ — from 1 ha of agricultural land and from 0,2 ha under special cultivation, $f$ — from 1 ha of agricultural land and without limits in the area in the case of commercial fruit orchards, $h$ — from 0,5 ha of total area. $g$ — West Germany. | Lata | Gospodarstwa — w odsetkach — o powierzchni ogólnej w ha | |------|--------------------------------------------------------| | | do 5 up to | 5–10 | 10–20 | 20–100 | powyżej 100 above | | Kraje | Countries | | | | | | Polska $^b$ | Poland $^b$ | 1960 | 28,0 $^c$ | 39,5 | 26,8 | 5,7 $^d$ | — | | Belgia | Belgium | 1959 | 15,5 | 23,0 | 29,9 | 29,1 | 2,5 | | Francja | France | 1955 | 5,3 $^e$ | 10,8 | 23,5 | 50,3 | 10,1 | | Holandia | Netherlands | 1959 | 9,8 $^f$ | 20,0 | 32,8 | 35,8 | 1,6 | | RFN $^g$ | FRG $^g$ | 1960 | 12,5 $^h$ | 19,2 | 30,9 | 33,9 | 3,5 | | Włochy | Italy | 1961 | 18,2 | 15,4 | 15,5 | 21,0 | 29,9 | $a, b$ Dane dotyczą: $a$ – w przypadku Finlandii w 1929 r. i Szwecji w 1932 r. – gruntów ornych, w przypadku Francji w 1955 r. i Holandii w 1959 r. – użytków rolnych, $b$ – gospodarstw indywidualnych, łącznie z indywidualnymi działkami rolnymi. $c–f, h$ Gospodarstwa o powierzchni: $c$ – od 0,1 ha powierzchni ogólnej, $d$ – 20 ha i więcej powierzchni ogólnej, $e$ – od 1 ha użytków rolnych oraz od 0,2 ha pod kulturami specjalnymi, $f$ – od 1 ha użytków rolnych oraz bez limitu powierzchni w przypadku handlowych sadów owocowych, $h$ – od 0,5 ha powierzchni ogólnej. $g$ Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dane dla Polski w latach 1921 i 1938 z wyłączeniem gospodarstw i gruntów będących we władaniu związków publicznych. $a, b$ Data concern: $a$ – for Finland in 1929 and Sweden in 1932 – arable land, for France in 1955 and Netherlands in 1959 – agricultural land, $b$ – private farms, including private agricultural plots. $c–f, h$ Farms area: $c$ – from 0,1 ha of total area, $d$ – 20 ha and more of total area, $e$ – from 1 ha of agricultural land and from 0,2 ha under special cultivation, $f$ – from 1 ha of agricultural land and without limits in the area in the case of commercial fruit orchards, $h$ – from 0,5 ha of total area. $g$ West Germany. Note. Data for Poland in 1921 and 1938 excluding farms and land owned by public associations. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 378; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 69; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 380. | Countries | Number of farms | Agricultural land area | |-----------|-----------------|------------------------| | | do 5 up to | 5–10 | 10–50 | 50–100 | 100 i więcej and more | | Poland | 55,2 | 22,3 | 20,8 | 1,1 | 0,6 | | Belgium | 22,6 | 12,1 | 44,3 | 15,9 | 5,4 | | Bulgaria | 91,4 | 2,9 | 3,5 | 0,8 | 1,4 | | Czech Republic | 15,3 | 18,3 | 36,2 | 10,5 | 19,2 | | Denmark | 4,9 | 19,5 | 41,5 | 14,4 | 19,8 | | France | 27,0 | 9,0 | 26,9 | 19,0 | 18,1 | | Spain | 53,1 | 14,3 | 22,1 | 5,3 | 5,2 | | Netherlands | 29,2 | 13,9 | 41,7 | 12,5 | 2,8 | | Germany | 9,2 | 15,8 | 46,5 | 15,3 | 11,2 | | Romania | 93,1 | 4,7 | 1,6 | 0,2 | 0,4 | | Hungary | 87,0 | 4,6 | 6,0 | 1,1 | 1,3 | | United Kingdom | 15,9 | 13,3 | 35,1 | 16,3 | 19,4 | | Italy | 73,2 | 11,3 | 12,7 | 1,8 | 1,0 | | Countries | Number of farms | Agricultural land area | |-----------|-----------------|------------------------| | | do 5 up to | 5–10 | 10–50 | 50–100 | 100 i więcej and more | | Poland | 15,8 | 16,1 | 38,3 | 7,5 | 22,3 | | Belgium | 1,4 | 2,8 | 36,8 | 34,4 | 24,6 | | Bulgaria | 6,5 | 2,0 | 7,7 | 5,6 | 78,2 | | Czech Republic | 0,2 | 0,8 | 5,6 | 4,9 | 88,5 | | Denmark | 0,1 | 2,2 | 15,5 | 16,1 | 66,1 | | France | 1,0 | 1,2 | 13,7 | 26,0 | 58,0 | | Spain | 4,4 | 4,2 | 20,8 | 15,5 | 55,1 | | Netherlands | 2,4 | 4,0 | 42,8 | 32,5 | 18,3 | | Germany | 0,3 | 2,1 | 20,8 | 21,7 | 55,1 | | Romania | 29,7 | 9,1 | 8,4 | 3,9 | 48,9 | | Hungary | 6,1 | 4,0 | 16,1 | 9,7 | 64,1 | | United Kingdom | 0,3 | 1,2 | 11,4 | 14,8 | 72,2 | | Italy | 14,3 | 10,0 | 33,7 | 15,5 | 26,5 | a Dane wstępne na podstawie dziewiątej edycji Światowego Spisu Rolnego; w przypadku liczby gospodarstw dane dotyczą gospodarstw prowadzących działalność rolniczą. b 2009 r. Uwaga. W przypadku liczby gospodarstw dane nie zawsze sumują się na „100”, źródło nie wyjaśnia przyczyn rozbieżności. a Preliminary data on the basis of the 9th edition of the World Census of Agriculture; the data on the number of farms concern farms conducting agricultural activities. b 2009. Note. Data on the number of farms do not always sum up to 100; the source does not specify the reasons for discrepancies. Na podstawie: Agriculture. Structure of agricultural holdings. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page; On the basis: Europe in figures – Eurostat yearbook 2011, Eurostat 2011, s. 384; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 369; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 382 i 383. Tabl. 5 (49). LUDNOŚĆ ROLNICZA AGRICULTURAL POPULATION A. W LATACH 1705 I 1775$^a$ IN 1705 AND 1775$^a$ | Kraje | Countries | 1705 | 1775 | |-------|-----------|------|------| | | | w % ogółu ludności | in % of total population | | Polska $^b$ | Poland $^b$ | 80 | 75 | | Anglia | England | 35 | 29 | | Austria | Austria | . | 75 | | Francja | France | 70 | 65 | | Hiszpania | Spain | 71 | 66 | | Holandia | Holland | . | 38 | | Irlandia | Ireland | 48 | 48 | | Prusy | Prussia | 80 | 70 | | Szkocja | Scotland | . | 50 | $^a$ Dane dotyczą ludności aktywnej zawodowo w rolnictwie. $^b$ Dane szacunkowe. $^a$ Data concern economically active population in agriculture. $^b$ Estimated data. Wydajność pracy w rolnictwie$^a$ w latach 1600–1800: Labour productivity in agriculture$^a$ in 1600–1800: | | 1600 | 1700 | 1750 | 1800 | |-------|------|------|------|------| | | | | | | | | Anglia w 1800 r.=100 | England in 1800=100 | | Polska | 54,5 | 65,7 | 65,0 | 74,8 | | Anglia | 53,1 | 80,4 | 107,7 | 100,0 | | Austria | 39,9 | 51,7 | 69,9 | 51,5 | | Francja | 50,3 | 51,7 | 55,9 | 58,0 | | Hiszpania | 53,1 | 60,8 | 55,9 | 49,0 | | Holandia | 74,1 | 86,7 | 103,5 | 100,7 | | Niderlandy Pld. | 88,1 | 83,9 | 85,3 | 77,6 | | Niemcy | 39,9 | 37,8 | 39,2 | 46,9 | | Włochy | 58,0 | 56,6 | 49,0 | 39,9 | $^a$ Wydajność pracy w rolnictwie poszczególnych krajów oszacowano na podstawie ogólnej konsumpcji żywności (z uwzględnieniem zarówno jej importu jak i eksportu) podzielonej przez liczbę ludności aktywnej zawodowo w rolnictwie. $^a$ Labour productivity in agriculture of individual countries was estimated based on the total food consumption (including imports and exports) divided by economically active population in agriculture. Na podstawie: T. Dennison, J. Simpson, Agriculture, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, On the basis: t. I: 1700–1870, red. S. Broadbery, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 149 i 150; obliczenia własne. | Countries | 1990 | 2000 | 2010 | 1990 | 2000 | 2010 | |-----------|--------|--------|--------|------|------|------| | Poland | 9468 | 7270 | 5658 | 24,9 | 19,0 | 14,8 | | Austria | 598 | 411 | 282 | 7,8 | 5,1 | 3,4 | | Belgium | 276 | 184 | 134 | 2,7 | 1,8 | 1,3 | | Bulgaria | 1251 | 610 | 299 | 14,3 | 7,6 | 4,0 | | Czech Republic | 989 | 855 | 650 | 9,6 | 8,3 | 6,2 | | Denmark | 286 | 202 | 141 | 5,6 | 3,8 | 2,5 | | France | 3115 | 1976 | 1271 | 5,5 | 3,3 | 2,0 | | Spain | 4762 | 2934 | 2038 | 12,3 | 7,3 | 4,4 | | Netherlands | 683 | 530 | 408 | 4,6 | 3,3 | 2,5 | | Germany | 3162 | 2066 | 1295 | 4,0 | 2,5 | 1,6 | | Norway | 301 | 228 | 183 | 7,1 | 5,1 | 3,7 | | Romania | 5826 | 3082 | 1802 | 25,1 | 13,9 | 8,4 | | Slovakia | 558 | 496 | 387 | 10,4 | 9,2 | 7,1 | | Hungary | 1763 | 1228 | 840 | 17,0 | 12,0 | 8,4 | | United Kingdom | 1258 | 1049 | 918 | 2,2 | 1,8 | 1,5 | | Italy | 4904 | 3029 | 1968 | 8,6 | 5,3 | 3,3 | a The agricultural population includes all persons whose the main source of maintenance is the agriculture (as well as in 2000 and 2010 forestry, hunting and fishing) including the persons being maintained by this population; data presented according to the FAO methodology. b In 1990 including Luxembourg. c 1995 r. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 343; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2000, Warszawa 2000, s. 644 i 645; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 302 i 303; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 375. Tabl. 6 (50). DYNAMIKA PRZECIĘTNEJ ROCZNEJ WARTOŚCI ZBIORÓW ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (ceny bieżące) INDICES OF ANNUAL AVERAGE VALUE OF PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES (current prices) A. W LATACH 1875–1904 IN 1875–1904 | Lata Years | Ogółem Total | Zboża Cereals | Ziemniaki Potatoes | |------------|--------------|---------------|--------------------| | Galicja $b$ – 1876–1878=100 | | | | | 1878–1880 | 99,7 | 98,0 | 103,0 | | 1880–1882 | 107,8 | 95,1 | 133,1 | | 1883–1885 | 96,8 | 87,7 | 114,9 | | 1886–1888 | 87,7 | 84,5 | 94,1 | | 1889–1891 | 90,2 | 79,9 | 110,8 | | 1891–1893 | 93,7 | 87,1 | 106,8 | | 1893–1895 | 93,5 | 81,9 | 116,4 | | Królestwo Polskie $c$ – 1880–1882=100 | | | | | 1883–1885 | 89,7 | 88,2 | 94,4 | | 1886–1888 | 82,3 | 79,4 | 91,3 | | 1889–1891 | 73,7 | 68,8 | 88,7 | | 1892–1894 | 77,9 | 70,6 | 100,6 | | 1894–1896 | 69,0 | 58,2 | 102,3 | | Francja $b$ – 1865–1874=100 | | | | | 1875–1884 | 101$^d$ | 96 | 156 | | 1885–1894 | 93$^d$ | 83 | 164 | | 1895–1904 | 88$^d$ | 82 | 150 | a W przypadku Królestwa Polskiego – łącznie z roślinami strączkowymi. b, c Dane dotyczą wartości zbiorów w ujęciu: b – brutto, c – netto (zbiorzy pomniejszone o wartość zasiewów). d łącznie z roślinami przemysłowymi i pastewnymi oraz winem, bez owoców. a For Kingdom of Poland – including pulses. b, c Data concern the value of production: b – gross, c – net (production reduced by value of crops). d Including industrial and feed plants as well as wine, excluding fruits. W Galicji dynamika przeciętnej rocznej wartości brutto zbiorów 4 zbóż$a$ (ceny bieżące) – 1876–1878=100: In Galicia, indices of the annual average gross value of production of 4 cereals$a$ (current prices) – 1876–1878=100: | Lata Years | Ogółem Total | |------------|--------------| | 1878–1880 | 96,8 | | 1886–1888 | 85,8 | | 1893–1895 | 84,2 | $a$ Pszenica, żyto, jęczmień, owsie. $a$ Wheat, rye, barley, oats. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 210 i 211; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 48 i 164. Tabl. 6 (50). DYNAMIKA PRZECIĘTNEJ ROCZNEJ WARTOŚCI ZBIORÓW ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (dok.) INDICES OF ANNUAL AVERAGE VALUE OF PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES (cont.) B. W LATACH 1881–1900 — pszenica IN 1881–1900 — wheat | Kraje | Countries | 1881—1890 | 1891—1900 | |-------|-----------|-----------|-----------| | | | 1871—1880=100b | | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 89,2c | 61,1d | | Anglia | England | 62,1 | 39,3 | | Francja | France | 92,3 | 73,0 | a Dane dotyczą wartości zbiorów w ujęciu brutto, a w przypadku Królestwa Polskiego — w ujęciu netto. b W przypadku Królestwa Polskiego — 1880—1884=100. c, d Lata: c — 1884—1888, d — 1892—1894. a Data concern the gross value of production, for Kingdom of Poland — the net value of production. b For Kingdom of Poland — 1880—1884=100. c 1884—1888. d 1892—1894. W Królestwie Polskim dynamika przeciętnej rocznej wartości netto zbiorów (ceny bieżące): In Kingdom of Poland indices of the annual average net value of production (current prices): | | żyto rye | owies oats | |-------|----------|------------| | | 1880—1884=100 | | | 1884—1888 | 81,0 | 95,5 | | 1892—1894 | 67,1 | 75,9 | Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 210 i 211; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 48 i 164. On the basis: History of Poland in numbers, vol. II: Economy, Warsaw 2006, pp. 210 and 211; J. Łukasiewicz, Agrarian Crisis on Polish lands at the end of the 19th century, Warsaw 1968, pp. 48 and 164. ### Tabl. 7 (51). CENY PRODUKTÓW ROLNYCH **PRICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS** #### A. W LATACH 1676–1800 — pszenica $^a$ **IN 1676–1800 — wheat $^a$** | Lata Years | Polska Poland | Anglia England | Francja France | Flandria $^b$ | |------------|---------------|----------------|-----------------|-----------------| | | | 1651–1675=100 | | | | 1676–1700 | 61 | 86 | 91 | 99 | | 1701–1725 | 73 | 82 | 77 | 80 | | 1726–1750 | 100 | 76 | 62 | 69 | | 1751–1775 | 87 | 94 | 74 | 73 | | 1776–1800 | 97 | 131 | 86 | 92 | $^a$ Przeciętne roczne. $^b$ Kraina historyczna w Niderlandach Pld. $^a$ Annual averages. $^b$ A historical land in Southern Netherlands. Na podstawie: Chr. Vandenbroeke, *Agriculture flamande et démographie (XVe–XIXe siècles)*, w: *Évolution agraire et croissance démographique*, red. A. Fauve-Chamoux, Liège 1987, s. 337; obliczenia własne. #### B. W LATACH 1881–1900 — pszenica $^a$ **IN 1881–1900 — wheat $^a$** | Kraje Countries | 1881—1890 | 1891—1900 | |-----------------|-----------|-----------| | | 1871–1880=100 $^b$ | | Galicja Galicia | 79 $^c$ | 73 $^d$ | | Królestwo Polskie Kingdom of Poland | 90 | 73 $^e$ | | Zabor pruski Prussian Partition | 85 $^c$ | 81 $^d$ | | Anglia England | 69 | 55 | | Austria Austria | 75 | 71 | | Belgia Belgium | 70 | 56 | | Dania Denmark | 72 | 61 | | Francja France | 82 | 64 | | Niderlandy Netherlands | 75 | 61 | | Niemcy Germany | 81 | 73 | | Norwegia Norway | 84 | 76 | | Szwecja Sweden | 79 | 74 | | Węgry Hungary | 79 | 76 | | Włochy Italy | 72 | 73 | $^a$ Przeciętne roczne. $^b$ W przypadku Galicji i zaboru pruskiego — 1872–1880=100. $^c$–$e$ Lata: $c$ — 1881–1889, $d$ — 1889–1897, $e$ — 1891–1897. $^a$ Annual averages. $^b$ For Galicia and Prussian Partition — 1872–1880=100. $^c$ 1881–1889, $d$ 1889–1897, $e$ 1891–1897. Na podstawie: J. Łukasiewicz, *Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w.*, Warszawa 1968, s. 59, 114 i 206. WSKAŹNIKI CEN PRODUKTÓW ROLNYCH W LATACH 1927–1938 PRICE INDICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS IN 1927–1938 1928=100 Polska Poland Anglia i Walia England and Wales Holandia Netherlands Niemcy Germany Włochy Italy Uwaga. Dane – z wyjątkiem Polski – przybliżone Note. Approximate data (excluding Poland) Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932, s. 658–67; Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 690–699. CENY PSZENICY W LATACH 1990–2010 PRICES OF WHEAT IN 1990–2010 W euro za 100 kg In euro per 100 kg Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - old codes - data from 1969–2005, Eurostat. On the basis: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/; Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. CENY ŻYTA W LATACH 1990–2010 PRICES OF RYE IN 1990–2010 W euro za 100 kg In euro per 100 kg Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) – annual - old codes - data from 1969–2005, Eurostat. On the basis: http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/, Selling prices of crop products (absolute prices) - annual - from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. | Lata | Królestwo Polskie | Anglia | |------|------------------|--------| | 1875–1879 | 94 | 84 | | 1882–1884 | 98 | 79 | | 1885–1889 | 84 | 86 | | 1890–1892 | 98 | 75 | | 1893–1896 | 69 | 81 | | Lata | Królestwo Polskie | Anglia | |------|------------------|--------| | 1875–1879 | 101 | 91 | | 1882–1884 | 98 | 76 | | 1885–1889 | 95 | 82 | | 1890–1892 | 104 | 68 | | 1893–1896 | 70 | 77 | a Dotyczy zbóż w Królestwie Polskim i ziemniaków w Anglii. a Concern cereals in Kingdom of Poland and potatoes in England. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 32 i 123. | Lata/Years | Polska/Poland | Anglia i Walia/England and Wales | Finlandia/Finland | Holandia/Netherlands | Niemcy/Germany | Włochy/Italy | |------------|---------------|---------------------------------|-------------------|----------------------|---------------|-------------| | 1929 | 93 | 98 | 91 | 84 | 97 | 96 | | 1930 | 78 | 91 | 75 | 80 | 84 | 78 | | 1931 | 68 | 82 | 65 | 60 | 77 | 65 | | 1932 | 59 | 77 | 67 | 52 | 68 | 64 | | 1933 | 52 | 76 | 67 | 59 | 65 | 53 | | 1934 | 47 | 78 | . | 55 | 63 | 56 | | 1935 | 44 | 81 | . | 54 | 67 | 65 | | 1936 | 45 | 82 | . | 61 | 76 | 70 | | 1937 | 54 | 90 | . | 69 | 75 | 83 | | 1938 | 50 | 90 | . | 66 | 76 | 87 | a Dane — z wyjątkiem Polski — przybliżone. a Approximate data (excluding Poland). Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932, s. 658–667; On the basis: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 690–699. | Countries | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | |-----------|------|------|------|------|------| | **Pszenica** | | | | | | | Poland | 4,11 | 11,15| 12,68| 9,12 | 15,00| | Austria | 25,22| 11,84| 11,05| 8,19 | 13,12| | Belgium | 16,04| 13,14| 11,06| 9,01 | 15,58| | Bulgaria | . | 5,46 | 9,39 | 7,94 | 12,50| | Czech Republic | 7,96a | 6,66 | 9,55 | 9,23 | 13,42| | Denmark | 15,69| 13,79| 11,93| 10,13| 13,16| | France | 15,72| 13,85| 11,34| 9,35 | 11,11b| | Spain | 19,74| 17,34| 12,99| 13,78| 17,34| | Netherlands | 15,31| 13,53| 10,80| 9,70 | 16,10| | Germany | 16,29| 13,23| 11,59| 9,35 | 14,95| | Romania | 16,11| 8,05 | 16,79| 9,94 | 14,01| | Slovakia | 9,80a | 8,34 | 8,76 | 8,32 | 13,61| | Hungary | 4,66 | 6,63 | 10,73| 8,23 | 14,23| | United Kingdom | 15,84| 13,95| 12,24| 10,62| 15,28| | Italy | 19,58| 16,69| 14,30c| 12,63| 18,24| | Countries | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | |-----------|------|------|------|------|------| | **Żyto** | | | | | | | Poland | 3,08 | 7,11 | 9,02 | 6,87 | 10,57| | Austria | 24,85| 9,99 | 10,86| 7,92 | 13,91| | Belgium | 15,04| 12,41| 9,19 | 8,61 | 10,91| | Bulgaria | . | 4,32 | 9,10 | 7,87 | 11,38| | Czech Republic | 7,90a | 6,92 | 7,61 | 7,92 | 11,28| | Denmark | 14,78| 12,68| 10,99| 9,34 | 12,08| | France | 14,71| 13,56| 9,82 | 9,24 | 13,10b| | Spain | 17,42| 14,83| 11,30| 13,13| 14,65| | Netherlands | 14,79| 13,15| 10,12| 8,50 | 12,70d| | Germany | 15,80| 11,70| 10,50| 8,31 | 12,87| | Romania | 4,28 | 7,12 | 13,26| 13,39e| . | | Slovakia | 8,44a | 7,51 | 8,76 | 7,31 | 12,45| | Hungary | 4,10 | 4,97 | 10,01| 7,03 | 11,12| | Italy | 18,56| 15,43| 12,50c| . | . | a 1993 r. b 2009 r. c 1999 r. d 2008 r. e 2003 r. Na podstawie: Selling prices of crop products (absolute prices) – annual – old codes – data from 1969–2005, On the basis: Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Selling prices of crop products (absolute prices) – annual – from 2000, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 8 (52). CENY PRODUKTÓW ROLNYCH W NIEKTÓRYCH MIASTACH **PRICES OF AGRICULTURAL PRODUCTS IN SELECTED TOWNS** #### A. W LATACH 1526–1795$^a$ **IN 1526–1795$^a$** | Lata | Kraków | Antwerpia | Lipsk | Londyn | Madryt | Strasburg | Gdańsk | Kraków | Antwerpia | Wiedeń | |------|--------|-----------|-------|--------|--------|-----------|--------|--------|-----------|--------| | | pszenica | wheat | | | | | | | | | | | żyto | rye | | | | | | | | | **Za 1 l w g srebra** **Per l in g of silver** | Lata | Kraków | Antwerpia | Lipsk | Londyn | Madryt | Strasburg | Gdańsk | Kraków | Antwerpia | Wiedeń | |------|--------|-----------|-------|--------|--------|-----------|--------|--------|-----------|--------| | 1526–1550 | 0,06 | 0,33 | . | 0,19 | 0,38 | 0,21 | 0,13 | 0,04 | 0,24 | 0,17 | | 1551–1575 | 0,11 | 0,47 | 0,37 | 0,28 | 0,52 | 0,39 | 0,19 | 0,07 | 0,36 | 0,32 | | 1576–1600 | 0,10 | 0,77 | 0,38 | 0,56 | 0,85 | 0,48 | 0,27 | 0,07 | 0,58 | 0,39 | | 1601–1625 | 0,22 | 0,66 | 0,59 | 0,72 | 1,05 | 0,49 | 0,30 | 0,17 | 0,47 | 0,38 | | 1626–1650 | 0,17 | 0,86 | 0,59 | 0,87 | 1,06 | 0,90 | 0,35 | . | 0,65 | 0,73 | | 1651–1675 | 0,22 | 0,85 | 0,32 | 0,81 | 0,71 | 0,33 | 0,36 | 0,18 | 0,51 | 0,24 | | 1676–1700 | 0,08 | . | 0,40 | 0,81 | 0,64 | 0,61 | 0,28 | 0,08 | 0,48 | 0,46 | | 1701–1725 | 0,09 | 0,86 | 0,39 | 0,69 | 0,51 | 0,50 | 0,25 | 0,06 | 0,56 | 0,34 | | 1726–1750 | 0,09 | . | 0,41 | 0,57 | 0,48 | 0,42 | 0,25 | 0,09 | . | 0,29 | | 1751–1775 | 0,10 | 0,60 | 0,50 | 0,78 | 0,71 | 0,50 | 0,30 | 0,09 | 0,40 | 0,32 | | 1776–1795 | 0,12 | 0,64 | 0,38 | 0,98 | 0,94 | 0,64 | 0,37 | 0,10 | 0,43 | 0,36 | **1551–1575=100** | Lata | Kraków | Antwerpia | Lipsk | Londyn | Madryt | Strasburg | Gdańsk | Kraków | Antwerpia | Wiedeń | |------|--------|-----------|-------|--------|--------|-----------|--------|--------|-----------|--------| | 1526–1550 | 55 | 70 | x | 68 | 73 | 54 | 68 | 57 | 67 | 53 | | 1576–1600 | 91 | 164 | 103 | 200 | 163 | 123 | 142 | 100 | 161 | 122 | | 1601–1625 | 200 | 141 | 159 | 257 | 202 | 126 | 158 | 243 | 131 | 119 | | 1626–1650 | 155 | 183 | 159 | 311 | 204 | 231 | 184 | x | 181 | 228 | | 1651–1675 | 200 | 181 | 86 | 289 | 137 | 85 | 189 | 257 | 142 | 75 | | 1676–1700 | 73 | x | 108 | 289 | 123 | 156 | 147 | 114 | 133 | 144 | | 1701–1725 | 82 | 183 | 105 | 246 | 98 | 128 | 132 | 86 | 156 | 106 | | 1726–1750 | 82 | x | 111 | 204 | 92 | 108 | 132 | 129 | x | 91 | | 1751–1775 | 91 | 128 | 135 | 279 | 137 | 128 | 158 | 129 | 111 | 100 | | 1776–1795 | 109 | 136 | 103 | 350 | 181 | 164 | 195 | 143 | 119 | 113 | $^a$ Przeciętne roczne. $^a$ Annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, R. W. Unger, *Allen-Unger Global Commodity Prices Database*. On the basis: http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm. | Lata Years | Kraków | Lwów | Warszawa | Antwerpia | Londyn | Monachium | Wiedeń | |------------|--------|------|----------|-----------|--------|-----------|-------| | 1796–1800 | 0,41 | . | . | 0,76 | 1,74 | 0,59 | 0,53 | | 1801–1805 | 0,64 | 0,48 | . | 1,01 | 1,52 | 0,84 | 0,97 | | 1806–1810 | 0,52 | 0,47 | . | 0,81 | 1,90 | 0,58 | 0,80 | | 1811–1815 | 0,45 | 0,47 | . | 1,06 | 1,94 | 0,56 | 0,91 | | 1816–1820 | 0,55 | 0,50 | 0,66 | 1,26 | 1,68 | 0,88 | 0,87 | | 1821–1825 | 0,62 | 0,30 | 0,41 | 0,62 | 1,14 | 0,34 | 0,45 | | 1826–1830 | 0,35 | 0,31 | 0,45 | 0,87 | 1,23 | 0,43 | 0,61 | | 1831–1835 | 0,45 | 0,32 | 0,51 | 0,84 | 1,05 | 0,45 | 0,58 | | 1836–1840 | 0,41 | 0,34 | 0,49 | 0,93 | 1,21 | 0,37 | 0,52 | | 1841–1845 | 0,51 | 0,33 | 0,58 | 0,93 | 1,09 | 0,56 | 0,62 | | 1846–1850 | 0,66 | 0,55 | 0,74 | 1,00 | 1,03 | 0,61 | 0,80 | | 1851–1855 | 0,87 | 0,75 | 1,37 | 1,17 | 1,08 | 0,83 | 0,98 | | 1856–1860 | 0,77 | 0,63 | 1,27 | 1,07 | 1,03 | 0,58 | 0,75 | | 1861–1865 | 0,65 | 0,56 | 1,23 | 1,01 | 0,92 | 0,57 | 0,69 | | 1866–1870 | 0,79 | 0,69 | 1,44 | 1,14 | 1,07 | 0,66 | 0,89 | | 1871–1875 | 0,96 | 0,82 | 1,59 | 1,18 | 1,10 | 0,83 | 1,13 | | 1876–1880 | 0,93 | 0,78 | 1,53 | 1,17 | 1,07 | 0,82 | 1,71 | | 1881–1885 | 0,85 | 0,75 | 1,40 | 1,03 | 0,94 | 0,83 | 1,46 | | 1886–1890 | 0,81 | 0,70 | 1,29 | 0,92 | 0,83 | 0,89 | 1,38 | | 1891–1895 | 1,08 | 0,96 | 1,56 | 1,01 | 0,92 | 1,13 | 1,53 | | 1896–1900 | 1,40 | 1,28 | 1,99 | 1,32 | 1,21 | 1,44 | 2,53 | | 1901–1905 | 1,54 | 1,35 | 2,19 | 1,38 | 1,27 | 1,45 | 2,08 | | 1906–1910 | 1,87 | 1,83 | 2,61 | 1,58 | 1,44 | 1,72 | 3,45 | a Przeciętne roczne. a Annual averages. | Lata Years | Kraków | Lwów | Warszawa | Antwerpia | Londyn | Monachium | Wiedeń | |------------|--------|------|----------|-----------|--------|-----------|-------| | 1796–1800 | 0,31 | . | . | 0,49 | . | 0,77 | 0,38 | | 1801–1805 | 0,51 | 0,35 | . | 0,68 | . | 1,13 | 0,78 | | 1806–1810 | 0,44 | 0,38 | . | 0,54 | . | 0,83 | 0,59 | | 1811–1815 | 0,37 | 0,33 | . | 0,64 | . | 0,83 | 0,60 | | 1816–1820 | 0,40 | 0,37 | 0,41 | 0,85 | . | 1,09 | 0,60 | | 1821–1825 | 0,25 | 0,20 | 0,24 | 0,35 | . | 0,54 | 0,29 | | 1826–1830 | 0,26 | 0,21 | 0,25 | 0,52 | . | 0,57 | 0,43 | | 1831–1835 | 0,35 | 0,23 | 0,38 | 0,52 | . | 0,64 | 0,36 | | 1836–1840 | 0,24 | 0,24 | 0,27 | 0,56 | . | 0,57 | 0,35 | | 1841–1845 | 0,38 | 0,23 | 0,36 | 0,56 | . | 0,75 | 0,40 | | 1846–1850 | 0,56 | 0,41 | 0,50 | 0,65 | . | 0,84 | 0,53 | | 1851–1855 | 0,70 | 0,59 | 1,02 | 0,79 | . | 1,03 | 0,70 | | 1856–1860 | 0,50 | 0,39 | 0,79 | 0,66 | . | 0,83 | 0,50 | | 1861–1865 | 0,44 | 0,35 | 0,70 | 0,62 | . | 0,82 | 0,50 | | 1866–1870 | 0,56 | 0,44 | 0,94 | 0,75 | . | 0,91 | 0,63 | | 1871–1875 | 0,73 | 0,56 | 1,03 | 0,75 | . | 1,11 | 0,80 | | 1876–1880 | 0,68 | 0,55 | 0,99 | 0,77 | . | 1,10 | 1,19 | | 1881–1885 | 0,65 | 0,53 | 0,97 | 0,70 | . | 1,01 | 1,07 | | 1886–1890 | 0,61 | 0,48 | 0,87 | 0,60 | . | 1,13 | 1,05 | | 1891–1895 | 0,87 | 0,70 | 1,17 | 0,75 | . | 1,35 | 1,15 | | 1896–1900 | 1,10 | 0,89 | 1,39 | 0,91 | . | 1,70 | 1,86 | | 1901–1905 | 1,19 | 0,96 | 1,62 | 1,02 | . | 1,81 | 1,88 | | 1906–1910 | 1,41 | 1,23 | 1,86 | 1,22 | . | 2,16 | 2,36 | a Przeciętne roczne. a Annual averages. | Lata Years | Kraków | Lwów | Warszawa | Antwerpia | Londyn | Monachium | Wiedeń | |------------|--------|------|----------|-----------|--------|-----------|-------| | 1821–1825 | . | 60 | 62 | 49 | 68 | 39 | 52 | | 1826–1830 | 64 | 62 | 68 | 69 | 73 | 49 | 70 | | 1831–1835 | 82 | 64 | 77 | 67 | 63 | 51 | 67 | | 1836–1840 | 75 | 68 | 74 | 74 | 72 | 42 | 60 | | 1841–1845 | 93 | 66 | 88 | 74 | 65 | 64 | 71 | | 1846–1850 | 120 | 110 | 112 | 79 | 61 | 69 | 92 | | 1851–1855 | 158 | 150 | 208 | 93 | 64 | 94 | 113 | | 1856–1860 | 140 | 126 | 192 | 85 | 61 | 66 | 86 | | 1861–1865 | 118 | 112 | 186 | 80 | 55 | 65 | 79 | | 1866–1870 | 144 | 138 | 218 | 90 | 64 | 75 | 102 | | 1871–1875 | 175 | 164 | 241 | 94 | 65 | 94 | 130 | | 1876–1880 | 169 | 156 | 232 | 93 | 64 | 93 | 197 | | 1881–1885 | 155 | 150 | 212 | 82 | 56 | 94 | 168 | | 1886–1890 | 147 | 140 | 195 | 73 | 49 | 101 | 159 | | 1891–1895 | 196 | 192 | 236 | 80 | 55 | 128 | 174 | | 1896–1900 | 255 | 256 | 302 | 105 | 72 | 164 | 291 | | 1901–1905 | 280 | 270 | 332 | 110 | 76 | 165 | 296 | | 1906–1910 | 340 | 366 | 395 | 125 | 86 | 195 | 397 | | Lata Years | Kraków | Lwów | Warszawa | Antwerpia | Londyn | Monachium | Wiedeń | |------------|--------|------|----------|-----------|--------|-----------|-------| | 1821–1825 | 63 | 54 | 59 | 41 | x | 50 | 48 | | 1826–1830 | 65 | 57 | 61 | 61 | x | 52 | 72 | | 1831–1835 | 88 | 62 | 93 | 61 | x | 59 | 60 | | 1836–1840 | 60 | 65 | 66 | 66 | x | 52 | 58 | | 1841–1845 | 95 | 62 | 88 | 66 | x | 69 | 67 | | 1846–1850 | 140 | 111 | 122 | 76 | x | 77 | 88 | | 1851–1855 | 175 | 160 | 249 | 93 | x | 94 | 117 | | 1856–1860 | 125 | 105 | 193 | 78 | x | 76 | 83 | | 1861–1865 | 110 | 95 | 171 | 73 | x | 75 | 83 | | 1866–1870 | 140 | 119 | 229 | 88 | x | 83 | 105 | | 1871–1875 | 182 | 151 | 251 | 88 | x | 102 | 133 | | 1876–1880 | 170 | 149 | 241 | 91 | x | 101 | 198 | | 1881–1885 | 162 | 143 | 237 | 82 | x | 93 | 178 | | 1886–1890 | 152 | 130 | 212 | 71 | x | 104 | 175 | | 1891–1895 | 217 | 189 | 285 | 88 | x | 124 | 192 | | 1896–1900 | 275 | 240 | 339 | 107 | x | 156 | 310 | | 1901–1905 | 297 | 260 | 395 | 120 | x | 166 | 313 | | 1906–1910 | 352 | 332 | 454 | 144 | x | 198 | 393 | a Przeciętne roczne. a Annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, R. W. Unger, *Allen-Unger Global Commodity Prices Database*. On the basis: http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm. | Artykuły konsumpcyjne | Królestwo Polskie $^a$ | Lwów | Poznań | Berlin | Wiedeń | |-----------------------|--------------------------|------|--------|--------|--------| | | Kingdom of Poland $^a$ | | | | | | | za 1 kg w koronach austriackich | per kg in Austrian krone | | Żyto | Rye | 14,5 | 16,9 | 18,7 | 19,4 | 19,0 | | Pszenica | Wheat | 19,2 | 21,5 | 22,3 | 23,4 | 24,6 | | Jęczmień | Barley | 16,2 | 16,9 | 16,4 | 19,0 | 18,4 | | Owies | Oats | 15,0 | 19,1 | 18,7 | 20,6 | 19,0 | | Ziemniaki | Potatoes | 3,5 | 9,0 | 13,2 | 8,4 | 13,0 | | Mieso wołowe | Beef meat | 90,0 | 175,0 | 205,0 | 218,0 | 200,0 | | Mieso wieprzowe | Pork meat | 113,0| . | 197,0 | 191,0 | 200,0 | | Smalec | Lard | 148,0| 215,0 | 221,0 | 221,0 | 205,0 | | Masło | Butter | 244,0| . | 346,0 | 325,0 | . | $^a$ 1912 r.; dane dotyczą całego Królestwa Polskiego. $^a$ 1912; data concern the whole Kingdom of Poland. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, *Rocznik Polski, Tablice statystyczne*, Kraków 1917, s. 52. On the basis: ### Tabl. 9 (53). OBCIĄŻENIA GOSPODARSTW CHŁOPSKICH W XV I XVI W. **ENCUMBRANCES OF PEASANT FARMS IN THE 15th AND 16th CENTURY** | Kraje i regiony | Przeciętna powierzchnia gospodarstwa w ha | XV w. 15th century | XVI w. 16th century | XV w. 15th century | XVI w. 16th century | |-----------------|------------------------------------------|--------------------|---------------------|--------------------|---------------------| | | | obciążenia | encumbrances | | | | | | w % produkcji zbożowej | in % of cereals output | w przeliczeniu na zboża w kg | in terms of cereals in kg | | Polska $^a$ | Poland $^a$ | 17$^b$ | 12 | 20 | 650 | 700 | | | | 8$^b$ | 9 | 10 | 250 | 350 | | Anglia | England | 7 | 10 | 15 | 350 | 850 | | Brandenburgia | Brandenburg | 16 | . | 24 | 1 000 | 700 | | Francja: | | | | | | | Langwedocja | Languedoc | 6 | 20 | 25 | 400 | 850 | | Normandia | Normandy | 9 | 20 | . | 800 | . | | okolice Paryża | Paris region | 6 | 25 | 40 | 1 200 | 1 250 | | Rosja | Russia | 17 | . | 40 | . | 1 800 | | Księstwo Wrocławskie | Duchy of Wrocław | 16 | . | . | 1 800 | 1 010 | $^a$ Dane dotyczą gospodarstwa o powierzchni: w liczniku — 1 łan, w mianowniku — 0,5 łana. $^b$ Dane przybliżone (przeliczone z łanów na hektary). Uwaga. Obciążenia uwzględniają bilans produkcji zbóż gospodarstwa chłopskiego pomniejszony o poziom jego własnej konsumpcji (spożycie, zasiew, daniny w naturze). Dochody płynące ze sprzedaży nadwyżki zbóżowej gospodarstwa były podstawą do uiszczania obciążeń finansowych nakładanych na chłopów przez pana feudalnego, państwo i Kościół. W świetle dotychczasowych badań można przyjąć, że daniny na rzecz państwa i Kościoła nie stanowiły wielkiego obciążenia gospodarstwa kmicieckiego. Bardziej uciążliwe były zobowiązania wobec pana feudalnego. $^a$ Data concern farm with the area of: 1 łan in the numerator, 0,5 łan in the denominator. $^b$ Approximate data (converted from lan to hectare). Note. Encumbrances take into account the balance of production of cereals by a peasant farms less the level of its own consumption (consumption, sowing, in-kind tributes). Income from the sale of cereal surplus was the basis for settling financial encumbrances of peasants, imposed by feudal lords, the State and the Church. In view of the research carried out so far it can be assumed that tributes to the State and Church were not a considerable encumbrance for peasant farms and liabilities towards the feudal lord were more burdensome. Na podstawie: P. Guzowski, Sytuacja ekonomiczna chłopów polskich w XV i XVI w. na tle europejskim, w: Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Wijaczek, Toruń 2007, s. 29, 30 i 34. | Lata | Ogółem Total | Zboża Cereals | Rośliny strączkowe Pulses crops | Ziemniaki Potatoes | Rośliny pastewne Feed crops | |------|--------------|---------------|---------------------------------|-------------------|-----------------------------| | Polska 1551–1580 koniec XVIII w. end of the 18th century | 100,0 | 92,0 | 5,0 | – | 3,0 | | Anglia 1700 | 100,0 | 70,1 | 16,9 | 1,3 | 11,7 | | England 1750 | 100,0 | 64,0 | 11,2 | 2,3 | 22,5 | | 1800 | 100,0 | 60,4 | 11,9 | 2,9 | 24,8 | a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. a In long-term period — annual averages. Na podstawie: R. C. Allen, *Agriculture during the industrial revolution*, w: *The Economic History of Britain since 1700*, t. I: 1700–1860, red. R. Floud, D. McCloskey, wyd. 2, Cambridge 1994, s. 112; B. Baranowski, *Zdobywanie surowców organicznych*, w: *Historia kultury materialnej w zarysie*, oprac. zbior. red. W. Hensel i J. Pazdur, t. IV: *Od połowy XVII do końca XVIII wieku*, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978, s. 47 i 48; A. Wyczarński, *Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580*, Warszawa 1960, s. 148. Tabl. 10 (54). POWIERZCHNIA ZASIEWÓW (cd.) SOWN AREA (cont.) B. W LATACH 1871–1913$^a$ IN 1871–1913$^a$ | Kraje | 1871–1873 | 1895–1897 | 1911–1913 | 1871–1873 | 1895–1897 | 1911–1913 | 1871–1873 | 1895–1897 | 1911–1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | wheat | | | rye | | | oats | | | | | w % ogólnej powierzchni zasiewów | in % of total sown area | | Królestwo Polskie | 13,3 | 13,0 | 11,4 | 45,4 | 47,6 | 48,0 | 24,9 | 25,7 | 26,1 | |-------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Wielkie Księstwo Poznańskie | 10,9 | 11,3 | 8,0 | 62,2 | 63,4 | 65,0 | 17,9 | 15,9 | 15,3 | | Austria | 16,0 | 16,7 | 19,0 | 31,7 | 28,9 | 31,2 | 30,0 | 30,4 | 28,4 | | Francja | 49,1 | 50,4 | 50,5 | 13,9 | 11,1 | 9,2 | 23,7 | 28,0 | 30,9 | | Niderlandy | 15,4 | 13,0 | 12,5 | 37,3 | 44,7 | 49,0 | 23,0 | 27,5 | 30,0 | | Niemcy | 16,1 | 16,5 | 15,4 | 43,7 | 42,8 | 43,3 | 27,5 | 28,8 | 30,2 | | Rumunia $b$ | 33,8 | 33,5 | 37,3 | 4,6 | 5,1 | 2,2 | 3,5 | 6,2 | 8,6 | | Szwecja | 4,7 | 4,3 | 6,7 | 28,1 | 24,8 | 23,6 | 42,9 | 50,1 | 48,3 | | Węgry $b$ | 29,2 | 36,9 | 36,7 | 22,1 | 14,1 | 11,9 | 14,6 | 11,4 | 11,9 | | Wielka Brytania $c$ | 37,1 | 22,4 | 26,5 | . | . | . | 28,2 | 42,3 | 42,4 | | Włochy $b$ | 68,6 | 60,3 | 64,5 | . | 1,8 | 1,7 | 5,0 | 6,2 | 6,9 | $^a$ Przeciętne roczne. $b$ W ogólnej powierzchni zasiewów kukurydza w latach 1871–1873 stanowiła: w Rumunii – 41,5%, na Węgrzech – 21,3%, we Włoszech – 21,6%, a w latach 1911–1913 odpowiednio: 45,9%, 27,4%, 22,8%. $c$ Poza tymi zbóżami: jęczmień w latach 1871–1873 zajmował 24,6% ogólnej powierzchni zasiewów, a inne (w tym żyto) – 10,1%, a w latach 1911–1913 odpowiednio: 23,7% i 7,4%. $a$ Annual averages. $b$ Of the total sown area, in the years 1871–1873 maize constituted: in Romania – 41,5%, in Hungary – 21,3%, in Italy – 21,6%, and in the years 1911–1913 respectively: 45,9%, 27,4%, 22,8%. $c$ Apart from these cereals, in the years 1871–1873 barley covered 24,6% of the total sown area, and other cereals (including rye) – 10,1%, and in the years 1911–1913 respectively: 23,7% and 7,4%. W Galicji w latach 1911–1913 pszenica zajmowała (przeciętnie rocznie) 28,7% ogólnej powierzchni zasiewów, żyto – 22,6%, a owsie – 29,1%. In 1911–1913, in Galicia wheat constituted (in annual average) 28,7% of total sown area, rye – 22,6% and the oats – 29,1%. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 143 i 144; J. Łukasiewicz, On the basis: Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 84 i 148; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 205–253; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1881—1883 | 1889—1891 | 1895—1897 | 1901—1905 | 1906—1910 | 1911—1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | 1871—1873=100 | | | | | | | | | Zboża | Cereals | Ziemniaki | Potatoes | | Galicja | Galicia | 96,4 | . | 97,0 | . | 104,3 | 109,5 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 108,0 | 113,4 | 105,7 | 119,5 | 121,7 | 124,3 | | Austria | Austria | 98,6 | 104,7 | 102,4 | 102,1 | 105,6 | 104,2 | | Francja | France | 101,8 | 102,8 | 102,3 | 95,2 | 94,9 | 94,8 | | Niderlandy | Netherlands | 100,8 | 97,8 | 95,2 | 94,2 | 92,2 | 92,4 | | Niemcy | Germany | 100,6 | 101,7 | 103,2 | 105,2 | 106,1 | 107,7 | | Rumunia | Romania | . | 161,1 | 178,8 | 190,9 | 198,4 | 199,2 | | Szwecja | Sweden | 114,4 | 120,4 | 129,7 | 131,8 | 130,2 | 129,1 | | Węgry | Hungary | 110,2 | 118,4 | 118,1 | 125,7 | 131,1 | 133,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 91,6 | 83,7 | 77,6 | 73,9 | 73,2 | 73,5 | | Włochy | Italy | 99,0 | 99,0 | 101,0 | . | 97,8 | 97,6 | a Przeciętne roczne. b—d Dla ziemniaków lata: b — 1880—1882, c — 1890—1892, d — 1870—1872=100. e W przypadku Galicji — 1874=100. f Lata 1901—1910. g 5 głównych zbóż. h Tylko 4 zbóż (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). i Bez Chorwacji i Słowenii. k W przypadku Austrii, Francji i Niemiec — 1871=100. a Annual averages. b—d For potatoes: b — 1880—1882, c — 1890—1892, d — 1870—1872=100. e For Galicia — 1874=100. f 1901—1910. g 5 major cereals. h Only 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). i Excluding Croatia and Slovenia. k For Austria, France and Germany — 1871=100. Tabl. 10 (54). POWIERZCHNIA ZASIEWÓW (cd.) SOWN AREA (cont.) C. W LATACH 1881—1913$^a$ (dok.) IN 1881—1913$^a$ (cont.) | Kraje | Countries | 1881—1883$^b$ | 1889—1891$^c$ | 1895—1897 | 1901—1905 | 1906—1910 | 1911—1913 | |-------|-----------|-----------------|-----------------|------------|------------|------------|------------| | | | | | | | | | | | | 1871—1873=100$^d$ | | | | | | | | | | | | | | | **Ziemniaki**$^e$(dok.) **Potatoes**$^e$(cont.) | Kraje | Countries | 1881—1883$^b$ | 1889—1891$^c$ | 1895—1897 | 1901—1905 | 1906—1910 | 1911—1913 | |-------|-----------|-----------------|-----------------|------------|------------|------------|------------| | Szwecja | Sweden | 108 | 110 | 110 | 108 | 106 | 106 | | Węgry$^i$ | Hungary$^i$ | 103 | 122 | 124 | 144 | 162 | 174 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 94 | 89 | 90 | 98 | 94 | 100 | | Włochy | Italy | 216 | 261 | 297 | . | 404$^l$ | 413 | $^a$ Przeciętne roczne. $^b—e, i, k$ Notki patrz na str. 252. $l$ 1909 r. Uwaga. W Królestwie Polskim w latach 1827—1863 obszar zasiewów zbóż zwiększył się aż o 54%, we Francji w latach 1822—1862 — o 19%, w Niderlandach w latach 1852—1872 — o 11%, a w zaborze pruskim i na Górnym Śląsku w latach 1878—1913 — o 26%. W Królestwie Polskim w latach 1827—1862 obszar uprawy ziemniaków wzrósł ponad 3-krotnie, we Francji — 2-krotnie, a w Niderlandach — o 54%. $^a$ Annual averages. $^b—e, i, k$ See footnotes on page 252. $l$ 1909. Note. In the Kingdom of Poland in the years 1827—1863 the sown area of cereals increased by as much as 54%, in France in the years 1822—1862 — by 19%, in the Netherlands in the years 1852—1872 — by 11%, and in the Prussian Partition and the Upper Silesia in the years 1878—1913 — by 26%. In the Kingdom of Poland in the years 1827—1862 the potato crop area recorded an over threefold increase, in France — twofold, and in the Netherlands — an increase by 54%. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 211 i 212; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 142—144; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 84, 87, 144 i 148; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 4, London 1998, s. 205—253; obliczenia własne. | Kraje | Pszenica | Wheat | |-------|----------|-------| | | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | | | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | | **EUROPA** | . | 28 540 | 30 810 | 31 870 | | **w tym:** | | | | | | Polska | 1 016 | 1 337 | 1 726 | 1 738 | | Austria | 192 | 204 | 217 | 250 | | Belgia | 137 | 152 | 156 | 165 | | Bułgaria | 967 | 1 077 | 1 246 | 1 253 | | Czechosłowacja | 616 | 754 | 849 | 913 | | Francja | 5 466 | 5 358 | 5 375 | 5 200 | | Hiszpania | 4 232 | 4 332 | 4 547 | 4 557c | | Holandia | 60 | 55 | 108 | 142 | | Jugosławia | 1 600 | 1 854 | 2 063 | 2 129 | | Niemcy | 1 463 | 1 646 | 2 157 | 2 157 | | Rumunia | 2 860 | 3 135 | 3 118 | 3 464 | | Węgry | 1 354 | 1 546 | 1 546 | 1 585 | | Wielka Brytania | 731 | 628 | 616 | 754 | | Włochy | 4 676 | 4 870 | 4 925 | 5 062 | | Kraje | Żyto | Rye | |-------|------|-----| | | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | | | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | w tys. ha | in thous. ha | | **EUROPA** | . | 17 026 | 16 760 | 16 569 | | **w tym:** | | | | | | Polska | 4 454 | 5 672 | 5 745 | 5 774 | | Austria | 367 | 383 | 382 | 367 | | Belgia | 226 | 230 | 210 | 178 | | Czechosłowacja | 861 | 1 021 | 1 024 | 988 | | Dania | 217 | 181 | 140 | 148 | | Francja | 889 | 790 | 707 | 670 | | Hiszpania | 729 | 695 | 604 | 594c | | Jugosławia | 193 | 210 | 248 | 252 | | Litwa | 557 | 482 | 497 | 508 | | Niemcy | 4 348 | 4 700 | 4 525 | 4 399 | | Rumunia | 281 | 291 | 381 | 423 | | Węgry | 644 | 667 | 640 | 631 | a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. | Countries | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Jęczmień** | | | | | | **EUROPA** | . | 11 104 | 11 450 | 11 100 | | **of which:** | | | | | | **Polska** | 1 163 | 1 150 | 1 211 | 1 199 | | **Czechosłowacja** | 677 | 713 | 686 | 654 | | **Dania** | 281 | 334 | 354 | 370 | | **Francja** | 693 | 719 | 731 | 742 | | **Hiszpania** | 1 758 | 1 803 | 1 895 | 1 895c | | **Jugosławia** | 365 | 382 | 426 | 420 | | **Niemcy** | 1 394 | 1 494 | 1 568 | 1 652 | | **Rumunia** | 1 746 | 1 765 | 1 850 | 1 561 | | **Węgry** | 444 | 427 | 472 | 459 | | **Wielka Brytania** | 612 | 521 | 409 | 374 | | **Owies** | | | | | | **EUROPA** | . | 18 042 | 17 120 | 16 570 | | **of which:** | | | | | | **Polska** | 2 413 | 2 026 | 2 195 | 2 250 | | **Austria** | 306 | 306 | 309 | 289 | | **Belgia** | 266 | 274 | 275 | 245 | | **Czechosłowacja** | 827 | 838 | 809 | 771 | | **Dania** | 453 | 416 | 386 | 382 | | **Francja** | 3 448 | 3 479 | 3 393 | 3 278 | | **Hiszpania** | 657 | 758 | 783 | 776c | | **Jugosławia** | 374 | 366 | 372 | 362 | | **Niemcy** | 3 337 | 3 496 | 3 295 | 2 855 | | **Rumunia** | 1 268 | 1 135 | 881 | 773 | | **Szwecja** | 731 | 713 | 657 | 664 | | **Węgry** | 318 | 278 | 235 | 219 | | **Wielka Brytania** | 1 363 | 1 230 | 1 103 | 989 | a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. | Kraje | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | w tys. ha | in thous. ha | | | | **Ziemniaki** | | | | | | **EUROPA** | . | 10 580 | 10 900 | 11 390 | | **w tym:** | | | | | | Polska | 2 230 | 2 478 | 2 721 | 2 899 | | Austria | 164 | 183 | 198 | 207 | | Belgia | 164 | 165 | 167 | 158 | | Czechosłowacja | 639 | 721 | 719 | 758 | | Dania | 79 | 70 | 71 | 79 | | Francja | 1 460 | 1 459 | 1 415 | 1 421 | | Hiszpania | 317 | 324 | 422 | 440c | | Holandia | 174 | 175 | 160 | 109 | | Jugosławia | 217 | 226 | 245 | 261 | | Niemcy | 2 733 | 2 810 | 2 888 | 2 854 | | Rumunia | 171 | 195 | 220 | 207 | | Węgry | 262 | 264 | 296 | 291 | | Wielka Brytania | 329 | 324 | 305 | 296 | | Włochy | 340 | 351 | 396 | 416 | | **Buraki cukrowe** | | | | | | **EUROPA** | . | 1 803 | 1 678 | 1 781 | | **w tym:** | | | | | | Polska | 132 | 206 | 132 | 130 | | Belgia | 69 | 66 | 54 | 50 | | Czechosłowacja | 254 | 272 | 172 | 163 | | Dania | 33 | 38 | 39 | 41 | | Francja | 163 | 243 | 272 | 318 | | Hiszpania | 85 | 66 | 90 | 89c | | Holandia | 67 | 64 | 45 | 42 | | Niemcy | 398 | 430 | 359 | 415 | | Wielka Brytania | 9 | 67 | 130 | 144 | | Włochy | 84 | 91 | 96 | 115 | a Przeciętne roczne. b Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). c Lata 1931–1935. a Annual averages. b Excluding Soviet Union. c 1931–1935. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 174–185, 198, 199, 202 i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 10–23, 36, 37, 44 i 45; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42 à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54, 55, 130 i 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1931, s. 76–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1990b | 2010c | |-----------|-----------|-----------|-----------|-------|-------| | **Pszenica** | | | | | | | Poland | 1,5 | 1,4 | 1,6 | 2,3 | 2,3 | | Austria | 0,2 | 0,3 | 0,3 | 0,3 | 0,3 | | Belgium | 0,2 | 0,2 | 0,2 | 0,2 | 0,2 | | Bulgaria | 1,4 | 1,4 | 1,0 | 1,1 | 1,1 | | Czechoslovakia | 0,8 | 0,7 | 1,2 | 0,4 | x | | Czech Republic | x | x | x | 0,9e | 0,8 | | Slovakia | x | x | x | 0,4e | 0,4 | | France | 4,3 | 4,2 | 4,6 | 5,2 | 5,3 | | Spain | 4,2 | 4,3 | 2,7 | 1,9 | 1,9 | | Netherlands | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | | Yugoslavia | 1,8 | 2,0 | 1,5 | x | x | | Germany | x | x | x | 2,5 | 3,2 | | GDRf | 0,5 | 0,4 | 0,7 | x | x | | FRGf | 1,0 | 1,5 | 1,7 | x | x | | Romania | 2,6 | 2,9 | 2,2 | 2,4 | 2,0 | | Hungary | 1,4 | 1,2 | 1,3 | 1,3 | 1,1 | | United Kingdom | 0,9 | 0,9 | 1,4 | 2,0 | 1,9 | | Italy | 4,7 | 4,8 | 3,4 | 2,8 | 2,0 | | **Żyto** | | | | | | | Poland | 5,1 | 5,1 | 2,3 | 2,3 | 1,1 | | Austria | 0,2 | 0,2 | 0,1 | 0,1 | 0,0 | | Czech Republicg | 0,6 | 0,5 | 0,2 | 0,1e | 0,0 | | France | 0,5 | 0,3 | 0,1 | 0,1 | 0,0 | | Spain | 0,6 | 0,6 | 0,2 | 0,2 | 0,1 | | Germany | x | x | x | 0,5 | 0,6 | | GDRf | 1,3 | 1,1 | 0,6 | x | x | | FRGf | 1,4 | 1,4 | 0,4 | x | x | | Hungary | 0,6 | 0,4 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b, c Dla pszenicy w latach: b – 1989–1991, c – 2006–2010. d W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. e 1994 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In long-term period – annual averages. b, c For wheat: b – 1989–1991, c – 2006–2010. d In 1956–1991 including Luxembourg. e 1994. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1948–1985 Czechoslovakia. | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1990b | 2010c | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-------|-------| | | | w mln ha | in mln ha | | | | | Polska | Poland | 0,8 | 0,7 | 1,2 | 1,2 | 1,0 | | Austria | Austria | 0,1 | 0,2 | 0,4 | 0,3 | 0,4 | | Czechyg | Czech Republicg | 0,6 | 0,7 | 0,9 | 0,7e | 0,4 | | Dania | Denmark | 0,5 | 0,7 | 1,6 | 0,9 | 0,6 | | Francja | France | 1,0 | 2,0 | 2,6 | 1,8 | 1,6 | | Hiszpania | Spain | 1,6 | 1,5 | 3,6 | 4,4 | 2,9 | | Jugosławia | Yugoslavia | 0,3 | 0,4 | 0,3 | x | x | | Niemcy | Germany | x | x | x | 1,6 | 1,7 | | NRDf | GDRf | 0,3 | 0,5 | 1,0 | x | x | | RFNf | FRGf | 0,6 | 0,9 | 2,0 | x | x | | Rumunia | Romania | 0,5 | 0,3 | 0,8 | 0,8 | 0,5 | | Węgry | Hungary | 0,5 | 0,5 | 0,2 | 0,3 | 0,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 0,8 | 1,1 | 2,3 | 1,5 | 0,9 | **Jęczmień Barley** | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1990b | 2010c | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-------|-------| | | | w mln ha | in mln ha | | | | | Polska | Poland | 1,7 | 1,7 | 0,8 | 0,7 | 0,6 | | Czechyg | Czech Republicg | 0,6 | 0,5 | 0,1 | 0,1e | 0,1 | | Dania | Denmark | 0,3 | 0,2 | 0,02 | 0,0 | 0,1 | | Francja | France | 2,4 | 1,7 | 0,3 | 0,2 | 0,1 | | Hiszpania | Spain | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,3 | 0,5 | | Niemcy | Germany | x | x | x | 0,6 | 0,2 | | NRDf | GDRf | 0,5 | 0,4 | 0,1 | x | x | | RFNf | FRGf | 1,1 | 0,8 | 0,4 | x | x | | Rumunia | Romania | 0,5 | 0,3 | 0,08 | 0,1 | 0,2 | | Szwecja | Sweden | 0,5 | 0,5 | 0,4 | 0,4 | 0,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1,2 | 0,9 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | | Włochy | Italy | 0,4 | 0,4 | 0,2 | 0,2 | 0,2 | **Owies Oats** | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1990b | 2010c | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-------|-------| | | | w mln ha | in mln ha | | | | | Polska | Poland | 1,7 | 1,7 | 0,8 | 0,7 | 0,6 | | Czechyg | Czech Republicg | 0,6 | 0,5 | 0,1 | 0,1e | 0,1 | | Dania | Denmark | 0,3 | 0,2 | 0,02 | 0,0 | 0,1 | | Francja | France | 2,4 | 1,7 | 0,3 | 0,2 | 0,1 | | Hiszpania | Spain | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,3 | 0,5 | | Niemcy | Germany | x | x | x | 0,6 | 0,2 | | NRDf | GDRf | 0,5 | 0,4 | 0,1 | x | x | | RFNf | FRGf | 1,1 | 0,8 | 0,4 | x | x | | Rumunia | Romania | 0,5 | 0,3 | 0,08 | 0,1 | 0,2 | | Szwecja | Sweden | 0,5 | 0,5 | 0,4 | 0,4 | 0,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1,2 | 0,9 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | | Włochy | Italy | 0,4 | 0,4 | 0,2 | 0,2 | 0,2 | a W wielolecjach – przeciętne roczne. b, c Notki patrz na str. 257. e 1994 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In long-term period – annual averages. b, c See footnotes on page 257. e 1994. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1948–1985 Czechoslovakia. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table. | Countries | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | ziemniaki | potatoes | buraki cukrowe | sugar beets | | Poland | 2 571 | 1 900 | 531 | 288 | 424 | 219 | | Austria | . | . | . | 31 | 45 | 43 | | Belgium | 158 | 70 | 73 | 59 | 114 | 62 | | Czechoslovakia | 623 | 177 | x | 20 | 177 | x | | Czech Republic | x | x | 30 | x | x | 55 | | Slovakia | x | x | 13 | x | x | 19 | | France | 1 124 | 186 | 159 | 314 | 457 | 384 | | Netherlands | 186 | 164 | 155 | 62 | 126 | 76 | | Germany | x | x | 266 | x | x | 376 | | GDR | 818 | 443 | x | 209 | 197 | x | | FRG | 1 136 | 220 | x | 192 | 391 | x | | Romania | 217 | 331 | 259 | . | . | . | | United Kingdom | 496 | 174 | 141 | 168 | 198 | 122 | | Italy | . | . | . | 168 | 271 | 73 | a Przeciętne roczne. b Z wyjątkiem Polski – bez 1987 r. c W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. d Lata 2008–2010. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f Bez lat 1987 i 1990. a Annual averages. b Except Poland – excluding 1987. c In 1986–1990 including Luxembourg. d 2008–2010. e Respectively: East Germany and West Germany. f Excluding 1987 and 1990. Na podstawie: Potatoes area and sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 374 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 322 i 325. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS A. W LATACH 1909–1913 IN 1909–1913 | Kraje | Countries | Zboża | Cereals | Ziemniaki | Potatoes | |-------|-----------|-------|---------|-----------|----------| | | | total | | | | | | | | pszenica | żyto | owies | | | | | | wheat | rye | oats | | | | | | w tys. t| in thous. t| | | | Ziemie polskie | Polish territory | 10 578 | 1 608 | 4 952 | 2 477 | 23 146 | | Galicja | Galicia | 2 705 | 623 | 805 | 741 | 5 657 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 4 641a | 641 | 2 298 | 1 111 | 10 153 | | zabor pruski | Prussian Partition | 3 232a | 344 | 1 849 | 625 | 7 336 | | Austria | Austria | 9 085 | 1 655 | 2 804 | 2 387 | 12 424 | | Francja | France | 17 134 | 8 644 | 1 244 | 5 156 | 13 316 | | Niemcy | Germany | 28 391 | 4 571 | 11 299 | 8 593 | 45 776 | | Węgryb | Hungaryb | 12 624 | 4 260 | 1 301 | 1 246 | 4 902 | | Włochy | Italy | 8 946 | 4 857 | 161 | 478 | 2 735 | a Tylko 4 zboża (pszenica, żyto, jęczmień i owies). b Bez Chorwacji i Słowenii. Uwaga. W tablicy ujęto największych producentów zbóż i ziemniaków w Europie, bez Rosji, gdzie w latach 1909–1913 uzyskiwano średnio rocznie 74,6 mln t zbóż (w tym 22,2 mln t pszenicy, 23,4 mln t żyta i 15,8 mln t owsa) oraz 35,1 mln t ziemniaków. Note. The table includes the largest cereal and potato producers in Europe excluding Russia, where in the years 1909–1913 the annual average amount of cereals harvested was 74,6 mln t (of which 22,2 mln t of wheat, 23,4 mln t of rye and 15,8 mln t of oats) and 35,1 mln t of potatoes. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215 i 216; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 268–307. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) B. W LATACH 1881–1913 – zboża IN 1881–1913 – cereals | Kraje | Countries | 1881–1883 | 1895–1897 | 1901–1905 | 1906–1910 | 1911–1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Galicja | Galicia | 119,4b | 121,5c | . | 152,0d | 179,4e | | Królestwo Polskief | Kingdom of Polandf | 130,6 | 121,7 | 140,8 | 172,5 | 203,8 | | Dania | Denmark | 111,8 | 126,7 | 132,1 | 141,0 | . | | Francja | France | 116,3 | 111,1 | 113,7 | 116,4 | 116,8 | | Irlandia | Ireland | 97,4 | 84,6 | 86,7 | 91,1 | 91,2 | | Niderlandy | Netherlands | 100,9 | 112,3 | 118,9 | 128,0 | 125,4 | | Niemcyf | Germanyf | 113,1 | 134,1 | 154,3 | 170,9 | 184,6 | | Rumunia | Romania | 172,7 | 224,7 | 248,9 | 261,4 | . | | Szwecja | Sweden | 108,7 | 125,5 | 123,9 | 148,3 | 153,7 | | Włochy | Italy | 83,9 | 79,1 | 114,0 | 117,4 | 121,9 | a W przypadku Galicji – 1872–1876=100. b–e Lata: b – 1884–1888, c – 1896–1900, d – 1901–1910, e – 1909–1913. fTylko 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). Uwaga. Zbiory zboż w Królestwie Polskim w latach 1863–1870 były ponad 2-krotnie wyższe niż w latach 1822–1829; we Francji w 1862 r. zbiory były wyższe o 39% niż w 1821 r.; w 1870 r. w stosunku do 1850 r. zbiory w Irlandii były niższe o 32%, a wyższe w Niderlandach – o 33% i Niemczech – o 28%; w 1870 r. w stosunku do 1860 r. zbiory w Szwecji były wyższe o 32%, a we Włoszech – o 28%. W zaborze pruskim zbiory 4 zboż w latach 1909–1913 były ponad 2,5 razy wyższe niż w latach 1878–1882. a For Galicia – 1872–1876=100. b 1884–1888. c 1896–1900. d 1901–1910. e 1909–1913. f Only 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). Note. Cereal production in the Kingdom of Poland in the years 1863–1870 was over two times higher than in the years 1822–1829; in France in 1862 crop production was by 39% higher than in 1821; in 1870 in comparison to 1850 crop production in Ireland was by 32% lower, in the Netherlands by 33% higher, and in Germany by 28% higher; in 1870 in relation to 1860 crop production was higher in Sweden – by 32% and in Italy – by 28%. In the Prussian Partition cereal production in the years 1909–1913 was by over 2,5 times higher than in the years 1878–1882. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 148 i 149; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 93, 148 i 210; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 268–307; T. Sobczak, Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 30; obliczenia własne. Tabl. 11 (55). PRZECIĘTNE ROCZNE ZBIORY ZBOŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE PRODUCTION OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) C. W LATACH 1880–1913 – ziemniaki IN 1880–1913 – potatoes | Kraje | Countries | 1880–1882 | 1890–1892 | 1895–1897 | 1901–1905 | 1906–1910 | 1911–1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Galicja | Galicia | 114,5b | 162,9c | 203,6d | . | 254,2e | 266,2f | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 129,9 | 143,0 | 174,9 | 224,1 | 312,4 | 312,6 | | Austria | Austria | . | 98,8 | 116,7 | 146,8 | 167,6 | 146,6 | | Dania | Denmark | 110,4 | 146,4 | 200,2 | 246,3 | 257,5 | . | | Finlandia | Finland | 119,9 | 151,3 | 187,5 | 177,1 | 187,2 | 188,6 | | Francja | France | 115,3 | 141,4 | 147,1 | 145,7 | 157,3 | 163,7 | | Irlandia | Ireland | 95,4 | 84,3 | 75,8 | 98,8 | 96,5 | 113,2 | | Niderlandy | Netherlands | 109,7 | 140,5 | 171,3 | 193,4 | 206,0 | 212,3 | | Niemcy | Germany | 107,7 | 119,3 | 151,6 | 192,4 | 197,1 | 202,5 | | Szwecja | Sweden | 98,4 | 88,0 | 108,9 | 109,4 | 122,5 | 125,8 | | Włochy | Italy | 93,3 | 96,5 | 112,5 | 171,1 | 224,4 | 236,6 | a W przypadku: Galicji – 1872–1876=100, Danii – 1875–1877=100, Finlandii – 1878–1879=100 i Francji – 1871–1872=100. b–f Lata: b – 1876–1880, c – 1884–1888, d – 1896–1900, e – 1901–1910, f – 1909–1913. Uwaga. W stosunku do lat 1839–1840 zbiory ziemniaków w Królestwie Polskim w latach 1870–1872 wzrosły ponad 3-krotnie, a we Francji w latach 1868–1869 – o ponad 50%; w stosunku do lat 1842–1844 zbiory te w latach 1850–1870 wzrosły w Austrii o 86% (a w latach 1885–1887 – prawie 3-krotnie) oraz w Niemczech i Niderlandach – o 66%, a spadły w Irlandii o 25%. W stosunku do lat 1878–1882 zbiory ziemniaków w zaborze pruskim wzrosły w latach 1909–1913 ponad 2-krotnie. a For: Galicia – 1872–1876=100, Denmark – 1875–1877=100, Finland – 1878–1879=100 and France – 1871–1872=100. b 1876–1880. c 1884–1888. d 1896–1900. e 1901–1910. f 1909–1913. Note. In comparison to the years 1839-1840 potato production in the Kingdom of Poland in the years 1870–1872 recorded an over threefold increase, and in France in the years 1868–1869 – an over 50% increase; in comparison to the years 1842–1844 potato production in the years 1850–1870 in Austria increased by 86% (and in the years 1885–1887 – nearly by three times) and in Germany and the Netherlands – by 66%, while in Ireland it dropped by 25%. In relation to the years 1878–1882 potato production in the Prussian Partition grew in the years 1909–1913 by over two times. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 216; A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 148; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiah polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 94 i 157; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 269–307; T. Sobczak, Przelom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 61; obliczenia własne. | Countries | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Wheat** | | | | | | **EUROPA** | . | 36 778 | 41 276 | 44 408 | | **of which:** | | | | | | **Poland** | 1 199 | 1 647 | 2 021 | 2 064 | | Austria | 241 | 308 | 344 | 417 | | Belgium | 359 | 403 | 401 | 450 | | Bulgaria | 855 | 1 102 | 1 439 | 1 588 | | Czechoslovakia | 980 | 1 294 | 1 461 | 1 549 | | France | 7 914 | 7 929 | 8 309 | 8 213 | | Spain | 3 876 | 3 978 | 4 302 | 4 364 | | Netherlands | 169 | 163 | 321 | 430 | | Yugoslavia | 1 599 | 2 204 | 2 164 | 2 430 | | Germany | 2 687 | 3 259 | 4 650 | 4 855 | | Romania | 2 438 | 2 872 | 2 815 | 3 359 | | Hungary | 1 624 | 2 165 | 2 082 | 2 220 | | United Kingdom | 1 649 | 1 411 | 1 393 | 1 743 | | Italy | 5 390 | 6 238 | 6 875 | 7 280 | | **Rye** | | | | | | **EUROPA** | . | 22 240 | 23 039 | 22 548 | | **of which:** | | | | | | **Poland** | 5 122 | 6 186 | 6 461 | 6 467 | | Austria | 427 | 511 | 576 | 539 | | Belgium | 522 | 554 | 545 | 424 | | Czechoslovakia | 1 326 | 1 668 | 1 792 | 1 558 | | Denmark | 334 | 288 | 243 | 262 | | France | 1 032 | 905 | 813 | 770 | | Spain | 704 | 606 | 563 | 551 | | Yugoslavia | 151 | 188 | 209 | 206 | | Lithuania | 595 | 517 | 575 | 617 | | Germany | 6 501 | 7 596 | 7 840 | 7 611 | | Romania | 213 | 271 | 349 | 391 | | Hungary | 682 | 764 | 723 | 697 | *a* Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). *b* Lata 1931–1935. *a* Excluding Soviet Union. *b* 1931–1935. | Countries | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Barley** | | | | | | **EUROPA** | . | 15 566 | 16 191 | 15 979 | | **Poland** | 1 419 | 1 396 | 1 446 | 1 411 | | Czechoslovakia | 1 091 | 1 290 | 1 236 | 1 112 | | Denmark | 702 | 904 | 986 | 1 103 | | France | 956 | 1 105 | 1 046 | 1 074 | | Spain | 2 009 | 2 031 | 2 424 | 2 394b | | Yugoslavia | 305 | 378 | 412 | 403 | | Germany | 2 487 | 2 865 | 3 157 | 3 577 | | Romania | 1 208 | 1 643 | 1 602 | 1 034 | | Hungary | 483 | 595 | 636 | 608 | | United Kingdom | 1 133 | 1 090 | 818 | 782 | | **Oats** | | | | | | **EUROPA** | . | 26 793 | 25 300 | 25 047 | | **Poland** | 2 799 | 2 325 | 2 456 | 2 558 | | Austria | 340 | 435 | 418 | 439 | | Belgium | 595 | 695 | 719 | 655 | | Czechoslovakia | 1 191 | 1 396 | 1 391 | 1 238 | | Denmark | 879 | 962 | 994 | 1 024 | | France | 4 363 | 5 076 | 4 724 | 4 572 | | Spain | 525 | 586 | 701 | 670b | | Yugoslavia | 300 | 342 | 305 | 313 | | Germany | 5 273 | 6 527 | 6 205 | 5 755 | | Romania | 912 | 1 021 | 767 | 596 | | Sweden | 1 094 | 1 184 | 1 138 | 1 257 | | Hungary | 329 | 374 | 278 | 270 | | United Kingdom | 2 377 | 2 246 | 2 206 | 2 019 | a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. | Countries | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | w tys. t | in thous. t | | | | **Ziemniaki** | | | | | | **EUROPA** | . | 123 678 | 138 950 | 151 060 | | w tym: | | | | | | Polska | 26 535 | 26 458 | 30 733 | 35 007 | | Austria | 1 635 | 2 265 | 2 628 | 2 845 | | Belgia | 2 934 | 3 391 | 3 586 | 3 169 | | Czechosłowacja | 6 727 | 8 640 | 9 146 | 10 029 | | Dania | 1 199 | 986 | 1 172 | 1 340 | | Francja | 12 284 | 14 259 | 15 636 | 15 884 | | Hiszpania | 2 669 | 3 658 | 4 782 | 4 954b | | Holandia | 2 995 | 2 389 | 3 100 | 2 022 | | Jugosławia| 994 | 1 141 | 1 457 | 1 616 | | Niemcy | 35 502 | 38 129 | 46 076 | 48 199 | | Rumunia | 1 565 | 1 932 | 1 853 | 1 870 | | Węgry | 1 764 | 1 966 | 1 816 | 2 133 | | Wielka Brytania | 518 | 5 402 | 5 035 | 5 011 | | Włochy | 1 798 | 1 982 | 2 368 | 2 733 | | **Buraki cukrowe** | | | | | | **EUROPA** | . | 43 471 | 45 020 | 48 530 | | w tym: | | | | | | Polska | 2 655 | 4 181 | 2 855 | 2 806 | | Belgia | 1 971 | 1 846 | 1 655 | 1 459 | | Czechosłowacja | 6 557 | 7 149 | 4 556 | 4 665 | | Dania | 874 | 1 096 | 1 212 | 1 280 | | Francja | 4 057 | 5 776 | 7 896 | 8 715 | | Hiszpania | 1 551 | 1 693 | 2 299 | 2 150b | | Holandia | 2 179 | 2 102 | 1 687 | 1 610 | | Niemcy | 9 611 | 10 755 | 10 561 | 12 862 | | Wielka Brytania | 171 | 1 306 | 2 901 | 3 195 | | Włochy | 2 400 | 2 334 | 2 563 | 2 879 | a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. Polska była największym producentem lnu w Europie. W latach 1934–1938 na ogólna powierzchnię zasiewów lnu w Europie — 469 tys. ha (przeciętnie rocznie) na Polskę przypadało 131 tys. ha. Poland was the largest producer of flax in Europe. In the years 1934–1938 Poland accounted for 131 thous. ha of sown area of flax of the total sown area for Europe — 469 thous. ha (annual average). Przeciętne roczne zbiory lnu według największych producentów w latach 1934–1938 — w tys. t: Annual average production of flax by largest producers in 1934–1938 — in thous. t: | EUROPA $^a$ | EUROPE $^a$ | ..... | 221 | |---------------|---------------|-------|-----| | w tym: | of which: | | | | Polska | Poland | ....... | 68 | | Litwa | Lithuania | .......... | 33 | | Niemcy | Germany | .......... | 24 | | Łotwa | Latvia | ............ | 19 | Belgia Belgium .................. 14 Francja France .................. 12 Holandia Netherlands .......... 10 Czechosłowacja Czechoslovakia .............................................. 7 $^a$ Bez ZSRR. $^a$ Excluding Soviet Union. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 174–185, 198, 199, 202 i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941, s. 10–21, 36, 37, 44 i 45; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54, 55, 130 i 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 78–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1989–1991 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Pszenica** | | | | | | | Poland | 1 833 | 2 310 | 5 263 | 8 919 | 8 786 | | Austria | 348 | 597 | 1 348 | . | 1 505 | | Belgium | 525 | 754 | 1 119 | 1 515 | 1 496 | | Bulgaria | 1 760 | 2 250 | 4 170 | 5 071 | 3 679 | | Czechoslovakia | 1 493 | 1 513 | 5 389 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | 3 823 | 4 131 | | Slovakia | x | x | x | . | 1 462 | | France | 7 791 | 9 785 | 26 965 | 33 171 | 36 731 | | Spain | 3 625 | 4 368 | 4 694 | 5 236 | 5 901 | | Netherlands | 325 | 438 | 975 | 918 | 1 283 | | Yugoslavia | 2 171 | 2 973 | 5 093 | x | x | | Germany | x | x | x | 15 415 | 23 695 | | GDR | 1 243 | 1 307 | 3 414 | x | x | | FRG | 2 656 | 4 097 | 9 206 | x | x | | Romania | 2 486 | 3 300 | 6 311 | 6 868 | 5 309 | | Hungary | 1 909 | 1 794 | 6 066 | 6 249 | 4 435 | | United Kingdom | 2 397 | 2 848 | 11 385 | 14 143 | 14 827 | | Italy | 7 170 | 8 449 | 9 007 | 8 312 | 7 266 | | **Żyto** | | | | | | | Poland | 6 374 | 7 463 | 8 089 | 6 053 | 3 152 | | Austria | 343 | 400 | 347 | 376 | 170 | | Czech Republic | 1 110 | 959 | 642 | 967 | 152 | | France | 573 | 456 | 321 | 238 | 123 | | Spain | 482 | 488 | 244 | 279 | 228 | | Germany | x | x | x | 3 737 | 3 264 | | GDR | 2 516 | 2 231 | 2 205 | x | x | | FRG | 3 042 | 3 788 | 1 744 | x | x | | Hungary | 732 | 430 | 146 | 240 | 88 | a W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. b Lata 1986–1989. c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In 1956–1991 including Luxembourg. b 1986–1989. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1989–1991 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Barley** | | | | | | | Poland | 1 061 | 1 184 | 3 618 | 4 218 | 3 634 | | Austria | 210 | 421 | 1 429 | 1 456 | 861 | | Czech Republic | 1 046 | 1 436 | 3 507 | 2 140 | 1 925 | | Denmark | 1 709 | 2 517 | 5 629 | 4 996 | 3 229 | | France | 1 534 | 4 916 | 10 404 | 10 160 | 11 007 | | Spain | 1 909 | 1 773 | 7 635 | 9 346 | 9 300 | | Yugoslavia | 323 | 504 | 700 | x | x | | Germany | x | x | x | 14 295 | 11 404 | | GDR | 593 | 994 | 3 983 | x | x | | FRG | 1 397 | 2 657 | 9 413 | x | x | | Romania | 389 | 374 | 2 423 | 3 022 | 1 234 | | Hungary | 654 | 884 | 1 011 | 1 421 | 1 123 | | United Kingdom | 2 061 | 3 492 | 10 416 | 7 966 | 5 676 | | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1989–1991 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Oats** | | | | | | | Poland | 2 238 | 2 545 | 2 600 | 2 059 | 1 338 | | Czech Republic | 961 | 951 | 469 | 187 | 155 | | Denmark | 922 | 707 | 153 | 114 | 299 | | France | 3 393 | 3 074 | 1 728 | 867 | 474 | | Spain | 519 | 492 | 564 | 492 | 1 072 | | Germany | x | x | x | 1 994 | 755 | | GDR | 1 188 | 1 045 | 678 | x | x | | FRG | 2 500 | 2 205 | 2 634 | x | x | | Romania | 367 | 309 | 86 | 220 | 316 | | Sweden | 804 | 967 | 1 664 | 1 489 | 711 | | United Kingdom | 2 852 | 2 238 | 557 | 527 | 731 | | Italy | 495 | 526 | 376 | 318 | 350 | c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. f Lata 2008–2010. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. f 2008–2010. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242, 244, 321 i 326; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312, 322 i 325; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 78–82, 88–91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88–93, 98 i 99; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table. | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | ziemniaki | potatoes | buraki cukrowe | sugar beets | | | | w tys. t | in thous. t | x | x | x | | Polska | Poland | 29 641 | 36 140 | 9 825 | 5 383 | 14 674 | 10 739 | | Austria | Austria | . | . | . | 715 | 2 207 | 2 891 | | Belgia $^a$ | Belgium $^a$ | 2 127 | 1 869 | 3 096 | 2 135 | 5 913 | 5 153 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 7 055 | 3 342 | x | 4 967 | 6 341 | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | 740 | x | x | 2 985 | | Słowacja | Slovakia | x | x | 228 | x | x | 955 | | Francja | France | 13 734 | 6 483 | 6 838 | 8 344 | 26 617 | 32 097 | | Holandia | Netherlands | 4 679 | 6 887 | 6 878 | 2 598 | 7 361 | 5 432 | | Niemcy | Germany | x | x | 10 973 | x | x | 23 713 | | NRD $^b$ | GDR $^b$ | 13 174 | 10 588 | x | 5 318 | 6 475 | x | | RFN $^b$ | FRG $^b$ | 24 067 | 7 793 | x | 5 820 | 20 131 | x | | Rumunia | Romania | 1 650 | 7 896 | 3 733 | . | . | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | 9 444 | 6 546 | 5 988 | 4 525 | 8 122 | 7 218 | | Włochy | Italy | . | . | . | 4 590 | 14 298 | 3 956 | $^a$ W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. $^b$ Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. $^a$ In 1986–1990 including Luxembourg. $^b$ Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Potatoes and sugar beet area, production, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; On the basis: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371–375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242, 244, 321 i 326; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 330–334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–312, 323 i 325. ### Tabl. 12 (56). ZBIORY ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW NA 1 MIESZKAŃCA **PRODUCTION OF CEREALS AND POTATOES PER CAPITA** #### A. W LATACH 1871–1913$^a$ **IN 1871–1913$^a$** | Kraje | Countries | 1871—1873 | 1881—1883 | 1895—1897 | 1909—1913 | 1871—1873 | 1881—1883 | 1895—1897 | 1909—1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | zboża | cereals | ziemniaki | potatoes | | | | | | | | in kg — annual averages | | | | | | | | | Galicja | Galicia | 272$^b$ | 288$^c$ | 250$^d$ | 307 | 383$^e$ | 554$^c$ | 590$^d$ | 643 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 380$^e$ | 425$^e$ | 325$^e$ | 400$^e$ | 495 | 555 | 615 | 800 | | Zabór pruski | Prussian Partition | . | 414$^ef$ | 493$^eg$ | 844 | . | 830 | 1 085 | 1 917 | | Austria | Austria | . | . | 252 | 311 | . | 360 | 360 | 435 | | Francja | France | 409 | 459 | 429 | 440 | 233 | 255 | 324 | 352 | | Irlandia | Ireland | 230 | 234 | 236 | 258 | 552 | 551 | 508 | 756 | | Niemcy | Germany | 383 | 393 | 347 | 447 | 556 | 544 | 570 | 712 | | Szwecja | Sweden | 429 | 426 | 452 | 498 | 303 | 272 | 277 | 287 | | Włochy | Italy | 280 | 222 | 192 | 264 | 44 | 38 | 42 | 80 | $^a$ Dane orientacyjne. $b—d$ Lata: $b$ – 1872–1876, $c$ – 1884–1888, $d$ – 1896–1900. $e$ 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsie). $f—h$ Lata: $f$ – 1878–1882, $g$ – 1894–1898, $h$ – 1888–1890. $^a$ Approximate data $b$ 1872–1876. $c$ 1884–1888. $d$ 1896–1900. $e$ 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). $f$ 1878–1882. $g$ 1894–1898. $h$ 1888–1890. Na podstawie: *Historia Polski w liczbach*, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, s. 168; *Historia Polski w liczbach*, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215 i 216; J. Łukasiewicz, *Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w.*, Warszawa 1968, s. 93, 94, 148, 157 i 210; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 268–307. | Kraje | Countries | Ogółem | W tym 4 zboża | w tym pszenica | |-------|-----------|--------|---------------|----------------| | | | Grand total | total | of which wheat | | | | in kg | in kg | in kg | | Polska | Poland | 370 | 364 | 60 | | Austria | Austria | . | 249 | 62 | | Belgia | Belgium | . | 197 | 57 | | Bulgaria | Bulgaria | 516 | 383 | 275 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 396 | 380 | 106 | | Dania | Denmark | 739 | 739 | 102 | | Francja | France | 367 | 353 | 198 | | Hiszpania | Spain | 360 | 326 | 179 | | Holandia | Netherlands | . | 162 | 50 | | Jugosławia | Yugoslavia | 516 | 224 | 163 | | Niemcy | Germany | 646 | 335 | 65 | | Rumunia | Romania | 521 | 254 | 170 | | Węgry | Hungary | 673 | 417 | 244 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 96 | 96 | 37 | | Włochy | Italy | 286 | 199 | 177 | a Przeciętne roczne. b Pszenica, żyto, jęczmień i owsie. a Annual averages. b Wheat, rye, barley and oats. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 487 i 488; On the basis: Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 509; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 390. | Kraje | Countries | 1920 | 1930 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------| | Polska | Poland | 677 | 975 | 996 | | Austria | Austria | 59a | 101 | 104 | | Belgia | Belgium | 299 | 367 | 389 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 385 | 641 | 673 | | Dania | Denmark | 380 | 276 | 379 | | Francja | France | 300 | 338 | 421 | | Holandia | Netherlands | 408 | 386 | 327 | | Jugosławiab | Yugoslaviab | 94 | 107 | 111 | | Niemcy | Germany | 451 | 724 | 742 | | Rumunia | Romania | 49 | 138 | 116 | | Węgry | Hungary | 260 | 219 | 234 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 148 | 99 | 109 | | Włochy | Italy | 38 | 48 | 68 | a 1921 r. b W 1920 r. Chorwacja, Serbia i Slovenia. a 1921. b In 1920 Croatia, Serbia and Slovenia. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, On the basis: s. 374. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 2000 | 2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|------|------| | Poland | 467 | 473 | 608 | 584 | 707 | | Austria | 170b | 249b | 456b | 555 | 658 | | Belgium | 171b | 189b | 206b | 244 | 290 | | Bulgaria | 450 | 561 | 917 | 430 | 925 | | Czech Republicc | 393 | 394 | 707 | 627 | 662 | | Denmark | 768b | 848b | 1 524b | 1 776 | 1 595 | | France | 331 | 448 | 929 | 1 145 | 1 046 | | Spain | 263 | 281 | 422 | 623 | 420 | | Netherlands | 139b | 137b | 91b | 116 | 115 | | Yugoslavia | 375 | 510 | 736 | x | x | | Germany | x | x | x | 551 | 540 | | GDRd | 301 | 323 | 722 | x | x | | FRGd | 202 | 242 | 400 | x | x | | Romania | 356 | 503 | 962 | 465 | 778 | | Hungary | 602 | 647 | 1 349 | 994 | 1 232 | | United Kingdom | 146 | 165 | 398 | 408 | 336 | | Italy | 238 | 279 | 327 | 359 | 314 | a W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. b 4 zboża (pszenna, żyto, jęczmień i owsy). c W latach 1948–1985 Czechosłowacja. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In long-term period – annual averages. b 4 cereals (wheat, rye, barley and oats). c In 1948–1985 Czechoslovakia. d Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Cereals production, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 509; Rocznik Statystyczny 1968, Warszawa 1968, s. 664; Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989, s. 573 i 574; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 525 i 526; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 464; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 178 i 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 308 i 309; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 370 i 390. Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS A. W LATACH 1500–1799 – zboża IN 1500–1799 – cereals | Kraje | Countries | 1500–1549 | 1550–1599 | 1600–1649 | 1650–1699 | 1700–1749 | 1750–1799 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 3,9 | 4,3 | 4,0 | 3,8 | 3,5 | 4,7 | | Anglia | England | 7,4 | 7,3 | 6,7 | 9,3 | . | 10,1 | | Czechy | Czechia | 3,9 | 4,3 | 4,0 | 3,8 | 3,5 | 4,7 | | Francja | France | 6,7 | . | . | 6,2 | 6,3 | 7,0 | | Hiszpania | Spain | 6,7 | . | . | 6,2 | 6,3 | 7,0 | | Holandia | Holland | 7,4 | 7,3 | 6,7 | 9,3 | . | 10,1 | | Niemcy | Germany | 4,0 | 4,4 | 4,5 | 4,1 | 4,1 | 5,1 | | Rosja | Russia | 3,9 | 4,3 | 4,0 | 3,8 | 3,5 | 4,7 | | Skandynawia | Scandinavia | 4,0 | 4,4 | 4,5 | 4,1 | 4,1 | 5,1 | | Szwajcaria | Switzerland | 4,0 | 4,4 | 4,5 | 4,1 | 4,1 | 5,1 | | Węgry | Hungary | 3,9 | 4,3 | 4,0 | 3,8 | 3,5 | 4,7 | | Włochy | Italy | 6,7 | . | . | 6,2 | 6,3 | 7,0 | a Mierzone liczbą ziaren z jednego ziarna wysianego; współczynnik uśredniony dla 3 podstawowych zbóż uprawnych (pszennicy, żyta i jęczmienia). Uwaga. Do końca XVIII w. rolnictwo europejskie, z wyjątkiem Anglii i Holandii, stało na niskim poziomie. Ok. 1700 r. przeciętna europejska rodzina chłopska wytwarzała zaledwie około 20–30% żywności więcej niż wynosiła jej konsumpcja własna, co z trudem pozwalalo wyżywić społeczeństwo na granicy minimum egzystencji. Holandia już w XVII w., zaś Anglia pod koniec tego stulecia zaczęły modernizować swoje rolnictwo, porzucając m.in. tradycyjne metody uprawy (trójpólówkę) na rzecz płodozmianu. Jednakże w większości krajów europejskich tradycyjne metody uprawy roli zarzucono dopiero w drugiej połowie XVIII w. a Measured by the number of grains from one grain sown; the average coefficient for 3 basic cereals (wheat, rye and barley). Note. Until the late 18th century European agriculture, except for England and Holland, was at a low level. Around 1700 an average European peasant family produced only ca. 20–30% more food than it needed for own consumption, which hardly sufficed to feed the population at the minimum level of existence. Holland already in the 17th century, and England in the late 17th century, started to modernize their agriculture, abandoning, among others, traditional cultivation methods such as the three-field system to the benefit of crop rotation. However, in most European countries traditional cultivation methods were abandoned as late as in the second half of the 18th century. Przeciętne roczne plony w ziarnie$^a$ w końcu XVIII w.: Annual average of yields in grain$^a$ at the end of the 18th century: | | pszenica wheat | żyto rye | jęczmień barley | owies oats | |------------------|----------------|----------|-----------------|------------| | Polska | 5,3 | 4,7 | 4,6 | 4,2 | | Anglia | 11,3 | — | 12,7 | 9,0 | | Austria | 4,0 | 4,0 | 4,6 | 5,2 | | Francja | 6,4 | 5,5 | 6,8 | 8,2 | | Hiszpania | 4,5 | 2,5 | 7,0 | — | | Holandia | 11,2 | 7,5 | 14,2 | 11,1 | | Niderlandy Pld. | 11,5 | 12,2 | 14,1 | 13,2 | | Niemcy | 7,1 | 5,6 | 6,7 | 8,0 | | Rosja | 3,0 | 3,1 | 3,1 | 3,6 | | Szwecja | 6,0 | 5,9 | 5,9 | 5,0 | | Włochy | 4,1 | 4,4 | 5,0 | 5,2 | $^a$ Mierzone liczbą ziaren z jednego ziarna wysianego. $^a$ Measured by the number of grains from one grain sown. Na podstawie: P. Kriedte, Peasants, Landlords and Merchant Capitalists: Europe and the World Economy, 1500–1800, Spa 1983, s. 22; I. Rychlikowa, Produkcja zbóżowa wielkiej własności w Małopolsce w latach 1764–1805, Warszawa 1967, s. 94; J. L. van Zanden, The Development of Agricultural Productivity in Europe, 1500–1800, w: Land Productivity and Agro-systems in the North Sea Area (Middle Ages–20th Century), Turnhout 1999, s. 359. | Countries | 1871–1875 | 1893–1897 | 1909–1913 | 1871–1875 | 1893–1897 | 1909–1913 | 1871–1875 | 1893–1897 | 1909–1913 | |-------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Galicia | 9,4 | 9,2 | 11,7 | 7,2 | 8,0 | 11,3 | 74 | 100 | 111 | | Kingdom of Poland | 8,3 | 9,7 | 12,4 | 7,1 | 8,1 | 10,8 | 63 | 70 | 95 | | Prussian Partition| 11,2 | 12,1 | 21,6 | 8,0 | 9,9 | 17,0 | 65 | 85 | 148 | | Austria | . | 11,0 | 13,6 | . | 10,0 | 13,8 | . | 79 | 99 | | France | 11,2 | 12,2 | 13,2 | 10,1 | 11,0 | 10,4 | 80 | 80 | 86 | | Ireland | 16,2 | 20,5 | 25,0 | . | . | . | 76 | 90 | 137 | | Germany | 14,6 | 16,6 | 20,6 | 11,5 | 14,0 | 18,1 | 89 | 117 | 137 | | Spain | . | 7,2 | 9,2 | . | 6,7 | 8,7 | . | . | 110 | | Sweden | 14,6 | 16,5 | 19,2 | 13,8 | 14,1 | 15,6 | 79 | 84 | 103 | | Hungary | . | 12,3 | 12,7 | . | 11,0 | 11,9 | . | 71 | 79 | | United Kingdom | . | . | 21,8 | . | . | . | . | . | 156 | | Italy | . | 7,4 | 10,3 | . | 7,4 | 13,1 | . | 60 | 95 | a–e Lata: a – 1876–1880, b – 1894–1898, c – 1878–1882, d – 1896–1900, e – 1891–1895. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 215–217; J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 97, 158 i 227; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 205–307. ### Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) **ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.)** C. W LATACH 1921–1938 **IN 1921–1938** | Kraje | Countries | 1921–1925 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | z 1 ha w dt | per ha in dt | | | #### Pszenica **Wheat** | Europa | Europe | . | 12,9 | 13,4 | 13,9 | |--------|--------|---|------|------|------| | Polska | Poland | 11,8 | 12,3 | 11,7 | 11,9 | | Austria | Austria | 12,6 | 15,1 | 15,8 | 16,7 | | Belgia | Belgium | 26,2 | 26,5 | 25,7 | 27,3 | | Bułgaria | Bulgaria | 8,8 | 10,2 | 11,3 | 12,7 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 15,9 | 17,2 | 17,5 | 17,0 | | Francja | France | 14,5 | 14,8 | 15,9 | 15,8 | | Hiszpania | Spain | 9,2 | 9,2 | 9,5 | 9,6b | | Holandia | Netherlands | 28,1 | 29,8 | 29,7 | 30,3 | | Jugosławia | Yugoslavia | 10,0 | 11,9 | 10,4 | 11,4 | | Niemcy | Germany | 18,4 | 19,8 | 22,0 | 22,5 | | Rumunia | Romania | 8,5 | 9,2 | 8,1 | 9,7 | | Węgry | Hungary | 12,0 | 14,0 | 13,6 | 14,0 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 22,6 | 22,5 | 22,6 | 23,1 | | Włochy | Italy | 11,5 | 12,8 | 14,3 | 14,4 | #### Żyto **Rye** | Europa | Europe | . | 13,1 | 13,7 | 13,6 | |--------|--------|---|------|------|------| | Polska | Poland | 11,5 | 10,9 | 10,9 | 11,2 | | Austria | Austria | 11,6 | 13,3 | 15,5 | 14,7 | | Belgia | Belgium | 23,1 | 24,1 | 25,9 | 23,9 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 15,4 | 16,3 | 17,3 | 16,2 | | Dania | Denmark | 15,4 | 15,9 | 17,4 | 17,7 | | Francja | France | 11,6 | 11,5 | 11,9 | 11,5 | | Hiszpania | Spain | 9,7 | 8,7 | 9,3 | 9,3b | | Jugosławia | Yugoslavia | 7,8 | 9,0 | 8,4 | 8,2 | | Litwa | Lithuania | 10,7 | 10,7 | 12,0 | 12,1 | | Niemcy | Germany | 15,0 | 16,2 | 17,6 | 17,3 | | Rumunia | Romania | 7,6 | 9,3 | 8,8 | 9,3 | | Węgry | Hungary | 10,6 | 11,4 | 11,7 | 11,1 | --- a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. | Kraje | Countries | 1921–1925 z 1 ha w dt | 1925–1929 per ha in dt | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|----------------------|------------------------|-----------|-----------| | **Jęczmień** | **Barley** | | | | | | **EUROPA** | **EUROPE** | . | 14,0 | 14,1 | 14,4 | | w tym: | of which: | | | | | | Polska | Poland | 12,2 | 12,1 | 12,0 | 11,8 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 16,1 | 18,1 | 18,0 | 17,0 | | Dania | Denmark | 25,0 | 27,0 | 28,2 | 29,8 | | Francja | France | 13,8 | 15,4 | 14,6 | 14,5 | | Hiszpania | Spain | 11,4 | 11,3 | 12,4 | 12,6b | | Jugosławia | Yugoslavia | 8,4 | 9,9 | 9,7 | 9,6 | | Niemcy | Germany | 17,8 | 19,2 | 20,1 | 21,6 | | Rumunia | Romania | 6,9 | 9,3 | 7,8 | 6,6 | | Węgry | Hungary | 10,9 | 13,9 | 14,2 | 13,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 18,5 | 20,9 | 20,0 | 20,9 | | **Owies** | **Oats** | . | 14,9 | 14,8 | 15,1 | | **EUROPA** | **EUROPE** | . | 14,9 | 14,8 | 15,1 | | w tym: | of which: | | | | | | Polska | Poland | 11,6 | 11,5 | 11,6 | 11,4 | | Austria | Austria | 11,1 | 14,2 | 13,5 | 15,2 | | Belgia | Belgium | 22,3 | 25,3 | 26,1 | 26,8 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 14,4 | 16,7 | 17,2 | 16,0 | | Dania | Denmark | 19,4 | 23,1 | 25,8 | 26,8 | | Francja | France | 12,7 | 14,6 | 13,9 | 13,9 | | Hiszpania | Spain | 8,0 | 7,7 | 8,9 | 8,6b | | Jugosławia | Yugoslavia | 8,0 | 9,4 | 8,2 | 8,7 | | Niemcy | Germany | 15,8 | 18,7 | 18,8 | 20,2 | | Rumunia | Romania | 7,2 | 9,0 | 8,7 | 7,7 | | Szwecja | Sweden | 15,0 | 16,6 | 17,3 | 18,9 | | Węgry | Hungary | 10,3 | 13,4 | 11,8 | 12,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 17,4 | 20,0 | 20,0 | 20,4 | a Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). b Lata 1931–1935. a Excluding Soviet Union. b 1931–1935. Tabl. 13 (57). PRZECIĘTNE ROCZNE PLONY ZBÓŻ, ZIEMNIAKÓW I BURAKÓW CUKROWYCH (cd.) ANNUAL AVERAGE YIELDS OF CEREALS, POTATOES AND SUGAR BEETS (cont.) C. W LATACH 1921—1938 (dok.) IN 1921—1938 (cont.) | Kraje | Countries | 1921—1925 | 1925—1929 | 1930—1934 | 1934—1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | z 1 ha w dt | per ha in dt | | | ### Ziemniaki **Potatoes** | Kraje | Countries | 1921—1925 | 1925—1929 | 1930—1934 | 1934—1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | EUROPA $^a$ | EUROPE $^a$ | . | 116,9 | 127,5 | 132,6 | | w tym: | of which: | | | | | | Polska | Poland | 119,0 | 106,7 | 112,9 | 120,7 | | Austria | Austria | 99,7 | 123,6 | 132,7 | 137,6 | | Belgia | Belgium | 178,9 | 205,2 | 214,7 | 200,9 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 105,3 | 119,9 | 127,2 | 132,4 | | Dania | Denmark | 151,8 | 140,7 | 165,1 | 169,7 | | Francja | France | 84,1 | 97,7 | 110,5 | 111,8 | | Hiszpania | Spain | 84,2 | 112,8 | 113,3 | 112,6$b$ | | Holandia | Netherlands | 172,1 | 172,4 | 193,8 | 185,9 | | Jugosławia | Yugoslavia | 45,8 | 50,4 | 59,5 | 62,0 | | Niemcy | Germany | 129,9 | 135,7 | 159,5 | 168,9 | | Rumunia | Romania | 86,1 | 98,9 | 84,2 | 90,2 | | Węgry | Hungary | 67,4 | 74,5 | 61,4 | 73,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 157,5 | 166,8 | 165,1 | 169,2 | | Włochy | Italy | 52,9 | 56,4 | 59,8 | 65,7 | ### Buraki cukrowe **Sugar beets** | Kraje | Countries | 1921—1925 | 1925—1929 | 1930—1934 | 1934—1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | EUROPA $^a$ | EUROPE $^a$ | . | 241,1 | 268,3 | 272,5 | | w tym: | of which: | | | | | | Polska | Poland | 201,1 | 202,5 | 216,0 | 216,1 | | Belgia | Belgium | 285,7 | 281,1 | 307,0 | 290,1 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 258,2 | 263,3 | 265,3 | 285,9 | | Dania | Denmark | 264,8 | 290,8 | 309,9 | 320,0 | | Francja | France | 248,9 | 237,6 | 290,4 | 274,4 | | Hiszpania | Spain | 182,5 | 254,6 | 254,4 | 240,0$b$ | | Holandia | Netherlands | 325,3 | 330,6 | 375,2 | 380,8 | | Niemcy | Germany | 241,5 | 250,1 | 294,1 | 309,9 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 189,9 | 195,0 | 222,9 | 221,2 | | Włochy | Italy | 285,8 | 255,6 | 266,2 | 251,0 | $a$ Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). $b$ Lata 1931—1935. $a$ Excluding Soviet Union. $b$ 1931—1935. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933—34, Rome 1934, s. 174—185, 198, 199, 202 On the basis: i 203; Annuaire International de Statistique Agricole 1940—41, Rome 1941, s. 10—23, 36, 37, 44—48; Annuaire International de Statistique Agricole 1941—42, à 1945—46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947, s. 4, 5, 10, 11, 14, 15, 20, 21, 42, 43, 54 i 55; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 76—82, 88—91; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 88—93, 98 i 99; obliczenia własne. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1989–1991 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Pszenica** | | | | | | | Poland | 12,5 | 16,1 | 32,9 | 38,7 | 38,2 | | Austria | 17,1 | 22,7 | 44,6 | . | 50,2 | | Belgium | 32,2 | 35,9 | 58,9 | 67,1 | 74,8 | | Bulgaria | 12,4 | 16,3 | 39,3 | 43,6 | 33,4 | | Czechoslovakia | 19,0 | 21,2 | 46,9 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | 46,0 | 51,6 | | Slovakia | x | x | x | . | 36,5 | | France | 18,3 | 23,5 | 55,4 | 65,0 | 69,3 | | Spain | 8,7 | 10,1 | 19,1 | 24,0 | 31,1 | | Netherlands | 36,5 | 40,6 | 71,2 | 75,3 | 85,5 | | Yugoslavia | 12,0 | 15,2 | 34,6 | x | x | | Germany | x | x | x | 62,4 | 74,1 | | GDR | 26,3 | 31,2 | 48,6 | x | x | | FRG | 26,2 | 27,1 | 56,7 | x | x | | Romania | 9,5 | 11,3 | 28,3 | 30,5 | 26,5 | | Hungary | 13,8 | 15,0 | 46,4 | 51,8 | 40,3 | | United Kingdom | 27,2 | 33,0 | 65,5 | 69,9 | 78,0 | | Italy | 15,2 | 17,6 | 27,8 | 29,8 | 36,3 | | **Żyto** | | | | | | | Poland | 12,6 | 14,2 | 24,7 | 26,4 | 24,3 | | Austria | 14,9 | 19,6 | 36,5 | 41,9 | 38,0 | | Czech Republic | 17,4 | 19,7 | 34,8 | 20,0 | 42,9 | | France | 11,6 | 13,3 | 31,0 | 36,4 | 47,7 | | Spain | 7,7 | 8,8 | 11,2 | 13,6 | 19,4 | | Germany | x | x | x | 41,1 | 48,7 | | GDR | 19,5 | 21,1 | 32,1 | x | x | | FRG | 22,1 | 26,4 | 39,6 | x | x | | Hungary | 12,4 | 11,4 | 19,2 | 25,5 | 22,2 | a W latach 1956–1991 łącznie z Luksemburgiem. b Lata 1986–1989. c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. a In 1956–1991 including Luxembourg. b 1986–1989. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. | Countries | 1948–1952 | 1956–1960 | 1981–1985 | 1989–1991 | 2006–2010 | |-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Barley** | | | | | | | Poland | 12,7 | 16,2 | 30,5 | 34,5 | 31,5 | | Austria | 16,4 | 23,4 | 41,9 | 49,6 | 41,3 | | Czech Republic | 17,3 | 21,2 | 40,4 | 38,4 | 41,0 | | Denmark | 34,5 | 35,3 | 42,3 | 53,1 | 50,7 | | France | 16,1 | 25,1 | 45,3 | 57,1 | 63,4 | | Spain | 12,3 | 11,8 | 20,0 | 21,4 | 29,3 | | Yugoslavia| 10,1 | 13,3 | 24,9 | x | x | | Germany | x | x | x | 55,1 | 60,5 | | GDR | 22,9 | 28,7 | 43,5 | x | x | | FRG | 23,9 | 29,3 | 51,1 | x | x | | Romania | 7,6 | 12,9 | 30,6 | 36,5 | 26,7 | | Hungary | 14,4 | 17,9 | 36,8 | 45,7 | 34,6 | | United Kingdom | 25,2 | 30,5 | 48,9 | 51,9 | 36,5 | | **Oats** | | | | | | | Poland | 13,1 | 15,2 | 24,9 | 27,6 | 24,1 | | Czech Republic | 15,8 | 18,4 | 33,2 | 31,1 | 29,0 | | Denmark | 31,7 | 32,3 | 40,3 | 47,9 | 44,2 | | France | 14,4 | 18,5 | 37,0 | 39,5 | 44,8 | | Spain | 8,3 | 8,5 | 12,3 | 13,8 | 20,3 | | Germany | x | x | x | 43,2 | 44,7 | | GDR | 11,7 | 11,5 | 38,0 | x | x | | FRG | 22,3 | 26,0 | 41,9 | x | x | | Romania | 7,1 | 9,8 | 12,0 | 14,8 | 16,1 | | Sweden | 16,3 | 18,1 | 37,3 | 39,9 | 37,4 | | United Kingdom | 22,8 | 24,9 | 44,9 | 48,3 | 57,3 | | Italy | 10,6 | 12,6 | 18,4 | 20,4 | 24,2 | c 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e W latach 1948–1985 Czechosłowacja. f Lata 2008–2010. c 1995. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1948–1985 Czechoslovakia. f 2008–2010. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1962, Warszawa 1962, s. 507–509; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 514–516; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 212–219; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 321, 326, 330, 331, 333 i 334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 314–318, 323 i 326; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 382–389; Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | 1948–1952 | 1986–1990 | 2006–2010 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | ziemniaki | potatoes | buraki cukrowe | sugar beets | | | | z 1 ha w dt | per ha in dt | z 1 ha w dt | per ha in dt | | Polska | Poland | 115 | 190 | 190 | 187 | 346 | 488 | | Austria | Austria | . | . | . | 231 | 544 | 676 | | Belgia | Belgium | 236 | 437 | 437 | 362 | 532 | 738 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 113 | 191 | x | 232 | 350 | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | 247 | x | x | 548 | | Słowacja | Slovakia | x | x | 175 | x | x | 502 | | Francja | France | 122 | 180 | 418 | 266 | 593 | 855 | | Holandia | Netherlands | 252 | 417 | 440 | 419 | 566 | 717 | | Niemcy | Germany | x | x | 406 | x | x | 630 | | NRD | GDR | 161 | 241 | x | 254 | 306 | x | | RFN | FRG | 212 | 354 | x | 303 | 514 | x | | Rumunia | Romania | 76 | 234 | 141 | . | . | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | 190 | 367 | 427 | 269 | 407 | 631 | | Włochy | Italy | . | . | . | 273 | 497 | 556 | a W latach 1986–1990 łącznie z Luksemburgiem. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In 1986–1990 including Luxembourg. b Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Potatoes and sugar beet area, production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 489 i 490; Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987, s. 590; Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 530; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 371 i 375; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 374; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 227–237, 242 i 244; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 323–326, 331 i 334; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 310–318, 322, 323, 325 i 326; obliczenia własne. | Lata | Bydło rogaté | Trzoda chlewna | Owce | Konie | |------|--------------|----------------|------|-------| | | ok. around 1871=100 | | | | | 1882 | 116,8 | 131,6 | 63,5 | 122,3 | | 1900 | 135,2 | 175,3 | 47,3 | 151,6 | | 1912 | 120,9 | . | 21,1 | 146,8 | | 1862 | 108,3 | 106,8 | 65,3 | 105,6 | | 1900 | 131,0 | 170,6 | 47,2 | 124,3 | | 1912 | 120,8 | 249,5 | 34,1 | 130,2 | | 1862 | 128,7 | 125,6 | 89,5 | 145,7 | | 1900 | 132,3 | 139,4 | 67,8 | 184,9 | | 1912 | 101,4 | . | 25,1 | 162,9 | | 1862 | 107,9 | 176,4 | 40,3 | 106,7 | | 1900 | 150,4 | 253,4 | 29,7 | 131,4 | | 1912 | 164,6 | 439,5 | 14,0 | 145,4 | | 1900 | . | 139,8 | 126,2| 173,1 | | 1912 | . | 152,3 | 102,5| 179,1 | | 1900 | . | 162,9 | 161,3| 152,3 | | 1912 | . | 165,1 | 128,5| 155,4 | | 1900 | . | 110,6 | 94,8 | 203,3 | | 1912 | . | 136,0 | 78,7 | 213,7 | | 1862 | 115,6 | 139,2 | 63,0 | 105,3 | | 1900 | 128,1 | 183,6 | 52,1 | 123,5 | | 1912 | 123,4 | 260,0 | 45,4 | 129,7 | | 1862 | 118,6 | 181,0 | 67,1 | 109,8 | | 1900 | 138,8 | 296,8 | 52,9 | 147,6 | | 1912 | 190,5 | 332,1 | 39,5 | 173,8 | | 1862 | . | 115,0 | 91,0 | . | | 1900 | . | 123,1 | 84,8 | . | | 1912 | . | 124,7 | 69,0 | . | | 1862 | . | 119,9 | 60,6 | . | | 1900 | 72,6 | . | . | . | | 1912 | 88,2 | 150,7 | 71,3 | . | | 1862 | 100,3 | 145,1 | 92,9 | . | | 1900 | 115,9 | 117,3 | 94,3 | . | | 1912 | 121,9 | 130,8 | 84,0 | . | a Dane orientacyjne. b W przypadku owiec – ok. 1870=100. c Ok. 1890 r. d 1883=100. e 1882=100. f 1859=100. g 1865=100. a Approximate data. b For sheep – around 1870=100. c Around 1890. d 1883=100. e 1882=100. f 1859=100. g 1865=100. | Lata Years Kraje Countries | Bydło rogaté Horned cattle | Trzoda chlewna Pigs | Owce Sheep | Konie Horses | |---------------------------|---------------------------|---------------------|------------|-------------| | | ok. around 1871=100 | | | | | Niemcy Germany | 98,8 | 142,4 | 54,4 | 105,1 | | | 132,4 | 196,6 | 38,8 | 125,1 | | | 146,1 | 300,1 | 22,1 | 136,0 | | Rosja – część europejska Russia – the European part | 110 | 106 | 102 | 115 | | | 145 | 130 | 105 | 126 | | | 145 | 140 | 89 | 142 | | Rumunia Romania | 129,6 | 115,2 | 119,4 | 136,3 | | | 141,2 | 212,6 | 134,5 | 221,0 | | | 145,5 | . | 125,7 | 211,0 | | Szwecja Sweden | 111,4 | 168,4 | 84,7 | 107,3 | | | 127,5 | 211,2 | 79,1 | 121,7 | | | 132,8 | 244,9 | 62,9 | 134,2 | | Wielka Brytania United Kingdom | 107,5 | 115,6 | 89,4 | 112,4 | | | 125,9 | 95,3 | 98,4 | 120,6 | | | 130,0 | 112,9 | 125,2 | 122,8 | | Włochy Italy | 130,3 | 112,2 | 109,4 | 119,6 | | | 143,1 | 124,1 | 107,2 | 134,4 | | | 171,4 | 159,2 | 172,5 | 178,6 | a Dane orientacyjne. b W przypadku owiec — ok. 1870=100. c Ok. 1890 r. h Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii); dane przybliżone. a Approximate data. b For sheep – around 1870=100. c Around 1890. h Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland); approximate data. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 219–222; On the basis: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 155; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europa 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 332–372. | Kraje | Bydło Cattle | Trzoda chlewna Pigsa | Owce Sheepa | Konie Horses | Bydło Cattle | Trzoda chlewna Pigsa | Owce Sheepa | Konie Horses | |-------|--------------|-------------------------------|------------------------|--------------|--------------|-------------------------------|------------------------|--------------| | | w tys. szt. | in thou. heads | | | | | | | | Ziemie polskie | 6 420 | . | 2 107 | 2 697 | 272 | . | 88 | 112 | | Galicja | 2 503 | 1 834 | 378 | 906 | 312 | 229 | 47 | 113 | | Królestwo Polskie | 2 267 | 1 539b | 1 050 | 1 227 | 193 | 157b | 87 | 105 | | zabór pruski | 1 635 | 2 426 | 719 | 564 | 427 | 634 | 188 | 147 | | Litwa, Białoruś i Ruś | 6 718 | 4 118 | 5 225 | 3 684 | . | 162 | 205 | 147 | | Litwa i Białoruś | 4 171 | 2 495 | 3 100 | 1 897 | 325 | 193 | 240 | 149 | | Ruś | 2 547 | 1 623 | 2 125 | 1 787 | 203 | 130 | 170 | 143 | | Austria | 9 160 | 6 632 | 2 428 | 1 803 | 321 | 232 | 85 | 63 | | Dania | 2 360 | 1 468 | 727 | 551 | 856 | 532 | 264 | 200 | | Francja | . | 14 706 | 16 468 | 3 222 | . | 375 | 490 | 82 | | Hiszpania | 2 562 | 2 404 | 15 726 | 542 | 129 | 122 | 789 | 27 | | Irlandia | 4 848 | 1 415 | 3 907 | . | 1 104 | 332 | 890 | . | | Niemcy | 20 900 | 25 659 | 5 521 | 4 558 | 322 | 390 | 85 | 70 | | Rosja – część europejskac | 31 000 | 12 700 | 40 200 | 24 000 | 261 | 104 | 338 | 186 | | Rumunia | 2 667 | 1 709b | 5 270 | 825 | 369 | 289b | 728 | 114 | | Szwecja | 2 690 | 957 | 1 004 | 588 | 486 | 173 | 182 | 106 | | Węgry | 6 164d | 6 416 | 7 698 | 2 001d | 334d | 347 | 416 | 108d | | Wielka Brytania | 7 026 | 2 882 | 28 903 | 1 545 | 172 | 69 | 708 | 38 | | Włochy | 6 487 | 2 576 | 12 031 | 986 | 187 | 74 | 347 | 28 | a Dane orientacyjne. b 1900 r. c Dotyczy 50 guberni (bez Królestwa Polskiego i Finlandii). d Bez Chorwacji. a Approximate data. b 1900. c Concerns 50 governorates/provinces (excluding Kingdom of Poland and Finland). d Excluding Croatia. W Finlandii ok. 1912 r. było 618 tys. koni (141 koni na 1 000 ludności). Around 1912, in Finland there were 618 thous. horses (141 horses per 1 000 population). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 219–222; A. Krzyżanowski, On the basis: K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 155; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 332–372. | Countries | Years | Bydło Cattle | Trzoda chlewna Pigs | Owce Sheep | Konie Horses | |-----------------|-------|--------------|---------------------|------------|-------------| | Polska | 1921 | 7 897 | 5 174 | 2 179 | 3 280 | | Poland | 1938 | 10 554 | 7 525 | 3 411 | 3 916 | | Austria | 1920 | 2 114 | 1 189 | 368 | 282 | | Austria | 1938 | 2 596 | 2 871 | 316 | 231 | | Belgia | 1920 | 1 487 | 9 717 | | 250 | | Belgium | 1938 | 1 690 | 9 600 | | | | Czechosłowacja | 1920 | 4 212 | 2 015 | 976 | 740 | | Czechoslovakia | 1938 | 4 938 | 3 827 | 458 | 656 | | Dania | 1920 | 2 504 | 1 116 | 540 | 536 | | Denmark | 1938 | 3 238 | 2 885 | 187 | 564 | | Finlandia | 1925 | 1 871 | 378 | 1 451 | 402 | | Finland | 1938 | 1 954 | 531 | 1 073 | 380 | | Francja | 1920 | 13 217 | 4 942 | 9 406 | 2 880 | | France | 1938 | 15 628 | 7 127 | 9 872 | 2 692 | | Hiszpania | 1925 | 3 794 | 5 267 | 20 067 | 698 | | Spain | 1934 | 4 215 | 5 412 | 19 093 | 568 | | Holandia | 1925 | 2 063 | 1 519 | 668 | 364 | | Netherlands | 1938 | 2 764 | 1 538 | 654 | 300 | | Jugosławia | 1925 | 3 768 | 2 802 | 7 907 | 1 106 | | Yugoslavia | 1938 | 4 268 | 3 451 | 10 137 | 1 249 | | Niemcy | 1920 | 16 807 | 14 179 | 6 149 | 3 917 | | Germany | 1938 | 19 911 | 20 806 | 5 677 | 3 443 | | Rumunia | 1920 | 4 730 | 2 514 | 8 690 | 1 815 | | Romania | 1938 | 4 161 | 3 165 | 12 768 | 2 167 | | Szwecja | 1927 | 1 587 | 717 | 806 | 628 | | Sweden | 1938 | 3 036 | 1 371 | 406 | 617 | | Węgry | 1920 | 2 148 | 3 320 | 1 817 | 876 | | Hungary | 1938 | 1 875 | 3 110 | 1 629 | 814 | | Wielka Brytania | 1920 | 11 173 | 3 116 | 23 404 | 1 447 | | United Kingdom | 1938 | 8 762 | 4 383 | 20 805 | 1 096 | | Włochy | 1926 | 7 400 | 2 850 | 12 330 | 1 050 | | Italy | 1938 | 7 667 | 2 940 | 9 467 | 791 | a Na podstawie spisu zwierząt gospodarskich z 30 września. b 1925 r. c 1939 r. d 1937 r. e Przeciętne roczne z lat 1934–1938. f 1926 r. g 1935 r. h 1919 r. a On the basis of the livestock census of 30 September. b 1925. c 1939. d 1937. e Annual averages in 1934–1938. f 1926. g 1935. h 1919. W 1938 r. na 100 ha użytków rolnych — w szt.: In 1938, per 100 ha of agricultural land — in heads: | | bydło | trzoda chlewna | owce | konie | |------------------|-------|----------------|------|-------| | Polska | 15,3 | 41,2 | 29,4 | 13,3 | | Anglia | 5,6 | 44,1 | 22,1 | 133,4 | | Dania | 18,3 | 103,4 | 92,4 | 6,1 | | Finlandia | 11,1 | 56,2 | 14,7 | 31,3 | | Francja | 7,8 | 45,0 | 20,5 | 28,4 | | Holandia | 12,7 | 111,5 | 59,7 | 25,8 | | Jugosławia | 8,7 | 29,1 | 22,2 | 69,1 | | Niemcy | 12,0 | 69,3 | 81,7 | 16,7 | | Rumunia | 11,9 | 23,7 | 16,2 | 64,7 | | Szwecja | 12,8 | 60,9 | 26,7 | 8,3 | | Węgry | 10,7 | 23,1 | 41,1 | 21,5 | | Włochy | 3,6 | 37,5 | 13,9 | 44,9 | Poland England Denmark Finland France Netherlands Yugoslavia Germany Romania Sweden Hungary Italy a 1937 r. b 1935 r. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 58–61; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 92. | Kraje | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | |-------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------| | | bydło | cattle | trzoda chlewna | pigs | owce | sheep | | Polska | 7 200 | 12 649 | 5 562 | 9 350 | 21 326 | 14 776 | 2 199 | 4 207 | 214 | | Austria | 2 203 | . | 2 013 | 1 927 | 4 004 | 3 134 | . | . | 358 | | Belgiad | 2 112 | 3 111 | 2 510 | 1 344 | 5 067 | 6 176 | . | 115 | 132 | | Czechosłowacja | 4 303 | 4 915 | x | 3 802 | 7 588 | x | 531 | 875 | x | | Czechye | x | x | 1 319 | x | x | 1 846 | x | x | 183 | | Słowacja | x | x | 467 | x | x | 687 | x | x | 394 | | Dania | 3 053 | 2 961 | 1 630 | 3 235 | 9 957 | 12 293 | . | 56 | 90 | | Francja | 15 432 | 23 919 | 19 599 | 6 760 | 11 446 | 14 279 | 7 480 | 11 911 | 7 955 | | Hiszpania | . | 4 495 | 6 075 | . | 10 715 | 25 704 | . | 14 180 | 18 552 | | Holandia | 2 723 | 5 226 | 3 960 | 1 860 | 10 138 | 12 206 | 390 | 858 | 1 211 | | Niemcy | x | x | 12 706 | x | x | 26 901 | x | x | 1 800 | | NRDf | 3 615 | 5 596 | x | 5 705 | 12 132 | x | 1 085 | 1 979 | x | | RFNf | 10 883 | 15 050 | x | . | 22 374 | x | 2 020 | 1 145 | x | | Rumunia | 4 502 | 6 285 | 2 001 | 2 197 | 10 899 | 5 428 | 10 222 | 15 820 | 8 417 | | Węgry | 2 222 | 1 925 | 686 | 5 542 | 8 355 | 3 169 | 1 049 | 2 927 | 1 181 | | Wielka Brytania | 10 620 | 13 426 | 9 896 | 2 986 | 7 815 | 4 385 | 20 430 | 31 446 | 21 295 | | Włochy | 8 331 | 8 719 | 5 833 | 4 052 | 8 807 | 9 321 | 10 295 | . | 7 900 | **Na 100 ha użytków rolnych w szt.** | Kraje | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | |-------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------| | | | | | | | | | | | | Polska | 42,6 | 66,8 | 35,6 | 61,8 | 113 | 95,5 | 17,9 | 22,2 | 2,0 | | Austria | 57,0 | . | 61,7 | 70,2 | 103 | 101 | . | . | 11,1 | | Belgiad | 155 | 203 | 191 | 99,3 | 331 | 458 | . | 7,5 | 9,6 | | Czechosłowacja | 58,7 | 71,7 | x | 77,6 | 111 | x | 9,9 | 12,8 | x | a Rok gospodarczy 1949/50 (od 1 X 1949 r. do 30 IX 1950 r.). b, c W przypadku pogłowia zwierząt na 100 ha użytków rolnych: b – rok gospodarczy 1959/60, c – 2008 r. d W 1980 r. łącznie z Luksemburgiem. e 2008 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Farming year 1949/50 (from 1 X 1949 to 30 IX 1950). b, c For animal stocks per 100 ha of agricultural land: b – farming year 1959/60, c – 2008. d In 1980 including Luxembourg. e 2008. f Respectively: East Germany and West Germany. | Countries | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | 1950ab | 1980 | 2010c | |-----------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------|-----------------|------|----------------| | Czech Republic | x | x | 32,1 | x | x | 45,1 | x | x | 4,3 | | Slovakia | x | x | 25,3 | x | x | 38,8 | x | x | 18,7 | | Denmark | 108 | 102 | 58,7 | 197 | 343 | 478 | . | 1,9 | 5,1 | | France | 54,1 | 75,9 | 68,0 | 24,1 | 36,3 | 50,6 | 25,8 | 37,8 | 28,0 | | Spain | . | 14,4 | 21,0 | . | 34,3 | 93,3 | . | 45,4 | 71,5 | | Netherlands| 152 | 259 | 203 | 128 | 502 | 623 | 19,7 | 42,5 | 62,9 | | Germany | x | x | 76,5 | x | x | 157 | x | x | 14,4 | | GDRd | 69,4 | 89,3 | x | 129 | 194 | x | 32,9 | 31,6 | x | | FRGd | 87,1 | 123 | x | 104 | 183 | x | 7,6 | 9,3 | x | | Romania | 30,6 | 42,0 | 20,8 | 29,6 | 72,8 | 48,5 | 64,8 | 106 | 62,5 | | Hungary | 66,0 | 29,0 | 12,1 | 74,5 | 126 | 66,5 | 33,1 | 44,2 | 21,3 | | United Kingdom | 59,4 | 71,0 | 57,3 | 28,7 | 41,3 | 26,7 | 141 | 166 | 187 | | Italy | 44,8 | 49,6 | 45,2 | 19,9 | 50,1 | 66,8 | 39,8 | . | 61,5 | a Notka patrz na str. 288. b, c W przypadku pogłowie zwierząt na 100 ha użytków rolnych: b – rok gospodarczy 1959/60, c – 2008 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dla niektórych krajów dane za rok gospodarczy 1949/50 mają charakter szacunkowy. a See footnote on page 288. b, c For animal stocks per 100 ha of agricultural land: b – farming year 1959/60, c – 2008. d Respectively: East Germany and West Germany. Note. For some countries, the data for farming year 1949/50 are estimated. Na podstawie: Number of cattle, number of pigs, number of sheep, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa. On the basis: .eu/tgm/table; Rocznik Statystyczny 1961, Warszawa 1961, s. 492–494; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 352, 353, 378 i 379; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 377 i 378; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 263–265. | Countries | 1961–1965 | 1972 | 1980 | 1989 | 2000 | 2010 | |-----------|-----------|------|------|------|------|------| | **Od 1 szt. bydła – mięso wołowe** **Per head of cattle – beef** Poland | 90 | 112 | 153 | 179 | 176 | 212 | | Belgium | 215 | 255 | 283 | 294 | 331 | 316 | | Bulgaria | 130 | 193 | 183 | 200 | 181 | 142 | | Czechoslovakia | 177 | 255 | 240 | 255 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 289 | 291 | | Slovakia | x | x | x | x | 272 | 255 | | France | 183 | 212 | 234 | 249 | 279 | 302 | | Netherlands | 172 | 182 | 199 | 232 | 210 | 200 | | Yugoslavia | 110 | 136 | 142 | 106 | 265c | x | | Germany | x | x | x | x | 304 | 317 | | GDR | 145 | 205 | 227 | 227 | x | x | | FRG | 192 | 239 | 270 | 266 | x | x | | Romania | 111 | 166 | 144 | 158 | 116 | 164 | | Hungary | 220 | 275 | 282 | 276 | 225 | 253 | | United Kingdom | . | . | 259 | 284 | 290 | 330 | | Italy | 184 | 213 | 224 | 230 | 260 | 279 | | Countries | 1961–1965 | 1972 | 1980 | 1989 | 2000 | 2010 | |-----------|-----------|------|------|------|------|------| | **Od 1 szt. trzody chlewnej – mięso wieprzowe** **Per head of pigs – pork** Poland | 91 | 89 | 87 | 91 | 85 | 94 | | Belgium | 79 | 80 | 81 | 90 | 94 | 99 | | Bulgaria | 70 | 74 | 67 | 74 | 74 | 77 | | Czechoslovakia | 96 | 97 | 95 | 103 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 95 | 89 | | Slovakia | x | x | x | x | 73 | 94 | | Denmark | . | . | 67 | 73 | 78 | 83 | | France | 92 | 88 | 88 | 86 | 86 | 88 | | Netherlands | 81 | 83 | 85 | 82 | 87 | 93 | | Yugoslavia | 40 | 33 | 55 | 56 | 80c | x | a W wadze poubojowej, bez tłuszczów i podrobów. b W latach 1961–1989 łącznie z Luksemburgiem. c 1998 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In post-slaughter weight, excluding fats and pluck. b In 1961–1989 including Luxembourg. c 1998. d Respectively: East Germany and West Germany. | Kraje | 1961—1965 | 1972 | 1980 | 1989 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | | w kg | | | | | | **Od 1 szt. trzody chlewnej — mięso wieprzowe (dok.)** | Countries | Germany | GDR | FRG | Romania | Hungary | United Kingdom | Italy | |-----------|---------|-----|-----|---------|---------|----------------|-------| | | x | 90 | 76 | 78 | 96 | . | 103 | | | x | 94 | 75 | 78 | 55 | . | 93 | | | x | 94 | 85 | 92 | 92 | 63 | 106 | | | x | 96 | 86 | 92 | 97 | 64 | 107 | | | 92 | x | x | 87 | 97 | 71 | 114 | | | 94 | x | x | 82 | 92 | 78 | 122 | *a W wadze poubojowej, bez tłuszczów i podrobów. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec.* *Uwaga. Uzysk mięsa zależał także od rodzaju hodowli, np. Polska specjalizowała się w produkcji i sprzedaży cieląt, co było jednym z powodów niższego uzysku mięsa od 1 sztuki bydła.* *a In post-slaughter weight, excluding fats and pluck. d Respectively: East Germany and West Germany.* *Note. Meat yield also depended on the type of farming, e.g. Poland specialised in the production and sale of calves, which was one of the reasons for a lower meat yield from 1 head of cattle.* Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 387; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 213; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 222; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 276; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 366. | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2010 | |-----------|------|------|------|------|------|------| | Poland | 2122 | 2458 | 2812 | 3358 | 3778 | 4622 | | Belgium | 3811 | 3696 | 3865 | 4241 | 5990 | 6133 | | Bulgaria | 1444 | 2245 | 2617 | 3349 | 3273 | 3789 | | Czechoslovakia | 1862 | 2565 | 3185 | 4000 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 5412 | 7090 | | Slovakia | x | x | x | x | 4251 | 5649 | | Denmark | | | 4855 | 6307 | 7421 | 8640 | | France | 2337 | 3130 | 3335 | 2950 | 5948 | 6242 | | Netherlands | 4275 | 4336 | 5002 | 5921 | 7281 | 7496 | | Yugoslavia | 1110 | 1222 | 1625 | 1759 | 1957b | x | | Germany | x | x | x | x | 6122 | 7083 | | GDR | 2669 | 3160 | 2717 | 2826 | x | x | | FRG | 3395 | 3737 | 4531 | 4802 | x | x | | Romania | 1368 | 1607 | 1960 | 2081 | 2542 | 3060 | | Hungary | 1863 | 2252 | 3713 | 4848 | 5699 | 6794 | | United Kingdom | | | 4849 | 4694 | 6155 | 7489 | | Italy | 3105 | 2631 | 2815 | 3582 | 5790 | 5590 | a In 1960–1989 including Luxembourg. b 1998. c Respectively: East Germany and West Germany. On the basis: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 387; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 213; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 222; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 276; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 366. | Kraje | Countries | 1938 | 1948/49–1952/53 | 1960/61 | 1970/71 | 1980/81 | 1988/89 | 2002/03 | 2010/11 | |-------|-----------|------|-----------------|---------|---------|---------|---------|---------|---------| | Polska | Poland | 4,9 | 18,2 | 39,1 | 131,8 | 192,9 | 176,4 | 93,6 | 126,6 | | Austria | Austria | 6,2 | 19,9 | 54,7 | 104,7 | 110,8 | 91,5 | 96,1 | 46,8 | | Belgia | Belgium | 117,5| 157,5 | 198,8 | 307,6 | 292,6 | 275,9 | . | . | | Bulgaria | Bulgaria | . | 0,8 | 27,6 | 106,4 | 134,1 | 146,5 | 71,6 | 77,1 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 13,1 | 25,2 | 70,0 | 172,9 | 252,5 | 235,5 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | x | x | 61,8 | 84,4 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | x | x | x | 52,3 | 63,3 | | Dania | Denmark | 52,5 | 81,9 | 134,6 | 200,9 | 215,9 | 220,3 | 83,3 | 103,6 | | Finlandia | Finland | 14,8 | 42,4 | 100,2 | . | 190,8 | 184,3 | 134,3 | 121,9 | | Francja | France | 25,2 | 31,8 | 63,3 | 143,1 | 177,9 | 193,5 | 131,3 | 94,9 | | Hiszpania | Spain | 3,1 | 6,3 | 18,5 | 38,1 | 53,2 | 65,2 | 72,2 | 59,2 | | Holandia | Netherlands | 143,4| 177,3 | 204,5 | 296,2 | 336,2 | 300,7 | 201,5 | 156,4 | | Jugosławia | Yugoslavia | 0,3 | 1,3 | 15,4 | 43,2 | 57,7 | 72,0 | x | x | | Niemcy | Germany | 102,1| x | x | x | x | x | 153,0 | 148,5 | | NRD | GDR | x | 93,1 | 148,1 | 244,2 | 261,1 | 292,0 | x | x | | RFN | FRG | x | 102,7 | 159,7 | 237,8 | 288,4 | 257,7 | x | x | | Rumunia | Romania | . | . | 5,6 | 46,9 | 81,7 | 89,7 | 21,9 | 35,5 | | Szwecja | Sweden | 28,4 | 45,5 | 68,5 | 146,0 | 130,6 | 106,6 | 84,4 | 70,3 | | Węgry | Hungary | . | 6,6 | 23,5 | 121,8 | 211,1 | 225,2 | 74,7 | 66,6 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 24,9 | 42,6 | 67,3 | 99,7 | 108,6 | 130,3 | 108,8 | 85,7 | | Włochy | Italy | 21,5 | 21,7 | 38,4 | 66,3 | 120,2 | 122,7 | 92,8 | 62,2 | a W latach gospodarczych 1960/61–2010/11 w przeliczeniu na czysty składnik. b Przeciętne roczne. c Łącznie z Luksemburgiem. d Rok gospodarczy 1963/64. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In farming years 1960/61–2010/11 in terms of pure ingredient. b Annual averages. c Including Luxembourg. d Farming year 1963/64. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 824; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 218; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 281; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 419. ### Tabl. 17 (61). MASZYNY ROLNICZE **AGRICULTURAL MACHINES** A. W LATACH 1950–2007 – ciągniki rolnicze **IN 1950–2007 – agricultural tractors** | Kraje | Countries | 1950a | 1960 | 1971 | 1980 | 1988 | 2000 | 2007 | |-------|-----------------|------------------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | | | | powierzchnia użytków rolnych na 1 ciągnik w ha | | | | | | | | | | *agricultural land area per tractor in ha* | | | | | | | | Polska | Poland | 718 | 325 | 86,4b | 30,6 | 17,1 | 13,6 | 10,4 | | Austria | Austria | 293 | 34,2 | 15,1 | 11,5 | 10,7 | 10,1 | 9,8 | | Belgiac | Belgiumc | 181 | 39,2 | 18,2b | 13,7 | 12,9 | 14,4 | 14,4 | | Bułgaria | Bulgaria | 756 | 220 | 109 | 99,8 | 115 | 161 | 111 | | Czechosłowacjad | Czechoslovakiad | 290 | 77,7 | 51,3 | 50,0 | 48,0 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | x | 44,2 | 50,7 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | x | x | 104 | 91,1 | | Dania | Denmark | 175 | 28,2e | 17,0b | 15,4 | 16,6 | 21,5 | 24,1 | | Finlandia | Finland | 237 | 37,2 | 17,6 | 12,1 | 10,7 | 13,0 | 13,1 | | Francja | France | 242 | 50,9 | 26,8b | 20,9 | 20,6 | 23,5 | 25,9 | | Hiszpania | Spain | 1 387 | 431 | 129 | 60,2 | 42,5 | 33,1 | 27,6 | | Holandia | Netherlands | 125 | 28,1 | 14,0b | 11,4 | 10,4 | 13,2 | 13,3 | | Jugosławia | Yugoslavia | 1 781 | 444 | 226 | 34,3 | 13,2 | x | x | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | x | 17,2 | 22,1 | | NRDf | GDRf | 175g | 91,1 | 42,3 | 43,5 | 37,0 | x | x | | RFNf | FRGf | 102 | 16,7 | 9,9b | 8,4 | 8,2 | x | x | | Rumunia | Romania | 927 | 329 | 131 | 102 | 82,6 | 92,8 | 77,8 | | Szwecja | Sweden | 69,2 | 28,3 | 20,3b | 20,5 | 19,2 | 19,1 | 19,8 | | Węgry | Hungary | 549 | 175 | 101 | 120 | 123 | 51,7 | 47,6 | | Wielka Brytaniah | United Kingdomh | 59,7 | 46,6i | 43,6b | 36,1 | 35,8 | 37,3 | 39,8 | | Włochy | Italy | 365 | 84,2 | 30,7 | 16,4 | 12,5 | 9,5 | 7,3 | a Do obliczenia przyjęto liczbę ciągników z 1950 r., a powierzchnię użytków rolnych – z 1953 r., z tym że użytki rolne w przypadku: Polski – z 1955 r., Francji – z 1952 r., Finlandii i Hiszpanii – z 1959 r. oraz Bułgarii, Rumunii i Węgier – z 1947 r. b 1970 r. c W latach 1950–1988 łącznie z Luksemburgiem. d W latach 1950 i 1960 ciągniki w przeliczeniu na 15 KM. e Łącznie z ciągnikami ogrodniczymi. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g Tylko ciągniki w ośrodkach maszynowo-traktorowych. h W latach 1950 i 1960 dla Anglii, Walii i Szkocji traktory o mocy powyżej 10 KM, w 1950 r. dla Irlandii Płn. – powyżej 6 KM. i Bez Irlandii Płn. a The calculations were based on the number of tractors from 1950, and the agricultural land from 1953, whereas in the case of: Poland – from 1955, France – 1952, Finland and Spain – 1959, as well as Bulgaria, Romania and Hungary – from 1947. b 1970. c In 1950–1988 including Luxembourg. d In 1950 and 1960 tractors per 15 HP. e Including horticultural tractors. f Respectively: East Germany and West Germany. g Only tractors in Machine and Tractor Stations. h In 1950 and 1960 for England, Wales and Scotland tractors with a power exceeding 10 HP, in 1950 for Northern Ireland – exceeding 6 HP. i Excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1956, Warszawa 1956, s. 432; Rocznik Statystyczny 1973, Warszawa 1973, s. 697; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010, s. 361; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 277; Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966, s. 421. | Kraje | Countries | 1960 | 1980 | 1988 | 1997 | 2006 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 2 833 | 177 | 99,9 | 69,3 | 67,6 | | Austria | Austria | 55a | 33 | 24,5 | 26,0 | . | | Belgiab | Belgiumb | 187 | 46 | 43,1 | . | . | | Bułgaria | Bulgaria | 351 | 214 | 201 | . | . | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 394 | 146 | 106 | x | x | | Dania | Denmark | 134 | 47 | 45,3 | 59,8 | 73,2 | | Finlandia | Finland | 142 | 28 | 25,1 | 31,5 | | | Francja | France | 181 | 66 | 46,7 | 45,3 | 116,4 | | Hiszpania | Spain | 1 571 | 163 | 147 | 127 | 121,3 | | Holandia | Netherlands | 152 | 38 | 35,2 | . | . | | Jugosławia | Yugoslavia | 1 131 | 459 | 192 | x | x | | Niemcy | Germany | x | x | x | 45,6 | 49,6 | | NRDc | GDRc | 362 | 186 | 130 | x | x | | RFNc | FRGc | 77 | 31 | 31,6 | x | x | | Rumunia | Romania | 402 | 164 | 57,4 | 83,1 | 197,5 | | Szwecja | Sweden | 53 | 30 | 26,9 | 28,8 | 24,0 | | Węgry | Hungary | 830 | 207 | 163 | . | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | 56d | 71 | 71,4 | 74,5 | 60,9 | | Włochy | Italy | 1 504 | 162 | 77,2 | 57,4 | 69,9 | a 1962 r. b Łącznie z Luksemburgiem. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d Powierzchnia zasiewów dotyczy 3 zbóż (pszenna, jęczmień i owies). a 1962. b Including Luxembourg. c Respectively: East Germany and West Germany. d Sown area concerns 3 cereals (wheat, barley and oats). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 215; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 224; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 278; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 269; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 370. ### Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBÓŻ I ZIEMNIAKÓW **IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES** A. **W LATACH 1470–1650 – eksport zbóż z Gdańska** **IN 1470–1650 – exports of cereals from Gdańsk** | Lata/Years | W tys. hl$^b$ | In thous. hl$^b$ | 1583=100 | |------------|-----------------|-------------------|----------| | 1470 | 72,6 | 21,6 | | | 1490 | 313,5 | 93,1$^c$ | | | 1492 | 336,6 | 100,0$^c$ | | | 1530 | 462,0 | 137,3$^c$ | | | 1557 | 693,0 | 205,9$^c$ | | | 1583 | 2 071,8 | 100,0 | | | 1608 | 2 883,5 | 139,2 | | | 1609 | 1 547,1 | 74,7 | | | 1611 | 1 417,3 | 68,4 | | | 1618 | 3 837,5 | 185,2 | | | 1619 | 3 398,4 | 164,0 | | | 1634 | 2 359,2 | 113,9 | | | 1640 | 2 606,5 | 125,8 | | | 1641 | 3 005,9 | 145,1 | | | 1644 | 1 943,4 | 93,8 | | | 1648 | 1 467,6 | 70,8 | | | 1649 | 3 238,2 | 156,3 | | | 1650 | 2 872,3 | 138,6 | | $^a$ W latach 1470–1557 dane dotyczą żyta. $^b$ Przeliczone z lasztów gdańskich — miary pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=ok. 3 300 l ziarna. $^c$ 1492=100. $^a$ In 1470–1557 data concern rye. $^b$ Converted from laszt gdański — a measurement unit for dry goods (the so-called dry measure)=ca. 3 300 l of grain. $^c$ 1492=100. Na podstawie: Cz. Biernat, *Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815*, Warszawa 1962, s. 286 i 287; M. Bogucka, *Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku*, Wrocław 1970, s. 38; H. Samsonowicz, *Dynamiczny ośrodek handlowy*, w: *Historia Gdańska*, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 107. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) B. W LATACH 1661–1795 – przeciętny roczny eksport zbóż z Gdańska IN 1661–1795 – annual average exports of cereals from Gdańsk | Lata Years | Ogółem Total | Żyto Rye | Pszenica Wheat | Inne zboża Other cereals | |------------|--------------|----------|----------------|--------------------------| | | w tys. hl$^a$ in thou. hl$^a$ | w % ogółem in % of total | w tys. hl$^a$ in thou. hl$^a$ | w % ogółem in % of total | w tys. hl$^a$ in thou. hl$^a$ | w % ogółem in % of total | | 1661–1670 | 1 009,8 | 660,0 | 65,4 | 260,7 | 25,8 | 89,1 | 8,8 | | 1671–1680 | 966,9 | 594,0 | 61,4 | 270,6 | 28,0 | 102,3 | 10,6 | | 1681–1690 | 1 600,5 | 940,5 | 58,8 | 481,8 | 30,1 | 178,2 | 11,1 | | 1691–1700 | 1 023,0 | 547,8 | 53,6 | 363,0 | 35,5 | 112,2 | 10,9 | | 1701–1710 | 643,5 | 425,7 | 66,2 | 181,5 | 28,2 | 36,3 | 5,6 | | 1711–1720 | 630,3 | 448,8 | 71,2 | 148,5 | 23,6 | 33,0 | 5,2 | | 1721–1730 | 1 211,1 | 825,0 | 68,1 | 306,9 | 25,3 | 79,2 | 6,6 | | 1731–1740 | 541,2 | 264,0 | 48,8 | 264,0 | 48,8 | 13,2 | 2,4 | | 1741–1750 | 561,0 | 326,7 | 58,2 | 201,3 | 35,9 | 33,0 | 5,9 | | 1751–1760 | 1 003,2 | 557,7 | 55,6 | 409,2 | 40,8 | 36,3 | 3,6 | | 1761–1770 | 1 339,8 | 801,9 | 59,9 | 468,6 | 35,0 | 69,3 | 5,1 | | 1771–1780 | 567,6 | 201,3 | 35,5 | 356,4 | 62,8 | 9,9 | 1,7 | | 1781–1790 | 613,8 | 297,0 | 48,4 | 267,3 | 43,6 | 49,5 | 8,0 | | 1791–1795 | 643,5 | 227,7 | 35,4 | 376,2 | 58,5 | 39,6 | 6,1 | $^a$ Przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka $b$ do cz. A na str. 297. Uwaga. W eksporcie Rzeczypospolitej najistotniejsze znaczenie miało zboże, głównie żyto i pszenica. Już od końca XV w. aż do początku XVII w. wzrastał jego wywoź z Polski, głównie przez Gdańsk. W XVI–XVIII w. wywoź zboża przez Elbląg był znacznie niższy niż z Gdańska. Eksport zboża z Gdańska wzrósł z 10 tys. lasztów pod koniec XV w. do kilkudziesięciu tysięcy lasztów w XVI stuleciu (w 1583 r. – blisko 63 tys. lasztów), a w latach następnych wynosił zapewne 70–80 tys. lasztów. W 1618 r. wywieziono z Gdańska rekordową ilość zboża – ponad 116 tys. lasztów. Szacuje się, że zboże stanowiło ok. 70–80% wartości całego eksportu z Gdańska. $^a$ Converted from laszt gdański; see footnote $b$ to the part A on page 297. Note. In Polish-Lithuanian Commonwealth’s exports, cereals, which mainly consisted of rye and wheat, were of the most significance. Starting from the end of the 15th century until the early 17th century their exports from Poland grew and usually took place through Gdańsk. In the 16th–18th century cereal exports through Elblag was considerably lower than from Gdańsk. The exports of cereals from Gdańsk increased from 10 thous. laszt at the end of the 15th century to several dozen thousand laszt in the 16th century (in 1583 – nearly 63 thou. laszt) and in the following years probably amounted to 70–80 thou. laszt. In 1618 a record amount of cereals was exported from Gdańsk – over 116 thou. laszt. It is estimated that cereals constituted ca. 70–80% of total exports from Gdańsk. Na podstawie: Cz. Biernat, Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815, Warszawa 1962, On the basis: s. 286 i 287; M. Bogucka, Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław 1970, s. 38; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 107; J. Trzoska, Handel i żeglugę w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 370. | Lata Years | Ogółem Grand total | Wywóz Exports | W % ogółem — wywóz In % of grand total — exports | |------------|-------------------|---------------|--------------------------------------------------| | | | przez Sund | via Øresund | do portów bałtyckich to Baltic ports | przez Sund | via Øresund | do portów bałtyckich to Baltic ports | | | | razem total | w tym Hollandia of which Holland | | | | | | 1661—1665 | 811,8 | 693,0 | . | 118,8 | 85,4 | 14,6 | | 1666—1670 | 1 214,4 | 1 049,4 | . | 165,0 | 86,4 | 13,6 | | 1671—1675 | 811,8 | 719,4 | . | 92,4 | 88,6 | 11,4 | | 1676—1680 | 1 128,6 | 910,8 | . | 217,8 | 80,7 | 19,3 | | 1681—1685 | 1 801,8 | 1 617,0 | . | 184,8 | 89,7 | 10,3 | | 1686—1690 | 1 392,6 | 1 194,6 | . | 198,0 | 85,8 | 14,2 | | 1691—1695 | 1 089,0 | 798,6 | . | 290,4 | 73,3 | 26,7 | | 1696—1700 | 957,0 | 693,0 | . | 264,0 | 72,4 | 27,6 | | 1701—1705 | 554,4 | 468,6 | 555,4 | 85,8 | 84,5 | 15,5 | | 1706—1710 | 735,9 | 544,5 | 521,4 | 191,4 | 74,0 | 26,0 | | 1711—1715 | 745,8 | 656,7 | 600,6 | 89,1 | 88,0 | 12,0 | | 1716—1720 | 514,8 | 313,5 | 264,0 | 201,3 | 60,9 | 39,1 | | 1721—1725 | 1 316,7 | 983,4 | 785,4 | 333,3 | 74,7 | 25,3 | | 1726—1730 | 1 105,5 | 960,3 | 792,0 | 145,2 | 86,9 | 13,1 | | 1731—1735 | 597,3 | 551,1 | 495,0 | 46,2 | 92,3 | 7,7 | | 1736—1740 | 488,4 | 438,9 | 392,7 | 49,5 | 89,9 | 10,1 | | 1741—1745 | 475,2 | 359,7 | 297,0 | 115,5 | 75,7 | 24,3 | | 1746—1750 | 646,8 | 541,2 | 471,9 | 105,6 | 83,7 | 16,3 | | 1751—1755 | 1 247,4 | 1 075,8 | 798,6 | 171,6 | 86,1 | 13,9 | | 1756—1760 | 755,7 | 534,6 | 349,8 | 221,1 | 70,7 | 29,3 | | 1761—1765 | 1 158,3 | 778,8 | 491,7 | 379,5 | 67,2 | 32,8 | | 1766—1770 | 1 524,6 | 1 257,3 | 676,5 | 267,3 | 82,5 | 17,5 | | 1771—1775 | 686,4 | 557,7 | 369,6 | 128,7 | 81,2 | 18,8 | | 1776—1780 | 445,5 | 412,5 | 257,4 | 33,0 | 92,6 | 7,4 | | 1781—1783 | 471,9 | 379,5 | 59,4 | 92,4 | 80,4 | 19,6 | a Przeliczono z łasztów gdańskich; patrz notka b do cz. A na str. 297. a Converted from łaszt gdański; see footnote b to the part A on page 297. Na podstawie: E. Cieślik, Handel i żeglugą w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: On the basis: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 402, 422 i 423; J. Trzoska, Handel i żeglugą w pierwszej połowie XVII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 370; J. Trzoska, Zmienne koniunktury w handlu i żegludze gdańskiej, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślik, Gdańsk 1993, s. 80. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) D. W LATACH 1641–1680 – import zbóż Anglii ze strefy bałtyckiej IN 1641–1680 – imports of cereals to England from the Baltic region | Wyszczególnienie | 1641–1650 | 1651–1657 | 1661–1670 | 1671–1680 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 879,9 | 72,8 | 91,4 | 627,7 | | **w tym:** | | | | | | Gdańsk | 723,8 | 32,9 | 61,6 | 172,0 | | Elbląg | 9,2 | 0,8 | — | — | | Królewiec | 90,5 | 22,9 | 11,7 | 53,4 | | Ryga i Kurlandia | 12,8 | 4,3 | 5,0 | 70,3 | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **w tym:** | | | | | | Gdańsk | 82,3 | 45,2 | 67,4 | 27,4 | | Elbląg | 1,0 | 1,1 | — | — | | Królewiec | 10,3 | 31,4 | 12,8 | 8,5 | | Ryga i Kurlandia | 1,5 | 5,9 | 5,5 | 11,2 | a Przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka b do cz. A na str. 297. b–e W ogólnym importie zbóż ze strefy bałtyckiej import ten stanowił: b – 3,2%, c – 0,8%, d – 0,7%, e – 4,1%. f Kraina historyczna w pld.-zach. części Inflant nad Bałtykiem i Zat. Ryską; od 1561 r. księstwo lenne Rzeczypospolitej. Uwaga. Określenie „strefa bałtycka” odnosi się wyłącznie do wymiany handlowej koncentrującej się w portach rejonu Morza Bałtyckiego (przede wszystkim: Gdańsku, Elblągu, Królewcu, Lubece, Rydze, Szczecinie i Sztokholmie). a Converted from laszt gdański; see footnote b to the part A on page 297. b–e In total imports of cereals from the Baltic Sea region these imports accounted for: b – 3,2%, c – 0,8%, d – 0,7%, e – 4,1%. f A historical land in the south-western part of the Duchy of Livonia, at the Baltic Sea and the Gulf of Riga; from 1561 a feudal duchy of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Note. "The Baltic Sea region" refers only to trade concentrating around Baltic Sea ports (mainly Gdańsk, Elbląg, Königsberg, Lübeck, Riga, Szczecin and Stockholm). Import zbóż Francji ze strefy bałtyckiej w latach 1601–1650 wyniósł: pszenicy – 3 348 tys. hl, żyta – 15 130 tys. hl, jęczmienia – 19 tys. hl i owsa – 325 tys. hl. Cereal imports to France from the Baltic Sea region in the years 1601–1650 was as follows: wheat – 3 348 thous. hl, rye – 15 130 thous. hl, barley – 19 thous. hl and oats – 325 thous. hl. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, On the basis: Piotrków Trybunalski 2001, s. 132; E. A. Mierzwa, Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku, w: Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski i M. Pukianiec, Poznań 2012, s. 718 i 719. ### Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) **IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.)** #### E. W LATACH 1750–1794 – zboża **IN 1750–1794 – cereals** | Lata | Import | W tys. hl$^a$ | |------|--------|-----------------| | | Szwecja | In thous. hl$^a$ | | 1750–1754 | 3 442 | | 1755–1759 | 4 414 | | 1760–1764 | 4 824 | | 1765–1769 | 6 964 | | 1770–1774 | 4 935 | | 1775–1779 | 4 254 | | 1780–1784 | 11 103 | | 1785–1789 | 9 584 | | 1790–1794 | 4 130 | | Lata | Eksport | W tys. hl$^a$ | |------|---------|-----------------| | | Polska $b$ | In thous. hl$^a$ | | 1771–1775$^c$ | 673 | | 1776–1780$^c$ | 439 | | 1781–1785$^c$ | 655 | | 1786–1790$^c$ | 478 | #### Wielka Brytania **United Kingdom** | Lata | Import | W tys. hl$^a$ | |------|--------|-----------------| | 1765–1769 | 563 | | 1770–1774 | 218 | | 1775–1779 | 539 | | 1780–1784 | 609 | | 1785–1789 | 281 | | 1790–1794 | 891 | | Lata | Eksport | W tys. hl$^a$ | |------|---------|-----------------| | 1770–1774 | 2 225 | | 1775–1779 | 2 698 | | 1780–1784 | 2 558 | | 1785–1789 | 2 070 | | 1790–1794 | 1 921 | #### Dania **Denmark** | Lata | Eksport | W tys. hl$^a$ | |------|---------|-----------------| | 1750–1754 | 1 572 | | 1755–1759 | 343 | | 1760–1764 | 1 139 | | 1765–1769 | 230 | | 1770–1774 | 67 | | 1775–1779 | 438 | | 1780–1784 | 357 | | 1785–1789 | 397 | | 1790–1794 | 369 | --- $^a$ Przeciętne roczne. $b$ Dane dotyczą eksportu pszenicy i żyta; na hektolitry przeliczono z lasztów gdańskich; patrz notka $b$ do cz. A na str. 297. $c$ Tylko Gdańsk. $^a$ Annual averages. $b$ Data concern exports of wheat and rye; hectoliters converted from laszt gdański; see footnote $b$ to the part A on page 297. $c$ Gdańsk only. Na podstawie: E. Cieślak, *Handel i żeglugą w drugiej połowie XVIII w.*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 402, 422 i 423; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 402–406. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) F. W LATACH 1865–1913 – zboża IN 1865–1913 – cereals | Kraje | Countries | 1865–1869 | 1875–1879 | 1880–1884 | 1885–1889 | 1890–1894 | 1895–1899 | 1900–1904 | 1905–1909 | 1910–1913 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | w tys. t – przeciętne roczne | in thous. t – annual averages | **Import** | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | . | 78 | 84 | 104 | 177 | 263 | . | 284a | . | |-------------------|-------------------|---|----|----|-----|-----|-----|---|------|---| | Austro-Węgry | Austria-Hungary | 106 | 406 | 637 | 262 | 224 | 579 | 426 | 450 | 693 | | Dania | Denmark | . | . | 174 | 233 | 322 | 565 | 604 | 668 | 733 | | Francja | France | 351 | 979 | 1 380 | 944 | 1 484 | 681 | 276 | 227 | 1 280 | | Niemcy | Germany | 914 | 2 736 | 2 100 | 2 035 | 3 189 | 4 848 | 5 321 | 6 315 | 7 456 | | Włochy | Italy | 312 | 337 | 226 | 844 | 631 | 656 | 987 | 1 120 | 1 608 | | Zjednoczone Królestwob | United Kingdom | 2 923 | 5 598 | 5 750 | 6 031 | 6 885 | 8 057 | 8 688 | 8 837 | 9 462 | **Eksport** | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 190 | 312 | 321 | 272 | 133 | 105 | . | 129a | . | |-------------------|-------------------|-----|-----|-----|-----|-----|-----|---|------|---| | Austro-Węgry | Austria-Hungary | 830 | 810 | 776 | 785 | 759 | 580 | 588 | 493 | 293 | | Francja | France | 207 | 246 | 27 | 15 | 22 | 33 | . | . | . | | Rosja | Russia | 3 024 | 8 068 | 7 730 | 6 231 | 6 228 | 7 056 | 8 028 | 7 808 | 9 934 | | Rumunia | Romania | . | . | . | . | . | . | 2 043 | 2 496 | 2 882 | a Lata 1907–1910. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Eksport zbóż Królestwa Polskiego w latach 1850–1854 wynosił przeciętnie rocznie 27 tys. t, a w latach 1856–1860 – 115 tys. t, w tych samych latach: Austro-Węgier – 60 tys. t i 196 tys. t, Francji – 193 tys. t i 300 tys. t oraz Rosji – 1 432 tys. t i 2 067 tys. t. Note. Cereal exports from the Polish Kingdom in the years 1850–1854 annually amounted to, on average, 27 thous. t, and in the years 1856–1860 – 115 thous. t, in the same years: Austria-Hungary – 60 thous. t and 196 thous. t, France – 193 thous. t and 300 thous. t, and Russia – 1 432 thous. t and 2 067 thous. t. Na podstawie: J. Łukasiewicz, Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w., Warszawa 1968, s. 75, On the basis: 125 i 132; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 402–406; T. Sobczak, Przetworn w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968, s. 34–36. | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | import | imports | eksport | exports | in thous. t – annual averages | | | | w tys. t – przeciętne roczne | in thous. t – annual averages | | Polska | Poland | 114,8 | 14,1 | 3,2 | 31,5 | 58,6 | 48,2 | | Austria | Austria | 232,8 | 271,2 | 205,6 | 2,1 | 2,0 | 0,4 | | Belgia $^a$ | Belgium $^a$ | 1 155,4 | 1 286,4 | 1 159,8 | 30,7 | 93,9 | 93,6 | | Bulgaria | Bulgaria | 16,7 | 1,2 | 0,0 | 26,9 | 118,0 | 99,4 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 235,7 | 263,6 | 50,2 | 0,9 | 0,7 | 55,9 | | Dania | Denmark | 194,6 | 29,6 | 256,6 | 11,8 | 1,6 | 6,8 | | Francja | France | 1 256,8 | 1 419,4 | 579,3 | 3,7 | 171,6 | 316,5 | | Grecja | Greece | 432,6 | 509,6 | 428,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | Hiszpania | Spain | 140,2 | 59,9 | 4,1 | 0,2 | 0,1 | 0,1 | | Holandia | Netherlands | 601,9 | 694,1 | 541,4 | 10,2 | 25,3 | 19,9 | | Irlandia | Ireland | 282,8 | 352,2 | 410,7 | 1,6 | 0,0 | 0,0 | | Jugosławia | Yugoslavia | 6,5 | 0,0 | 0,2 | 249,5 | 161,0 | 170,1 | | Niemcy | Germany | 2 215,2 | 886,7 | 673,3 | 232,9 | 300,1 | 49,4 | | Norwegia | Norway | 97,2 | 148,8 | 166,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | Portugalia | Portugal | 181,5 | 62,7 | 30,2 | 0,0 | 0,0 | 22,2 | | Rumunia | Romania | 14,8 | 0,4 | 0,1 | 104,5 | 286,6 | 549,2 | | Szwecja | Sweden | 239,1 | 113,6 | 48,4 | 42,2 | 7,3 | 61,2 | | Węgry | Hungary | 2,9 | 0,0 | 0,0 | 340,6 | 351,6 | 430,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 5 272,1 | 5 535,7 | 5 111,8 | 3,2 | 3,5 | 4,6 | | Włochy | Italy | 2 241,2 | 1 082,2 | 700,5 | 0,9 | 0,6 | 1,3 | **Żyto Rye** | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | import | imports | eksport | exports | in thous. t – annual averages | | | | w tys. t – przeciętne roczne | in thous. t – annual averages | | Polska | Poland | 62,9 | 5,3 | 0,2 | 123,2 | 311,1 | 265,6 | | Austria | Austria | 98,5 | 64,8 | 100,2 | 2,4 | 1,2 | 0,8 | | Belgia $^a$ | Belgium $^a$ | 38,3 | 138,6 | 125,0 | 4,3 | 10,4 | 1,9 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 113,0 | 56,9 | 43,0 | 17,8 | 10,8 | 0,2 | | Dania | Denmark | 187,3 | 260,4 | 164,5 | 0,2 | 0,1 | 0,1 | | Finlandia | Finland | 153,5 | 57,8 | 46,2 | 0,2 | 0,1 | 0,0 | | Francja | France | 33,4 | 33,8 | 1,2 | 0,7 | 0,1 | 0,0 | | Holandia | Netherlands | 110,4 | 200,1 | 88,8 | 12,2 | 13,4 | 41,7 | | Niemcy | Germany | 375,5 | 219,6 | 112,5 | 307,6 | 157,6 | 29,0 | | Norwegia | Norway | 166,4 | 144,2 | 133,3 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | Rumunia | Romania | 0,4 | 0,0 | 0,0 | 27,3 | 27,4 | 64,2 | | Szwecja | Sweden | 72,6 | 30,9 | 3,5 | 12,0 | 15,5 | 26,8 | | Węgry | Hungary | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 143,6 | 90,6 | 64,3 | $ ^a $ W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. $ ^a $ In 1930–1938 including Luxembourg. | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | import | imports | eksport | exports | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|--------|---------|---------|---------| | | | w tys. t – przeciętne roczne | in thous. t – annual averages | | Polska | Poland | 2,7 | 0,0 | 0,0 | 132,5 | 182,3 | 271,6 | | Austria | Austria | 63,7 | 97,6 | 62,2 | 3,9 | 0,3 | 0,1 | | Belgia $^a$ | Belgium $^a$ | 284,7 | 421,9 | 428,5 | 4,9 | 47,2 | 24,4 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 11,1 | 0,2 | 0,1 | 116,1 | 100,7 | 46,1 | | Dania | Denmark | 59,8 | 239,0 | 34,4 | 61,8 | 41,9 | 89,8 | | Francja | France | 61,2 | 282,6 | 172,2 | 23,6 | 2,8 | 0,2 | | Holandia | Netherlands | 296,6 | 467,7 | 272,6 | 16,1 | 12,8 | 19,3 | | Niemcy | Germany | 1 673,6 | 727,1 | 293,4 | 6,7 | 10,5 | 0,0 | | Rumunia | Romania | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 607,2 | 795,2 | 304,7 | | Szwajcaria | Switzerland | 70,3 | 134,6 | 131,5 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | Węgry | Hungary | 0,6 | 0,6 | 3,5 | 52,1 | 35,0 | 11,7 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 698,2 | 734,3 | 903,5 | 11,1 | 1,2 | 1,4 | | Włochy | Italy | 4,5 | 33,4 | 51,6 | 0,6 | 0,0 | 0,2 | **Jęczmień** **Barley** | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | import | imports | eksport | exports | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|--------|---------|---------|---------| | | | w tys. t – przeciętne roczne | in thous. t – annual averages | | Polska | Poland | 0,3 | 0,1 | 0,2 | 93,3 | 49,7 | 37,1 | | Austria | Austria | 70,7 | 25,3 | 19,2 | 23,5 | 4,1 | 3,7 | | Belgia $^a$ | Belgium $^a$ | 138,5 | 186,7 | 89,9 | 245,1 | 175,2 | 49,6 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 25,9 | 10,3 | 6,9 | 28,8 | 3,1 | 1,7 | | Dania | Denmark | 19,6 | 3,4 | 0,0 | 63,7 | 10,9 | 25,1 | | Francja | France | 323,1 | 213,3 | 139,7 | 268,1 | 125,6 | 74,4 | | Hiszpania | Spain | 33,4 | 20,9 | 22,9 | 24,2 | 102,5 | 77,1 | | Irlandia | Ireland | 17,6 | 5,7 | 0,1 | 25,0 | 19,6 | 32,7 | | Holandia | Netherlands | 17,9 | 13,8 | 6,5 | 489,0 | 412,8 | 315,4 | | Niemcy | Germany | 452,4 | 149,4 | 101,5 | 146,5 | 173,9 | 22,2 | | Węgry | Hungary | 7,1 | 1,0 | 0,1 | 75,4 | 49,3 | 57,9 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 384,4 | 457,2 | 209,2 | 75,6 | 49,4 | 46,3 | | Włochy | Italy | 52,6 | 68,3 | 68,6 | 210,9 | 124,3 | 115,4 | $^a$ W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. $^a$ In 1930–1938 including Luxembourg. Na podstawie: *Annuaire International de Statistique Agricole* 1933–34, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; *Annuaire International de Statistique Agricole* 1940–41, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; *Annuaire International de Statistique Agricole* 1941–42, à 1945–46, vol. II, *Commerce International*, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511, 530–532. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (305i.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) H. W LATACH 1961–2010 – import pszenicy IN 1961–2010 – imports of wheat | Kraje | Countries | 1961–1970 | 1971–1975 | 1976–1980 | 1981–1985 | 1986–1990 | 1991–2000 | 2001–2010 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 1 478,8 | 1 607,8 | 2 723,1 | 2 633,6 | 1 909,3 | 698,6 | 532,1 | | Belgia | Belgium | 632,1 | 1 249,1 | 1 056,7 | 1 388,1 | 1 353,6 | 2 596,4 | 3 424,6 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 1 173,2 | 890,5 | 518,6 | 201,8 | 168,0 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | x | 113,7 | . | | Francja | France | 584,9 | 288,7 | 515,7 | 596,7 | 300,2 | 411,3 | . | | Hiszpania | Spain | 398,1 | . | 205,9 | 170,5 | 637,7 | 2 412,9 | 5 021,6 | | Holandia | Netherlands | 922,8 | 1 719,7 | 1 434,6 | 1 423,4 | 1 947,2 | 2 310,8 | 3 993,1 | | Niemcy | Germany | 3 344,9 | 3 639,7 | 2 313,1 | 2 950,8 | 2 273,6 | 1 176,1 | 2 067,2 | | Rumunia | Romania | 189,4 | 273,2 | 534,5 | 302,1 | 108,4 | 609,3 | 559,6 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 4 193,9 | 3 811,6 | 3 117,3 | 1 469,5 | 1 357,9 | 1 101,7 | 1 153,0 | | Włochy | Italy | 1 064,4 | 1 816,0 | 3 015,4 | 3 561,2 | 5 015,1 | 6 080,1 | 6 828,3 | a W latach 1961–1999 łącznie z Luksemburgiem. b Bez 1990 r. c Lata 1993, 1994, 1997–1999. d Bez 1979 r. e–g, i–m W latach: e – 1986 i 1989, f – 1993, 1994, 1996–1998 i 2000, g – 1961–1966, i – 1963, 1964 i 1970, k – 1981, 1983 i 1984, l – 1986, 1989 i 1990, m – 1991–1993, 1998 i 2000. h W latach 1961–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Średnia wielkość importu została obliczona na podstawie danych rocznych, w których nie uwzględnia się importu pszenicy, w przypadku gdy był on niewielki na tle innych importowanych towarów (nie był wówczas uwzględniany w wykazach FAOSTAT). a In 1961–1999 including Luxembourg. b Excluding 1990. c 1993, 1994, 1997–1999. d Excluding 1979. e 1986 and 1989. f 1993, 1994, 1996–1998 and 2000. g 1961–1966. h In 1961–1990 West Germany (FRG). i 1963, 1964 and 1970. k 1981, 1983 and 1984. l 1986, 1989 and 1990. m 1991–1993, 1998 and 2000. Note. The average value of imports, was calculated on the basis of annual data, in which wheat imports are not included if their value is low in comparison to other imported goods (in such cases it was not included in FAOSTAT records). Polska była importerem pszenicy; dopiero po 1990 r. miał miejsce rosnący eksport. W latach 2001–2010 wyniósł on średnio 670 tys. t. Polska eksportowała głównie żyto i jęczmień (od kilkudziesięciu do kilkuset tys. t). Poland was generally an importer of wheat; only after 1990 exports began to grow. In the years 2001–2010 it amounted on average to 670 thous. t. Poland exported primarily rye and barley in the amount (from several dozen to several hundred thous. t). Na podstawie: Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010), FAOSTAT. On the basis: http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx; obliczenia własne. Tabl. 18 (62). IMPORT I EKSPORT ZBOŻ I ZIEMNIAKÓW (dok.) IMPORTS AND EXPORTS OF CEREALS AND POTATOES (cont.) I. W LATACH 1961–2010 — eksport ziemniaków IN 1961–2010 — exports of potatoes | Kraje | Countries | 1961–1970 | 1971–1980 | 1981–1990 | 1991–2000 | 2001–2010 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | w tys. t — przeciętne roczne | in thous. t — annual averages | | Polska | Poland | 466,3k | 408,0 | 320,3 | 209,0 | 80,0a | | Belgia | Belgium | 142,8 | 169,1 | 458,3 | 804,0 | 842,9 | | Dania | Denmark | 57,1c | 37,5 | 46,2d | 79,4e | 143,2 | | Francja | France | 386,0 | 420,4 | 566,5 | 835,9 | 1 648,3 | | Hiszpania | Spain | 114,8 | 113,9 | 95,5 | 189,1 | 244,6 | | Holandia | Netherlands | 709,3 | 1 197,8 | 1 808,4 | 1 627,5 | 1 656,6 | | Niemcy | Germanyf | 84,1g | 127,3 | 466,3 | 645,9 | 1 438,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 94,1 | 134,2 | 166,1 | 185,9 | 241,1 | | Włochy | Italy | 227,7 | 287,4 | 321,1 | 294,9 | 209,4 | a Lata 2001–2004. b W latach 1961–1999 łącznie z Luksemburgiem. c—e Bez lat: c — 1966 i 1967, d — 1981, 1984 i 1985, e — 1992 i 1993. f W latach 1961–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). g Lata 1961–1963, 1967 i 1968. a 2001–2004. b In 1961–1999 including Luxembourg. c—e Excluding: c — 1966 and 1967, d — 1981, 1984 and 1985, e — 1992 and 1993. f In 1961–1990 West Germany (FRG). g 1961–1963, 1967 and 1968. Do lat 80. XX w. Polska była jednym z największych eksporterów ziemniaków w Europie. Od końca lat 90. XX w. eksport zaczął spadać, od tego czasu Polska zaczęła stawać się importerem ziemniaków. Until 1980s Poland was one of the largest exporters of potatoes in Europe. From the late 1990s the exports began to drop, and since that time Poland grew as a potato importer. Na podstawie: Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010), FAOSTAT. On the basis: http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx; obliczenia własne. ### Tabl. 19 (63). IMPORT I EKSPORT ZWIERZĄT I PRODUKTÓW ZWIERZĘCYCH **IMPORTS AND EXPORTS OF ANIMALS AND ANIMAL PRODUCTS** A. **W LATACH 1925–1938 – bydło i trzoda chlewna** **IN 1925–1938 – cattle and pigs** | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | import | imports | | eksport | exports | | | | | w tys. szt. – przeciętne roczne | in thous. heads – annual averages | #### Bydło $^a$ | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 0,3 | 0,0 | 0,0 | 40,6 | 15,3 | 13,3 | | Austria | Austria | 148,5 | 50,2 | 22,3 | 28,1 | 14,6 | 7,6 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 61,7 | 20,9 | 0,7 | 12,6 | 2,5 | 0,2 | | Dania | Denmark | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 200,2 | 104,0 | 128,0 | | Francja | France | 10,6 | 56,1 | 7,1 | 63,4 | 9,9 | 6,1 | | Holandia | Netherlands | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 13,5 | 15,3 | 3,1 | | Irlandia | Ireland | 12,5 | 5,2 | 0,4 | 699,8 | 615,2 | 646,5 | | Jugosławia | Yugoslavia | 0,2 | 0,1 | 0,0 | 116,6 | 74,8 | 51,0 | | Niemcy | Germany | 254,4 | 100,6 | 155,9 | 8,3 | 18,2 | 0,4 | | Rumunia | Romania | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 78,5 | 63,8 | 47,8 | | Węgry | Hungary | 1,3 | 0,1 | 0,2 | 82,2 | 89,6 | 74,4 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 714,7 | 647,0 | 671,2 | 13,2 | 7,3 | 0,9 | | Włochy | Italy | 75,6 | 115,6 | 79,0 | 4,2 | 12,8 | 2,6 | #### Trzoda chlewna $^b$ | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 8,3 | 17,6 | 2,0 | 894,9 | 309,8 | 199,5 | | Austria | Austria | 847,6 | 577,6 | 475,9 | 2,2 | 0,7 | 0,1 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 633,6 | 227,4 | 210,5 | 0,2 | 0,0 | 1,9 | | Dania | Denmark | 35,5 | 28,2 | 2,1 | 32,8 | 50,0 | 115,1 | | Francja | France | 85,4 | 261,0 | 35,6 | 32,0 | 1,4 | 3,0 | | Holandia | Netherlands | 0,1 | 0,1 | 0,0 | 48,0 | 19,1 | 9,4 | | Irlandia | Ireland | 3,9 | 3,4 | 4,0 | 266,8 | 293,1 | 93,2 | | Niemcy | Germany | 131,0 | 67,9 | 316,2 | 33,7 | 120,9 | 2,3 | | Rumunia | Romania | 0,1 | 0,3 | 0,1 | 22,5 | 126,7 | 192,3 | | Węgry | Hungary | 0,2 | 0,0 | 0,0 | 151,6 | 151,3 | 175,7 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 271,8 | 295,0 | 94,9 | 4,0 | 3,2 | 4,8 | | Włochy | Italy | 32,5 | 20,3 | 11,7 | 20,7 | 74,4 | 0,6 | $a, b$ Dotyczy: $a$ – sztuk dużych, bez cieląt, $b$ – zasadniczo zwierząt w wieku 6 miesięcy i więcej. $a, b$ Concerns: $a$ – large heads, excluding calves, $b$ – in principle, animals aged 6 months and more. Na podstawie: *Annuaire International de Statistique Agricole* 1933–34, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; *Annuaire International de Statistique Agricole* 1940–41, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; *Annuaire International de Statistique Agricole* 1941–42, à 1945–46, vol. II, *Commerce International*, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511, 530–532. ### Tabl. 19 (63). IMPORT I EKSPORT ZWIERZĄT I PRODUKTÓW ZWIERZĘCYCH (dok.) **IMPORTS AND EXPORTS OF ANIMALS AND ANIMAL PRODUCTS (cont.)** B. W LATACH 1925–1938 – mięso wołowe i wieprzowe$^a$ **IN 1925–1938 – beef and pork meat$^a$** | Kraje | Countries | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | import | imports | | eksport | exports | | | | | w tys. t | przeciętne roczne | in thous. t | annual averages | | Polska | Poland | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 26,5 | 10,4 | 23,8 | | Austria | Austria | 35,9 | 15,9 | 5,4 | 0,6 | 0,6 | 0,3 | | Belgia$^b$ | Belgium$^b$ | 59,7 | 41,5 | 14,8 | 19,9 | 5,1 | 3,4 | | Dania | Denmark | 0,2 | 0,0 | 0,0 | 12,7 | 24,8 | 19,9 | | Francja | France | 75,6 | 53,9 | 20,5 | 6,1 | 3,6 | 3,5 | | Holandia | Netherlands | 17,0 | 14,4 | 9,6 | 53,2 | 32,0 | 12,8 | | Niemcy | Germany | 158,0 | 31,3 | 60,4 | 1,1 | 6,1 | 2,0 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 705,9 | 653,3 | 693,7 | 199,0 | 20,6 | 19,7 | | Włochy | Italy | 71,2 | 49,1 | 29,7 | 6,5 | 0,8 | 5,3 | $^a$ Mieso świeże, mrożone i przetworzone. $^b$ W latach 1930–1938 łącznie z Luksemburgiem. $^a$ Fresh, frozen and processed meat. $^b$ In 1930–1938 including Luxembourg. Na podstawie: **Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34**, Rome 1934, s. 306–337, 358, 359, 392, 393, 502, 503, 508, 509, 512–514, 524, 542, 543, 554 i 555; **Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41**, Rome 1941, s. 182–211, 238, 239, 302, 303, 484–493, 506, 507, 528, 529, 544 i 545; **Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46**, vol. II, **Commerce International**, Rome 1947, s. 4, 5, 12–45, 84, 85, 180, 181, 440, 441, 452, 453, 460, 461, 480, 481, 510, 511 i 530. C. W LATACH 1948–2006 – eksport mięsa$^a$ **IN 1948–2006 – exports of meat$^a$** | Kraje | Countries | 1948–1952 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2006$^b$ | |-------|-----------|-----------|------|------|------|------|------------| | | | w tys. t | | | | | | | Polska | Poland | 56$^c$ | 110 | 157 | 158 | 126 | 668$^d$ | | Belgia$^e$ | Belgium$^e$ | . | . | . | 388 | 540 | 462 | | Dania | Denmark | 207 | 532 | 679 | 851 | 694 | . | | Francja | France | 33 | 115 | 182 | 634 | 995 | 1 306 | | Holandia | Netherlands | 72 | 258 | 677 | 1 104 | 1 485 | 1 161 | | Irlandia | Ireland | 42 | 103 | 217 | 455 | 410 | . | | Jugosławia | Yugoslavia | 5,4 | 74 | 99 | 81$^f$ | x | x | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 918 | 1 936 | | Węgry | Hungary | 21 | 48 | 121 | 349 | 436 | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | . | . | . | 259 | 321 | 2 275 | | Włochy | Italy | . | . | 106 | 110 | 1 691 | . | $^a$ W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. $^b$ Łącznie z mięsem mrożonym. $^c$ Lata 1949–1952. $^d$ Mięso surowe, tłuszcze i podroby oraz przetwory w przeliczeniu na mięso, w wadze schłodzonej, bez eksportu żywych zwierząt. $^e$ Łącznie z Luksemburgiem. $^f$ 1979 r. $^a$ In long-term — annual averages. $^b$ Including frozen meat. $^c$ 1949–1952. $^d$ Raw meat and pluck as well as products in terms of meat, in cooled weight, excluding exports of live animals. $^e$ Including Luxembourg. $^f$ 1979. Na podstawie: **Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego** 1979, Warszawa 1979, s. 71; **Rocznik Statystyczny Rolnictwa** 2010, Warszawa 2010, s. 303; **Rocznik Statystyki Międzynarodowej** 1981, Warszawa 1982, s. 290; **Rocznik Statystyki Międzynarodowej** 1991, Warszawa 1991, s. 427 i 428; **Rocznik Statystyki Międzynarodowej** 2000, Warszawa 2000, s. 437; **Rocznik Statystyki Międzynarodowej** 2009, Warszawa 2010, s. 500; **Rolniczy Rocznik Statystyczny** 1945–1965, Warszawa 1966, s. 418. Przemysł INDUSTRY | Kraje | Miasta | Lata | Ogółem | Rzemiosła | Crafts | |-------|--------|------|--------|-----------|--------| | | | | Total | włościenicze | spożywcze | skórzane | drzewne | metalowe | budowlane i ceramiczne | inne | | | | | | textiles | food | leather | timber | processing | construction and ceramic | and unspecified | | Polska | Gdańsk | ok. | 1650 | 44 | 14 | 13 | 11 | 8 | 1 | 9 | | | Kalisz | 1781 | 100 | 8 | 29 | 16 | 9 | 13 | 14 | 11 | | | Kraków | ok. | around | 1650 | 16 | 13 | 32 | 6 | 22 | 5 | | | | | 1787–1792 | 19 | 23 | 22 | 6 | 11 | 16 | 3 | | | Toruń | ok. | around | 1650 | 27 | 19 | 20 | 10 | 13 | 3 | | | Warszawa | 1792 | 100 | 21 | 11 | 19 | 8 | 9 | 28 | 4 | **Ludność** **Population** | Czynni zawodowo | Economically active persons | |-----------------|-----------------------------| | Francja | Bordeaux | 1781 | 100 | 15 | 6 | – | 17 | 3 | 4 | 55bc | | Szwajcaria | Genewa | ok. | around | 1650 | 100 | 29 | 13 | 9 | 1 | 9 | 6 | 33b | | Włochy | Monza | 1541 | 100 | 25 | 39 | – | 2 | 10 | 1 | 23ef | | | Wenecja | 1660 | 100 | 43 | 17 | 7 | 8 | 5 | 4 | 16fg | a W przypadku czynnych zawodowo łącznie z utrzymującymi się ze źródeł innych niż rzemiosło. b, d, e W tym wolne zawody: b – 6%, d – 5%, e – 0,5%. c, f, g W tym w transporcie: c – 17%, f – 1%, g – 9%. a In case of economically active persons including those not earning their living as craftsmen. b, d, e Of which freelancers: b – 6%, d – 5%, e – 0,5%. c, f, g Of which in transport: c – 17%, f – 1%, g – 9%. Na podstawie: S. Beauvalet-Boutouyrie, *La population française à l’époque moderne (XVIe–XVIIIe siècle)*. Démographie et comportements, Paris 2008, s. 60; J. Bieniarzówna, *Stulecie upadku*, w: J. Bieniarzówna, J. M. Malecki, *Dzieje Krakowa*, t. II: *Kraków w wiekach XVI–XVIII*, Kraków 1984, s. 474; M. Bogucka, *Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku*, Warszawa 1962, s. 163 i 164; S. Cackowski, *Życie gospodarcze*, w: *Historia Torunia*, red. M. Biskup, t. II, cz. 2: *W czasach renesansu, reformacji i wcześniego baroku (1548–1660)*, Toruń 1994, s. 78 i 79; M. Frančić, *Kraków produkujący i konsumujący*, w: M. Kulczykowski, M. Frančić, *Kraków jako ośrodek towarowy Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku*, Warszawa 1963, s. 173 i 174; S. Herbst, *Toruńskie cechy rzemieślnicze. Zarys przeszłości*, Toruń 1933; S. Szymkiewicz, *Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów*, Warszawa 1959, s. 2008–2011. Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE EMPLOYMENT IN INDUSTRY A. OKOŁO 1793 I 1800 R. AROUND 1793 AND 1800 | Gałęzie rzemiosła/przemysłu | Ogółem Total | Miasta Urban areas | Wies Rural areas | |-----------------------------|---------------|--------------------|------------------| | Branches of craft/industry | | | | Wielkopolska około 1793 r. — mistrzowie w rzemiośle Wielkopolska around 1793 – masters of craft W liczbach bezwzględnych In absolute numbers | Ogółem Total | 23 230 | 20 630 | 2 600 | |---------------|--------|--------|-------| | rzemiosła: crafts: | | | | | Spożywcze Food | 4 663 | 4 573 | 90 | | Włókiennicze Textiles | 6 761 | 6 501 | 260 | | Skórzane Leather | 4 132 | 3 912 | 220 | | Drzewne Timber | 2 098 | 1 448 | 650 | | Mydlarskie, szczotkarskie, papiernicze Soap, brush, paper | 305 | 305 | — | | Metalowe Metal-processing | 2 050 | 850 | 1 200 | | Budowlane i ceramiczne Building and ceramic | 1 108 | 968 | 140 | | Usługi Services | 1 502 | 1 502 | — | | Ogrodnicy i rybacy Gardeners and fisherman | 279 | 279 | — | | Inni Other | 332 | 292 | 40 | W odsetkach In percent | Ogółem Total | 100,0 | 100,0 | 100,0 | |---------------|-------|-------|-------| | rzemiosła: crafts: | | | | | Spożywcze Food | 20,1 | 22,2 | 3,5 | | Włókiennicze Textiles | 29,1 | 31,5 | 10,0 | | Skórzane Leather | 17,8 | 18,9 | 8,5 | | Drzewne Timber | 9,0 | 7,0 | 25,0 | | Mydlarskie, szczotkarskie, papiernicze Soap, brush, paper | 1,3 | 1,5 | — | | Metalowe Metal-processing | 8,8 | 4,2 | 46,1 | | Budowlane i ceramiczne Building and ceramic | 4,8 | 4,7 | 5,4 | | Usługi Services | 6,5 | 7,3 | — | | Ogrodnicy i rybacy Gardeners and fisherman | 1,2 | 1,3 | — | | Inni Other | 1,4 | 1,4 | 1,5 | a, b W przypadku Wielkopolski dane opracowano na podstawie zbadanych: a – 126 miast wraz z Poznaniem, b – 550 inwentarzy. a, b For Wielkopolska, data were compiled on the basis of examined: a – of 126 towns including Poznań, b – of 550 items of living stock and equipment. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) **EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.)** A. OKOŁO 1793 I 1800 R. (dok.) **AROUND 1793 AND 1800 (cont.)** | Gałęzie rzemiosła/przemysłu | Ogółem Total | Miasta Urban areas | Wies Rural areas | |-----------------------------|---------------|--------------------|------------------| | **Prusy około 1800 r.** | | | | | Samodzielni producenci – rzemieślnicy w odsetkach | | | | | **Independent producers – craftsmen in percent** | | | | | Ogółem Total | 100,0 | 100,0 | 100,0 | |--------------|-------|-------|-------| | Górnicstwo Mining | 2,0 | 1,8 | 2,5 | | Przemysł: Industry: | | | | | spożywczy food | 11,0 | 10,3 | 12,3 | | włókienniczy textile | 35,9 | 36,0 | 35,7 | | w tym produkcja: of which manufacture of: | | | | | wełny wool | 8,7 | 12,8 | 0,1 | | lnu linen | 10,3 | 6,1 | 18,9 | | bawełny cotton | 0,7 | 0,6 | 0,9 | | odzieży clothes | 13,9 | 13,2 | 15,3 | | skórzany leather | 16,7 | 21,4 | 7,3 | | drzewny timber | 8,7 | 10,2 | 5,6 | | papierniczy paper | 0,5 | 0,6 | 0,1 | | chemiczny chemical | 2,3 | 2,8 | 1,3 | | metalowy metal-processing | 15,2 | 11,0 | 23,6 | | budownictwo construction | 7,6 | 5,6 | 11,5 | | sztuka art | 0,1 | 0,2 | — | | Ogółem Total | 100,0 | 100,0 | 100,0 | |--------------|-------|-------|-------| | Górnicstwo Mining | 1,9 | 1,6 | 2,1 | | Przemysł: Industry: | | | | | spożywczy food | 4,2 | 5,4 | 1,7 | | włókienniczy textile | 81,9 | 80,4 | 85,9 | | w tym produkcja: of which manufacture of: | | | | | wełny wool | 21,4 | 31,7 | 0,6 | | lnu linen | 36,8 | 15,2 | 81,4 | | bawełny cotton | 10,8 | 14,4 | 3,6 | | odzieży clothes | 5,4 | 8,0 | 0,3 | | skórzany leather | 3,7 | 5,4 | 0,2 | | drzewny timber | 0,9 | 0,6 | 1,0 | | papierniczy paper | 1,1 | 0,5 | 2,4 | | chemiczny chemical | 0,4 | 0,5 | 0,2 | | metalowy metal-processing | 5,9 | 5,5 | 6,4 | *a, b Notki patrz na str. 311. c Łącznie ze środkami czystości.* *Uwaga. Patrz na str. 313.* *a, b See footnotes on page 311. c Including cleaning supplies.* *Note. See on page 313.* Uwaga. W 1785 r. w Prusach najwięcej zatrudnionych było w rzemiośle/przemysle włókienniczym — stanowili 91,5% (151 tys.) ogółu zatrudnionych w rzemiośle/przemysle (165 tys.), z tego przy produkcji: płótna — 48,5%, sukna — 35,2%, bawełny — 4,2%, a jedwabiu — 3,6%. Na przełomie XVIII i XIX w. w całym państwie pruskim znajdowało się ok. 300–350 tys. warsztatów rzemieślniczych, w których pracowało 450–500 tys. osób łącznie z czeladnikami (ok. 100–120 tys. osób). W tym samym czasie zatrudnienie w manufakturach było mniejsze niż w rzemiośle — w systemie manufakturowym pracowało niespełna 200 tys. robotników. Note. In 1785, the most employed persons in Prussia were in craft/textile industry — they made up 91,5% (151 thous.) of the total employed persons in craft/industry (165 thous.), including manufacture of: linen — 48,5%, broadcloth — 35,2%, cotton — 4,2%, and silk — 3,6%. At the turn of the 18th and 19th century, in the whole Prussian country, there existed ca. 300–350 thous. craft workshops, in which 450–500 thous. persons including apprentices (ca. 100–120 thous. persons). At the same time, the employment in manufactories was smaller than in craft — in manufacturing system, nearly 200 thous. workers were working. Ok. 1800 r. w Marchii Brandenburskiej struktura zatrudnionych w rzemiośle/przemysle — w odsetkach: Around 1800 in the March of Brandenburg the structure of employment in craft or industry — in percent: | Ogółem Total | 100 | |--------------|-----| | przemysł: industry: | | Tekstylny Textile | 36 | | Odzieżowy Clothing | 21 | | Artykułów spożywczych Food products | 14 | | Drzewny Timber | 6 | | Metalowy Metal-processing | 6 | | Budowlany Building | 6 | | Maszynowy Machine-building | 5 | | Inny Other | 6 | Marchia Brandenburska była centralną prowincją monarchii Hohenzollernów i już od XVII w. przodująca w rozwoju gospodarczym. Na przełomie XVIII i XIX w. w rzemiośle i przemyśle prowincji zatrudnionych było 27% ogółu pracujących, z czego aż 65% w miastach. Berlin — stolica marchii — był centrum przemysłowym kraju i skupiał na swoim obszarze największe manufaktury, przede wszystkim tekstylne. Największym odbiorcą wyrobów tekstylno-odzieżowych była armia pruska. The March of Brandenburg was the central province of the Hohenzollern monarchy and a leader in the industrial development since the 17th century. At the turn of the 18th and 19th century, 27% of the total employed persons were employed in craft and industry of the province, 65% of whom in towns. Berlin – capital city of the March – was the state industrial centre with the biggest manufactories, especially textile ones. The greatest consumer of textile and clothing products was the Prussian Army. Na podstawie: Z. Szultka, Polityka gospodarcza państwa i rozwój ekonomiczny Prus, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 487 i 506; J. Topolski, Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku, w: Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969, s. 836 i 838. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) **EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.)** **B. W LATACH 1879–1913** **IN 1879–1913** | Specification | Total | Total | |---------------|-------|-------| | **Królestwo Polskie**a | 1879 | 1893 | 1913 | | **Kingdom of Poland**a | In thousands | In thousands | In thousands | | **Ogółem** | 91,6 | 158,4 | 412,4 | | **Mining** | 11,9 | 21,7 | 33,9 | | **Przemysł: Industry:** | | | | | spożywczy | 22,8 | 27,0 | 40,9 | | food | | | | | włókienniczy | 29,5 | 65,5 | 175,3 | | textile | | | | | drzewny | 1,6 | 4,9 | 16,4 | | timber | | | | | mineralny | 4,6 | 7,2 | 28,6 | | mineral | | | | | metalowyb | 7,6 | 11,6 | 61,9 | | metal-processingb | | | | | inny | 13,6c | 20,5c | 55,4c | | other | | | | | Specification | Total | Total | |---------------|-------|-------| | **Zabór pruski**a | 1882 | 1895 | 1907 | | **Prussian Partition**a | In thousands | In thousands | In thousands | | **Ogółem** | 42,6 | 83,1 | 121,4 | | **Mining** | 1,6 | 1,3 | 2,4 | | **Przemysł: Industry:** | | | | | spożywczy | 12,6 | 28,9 | 28,7 | | food | | | | | włókienniczyd | 2,8 | 7,6 | 8,5 | | textiled | | | | | drzewny | 3,7 | 10,1 | 19,4 | | timber | | | | | mineralny | 8,1 | 14,2 | 23,7 | | mineral | | | | | metalowyb | 10,2 | 14,9 | 29,1 | | metal-processingb | | | | | inny | 3,6 | 6,1 | 9,6 | | other | | | | | Specification | Total | Total | |---------------|-------|-------| | **Ogółem** | 100,0 | 100,0 | | **Total** | 100,0 | 100,0 | | **Górnicwo** | 13,0 | 8,2 | | **Mining** | | | | **Przemysł: Industry:** | | | | spożywczy | 24,9 | 9,9 | | food | | | | włókienniczy | 32,2 | 42,5 | | textile | | | | drzewny | 1,8 | 4,0 | | timber | | | | mineralny | 5,0 | 6,9 | | mineral | | | | metalowyb | 8,3 | 15,0 | | metal-processingb | | | | inny | 14,8c | 13,5c | | other | | | | Specification | Total | Total | |---------------|-------|-------| | **Ogółem** | 100,0 | 100,0 | | **Total** | 100,0 | 100,0 | | **Górnicwo** | 3,8 | 2,0 | | **Mining** | | | | **Przemysł: Industry:** | | | | spożywczy | 29,6 | 23,7 | | food | | | | włókienniczyd | 6,6 | 7,0 | | textiled | | | | drzewny | 8,7 | 15,9 | | timber | | | | mineralny | 19,0 | 19,5 | | mineral | | | | metalowyb | 23,9 | 24,0 | | metal-processingb | | | | inny | 8,4 | 7,9 | | other | | | a Dane dotyczą zatrudnionych robotników, a w przypadku zaboru pruskiego – w zakładach zatrudniających 6 i więcej robotników. b, d Łącznie: b – z produkcją maszyn, d – z przemysłem odzieżowym. c W tym przemysł hutniczy odpowiednio: w 1879 r. — 8,1 tys. i 8,8%, w 1893 r. — 11,2 tys., w 1913 r. — 18,9 tys. i 4,6%. a Data concern the employed workers, and in case of Prussian Partition – in factory units (works) employing 6 and more workers. b, d Including: b – manufacture of machinery, d – clothing industry. c Of which iron and steel industry respectively: in 1879 — 8,1 thous. and 8,8%, in 1893 — 11,2 thous., in 1913 — 18,9 thous. and 4,6%. ### Tabl. 2 (65). ZATRUDNIENIE W PRZEMYSŁE (cd.) **EMPLOYMENT IN INDUSTRY (cont.)** B. W LATACH 1879—1913 (dok.) **IN 1879—1913 (cont.)** | Specification | Total | |---------------|-------| | **England and Wales** | | | **In thousands** | | | **Ogółem** | 1881 | 7 884,1 | | **Total** | 1911 | 8 898,9 | | **Górnicwo** | 1881 | 792,0 | | **Mining** | 1911 | 1 325,8 | | **Przemysł: Industry:** | | | **spożywczy** | 1881 | 486,0 | | **food** | 1911 | 539,3 | | **włókienniczy** | 1881 | 2 844,0 | | **textile** | 1911 | 2 606,7 | | **metalowy** | 1881 | 1 260,0 | | **metal-processing** | 1911 | 1 617,9 | | **inny** | 1881 | 2 502,0 | | **other** | 1911 | 2 809,0 | | Specification | Total | |---------------|-------| | **Hungary** | | | **In thousands** | | | **Ogółem** | 1884 | 104,3 | | **Total** | 1913 | 448,0 | | **przemysł: industry:** | | | **Spożywczy** | 1884 | 36,1 | | **Food** | 1913 | 77,2 | | **Włókienniczy** | 1884 | 4,8 | | **Textile** | 1913 | 46,4 | | **Materialów budowlanych** | 1884 | 6,4 | | **Building materials** | 1913 | 65,8 | | **Metalowy** | 1884 | 32,3 | | **Metal-processing** | 1913 | 117,6 | | **Inny** | 1884 | 24,7f | | **Other** | 1913 | 141,0f | | Specification | Total | |---------------|-------| | **In percent** | | | **Ogółem** | 1881 | 100,0 | | **Total** | 1911 | 100,0 | | **Górnicwo** | 1881 | 10,0 | | **Mining** | 1911 | 14,9 | | **Przemysł: Industry:** | | | **spożywczy** | 1881 | 6,2 | | **food** | 1911 | 6,1 | | **włókienniczy** | 1881 | 36,1 | | **textile** | 1911 | 29,3 | | **metalowy** | 1881 | 16,0 | | **metal-processing** | 1911 | 18,2 | | **inny** | 1881 | 31,7 | | **other** | 1911 | 31,5 | | Specification | Total | |---------------|-------| | **In percent** | | | **Ogółem** | 1884 | 100,0 | | **Total** | 1913 | 100,0 | | **przemysł: industry:** | | | **Spożywczy** | 1884 | 34,6 | | **Food** | 1913 | 17,2 | | **Włókienniczy** | 1884 | 4,6 | | **Textile** | 1913 | 10,4 | | **Materialów budowlanych** | 1884 | 6,1 | | **Building materials** | 1913 | 14,7 | | **Metalowy** | 1884 | 31,0 | | **Metal-processing** | 1913 | 26,2 | | **Inny** | 1884 | 23,7f | | **Other** | 1913 | 31,5f | --- b, d Notki patrz na str. 314. e Bez górnicwta. f W tym przemysł drzewny: w 1884 r. — 13,1 tys. (12,6%), w 1913 r. — 69,7 tys. (15,6%). b, d See footnotes on page 314. e Excluding mining. f Of which timber industry: in 1884 — 13,1 thous. (12,6%), in 1913 — 69,7 thous. (15,6%). --- W Galicji w 1910 r. w zakładach przemysłowych (zatrudniających 6 i więcej robotników) zatrudnionych było 97,2 tys. robotników, z tego w górnictwie — 12,7%, w przemyśle: spożywczym — 19,6%, włókienniczym (łącznie z przemysłem odzieżowym) — 6,2%, drzewnym — 12,7%, mineralnym — 20,1%, metalowym (z produkcją maszyn) i hutniczym — 12,7% oraz innym — 16,0%. In Galicia, in 1910, in manufacture works (employing 6 and more workers) 97,2 thous. of workers were employed, of which in mining — 12,7%, in food industry — 19,6%, in textile industry (including clothing industry) — 6,2%, timber industry — 12,7%, mineral industry — 20,1%, metal-processing industry (including manufacture of machinery), iron and steel industry — 12,7% and other — 16,0%. --- Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, *Statystyka Polski*, Kraków 1915, s. 180, 181, 195–205; On the basis: W. Puś, *Przemysł Królestwa Polskiego w latach 1870—1914*, Łódź 1984, s. 87–89; L. Shaw-Taylor, *The occupational structure of England and Wales, c. 1750 to 1911*, s 181; Social-Economic Researches on the History of the East-Central Europe, Budapest 1970, s. 103. | Kraje | Countries | 1930 | 1933 | 1936 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------|------| | | | | | 1929=100 | | | Polska $^a$ | Poland $^a$ | 84,5 | 65,0 | 83,4 | 101,6 | | Austria $^b$ | Austria $^b$ | 95,1 | 70,6 | 64,6 | . | | Czechosłowacja $^b$ | Czechoslovakia $^b$ | 97,6 | 75,4 | 82,4 | 91,0 | | Dania $^a$ | Denmark $^a$ | . | 91,7 | 125,8 | 138,1 | | Estonia $^a$ | Estonia $^a$ | 95,9 | 82,9 | 125,8 | 146,8 | | Finlandia $^a$ | Finland $^a$ | 87,4 | 84,7 | 111,7 | 129,7 | | Francja $^a$ | France $^a$ | 100,0 | 79,4 | 74,1 | 81,2 | | Holandia $^{bc}$ | Netherlands $^{bc}$ | 101,6 | 80,9 | 80,6 | 92,7 | | Jugosławia $^b$ | Yugoslavia $^b$ | 104,3 | 86,1 | 101,8 | 118,2 | | Łotwa $^b$ | Latvia $^b$ | 107,5 | 93,4 | 123,7 | 144,0 | | Niemcy $^d$ | Germany $^d$ | 87,0 | 65,9 | 100,5 | 117,4 | | Norwegia $^{ad}$ | Norway $^{ad}$ | 100,4 | 93,2 | 115,7 | 121,5 | | Szwajcaria $^d$ | Switzerland $^d$ | 96,5 | 73,3 | 70,2 | 77,9 | | Szwecja $^d$ | Sweden $^d$ | 99,8 | 85,0 | 102,1 | 110,0 | | Rumunia $^a$ | Romania $^a$ | 86,6 | 92,0 | 129,9 | 143,9 | | Węgry $^b$ | Hungary $^b$ | 91,3 | 73,6 | 94,7 | 112,3 | | Wielka Brytania $^c$ | United Kingdom $^c$ | 92,5 | 89,8 | 102,2 | 104,1 | | Włochy $^{ad}$ | Italy $^{ad}$ | 97,3 | 79,2 | 94,9 | 110,7 | $a, b, d$ Wskaźniki oparte na: $a$ – statystyce zatrudnionych w zakładach spełniających określone kryteria (np. zatrudniające więcej niż 3, 5 lub 10 robotników, o określonej wartości produkcji, posiadające silniki), $b$ – statystyce ubezpieczonych, $d$ – reprezentatywnej statystyce zatrudnionych. $c$ Wskaźnik wprowadzony na podstawie statystyki bezrobotnych posiadających ubezpieczenie na wypadek bezrobocia (otrzymujących zasilkę jako bezrobotni). Uwaga. W przypadku Holandii, Norwegii i Włoch wskaźniki oparte na dwóch wskazanych metodach. $a, b, d$ Indices based on: $a$ – statistics of persons employed in plants fulfilling specific criteria (e.g. with more than 3, 5 or 10 workers, with a given production value, having engines), $b$ – statistics of insured persons, $d$ – representative statistics of the employed. $c$ Index introduced on the basis of the statistics of unemployed persons insured against unemployment (receiving unemployment benefits). Note. For Netherlands, Norway and Italy the indices are based on two advisable methods. Dynamika przepracowanych godzin w przemyśle w latach 1930–1938 – 1929=100: Indices of working hours in the industry in 1930–1938 – 1929=100: | | 1930 | 1933 | 1936 | 1938 | |----------------|------|------|------|------| | Polska $^a$ | 82,9 | 58,3 | 77,9 | 97,8 | | Dania $^a$ | . | 102,4| 128,9| 133,8| | Estonia $^a$ | 94,7 | 77,9 | 120,0| 141,4| | Finlandia $^a$ | 85,3 | 84,5 | 111,9| 129,7| | Francja $^a$ | 100,0| 74,3 | 70,7 | 65,9 | | Niemcy $^b$ | 83,5 | 61,5 | 99,4 | 118,8| | Norwegia $^{ab}$ | 99,6 | 90,3 | 115,1| 117,3| | Szwecja $^b$ | 98,6 | 78,4 | 102,2| 107,7| | Węgry $^c$ | 89,7 | 70,5 | 91,2 | 105,1| | Włochy $^{ab}$ | 94,2 | 75,5 | 81,0 | 95,5 | $a-c$ Patrz notki do tablicy: $a$ – notka $a$, $b$ – notka $d$, $c$ – notka $b$. $a-c$ See footnotes to the table: $a$ – footnote $a$, $b$ – footnote $d$, $c$ – footnote $b$. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, On the basis: s. 73 i 74. Tabl. 3 (66). ZAKŁADY PRZEMYSŁOWE INDUSTRIAL PLANTS A. W XVI–XVIII w. IN THE 16th–18th CENTURY | Kraje | Lata | Liczba wiatraków | |-------|------|-----------------| | | | Number of windmills | | Polska | 1569 koniec XVIII w. | 1 000 | | Poland | end of the 18th century | 6 000 | | Anglia | 1800 | 10 000 | | England | | | | Finlandia | 1600 | 1 000 | | Finland | | | | Holandia | 1820 | 7 500 | | Netherlands | | | a W granicach Polski po 1945 r. a Within the borders of Poland after 1945. Podstawowym urządzeniem mechanicznym w Europie średniowiecznej i wczesnonowożytniej były koła wodne najszerzej stosowane w młynach mącznych i innych wyspecjalizowanych zakładach, jak np.: stępy do wyrobu kasz, młyny do wyciskania oleju, tartaki czy folusze do wykończenia niektórych tkanin wełnianych. Szacuje się, że w 1200 r. w Europie pracowało 300 tys. różnorodnych młynów wodnych, zaś w 1800 r. było ich nawet 500 tys. W Polsce młyny na szerszą skalę pojawiły się w XIII–XIV w., a ich liczba systematycznie wzrastała od ok. 500 (dane zanijone) w XIII w. do 12,7 tys. w początkach drugiej połowy XVI stulecia. Drugim źródłem dostarczającym energię były wiatraki, które w Polsce w przeciwieństwie do Europy Zachodniej nie miały aż tak szerokiego zastosowania. The basic mechanical device in mediaeval and early modern Europe was a water wheel, used mainly in flour mills and other specialised plants, including groats mortars, oil mills, sawmills or fulling mills. It is estimated that ca. 300 thous. various water mills were operating in Europe in 1200, and even 500 thous. in 1800. In Poland mills were broadly used in the 13th–14th century, and their number was consistently growing, starting from ca. 500 [understated data] in the 13th century to 12,7 thous. at the beginning of the second half of the 16th century. Windmills were the second energy source. However, they were not used as broadly in Poland as in Western Europe. Na podstawie: B. Baranowski, Rozmiary i rejonizacja przemysłu młynarskiego w Polsce XVI–XVIII w., „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, seria I, z. 75, Łódź 1971, s. 15–37; K. Boroda, Geografia gospodarcza Królestwa Polskiego w XVI w., komputerowa baza danych; K. Davids, Innovations in Windmill Technology in Europe, c. 1500–1800, w: Economia e energia secc. XIII–XVIII, red. S. Cavaciocchi, Firenze 2003, s. 286. | Wyszczególnienie | Zakłady ogółem total | miejskie in urban areas | wiejskie in rural areas | |------------------|----------------------|-------------------------|------------------------| | Wiatraki | 39 | 5 | 34 | | Młyny wodne | 386 | 20 | 366 | | Tartaki | 53 | 6 | 47 | | Folusze | 30 | 12 | 18 | | Papiernie | 3 | 2 | 1 | | Młyny prochowe | 3 | 1 | 2 | | Młyny końskie | 4 | 3 | 1 | | Młyny rudne | 3 | – | 3 | | Kuźnice żelaza | 27 | 1 | 26 | | Kuźnice miedzi | 7 | 4 | 3 | | Cegielnie | 13 | 6 | 7 | | Wapienniki | 3 | 2 | 1 | | Huty szkła | 2 | – | 2 | | Kopalnie ołowiu | 1 | – | 1 | | Browary | 29 | – | 29 | a Bez browarów miejskich oraz małych browarów produkujących na potrzeby własne gospodarstwa wiejskiego, niepodlegające rejestracji podatkowej. b Zakłady z urządzeniami do spilśniania sukna. c Zakłady rozdrabniania rudy. a Excluding town breweries and small breweries producing for personal use of the household, not subject to tax registration. b Plants with devices for fulling broadcloth. c Ore crushing factories. Tabl. 3 (66). ZAKŁADY PRZEMYSŁOWE (dok.) INDUSTRIAL PLANTS (cont.) B. W LATACH 1564–1793 (dok.) IN 1564–1793 (cont.) | Wyszczególnienie | Zakłady | Plants | |------------------|---------|--------| | | ogółem total | miejskie in urban areas | wiejskie in rural areas | | W przemyśle rolno-spożywczym w Wielkopolsce $^d$ około 1793 r. | | In agricultural and food industry plants in Wielkopolska $^d$ around 1793 | | OGÓŁEM TOTAL | 4 230 | 1 590 | 2 640 | |--------------|-------|-------|-------| | Wiatraki | 1 550 | 1 050 | 500 | | Młyny wodne i konne | 720 | 90 | 630 | | Browary | 1 390 | 250 | 1 140 | | Gorzelnie | 570 | 200 | 370 | $^d$ Bez małych browarów i gorzelni typu domowego; w przypadku zakładów wiejskich dane szacunkowe przyjęte przez J. Topolskiego w oparciu o wskaźniki zaczerpnięte z 550 zbadanych inwentarzy. Uwaga. Ok. 1793 r. w Wielkopolsce na 1 000 ludności przypadalo ogółem ok. 6 zakładów przemysłu rolno-spożywczego (z tego: wiatraków – 2,2, młynów wodnych i konnych – 1,0, browarów – 1,8 i gorzelni – 0,8). $^d$ Excluding small breweries and home alcohol distilleries; in case of rural plants data estimated by J. Topolski were based on indices taken from 550 examined items of living stock and equipment. Note. Around 1793, there were ca. 6 agricultural and food industry plants per 1 000 persons in Wielkopolska (including: windmills – 2,2, watermills and horsemills – 1,0, breweries – 1,8, and alcohol distilleries – 0,8). Na podstawie: Atlas historyczny Polski, seria B, nr 1: Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku, oprac. M. Biskup przy współudziale L. Koca, Warszawa 1961, s. 103; J. Topolski, Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku, w: Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969, s. 835. ### Tabl. 4 (67). DYNAMIKA PRODUKCJI PRZEMYSŁOWEJ **INDICES OF INDUSTRIAL PRODUCTION** A. **W LATACH 1871—1913 — produkcja brutto (ceny stałe)** **IN 1871—1913 — gross production (constant prices)** | Lata | Ziemia polskaa | Austria | Francja | Hiszpania | Niemcy | Rosja | Włochy | Zjednoczone Królestwob | |------|--------------------------|---------|---------|-----------|--------|-------|--------|-------------------------------| | | ogółem total | | | | | | | | | | w tym Królestwo Polskie | | | | | | | | | | of which Kingdom of Poland | | | | | | | | | 1871 | 39 | . | 79 | 65 | 68 | 50 | 76 | 83 | | 1875 | 48 | 33 | 91 | 76 | 87 | 58 | 90 | 90 | | 1880 | 74 | 69 | 79 | 95 | 82 | 84 | 75 | 82 | | 1889 | 124 | 124 | 118 | 112 | 100 | 126 | 121 | 100 | | 1894 | 158 | 167 | 153 | 121 | 119 | 145 | 167 | 100 | | 1898 | 194 | 203 | 175 | 132 | 123 | 181 | 225 | 104 | | 1900 | 189 | 190 | 178 | 131 | 134 | 197 | 263 | 120 | | 1901 | 213 | 202 | 187 | 130 | 135 | 190 | 271 | 120 | | 1904 | 220 | 235 | 191 | 129 | 135 | 219 | 288 | 137 | | 1905 | 228 | 201 | 201 | 143 | 136 | 236 | 254 | 145 | | 1907 | 264 | 243 | 241 | 153 | 153 | 255 | 304 | 176 | | 1910 | 290 | 279 | 232 | 156 | 155 | 277 | 358 | 186 | | 1913 | 316 | 311 | 275 | 192 | 166 | 323 | 417 | 196 | a Galicja, Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Poznańskie, Pomorze Gdańskie i Prusy Wschodnie oraz Śląsk; dane orientacyjne. b Wielka Brytania i Irlandia. Na podstawie: J. Łukasiewicz, *Dynamika rozwoju przemysłu na ziemiach polskich*, w: *Gospodarka przemysłowa i początki cywilizacji technicznej w rolniczych krajach Europy*, Wrocław 1977, s. 111; On the basis: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics. Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998, s. 420–422. | Kraje | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 1995 | 1999 | 2005 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | | | | | 1963=100 | | | 1990=100 | | | | | Polska | Poland | 23 | 79 | 175 | 345 | 279 | 124 | 165 | 130 | 133 | | Austria | Austria | 43 | 90 | 154 | 227 | 300 | 112 | 138 | 117 | 110 | | Belgia | Belgium | 61 | 83 | 135 | 168 | 205 | 101 | 111 | 104 | 116 | | Bułgaria | Bulgaria | 18 | 73 | 213 | 439 | 509 | 100 | . | 152 | 98 | | Czechy | Czech Republic | 31 | 87 | 154 | 268 | 322 | 76 | 81 | 134 | 112 | | Dania | Denmark | 56 | 86 | 152 | 175 | 229 | 116 | 129 | 104 | 87 | | Finlandia | Finland | 44 | 82 | 169 | 262 | 346 | 115 | 148 | 106 | 100 | | Francja | France | 45 | 85 | 145 | 197 | 225 | 101 | 114 | 102 | 91 | | Grecja | Greece | 38 | 84 | 196 | 382 | 420 | 98 | 110 | 99 | 84 | | Hiszpania | Spain | 37 | 72 | 207 | 331 | 397 | 103 | 118 | 102 | 83 | | Holandia | Netherlands | 47 | 87 | 170 | 182 | 213 | 108 | 116 | 101 | 104 | | Irlandia | Ireland | 63 | 81 | 159 | 252 | 464 | 161 | 253 | 128 | 109 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 226 | 96 | 106 | 106 | 104 | | NRD | GDR | 29 | 85 | 155 | 268 | x | x | x | x | x | | RFN | FRG | 35 | 88 | 150 | 184 | x | x | x | x | x | | Norwegia | Norway | 56 | 87 | 145 | 181 | 219 | 127 | 137 | 97 | 88 | | Rumunia | Romania | 16 | 68 | 227 | 656 | 544 | 65 | 49 | 127 | 123 | | Szwecja | Sweden | 57 | 83 | 149 | 164 | 198 | 112 | 129 | 108 | 93 | | Węgry | Hungary | 30 | 81 | 152 | 244 | 249 | 88 | 125 | 130 | 108 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 70 | 95 | 124 | 139 | 171 | 106 | 110 | 95 | 91 | | Włochy | Italy | 33 | 77 | 155 | 219 | 250 | 107 | 112 | 95 | 89 | a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Dane nie w pełni porównywalne z powodu zmian zakresowych i klasyfikacyjnych na przestrzeni lat. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b Respectively: East Germany and West Germany. Note. Data are not strictly comparable because of range and classification changes over the years. Na podstawie: Industry production index – annual data. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics. Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 461 i 462; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 390. Tabl. 5 (68). WYDOBYCIE WĘGLA KAMIENNIEGO MINING OF HARD COAL A. W LATACH 1769–1795 IN THE 1769–1795 | Lata Years | Polska – Okręg Dąbrowski Poland – Dąbrowski Region | Prusy Zagłębie Dolnośląskie Lower Silesia Coalfield | Prussia Okręg Górnośląski Upper Silesia Region | |------------|-----------------------------------------------------|--------------------------------------------------|-----------------------------------------------| | | | w t | in t | | 1769 | . | 3 200 | 367 | | 1775 | . | 12 180 | 426 | | 1780 | . | 25 317 | 821 | | 1785 | . | 36 492 | 2 750 | | 1792 | 150 | 79 400 | 14 202 | | 1795 | 500 | 84 000 | 17 453 | Uwaga. W Polsce dopiero w końcu XVIII w. nastąpił szybszy rozwój górnictwa węglowego pod wpływem rosnącego zapotrzebowania na węgiel kamienny ze strony ówczesnych zakładów przemysłowych (kuźnic, cegielni, wapienników) oraz na opal domowy. W czasach stanisławowskich działały m.in. dwie kopalnie w Okręgu Krakowskim – pod Szczakową, jedna czynna w latach 1766–1768 i druga – kierowana przez Carosiego – w latach 1789–1791. W 1792 r. A. Moszyński założył kopalnię w Jaworznie w dobrach narodowych, będących wcześniej własnością biskupów krakowskich. ONote. Influenced by a growing demand for hard coal from the then industrial plants (forges, brick factories, limestone quarries) and used for home heating, faster development of coal mining took place in Poland not earlier than by the end of the 18th century. During the reign of Stanisław August Poniatowski, two mines operated in the Kraków District – near Szczakowa. One of them was open in the years 1766–1768 and the second one, managed by Carosi, in the years 1789–1791. In 1792, A. Moszyński founded a mine in Jaworzno, as a state property, earlier belonging to the Kraków bishops. Na podstawie: J. Jaros, Górnictwo węgla kamiennego, w: Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich, t. II, Katowice 1961, s. 66; J. Jaros, Historia górnictwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim do 1914 roku, Wrocław 1965, s. 23. | Lata / Years | Ziemie polskiea / Polish territorya | Austria / Austria | Belgia / Belgium | Francja / France | Niemcy / Germany | Rosja / Russia | Zjednoczone Królestwob / United Kingdom | |--------------|-------------------------------------------------|------------------|-----------------|-----------------|-----------------|---------------|-----------------------------------------------| | | ogółem total | w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia | | | | | | | 1840 | 0,7 | 0,5 | 0,5 | 3,9 | 3,0 | 3,2 | . | | 1850 | 1,1 | 1,0 | 0,9 | 5,8 | 4,4 | 5,3 | . | | 1860 | 2,7 | 2,4 | 1,7 | 9,6 | 8,3 | 13,6 | 0,3 | | 1870 | 6,4 | 5,8 | 3,8 | 13,7 | 13,6 | 26,4 | 0,7 | | 1875 | 9,0 | 8,3 | 4,6 | 15,0 | 17,0 | 37,4 | 1,7 | | 1880 | 11,6 | 10,0 | 5,0 | 16,9 | 19,4 | 47,0 | 3,3 | | 1885 | 14,9 | 12,7 | 7,4 | 17,4 | 19,5 | 58,3 | 4,3 | | 1890 | 19,9 | 16,9 | 8,9 | 20,4 | 26,1 | 70,2 | 6,0 | | 1895 | 22,5 | 18,1 | 9,7 | 20,5 | 28,0 | 79,2 | 9,1 | | 1900 | 30,0 | 24,8 | 11,0 | 23,5 | 33,4 | 109 | 16,2 | | 1905 | 33,6 | 29,0 | 12,6 | 23,3 | 35,9 | 121 | 18,7 | | 1910 | 41,3 | 34,5 | 13,8 | 25,5 | 38,4 | 153 | 25,4 | | 1913 | 52,2 | 43,4 | 16,5 | 24,4 | 40,8 | 190 | 36,0 | **Ogółem / Total** W milionach ton / In million tonnes | Lata / Years | Ziemie polskiea / Polish territorya | Austria / Austria | Belgia / Belgium | Francja / France | Niemcy / Germany | Rosja / Russia | Zjednoczone Królestwob / United Kingdom | |--------------|-------------------------------------------------|------------------|-----------------|-----------------|-----------------|---------------|-----------------------------------------------| | | ogółem total | w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia | | | | | | | 1840 | 0,7 | 0,5 | 0,5 | 3,9 | 3,0 | 3,2 | . | | 1850 | 1,1 | 1,0 | 0,9 | 5,8 | 4,4 | 5,3 | . | | 1860 | 2,7 | 2,4 | 1,7 | 9,6 | 8,3 | 13,6 | 0,3 | | 1870 | 6,4 | 5,8 | 3,8 | 13,7 | 13,6 | 26,4 | 0,7 | | 1875 | 9,0 | 8,3 | 4,6 | 15,0 | 17,0 | 37,4 | 1,7 | | 1880 | 11,6 | 10,0 | 5,0 | 16,9 | 19,4 | 47,0 | 3,3 | | 1885 | 14,9 | 12,7 | 7,4 | 17,4 | 19,5 | 58,3 | 4,3 | | 1890 | 19,9 | 16,9 | 8,9 | 20,4 | 26,1 | 70,2 | 6,0 | | 1895 | 22,5 | 18,1 | 9,7 | 20,5 | 28,0 | 79,2 | 9,1 | | 1900 | 30,0 | 24,8 | 11,0 | 23,5 | 33,4 | 109 | 16,2 | | 1905 | 33,6 | 29,0 | 12,6 | 23,3 | 35,9 | 121 | 18,7 | | 1910 | 41,3 | 34,5 | 13,8 | 25,5 | 38,4 | 153 | 25,4 | | 1913 | 52,2 | 43,4 | 16,5 | 24,4 | 40,8 | 190 | 36,0 | 1885=100 | Lata / Years | Ziemie polskiea / Polish territorya | Austria / Austria | Belgia / Belgium | Francja / France | Niemcy / Germany | Rosja / Russia | Zjednoczone Królestwob / United Kingdom | |--------------|-------------------------------------------------|------------------|-----------------|-----------------|-----------------|---------------|-----------------------------------------------| | | ogółem total | w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia | | | | | | | 1860 | 18,3 | 19,2 | 23,0 | 55,2 | 42,6 | 23,3 | 7,0 | | 1870 | 42,6 | 46,0 | 51,3 | 78,7 | 69,7 | 45,3 | 16,3 | | 1900 | 200,9 | 195,0 | 148,6 | 135,1 | 171,3 | 187,0 | 376,7 | | 1913 | 349,3 | 341,1 | 223,0 | 140,2 | 209,2 | 325,9 | 837,2 | Na 1 mieszkańca w kg / Per capita in kg | Lata / Years | Ziemie polskiea / Polish territorya | Austria / Austria | Belgia / Belgium | Francja / France | Niemcy / Germany | Rosja / Russia | Zjednoczone Królestwob / United Kingdom | |--------------|-------------------------------------------------|------------------|-----------------|-----------------|-----------------|---------------|-----------------------------------------------| | | ogółem total | w tym Górnym Śląskiem of which Upper Silesia | | | | | | | 1860 | 250 | 2 180 | 90 | 2 050 | 220 | 380 | . | | 1870 | 495 | 5 005 | 185 | 2 685 | 375 | 645 | . | | 1900 | 1 565 | 13 292 | 425 | 3 510 | 870 | 1 935 | . | | 1913 | 2 310 | 18 143 | 560 | 3 195 | 1 035 | 2 815 | . | a Galicja, Górnny Śląsk i Królestwo Polskie. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największym wydobyciu węgla kamiennego w Europie. Note. Except Polish territory, the table includes countries with largest mining of hard coal in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 68 i 234; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 3–8, 426–431. Tabl. 5 (68). WYDobyCIE WęGŁA KAMIENNEGO (dok.) MINING OF HARD COAL (cont.) D. W LATACH 1946–2010 IN 1946–2010 | Kraje | Countries | 1946 | 1950 | 1970 | 1990 | 2010a | |-------|-----------|------|------|------|------|-------| | Polska | Poland | 47,3 | 78,0 | 140,0 | 148,0 | 76,7 | | Belgia | Belgium | 22,9 | 27,3 | 11,4 | 1,0 | . | | Czechyb | Czech Republicb | 14,2 | 17,4 | 28,1 | 22,6 | 11,4 | | Francja | France | 49,3 | 52,5 | 40,1 | 10,5 | . | | Hiszpania | Spain | 10,7 | 11,0 | 10,8 | 14,7 | 8,4 | | Niemcy | Germany | x | x | x | 76,6 | 12,9 | | NRDc | GDRc | 2,5 | 2,8 | 1,0 | x | x | | RFNc | FRGc | 53,9 | 111,0 | 111,0 | x | x | | Wielka Brytania | United Kingdom | 193,0 | 220,0 | 147,0 | 91,0 | 17,8 | 1970=100 | Kraje | Countries | 1946 | 1950 | 1970 | 1990 | 2010a | |-------|-----------|------|------|------|------|-------| | Polska | Poland | 33,8 | 55,7 | 100,0 | 105,7 | 54,8 | | Belgia | Belgium | 200,9 | 239,5 | 100,0 | 9,8 | x | | Czechyb | Czech Republicb | 50,5 | 61,9 | 100,0 | 80,4 | 40,6 | | Francja | France | 122,9 | 130,9 | 100,0 | 26,2 | x | | Hiszpania | Spain | 99,1 | 101,9 | 100,0 | 136,1 | 77,8 | | Niemcyd | Germanyd | 50,4 | 101,6 | 100,0 | 68,4 | 11,5 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 131,3 | 149,7 | 100,0 | 61,9 | 12,1 | a Pierwotna produkcja. b, d W latach 1946–1970: b – Czechosłowacja, d – NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Primary production. b, d In 1946–1970: b – Czechoslovakia, d – GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Wydobycie węgla kamiennego na 1 mieszkańca w kg: Mining of hard coal per capita in kg: | | 1950 | 2010 | 1950 | 2010 | |-------|------|------|------|------| | Polska | 3 142 | 1 992 | | | | Belgia | 3 160 | . | | | | Czechya | 1 950 | 1 084 | | | | Francja | 1 255 | . | | | | Hiszpania | 423 | 182 | | | | Niemcy | x | 158 | | | | NRDb | 152 | x | | | | RFNb | 2 221 | x | | | | Wielka Brytania | 4 367 | 290 | | | a W 1950 r. Czechosłowacja. b Patrz notka c do tablicy. a In 1950 Czechoslovakia. b See footnote c to the table. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 467–472; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 52, 53, 62 i 63; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 400; Supply, transformation, consumption. Hard coal, Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui. Tabl. 6 (69). WYDOBYCIE ROPY NAFTOWEJ MINING OF CRUDE PETROLEUM | Kraje | Countries | 1922 | 1925 | 1929 | 1933 | 1938 | 1922=100 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|----------| | EUROPA $^a$ | EUROPE $^a$ | 2 220 | 3 304 | 5 710 | 8 294 | 7 980 | 359 | | w tym: | of which: | | | | | | | | Polska | Poland | 705 | 812 | 675 | 551 | 507 | 72 | | Albania | Albania | — | — | — | 2 | 117 | x | | Austria | Austria | — | — | — | 1 | 63 | x | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 14 | 23 | 14 | 18 | 19 | 136 | | Francja | France | 56 | 65 | 75 | 79 | 72 | 129 | | Niemcy | Germany | 38 | 79 | 103 | 239 | 552 | 1 453 | | Rumunia | Romania | 1 168 | 2 317 | 4 837 | 7 377 | 6 594 | 565 | | Włochy | Italy | 4 | 8 | 6 | 27 | 13 | 325 | $^a$ Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – ZSRR (w 1922 r. – 4 001 tys. t, w 1925 r. – 7 060 tys. t, w 1929 r. – 14 477 tys. t, w 1933 r. – 21 489 tys. t, w 1938 r. – 28 859 tys. t). $^a$ Excluding Soviet Union (in 1922 – 4 001 thous. t, in 1925 – 7 060 thous. t, in 1929 – 14 477 thous. t, in 1933 – 21 489 thous. t, in 1938 – 28 859 thous. t). Polska w okresie międzywojennym była w Europie – obok Rumunii – znaczącym producentem ropy naftowej i jednym z największych producentów gazu ziemnego. Interwar Poland was – apart from Romania – a significant producer of crude petroleum in Europe and one of the biggest suppliers of natural gas. Produkcja gazu ziemnego w mln m$^3$: Production of natural gas in mln m$^3$: | | 1922 | 1925 | 1929 | |-------|------|------|------| | Polska | 402 | 535 | 467 | | Rumunia | 180 | 370 | 807 | | ZSRR | . | 128 | . | Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 126; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 135; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 135. Tabl. 7 (70). PRODUKCJA ŻELAZA PRODUCTION OF IRON | Kraje | Rejony | Lata | Liczba kuźnic | Produkcja w tys. t$^a$ | |-------|--------|------|---------------|--------------------------| | Poland | x | 1551–1600 | 321 | 9,8 | | Niderlandy Pld. | Liège$^b$ | 1500 | 90$^c$ | . | | Southern Netherlands | 1565 | 220$^c$ | 90,0 | | | Niemcy | Górnym Palatynatem | 1609 | 182 | 9,5 | | Germany | Upper Palatinate | 1665 | 29 | ok. ca. 1,0 | | Anglia | x | 1550 | . | 5,0 | | England | 1650 | . | 24,0 | | $^a$ W okresie wieloletnim – przeciętne roczne. $^b$ Góry Ardeny. $^c$ Piece. $^a$ In long-term period – annual averages. $^b$ Ardennes Mountain. $^c$ Furnaces. Podstawą górnictwa żelaznego w Europie średniowiecznej było wybieranie zalegającej pod powierzchnią ziemi rudy darniowej. W tym czasie przetop rudy odbywał się w pobliżu kopalni, a każda huta (kuźnica) miała własne tereny rudne. W drugiej połowie XV i w pierwszej połowie XVI w. pojawiły się najpierw na zachodzie Europy (Liège, Namur, Styria, Niemcy) wielkie piecze opalane drewnem, które stanowiły przełom w technice produkcji żelaza. Liczba czynnych kuźnic w Polsce jest trudna do dokładnego określenia; były one rozmieszczone na terenie całego kraju. Szacuje się, że w trzech dzielnicach, tj. w Wielkopolsce z Kujawami, Małopolsce i na Mazowszu w pierwszej połowie XVI stulecia funkcjonowało co najmniej 105 zakładów, w drugiej połowie ich liczba w Koronie wzrosła do ponad 320. Największe skupiska kuźnic istniały w XVI i pierwszej połowie XVII w. w Małopolsce, zwłaszcza w województwie sandomierskim. Stanowiły one ok. połowy ogólnej liczby kuźnic w kraju. W pierwszej połowie XVII w. liczba kuźnic zmniejszyła się (nie przekraczała 200) i rozpoczynał się proces spadku produkcji żelaza. In mediaeval Europe, iron mining was based on extraction of bog iron lying under the soil surface. At that time the ore was smelted near mines, and each smelter plant (forge) had its own deposits of ore. In the second half of the 15th and in the first half of the 16th century, great wood-fired furnaces came into use in Western Europe (Liège, Namur, Styria, Germany) that made a breakthrough in iron-making techniques. It is hard to precisely estimate a number of working forges in Poland; they were located on the grounds of the whole country. It can be estimated that in three regions — Wielkopolska with Kujawy, Małopolska, and Mazowsze at least 105 plants operated in the first half of the 16th century, and in the second half its number increased to over 320 in the Crown of the Kingdom of Poland. In the 16th century and in the first half of the 17th century, the largest centres of forges were situated in Małopolska, mainly in the Sandomierz district. They constituted ca. a half of all forges in the country. In the first half of the 17th century, the number of forges decreased (it did not exceed 200) and a drop in iron production started. Na podstawie: R. S. Duplesis, *Transitions to Capitalism in Early Modern Europe*, Cambridge 1997, s. 104, 108 On the basis: i 111; A. Keckowa, D. Molenda, *Zdobywanie surowców mineralnych*, w: *Historia kultury materialnej Polski w zarysie*, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. III: *Od XVI do połowy XVII w.*, red. A. Keckowa, D. Molenda, Wrocław 1978, s. 112; A. Wyrobisz, *Warunki rozwoju przemysłu w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w.*, w: M. Kwapień, J. Maroszek, A. Wyrobisz, *Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.)*, Wrocław 1976, s. 202. | Lata/Years | Ziemia polska $^a$ Polish territory $^a$ | Austria | Francja France | Hiszpania Spain | Luksemburg Luxembourg | Niemcy Germany | Rosja Russia | Szwecja Sweden | Zjednoczone Królestwo $^b$ United Kingdom | |------------|---------------------------------------------|---------|----------------|-----------------|----------------------|----------------|--------------|---------------|----------------| | 1870 | 527 | 835 | 2 782$c$ | 436 | 912 | 4 720$c$ | . | 616 | 14 602 | | 1875 | 644 | 705 | 2 506 | 520 | 1 091 | 3 690 | . | 822 | 16 075 | | 1880 | 654 | 697 | 2 874 | 3 565 | 2 173 | 5 065 | . | 775 | 18 315 | | 1885 | 920 | 931 | 2 318 | 3 933 | 2 648 | 6 509 | . | 873 | 15 665 | | 1890 | 999 | 1 362 | 3 472 | 6 055 | 3 359 | 8 047 | 1 736 | 941 | 14 002 | | 1895 | 834 | 1 385 | 3 680 | 5 514 | 3 913 | 8 437 | 2 851 | 1 904 | 12 817 | | 1900 | 889 | 1 894 | 5 448 | 8 676 | 6 171 | 12 793 | 6 001 | 2 610 | 14 253 | | 1905 | 588 | 1 914 | 7 395 | 9 077 | 6 596 | 16 848 | 4 976 | 4 366 | 14 825 | | 1910 | 405 | 2 678 | 14 606 | 8 667 | 6 263 | 22 446 | 5 742 | 5 549 | 15 470 | | 1913 | 467 | 3 039 | 21 918 | 9 862 | 7 333 | 28 608 | 9 537 | 7 476 | 16 254 | **Ogółem Total** W tysiącach ton In thousand tonnes 1890=100 | Lata/Years | Ziemia polska $^a$ Polish territory $^a$ | Austria | Francja France | Hiszpania Spain | Luksemburg Luxembourg | Niemcy Germany | Rosja Russia | Szwecja Sweden | Zjednoczone Królestwo $^b$ United Kingdom | |------------|---------------------------------------------|---------|----------------|-----------------|----------------------|----------------|--------------|---------------|----------------| | 1875 | 64,2 | 51,8 | 72,2 | 8,6 | 32,5 | 45,9 | x | 87,4 | 114,8 | | 1900 | 89,0 | 139,1 | 156,9 | 143,3 | 183,7 | 159,0 | 345,7 | 277,4 | 101,8 | | 1913 | 46,7 | 223,1 | 631,3 | 162,9 | 218,3 | 355,5 | 549,4 | 794,5 | 116,1 | Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg | Lata/Years | Ziemia polska $^a$ Polish territory $^a$ | Austria | Francja France | Hiszpania Spain | Luksemburg Luxembourg | Niemcy Germany | Rosja Russia | Szwecja Sweden | Zjednoczone Królestwo $^b$ United Kingdom | |------------|---------------------------------------------|---------|----------------|-----------------|----------------------|----------------|--------------|---------------|----------------| | 1870 | 41 | 41 | 77$c$ | 27 | 4 560 | 115$c$ | . | 148 | 464 | | 1890 | 61 | 57 | 91 | 339 | 15 920 | 163 | . | 206 | 371 | | 1900 | 46 | 73 | 142 | 466 | 26 150 | 227 | . | 508 | 344 | | 1913 | 21 | 103 | 556 | 485 | 27 160 | 424 | . | 1 331 | 354 | *a* Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. *b* Wielka Brytania i Irlandia. *c* 1872 r. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największym wydobyciu rudy żelaza w Europie. *a* Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. *c* 1872. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest mining of iron ore in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451 i 452. Tabl. 9 (72). PRODUKCJA SURÓWKI ŻELAZA PRODUCTION OF PIG IRON A. W LATACH 1725–1770$^a$ IN 1725–1770$^a$ | Kraje | Countries | 1725–1750 | 1770 | na 1 mieszkańca | per capita | |-------|-----------|-----------|------|-----------------|------------| | | | w tys. t | in thou. t | w kg | in kg | | Polska | Poland | . | 5,1 $^b$ | 1,3 $^b$ | | Anglia | England | 17,3 | 32,0 | 3,7 | | Austria, Węgry | Austria, Hungary | 18,6 | 60,0 | 2,9 | | Francja | France | 57,8 | 65,0 | 2,5 | | Niderlandy Pld. | Southern Netherlands | . | 20,0 | 6,7 | | Niemcy | Germany | 18,6 | 20,0–25,0 | 1,2 | | Rosja | Russia | 13,3 | 83,0 | 2,8 | | Szwecja | Sweden | 54,4 | 70,0 | 35 | $^a$ W okresie wieloletnim — przeciętne roczne. $^b$ 1780 r.; ok. 1790 r. produkcja mogła wynosić już 7,3 tys. t, tj. 1,8 kg na 1 mieszkańca. $^a$ In long-term period — annual averages. $^b$ 1780; around 1790 production could have reached even 7,3 thous., i.e. 1,8 kg per capita. Ok. 1525 r. Europa produkowała według szacunków amerykańskiego historyka Johna Nefa 100 tys. t surówki żelaza, ok. 1700 r. – 180 tys. t, zaś pod koniec XVIII w. – 600 tys. t. W Polsce szczytowy okres rozwoju produkcji żelaza przypada na drugą połowę XVI w., kiedy to całą produkcję szacuje się nawet na ok. 9,8 tys. t rocznie. Zastosowanie w połowie XVIII w. przez Abrahama Darby do wytopu surówki żelaza koksu było doniosłym wynalazkiem całej angielskiej rewolucji przemysłowej. Od tej pory w całej Europie następuje powolne przemieszczanie przemysłu żelaznego z rejonów bogatych w lasy do rejonów posiadających węgiel. W samej Anglii w drugiej połowie XVIII w. nastąpił blisko 6-krotny wzrost liczby koksoowych pieców hutniczych (z 14 do 81) i ponad 3-krotny udziału produkcji surówki żelaza z zastosowaniem koksu (z 28% w 1760 r. do 86% w 1790 r.). According to the estimate by American historian John Nef, 100 thous. t of pig iron were produced in Europe around 1525, 180 thous. t around 1700, and 600 thous. t by the end of the 18th century. In Poland, iron production reached its peak in the second half of the 16th century, when even ca. 9,8 thous. t annually were produced. A significant invention during the English industrial revolution was introduction of coke in the process of pig iron smelting by Abraham Darby in the mid-18th century. From that period on Europe, iron industry had been gradually transferred from rich regions to woods located in coal-rich regions. Only in England in the second half of the 18th century, a sixfold increase was observed in the number of coke smelting furnaces (from 14 to 81) and over threefold increase in pig iron production based on coke (from 28% in 1760 to 86% in 1790). Na podstawie: S. Broadberry, R. Fremdling, P. Solar, *Industry*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 181; S. Kurowski, *Historyczny proces wzrostu gospodarczego. Analiza trendów sekularnych na podstawie produkcji żelaza i stali*, Warszawa 1963, s. 53, 54 i 92. | Lata Years | Ziemia polska $^a$ | Austria | Belgia | Francja | Luksemburg | Niemcy | Rosja | Zjednoczone Królestwo $^b$ | |------------|----------------------|---------|--------|---------|------------|--------|-------|-----------------------------| | 1840 | 68 | 113 | 95 | 348 | . | 190 | 189 | 1 400 | | 1850 | 90 | 155 | 145 | 406 | 13 | 210 | 228 | 2 250 | | 1860 | 116 | 225 | 320 | 898 | 7 | 529 | 298 | 3 888 | | 1870 | 263 | 279 | 565 | 1 218 | 130 | 1 261 | 359 | 6 059 | | 1875 | 302 | 303 | 542 | 1 448 | 270 | 1 759 | 428 | 6 467 | | 1880 | 384 | 320 | 608 | 1 725 | 261 | 2 446 | 449 | 7 878 | | 1885 | 463 | 499 | 713 | 1 631 | 420 | 3 268 | 528 | 7 534 | | 1890 | 639 | 666 | 788 | 1 962 | 560 | 4 100 | 928 | 8 031 | | 1895 | 725 | 779 | 829 | 2 014 | 695 | 4 770 | 1 455 | 7 827 | | 1900 | 1 048 | 1 000 | 1 019 | 2 714 | 971 | 7 550 | 2 937 | 9 104 | | 1905 | 1 107 | 1 120 | 1 311 | 3 007 | 1 368 | 9 507 | 2 735 | 9 762 | | 1910 | 1 151 | 1 505 | 1 852 | 4 038 | 1 683 | 13 111 | 3 047 | 10 173 | | 1913 | 1 413 | 1 758 | 2 485 | 5 207 | 2 252 | 16 761 | 4 641 | 10 425 | **Ogółem Total** W tysiącach ton In thousand tonnes 1885=100 | Lata Years | Ziemia polska $^a$ | Austria | Belgia | Francja | Luksemburg | Niemcy | Rosja | Zjednoczone Królestwo $^b$ | |------------|----------------------|---------|--------|---------|------------|--------|-------|-----------------------------| | 1850 | 19,4 | 31,1 | 20,3 | 43,3 | 3,1 | 6,4 | 43,3 | 29,9 | | 1860 | 25,1 | 45,1 | 44,9 | 55,1 | 1,7 | 16,2 | 56,4 | 51,6 | | 1870 | 56,8 | 55,9 | 79,2 | 74,7 | 31,0 | 38,6 | 68,0 | 80,4 | | 1900 | 226,3 | 200,4 | 142,9 | 166,4 | 231,2 | 231,0 | 556,2 | 120,8 | | 1913 | 305,2 | 352,3 | 348,5 | 319,3 | 536,2 | 512,9 | 879,0 | 138,4 | Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg | Lata Years | Ziemia polska $^a$ | Austria | Belgia | Francja | Luksemburg | Niemcy | Rosja | Zjednoczone Królestwo $^b$ | |------------|----------------------|---------|--------|---------|------------|--------|-------|-----------------------------| | 1870 | 20 | 14 | 111 | 34 | 657 | 31 | . | 192 | | 1890 | 39 | 28 | 130 | 51 | 2 655 | 83 | . | 213 | | 1900 | 55 | 39 | 152 | 71 | 4 115 | 134 | . | 220 | | 1913 | 62 | 60 | 325 | 132 | 8 340 | 245 | . | 227 | $ ^a $ Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. $ ^b $ Wielka Brytania i Irlandia. $ c $ 1872 r. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji surówki żelaza w Europie. $ ^a $ Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. $ c $ 1872. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of pig iron in Europe. Udział koksu — w % — przy wytopie surówki żelaza: The share of coke — in % — in pig iron smelting: | | 1847 | 1866 | 1885 | 1900 | |----------------|------|------|------|------| | Królestwo Polskie | 4,8 | 12,1 | 37,3 | 92,8 | | Górný Šlask | 36,8 | 91,5 | 99,7 | 100,0| | Francja | 42,6 | 82,1 | 97,7 | 100,0| | Niemcy | 21,8 | 85,9 | 98,9 | 100,0| Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451–452, 457–480. Tabl. 9 (72). PRODUKCJA SURÓWKI ŽELAZA (cd.) PRODUCTION OF PIG IRON (cont.) C. W LATACH 1922–1938 IN 1922–1938 | Kraje | 1922 | 1925 | 1929 | 1933 | 1938 | 1922= =100 | 1925 | 1938 | |-------|------|------|------|------|------|------------|------|------| | | | | | | | | | | | EUROPA $^a$ | 25 863 | 35 073 | 46 073 | 24 652 | 40 816 | 158 | 71 | 102 | | | | | | | | | | | | w tym: | | | | | | | | | | Polska $^b$ | 480 | 315 | 706 | 306 | 968 | 202 | 16 | 28 | | Austria $^c$ | 321 | 380 | 459 | 88 | 388 | 121 | 48 | 58 | | Belgia $^d$ | 1 613 | 2 543 | 4 041 | 2 710 | 2 426 | 150 | 207 | 289 | | Czechosłowacja $^e$ | 335 | 1 166 | 1 645 | 499 | 1 234 | 368 | 24 | 81 | | Francja $^f$ | 5 277 | 8 505 | 10 362 | 6 359 | 6 073 | 115 | 130 | 151 | | Hiszpania $^g$ | 210 | 530 | 753 | 339 | 443 | 211 | 9 | 17 | | Holandia $^h$ | – | 109 | 260 | 258 | 276 | x | 15 | 32 | | Luksemburg $^i$ | 1 679 | 2 363 | 2 906 | 1 888 | 1 551 | 92 | 5 597| 5 170| | Niemcy $^j$ | 10 352 | 11 542 | 13 239 | 5 247 | 15 960 | 154 | 147 | 230 | | Szwecja $^k$ | 275 | 463 | 524 | 346 | 714 | 260 | 45 | 44 | | Węgry $^l$ | 98 | 93 | 368 | 93 | 335 | 342 | 12 | 37 | | Wielka Brytania $^m$ | 4 981 | 6 362 | 7 711 | 4 202 | 6 870 | 138 | 110 | 144 | | Włochy $^n$ | 178 | 536 | 727 | 567 | 930 | 522 | 4 | 21 | $a$, $e$ Bez: $a$ — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (w 1922 r. — 188 tys. t, w 1925 r. — 1 289 tys. t, w 1929 r. — 4 320 tys. t, w 1933 r. — 7 110 tys. t i w 1938 r. — 14 711 tys. t; na 1 mieszkańca w 1925 r. — 1 kg, w 1938 r. — 86 kg), $e$ — okręgu Saary. $b$ 1937 r. $c$ W tym okręg Saary: w 1922 r. — 1 157 tys. t, w 1925 r. — 1 453 tys. t. $d$ W 1938 r. produkcja Niemiec łącznie z Austrią — 18 595 tys. t. $a$, $e$ Excluding: $a$ — Soviet Union (in 1922 — 188 thous. t, in 1925 — 1 289 thous. t, in 1929 — 4 320 thous. t, in 1933 — 7 110 thous. t and in 1938 — 14 711 thous. t; per capita in 1925 — 1 kg, in 1938 — 86 kg), $e$ — Saara region. $b$ 1937. $c$ Of which Saara region: in 1922 — 1 157 thous. t, in 1925 — 1 453 thous. t. $d$ In 1938 production of Germany and Austria — 18 595 thous. t. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 128; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 146; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 146; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | 1970=100 | na 1 mieszkańca w kg per capita in kg | |-------|-----------------|--------|----------|----------|----------|----------|--------------------------------------| | | | w tys. t | in thous. t | | | | | | Polska | Poland | 1 533 | 7 111 | 8 352 | 3 638 | 51 | 62 | | Austria | Austria | 883 | 2 970 | 3 452 | 5 621 | 189 | 127 | | Belgia | Belgium | 3 695 | 10 821 | 9 416 | 4 688 | 43 | 428 | | Czechy | Czech Republic | 1 951 | 7 653 | 9 667 | 3 987 | x | 219 | | Francja | France | 7 761 | 19 575 | 14 096 | 10 137 | 52 | 186 | | Hiszpania | Spain | 664 | 4 278 | 5 441 | 3 572 | 83 | 26 | | Luksemburg | Luxembourg | 2 499 | 4 814 | 2 645 | . | x | 8 443 | | Holandia | Netherlands | 454 | 3 594 | 4 960 | 5 799 | 161 | 45 | | Niemcy | Germany | x | x | 29 585 | 28 560 | 80b | x | | NRD | GDR | 337 | 1 988 | x | x | x | 18 | | RFN | FRG | 11 157d | 33 897 | x | x | x | 223e | | Rumunia | Romania | 320 | 4 211 | 6 355 | 1 726 | 41 | 20 | | Szwecja | Sweden | 837 | 2 842 | 2 845 | 3 447 | 121 | 119 | | Węgry | Hungary | 465 | 1 837 | 1 712 | 1 325 | 72 | 50 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 9 788 | 17 386 | 12 319 | 7 233 | 42 | 194 | | Włochy | Italy | 504 | 8 529 | 11 852 | 8 555 | 100 | 11 | a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d W tym okręg Saary – 1 684 tys. t. e Bez okręgu Saary. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. d Of which Saara region – 1 684 thous. t. e Excluding Saara region. Na podstawie: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007, s. 500–503; *Steel Statistical Yearbook 1980*, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980, s. 36; *Steel Statistical Yearbook 1999*, International Iron and Steel Institute, Committee on Economic Studies, Brussels 2000, s. 3; *Steel Statistical Yearbook 2011*, wyd. Worldsteel Committee on Economic Studies, Brussels 2011, s. 100. ### Tabl. 10 (73). PRODUKCJA STALI SUROWEJ **PRODUCTION OF CRUDE STEEL** A. W LATACH 1890–1913 **IN 1890–1913** | Kraje | Countries | 1890 | 1895 | 1900 | 1909 | 1913 | 1900 | 1909 | 1913 | na 1 mieszkańca w kg | per capita in kg | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------|---------------------|-----------------| | | | | | | | | | | | | | | Ziemie polskie $^a$ | Polish territory $^a$ | 240 | 450 | 965 | 1 294 | 1 982 | 402 | 539 | 826 | 15 | 50 | 88 | | Austro-Węgry | Austria-Hungary | 516 | 753 | 1 170 | 1 963 | 2 613 | 227 | 380 | 506 | 13 | 26 | 51 | | Belgia | Belgium | 221 | 408 | 655 | 1 580 | 2 403 | 296 | 715 | 1 087 | 36 | 98 | 314 | | Francja | France | 683 | 876 | 1 565 | 3 039 | 4 687 | 229 | 445 | 686 | 18 | 41 | 119 | | Hiszpania | Spain | 137 | 105 | 199 | 254 | 242 | 145 | 185 | 177 | 8 | 11 | 12 | | Luksemburg | Luxembourg | 97 | 135 | 185 | 535 | 1 326 | 191 | 552 | 1 367 | 460 | 785 | 4 910 | | Niemcy | Germany | 2 135 | 3 891 | 6 461 | 11 515 | 17 609 | 303 | 539 | 825 | 43 | 115 | 261 | | Rosja | Russia | 378 | 879 | 2 216 | 2 940 | 4 918 | 586 | 778 | 1 301 | . | . | . | | Szwecja | Sweden | 168 | 197 | 300 | 313 | 591 | 179 | 186 | 352 | 37 | 58 | 105 | | Włochy | Italy | 108 | 50 | 116 | 662 | 934 | 107 | 625 | 865 | 3 | 4 | 26 | | Zjednoczone Królestwo $^b$ | United Kingdom | 3 636 | 3 312 | 4 980 | 5 918 | 7 787 | 137 | 163 | 214 | 115 | 132 | 169 | $^a$ Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. $^b$ Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji stali w Europie. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of steel in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237–244; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 451, 452, 466 i 467. | Kraje | Countries | 1922 | 1925 | 1929 | 1933 | 1938 | 1922=100 | na 1 mieszkańca w kg per capita in kg | |-------|-----------|------|------|------|------|------|----------|-------------------------------------| | | | | | | | | | | | EUROPA | EUROPE | 30 211 | 39 370 | 53 387 | 32 617 | 52 007 | 172 | 83 | 130 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Polska | Poland | 1 004 | 782 | 1 377 | 833 | 1 542 | 154 | 34 | 44 | | | | | | | | | | | | Austria | Austria | 481 | 464 | 644 | 229 | 657b | 137b | 72 | 98b | | | | | | | | | | | | Belgia | Belgium | 1 565 | 2 549 | 4 110 | 2 731 | 2 279 | 146 | 201 | 271 | | | | | | | | | | | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 720 | 1 476 | 2 193 | 734 | 1 761 | 245 | 61 | 116 | | | | | | | | | | | | Francja | France | 4 538 | 7 464 | 9 716 | 6 577 | 6 137 | 135 | 111 | 146 | | | | | | | | | | | | Hiszpania | Spain | 231 | 630 | 1 003 | 507 | 574 | 248 | 10 | 22 | | | | | | | | | | | | Luksemburg | Luxembourg | 1 394 | 2 086 | 2 702 | 1 845 | 1 437 | 103 | 4 647 | 4 790 | | | | | | | | | | | | Niemcy | Germany | 12 576c | 13 694c | 16 023 | 7 453 | 19 356kd | 154b | 180e | 279b | | | | | | | | | | | | Szwecja | Sweden | 351 | 518 | 694 | 630 | 972 | 277 | 58 | 154 | | | | | | | | | | | | Węgry | Hungary | 257 | 231 | 514 | 228 | 648 | 252 | 31 | 71 | | | | | | | | | | | | Wielka Brytania | United Kingdom | 5 975 | 7 504 | 9 791 | 7 137 | 10 565 | 177 | 132 | 222 | | | | | | | | | | | | Włochy | Italy | 983 | 1 786 | 2 122 | 1 771 | 2 307 | 235 | 24 | 53 | a, e Bez: a — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (w 1922 r. — 317 tys. t, w 1925 r. — 1 868 tys. t, w 1929 r. — 5 003 tys. t, w 1933 r. — 6 889 tys. t i w 1938 r. — 18 088 tys. t; na 1 mieszkańca w 1925 r. — 2 kg, w 1938 r. — 106 kg), e — okręgu Saary. b 1937 r. c W tym okręg Saary: w 1922 r. — 1 302 tys. t, w 1925 r. — 1 575 tys. t. d W 1938 r. produkcja Niemiec łącznie z Austrią — 23 208 tys. t. a, e Excluding: a — Soviet Union (in 1922 — 317 thous. t, in 1925 — 1 868 thous. t, in 1929 — 5 003 thous. t, in 1933 — 6 889 thous. t and in 1938 — 18 088 thous. t; per capita in 1925 — 2 kg, in 1938 — 106 kg), e — Saara region. b 1937. c Of which Saara region: in 1922 — 1 302 thous. t, in 1925 — 1 575 thous. t. d In 1938 production of Germany and Austria — 23 208 thous. t. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 129; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 147; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 147. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | 1970=100 | na 1 mieszkańca w kg | per capita in kg | |-------|-----------|------|------|------|------|----------|---------------------|-----------------| | Polska | Poland | 2,5 | 11,8 | 13,6 | 8,0 | 68 | 101 | 208 | | Austria | Austria | 0,9 | 4,1 | 4,3 | 7,2 | 176 | 137 | 858 | | Belgia | Belgium | 3,8 | 12,6 | 11,5 | 8,0 | 63 | 437 | 738 | | Czechy | Czech Republic | 3,1 | 11,5 | 7,3 | 5,2 | x | 252 | 493 | | Francja | France | 8,7 | 23,8 | 19,0 | 15,4 | 65 | 207 | 246 | | Hiszpania | Spain | 0,8 | 7,4 | 12,9 | 16,3 | 220 | 29 | 355 | | Holandia | Netherlands | 0,5 | 5,0 | 5,4 | 6,7 | 134 | 49 | 403 | | Luksemburg | Luxembourg | 2,5 | 5,5 | 3,7 | 2,5 | 45 | 8 333 | 6 250 | | Niemcy | Germany | x | x | 44,0 | 43,8 | 87 | x | 535 | | NRD | GDR | 1,3 | 5,4 | x | x | x | 69 | x | | RFN | FRG | 14,0 | 45,0 | x | x | x | 253 | x | | Szwecja | Sweden | 1,5 | 5,5 | 4,5 | 4,8 | 87 | 208 | 521 | | Węgry | Hungary | 1,0 | 3,1 | 3,3 | 1,7 | 55 | 112 | 168 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 16,6 | 28,3 | 17,8 | 9,7 | 34 | 327 | 157 | | Włochy | Italy | 2,4 | 17,3 | 25,5 | 25,8 | 149 | 51 | 427 | | Rosja | Russia | 27,3 | 115,9 | 67,0 | 66,9 | x | 152 | 468 | a W latach 1950 i 1970 Czechosłowacja. b 1992 r. c 1989 r. d Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f W latach 1950 i 1970 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). a In 1950 and 1970 Czechoslovakia. b 1992. c 1989. d Data for 1970 concern GDR and FRG. e Respectively: East Germany and West Germany. f In 1950 and 1970 Soviet Union. Na podstawie: Annual crude steel production, 2010. http://www.rodsteel.org/dms; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 769; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 62 i 63; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 102, 363; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 356; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 341; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 427; Steel Statistical Yearbook 1980, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980, s. 2. ### Tabl. 11 (74). PRODUKCJA MIEDZI I SREBRA **PRODUCTION OF COPPER AND SILVER** A. W LATACH 1470–1800 IN 1470–1800 | Kraje | Rejony | Lata | W t$^a$ | |-------|--------|------|------------| | | | | | #### Miedź Copper | Polska | kielecko-chęciński | XVI w. | 120–180 | |--------|---------------------|--------|---------| | | | XVI/XVII w. | 105 | | Austria | Tyrol | 1500–1549 | 357 | | Austria | Tyrol | 1550–1600 | 300 | | Saksonia | Mansfeld | 1500–1549 | 248 | | Saxony | Mansfeld | 1550–1600 | 162 | | | | 1701–1800 | 300 | | Węgry | Bańska Bystrzyca | 1494–1546 | 1 402 | | Hungary | Banská Bystrica | 1546–1626 | 750 | | | | 1730–1733 | 170 | | | górnosłowacki | 1502–1549 | 294 | | | Upper Slovakia | 1550–1600 | 222 | | | | 1780–1800 | 1 000 | #### Srebro Silver | Polska | olkuski | 1558–1559 | 0,5 | |--------|---------|-----------|-----| | | | 1569–1570 | 0,1 | | | | 1574–1577 | 0,3 | | | | 1606–1609 | 1,0 | | | | 1635–1636 | 0,6 | | | | 1658–1676 | 0,2 | | | | 1683–1684 | 0,1 | | Austria | Tyrol | 1470–1623 | 7,5 | | | Dolny Ślask | 1540–1645 | 0,1 | | | Lower Silesia | | | | Saksonia | Góra Saksonia | 1500–1600 | 9,1 | | Saxony | Upper Saxony | 1600–1700 | 3,5 | | | | 1700–1780 | 6,3 | | | | 1780–1800 | 12,0 | | | Mansfeld | 1700–1800 | 5,5 | | Węgry | Bańska Bystrzyca | 1494–1546 | 2,2 | | Hungary | Banská Bystrica | | | $^a$ Przeciętne roczne. $^a$ Annual averages. Na podstawie: T. Dziekoński, *Metalurgia miedzi, ołowiu i srebra w Europie Środkowej od XV do końca XVIII w.*, Wrocław 1963, s. 85, 93, 96, 104, 105, 111, 113 i 114; M. Malowist, *Wschód a Zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych*, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 337 i 338; D. Molenda, *Kopalnie rud ołowiu na terenie złoże śląsko-krakowskich w XVI–XVIII wieku. Z dziejów postępu technicznego w eksploatacji kruszców*, Wrocław 1972, s. 267–270; O. Pickl, *Technische fortschritte im Tiroler Bergbau des 16 Jahrhunderts*, w: *Produttività e tecnologia nei secoli XII–XVII*, red. S. Mariotti, Firenze 1981, s. 410. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1990 | 2010 | 1970=100 | |-------|-----------|------|------|------|------|----------| | Polska | Poland | 21,7 | 72,2 | 346 | 568 | 787 | | Austria | Austria | 14,7 | 22,0 | 49,7 | 114 | 518 | | Belgia | Belgium | 212 | 353 | 332 | 381 | 108 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 10,2 | 16,7 | 27,1 | x | x | | Finlandia | Finland | 31,0 | 34,0 | 65,1 | 122 | 359 | | Francja | France | 40,2 | 33,6 | 51,6 | . | x | | Hiszpania | Spain | 41,8 | 111 | 171 | 347 | 313 | | Jugosławia | Yugoslavia | 35,1 | 89,3 | 78,5 | x | x | | Niemcy | Germany | 309 | 406 | 533 | 694 | 171 | | Szwecja | Sweden | 37,5 | 51,2 | 97,3 | 190 | 371 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 219 | 206 | 119 | . | x | a, b Dane dotyczą: a – miedzi rafinowanej nieobrobionej plastycznie, b – tylko produkcji wtórnej. c 1988 r. d 1989 r. e 1995 r. f W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). a, b Data concern: a – unurought, unalloyed refined copper, b – only secondary production. c 1988. d 1989. e 1995. f In 1960–1990 West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 843; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 107; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 359; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 343. Tabl. 12 (75). WYDOBYCIE RUD CYNKU I PRODUKCJA HUTNICZA CYNKU MINING OF ZINC ORES AND SMELTING PRODUCTION OF ZINC A. W LATACH 1870–1913 – wydobycie rud cynku IN 1870–1913 – mining of zinc ores | Kraje | 1870 | 1880 | 1890 | 1900 | 1905 | 1913 | |-------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | Ogółem | | | | | | | | Total | | | | | | | | W tysiącach ton | In thousand tonnes | | Ziemie polskie $^a$ | Polish territory $^a$ | 363 | 641 | 675 | 574 | 714 | 577 | |------------------------|-------------------------|-----|-----|-----|-----|-----|-----| | Niemcy | Germany | 367 | 633 | 759 | 639 | 731 | 773 | | Włochy | Italy | 93 | 85 | 111 | 140 | 148 | 158 | 1880=100 | Ziemie polskie $^a$ | Polish territory $^a$ | 57 | 100 | 105 | 90 | 111 | 90 | |------------------------|-------------------------|-----|-----|-----|-----|-----|-----| | Niemcy | Germany | 58 | 100 | 120 | 101 | 116 | 122 | | Włochy | Italy | 108 | 100 | 130 | 164 | 173 | 186 | Na 1 mieszkańca w kg Per capita in kg | Ziemie polskie $^a$ | Polish territory $^a$ | 28 | 44 | 41 | 30 | 35 | 26 | |------------------------|-------------------------|-----|-----|-----|-----|-----|-----| | Niemcy | Germany | 10 | 14 | 15 | 11 | 12 | 12 | | Włochy | Italy | 4 | 3 | 4 | 4 | 4 | 5 | $^a$ Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. $^a$ Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 237; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 443 i 444. | Countries | 1925 | 1929 | 1933 | 1938 | 1925=100 | |-----------|------|------|------|------|----------| | **Wydobycie rud cynku** | | | | | | | **EUROPA** | 335,0 | 452,7 | 334,1 | 540,0 | 161 | | **of which:** | | | | | | | **Polska** | 140,0 | 105,0 | 42,0 | 72,0 | 51 | | Austria | 1,9 | 4,6 | 2,1 | 3,0 | 158 | | Grecja | 1,5 | 5,9 | 12,4 | 7,8 | 520 | | Hiszpania | 48,8 | 53,0 | 35,4 | 31,0 | 64 | | Jugosławia | . | 0,5 | 59,3 | 41,7 | x | | Niemcy | 49,1 | 142,5 | 104,4 | 165,6 | 337 | | Szwecja | 18,6 | 29,9 | 24,7 | 34,6 | 186 | | Wielka Brytania | 0,7 | 0,9 | – | 11,7 | 1 671 | | Włochy | 69,3 | 87,0 | 29,1 | 90,0 | 130 | | **Produkcja hutnicza cynku** | | | | | | | **EUROPA** | 510,2 | 695,9 | 473,8 | 749,4 | 147 | | **of which:** | | | | | | | **Polska** | 114,3 | 169,0 | 82,7 | 108,1 | 95 | | Belgia | 170,9 | 197,9 | 137,3 | 201,7 | 118 | | Francja | 64,3 | 87,3 | 51,9 | 62,2 | 97 | | Hiszpania | 15,1 | 11,8 | 8,5 | 7,7 | 51 | | Holandia | 21,1 | 25,7 | 18,5 | 25,3 | 120 | | Niemcy | 58,6 | 102,0 | 50,9 | 194,4 | 332 | | Norwegia | 6,8 | 5,5 | 44,9 | 46,5 | 684 | | Wielka Brytania | 42,7 | 59,2 | 45,7 | 56,0 | 131 | | Włochy | 6,5 | 15,8 | 23,3 | 33,6 | 517 | *a* Dane przybliżone; bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — ZSRR (wydobycie rud cynku: w 1925 r. — 1,7 tys. t, w 1929 r. — 10,7 tys. t, w 1933 r. — 16,6 tys. t, w 1938 r. — 80,0 tys. t). *b* 1937 r. c, d W 1938 r. Niemcy łącznie z Austrią: c — 220,0 tys. t, d — 185,2 tys. t. *a* Approximate data; excluding Soviet Union (mining of zinc ores in 1925 — 1,7 thous. t, in 1929 — 10,7 thous. t, in 1933 — 16,6 thous. t, in 1938 — 80,0 thous. t). *b* 1937. c, d In 1938 Germany and Austria: c — 220,0 thous. t, d — 185,2 thous. t. Polska była w latach 30. XX w. znaczącym producentem kadmu — w 1938 r. produkcja w t: In the 30s of the 20th century, Poland was the significant producer of cadmium — in 1938 the production in t: | Europa $^a$ | Europe $^a$ | ..... | 1 487 | |---------------|--------------|-------|-------| | w tym: | of which: | | | | Polska | Poland | .......| 244 | | Belgia | Belgium | .......| 180 | | Francja | France | .......| 116 | Niemcy Germany ........... 432 Norwegia Norway .......... 208 Wielka Brytania United Kingdom .................. 125 Włochy Italy.................. 182 $^a$ Bez ZSRR. $^a$ Excluding Soviet Union. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, On the basis: s. 132–135; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 150–153; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 152 i 153. Tabl. 13 (76). PRODUKCJA CUKRU PRODUCTION OF SUGAR A. W LATACH 1883–1914 IN 1883–1914 | Kraje | Countries | 1883/84—1886/87 | 1888/89—1891/92 | 1893/94—1896/97 | 1898/99—1901/02 | 1903/04—1906/07 | 1907/08—1910/11 | 1910/11—1913/14 | |-------|-----------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------|-----------------| | | | | | | | | | | | Ziemie polskie | Polish territory | 177,0 | 215,6 | 359,1 | 436,5 | 480,2 | 556,5 | 670,1 | | Galicja | Galicia | 1,4 | 2,4 | 7,4 | 11,0 | 10,1 | 12,8 | 20,0 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 73,4 | 72,8 | 86,3 | 123,8 | 150,1 | 184,0 | 229,2 | | Pomorze Gdańskie | Gdańsk Pomerania | 52,2 | 62,7 | 105,6 | 119,6 | 105,0 | 110,3 | 136,7 | | Wielkie Księstwo Poznańskie | Grand Duchy of Posen | 50,0 | 77,7 | 159,8 | 182,1 | 215,0 | 249,4 | 284,2 | | Francja | France | 658,2 | 636,6 | 726,2 | 754,2 | 579,8 | 547,0 | 539,4 | | Niemcy | Germany | 918,5 | 1 050,3 | 1 416,6 | 1 435,8 | 1 458,4 | 1 388,7 | 1 639,3 | W tysiącach ton In thousand tonnes 1883/84—1886/87=100 | Ziemie polskie | Polish territory | 100,0 | 121,8 | 202,9 | 246,6 | 271,3 | 314,4 | 378,6 | | Francja | France | 100,0 | 96,7 | 110,3 | 114,6 | 88,1 | 83,1 | 82,0 | | Niemcy | Germany | 100,0 | 114,4 | 154,2 | 156,3 | 158,8 | 151,2 | 178,5 | Ok. 1911 r. produkcja cukru na 1 mieszkańca w kg: Around 1911 production of sugar per capita in kg: Ziemie polskie ok. ca 28 Polish territory w tym: Królestwo Polskie 20 of which: Kingdom of Poland zabór pruski 110 Prussian Partition Francja 14 France Niemcy 25 Germany Na podstawie: Materiały Zespołu Statystycznego Komisji Koordynacji Badań nad Historią Przemysłu Komitetu Nauk Historycznych PAN (maszynopis); Statistique Générale de la France, Annuaire statistique, t. 48, Paris 1932, s. 59. On the basis: | Kraje | Countries | 1924/25 | 1929/30 | 1933/34 | 1937/38 | na 1 mieszkańca w kg | per capita in kg | |-------|-----------|---------|---------|---------|---------|---------------------|-----------------| | Polska | Poland | 491 | 920 | 309 | 505 | 16 | 15 | | Belgia | Belgium | 395 | 248 | 221 | 216 | 52 | 27 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 1 428 | 1 035 | 455 | 680 | 104 | 46 | | Dania | Denmark | 136 | 128 | 229 | 215 | 40 | 58 | | Francja | France | 834 | 898 | 852 | 872 | 20 | 21 | | Hiszpania | Spain | 257 | 221 | 216 | 151c | 12 | 6c | | Holandia | Netherlands | 320 | 260 | 261 | 221 | 46 | 28 | | Niemcy | Germany | 1 564 | 1 985 | 1 286 | 1 990 | 25 | 30 | | Szwecja | Sweden | 135 | 122 | 275 | 312 | 23 | 48 | | Węgry | Hungary | 202 | 247 | 122 | 100 | 25 | 11 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 26 | 319 | 463 | 383 | 1 | 10 | | Włochy | Italy | 425 | 435 | 274 | 321 | 11 | 7 | a W przeliczeniu na cukier surowy. b Dane przybliżone z powodu braku dokładnych danych dotyczących liczby ludności. c Dane szacunkowe. a In terms of raw sugar. b Approximate data because of the lack of accurate data on the number of population. c Estimated data. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 92; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 104; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1951 | 1970 | 1990b | 2010 | na 1 mieszkańca w kg | per capita in kg | |-------|-----------|------|------|-------|------|---------------------|-----------------| | Polska | Poland | 953 | 1418 | 1969 | 1391 | 38 | 36 | | Belgia | Belgium | 272 | 592 | 1078 | 747 | 30 | 69 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 857 | 630 | 756 | x | 68 | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 432 | x | 41 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | 135 | x | 25 | | Francja | France | 1344 | 2549 | 4451 | 3867 | 32 | 61 | | Holandia | Netherlands | 373 | 714 | 1227 | 949 | 36 | 57 | | Niemcy | Germany | x | x | 4293 | 3640 | 45 | | | NRDc | GDRc | 672 | 600 | x | x | 37 | x | | RFNc | FRGc | 1052 | 2100 | x | x | 22 | x | | Wielka Brytania | United Kingdom | 709 | 925 | 1351 | 995 | 14 | 16 | | Włochy | Italy | 712 | 1199 | 1702 | 509 | 15 | 8 | a Produkcja cukru surowego. b Dane roczne dostępne z przedziału lat 1989–1991. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Production of raw sugar. b Annual data available for the years 1989–1991. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: CEFS Sugar Statistics 2010, Brussels 2011. http://comitesucre.org; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 155 i 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 172; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 323; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 316; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 412; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 413. ### Tabl. 14 (77). PRODUKCJA PIWA **PRODUCTION OF BEER** A. W LATACH 1876–1913 **IN 1876–1913** | Countries | 1876 | 1884 | 1893 | 1900 | 1907 | 1913 | |-----------|------|------|------|------|------|------| | **Ogółem** | | | | | | | | **W tysiącach hektolitrów** | | | | | | | | **Polish territory** | 2 125 | 2 318 | 2 908 | 3 698 | 4 231 | 3 959 | | Austria | 11 671 | 12 392 | 16 248 | 20 023 | 20 915 | 21 082 | | Belgium | 9 688 | 9 703 | 11 389 | 14 617 | 16 283 | 16 727 | | France | 7 604 | 8 493 | 8 938 | 10 712 | 11 349 | 12 844 | | Germany | 38 936 | 42 374 | 55 623 | 70 857 | 69 535 | 69 200 | | United Kingdom | . | 46 036 | 52 520 | 60 010 | 59 885 | 58 800 | 1884=100 | **Polish territory** | 92 | 100 | 126 | 160 | 183 | 171 | | Austria | 94 | 100 | 131 | 162 | 169 | 170 | | Belgium | 100 | 100 | 117 | 151 | 168 | 172 | | France | 90 | 100 | 105 | 126 | 134 | 151 | | Germany | 92 | 100 | 131 | 167 | 164 | 163 | | United Kingdom | x | 100 | 114 | 130 | 130 | 128 | **Na 1 mieszkańca w 1** | **Per capita in l** | | | | | | | | Poland | 14 | 14 | 15 | 18 | 19 | 16 | | Austria | 55 | 53 | 65 | 77 | 75 | 72 | | Belgium | 181 | 169 | 181 | 218 | 228 | 219 | | France | 21 | 23 | 24 | 28 | 29 | 33 | | Germany | 90 | 90 | 108 | 126 | 115 | 103 | | United Kingdom | . | 127 | 135 | 145 | 137 | 128 | --- a Galicja, Górny Śląsk i Królestwo Polskie. b Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza ziemiami polskimi w tablicy ujęto kraje o największej produkcji piwa w Europie. *a* Galicia, Upper Silesia and Kingdom of Poland. Note. Except Polish territory, the table includes countries with the largest production of beer in Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 241; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 555. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2009 | na 1 mieszkańca w l | per capita in l | |-------|-----------|------|------|------|------|-------------------|-----------------| | | | | | | | | | | Polska | Poland | 346 | 1 037| 1 129| 3 599| 13,8 | 94,2 | | Austria | Austria | 288 | 739 | 980 | 873 | 41,7 | 104 | | Belgia | Belgium | 1 014| 1 301| 1 414| 1 801| 118 | 165 | | Dania | Denmark | 284 | 712 | 875a | 605 | 67,6 | 110 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 1 078| 2 118| x | x | 86,9 | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | 1 898b| 1 819| x | 173 | | Słowacja | Slovakia | x | x | . | 326 | x | 60,4 | | Hiszpania | Spain | . | 1 231| 2 794| 3 383| . | 72,7 | | Holandia | Netherlands | . | 877 | 2 006c| 2 538| . | 153 | | Irlandia | Ireland | 304 | 389 | 524 | 804 | 101 | 181 | | Niemcy | Germany | x | x | 11 504| 9 808| x | 120 | | NRDd | GDRd | 380 | 1 664| x | x | 20,7 | x | | RFNd | FRGd | 1 880| 8 161| x | x | 39,3 | x | | Rumunia | Romania | . | 438 | 1 053| 1 760| . | 82,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 4 118| 5 517| 5 990b| 4 514| 81,9 | 72,6 | a 1987 r. b 1992 r. c Sprzedaż. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Na podstawie: Beer statistics 2012 edition. http://www.brewersofeurope.org/docs/On the basis: /publications/2012; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 787; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 173; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 325; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 317; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 413. | Kraje | Sukno Woollen cloth | Płótno Linen | Tkaniny bawełniane Cotton cloth | |-------|---------------------|--------------|-------------------------------| | | w mln m | in mln m | | | Polska | 3–4 | 38 | 0,1–0,5 | | Anglia i Irlandia | 100 | 120 | 25 | | Czechy i Morawy | 4 | 72 | 2–3 | | Flandria | . | 40 | . | | Francja | 31 | 72 | 16 | | Hiszpania | 2,5 | 12 | . | | Katalonia | . | . | 1,8 | | Nadrenia i Saksonia | 5,5–6,5 | . | 4 | | Niderlandy | 3–4,5 | 36 | . | | Niderlandy Pld. | 6–9 | . | 1,6 | | Niemcy | . | 4 | . | | Portugalia | . | . | 1 | | Prusy | 6,2–7,4 | . | 1,5 | | Rosja | 3 | 11,6 | 2 | | Szkocja | . | 37 | . | | Szwajcaria | . | 2 | 8 | | Włochy | 2,5–3 | . | 2 | a Przeciętne roczne. b Łącznie z półbawełnianymi. c, d W przypadku tkanin bawełnianych: c – łącznie ze Szkocją, d – dane dotyczą Saksonii i Kolonii. e W latach 1766–1769 – 5,6 mln m. Uwaga. W końcu XVIII w. produkcja płótna (przeciętnie rocznie) na Śląsku wynosiła 36–40 mln m. a Annual averages. b Including half-cotton. c, d For cotton cloth: c – including Scotland, d – data concern Saxony and Cologne. e In 1766–1769 – 5,6 mln m. Note. At the end of 18th century production of linen (annual averages) in Silesia amounted to 36–40 mln m. Polska w XVI–XVIII w. była krajem eksportującym część wyprodukowanej wełny i importującym znaczną ilość tkanin. Produkcja sukiennicza koncentrowała się głównie w Wielkopolsce. Rozmiary produkcji tkanin wełnianych w Polsce miały znaczenie w Europie Środkowej. W Europie w XVI–XVIII w. Polska była poważnym ośrodkiem płóciennictwa, którego produkcja koncentrowała się przede wszystkim w Małopolsce (okolice Andrychowa i Przeworska), na Pomorzu Gdańskim i w Wielkopolsce. W końcu XVIII w. płóciennictwo europejskie osiągnęło szczyty swych możliwości wytwórczych. Produkcja tkanin półbawełnianych występowała w Europie już w XII–XV w., ale stanowiła jedynie małą cząstkę ogólnej produkcji tkanin w stuleciach następnych. Dopiero rewolucja przemysłowa w Anglii w XVIII w., która była największym w historii włókiennictwa przewrotem surowcowo-technicznym, przyczyniła się do rozpowszechnienia na starym kontynencie u schyłku stulecia produkcji tkanin bawełnianych. W Polsce w końcu XVIII w. produkcja tkanin bawełnianych była jeszcze mało rozpowszechniona, choć funkcjonowało wówczas nawet po kilkanaście większych manufaktur i mniejszych zakładów rozrzuconych po całym kraju. Ważniejszymi ośrodkami były Wielkopolska, a z miast: Gdańsk, Elblag, Warszawa i Grodno. *From the 16th to the 18th century, Poland exported a part of produced wool and imported a significant amount of cloth. Production of woolen cloth was concentrated mainly in Wielkopolska. The scale of woolen cloth production in Poland was of importance in Central Europe.* *From the 16th to the 18th century, Poland was an important centre of linen industry in Europe, concentrated mainly in Małopolska (near Andrychów and Przeworsk), Gdańsk Pomerania, and Wielkopolska. By the end of the 18th century, the European linen industry reached peak of its production capabilities.* *Production of half-cotton was known in Europe already in the 12th–15th century, but it constituted just a few per cent of the total cloth production in the following centuries. It was not earlier than during the English industrial revolution of the 18th century, referred to as the greatest raw material and technological revolution in the history of linen production, when production of cotton cloth became widespread on the Old Continent.* *At the end of the 18th century, cotton cloth production was not popular in Poland, although there were a dozen or so factories and smaller plants scattered among the whole country. Important centres were: Wielkopolska, and the cities of Gdańsk, Elblag, Warszawa, and Grodno.* Na podstawie: I. Turnau, *Moda i technika włókiennicza w Europie od XVI do XVIII wieku*, Wrocław 1984, s. 100–103, 122–146, 181–200. | Lata | Królestwo Polskie | Austro-Węgry | Francja | Hiszpania | Niemcy | Rosja | Włochy | Zjednoczone Królestwo | |------|------------------|--------------|---------|-----------|--------|-------|--------|---------------------| | 1876 | 7 | 56 | 103 | 39 | 135 | 77 | 20 | 581 | | 1886 | 34 | 83 | 111 | 46 | 161 | 137 | 68 | 658 | | 1896 | 45 | 117 | 134 | 59 | 242 | 224 | 113 | 743 | | 1903 | 59 | 152 | 219 | 80 | 370 | 295 | 154 | 733 | | 1910 | 78 | 193 | 260 | 90 | 448 | 362 | 191 | 827 | **Ogółem Total** W tysiącach ton In thousand tonnes 1886=100 | Lata | Królestwo Polskie | Austro-Węgry | Francja | Hiszpania | Niemcy | Rosja | Włochy | Zjednoczone Królestwo | |------|------------------|--------------|---------|-----------|--------|-------|--------|---------------------| | 1876 | 21 | 67 | 93 | 85 | 84 | 56 | 29 | 88 | | 1896 | 135 | 141 | 121 | 128 | 150 | 164 | 166 | 113 | | 1903 | 176 | 183 | 197 | 174 | 230 | 215 | 226 | 111 | | 1910 | 232 | 233 | 234 | 196 | 278 | 264 | 281 | 126 | Na 1 000 mieszkańców w kg Per 1 000 population in kg | Lata | Królestwo Polskie | Austro-Węgry | Francja | Hiszpania | Niemcy | Rosja | Włochy | Zjednoczone Królestwo | |------|------------------|--------------|---------|-----------|--------|-------|--------|---------------------| | 1876 | 1,0 | 1,5 | 2,8 | 2,3 | 3,1 | . | 0,7 | 17,5 | | 1886 | 4,2 | 2,0 | 2,9 | 2,6 | 3,4 | . | 2,3 | 18,0 | | 1896 | 4,8 | 2,7 | 3,5 | 3,3 | 4,5 | . | 3,6 | 18,5 | | 1903 | 5,7 | 3,3 | 5,7 | 4,2 | 6,3 | . | 4,7 | 17,2 | | 1910 | 6,7 | 3,9 | 6,6 | 4,5 | 6,9 | . | 5,5 | 18,3 | a Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. Poza Królestwem Polskim dane dotyczą krajów o największym zużyciu bawełny w przemyśle. Note. Apart from the Kingdom of Poland, the data include countries with the largest consumption of cotton in industry. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 241; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–1993, wyd. 4, London 1998, s. 565. | Kraje | Countries | 1925 | 1929 | 1933 | 1937 | 1925=100 | na 1 mieszkańca w kg | per capita in kg | |-------|-----------|------|------|------|------|----------|---------------------|------------------| | EUROPA | Europe | 6850 | 8820 | 8570 | 11490 | 161 | 19 | 67 | | Polska | Poland | 90 | 165 | 143 | 235 | 261 | 3 | 7 | | Austria | Austria | 241 | 285 | 230 | 296 | 123 | 36 | 44 | | Belgia | Belgium | 150 | 189 | 165 | 235 | 157 | 19 | 28 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 206 | 283 | 219 | 317 | 154 | 15 | 21 | | Finlandia | Finland | 314 | 377 | 455 | 762 | 243 | 90 | 206 | | Francja | France | . | 654c | 742c | 875c | x | . | 21c | | Holandia | Netherlands | 339 | 430 | 397 | 535 | 158 | 46 | 61 | | Niemcy | Germany | 2058 | 2941 | 2364 | 3569 | 173 | 33 | 51 | | Norwegia | Norway | 336 | 413 | 352 | 465 | 138 | 120 | 160 | | Szwecja | Sweden | 557 | 720 | 721 | 979 | 176 | 92 | 155 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1307d | 1630e | 1943 | 2296 | 176f | 29d | 50 | | Włochy | Italy | 400 | 343 | 366 | 511 | 128 | 10 | 12 | a Łącznie z tektura. b, c Bez: b — Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), c — tektury. d 1924 r. e 1930 r. f 1924=100. a Including paperboard. b, c Excluding: b — Soviet Union, c — paperboard. d 1924. e 1930. f 1924=100. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 116; On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 101; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 130. | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | 1970=100 | per capita in kg | |-----------|------|------|------|------|----------|-----------------| | Poland | 86 | 961 | 1065 | 3700 | 384 | 3,4 | | Austria | 239 | 1017 | 2932 | 5009 | 493 | 34,6 | | Belgium | 258 | 772 | 848 | 1974 | 256 | 30,0 | | Czechoslovakia | 291 | 844 | 1266 | x | x | 23,5 | | Czech Republic | x | x | x | 932 | x | 88,8 | | Slovakia | x | x | x | 921 | x | 171 | | Finland | 619 | 4195 | 8967 | 11759| 280 | 155 | | France | 1058 | 4134 | 7049 | 8830 | 214 | 25,4 | | Spain | 143 | 1281 | 3446 | 6193 | 483 | 1,5 | | Netherlands | 292 | 1596 | 2770 | 3105 | 195 | 28,9 | | Germany | x | x | 13224| 23202| 353 | 284 | | GDR | 321 | 1063 | x | x | x | 17,4 | | FRG | 965 | 5516 | x | x | x | 20,2 | | Romania | 86 | 538 | 819 | 346 | 64 | 5,2 | | Sweden | 989 | 4359 | 8419 | 11410| 262 | 142 | | United Kingdom | 1903 | 4903 | 4824 | 4300 | 88 | 37,8 | | Italy | 466 | 3549 | 5587 | 8988 | 253 | 9,6 | a W latach 1990 i 2010 łącznie z tekturą. b 1988 r. c 1989 r. d 2009 r. e Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In 1990 and 2010 including paperboard. b 1988. c 1989. d 2009. e Data for 1970 concern GDR and FRG. f Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Faostat. Paper production. http://faostat.fao.org; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 781; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 500; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 161; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 335; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 322; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 417. | Countries | 1960 | 1970 | 1990 | 2009 | 1970= | |-------------------|------|------|------|------|-------| | | w mln t | in mln t | | | | | Polska | 0,4 | 5,9 | 9,2 | 16,3 | 276 | | Austria | 1,7 | 5,1 | 4,9 | 6,2 | 122 | | Belgia | 5,4 | 22,4 | 21,1 | 20,6 | 92 | | Czechosłowacja | 0,9 | 7,8 | 12,1 | x | x | | Czechy | x | x | x | 4,8 | x | | Słowacja | x | x | x | 4,8 | x | | Francja | 24,8 | 78,7 | 58,0 | 56,6 | 72 | | Hiszpania | 5,3 | 22,4 | 39,1 | 40,5 | 181 | | Holandia | 15,9 | 47,4 | 41,0 | 35,9 | 76 | | Jugosławia | 1,0 | 5,8 | 12,8 | x | x | | Norwegia | 0,1 | 4,9 | . | 11,6 | 237 | | Niemcy | x | x | 79,7 | 79,0 | 82 | | NRD | 2,8 | 10,5 | x | x | x | | RFN | 23,9 | 86,1 | x | x | x | | Rumunia | 9,0 | 12,0 | 20,8 | 8,6 | 72 | | Wielka Brytania | 36,9 | 76,8 | 54,8 | 54,4 | 71 | | Włochy | 25,7 | 92,3 | 71,3 | 65,9 | 71 | a Benzyna, oleje opałowe i oleje napędowe. b 1988 r. c Bez oleju opałowego. d Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Gasoline, fuel oils and diesel oils. b 1988. c Excluding fuel oils. d Data for 1970 concern GDR and FRG. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York 2012, On the basis: s. 279–282, 327–331, 344–347; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 95; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 349–351; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 334–336; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 422–424. | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2009 | 1970=100 | |-----------|------|------|------|------|----------| | Poland | 77,8 | 1 030 | 1 303 | 1 545 | 150 | | Belgium | 173 | 596 | 725 | . | x | | Bulgaria | — | 287 | 911 | 282 | 98 | | Czechoslovakia | 35,0 | 296 | 585a | x | x | | Czech Republic | x | x | x | 333 | x | | Slovakia | x | x | x | 222 | x | | France | 259 | 1 351 | 1 524 | 540 | 40 | | Spain | 6,6 | 592 | 955a | 620 | 105 | | Netherlands | 189 | 957 | 1 875 | 1 455 | 152 | | Germany | x | x | 1 165 | 1 184 | 62b | | GDRc | 231 | 395 | x | x | x | | FRGc | 465 | 1 505 | x | x | x | | Romania | . | 647 | 1 249 | 618 | 96 | | United Kingdom | 275 | 748 | 980 | 373 | 50 | | Italy | 177 | 956 | 862 | 350 | 37 | a W roku gospodarczym 1988/89 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a In the farming year 1988/89. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Faostat. Nitrogen Fertilizers (production quantity in nutrients). On the basis: http://faostat.fao.org/site; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 776; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 52 i 53; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 146; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 342; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 327; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 418. | Kraje | 1923 | 1929 | 1933 | 1938 | 1923=100 | |-------|------|------|------|------|----------| | | w mln t | in mln t | | | | | EUROPA $^a$ | 18,2 | 32,4 | 26,3 | 45,5 | 250 | | w tym: | | | | | | | Polska | 0,9 | 1,0 | 0,7$b$ | 1,7 | 186 | | Austria | 0,4 | 0,6 | 0,3 | 0,7 | 173 | | Belgia | 2,0 | 3,2 | 2,0 | 2,9 | 146 | | Czechosłowacja | . | 1,3 | 0,9 | 1,4$c$ | x | | Dania | 0,7 | 0,8 | 0,6 | 0,6 | 98 | | Finlandia | 0,1 | 0,3 | 0,2 | 0,5 | 410 | | Francja | 2,5 | 5,8 | 5,2 | 4,1 | 164 | | Hiszpania | 0,9 | 1,8 | 1,4 | 1,2$d$ | 138$d$ | | Jugosławia | 0,5 | 0,9 | 0,7 | 0,6 | 131 | | Niemcy | 3,6 | 7,2 | 3,9 | 15,6 | 428 | | Rumunia | 0,02 | 0,3 | 0,2 | 0,5 | 2 660 | | Szwecja | 0,4 | 0,6 | 0,4 | 1,0 | 253 | | Węgry | 0,3 | 0,4 | 0,2 | 0,4 | 158 | | Wielka Brytania | 2,7 | 4,8 | 4,5 | 7,9 | 288 | | Włochy | 2,3 | 3,5 | 3,6 | 4,6 | 199 | $^a$ Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). $^b$ 1934 r. $^c$ 1937 r. $^d$ 1939 r. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 139; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 117; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 131; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 133. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2009 | 1970= | |-------|-----------|------|------|------|------|-------| | | | w mln t | in mln t | | | =100 | | Polska | Poland | 2,5 | 12,2 | 12,5 | 15,4 | 126 | | Austria | Austria | 1,3 | 4,8 | 4,8a | 4,6 | 96 | | Belgia | Belgium | 3,6 | 6,7 | 6,9 | 8,2 | 122 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 2,0 | 7,4 | 10,9a | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 3,6 | x | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | 3,0 | x | | Francja | France | 7,4 | 29,0 | 26,5 | 18,3 | 63 | | Grecja | Greece | 0,6 | 4,8 | 13,1 | 16,0 | 333 | | Hiszpania | Spain | 2,1 | 16,7 | 28,1 | 29,5 | 177 | | Niemcy | Germany | x | x | 37,8 | 30,4 | 66b | | NRDc | GDRc | 1,4 | 7,9 | x | x | x | | RFNc | FRGc | 10,9 | 38,3 | x | x | x | | Rumunia | Romania | 1,0 | 8,1 | 9,5 | 7,8 | 96 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 9,9 | 17,2 | 14,7 | 7,6 | 44 | | Włochy | Italy | 5,2 | 33,1 | 40,5 | 36,3 | 110 | a 1989 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1989. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Hydraulic Cement: World Production by Country. On the basis: http://www.indexmundi.com/en; Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 779; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 367; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 156; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 354; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 339; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 426. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------| | | | w tys. szt. | in thous. units | | Samochody osobowe | Passenger cars | | Polska | Poland | — | 64 | 266 | 785 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 25 | 143 | 188a | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 1 070 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | 557 | | Francja | France | 257 | 2 458 | 3 293 | 1 924 | | Hiszpania | Spain | — | 455 | 1 696 | 1 913 | | Holandia | Netherlands | — | 67 | 134b | 48 | | Niemcy | Germany | x | x | 4 779 | 5 552 | | NRDc | GDRc | 7,2 | 127 | x | x | | RFNc | FRGc | 216d | 3 528 | x | x | | Rumunia | Romania | — | 24 | 218a | 324 | | Szwecja | Sweden | 8,9 | 272 | 216 | 177 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 523 | 1 641 | 1 302 | 1 270 | | Włochy | Italy | 100 | 1 720 | 1 873 | 873 | | Samochody ciężarowee | Lorriese | |---------------------------------|---------------------| | Polska | Poland | 0,8 | 41 | 43 | 85 | | Austria | Austria | 2,6 | 3,0 | . | 19 | | Czechyf | Czech Republicf | 17 | 27 | 55g | 6,9 | | Francja | France | 100 | 292 | 554 | 305 | | Hiszpania | Spain | . | 77 | 302 | 474 | | Niemcy | Germany | x | x | 349 | 354 | | NRDc | GDRc | 1,1 | 27 | x | x | | RFNc | FRGc | 89 | 318 | x | x | | Szwecja | Sweden | 7,8 | . | 74 | 40 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 261 | 458 | 274 | 123 | | Włochy | Italy | 29 | 135 | 248 | 265 | a 1989 r. b Łącznie z montażem. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d Łącznie z samochodami ciężarowymi. e W latach 1990 i 2010 łącznie z autobusami i ciągnikami drogowymi. f W latach 1950–1987 Czechosłowacja. g 1987 r. a 1989. b Including car assembly. c Respectively: East Germany and West Germany. d Including lorries. e In 1990 and 2010 including buses and road tractors. f In 1950–1987 Czechoslovakia. g 1987. Na podstawie: Car production by country, International Organization by Motor Vehicle Manufactures. On the basis: http://www.oica.net/category/production-statistics; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 364; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 131; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 373; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 350; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 438. Tabl. 21 (84). PRODUKCJA STATKÓW PRODUCTION OF SHIPS | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1992 | 1996 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | | | w tys. BRT | | | | | | | | in thous. BRT | | | | | | Polska | Poland | 14a | 464a | 337 | 636 | 167 | | Belgia | Belgium | 66 | 155 | 66 | . | . | | Dania | Denmark | 125 | 514 | 641 | 497 | 432 | | Finlandia | Finland | 10 | 222 | 228 | 455 | 226 | | Francja | France | 181 | 960 | 83 | 215 | 258 | | Hiszpania | Spain | . | 926 | 579 | 619 | 288 | | Holandia | Netherlands | 228 | 461 | 181 | 238 | 138 | | Niemcy | Germany | x | x | 978 | 1 207 | 932 | | NRDb | GDRb | . | 334 | x | x | x | | RFNb | FRGb | 155 | 1 687 | x | x | x | | Norwegia | Norway | 51 | 639 | 168 | 175 | 21 | | Szwecja | Sweden | 348 | 1 711 | 2 | . | 13 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1 325 | 1 237 | 250 | 188 | 1 | | Włochy | Italy | 107 | 598 | 490 | 664 | 634 | a O nośności powyżej 100 DWT. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. W latach 1950–1992 dane dotyczą statków wodowanych wszystkich typów, a w latach 1996 i 2010 — produkcji statków handlowych o pojemności brutto (GT) 100 i więcej. Od 2000 r. nie stosuje się pojęcia „statki wodowane” w jednostce miary BRT. Zgodnie z zaleceniem EUROSTAT-u produkcja statków mierzona jest jednostką GT wprowadzoną na podstawie Międzynarodowej Konwencji o Pomierzaniu Statków z 1969 r., obowiązującej w Polsce od 1982 r. a Over 100 DWT. b Respectively: East Germany and West Germany. Note. In the years 1950–1992, data refer to all types of launched ships, and in the years 1996 and 2010 to merchant vessels of gross tonnage (GT) 100 and more. Since 2000, the term "launched ships" has not been used in the BRT unit. According to the EUROSTAT recommendation, ship production is measured in GT units, introduced on the basis of the International Convention on Tonnage Measurement of Ships of 1969 that entered into force in Poland in 1982. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2000, Warszawa-Szczecin 2000, s. 263 i 264; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1965, Warszawa 1967, s. 105; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 118 i 365; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1994, Warszawa 1994, s. 417; Shipbuilding statistics, The Shipbuilders Association of Japan, March 2013, s. 3; World Fleet Statistics, wyd. 2007–2010, Lloyd’s Register 2011. | Kraje | Countries | 1925 | 1929 | 1933 | 1938 | 1925=100 | na 1 mieszkańca w kWh per capita in kWh | |-------|-----------|------|------|------|------|----------|----------------------------------------| | | | w mld kWh | in bn kWh | | | | | | Polska | Poland | 1,3 | 3,0 | 2,4 | 3,7 | 285 | 44 | | Austria | Austria | 2,3 | 2,6 | 2,4 | 3,0a | 130a | 343 | | Belgia | Belgium | 2,3 | 3,7b | 3,9 | 5,3 | 230 | 295 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 2,0 | 3,0 | 2,6 | 5,4 | 270 | 141 | | Finlandia | Finland | 0,5 | 1,0 | 1,7 | 2,8a | 560a | 143 | | Francja | France | 10,2 | 14,4 | 14,9 | 19,3 | 189 | 251 | | Hiszpania c | Spain c | 1,6 | 2,4 | 3,1 | 3,3d | 206d | 72 | | Holandia c | Netherlands c | 1,0 | 1,5 | 1,8 | 2,4 | 240 | 135 | | Jugosławia | Yugoslavia | . | 0,5c | 0,7e | 0,9g | x | 58a | | Niemcy | Germany | 20,3 | 30,7 | 25,6 | 55,2 | 272 | 324 | | Norwegia | Norway | 7,8 | 7,6f | 7,3 | 9,9 | 127 | 2 826 | | Rumunia | Romania | 0,2 | 0,5 | 0,7 | 1,1 | 550 | 12 | | Szwajcaria | Switzerland | 3,7 | 5,3 | 4,9 | 7,0 | 189 | 949 | | Szwecja | Sweden | 3,7 | 5,0 | 5,3 | 8,2 | 222 | 611 | | Węgry c | Hungary c | 0,4 | 0,7 | 0,7 | 1,0a | 250a | 46 | | Wielka Brytania United Kingdom | 11,3 | 15,8 | 18,6 | 30,7 | 272 | 250 | | Włochy | Italy | 6,5 | 9,8 | 11,2 | 15,1 | 232 | 160 | a 1937 r. b 1928 r. c Tylko sektor publiczny. d 1935 r. e 1934 r. f 1930 r. On the basis: International Statistical Yearbook 1926, Geneva 1927, s. 14; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 128; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 124 i 125; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 132; Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 17 i 18. | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | 1970=100 | per capita in kWh | |-----------|------|------|------|------|----------|------------------| | Poland | 9,4 | 64,5 | 136 | 158 | 244 | 380 | | Austria | 6,4 | 30,0 | 50,2 | 71,1 | 237 | 916 | | Belgium | 8,5 | 30,5 | 70,8 | 95,1 | 312 | 982 | | Czechoslovakia | 9,3 | 45,2 | 86,1 | x | x | 749 | | Czech Republic | x | x | x | 85,9 | x | 8 181 | | Slovakia | x | x | x | 27,9 | x | 5 148 | | Finland | 4,2 | 21,9 | 54,4 | 80,7 | 368 | 1 042 | | France | 33,0 | 145 | 420 | 569 | 392 | 791 | | Spain | 6,9 | 56,5 | 152 | 302 | 536 | 247 | | Netherlands | 7,4 | 40,9 | 71,9 | 118 | 289 | 733 | | Germany | x | x | 570 | 629 | 206 | 7 695 | | GDR | 19,5 | 67,7 | x | x | x | 1 059 | | FRG | 44,5 | 237 | x | x | x | 929 | | Norway | 17,8 | 57,6 | 122 | 124 | 216 | 5 440 | | Romania | 2,1 | 35,1 | 64,3 | 61,0 | 173 | 130 | | Switzerland | 3,0 | 33,6 | 51,7 | 67,8 | 202 | 638 | | Sweden | 18,2 | 60,6 | 146 | 149 | 245 | 2 592 | | Hungary | 3,0 | 14,5 | 29,6 | 37,4 | 258 | 321 | | United Kingdom | 63,3 | 249 | 319 | 382 | 153 | 1 251 | | Italy | 24,7 | 117 | 217 | 302 | 258 | 528 | a 1989 r. b Dane dla 1970 r. obejmują NRD i RFN. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a 1989. b Data for 1970 concern GDR and FRG. c Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967, s. 763; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 64 i 65; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 99 i 362; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 379; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 354; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 401; Total gross electricity generation, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table. | Kraje | Countries | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | . | 700,8| 483,6| 430,6| 373,9| | Austria | Austria | 157,0| 152,5| 140,6| 153,2| 143,3| | Belgia | Belgium | 288,9| 247,1| 234,8| 216,3| 212,6| | Bułgaria | Bulgaria | . | 1 638,8| 1 332,8| 1 095,6| 853,8| | Czechy | Czech Republic | x | 729,9| 671,1| 621,8| 531,9| | Finlandia | Finland | 268,1| 282,9| 249,2| 233,1| 234,0| | Francja | France | 192,0| 191,6| 179,1| 177,4| 166,7| | Hiszpania | Spain | 193,8| 198,2| 196,7| 195,0| 168,4| | Holandia | Netherlands | 218,9| 213,7| 183,2| 184,9| 192,0| | Niemcy | Germany | 198,1b | 183,2| 166,6| 162,9| 149,5| | Norwegia | Norway | 170,3| 154,8| 144,0| 134,0| 157,6| | Rumunia | Romania | . | 1 128,9c| 906,1| 733,0| 588,9| | Słowacja | Slovakia | x | 962,4| 915,4| 681,6| 509,0| | Szwajcaria | Switzerland | 103,6| 102,7| 97,6| 93,5| 86,5| | Szwecja | Sweden | 217,0| 223,0| 177,7| 168,9| 156,7| | Węgry | Hungary | . | 611,5| 492,1| 444,7| 419,5| | Wielka Brytania | United Kingdom | 168,8| 164,0| 144,6| 128,8| 115,5| | Włochy | Italy | 151,2| 150,3| 147,6| 151,5| 143,7| a Wskaźniki obliczono jako relacje całkowitego zużycia energii (w postaci węgla, energii, ropy, gazu i odnawialnych źródeł energii), do produktu krajowego brutto (PKB – w cenach bieżących). b 1991 r. c 1996 r. a Indices were calculated as a ratio of total energy consumption (coal, energy, crude oil, natural gas, and renewable energy sources) to gross domestic product (GDP – in current prices). b 1991. c 1996. Na podstawie: Energy intensity of the economy, Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table. On the basis: | Countries | 1960 | 1990 | 2009 | |-----------------|--------|----------|---------| | Poland | 3 107 | 3 596 | 3 313 | | Austria | 2 129 | 3 961a | 4 463 | | Belgium | 3 851 | 6 660 | 5 159 | | Czechoslovakia | 4 741 | x | x | | Czech Republic | x | 5 317a | 4 627 | | Slovakia | x | . | 3 582 | | France | 2 474 | 5 203 | 3 968 | | Spain | 756 | 2 956 | 3 624 | | Netherlands | 2 504 | 7 267 | 5 319 | | Germany | x | 6 310 | 4 630 | | GDRb | 4 950 | x | x | | FRGb | 3 695 | x | x | | Romania | 1 342 | 3 444 | 1 977 | | Sweden | 3 096 | 6 686 | 3 870 | | Hungary | 2 072 | 3 801c | 3 004 | | United Kingdom | 4 861 | 5 330 | 4 337 | | Italy | 1 086 | 3 930 | 3 768 | a 1992 r. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. c 1988 r. On the basis: Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York, 2012, s. 26–33; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 98; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 298. | Kraje | Countries | 1880 | 1888 | 1896 | 1880 | 1888=100 | |-------|-----------------|--------|--------|--------|------|----------| | | | w tys. KM | in thous. HP | | | | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 23 | 66 | 200$^a$ | 35 | 303$^a$ | | Austro-Węgry | Austria-Hungary | 1 560 | 2 150 | 2 520 | 73 | 117 | | Belgia | Belgium | 610 | 810 | 1 180 | 75 | 146 | | Francja | France | 3 070 | 4 520 | 5 920 | 68 | 131 | | Hiszpania | Spain | 470 | 740 | 1 180 | 64 | 159 | | Holandia | Netherlands | 250 | 340 | 600 | 74 | 176 | | Niemcy | Germany | 5 120 | 6 200 | 8 080 | 83 | 130 | | Rosja | Russia | 1 740 | 2 240 | 3 100 | 78 | 138 | | Szwecja | Sweden | 470 | 300 | 510 | 157 | 170 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 7 600 | 9 200 | 13 700 | 83 | 149 | | Włochy | Italy | 500 | 830 | 1 520 | 60 | 183 | $^a$ 1900 r. Na podstawie: G. L. Fontana, *The economic development of Europe in the nineteenth century (III). The process of industrialization*, w: *An Economic History of Europe. From expansion to development*, red. A. Di Vittorio, London 2005, s. 182; *Historia Polski w liczbach*, t. II: *Gospodarka*, Warszawa 2006, s. 247. Transport. Łączność Transport. Communications Tabl. 1 (89). CZAS TRWANIA PODRÓŻY Z GDAŃSKA DO WYBRANYCH MIAST TRIP DURATION FROM GDAŃSK TO SELECTED TOWNS A. W DRUGIEJ POŁOWIE XV W. IN THE SECOND HALF OF THE 15th CENTURY | Miasta docelowe | Czas trwania podróży w dniach | |-----------------|-------------------------------| | Transport lądowy | | | Grudziądz | 1 | | Chełmno | 2 | | Płock | 4 | | Poznań | 5 | | Kowno, Rostok, Wrocław | Kaunas, Rostock, Wrocław | 8 | | Kraków, Lubeka | Kraków, Lübeck | 9 | | Wilno | Vilnius | 10 | | Praga | Prague | 13 | | Antwerpii | Antwerp | 17 | | Brugia, Norymberga | Bruges, Nuremberg | 20 | | Augsburg, Frankfurt nad Menem, Ulm | Augsburg, Frankfurt am Main, Ulm | 23 | | Wenecja | Venice | 40 | | Mediolan | Milan | 42 | | Genua | Genoa | 57 | | Rzym | Rome | 59 | | Neapol | Naples | 85 | | Miasta docelowe | Czas trwania podróży w dniach | |-----------------|-------------------------------| | Transport morski | | | Królewiec | Königsberg | 1 | | Wisby | Visby | 2 | | Rewel (Tallin), Rostock | Tallinn, Rostock | 4 | | Abo, Falsterbo, Lubeka | Abo, Falsterbo, Lübeck | 5 | | Kopenhaga | Copenhagen | 6 | | Hamburg | Hamburg | 9 | | Bergen, Edynburg, Hull | Bergen, Edinburgh, Hull | 10 | | Antwerpii | Antwerp | 11 | | Brugia, Londyn | Bruges, London | 12 | | Baie de Bourgneuf | Baye de Bourgneuf | 14 | | Lizbona | Lisbon | 21 | | Genua | Genoa | 27 | | Wenecja | Venice | 36 | a Tablica orientuje, w jakim czasie można było przewieźć towar z Gdańska do poszczególnych miast; należy pamiętać, że od powyższych danych, powstałych na pojedynczych i niekiedy przypadkowych wzmiankach, musiała się zdarzać odchylenia, zwłaszcza w dystansach morskich, zależnie od warunków atmosferycznych; generalnie kupcy gdańscy i innych miast hanzeatyckich mieli w tym czasie dobre i stosunkowo szybkie rozeznanie w sytuacji rynkowej. a The table provides information about the time needed to transport commodities from Gdańsk to selected towns. It should be borne in mind that there were surely some deviations from the above mentioned data, based on some isolated and sometimes accidental notes, especially with reference to sea routes dependent on weather conditions; in general, merchants from Gdańsk and other Hansa towns of that time had deep and quick insight in the market situation. Na podstawie: H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968, s. 220. | Miasta docelowe | Liczba informacji o czasie rejsu | Czas trwania rejsu w dniach | |-----------------|---------------------------------|----------------------------| | | | przeciętny | minimalny | maksymalny | | Lizbona | 7 | 57 | 44 | 80 | | Bordeaux | 30 | 51 | 30 | 116 | | Baie de Bourgneuf | 8 | 48 | 29 | 102 | | Londyn | 4 | 34 | 15 | 54 | | Amsterdam | 15 | 25 | 12 | 35 | | Hamburg | 4 | 25 | 20 | 28 | | Kopenhaga | 6 | 6 | 4 | 9 | a Liczony od momentu wypłynięcia statku z portu; rozpiętość czasowa pomiedzy rejsami na tej samej trasie wynika zarówno z różnych warunków atmosferycznych, jak i możliwych postojów. a Calculated from the time of ship departure; time range concerning cruises on the same route results from various weather conditions and possible stopovers. Na podstawie: J. Trzoska, Handel i żeglugi Gdańska w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, On the basis: t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 389. ### Tabl. 2 (90). LINIE KOLEJOWE **RAILWAY LINES** A. W LATACH 1848–1911 **IN 1848–1911** | Kraje | Countries | 1848 | 1861/62a | 1870/71b | 1880/81c | 1890/91d | 1900/01e | 1910/11f | |-------|-----------|------|-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|-------------------| | **W kilometrach** | **In kilometres** | | | | | | | | | Ziemie polskie | Polish territory | 484 | 1 786 | 2 571 | 4 610 | 6 929 | 9 454 | 12 632 | | Galicja | Galicia | 67 | 456 | 744 | 1 461 | 2 460 | 3 130 | 4 120 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 329 | 635 | 985 | 1 480 | 2 084 | 3 096 | 3 596 | | zabór pruski | Prussian Partition | 88 | 695 | 842 | 1 669 | 2 385 | 3 228 | 4 916 | | Austro-Węgryg | Austria-Hungaryg | 1 071 | 3 351 | 6 112 | 11 429 | 15 273 | 19 531 | 22 642 | | Francja | France | 2 047h | 10 522h | 16 465h | 23 089 | 33 280 | 38 109 | 40 484 | | Hiszpania | Spain | 28 | 2 735 | 5 454 | 7 491 | 10 163 | 13 205 | 14 694 | | Niemcy | Germany | 4 989i | 12 048i | 18 876i | 33 839 | 42 869 | 51 678 | 61 209 | | Rosjal | Russial | 382 | 3 516 | 10 731 | 22 865 | 30 596 | 53 234 | 66 581 | | Rumunia | Romania | — | — | 248 | 921 | 2 424 | 3 100 | 3 437 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 8 022 | 16 027 | 21 558 | 25 060 | 27 827 | 30 079 | 32 184 | | Włochy | Italy | . | 2 773h | 6 711 | 9 506 | 13 964 | 16 451 | 18 394 | **1870=100** | Ziemie polskie | Polish territory | 18,8 | 69,5 | 100,0 | 179,3 | 269,5 | 367,7 | 491,3 | | Galicja | Galicia | 9,0 | 61,3 | 100,0 | 196,4 | 330,6 | 420,7 | 553,8 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 33,4 | 64,5 | 100,0 | 150,3 | 211,6 | 314,3 | 365,1 | | zabór pruski | Prussian Partition | 10,5 | 82,5 | 100,0 | 198,2 | 283,3 | 383,4 | 583,8 | | Austro-Węgryg | Austria-Hungaryg | 17,5 | 54,8 | 100,0 | 187,0 | 249,9 | 319,6 | 370,5 | | Francja | France | 12,0h | 63,9h | 100,0 | 147,7 | 212,9 | 243,8 | 259,0 | | Hiszpania | Spain | 0,5 | 50,1 | 100,0 | 137,3 | 186,3 | 242,1 | 269,4 | | Niemcy | Germany | 26,4i | 69,8i | 100,0 | 157,6 | 199,7 | 240,7 | 285,1 | | Rosjal | Russial | 3,6 | 32,8 | 100,0 | 213,1 | 285,1 | 496,1 | 620,5 | | Rumunia | Romania | — | — | 100,0 | 371,4 | 917,4 | 1250 | 1386 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 37,2 | 74,3 | 100,0 | 116,2 | 129,1 | 139,5 | 149,3 | | Włochy | Italy | x | x | 100,0 | 141,7 | 208,1 | 245,2 | 274,1 | a–f W przypadku ziem polskich dane za lata: a – 1862, b – 1870, c – 1877, d – 1887, e – 1900, f – 1912. g Bez prowincji włoskich. h W ówczesnych granicach. i W granicach do 1871 r. k 1871 r. l Bez Finlandii i Królestwa Polskiego. a–f For Polish territory: a – 1862, b – 1870, c – 1877, d – 1887, e – 1900, f – 1912. g Excluding Italian provinces. h Within the contemporary borders. i Within the borders before 1871. k 1871. l Excluding Finland and Kingdom of Poland. | Countries | 1848 | 1861/62 | 1870/71 | 1880/81 | 1890/91 | 1900/01 | 1910/11 | |---------------------------|------|---------|---------|---------|---------|---------|---------| | **Ziemie polskie** | | | | | | | | | Galicia | 0,9 | 5,8 | 9,5 | 18,6 | 31,3 | 39,9 | 52,5 | | Królestwo Polskie | 2,7 | 5,1 | 8,0 | 12,0 | 16,9 | 25,1 | 29,2 | | zabór pruski | 1,6 | 12,7 | 15,4 | 30,6 | 43,7 | 59,2 | 90,1 | | Austro-Węgry | 1,7 | 5,4 | 9,8 | 18,3 | 24,4 | 31,2 | 36,2 | | Francja | . | . | 29,1 | 43,0 | 62,0 | 71,0 | 75,5 | | Hiszpania | 0,5 | 5,3 | 10,6 | 14,6 | 19,8 | 25,7 | 28,6 | | Niemcy | . | . | 39,7 | 62,5 | 79,2 | 95,5 | 113,1 | | Rumunia | — | — | 1,9 | 7,1 | 18,6 | 23,8 | 26,4 | | Wielka Brytania | 34,9 | 69,7 | 93,7 | 109,0 | 121,0 | 130,8 | 139,9 | | Włochy | . | . | 23,4 | 33,2 | 48,7 | 57,4 | 64,3 | | Countries | 1848 | 1861/62 | 1870/71 | 1880/81 | 1890/91 | 1900/01 | 1910/11 | |---------------------------|------|---------|---------|---------|---------|---------|---------| | **Ziemie polskie** | | | | | | | | | Galicia | 1,4 | 9,1 | 13,5 | 24,0 | 38,4 | 42,8 | 51,0 | | Królestwo Polskie | 6,8 | 12,7 | 16,2 | 21,9 | 26,1 | 31,0 | 28,9 | | zabór pruski | 3,7 | 26,0 | 29,0 | 55,5 | 75,8 | 93,6 | 128,5 | | Austro-Węgry | 3,5 | 9,8 | 17,0 | 30,2 | 36,9 | 3,1 | 45,9 | | Francja | 6,1 | 28,1 | 43,2 | 61,7 | 87,3 | 99,1 | 103,8 | | Hiszpania | . | 17,2 | . | 44,3 | 57,4 | 71,0 | 73,7 | | Niemcy | 15,4 | 33,2 | 47,9 | 74,8 | 86,7 | 91,7 | 94,3 | | Rumunia | — | — | . | . | . | 52,0 | 49,0 | | Wielka Brytania | 40,1 | 69,3 | 82,7 | 84,3 | 84,2 | 81,3 | 78,8 | | Włochy | . | 12,7 | 25,0 | 33,4 | 45,8 | 50,7 | 53,0 | *a–f* W przypadku ziem polskich dane za lata: *a* – 1862, *b* – 1870, *c* – 1877, *d* – 1887, *e* – 1900, *f* – 1912. *g* Bez prowincji włoskich. *h* W ówczesnych granicach. *i* W granicach do 1871 r. *k* 1871 r. *a–f* For Polish territory: *a* – 1862, *b* – 1870, *c* – 1877, *d* – 1887, *e* – 1900, *f* – 1912. *g* Excluding Italian provinces. *h* Within the contemporary borders. *i* Within the borders before 1871. *k* 1871. W 1911 r. linie kolejowe w km: In 1911 railway lines in km: | | ogółem total | na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area | na 100 tys. ludności per 100 thous. population | |----------------|--------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------------------| | Litwa i Białoruś | 6 323 | 20,8 | 49,7 | | Rosja – część europejskaa | 53 220 | 11,0 | 47,9 | | Rusb | 3 878 | 23,5 | 31,4 | | Górny Śląskc | 975 | 73,7 | 55,2 | a 1910 r.; bez Finlandii, Królestwa Polskiego i Kaukazu. b 3 gubernie. c 1900 r. a 1910; excluding Finland, Kingdom of Poland and Caucasus. b 3 governorates (provinces), c 1900. Na podstawie: A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, Statystyka Polski, Kraków 1915, s. 2–7, 253–257; On the basis: T. Lijewski, Rozwój sieci kolejowej Polski, „Dokumentacja Geograficzna”, z. 5, Warszawa 1959, s. 23–52; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–7, 10, 737–741; Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich. Rok 1915, Warszawa 1916, s. 311–315; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 2, 71 i 72; I. Weinfeld, Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922, s. 6. | Kraje | Countries | 1922 | 1938 | |-------|-----------|------|------| | | | total | na 100 km² powierzchni | na 10 tys. ludności | z liczby ogółem — zelektryfikowane | | | | in km | per 100 km² of area | per 10 thous. population | of total number — electrified lines | | Polska | Poland | 16 152 | 20 438 | 5,2 | 5,8 | 85 | | Austria | Austria | 6 629 | 5 858 | 7,0 | 8,6 | . | | Belgia | Belgium | 5 026 | 5 009 | 16,4 | 6,0 | 44 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 13 026 | 12 434 | 9,5 | 8,8 | 55 | | Finlandia | Finland | 4 391 | 5 679 | 1,5 | 15,8 | . | | Francja | France | 41 489 | 42 612 | 7,7 | 10,1 | 3 351 | | Hiszpania | Spain | 11 575 | . | . | . | . | | Niemcy | Germany | 55 590 | 61 328 | 13,0 | 9,0 | 3 223 | | Rumunia | Romania | 10 578 | 11 310 | 3,8 | 5,7 | . | | Szwajcaria | Switzerland | 3 674 | 2 991 | 7,2 | 7,2 | . | | Szwecja | Sweden | 11 696 | 7 960 | 1,8 | 12,6 | 3 355 | | Węgry | Hungary | 8 771 | 7 823 | 8,4 | 8,7 | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | 32 666 | 30 643 | 9,8 | 6,5 | 1 231 | | Włochy | Italy | 17 491 | 16 176 | 5,2 | 3,8 | 4 067 | a Linie kolejowe eksploatowane; w 1922 r. normalnotorowe. b Łącznie z wąskotorowymi. a Railway lines operated; in 1922 standard gauge. b Including narrow gauge. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Genève 1928, s. 143–146; On the basis: S. KoziarSKI, Transport w Europie, Instytut Ślaski, Opole 2005, s. 20, 25 i 27; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16. | Lata | Ogółem | Na 100 km² powierzchni | Na 10 tys. ludności | Z liczby ogółem — zelektryfikowane | |------|--------|------------------------|---------------------|-----------------------------------| | | | Per 100 km² of area | Per 10 thous. population | Of total number — electrified lines | | | w km | in km | | | | Polska | 26 312 | 8,4 | 10,5 | 156 | |--------|--------|-----|------|-----| | Poland | 20 360 | 6,5 | 5,3 | 12 035b | | Austria | 6 798 | 7,2 | 8,0 | 1 392 | |---------|-------|-----|------|-------| | Austria | 5 784 | 6,9 | 6,9 | 3 360b | | Belgia | 5 030 | 16,5 | 5,8 | 182 | |--------|-------|------|-----|-----| | Belgium | 3 578 | 11,7 | 3,3 | 2 927b | | Czechosłowacja | 13 124 | 10,3 | 10,6 | 104 | |----------------|---------|------|------|-----| | Czech Republic | 9 539 | 12,1 | 9,1 | 2 943b | | Słowacja | 3 623 | 7,4 | 6,7 | 1 556b | |----------|-------|-----|-----|-------| | Finlandia | 4 799 | 1,4 | 12,0 | . | |-----------|-------|-----|------|---| | Finland | 5 919 | 1,7 | 11,1 | 2 400b | | Francja | 41 379 | 7,6 | 9,9 | 4 104 | |---------|--------|-----|-----|-------| | France | 33 778 | 6,2 | 5,4 | 14 505b | | Hiszpania | 17 255 | 3,4 | 6,2 | 1 486 | |------------|--------|-----|-----|-------| | Spain | 15 043 | 3,0 | 3,3 | 8 145b | | Niemcy | 33 706 | 9,4 | 4,1 | 19 829b | |---------|--------|-----|-----|-------| | NRDc | 15 945 | 13,7 | 8,0 | . | |------|--------|------|-----|---| | GDRc | | | | | | RFNc | 31 021 | 12,5 | 6,5 | 1 732 | |------|--------|------|-----|-------| | FRGc | | | | | | Rumunia | 10 853 | 4,6 | 6,7 | 58 | |---------|--------|-----|-----|----| | Romania | 10 776 | 4,5 | 5,0 | 3 929b | | Szwajcaria | 2 927 | 7,1 | 6,1 | 2 767 | |-------------|-------|-----|-----|-------| | Switzerland | 3 544 | 8,6 | 4,6 | 3 231b | a Linie kolejowe eksploatowane; w 1950 r. dane, z wyjątkiem Austrii i Hiszpanii, dotyczą kolei państwowych. b 2008 r. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Railway lines operated; in 1950 data, except Austria and Spain, concern state railways. b 2008. c Respectively: East Germany and West Germany. | Lata | Ogółem | Na 100 km² powierzchni | Na 10 tys. ludności | Z liczby ogółem — zelektryfikowane | |------|--------|------------------------|---------------------|-----------------------------------| | | w km | in km | | | | Szwecja | 1950 | 16 528 | 3,7 | 17,7 | 6 303 | | | 2009 | 9 946 | 2,2 | 10,7 | 7 638b | | Węgry | 1950 | 9 937 | 10,7 | 10,6 | 319 | | | 2009 | 7 793 | 8,4 | 7,8 | 2 848b | | Wielka Brytania | 1950 | 31 656 | 13,0 | 6,3 | 1 487 | | | 2009 | 16 173 | 6,7 | 2,6 | 5 142b | | Włochy | 1950 | 16 405 | 5,4 | 3,5 | 5 731 | | | 2009 | 16 959 | 5,6 | 2,8 | 11 166b | a Linie kolejowe eksploatowane; w 1950 r. dane, z wyjątkiem Austrii i Hiszpanii, dotyczą kolei państwowych. b 2008 r. a Railway lines operated; in 1950 data, except Austria and Spain, concern state railways. b 2008. Długość sieci kolei dużych prędkości (250 i więcej km/h) w Europie w 1981 r. (kiedy linie te po raz pierwszy oddano do użytku) wynosiła 407 km, w 1990 r. – 904 km, a w 2000 r. – 2 366 km. Ok. połowy tych linii znajduje się na terytorium Francji. In 1981 (when the lines were put into operation for the first time), total length of high-speed railway lines (over 250 km/h) amounted to 407 km in Europe, in 1990 to 904 km, in 2000 to 2 366 km. Ca. half of the lines are located in France. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 43 i 255; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 360; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 449. Tabl. 3 (91). PRZEWozy ŁADUNKÓW I PASAŻERÓW TRANSPORTEM KOLEJOWYM RAILWAY TRANSPORT OF GOODS AND PASSENGERS A. W LATACH 1900–1912 — przewozy ładunków IN 1900–1912 — transport of goods | Kraje | Countries | 1900 | 1909 | 1912 | |-------|-----------|------|------|------| | | | | | 1884=100a | | Królestwo Polskieb | Kingdom of Polandd | . | 421 | 551 | | Wielkie Księstwo Poznańskie | Grand Duchy of Posen | 246c | 455d | 584e | | Austria | Austria | 194 | 248 | 261 | | Francja | France | 148 | 190 | 233 | | Hiszpania | Spain | 202 | 243 | 286 | | Niemcy | Germany | 180 | 261 | 334 | | Węgry | Hungary | 188 | 296 | 370 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 164 | 193 | 201 | | Włochy | Italy | 178 | 266 | 305 | a W przypadku Francji — 1881=100 oraz Niemiec i Węgier — 1888=100. b Bez linii warszawsko-petersburskiej. c 1885 r. d 1910 r. e 1913 r. Uwaga. W Królestwie Polskim w latach 1863–1884 przewozy ładunków wzrosły 10-krotnie; w latach 1867–1884 w: Austrii wzrosły prawie 5-krotnie, Hiszpanii — ponad 3-krotnie, Rosji — 8-krotnie. a For France — 1881=100 as well as for Germany and Hungary — 1888=100. b Excluding the St. Petersburg-Warszawa Railway. c 1885. d 1910. e 1913. Note. In Kingdom of Poland in the years 1863–1884 transport of goods increased tenfold; in the years 1867–1884 in Austria almost fivefold, in Spain over threefold, in Russia eightfold. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 259; On the basis: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 4, 10, 748–763. | Countries | 1925 | 1930 | 1937 | 1925 | 1930 | 1937 | |-----------------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of goods** | | | | | | | | Poland | 58 | 68 | 73 | 12,6 | 19,5 | 19,9 | | Austria | 25 | 31 | . | 3,8 | 3,9 | 4,2 | | Belgium | 97 | 105 | 95 | 7,0 | 7,1 | 6,2 | | Bulgaria | 4 | 5 | . | 0,7 | 0,8 | 0,7 | | Czechoslovakia | 89 | 107 | 72 | 9,9 | 10,4 | 10,9 | | Finland | 10 | 10 | . | 1,5 | 1,6 | 2,6 | | France | 296 | 331 | 247 | 40,3 | 45,0 | 33,7 | | Spain | 41 | 48 | . | 0,1 | . | . | | Germany | 405 | 395 | 499 | 59,0 | 60,5 | 72,2 | | Romania | 20 | 23 | 27 | 3,8 | 4,6 | 4,9 | | Switzerland | 22 | 26 | 16 | 1,9 | 2,2 | 2,1 | | Sweden | 39 | 43 | . | 3,5 | 4,4 | 5,6 | | Hungary | 35 | 38 | 23 | 3,0 | 3,3 | 2,6 | | United Kingdom | 345 | 331 | 392 | 30,0 | 29,1 | 28,4 | | Italy | 63 | 65 | 58a | 12,2 | 12,8 | 12,4ab | | Countries | 1925 | 1930 | 1937 | 1925 | 1930 | 1937 | |-----------------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of passengers** | | | | | | | | Poland | 163 | 154 | 211 | 6,4 | 6,7 | 6,9 | | Austria | 118 | 104 | . | 4,0 | 3,5 | . | | Belgium | 223 | 243 | 218 | 6,0 | 6,5 | 6,4 | | Bulgaria | 9 | 9 | . | 0,6 | 0,6 | . | | Czechoslovakia | 325 | 334 | 269 | 9,3 | 8,8 | 9,2 | | Finland | 23 | 23 | . | 0,9 | 1,0 | . | | France | 809 | 795 | 626 | 29,7 | 29,1 | 27,0 | | Germany | 2 106| 1 829| 1 808| 48,9 | 43,3 | 50,1 | | Romania | 51 | 35 | 43 | 3,4 | 2,6 | 3,4 | a 1936 r. b W 1937 r. – 11,1 mld t·km. a 1936. b In 1937 – 11,1 bn tkm. | Countries | 1925 | 1930 | 1937 | 1925 | 1930 | 1937 | |-----------------|------|------|------|------|------|------| | Switzerland | 148 | 178 | 112 | 2,8 | 3,5 | 2,9 | | Sweden | 66 | 70 | . | 2,0 | 2,4 | . | | Hungary | 93 | 121 | 71 | 2,8 | 3,1 | 2,2 | | United Kingdom | 1 743| 1 318| 1 303| 31,7 | 29,5 | 34,3 | | Italy | 109 | 105 | 146a | 8,3 | 7,4 | 10,5a| a 1936 r. Uwaga. Dane o przewozach ładunków nie są w pełni porównywalne z uwagi na różnice w metodach obliczeń. Zasadniczo uwzględniają przewozy handlowe (komercyjne) i usługowe kolejami państwowymi i prywatnymi na liniach normalnotorowych i wąskotorowych. Note. Data on railway transport of goods are not fully comparable, as there are differences in estimation methods. In principle, the data include commercial and service transport by means of state and private railway on normal-gauge and narrow-gauge lines. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 154, 155, 160–163; On the basis: Malý Roczník Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 196; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 190–193, 195–199; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 201. | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-----------------|------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of goods in bn t·km** | | | | | | | | | Poland | 35,0 | 66,3 | 99,0 | 134,5| 83,5 | 54,4 | 48,8 | | Austria | 5,7 | 7,9 | 10,0 | 11,0 | 12,7 | 17,1 | 19,8 | | Belgium | 5,5 | 6,3 | 7,8 | 8,0 | 8,4 | 7,7 | 6,3 | | Bulgaria | 2,6 | 7,0 | 13,9 | 17,7 | 14,1 | 5,5 | 3,1 | | Czechoslovakia | 16,2 | 43,9 | 55,9 | 72,6 | 72,0b| x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 41,2 | 17,5 | 13,8 | | Slovakia | x | x | x | x | 13,7c| 11,2 | 8,1 | | Finland | 3,5 | 4,9 | 6,3 | 8,3 | 8,4 | 10,1 | 9,8 | | France | 38,9 | 56,9 | 70,4 | 69,5 | 51,5 | 55,5 | 30,0 | | Spain | 6,4 | 6,1d | 9,3 | 10,0 | 11,2 | 12,1 | 9,2 | | Yugoslavia | 9,9 | 13,9 | 19,3 | 25,0 | 25,8b| x | x | | Germany | x | x | x | x | x | 76,0 | 107,3| | GDR | 15,1 | 32,9 | 41,5 | 56,4 | 59,0b| x | x | | FRG | 48,1f| 52,3 | 71,3 | 65,3 | 57,0b| x | x | | Romania | 7,6 | 18,8 | 43,7 | 65,0 | 57,3 | 16,4 | 12,4 | | Switzerland | 2,2g | 4,3g | 7,0 | 7,8 | 8,3 | 9,9 | 11,1 | | Sweden | 8,6 | 10,9 | 17,3 | 15,9 | 19,1 | 20,1 | 23,5 | | Hungary | 5,4 | 13,3 | 19,8 | 23,9 | 16,8 | 8,1 | 8,8 | | United Kingdom | 36,2h| 30,5h| 26,8 | 17,6 | 16,0 | 18,1 | 18,6 | | Italy | 10,3 | 15,9 | 18,1 | 18,4 | 21,3 | 25,8 | 18,6 | | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-----------------|------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of passengers in bn pass·km** | | | | | | | | | Poland | 27,1 | 30,9 | 36,9 | 46,3 | 50,4 | 24,1 | 17,9 | | Austria | 4,3 | 6,6 | 6,5 | 7,6 | 8,5 | 8,2 | 9,7 | | Belgium | 7,0 | 8,6 | 8,3 | 7,0 | 6,5 | 7,8 | 9,8 | | Bulgaria | 2,3 | 3,6 | 7,3 | 7,1 | 7,8 | 3,4 | 2,1 | | Czechoslovakia | 16,8 | 20,6 | 18,9 | 18,0 | 19,6b| x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | x | 7,3 | 6,6 | | Slovakia | x | x | x | x | x | 2,9 | 2,3 | a Normal-gauge railway transport and, in the case of transport of goods, also broad-gauge railway transport. b 1989. c 1995. d Including post. e Respectively: East Germany and West Germany. f 1951. g Including post and baggage of passengers. h Excluding Northern Ireland. | Kraje | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|------|------|------|------|------|------|------| | Finlandia | 2,2 | 2,3 | 2,2 | 3,2 | 2,7 | 3,4 | 4,0 | | Francja | 26,4 | 32,0 | 41,1 | 54,3 | 63,6 | 69,9 | 88,6 | | Hiszpania | 7,1 | 7,3 | 13,3 | 14,8 | 15,5 | 20,0 | 22,0 | | Jugosławia | 8,3 | 10,3 | 10,9 | 10,4 | 11,7b | x | x | | Niemcy | x | x | x | x | x | 75,1 | 82,8 | | NRDe GDRe | 18,6 | 21,3 | 17,7 | 23,1 | 23,8b | x | x | | RFNe FRGe | 30,3 | 38,4 | 38,1 | 41,4 | 57,4b | x | x | | Rumunia | 8,2 | 10,7 | 17,8 | 23,2 | 30,6 | 11,6 | 5,2 | | Szwajcaria | 6,4 | 8,0 | 9,3 | 9,2 | 11,3 | 12,6 | 17,8 | | Szwecja | 6,6 | 5,2 | 4,7 | 7,0 | 6,2 | 8,2 | 11,2 | | Węgry | 7,1 | 14,3 | 16,3 | 13,7 | 11,4 | 9,7 | 7,6 | | Wielka Brytania United Kingdom | 32,1h | 34,7h | 35,6 | 30,4 | 34,2 | 38,2 | 55,8 | | Włochy | 20,3 | 30,7 | 32,5 | 39,6 | 44,7 | 47,1 | 43,3 | b 1989 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. h Bez Irlandii Płn. b 1989. c 1995. e Respectively: East Germany and West Germany. h Excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 54 i 55; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 256 i 257; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 227 i 228; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 384 i 386; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 361 i 362; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 453 i 454; Transport. Railway transport – total annual passenger transport and goods transported by type of transport. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 4 (92). TABOR KOLEJOWY **ROLLING STOCK** A. W 1913 R. **IN 1913** | Kraje | Parowozy | Wagony | Wagons | |-------|----------|--------|--------| | | Steam locomotives | osobowe | towarowe | | | | passenger rail coaches | freight | | | na 100 km sieci kolejowej | per 100 km railway lines | | Kingdom of Poland | 37 | 57 | 978 | | Austria | 32 | 61 | 642 | | France | 33 | 76 | 886 | | Germany | 47 | 100 | 1 049 | | Russia | 31 | 35 | 701 | | Hungary | 26 | 42 | 476 | | United Kingdom | 61 | 141 | 2 091 | | Italy | 35 | 70 | 640 | Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, *Rocznik Polski. Tablice Statystyczne*, On the basis: Kraków 1917, s. 72. B. W 1937 R. **IN 1937** | Kraje | Parowozy | Wagony | Wagons | |-------|----------|--------|--------| | | Steam locomotives | osobowe | towarowe | | | | passenger rail coaches | freight | | | w tys. | in thous. | | Poland | 5,3 | 10,5 | 153,4 | | England | 19,7 | 42,8 | 639,8 | | Belgium | 3,7 | 7,5 | 107,4 | | Czechoslovakia | 4,1 | 9,6 | 90,6 | | France | 18,7 | 31,9 | 484,6 | | Yugoslavia | 2,4 | 3,6 | 54,3 | | Germany | 20,7 | 64,5 | 575,4 | | Romania | 3,5 | 3,6 | 54,8 | | Switzerland | 1,0 | 3,6 | 15,7 | | Hungary | 1,8 | 3,8 | 40,1 | | Italy | 5,7 | 7,5 | 125,7 | Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 196. On the basis: Tabl. 5 (93). DROGI ROADS A. OKOŁO 1912 R. – drogi bite AROUND 1912 – paved roads | Kraje | Na 1 000 km² powierzchni | Na 100 tys. ludności | |-------|--------------------------|----------------------| | | Per 1 000 km² of area | Per 100 thous. population | | | w km | in km | **Ziemie polskie Polish territory** - Galicja Galicia - Królestwo Polskie Kingdom of Poland - zabór pruski Prussian Partition - Litwa i Białoruś Lithuania and Belarus - Ruś Rus - Austria Austria - Prusy Prussia - Rosja Russia | | 151 | 159 | |-------|-----|-----| | | 194 | 188 | | | 74 | 73 | | | 261 | 372 | | | 14 | 33 | | | 14 | 19 | | | 415 | 435 | | | 392 | . | | | 5 | . | W 1912 r. na całym Śląsku (pruskim) na 1 000 km² przypadały 363 km dróg, a na 100 tys. ludności — 280 km, na Górnym Śląsku odpowiednio: 347 km i 203 km. In 1912, there were 363 km of roads per 1 000 km² and 280 km per 100 thous. population in total (Prussia) Silesia, in Upper Silesia respectively: 347 km and 203 km. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, On the basis: Warszawa 2006, s. 252 i 256; E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków 1917, s. 71 i 72. | Kraje | Countries | 1960 | 1988 | Publiczne w 2008 r. | |-------|-----------|------|------|---------------------| | | | zamiejskiea | non-urbanb | Public in 2008 | | | | na 100 km² powierzchni w km | per 100 km² of area in km | | Polska | Poland | 11,9 | 45,2 | 83,6 | | Austria | Austria | 9,7 | 12,2c | 132,0 | | Belgia | Belgium | 7,7 | 46,6 | 503,6 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 40,6d | 57,2c | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | 165,5 | | Słowacja | Slovakia | x | x | 89,5 | | Finlandia | Finland | 1,7 | 10,6e | 23,3 | | Francja | France | 14,1f | 141,8g | 174,9 | | Hiszpania | Spain | 7,6h | 29,5 | 131,8i | | Niemcy | Germany | x | x | 180,4 | | NRD | GDR | 42,1c | 41,9c | x | | RFN | FRG | 51,3c | 103,1c | x | | Rumunia | Romania | 2,2 | . | 83,3l | | Szwecja | Sweden | 5,0 | 15,5 | 127,6 | | Węgry | Hungary | 8,8 | 28,7 | 212,4 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 62,8e | 89,7c | 172,6 | | Włochy | Italy | 26,0 | 98,8c | 161,9m | a O ulepszonej nawierzchni. b Drogi publiczne o twardej nawierzchni (w 1960 r. – 39,7 km, a w 1988 r. – 68,6 km na 100 km²). c Łącznie z drogami o nieulepszonej nawierzchni. d 1965 r. e Łącznie z drogami miejskimi. f 1970 r. g Drogi państwowe i prowincjonalne o ulepszonej nawierzchni. h Drogi kołowe ogółem. i 2007 r. k Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. l 2000 r. m 2005. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne z uwagi na odmienne zasady ujmowania i klasyfikacji dróg. a With improved surface. b Hard surface public roads (in 1960 – 39,7 km and in 1988 – 68,6 km per 100 km²). c Including roads with unimproved surface. d 1965. e Including urban roads. f 1970. g State and provincial roads with improved surface. h Wheeled roads in total. i 2007. k Respectively: East Germany and West Germany. l 2000. m 2005. Note. Data are not fully comparable due to various methods for grouping and classification of roads. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990, s. 585; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 58 i 59; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 388; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 452. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 139 | 139 | 136 | 257 | 358 | 857 | | Austria | Austria | 150 | 488 | 926 | 1 445 | 1 633 | 1 719 | | Belgia | Belgium | . | 488 | 1 251 | 1 666 | 1 702 | 1 763a | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 357 | 499 | 729a | | Finlandia | Finland | . | 108 | 204 | 225 | 549 | 779 | | Francja | France | . | 1 542 | 4 514b | 6 824 | 9 766 | 11 163 | | Hiszpania | Spain | . | 185 | 2 008 | 5 126 | 9 049 | 14 262 | | Holandia | Netherlands | . | 1 209 | 1 767 | 2 092 | 2 265 | 2 631a | | Niemcy | Germany | x | x | x | 10 854 | 11 712 | 12 819 | | NRDc | GDRc | 1 378 | 1 464d | 1 687 | x | x | x | | RFNc | FRGc | 2 659 | 4 828d | 7 538 | x | x | x | | Rumunia | Romania | . | 100 | . | 113 | 113 | 332 | | Slowacja | Slovakia | x | x | x | 192 | 296 | 416 | | Szwajcaria | Switzerland | . | 377 | . | 1 495 | 1 270 | 1 406a | | Szwecja | Sweden | 52 | 556 | 1 060 | 939 | 1 499 | 1 891a | | Węgry | Hungary | . | 134 | 209 | 267 | 448 | 1 273a | | Wielka Brytania | United Kingdom | . | 1 133 | 2 573 | 3 181 | 3 600 | 3 673 | | Włochy | Italy | . | 3 913 | 5 900 | 6 185 | 6 478 | 6 661a | a 2009 r. b 1979 r. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d 1971 r. a 2009, b 1979. c Respectively: East Germany and West Germany. d 1971. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 229–233; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 363; Transport. Total length of motorways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. | Countries | 1960 | 1970 | 1990 | 2000 | 2010a | |-----------|------|------|------|------|-------| | **Transport of goods in bn tkm** | | Poland | 5,7 | 15,8 | 40,3 | 75,0 | 214,2 | | Austria | . | 1,8 | 16,0 | 17,2 | 28,7 | | Belgium | 8,2 | 13,5 | 32,0 | 51,0 | 35,0 | | Bulgaria | 0,9 | 3,4 | 9,8 | 3,1 | 19,4 | | Czechoslovakia | 2,4 | 4,8 | x | x | x | | Czech Republic | x | x | 31,3b | 39,0 | 51,8 | | Slovakia | x | x | 26,5b | 14,3 | 27,6 | | Finland | . | 13,4 | 25,4 | 27,7 | 29,5 | | France | 30,6 | 66,9 | 137,0| 184,2| 182,2 | | Spain | . | 51,7 | 109,5| 148,7| 210,1 | | Netherlands | 4,2 | 12,4 | 31,8 | 31,6 | 75,8 | | Yugoslavia | 2,1 | 17,8 | 29,7c | x | x | | Germany | x | x | 221,8| 280,7| 313,1 | | GDRd | 2,6 | 6,2 | x | x | x | | FRGd | 35,0 | 78,7 | x | x | x | | Norway | 1,5 | 3,5 | 7,5 | 13,0 | 19,8 | | Romania | 0,9 | 5,2 | 29,0 | 9,9 | 25,9 | | Sweden | 6,8 | 20,9 | 26,5 | 31,4 | 36,3 | | Hungary | 0,9 | 2,9 | 15,2 | 12,1 | 33,7 | | United Kingdom | 49,2 | 81,6 | 138,5| 153,7| 146,7 | | Italy | 37,2 | 58,7 | 177,9| 158,6| 175,8 | | Countries | 1960 | 1970 | 1990 | 2000 | 2010a | |-----------|------|------|------|------|-------| | **Transport of passengers in bn pass·km** | | Polande | 7,6 | 29,1 | 46,6 | 31,7 | 24,4 | | Austria | . | 10,1 | 13,9 | 15,0 | 15,0f | | Belgium | 3,4 | 9,3 | 9,1 | 13,3 | 20,4g | | Bulgaria | 3,1 | 12,2 | 26,0 | 13,9 | 9,3 | | Czechoslovakia | 12,6 | 21,4 | x | x | x | | Czech Republic | x | x | 11,0b | 9,4 | 9,5 | | Slovakia | x | x | 14,0b | 8,4 | 4,7 | | Finland | 4,3 | 6,1 | 8,5 | 7,7 | 7,5 | | France | . | 25,2 | 41,3 | 43,0 | 48,9 | | Spain | . | 20,9 | 30,8b | 50,3 | 57,2 | | Netherlands | 2,8 | 3,7 | 4,3 | 6,3 | 6,2 | a W przypadku przewozów pasażerów dane za 2009 r. b 1995 r. c 1988 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Bez przewozów taborem komunikacji miejskiej. f 2005 r. g 2008 r. a For transport of passengers data for 2009. b 1995. c 1988. d Respectively: East Germany and West Germany. e Excluding transports by urban road transport fleet. f 2005. g 2008. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1990 | 2000 | 2010a | |-------|-----------|------|------|------|------|-------| | Niemcy | Germany | x | x | x | 69,0 | 63,5gh | | NRDd | GDRd | 10,5 | 17,8 | 22,3i | x | x | | RFNd | FRGd | 31,3 | 42,9 | . | x | x | | Norwegia | Norway | 2,8 | 3,7 | 4,3 | 6,3 | 6,2 | | Rumunia | Romania | 1,4 | 7,9 | 33,4b | 7,7 | 12,8 | | Węgry | Hungary | 6,5 | 12,7 | 22,9i | 18,4 | 17,4g | | Wielka Brytania | United Kingdom | 70,6 | 54,9 | 46,0 | 46,5 | 50,1g | | Włochy | Italy | 23,6 | 32,0 | 144,2i | 93,6 | 108,1g | a W przypadku przewozów pasażerów dane za 2009 r. b 1995 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g 2008 r. h Łącznie z tramwajami. i 1985 r. For transport of passengers data for 2009, b 1995, d Respectively: East Germany and West Germany. g 2008. h Including trams. i 1985. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 54 i 55; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 237 i 238; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 247 i 248; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 394; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 470; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 462 i 463; Transport. Goods transport by road. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. | Kraje | Countries | 1926 | 1938 | 1926 | 1938 | 1926 | 1938 | 1926 | 1938 | 1926 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | | | samochody osobowe | samochody ciężarowe | motocykle | samochody cars | motocykle motorcycles | | | | passenger cars | lorries | motorcycles | cars | motorcycles | | Polska | Poland | 13,6 | 29,8 | 4,0 | 8,6 | 3 | 10 | 10 | 3 | | Austria | Austria | 12,4 | 32,4 | 7,8 | 18,0 | 21 | . | . | . | | Belgia | Belgium | 53,3 | 146,0 | 43,0 | 78,0 | 30 | 67 | 268 | 80 | | Bulgaria | Bulgaria | 1,7 | . | 0,8 | . | 0,4 | . | . | . | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 20,0 | 90,9 | 6,5 | 31,5 | 18 | 59 | 69 | 57 | | Finlandia | Finland | 12,1 | 25,9 | 4,2 | 20,0 | 5 | 6 | 110 | 17 | | Francja | France | 585,0 | 1818,0 | 280,0 | 448,0 | 155 | 576 | 523 | 138 | | Hiszpania | Spain | 121,5 | . | 13,5 | . | 9 | . | . | . | | Niemcy | Germany | 218,0 | 715,0 | 95,0 | 365,0 | 287 | 1583 | . | 212 | | Rumunia | Romania | 11,9 | . | 3,1 | 4,0 | 0,8 | 18 | 13 | 9 | | Szwajcaria | Switzerland | 41,8 | . | 9,3 | 20,0 | 21 | 28 | 222 | 67 | | Szwecja | Sweden | 77,0 | 157,0 | 18,2 | 62,6 | 28 | 44 | 305 | 70 | | Węgry | Hungary | 6,7 | 25,9 | 2,3 | 4,1 | 3 | . | . | . | | Wielka Brytania | United Kingdom | 754,3 | 1979,0 | 248,4 | 544,0 | 630 | 492 | 511 | 104 | | Włochy | Italy | 104,9 | 289,0 | 30,0 | 108,0 | 65 | 177 | 100 | 41 | a Osobowe i ciężarowe. b 1937 r. c Łącznie z Austrią. d Tylko Anglia. a Passenger cars and lorries. b 1937. c Including Austria. d England only. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 167 i 168; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 16 i 200; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267. | Countries | 1950 | 1960 | 1990 | 2010 | 1950 | 1990 | 2010 | |-----------------|--------|--------|----------|----------|--------|--------|--------| | **Poland** | 40,1 | 117 | 5 261 | 17 240 | 1,6 | 138 | 447 | | Austria | 51,3 | 404 | 2 991 | 4 462 | 7,4 | 366 | 532 | | Belgium | 274 | 753 | 3 864 | 5 276 | 31,8 | 366 | 485 | | Czechoslovakia | . | 274 | x | x | . | 174 | x | | Czech Republic | x | x | 2 411 | 4 496 | . | . | 427 | | Slovakia | x | x | . | 1 669 | . | . | 307 | | Denmark | 118 | 408 | 1 596 | 2 120 | 27,6 | 311 | 384 | | Finland | 26,8 | 183 | 1 796 | 2 877 | 6,7 | 363 | 537 | | France | 1 674 | 5 546 | 23 550 | 31 394 | 40,1 | 395 | 487 | | Spain | 90,4 | 281 | 11 996 | 22 148 | 3,2 | 278 | 481 | | Netherlands | 139 | 522 | 5 509 | 7 736 | 13,7 | 356 | 466 | | Yugoslavia | 6,5 | 54,3 | 3 090 | x | 0,4 | 131 | x | | Germany | x | x | x | 42 302 | x | x | 517 | | GDR | 75,7 | 299 | 3 744 | x | 4,1 | 225 | x | | FRG | 598 | 4 337 | 28 878 | x | 12,5 | 420 | x | | Norway | 64,8 | 225 | 1 622 | 2 308 | 19,9 | 385 | 472 | | Romania | . | . | 1 292 | 4 320 | . | 56 | 201 | | Switzerland | 147 | 509 | 2 985 | 4 076 | 36,1 | 419 | 523 | | Sweden | 253 | 1 194 | 3 601 | 4 335 | 41,2 | 413 | 462 | | Hungary | 13,0 | 33,3 | 1 945 | 2 984 | 1,4 | 169 | 298 | | United Kingdom | 2 317 | 5 667 | 22 528 | 28 421 | 46,0 | 349 | 456 | | Italy | 342 | 1 995 | 27 416 | 36 751 | 7,3 | 398 | 608 | a Dane dotyczą pojazdów zarejestrowanych. b 1985 r. c 1988 r. d 2009 r. e 1987 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g W latach 1950 i 1960 bez Irlandii Pn. Data concern registered vehicles only. b 1985. c 1988. d 2009. e 1987. f Respectively: East Germany and West Germany. g In 1950 and 1960 excluding Northern Ireland. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 64 i 65; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 234; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 453 i 454. Tabl. 7 (95). POJAZDY SAMOCHODOWE (dok.) Stan w końcu roku ROAD VEHICLES (cont.) End of the year C. W LATACH 1950–2010 — samochody ciężarowe w użytkowaniu IN 1950–2010 — lorries in use | Kraje | Countries | 1950 | 1960 | 1990 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------| | | | w tys. szt. | in thous. units | | Polska $^a$ | Poland $^a$ | 43,6 | 141 | 1 138 | 3 079 | | Austria | Austria | 51,0 | 205 | 648 | 406 | | Belgia | Belgium | 145 | 177 | 396 | 754 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | . | 123 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | 385 | 622$^b$ | | Słowacja | Slovakia | x | x | 160 | 306 | | Finlandia | Finland | 33,4 | 71,4 | 274 | 488 | | Francja | France | 829 | 1 634 | 3 810 | 5 708$^b$ | | Hiszpania | Spain | . | 149 | 2 447 | 5 366 | | Holandia | Netherlands | 80,7 | 157 | 554 | 1 015 | | Niemcy | Germany | x | x | x | 2 696 | | NRD $^c$ | GDR $^c$ | 107 | 213 | 546 | x | | RFN $^c$ | FRG $^c$ | 552 | 729 | 1 753 | x | | Norwegia | Norway | 51,9 | 113 | 326 | 547 | | Szwecja | Sweden | 92,3 | 130 | 328 | 528$^b$ | | Węgry | Hungary | . | . | 273 | 468 | | Wielka Brytania $^d$ | United Kingdom $^d$ | 967 | 1 519 | 2 517$^e$ | 3 849 | | Włochy | Italy | 229 | 459 | 2 429 | 4 201$^b$ | $^a$ Dane dotyczą pojazdów zarejestrowanych. $^b$ 2009 r. $^c$ Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. $^d$ W latach 1950 i 1960 bez Irlandii Pln. $^e$ 1987 r. Uwaga. Dane obejmują samochody ciężarowe, autokary, autobusy, trolejbusy, ciągniki siodłowe i balastowe; bez przyczep i ciągników użytkowanych w rolnictwie. $^a$ Data concern registered vehicles only. $^b$ 2009. $^c$ Respectively: East Germany and West Germany. $^d$ In 1950 and 1960 excluding Northern Ireland. $^e$ 1987. Note. Data include lorries, motor coaches, buses, trolleybuses, road and ballast tractors; data do not include trailers and tractors used in agriculture. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 267; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 234; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 453 i 454. | Kraje | Countries | Przelepy w tys. km | Przewozy ładunków w tys. t-km | Nadane przesyłki listowe w tys. t-km | Przewozy pasażerów w tys. pas-km | |-------|-----------------|--------------------|-------------------------------|--------------------------------------|----------------------------------| | Polska | Poland | 2 189 | 219 | 67 | 10 654 | | Austria | Austria | 793 | . | . | 5 093 | | Belgia | Belgium | 2 414 | 2 195 | 115 | 13 525 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 1 885 | 229 | . | 9 235 | | Dania | Denmark | 554 | 89 | 53 | 2 381 | | Finlandia | Finland | 312 | 42 | 12 | 2 237 | | Francja | France | 12 925 | 846 | 987 | 50 892 | | Hiszpania | Spain | 1 187 | 85 | . | 7 071 | | Holandia | Netherlands | 8 472 | 824 | 1 449 | 46 135 | | Niemcy | Germany | 18 835 | 2 345 | 1 828 | 120 579 | | Rumunia | Romania | 1 185 | 4,2 | . | 2 102 | | Szwecja | Sweden | 2 352 | 346 | 255 | 11 816 | | Węgry | Hungary | 150 | 7,5 | 2,9 | 1 113 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 17 338 | 1 316 | 6 334 | 80 031 | | Włochy | Italy | 10 244 | 1 891 | 1 433 | 69 452 | a 1935 r. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 205 On the basis: i 206. | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------------------|------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of goods in mln tkm** | | | | | | | | | Poland | 0,6 | 1,8 | 10,5 | 30,1 | 57,2 | 87,5 | 114 | | Austria | . | 0,7 | 8,6 | 14,6 | 60,1 | 489 | 358 | | Belgium | 8,5 | 39,6 | 192 | 406 | 689 | . | . | | Czech Republic | 2,7 | 13,8 | 34,4 | 21,2 | 21,0 | 38,7 | 18,0 | | Denmark | 4,4 | 15,7 | 70,6 | 128 | 140 | 196 | . | | Finland | 0,2 | 4,1 | 23,7 | 52,8 | 143 | 337 | 729 | | France | 46,9 | 152 | 543 | 2 093| 4 125| 4 973| 4 755| | Spain | 1,6 | 8,4 | 107 | 418 | 786 | 1 055| 1 253| | Netherlands | 31,5 | 117 | 393 | 996 | 2 208| 4 998| 3 698| | Germany | x | x | x | x | x | 8 553| 7 426| | GDR | . | 4,7 | 26,6 | 67,3 | 92,2 | x | x | | FRG | . | 40,7 | 523 | 1 585| 3 617| x | x | | Romania | 1,2 | 2,0 | 34,6 | 74,7 | 12,8 | 11,8 | 4,0 | | Switzerland | 3,9 | 35,6 | 188 | 453 | 978 | 2 360| 1 283| | Sweden | 6,7 | 26,9 | 111 | 191 | 203 | 289 | . | | Hungary | 0,2 | 1,5 | 10,5 | 28,3 | 7,9 | 21,4 | 4,0 | | United Kingdom | 55,7 | 181 | 617 | 1 370| 2 692| 6 193| 6 072| | Italy | . | 27,8 | 295 | 547 | 1 199| . | . | | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------------------|------|------|------|------|------|------|------| | **Transport of passengers in mln pass·km** | | | | | | | | | Poland | 30,5 | 109 | 610 | 2 714| 4 430| 6 034| 8 273| | Austria | . | 65,7 | 452 | 1 116| 3 756| 15 864| 15 936| | Belgium | 235 | 1 264| 2 447| 4 848| 7 572| . | . | | Czechoslovakia | 46,1 | 390 | 1 236| 1 814| 2 196| x | x | | Czech Republic | x | x | x | x | x | 3 972| 6 000| | Slovakia | x | x | x | x | x | 132 | 2 208| | Denmark | 148 | 602 | 1 552| 3 296| 4 260| 5 436| 2 016| | Finland | 26,8 | 228 | 773 | 2 136| 4 740| 7 428| 17 412| | France | 1 118| 5 229| 13 587| 34 130| 43 368| 91 800| 129 156| --- a W latach 1950–1990 Czechosłowacja. b 1985 r. c 1989 r. d Tylko linie Air France i Corsair. e 1955 r. f Tylko transport międzynarodowy. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. h 1988 r. i 2009 r. k Tylko linie SAS. l 2005 r. m 2008. a In 1950–1990 Czechoslovakia. b 1985. c 1989. d Air France and Corsair only. e 1955. f International transport only. g Respectively: East Germany and West Germany. h 1988. i 2009. k SAS only. l 2005. m 2008. | Kraje | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------| | Hiszpania | Spain | 182 | 782 | 5 874 | 15 516 | 22 116 | 52 344 | 77 196 | | Holandia | Netherlands | 772 | 2 672 | 5 769 | 14 196 | 28 356 | 72 864 | 76 068f | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | x | 95 208 | 200 640 | | NRDg | GDRg | . | 165 | 947 | 2 053 | 3 229h | x | x | | RFNg | FRGg | . | 1 284 | 8 255 | 21 048 | 34 092h | x | x | | Rumunia | Romania | 14,1 | 85,7 | 994 | 1 209 | 1 836 | 2 508 | 4 440 | | Szwajcaria | Switzerland | 147 | 1 138 | 4 420 | 10 836 | 15 840 | 41 460 | 42 552 | | Szwecja | Sweden | 223 | 1 012 | 2 449 | 4 488 | 7 260k | 10 548 | 4 368k | | Węgry | Hungary | 10,5 | 75,2 | 424 | 1 076 | 1 380c | 3 804f | 3 852f | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1 278 | 7 279 | 18 954 | 50 160 | 81 732 | 204 456 | 225 672 | | Włochy | Italy | 185 | 1 339 | 8 400 | 14 076 | 22 752 | . | . | c 1989 r. f Tylko transport międzynarodowy. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. h 1988 r. i 2009 r. k Tylko linie SAS. l 2005 r. c 1989. f International transport only. g Respectively: East Germany and West Germany. h 1988. i 2009. k SAS only. l 2005. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 264 i 265; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 242 i 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 403 i 404; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 381 i 382; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 468 i 469; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 461 i 462. Tabl. 9 (97). DROGI WODNE ŚRÓDLĄDOWE ŻEGLOWNE I PRZEWOZY ŁADUNKÓW ŚRÓDLĄDOWYM TRANSPORTEM WODNYM INLAND WATERWAYS AND INLAND WATERWAY TRANSPORT OF GOODS A. OKOŁO 1912 R. AROUND 1912 | Kraje | Countries | Długość dróg na 1 000 km² powierzchni w km | Przewozy ładunków | w % przewozów ładunków transportem kolejowym | |-------|-----------|---------------------------------------------|-------------------|---------------------------------------------| | | | | na 1 km dróg w t per 1 km of waterways in t | | | Galicja | Galicia | 28 | 187 | 2 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 36 | 260 | 7 | | Litwa i Białoruś | Lithuania and Belarus | 43 | 997 | 63 | | Prusy Wschodnie | East Prussia | 23 | 2 590 | 8 | | Rus | Rus | 18 | 1 165 | 40 | | Austria | Austria | 22 | 688 | 3 | | Prusy | Prussia | 35 | 7 160 | 19 | | Rosja – część europejska | Russia – the European part | 19 | 516 | 26 | a 4 rejencje (bydgoska, poznańska, gdańska i kwidzyńska), łącznie ze Śląskiem. a 4 districts (of Bydgoszcz, Poznań, Gdańsk, and Kwidzyn), including Silesia. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice Statystyczne, Kraków On the basis: 1917, s. 71. | Kraje | Countries | Długość dróg | 1928 | 1932 | 1936 | |-------|-----------|---------------|------|------|------| | | | rzeki żeglowne | | | | | | | navigable rivers | | | | | | | kanały | | | | | | | canals | | | | | | | w tys. km | | | | | | | in thous. km | | | | | | | na 1 000 km² powierzchni | | | | | | | per 1 000 km² of area | | | | | | | w km | | | | | | | in km | | | | | | | przewozy ładunków w mln t | | | | | | | transport of goods in mln t | | | | | Polska | Poland | 5,4 | 0,9 | 16,2 | 0,5 | 0,5 | 0,7 | | Austria | Austria | 0,8 | 0,0 | 9,5 | 2,4 | 1,6 | 1,8 | | Finlandia | Finland | . | . | . | 4,2 | 2,4 | 4,3 | | Francja | France | 6,8 | 5,3 | 22,0 | 48,4 | 50,9 | 47,7 | | Holandia | Netherlands | 1,6 | 3,6 | 152,9 | 47,3 | 30,1 | 42,4 | | Niemcy | Germany | 10,0 | 2,3 | 26,2 | 107,7 | 73,5 | 116,1 | a Łącznie z innymi drogami wodnymi. b Bez zwierząt żywych i drewna. c 1931 r. a Including other waterways. b Excluding living stock and wood. c 1931. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 202. On the basis: | Kraje | Countries | 1960 | 1988 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------| | | | długość dróg w km | length of waterways in km | przewozy ładunków w mln t | transport of goods in mln t | | | | ogółem total | na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area | z liczby ogółem – kanały of total number – canals | ogółem total | na 1 000 km² powierzchni per 1 000 km² of area | z liczby ogółem – kanały of total number – canals | ogółem total | przewozy ładunków w mln t | transport of goods in mln t | | Polska | Poland | 3 708 | 11,9 | 338 | 3 805 | 12,2 | 361 | 3 659 | 2,8 | | Austria | Austria | 358 | 4,3 | 7 | 358 | 4,3 | 7 | 351 | 11,1 | | Belgia | Belgium | 2 048 | 67,1 | 947 | 1 951 | 64,0 | 887 | 1 516 | 161,6 | | Bułgaria | Bulgaria | 470 | 4,2 | – | 470 | 4,2 | – | 470 | 18,4 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 473 | 3,7 | . | 483 | 3,8 | 10 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | x | x | 676 | 0,8 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | x | x | x | 172 | 10,1 | | Finlandia | Finland | 6 645 | 19,7 | 55 | 6 239 | 18,5 | 77 | 8 006 | . | | Francja | France | 10 350 | 18,9 | 4 744 | 8 500 | 15,5 | 4 575 | 5 132 | 72,6 | | Holandia | Netherlands | 6 424 | 157,5 | 4 884 | 5 016 | 120 | 3 715 | 6 102 | 304,3 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | x | x | 7 728 | 229,6 | | NRD | GDR | 2 644 | 24,4 | 580 | 2 319 | 21,4 | 566 | x | x | | RFN | FRG | 5 885 | 23,7 | 1 660 | 4 398 | 17,7 | 1 522 | x | x | | Rumunia | Romania | 1 643 | 6,9 | – | . | . | . | 1 779 | 32,1 | | Węgry | Hungary | 1 556 | 16,7 | – | 1 373 | 14,8 | 80 | 1 587 | 10,0 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1 829 | 7,4 | 738 | . | . | . | 1 050 | . | | Włochy | Italy | 2 416 | 8,0 | 911 | 1 366 | 4,5 | 332 | 1 562 | . | a 2009 r. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 250; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 409; Transport. Goods transport by inland waterways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu; Transport. Navigable inland waterways by carrying capacity of vessels. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. | Kraje | 1955 | 1970 | 1984–1988 | 2009–2010 | |-------|------|------|-----------|-----------| | | ogółem | w tym transport | ogółem | w tym transport | ogółem | w tym transport | ogółem | w tym transport | | | total | kolejowy railway | samochodowy road | total | kolejowy railway | samochodowy road | total | kolejowy railway | samochodowy road | | Polska | 100 | 92 | 7 | 100 | 80 | 13 | 100 | 67 | 22 | | Belgia | 100 | 38 | 36 | . | . | . | 100 | 22 | 61 | | Bułgaria | 100 | 80 | 14 | 100 | 59 | 35 | 100 | 57 | 33 | | Czechosłowacja | 100 | 90 | 8 | 100 | 76 | 13 | 100 | 67 | 21 | | Czechy | x | x | x | x | x | x | x | x | x | | Słowacja | x | x | x | x | x | x | x | x | x | | Finlandia | . | . | . | 100 | 29 | 71 | 100 | 24 | 74 | | Francja | 100 | 61 | 27 | 100 | 40 | 37 | 100 | 28 | 54 | | Holandia | 100 | 10 | 23 | 100 | 7 | 24 | 100 | 4 | 43 | | Niemcy | x | x | x | x | x | x | x | x | x | | NRD | 100 | 83 | 11 | 100 | 71 | 21 | 100 | 72 | 20 | | RFN | 100 | 50 | 23 | 100 | 33 | 36 | 100 | 26 | 53 | | Rumunia | 100 | 91 | 2 | 100 | 85 | 10 | 100 | 83 | 8 | | Węgry | 100 | 87 | 6 | 100 | 71 | 21 | 100 | 55 | 32 | | Wielka Brytania | 100 | 51 | 49 | 100 | 22 | 75 | 100 | 13 | 80 | a Strukturę obliczono na podstawie danych wyrażonych w tonokilometrach; w latach 1955–1988 przewozy ogółem obejmują transport kolejowy, samochodowy, rurociągowy i żeglugę śródlądową, w latach 2009 i 2010 – transport kolejowy, samochodowy i lotniczy. b Dane roczne dostępne z przedziału lat odpowiednio: 1984–1988 oraz 2009–2010; w latach 2009 i 2010 dane przybliżone. c 1971 r. d 1965 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a The structure was calculated on the basis of data expressed in tonne-kilometres; in 1955–1988 total transport of goods include railway, road, pipeline and inland waterway transport, in 2009 and 2010 – rail, road and air transport. b Annual data available respectively from the period: 1984–1988 and 2009–2010; in 2009 and 2010 approximate data. c 1971. d 1965. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 53; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 225 i 226; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 234 i 235; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 383; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 450, 461 i 463. | Kraje | Countries | Statki | Ships | |-------|-----------|--------|-------| | | | liczba | tonaż w tys. t | | | | number | tonnage in thous. t | | Polska | Poland | 110–115 | 17–18 | | Anglia | England | 2 000 | 100 | | Dubrownik$^a$ | Dubrownik$^a$ | 300 | 55$^b$ | | Francja | France | 4 000 | 160 | | Hiszpania | Spain | . | 175 | | Niderlandy Pln. | Northern Netherlands | . | 225 | | Turcja | Turkey | . | 80 | | Wenecja$^c$ | Venice$^c$ | . | 30–40 | $a$ Wolna republika kupiecka pod władzą Turcji od 1526 r. $b$ Dane dotyczą tonażu znanego tylko dla 180 statków. $c$ Republika wenecka – w XIII–XVI w. jedna z morskich i handlowych potęg Morza Śródziemnego. $a$ Free merchant republic under the reign of Turkey since 1526. $b$ Data refer to tonnage of only 180 ships. $c$ The Republic of Venice – in the 13th–16th century one of the maritime and merchant powers of the Mediterranean Sea. Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródlziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, s. 481–483; A. Groth, Port, w: Historia Elbląga, t. II, cz. 1: 1466–1626, red. A. Groth, Elbląg 1996, s. 81; M. Malowist, Wschód a zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 361; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 173; obliczenia własne. Tabl. 11 (99). MORSKA FLOTA HANDLOWA (cd.) MARITIME MERCHANT FLEET (cont.) B. W LATACH 1756–1793 – liczba statków IN 1756–1793 – number of ships | Wyszczególnienie | 1757 | 1793 | 1756 | 1786 | |------------------|------|------|------|------| | **OGÓŁEM TOTAL** | | | | | | według nośności statków w tʰ: by capacity of ships in tʰ: | | Poniżej 65 | 1 | 1 | 3 | 7 | | Below | | | | | | 65–200 | 30 | 16 | 60 | 74 | | 201–335 | 23 | 12 | 1 | 38 | | 336–470 | 17 | 11 | – | 18 | | 471–605 | 2 | 13 | – | 4 | | 606–740 | – | 8 | – | 3 | | 741 i więcej | – | 10 | – | 1 | a Przeliczono na tony z lasztów okrętowych jako miary masy – 1 łaszt dla Gdańska=2 215 kg, a dla Szczecina=1 852 kg. Uwaga. Ponad dwukrotny wzrost liczby szczecińskich statków w 1786 r. w stosunku do 1756 r. i ponad trzykrotny ich tonażu związany był z koniunkturą handlową powstałą w okresie wojny amerykańskiej. a Ship laszts converted into tonnes as weight measures – 1 łaszt in Gdańsk=2 215 kg and in Szczecin=1 852 kg. Note. Over twofold increase in the number of Szczecin ships and over three-fold increase in their tonnage in 1786 in comparison with 1756 was related with the trade boom during the American War of Independence. Na podstawie: E. Cieślak, Handel i żeglugę w drugiej połowie XVIII w., On the basis: w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 432 i 433; R. Gaziński, Handel morski Szczecina w latach 1720–1805, Szczecin 2000, s. 199. | Kraje | W tys. t | W odsetkach | |---------------|----------|-------------| | | In thous. t | In percent | | **OGÓŁEM TOTAL** | 3 873,0 | 100,0 | | **Polska Poland** | 30,5 | 0,8 | | Dania i Norwegia Denmark and Norway | 386,0 | 10,0 | | Francja France | 729,3 | 18,8 | | Hiszpania Spain | 149,5 | 3,9 | | Holandia Holland | 397,7 | 10,2 | | Niemcy Germany | 150,8 | 3,9 | | Portugalia Portugal | 84,8 | 2,2 | | Rosja Russia | 39,4 | 1,0 | | Szwecja Sweden | 169,3 | 4,4 | | Wielka Brytania United Kingdom | 1 383,0 | 35,7 | | Włochy Italy | 352,7 | 9,1 | a Floty Bremy, Hamburga, Lubeki, Rostocku i Prus. b Łącznie z flotą Triestu i Dubrownika. a Fleet of Brema, Hamburg, Lübeck, Rostock and Prussia. b Including fleet of Triest and Dubrovnik. Na podstawie: E. Łączyńska, *Gdańska flota handlowa w 1793 r.*, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. LVII, nr 2, Warszawa 2009, s. 224; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007, s. 782–786; K. H. O’Rourke, L. Prados de la Escosura, G. Daudin, *Trade and empire*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 104. | Kraje | Countries | 1831 | 1855 | 1861 | 1870 | 1831 | 1855 | 1861 | 1870 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Gdańsk i Elbląga | Gdańsk and Elbląga | 96 | 108 | 139 | 164 | 29 | 42 | 47 | 60 | | Austro-Węgry | Austria-Hungary | 3 239 | 9 980 | 9 803 | 7 833 | 200 | 334 | 342 | 353 | | Dania | Denmark | 1 466 | 2 522 | 2 753 | 2 735 | 63 | 123 | 138 | 182 | | Finlandia | Finland | . | . | . | 1 616 | . | . | . | 240 | | Francja | France | . | 14 248 | 15 065 | 15 386 | . | 872 | 984 | 1072 | | Grecja | Greece | . | 4 230b | 4 152 | 5 422c | . | 250b | 256 | 335c | | Hiszpania | Spain | . | . | 4 840 | . | . | . | 368 | . | | Niderlandy | Netherlands | . | 2 230 | 2 332 | 1 985 | . | 465 | 485 | 447 | | Niemcy | Germany | . | 3 986 | 4 745 | 4 721 | . | 631 | 789 | 939 | | Norwegia | Norway | . | 4 464 | 5 493 | 6 993 | . | 405 | 552 | 974 | | Szwecja | Sweden | . | 2 874 | 3 313 | 3 376 | . | 229 | 289 | 347 | | Zjednoczone Królestwod | United Kingdomd | 19 450 | 25 948 | 28 038 | 26 367 | 2 225 | 4 350 | 5 807 | 5 691 | a Porty morskie (w 1805 r. zarejestrowanych było 125 statków o łącznym tonażu 41 tys. t, w 1825 r. odpowiednio: 79 i 21 tys. t); po 1870 r. flota Gdańska i Elbląga zmniejszyła się i w 1900 r. były 143 statki o tonażu 22 tys. t. b 1854 r. c 1868 r. d Wielka Brytania i Irlandia (w 1805 r. było 19 027 statków o łącznym tonażu 2 093 tys. t, w 1825 r. odpowiednio: 20 442 i 2 436 tys. t). a Seaports (in 1805 there were registered 125 ships with the total tonnage of 41 thous. t, in 1825 respectively: 79 and 21 thous. t); after 1870 the fleet of Gdańsk and Elbląg shrank and in 1900 there were 143 ships with a tonnage of 22 thous. t. b 1854. c 1868. d In 1805: ships – 19 027, tonnage 2 093 thous. t, in 1825 respectively: 20 442 and 2 436 thous. t. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, str. 268 i 269; B. R. Mitchell, On the basis: International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 782–786. | Kraje | Countries | 1929 | 1939 | |-------|-----------|------|------| | | | total | in thous. BRT | w tym motorowe | of which motor ships | | Polska | Poland | 38 | 122 | 64 | | Wolne Miasto Gdańsk | Free City of Gdańsk | 132 | 10 | . | | Belgia | Belgium | 529 | 408 | 158 | | Dania | Denmark | 1 056 | 1 176 | 614 | | Finlandia | Finland | 298 | 626 | 53 | | Francja | France | 3 379 | 2 953 | 436 | | Grecja | Greece | 1 267 | 1 781 | 19 | | Hiszpania | Spain | 1 162 | 914 | 179 | | Holandia | Netherlands | 2 939 | 2 973 | 1 350 | | Niemcy | Germany | 4 093 | 4 493 | 1 176 | | Norwegia | Norway | 3 224 | 4 835 | 3 010 | | Szwecja | Sweden | 1 510 | 1 582 | 737 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 20 166 | 17 984 | 4 597 | | Włochy | Italy | 3 285 | 3 448 | 716 | a Motorowych i żaglowych o pojemności 100 BRT i więcej. b Port morski. c W 1929 r. łącznie z Irlandią. Uwaga. Większość floty handlowej stanowiły statki o napędzie parowym. Zrezygnowano z zamieszczania danych o nich z uwagi na nieporównywalność (statystyka statków o napędzie parowym obejmowała wszystkie statki, także te o pojemności poniżej 100 BRT). Note. Merchant fleet consisted mainly of steamships. It was abandoned to publish data on them due to their incomparability (statistics of steamships included all ships, even those with a capacity below 100 BRT). Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 181. | Kraje (bandery) | 1950 | 1970 | 1980 | 1980 | 1990 | |-----------------|------|------|------|------|------| | Polska | 171 | 1 580| 3 639| 5 101| 4 442| | Belgia | 482 | 1 062| 1 810| 2 732| 3 116| | Dania | 1 269| 3 314| 5 390| 8 703| 7 173| | Finlandia | 503 | 1 397| 2 530| | | | Francja | 3 207| 6 458| 11 925| 20 861| 5 574| | Grecja | 1 349| 10 952| 39 472| 67 047| 37 205| | Hiszpania | 1 190| 3 441| 8 112| 13 522| 6 185| | Holandia | 3 109| 5 207| 5 724| 8 999| 4 725| | NRD | . | 989 | 1 532| 1 963| 1 731| | RFN | 460 | 7 881| 8 356| 13 332| 5 369| | Norwegia | 5 456| 19 347| 22 007| 38 885| 41 207| | Szwecja | 2 048| 4 921| 4 234| 6 626| 2 942| | Wielka Brytania | 18 219| 25 825| 27 135| 43 814| 8 594| | Włochy | 2 580| 7 448| 11 096| 17 951| 11 841| a Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Zrezygnowano z zamieszczania danych za 2010 r., gdyż dotyczą wyłącznie floty według bander, zarejestrowanej w większości przypadków poza krajami europejskimi i są nieporównywalne z danymi za lata poprzednie. a Respectively: East Germany and West Germany. Note. It was abandoned to publish data of 2010, as they refer solely to fleet in accordance with its ensigns, registered mainly outside Europe and incomparable with the data for the previous years. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 269; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 243; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 257; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 405. | Kraje | Countries | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | 1950 | 1970 | 1990 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | | | Polska | Poland | 12,1 | 24,6 | 30,7 | 30,9 | 3,2 | 11,2 | 12,5 | 28,6 | | Belgia | Belgium | 11,6 | 29,3 | 245,9a | 459,6b | 11,9 | 71,1 | 245,1a | 487,3b | | Dania | Denmark | 2,2 | 6,8 | 14,7 | . | 12,4 | 31,5 | 29,5 | . | | Finlandia | Finland | 6,0 | 12,4 | 24,0 | 41,8 | 4,0 | 20,2 | 34,8 | 51,5 | | Francja | France | 19,2 | 25,2 | 61,8 | 100,7c | 31,5 | 168,4 | 177,0 | 227,1c | | Grecja | Greece | . | 4,2 | 22,3 | 23,4d | 3,1 | 13,4 | 35,1 | 46,8d | | Hiszpania | Spain | 4,1 | 14,5 | 40,3 | 89,6b | 5,0 | 52,9 | 121,9 | 252,1b | | Holandia | Netherlands | 15,0 | 63,9 | 91,8 | 153,3d | 23,9 | 22,4 | 281,3 | 356,2d | | Niemcy | Germany | x | x | 44,3 | 102,3 | x | x | 97,5 | 171,0 | | NRDe | GDRe | . | 2,4 | x | x | . | 10,3 | x | x | | RFNe | FRGe | 9,9 | 22,5 | x | x | 13,5 | 106,3 | x | x | | Norwegia | Norway | . | 35,5 | 89,1 | 120,3 | . | 20,8 | 18,9 | 24,0 | | Szwecja | Sweden | 13,9 | 27,0 | 44,6 | 73,3 | 16,4 | 46,7 | 55,0 | 81,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 32,2 | 50,3 | 124,4 | 63,9b | 63,9 | 200,0 | 170,1 | . | | Włochy | Italy | 4,1 | 34,8 | 41,8 | . | 22,0 | 200,9 | 226,7 | . | a Łącznie z bunkrem i zaopatrzeniem statków. b 2006 r. c 2005 r. d 2009 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Including bunker and supplies for ships. b 2006. c 2005. d 2009. e Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996, Warszawa 1996, s. 354 i 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 244 i 245; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 373–377; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 466 i 467; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 460. Tabl. 12 (100). ŁADUNKI ZAŁADOWANE I WYŁADOWANE W PORTACH MORSKICH (dok.) GOODS LOADED AND UNLOADED IN SEAPORTS (cont.) B. W LATACH 1960–2010 – w niektórych portach morskich IN 1960–2010 – in selected seaports | Porty morskie | 1960 | 1987 | 1998 | Załadunek i wyładunek w 2010 r. | |---------------|------|------|------|---------------------------------| | | zaladunek loading | wyładunek unloading | zaladunek loading | wyładunek unloading | zaladunek loading | wyładunek unloading | Loading and unloading in 2010 | | Gdańsk | 3,3 | 2,5 | 15,4 | 3,6 | 20,6 | 26,4 | | Gdynia | 3,4 | 3,4 | 5,0 | 4,9 | 7,6 | 12,3 | | Szczecin i Świnoujście | 4,3 | 4,1 | 10,2 | 8,3 | 19,0 | 20,5 | | Amsterdam | 3,0 | 7,8 | 9,0 | 26,0 | 9,5 | 46,3 | 72,7 | | Antwerpia | 15,5 | 21,8 | 38,1 | 53,0 | 48,0 | 71,8 | 160,0 | | Bergen | . | . | . | . | 67,8 | 27,6 | 49,8 | | Brema/Bremerhaven | . | . | 12,0 | 18,0 | 13,5 | 21,0 | 45,9 | | Genua | 1,8 | 14,5 | . | . | 11,6 | 33,3 | 41,4 | | Hamburg | 7,8 | 23,0 | 19,2 | 37,5 | 28,8 | 47,0 | 104,5 | | Hawr | 2,5 | 14,1 | 12,0 | 39,2 | 14,7 | 51,7 | 65,8 | | Liverpool | 6,3 | 15,1 | 3,5 | 6,7 | 7,1 | 23,2 | . | | Londyn | 12,8 | 46,0 | 8,5 | 35,7 | 15,2 | 41,2 | 48,1 | | Lubeka | 0,8 | 2,3 | 7,5 | 8,4 | 10,7 | 14,2 | . | | Marsylija | 8,8 | 16,2 | 15,8 | 75,4 | 17,8 | 75,6 | 82,4 | | Rotterdam | 22,7 | 67,6 | 59,5 | 195,5| 65,3 | 249,5| 395,8| | Southampton | 12,1 | 15,5 | . | . | 13,3 | 21,0 | 39,4 | a W latach 1987–2010 łącznie z Policami. b Z tego: Szczecin – 8,0 mln t, Świnoujście – 10,7 mln t i Police – 1,8 mln t. Uwaga. W 2010 r. przeladunki powyżej 50 mln t, oprócz portów wymienionych w tablicy, miały Algeciras (58,6 mln t) i Walencja (53,1 mln t) w Hiszpanii oraz Grimsby i Immingham (54,0 mln t) w Wielkiej Brytanii. a In 1987–2010 including Police. b Of which: Szczecin – 8,0 mln t, Świnoujście – 10,7 mln t and Police – 1,8 mln t. Note. In 2010, goods of over 50 mln t, except the seaports mentioned in the table, were transshipped also in Algeciras (58,6 mln t) and Valencia (53,1 mln t) in Spain as well as Grimsby and Immingham (54,0 mln t) in The United Kingdom. Na podstawie: M. Matczak, B. Oldakowski, Polskie porty w 2010 roku. Podsumowanie i perspektywy na przyszłość, Raport Actia Consulting, Gdynia 2011, s. 1; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 530; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 408; Transport. Top 20 ports. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu. ### Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH **SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS** A. **W LATACH 1585–1800** **IN 1585–1800** | Lata | Statki wpływające do portu | Statki wypływające z portu | |------|----------------------------|-----------------------------| | | ogółem | w tym z balastem | ogółem | w tym z balastem | | | total | of which with ballast | total | of which with ballast | | | in absolute numbers | in % of total | in absolute numbers | in % of total | #### Elbląg | Lata | ogółem | w tym z balastem | ogółem | w tym z balastem | |------|--------|------------------|--------|------------------| | 1585–1600 | 157 | . | 161 | . | | 1601–1610 | 123 | . | 128 | . | | 1611–1620 | 140 | . | 141 | . | | 1621–1630 | 101 | . | 101 | . | | 1651–1660 | 46 | . | 47 | . | | 1681–1690 | 50 | . | 50 | . | | 1691–1700 | 30 | . | 29 | . | #### Gdańsk | Lata | ogółem | w tym z balastem | ogółem | w tym z balastem | |------|--------|------------------|--------|------------------| | 1634 | 1 266 | 456 | 36,0 | 1 290 | 87 | 6,7 | | 1640 | 1 729 | 524 | 30,3 | 1 757 | 86 | 4,9 | | 1641 | 1 729 | 488 | 28,2 | 1 741 | 100 | 5,7 | | 1642 | 2 028 | 450 | 22,2 | 1 998 | 162 | 8,1 | | 1643 | 1 982 | 579 | 29,2 | 1 981 | 192 | 9,7 | | 1645 | 904 | 186 | 20,6 | 936 | 180 | 19,2 | | 1646 | 1 130 | 267 | 23,6 | 1 127 | 141 | 12,5 | | 1647 | 1 044 | 159 | 15,2 | 1 050 | 141 | 13,4 | | 1648 | 990 | 132 | 13,3 | 1 005 | 207 | 20,6 | | 1649 | 1 595 | 456 | 28,6 | 1 596 | 132 | 8,3 | --- a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b Źródłem danych są elbląskie księgi cła palowego z lat 1585–1700 oraz księga cła pilawskiego z 1642 r.; Elbląg był drugim — obok Gdańska — największym portem Polski. c Dla lat 1642–1649 dane szacunkowe w związku z niekompletnymi księgami cła palowego. --- a In long-term period — annual averages. b Data are based on Elbląg funtcoll records of 1585–1700 and Pilawa customs records of 1642; Elbląg was the second biggest seaport in Poland (the biggest one was Gdańsk). c For the years 1642–1649, the data are estimated, due to incomplete funtcoll records. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) A. W LATACH 1585–1800$^a$ (dok.) IN 1585–1800$^a$ (cont.) | Lata Years | Statki wpływające do portu Ships arriving at ports | Statki wypływające z portu Ships leaving ports | |------------|--------------------------------------------------|-----------------------------------------------| | | ogółem total in absolute numbers | w tym z balastem of which with ballast | w % ogółem in % of total | ogółem total in absolute numbers | w tym z balastem of which with ballast | w % ogółem in % of total | | 1721–1730 | 89 | 14 | 15,7 | 90 | 31 | 34,4 | | 1731–1740 | 68 | 4 | 5,9 | 69 | 24 | 34,8 | | 1741–1750 | 64 | 3 | 4,7 | 65 | 14 | 21,5 | | 1751–1760 | 67 | 2 | 3,0 | 67 | 11 | 16,4 | | 1761–1770 | 87 | 3 | 3,4 | 88 | 38 | 43,2 | | 1771–1780 | 61 | 1 | 1,6 | 58 | 21 | 36,2 | | 1781–1790 | 53 | 4 | 7,5 | 52 | 10 | 19,2 | | 1791–1800 | 54 | 7 | 13,0 | 44 | 11 | 25,0 | | Szczecin $^e$ | Szczecin $^e$ | |-----------------|-----------------| | 1756–1760 | 876 | 566 | 64,6 | 954 | 32 | 3,4 | | 1761–1765 | 1 340 | 495 | 36,9 | 1 247 | 169 | 13,6 | | 1766–1770 | 1 404 | 787 | 56,1 | 1 456 | 76 | 5,2 | | 1771–1775 | 1 453 | 665 | 45,8 | 1 393 | 128 | 9,2 | | 1776–1780 | 1 491 | 792 | 53,1 | 1 632 | 104 | 6,4 | | 1781–1785 | 1 547 | 808 | 52,2 | 1 631 | 89 | 5,5 | | 1786–1790 | 1 221 | 611 | 50,0 | 1 442 | 90 | 6,2 | | 1791–1795 | 1 480 | 582 | 39,3 | 1 439 | 141 | 9,8 | | 1796–1800 | 1 248 | 349 | 28,0 | 1 273 | 73 | 5,7 | $a$ W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. $d$ Znaczny udział statków z balastem opuszczających port w Kołobrzegu w XVIII w. wynikał przede wszystkim ze zmiany struktury tamtejszego eksportu; upadł prawie całkowicie wywóz zbóż i towarów leśnych, a najważniejszym artykułem eksportowym stały się wyroby tekstylne, głównie płótno, wyrabiane przez tkaczy miejskich, jak i ludność wiejską Pomorza Zachodniego. $e$ Do Szczecina w drugiej połowie XVIII w. przywożono przede wszystkim niewielkie objętościowo drogie towary zachodnie, stąd znaczny odsetek statków przypływających pod balastem, wywożono natomiast tanie i masowe surowce – głównie drewno i zbóż; ok. 20–30% statków stanowiły niewielkie jednostki przybrzeżne obsługujące krótkie trasy. $a$ In long-term period – annual averages. $d$ A significant amount of ships with ballast leaving the seaport in Kołobrzeg in the 18th century resulted mainly from the change in that export structure; exportation of cereals and forest products almost disappeared and the most important export goods were textile products, mainly linen made by town weavers and rural population of Western Pomerania. $e$ In the second half of the 18th century, mainly expensive western commodities of a small capacity were brought to Szczecin; therefore a large proportion of ships with ballast arriving at the ports; on the other hand, cheap and mass raw materials – mainly wood and cereals – were exported; small inshore vessels operating on short routes constituted ca. 20–30% of all ships. W latach 1608–1720 (przeciętnie rocznie) ruch statków w porcie Kołobrzeg: In 1608–1720 (annual averages) ships traffic in Kołobrzeg seaport: | | statki | ships | |-------|--------|-------| | | wpływające | wypływające | | | arriving | leaving | | 1608–1620 | 198 | 192 | | 1621–1640 | 163 | 170 | | 1641–1660 | 102 | 112 | | 1661–1680 | 104 | 112 | | 1681–1690 | 107 | 101 | | 1701–1720 | 95 | 96 | Na podstawie: M. Bogucka, Gdańsk – największy port Bałtyku, w: Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 469; R. Gaziński, Handel morski Szczecina w latach 1720–1805, Szczecin 2000, s. 261 i 262; A. Groth, Ruch statków w porcie elbląskim w latach 1585–1700, „Rocznik Gdański”, t. XXXVII, Gdańsk 1977, s. 40–43; H. Lesiński, Handel morski Kołobrzegu w XVII i XVIII wieku, Szczecin 1982, s. 160, 181 i 202. On the basis: | Lata | Ogółem | W tym statki | Of which ships of | |------|--------|--------------|-------------------| | | | gdańskie | brytyjskie | holenderskie | | | | Gdańsk | in absolute numbers | in % of total | in absolute numbers | in % of total | in absolute numbers | in % of total | | | | | | | | | | | | | | przeciętne roczne | annual averages | | | | | | | 1661–1665 | 277,8 | 7,4 | 2,7 | 13,2 | 4,7 | 194,8 | 70,1 | | 1666–1670 | 419,0 | 17,2 | 4,1 | 17,2 | 4,1 | 279,8 | 66,8 | | 1671–1675 | 259,6 | 16,2 | 6,2 | 30,4 | 11,7 | 158,2 | 60,9 | | 1676–1680 | 306,6 | 21,4 | 7,0 | 68,8 | 22,4 | 200,6 | 65,4 | | 1681–1685 | 500,4 | 26,8 | 5,3 | 68,4 | 13,7 | 330,4 | 66,0 | | 1686–1690 | 381,2 | 24,2 | 6,3 | 42,8 | 11,2 | 240,8 | 63,2 | | 1691–1695 | 337,0 | 66,2 | 19,6 | 16,8 | 5,0 | 92,8 | 27,5 | | 1696–1700 | 269,4 | 34,4 | 12,8 | 39,0 | 14,5 | 134,2 | 49,8 | | 1701–1705 | 182,4 | 22,8 | 12,5 | 28,4 | 15,6 | 94,0 | 51,5 | | 1706–1710 | 188,2 | 25,0 | 13,3 | 25,6 | 13,6 | 99,4 | 52,8 | | 1711–1715 | 242,0 | 41,0 | 16,9 | 55,2 | 22,8 | 127,4 | 52,6 | | 1716–1720 | 171,8 | 26,4 | 15,4 | 49,2 | 28,6 | 77,2 | 44,9 | | 1721–1725 | 398,8 | 34,9 | 8,8 | 69,4 | 17,4 | 197,1 | 49,4 | | 1726–1730 | 458,2 | 50,4 | 11,0 | 107,2 | 23,4 | 234,8 | 51,2 | | 1731–1735 | 335,0 | 34,6 | 10,3 | 74,4 | 22,2 | 192,4 | 57,4 | | 1736–1740 | 326,0 | 42,0 | 12,9 | 68,4 | 21,0 | 164,6 | 50,5 | | 1741–1745 | 335,2 | 48,6 | 14,5 | 67,6 | 20,2 | 157,4 | 47,0 | | 1746–1750 | 378,2 | 74,4 | 19,7 | 47,6 | 12,6 | 154,8 | 40,9 | a Statki angielskie i szkockie. Uwaga. Patrz na str. 407. a English and Scottish ships. Note. See on page 407. Uwaga. Zmiany zachodzące w gospodarce europejskiej i handlu zagranicznym od końca XVI w. osłabły pozycję portów bałtyckich, w tym Gdańska, których podstawę obrotów stanowiło zboże. Należy jednak pamiętać, że choć pozycja portu ujścia Wisły uległa zmniejszeniu, to jednak, ze względu na ogólne zmniejszenie obrotów towarowych i ruchu żeglugowego całej strefy bałtyckiej, Gdańsk pozostał nadal głównym ośrodkiem handlu na Bałtyku. Po wojnie lat 1655–1660 można mówić o zarysowujących się niepomyślnych tendencjach w żegludze gdańskiej. Zasadniczo w drugiej połowie XVII i pierwszej połowie XVIII w. nie uległa zmianie pierwszoplanowa pozycja Holendrów jako głównych przewoźników towarów gdańskich na zachód, choć udział ich maleł na rzecz przewozów brytyjskich. Note. Starting from the end of the 16th century, changes in the European economy and foreign trade weakened the position of Baltic seaports where mainly cereals were traded, including Gdańsk. Nevertheless, it should be stressed that Gdańsk, although its position weakened, remained the main trade centre on the Baltic Sea, due to general decrease in sales and ship traffic in the whole Baltic region. Following the war of 1655–1660, unfavourable tendencies occurred in Gdańsk sailing. In the second half of the 17th century and in the first half of the 18th century, the leading position of the Dutch as main carriers of Gdańsk goods to the west did not change in general, but they were giving way to British transports. | Sund | Øresund | |------|---------| | | liczba statków | w tym z Gdańska w % | liczba statków | w tym z Gdańska w % | | 1562–1566 | 1 863 | 54,3 | 1 250 | 20,8 | | 1581–1585 | 2 335 | 48,8 | 1 323 | 23,2 | | 1616–1620 | 3 055 | 44,0 | 2 056 | 24,3 | | 1646–1650 | 1 977 | 30,9 | 1 946 | 19,6 | | 1661–1665 | 1 102 | 25,2 | 2 011 | 16,8 | | 1666–1670 | 1 527 | 27,4 | 1 667 | 16,2 | Na podstawie: M. Bogucka, Gdańsk – największy port Bałtyku, w: Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 466; J. Trzoska, Europejskie uwarunkowania rozwoju miasta, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 63; J. Trzoska, Handel i żegluga Gdańska w pierwszej połowie XVIII wieku, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, oprac. E. Cieślak, Z. Nowak, J. Stankiewicz, J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 382; J. Trzoska, Zmiennie koniunktury w handlu i żegludze gdańskiej, w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, oprac. E. Cieślak, Z. Nowak, J. Stankiewicz, J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 63 i 90. | Specification | 1751–1755 | 1756–1760 | 1761–1765 | 1766–1770 | 1771–1775 | 1776–1780 | 1781–1785 | 1786–1790 | 1791–1793 | |---------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Statki wpływające** W liczbach bezwzględnych Ships arriving In absolute numbers | 936 | 777 | 998 | 1 137 | 794 | 555 | 658 | 620 | 678 | | **OGÓŁEM TOTAL** w tym z: of which from: | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Anglii England | 104 | 92 | 86 | 154 | 120 | 126 | 198 | 172 | 252 | | Danii Denmark | 37 | 53 | 131 | 111 | 72 | 29 | 132 | 126 | 119 | | Francji France | 90 | 74 | 74 | 88 | 54 | 25 | 18 | 26 | 15 | | Holandii Holland | 357 | 152 | 188 | 280 | 170 | 133 | 72 | 100 | 110 | | Szwecji Sweden | 165 | 213 | 293 | 307 | 206 | 122 | 128 | 126 | 91 | | **OGÓŁEM TOTAL** w tym z: of which from: | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Anglii England | 11,1 | 11,8 | 8,6 | 13,5 | 15,1 | 22,7 | 30,1 | 27,7 | 37,1 | | Danii Denmark | 4,0 | 6,8 | 13,1 | 9,8 | 9,0 | 5,3 | 20,0 | 20,3 | 17,5 | | Francji France | 9,6 | 9,6 | 7,4 | 7,7 | 6,9 | 4,5 | 2,8 | 4,2 | 2,3 | | Holandii Holland | 38,1 | 19,5 | 18,9 | 24,6 | 21,5 | 23,9 | 11,0 | 16,2 | 16,3 | | Szwecji Sweden | 17,6 | 27,5 | 29,3 | 27,0 | 26,0 | 22,0 | 19,4 | 20,2 | 13,5 | | **Statki wypływające** W liczbach bezwzględnych Ships leaving In absolute numbers | 937 | 787 | 998 | 1 142 | 796 | 556 | 663 | 621 | 679 | | **OGÓŁEM TOTAL** w tym do: of which for: | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Anglii England | 109 | 137 | 125 | 166 | 120 | 131 | 206 | 167 | 255 | | Danii Denmark | 24 | 44 | 122 | 120 | 96 | 38 | 119 | 137 | 124 | | Francji France | 120 | 33 | 25 | 98 | 48 | 28 | 51 | 74 | 32 | | Holandii Holland | 354 | 192 | 242 | 285 | 190 | 107 | 51 | 53 | 115 | | Szwecji Sweden | 155 | 208 | 279 | 298 | 181 | 101 | 120 | 124 | 79 | | **OGÓŁEM TOTAL** w tym do: of which for: | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Anglii England | 11,6 | 17,4 | 12,5 | 14,6 | 15,0 | 23,5 | 31,0 | 26,9 | 37,5 | | Danii Denmark | 2,6 | 5,6 | 12,3 | 10,5 | 12,1 | 6,9 | 17,9 | 22,0 | 18,3 | | Francji France | 12,8 | 4,2 | 2,5 | 8,6 | 6,0 | 5,1 | 7,7 | 11,9 | 4,7 | | Holandii Holland | 37,8 | 24,4 | 24,3 | 25,0 | 23,9 | 19,3 | 7,7 | 8,5 | 17,0 | | Szwecji Sweden | 16,6 | 26,4 | 28,0 | 26,1 | 22,7 | 18,2 | 18,1 | 20,0 | 11,6 | a Bez statków zimujących w porcie. a Excluding ships spending winter in seaports. Na podstawie: E. Cieślak, Handel i żeglugę w drugiej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 429–431. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) D. W LATACH 1578–1585 – statki wpływające do portu Livorno$^a$ IN 1578–1585 – ships arriving at Livorno port$^a$ | Lata | W liczbach bezwzględnych | Lata | W liczbach bezwzględnych | |------|--------------------------|------|--------------------------| | | In absolute numbers | | In absolute numbers | | 1578 | 297 | 1583 | 342 | | 1581 | 191 | 1584 | 468 | | 1582 | 376 | 1585 | 307 | $^a$ Miasto w środkowych Włoszech nad Morzem Liguryjskim, na południe od ujścia rzeki Arno, w XVI w. w Księstwie Toskanii jeden z głównych punktów przeładunkowych towarów w drodze na Bliski Wschód, skąd statki odpływały do Konstantynopola i Smyrny (obecnie Izmir w Turcji). $^a$ A city in central Italy, on the Liguria Sea, south of the mouth of the Arno River, in the 16th century one of the main transshipment points of the Duchy of Tuscany on the route to the Near East, from where ships departed to Constantinopole and Smyrna (the former name of Izmir, Turkey). Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, s. 288. E. W 1601/02 R.$^a$ – statki wpływające do portu Londyn IN 1601/02$^a$ – ships arriving at London port | Wyszczególnienie | W liczbach bezwzględnych | Tonaż | Tonnage | |------------------|--------------------------|-------|---------| | | In absolute numbers | | | | OGÓŁEM TOTAL | 714 | 33,0 | 45 | | statki: | | | | | Angielskie | 207 | 15,6 | 75 | | Francuskie | 42 | 1,7 | 41 | | Hanzy$^b$ | 40 | 2,7 | 66 | | Holenderskie | 360 | 9,3 | 26 | | Szkockie | 32 | 1,1 | 34 | | Inne | 25 | 1,9 | 77 | $^a$ Dane za okres od października 1601 r. do czerwca 1602 r. $^b$ Związek miast handlowych Europy Północno-Zachodniej. $^a$ Data for period from October 1601 to June 1602. $^b$ Union of commercial towns of Northern and Western Europe. Na podstawie: H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 155. Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) F. W LATACH 1663–1686 – kierunki tras statków angielskich i londyńskich IN 1663–1686 – line directions of England and London ships | Kierunki tras | 1663 | 1686 | 1664 | 1686 | |---------------|-------|-------|-------|-------| | | w tys. t in thou. t | w odsetkach in percent | w tys. t in thou. t | w odsetkach in percent | w liczbach bezwzględnych in absolute numbers | w odsetkach in percent | w liczbach bezwzględnych in absolute numbers | w odsetkach in percent | | OGÓŁEM TOTAL | 87 | 100,0 | 149 | 100,0 | 190 | 100,0 | 512 | 100,0 | | Ameryka Północna i Środkowa | 36 | 41,4 | 70 | 47,0 | 88 | 46,3 | 247 | 48,2 | | Europa Południowa i Morze Śródziemne | 30 | 34,5 | 39 | 26,2 | – | – | – | – | | Europa Północna | 13 | 14,9 | 28 | 18,8 | 48 | 25,3 | 176 | 34,4 | | Indie Wschodnie | 8 | 9,2 | 12 | 8,0 | 54 | 28,4 | 89 | 17,4 | a W przypadku statków londyńskich kierunek: Morze Bałtyckie (w 1664 r. – 22 statki, w 1686 r. – 65) i Norwegia (w 1664 r. – 26 statków, w 1686 r. – 111). b Półwysep Indyjski, Cejlon, Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski. a Line directions of London ships: Baltic Sea (in 1664 – 22 ships, in 1686 – 65) and Norway (in 1664 – 26 ships, in 1686 – 111). b Indian Peninsula, Ceylon, Indochina Peninsula, and Malay Archipelago. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego, Łódź 1988, s. 38 i 41. On the basis: Tabl. 13 (101). RUCH STATKÓW W PORTACH MORSKICH (cd.) SHIPS TRAFFIC IN SEAPORTS (cont.) G. W LATACH 1730–1789 — statki wpływające do portu Marsylia$^a$ IN 1730–1789 — ships arriving at Marseilles port$^a$ | Lata | Ogółem | Statki | Ships of | |------|--------|--------|----------| | | | angielskie | duńskie i szwedzkie | holenderskie | | | | English | Danish and Swedish | Dutch | | | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | | | in absolute numbers | in % of total | in absolute numbers | in % of total | in absolute numbers | in % of total | | | przeciętne roczne | annual averages | | 1730–1739 | 1 029 | 748 | 72,7 | 37 | 3,6 | 244 | 23,7 | | 1740–1749 | 1 178 | 298 | 25,3 | 195 | 16,6 | 685 | 58,1 | | 1750–1759 | 1 584 | 588 | 37,1 | 390 | 24,6 | 606 | 38,3 | | 1760–1769 | 1 541 | 331 | 21,5 | 424 | 27,5 | 786 | 51,0 | | 1770–1779 | 1 677 | 482 | 28,7 | 513 | 30,6 | 682 | 40,7 | | 1780–1789 | 1 627 | 260 | 16,0 | 1 106 | 68,0 | 261 | 16,0 | $^a$ W tablicy nie ujęto całego ruchu statków śródziemnomorskich uczestniczących w handlu lewantyńskim, którego główny szlak prowadził z Marsylii do Smyrny. $^a$ The table does not include all Mediterranean ships participating in the Levant trade with the main route leading from Marseilles to Smyrna. Na podstawie: Ch. Carriere, *Image du capitalisme hollandaisé au XVIIIe siècle. Le miroir marseillais*, w: *Dutch capitalism and world capitalism*, red. M. Aymard, Cambridge-Paris 1982, s. 177. | Porty morskie | 1913 | 1929 | 1933 | 1938 | |---------------|------|------|------|------| | Gdynia | — | 1,4 | 3,7 | 6,5 | | Gdańsk | 0,9 | 3,9 | 2,8 | 4,8 | | Szczecin | 2,3 | 2,4 | 2,2 | 3,4 | | Antwerpii | 12,0 | 20,7 | 17,7 | 20,5 | | Genua | 7,2 | 10,2 | 11,0 | 11,7 | | Hamburg | 15,3 | 22,4 | 17,8 | 20,8 | | Havre | 3,9 | 6,8 | 8,6 | 8,8 | | Helsinki | 1,5 | 1,8 | 1,7 | 2,6 | | Kopenhaga | 7,3 | 4,3 | 4,7 | 5,7a | | Królewiec | 0,6 | 0,7 | 0,9 | 1,4 | | Liverpool | 12,1 | 14,7 | 13,7 | 14,6 | | Londyn | 13,7 | 21,9 | 21,1 | 22,5 | | Lubeka | 1,0 | 0,8 | 0,6 | 1,1 | | Marsylia | 8,6 | 12,5 | 13,6 | 13,0 | | Neapol | 9,3 | 9,9 | 10,9 | 12,9 | | Rostock | 1,6 | 1,8 | 1,4 | 2,2 | | Rotterdam | 13,0 | 21,5 | 15,3 | 24,7 | | Southampton | 6,7 | 11,0 | 10,4 | 11,5 | | Sztokholm | 1,7 | 2,7 | 2,5 | 3,9 | | Tallin | 0,9 | 0,8 | 0,9 | 1,1 | a 1937 r. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 134 i 135; On the basis: International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 135 i 136; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 203; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 186 i 187. | Countries | Arrivals at ports in mln NRT | Departures from ports in mln NRT | |-----------|-----------------------------|---------------------------------| | Poland | 6,1 | 6,1 | | Belgium | 29,1 | 29,0 | | Denmark | 13,3 | 13,5 | | Finland | 4,4 | 4,4 | | France | 62,1 | 62,0 | | Spain | 33,9 | 33,5 | | Netherlands | 31,5 | 31,2 | | Germany | 33,7 | 33,2 | | Sweden | 17,8 | 18,0 | | United Kingdom | 97,5 | 97,6 | | Italy | 21,8 | 21,3 | | Countries | Arrivals at ports in mln NRT | Departures from ports in mln NRT | |-----------|-----------------------------|---------------------------------| | Poland | 6,7 | 11,9 | | Belgium | 65,0 | 48,3 | | Denmark | 9,7 | 4,8 | | Finland | 18,4 | 14,6 | | France | 96,6 | 47,7 | | Spain | 76,4 | 35,0 | | Netherlands | 124,0 | 80,3 | | FRG | 93,4 | 60,7 | | Norway | 16,5 | 20,5 | | Sweden | 23,7 | 14,5 | | United Kingdom | 138 | 74,2 | | Italy | 121 | 51,8 | a In 1925 and 1930 including ballast. b Including Free City of Gdańsk (ships arriving at port: in 1925 – 1,9 mln NRT, in 1930 – 4,1 mln NRT; ships leaving port: in 1925 – 1,8 mln NRT, in 1930 – 4,1 mln NRT). c West Germany. On the basis: International Statistical Yearbook 1927, Geneva 1928, s. 134 i 135; International Statistical Yearbook 1929, Geneva 1930, s. 135 i 136; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 203; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 270–273; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 244 i 245; Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33, Geneva 1933, s. 186 i 187. Tabl. 14 (102). SZYBKOŚĆ DOCIERANIA KORESPONDENCJI CORRESPONDENCE DELIVERY TIME A. W XV I XVI W. $^a$ IN THE 15th AND 16th CENTURY $^a$ | Wyszczególnienie | Przybliżony czas trwania przesyłek | |------------------|-----------------------------------| | | Specification | Estimated mail arrival time | Do Polski w XVI w. $^b$ – w tygodniach To Poland in the 16th century $^b$ – in weeks Kraje nadania Countries of consignment | Czechy, Węgry | Czechia, Hungary | 2–4 | |---------------|-----------------|-----| | Niemcy Płn. | Northern German | 3–4 | | Austria | Austria | 3–6 | | Niderlandy | Netherlands | 6–8 | | Włochy | Italy | 8–10| | Hiszpania | Spain | 12–20| Z Florencji w XV w. $^c$ – w dniach From Florence in the 15th century $^c$ – in days Miasta docelowe Destination of towns | Piza | 3 | |---------------|---| | Wenecja | 5 | | Bolonia | 6 | | Genua | 8 | | Neapol, Rzym | 10| | Awinion, Palermo | 30| | Barcelona, Brugia, Walencja | 60| | Londyn | 90| $^a$ Dane dotyczą w przypadku: Polski – przesyłek listowych, Florencji – rachunków bankowych. $^b$ W pierwszej połowie XVI w.; dane sporządzono w oparciu o korespondencję nadchodzącą do Jana Dantyszka na Warmię w latach 1533 i 1534; ilustruje ona tempo docierania listów i informacji; wiadomości o szczególnie ważnych wydarzeniach przekazywano szybciej. $^c$ W drugiej połowie XV w. Data concern: for Poland – letters, for Florence – bank accounts In the first half of the 16th century; data were compiled based on mails reaching Jan Dantyszek in Warmia in 1533 and 1534; they present letters and information delivery time; news about particularly important events were transmitted faster. In second half of the 15th century. Na podstawie: R. de Rroover, The Rise and Decline of the Medici Bank 1397–1497, New York 1966, On the basis: s. 126; A. Wycząński, Polska służba dyplomatyczna w latach 1506–1530, w: Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII w., red. Z. Wójcik, Warszawa 1966, s. 32. Tabl. 14 (102). SZYBKOŚĆ DOCIERANIA KORESPONDENCJI (cd.) CORRESPONDENCE DELIVERY TIME (cont.) B. W LATACH 1496–1534 — do Wenecji IN 1496–1534 — to Venice | Miasta nadania $^a$ | Czas trwania przesyłek listowych w dniach | Miasta nadania $^a$ | Czas trwania przesyłek listowych w dniach | |------------------------|------------------------------------------|------------------------|------------------------------------------| | | przeciętny average | minimalny minimum | maksymalny maximum | | przeciętny average | minimalny minimum | maksymalny maximum | | Udine $^b$ | 2 | 1,5 | 6 | Raguza (Dubrownik) | 14 | 5 | 26 | | Florencja Florence | 3 | 1 | 13 | Korfu Corfu | 15 | 7 | 45 | | Mediolan Milan | 3 | 1 | 8 | Antwerpia Antwerp | 16 | 8 | 36 | | Trydent $^c$ Trento $^c$ | 3 | 1 | 7 | Barcelona Barcelona | 19 | 8 | 77 | | Rzym Rome | 4 | 1,5 | 9 | Budapeszt Budapest | 19 | 7 | 35 | | Genua Genoa | 6 | 2 | 15 | Norymberga Nuremberg | 21 | 8 | 32 | | Innsbruck Innsbruck | 6 | 4 | 16 | Valladolid $^g$ Valladolid $^g$ | 23 | 12 | 63 | | Zara (Zadar) $^d$ Zadar $^d$ | 6 | 1 | 25 | Londyn London | 24 | 9 | 52 | | Kair Cairo | 8 | 3 | 10 | Palermo Palermo | 25 | 8 | 48 | | Neapol Naples | 8 | 4 | 20 | Burgos $^h$ Burgos $^h$ | 27 | 11 | 42 | | Blois $^e$ Blois $^e$ | 10 | 4,5 | 27 | Kandia Candida $^i$ | 33 | 19 | 81 | | Bruksela Brussels | 10 | 9 | 35 | Konstantynopol Constantinople | 34 | 15 | 81 | | Augsburg Augsburg | 12 | 5 | 21 | Nauplion $^k$ Nafplio $^k$ | 34 | 18 | 60 | | Marsylia Marseille | 12 | 8 | 21 | Lizbona Lisbon | 43 | 27 | 69 | | Paryż Paris | 12 | 7 | 34 | Aleksandria Alexandria | 55 | 17 | 89 | | Trani $^f$ Trani $^f$ | 12 | 4 | 30 | Damaszek Damascus | 76 | 28 | 102 | | Lyon Lyon | 13 | 4 | 25 | | | | | | Wiedeń Vienna | 13 | 8 | 32 | | | | | | Calais Calais | 14 | 12 | 32 | | | | | $a$ Dotyczy miast utrzymujących stany kontakt z Wenecją. $b–k$ Miasto: $b$ – we Włoszech na płn.-wsch. skraju Niziny Weneckiej, $c$ – w pn. Włoszech, $d$ – w Chorwacji (Dalmacja) nad Morzem Adriatyckim, $e$ – w środkowej Francji nad Loarą, $f$ – w pld.-wsch. Włoszech nad Morzem Adriatyckim, $g$ – w środkowej Hiszpanii nad rzeką Pisuerga, $h$ – w pn. Hiszpanii nad rzeką Arlanżoh, $i$ – na Krecie, $k$ – w Grecji na Peloponezie. Uwaga. Dane sporządzono w oparciu o ok. 10 tys. listów rządowych oraz listów ambasadorów, kupców i osób prywatnych, które nadeszły do władz Wenecji. $a$ Concerns towns which maintained schedule communications with Venice. $b–k$ Town: $b$ – on the north-eastern edge of the Venetian Plain in Italy, $c$ – in northern Italy, $d$ – in Croatia (Dalmatia) at the Adriatic Sea, $e$ – at the Loire in central France, $f$ – in south-eastern Italy at the Adriatic Sea, $g$ – at the Pisuerga in central Spain, $h$ – at the Arlanžoh in northern Spain, $i$ – on Crete, $k$ – in the Peloponnese in Greece. Note. Data were compiled based on ca. 10 thous. government letters and mail by ambassadors, merchants and private persons which reached the Venetian authorities. Na podstawie: F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródlziemnomorski w epoce Filipa II, t. I, Gdańsk 1976, On the basis: s. 401. | Kraje | Countries | Czas trwania przesyłek listowych D+1$^a$ w % ogółu przesyłek listowych | |-------|------------|--------------------------------------------------------------------------| | Polska | Poland | 53,4 | | Belgia | Belgium | 93,3 | | Bułgaria | Bulgaria | 83,6 | | Czechy | Czech Republic | 93,2 | | Słowacja | Slovakia | 96,8 | | Finlandia | Finland | 91,1 | | Francja | France | 83,4 | | Hiszpania | Spain | 91,2 | | Holandia | Netherlands | 95,2 | | Niemcy | Germany | 94,0 | | Rumunia | Romania | 52,6 | | Szwecja | Sweden | 93,7 | | Węgry | Hungary | 93,7 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 87,9 | | Włochy | Italy | 88,6$^b$ | $^a$ D+1 oznacza dzień nadania plus 1 dzień. $^b$ 2007 r. $^a$ $D+1=$ day of mailing plus 1 day. $^b$ 2007. Na podstawie: Postal services. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table On the basis: W 1558 r. Zygmunt II August Król Rzeczypospolitej Obojga Narodów zorganizował „pocztę, czyli konie rozstawne” pomiędzy Krakowem a Wenecją, przez Wiedeń. Korzystając z założonych wzdłuż traktu własnych stacji konnych, jazda docelowa zajmowała łącznie 15 dni. Początkowo połączenia pocztowe odbywały się co tydzień, później dwa razy w miesiącu. W 1562 r. król powierzył Krzysztofowi Taxisowi (nadwornemu poczmistrzowi cesarskiemu) organizację i kierownictwo całej poczty w Polsce na zasadzie urzędu królewskiego (na rysunku zachowano nazwy miejscowości używane ówcześnie). In 1558 Zygmunt II August King of Poland and Grand Duke of Lithuania mail-coach services between Kraków and Venice, via Vienna. With the use of specially-arranged stables located along the track, the journey took 15 days altogether. Initially mail coaches ran every week; later twice a month. In 1562 the King awarded the royal appointment to Krzysztof Taxis (postmaster imperial court) and entrusted to him the organisation and management of mail services in Poland (the picture contains the names of the localities used at that time). Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, s. 82. On the basis: Ożywienie kontaktów dyplomatycznych doprowadziło m. in. do uruchomienia w 1792 r. specjalnego połączenia pocztowego na trasie Warszawa–Kamieniec Podolski i stąd przez Bukareszt do Konstantynopola. Dzięki szybkiemu połączeniu linia ta stała się znana w całej Europie, a z jej usług korzystały również dwory obce. The intensification of diplomatic contacts led to, among other things, the launching of a special postal service in 1792 on the route from Warsaw to Kamieniec Podolski, and from there through Bucharest to Constantinople. Due to this fast connection, the line became known throughout Europe, and foreign courts also took advantage of its services. Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, On the basis: s. 112 i 113. SCHEMAT REGULARNYCH POŁĄCZEŃ POCZTOWYCH W POLSCE W DRUGIEJ POŁOWIE XVIII W. A CHART OF THE REGULAR POSTAL LINKS IN POLAND IN THE SECOND HALF OF THE 18th CENTURY Regularne linie poczty polskiej Regular lines of the Polish post Crossy poczty pruskiej Crossings of the Prussian postal service Linie poczty rosyjskiej Lines of the Russian postal service Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, s. 73. On the basis: GŁÓWNE TRAKTY POCZTOWE W POLSCE W DRUGIEJ POŁOWIE XVIII W. MAJOR POSTAL ROUTES IN POLAND IN THE SECOND HALF OF THE 18th CENTURY Granica Rzeczypospolitej do 1772 r. The border of the Republic of Poland to 1772 Granica między Koroną a Litwą The border between the Crown and Lithuania Główne trakty pocztowe The main postal routes Na podstawie: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., red. A. Mączak, t. II, Warszawa 1981, s. 83. On the basis: | Kraje | Countries | 1928 | 1937 | |-------|-----------|------|------| | | | total | | | | | w mln szt. | in mln units | of which foreign | of total number — per capita in units | | Polska | Poland | 934 | 908 | 99 | 26 | | Anglia | England | 6 565 | 8 292 | 503 | 175 | | Belgia | Belgium | 1 207 | 1 430 | 163 | 171 | | Francja | France | 6 288 | 6 060 | 461 | 144 | | Holandia | Netherlands | 971 | 1 170 | 118 | 136 | | Niemcy | Germany | 7 770 | 6 815 | 377 | 100 | | Rumunia | Romania | 423 | 455 | 39 | 23 | | Szwajcaria | Switzerland | 645 | 731 | 141 | 175 | | Szwecja | Sweden | 455 | 623 | 55 | 99 | | Węgry | Hungary | 333 | 496 | 47 | 55 | | Włochy | Italy | 2 220 | 2 668 | 181 | 62 | | ZSRRc | Soviet Union | 804 | 1 648 | 17 | 9 | a Bez listów tranzytowych. b Łącznie z listami tranzytowymi. c Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. a Excluding transit letters. b Including transit letters. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 207. On the basis: Tabl. 16 (104). TELEGRAMY TELEGRAMS A. W 1913 R. IN 1913 | Kraje | Countries | W mln szt. | Na 100 ludności w szt. | |-------|-----------|-------------|------------------------| | | | In mln units | Per 100 population in units | | Galicja | Galicia | 2,4 | 30 | | Górny Śląsk | Upper Silesia | 0,7 | 78 | | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 4,5 | 37 | | Zabór pruski | Prussian Partition | 1,2 | 44 | | Austria | Austria | 23,3 | 79 | | Francja | France | 52,0 | 133 | | Hiszpania | Spain | 7,4 | 36 | | Niemcy | Germany | 52,3 | 77 | | Węgry | Hungary | 26,5 | 124 | | Włochy | Italy | 20,0 | 57 | | Zjednoczone Królestwo | United Kingdom | 87,1 | 189 | a Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. W Galicji liczba nadanych telegramów wzrosła z 456 tys. w 1880 r. do 2 434 tys. w 1911 r., tj. z 76 do 302 telegramów na 1 000 ludności; w tych samych latach w całej Austrii liczba telegramów wzrosła z 6,2 mln do 21,0 mln, tj. z 280 do 735 na 1 000 ludności. W Wielkim Księstwie Poznańskim liczba nadanych telegramów wzrosła z 499 tys. w 1890 r. do 986 tys. w 1910 r., tj. z 256 do 470 na 1 000 ludności; w tych samych latach w całych Niemczech liczba telegramów wzrosła z 22,2 mln do 48,2 mln, tj. z 449 do 742 na 1 000 ludności. Note. The number of telegrams sent from Galicia increased from 456 thous. in 1880 to 2 434 thous. in 1911, i.e. from 76 to 302 telegrams per 1 000 population; in the same years in the whole Austria, the number of telegrams increased from 6,2 mln to 21,0 mln, i.e. from 280 to 735 per 1 000 population. In the Grand Duchy of Posen the number of sent telegrams increased from 499 thous. in 1890 to 986 thous. in 1910, i.e. from 256 to 470 per 1 000 population; in the same years in the whole Germany, the number of telegrams increased from 22,2 mln to 48,2 mln, i.e. from 449 to 742 per 1 000 population. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 273 i 274; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750—1993, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 833, 849–852. | Kraje | Countries | 1924 | 1928 | 1937 | 1960 | |-------|-----------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | w mln szt. | in mln units | ogółem total | w tym zagraniczne of which foreign | ogółem total | krajowe domestic | zagraniczne foreign | | Polska | Poland | 7,0 | 7,4 | 3,3 | 0,4 | 95 | 318 | 20 | | Austria | Austria | . | . | . | . | . | 326 | 155 | | Belgia | Belgium | 15,2 | 10,5 | 5,9 | 2,6 | 707 | 356 | 136 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 4,7 | 7,9 | 4,7 | 1,3 | 310 | 853 | 50a | | Dania | Denmark | . | 3,4 | 2,5 | 1,6 | 666 | . | . | | Francja | France | 48,0 | 47,2 | 34,7 | 7,6 | 706 | 268 | 96 | | Grecja | Greece | . | 4,7 | 4,9 | 0,6 | 697 | . | . | | Holandia | Netherlands | . | 8,1 | 5,3 | 3,9 | 617 | 200 | 166 | | Niemcy | Germany | 36,6 | 41,2 | 20,3 | 6,4 | 299 | x | x | | NRD | GDR | x | x | x | x | x | 571 | 23 | | RFN | FRG | x | x | x | x | x | 367 | 104 | | Norwegia | Norway | . | 5,7 | 4,2 | 1,6 | 1 448 | . | . | | Rumunia | Romania | 8,6 | 8,0 | 3,9d | 0,6d | 204d | 252 | . | | Szwajcaria | Switzerland | 3,3 | 5,0 | 2,8 | 2,3 | 674 | . | . | | Szwecja | Sweden | 4,1 | 5,5 | 4,7 | 1,9 | 753 | 470 | 189 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 63,2 | 67,1 | 67,1 | 17,8 | 1 418 | 259 | 179 | | Włochy | Italy | 26,0 | 35,2 | 27,0 | 3,2 | 622 | 708 | 79 | a 1965 r. b W latach 1924–1937 łącznie z Algierem. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d 1936 r. e W latach 1924–1937 Anglia. a 1965. b In 1924–1937 including Algier. c Respectively: East Germany and West Germany. d 1936. e In 1924–1937 England. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1926, Geneva 1927, s. 129–131; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 266. | Kraje | W tys. szt. | Na 1 000 ludności w szt. | |---------------|-------------|--------------------------| | Galicja | 7,4 | 0,9 | | Górny Śląsk | 9,0 | 10,0 | | Królestwo Polskie | 47 | 3,8 | | Zabór pruski | 25 | 9,3 | | Austria | 162 | 5,5 | | Francja | 310 | 7,9 | | Hiszpania | 32 | 1,6 | | Niemcy | 1 428 | 21,1 | | Węgry | 76 | 3,6 | | Włochy | 90 | 2,6 | | Zjednoczone Królestwo | 787 | 17,1 | a Wielka Brytania i Irlandia. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 277; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 833, 849–852. ### Tabl. 17 (105). APARATY TELEFONICZNE I ABONENCI TELEFONICZNI (cd.) **TELEPHONE SETS AND TELEPHONE SUBSCRIBERS (cont.)** #### B. W LATACH 1928–1970 — aparaty telefoniczne **IN 1928–1970 — telephone sets** | Countries | 1928 in thous. | 1937 in thous. | 1950 per 1,000 population in units | 1970 per 1,000 population in units | |-----------|----------------|----------------|-----------------------------------|-----------------------------------| | **Poland** | 162 | 272 | 7 | 1 | 57 | | **Belgium** | 224 | 394 | 47 | 80 | 211 | | **Czechoslovakia** | 147 | 221 | 15 | 36 | 138 | | **Denmark** | 331 | 426 | 113 | 169 | 339 | | **France** | 966 | 1,553 | 37 | 58 | 172 | | **Spain** | . | 329a | 13a | 23 | 135 | | **Netherlands** | 258 | 404 | 47 | 77 | 260 | | **Germany** | 2,950 | 3,624 | 53 | x | x | | **GDRb** | x | x | x | . | 123 | | **FRGb** | x | x | x | 49 | 225 | | **Switzerland** | 247 | 431 | 103 | 191 | 482 | | **Sweden** | 466 | 725 | 116 | 230 | 537 | | **United Kingdomc** | 1,755 | 3,019 | 64 | 107 | 267 | a 1935 r. b Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. c W latach 1928 i 1937 Anglia. Aparaty telefoniczne na 1 000 ludności w szt.: **Telephone sets per 1 000 population in units:** | Countries | 1950 | 1970 | |-----------|------|------| | Austria | 60 | 193 | | Bulgaria | 11 | 55 | | Finland | 82 | 252 | | Hungary | . | 80 | | Italy | 27 | 171 | Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 208; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970, s. 274; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 253. | Countries | 1987 | 2000 | 2010 | 1995 | 2000 | 2010 | |-----------|------|------|------|------|------|------| | **Poland** | 122b | 281 | 183 | 2,0c | 176c | 1 232c | | Austria | 525 | 499 | 405 | 48 | 764 | 1 458 | | Belgium | 476 | 495 | 433 | 23 | 553 | 1 135 | | Bulgaria | 248 | 360 | 297 | 2,5 | 92 | 1 361 | | Czechoslovakia | 246 | x | x | x | x | x | | Czech Republic | x | 378 | 229 | 4,7 | 424 | 1 218 | | Slovakia | x | 314 | 201 | 0,2 | 230 | 1 085 | | Denmark | 641 | 718 | 471 | 157 | 630 | 1 258 | | Finland | 496 | 551 | 233 | 203 | 721 | 1 564 | | France | 459 | 576 | 562 | 23 | 492 | 1 007 | | Spain | 315 | 425 | 439 | 24 | 602 | 1 120 | | Netherlands | 518 | 623 | 435 | 35 | 678 | 1 155 | | Germany | x | 610 | 642 | 46 | 585 | 1 270 | | GDRd | 233 | x | x | x | x | x | | FRGd | 659 | x | x | x | x | x | | Romania | . | 176 | 209 | 0,4 | 113 | 1 136 | | Switzerland | 856 | 730 | 640 | 64 | 647 | 1 258 | | Sweden | 890 | 649 | 525 | 227 | 719 | 1 161 | | Hungary | 152 | 372 | 298 | 26 | 301 | 1 203 | | United Kingdom | 524 | 598 | 539 | 99 | 738 | 1 308 | | Italy | 489 | 477 | 355 | 69 | 741 | 1 496 | a Standardowe łącza główne. b Dane dotyczą aparatów telefonicznych przylaczałnych do sieci na 1 000 ludności. c Łącznie z użytkownikami (usługi z przedpłatą). d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Standard main lines. b Data concern telephone sets connected to phone lines per 1 000 population. c Including users (services with pre-paid). d Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 854 i 855; On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 253; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 410; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 471 i 472. | Kraje | Countries | 2005 | 2010 | 2004 | 2008 | |-------|-----------|------|------|------|------| | | | gospodarstwa domowe posiadające dostęp do Internetu w % ogółu gospodarstwa | szerokopasmowy dostęp – łącza na 1 000 ludności | | Polska | Poland | 30 | 63 | 0,5 | 9,6 | | Austria | Austria | 47 | 73 | 8,7 | 20,8 | | Belgia | Belgium | 50 | 73 | 14,0 | 26,6 | | Bułgaria | Bulgaria | 10b | 33 | . | 9,5 | | Czechy | Czech Republic | 19 | 61 | 0,7 | 15,8 | | Dania | Denmark | 75 | 86 | 15,6 | 37,4 | | Finlandia | Finland | 54 | 81 | 11,0 | 30,7 | | Francja | France | 34b | 74 | 8,2 | 26,2 | | Hiszpania | Spain | 36 | 59 | 6,7 | 19,8 | | Holandia | Netherlands | 78 | 91 | 14,7 | 35,8 | | Niemcy | Germany | 62 | 82 | 6,7 | 26,3 | | Rumunia | Romania | 6b | 42 | . | 10,7 | | Słowacja | Slovakia | 23 | 67 | 0,4 | 9,6 | | Szwecja | Sweden | 73 | 88 | 12,1 | 32,5 | | Węgry | Hungary | 22 | 60 | 2,2 | 15,7 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 60 | 80 | 7,4 | 27,5 | | Włochy | Italy | 39 | 59 | 6,1 | 18,1 | a Dane dotyczą gospodarstw domowych z co najmniej 1 osobą w wieku 16–74 lata. b 2004 r. Data concern households with at least one person aged 16–74. b 2004. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 578 On the basis: i 581; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 288; Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2011 r. Raport, Warszawa 2012. HANDEL ZAGRANICZNY FOREIGN TRADE Tabl. 1 (107). OBROTY HANDLU ZAGRANICZNEGO (ceny bieżące) FOREIGN TRADE TURNOVER (current prices) A. W LATACH 1460–1800$^a$ IN 1460–1800$^a$ | Lata Years | Obroty Turnover | Saldo Balance | |------------|-----------------|---------------| | | ogółem total | import imports | eksport exports | | 1460 | 243 | 183 | 60 | −123 | | 1470 | 159 | 96 | 63 | −33 | | 1475 | 231 | 135 | 96 | −39 | | 1492 | 567 | 245 | 322 | +77 | | 1583 | 6 419 | 2 140 | 4 279 | +2 139 | | 1634 | 27 969 | 9 090 | 18 879 | +9 789 | | 1640–1643 | 40 120 | 14 945 | 25 175 | +10 230 | | 1645–1646 | 24 455 | 11 123 | 13 332 | +2 209 | | 1647–1649 | 34 822 | 11 837 | 22 985 | +11 148 | Gdańsk$^b$ In thousand Prussian grzywna W tysiącach riksdalarów$^c$ In thousand riksdalers$^c$ | Lata Years | Obroty Turnover | Saldo Balance | |------------|-----------------|---------------| | | ogółem total | import imports | eksport exports | | 1665 | 440 | 90 | 350 | +260 | | 1675 | 1 130 | 430 | 700 | +270 | | 1685 | 2 280 | 880 | 1 400 | +520 | | 1695 | 850 | 210 | 640 | +430 | | 1748$^d$ | 4 070 | 1 143 | 2 927 | +1 784 | | 1775–1777 | 20 247 | 9 913 | 10 334 | +421 | | 1778–1780 | 14 125 | 6 213 | 7 912 | +1 699 | | 1781–1783 | 13 272 | 5 608 | 7 664 | +2 056 | | 1784–1786$^e$ | 19 552 | 5 821 | 13 731 | +7 910 | | 1789–1791$^f$ | 14 682 | 5 788 | 8 894 | +3 106 | Wielkie Księstwo Litewskie – w tys. złp Grand Duchy of Lithuania – in thous. złp | Lata Years | Obroty Turnover | Saldo Balance | |------------|-----------------|---------------| | | ogółem total | import imports | eksport exports | | 1786–1788 | 28 459 | 16 691 | 11 768 | −4 923 | | 1789–1791$^f$ | 47 893 | 23 306 | 24 587 | +1 281 | $^a$ W okresach wieloletnich – przeciętne roczne. $b$ Dane dotyczą morskiego handlu zagranicznego. $c$ W latach 1665–1748 dane sporządzono w oparciu o rejestry cła sundzkiego. $d$ Dane przeliczono z florenów na riksdalery według kursu 3:1. $e$ W tysiącach liwrów francuskich. $f$ Znaczny wzrost obrotów handlowych od 1789 r. może być pozorny i bardziej wynikać z wprowadzenia rok wcześniej nowych instruktaży celnych; przyczyniły się one do poprawy pracy komór celnych, pełniejszej rejestracji i oceny przewożonych towarów. $a$ In long-term period — annual averages. $b$ Data concern maritime foreign trade. $c$ In 1665–1748 data calculated based on Øresund customs records. $d$ Data converted from florins to riksdalers using the exchange rate 3:1. $e$ In thousand French livres. $f$ A significant increase in the trade turnover since 1789 may be only apparent and result from new instructions for customs introduced a year earlier; they contributed to an improvement in the functioning of customs houses, better registration and assessment of shipped goods. | Lata / Years | Obroty / Turnover | Saldo / Balance | |--------------|------------------|----------------| | | ogółem / total | import / imports | eksport / exports | | Anglia / England | | | | | 1565 | 248 | 145 | 103 | −43 | | 1575 | 421 | 229 | 192 | −37 | | 1585 | 716 | 290 | 426 | +136 | | 1595 | 954 | 482 | 472 | −10 | | 1605 | 902 | 321 | 581 | +260 | | 1615 | 900 | 338 | 562 | +224 | | 1625 | 834 | 263 | 571 | +309 | | 1635 | 1 088 | 526 | 562 | +36 | | 1646 | 1 051 | 501 | 549 | +48 | | Szwecja / Sweden | | | | | 1741–1750 | 4 263 | 2 161 | 2 102 | −59 | | 1751–1760 | 4 150 | 2 014 | 2 136 | +122 | | 1761–1770 | 5 179 | 2 475 | 2 704 | +229 | | 1771–1780 | 5 176 | 2 227 | 2 949 | +722 | | 1781–1790 | 5 950 | 2 804 | 3 146 | +342 | | 1791–1800 | 4 924 | 1 754 | 3 170 | +1 416 | a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. g Dane dotyczą handlu bałtyckiego prowadzonego przez kupców angielskich na statkach angielskich i obcych, ale nie uwzględniają trudnego do uchwycenia obcego pośrednictwa; w świetle rejestrów dla sundzkiego okazuje się, że dopiero z chwilą założenia Kompanii Wschodniej w 1579 r. bilans handlu bałtyckiego kupców angielskich stał się wyraźnie dodatni. h W danych nie uwzględniono przemytu. a In long-term period — annual averages. g Data refer to the Baltic trade carried out by English merchants on English and foreign ships, but do not include foreign intermediaries that are difficult to measure; according to Øresund customs records it turns out that no earlier than the foundation of the Eastland Company in 1579, the balance of the Baltic trade carried out by English merchants became evidently positive. h Data do not include smuggling. Od 1466 r., tj. od końca wojny trzynastoletniej bilans handlowy Gdańska, który ponownie znalazł się w granicach Polski, ulegał systematycznej aktywizacji. W ostatniej ćwierci XV w. doszło do zasadniczych przemian w jego handlu morskim, w którym zaczął dominować wywoż zboża i drewna (wańczos – najlepszy gatunek deszczułek do naczyń bednarskich, klepka i inne), co skutkowało dodatnim bilansem. Ten dodatni bilans utrzymywał się do końca przynależności Gdańska do Polski (do 1793 r.) i dobrze charakteryzuje jego miejsce w ówczesnej wielkiej wymianie towarowej północnej Europy. Starting from 1466, i.e. from the end of the Thirteen Years’ War, the balance of trade of Gdańsk (again incorporated to Poland) was systematically getting active. In the last quarter of the 15th century, major differences occurred in maritime trade — cereals and wood exports were prevalent (boustaves — the best kind of staves used for cooperry, staves and others) and resulted in a positive balance. Such a balance dominated until Gdańsk ceased being part of Poland (until 1793) and is typical for the town’s position in the trade carried out in Northern Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 147 i 148; G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 164; E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, Piotrków Trybunalski 2001, s. 160; H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elźbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 283; L. Żytkowicz, Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej, „Zapiski Historyczne”, t. XLI, z. 2, Toruń 1976, s. 92 i 99; obliczenia własne. TARGI W POLSCE W XII W. MARKETPLACES IN POLAND IN THE 12th CENTURY - Targi istniejące w XII w. Marketplaces existing in the 12th century - Targi w grodach istniejących do końca XII w. Marketplaces in towns existing until the end of the 12th century - Targi w grodach istniejących od końca XII w. Marketplaces in towns existing from the end of the 12th century - Siedziby biskupstw Headquarters of bishoprics Na podstawie: Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, Warszawa 1962, Ergon. t. III. On the basis: Granice Pomorza Zachodniego Western Pomerania border Kierunki wymiany handlowej Trade exchange directions DROGI HANDLOWE POLSKI PIASTOWSKIEJ (X–XIV W.) TRADE ROUTES IN POLAND DURING THE PIAST DYNASTY (10th–14th CENTURY) Znaczne ośrodki handlowe Major shopping centres Mniejsze ośrodki handlowe Minor shopping centres Komory celne i targi oraz miejscowości orientacyjne The customs chambers, fair and villages of indirect Drogi handlowe Trade routes Drogi handlowe bliżej nieokreślone Other trade routes Na podstawie: L. Zimowski, Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich, Warszawa 1972, str. 63. On the basis: | Lata/Years | Królestwo Polskie/Kingdom of Poland | Austro-Węgry/Austria-Hungary | Francja/France | |------------|-----------------------------------|-----------------------------|---------------| | | ogółem/total | import/imports | eksport/exports | Relacja eksportu do importu w%/Relation of exports to imports in % | | 1817–1820 | 98 | 123 | 52 | 23 | | 1821–1825 | 100 | 100 | 100 | 56 | | 1826–1830 | 109 | 95 | 135 | 79 | | 1833–1835 | 107 | 111 | 101 | 50 | | 1836–1840 | 127 | 116 | 148 | 71 | | 1841–1845 | 141 | 107 | 202 | 105 | | 1846–1850 | 133 | 113 | 168 | 82 | | 1831–1835 | 100 | 100 | 100 | 108 | | 1836–1840 | 122 | 128 | 116 | 98 | | 1841–1844 | 135 | 142 | 128 | 99 | | 1845–1847 | 145 | 161 | 129 | 87 | | 1848–1849 | 87 | 112 | 64 | 61 | | 1850–1851 | 171 | 202 | 142 | 76 | | 1817–1820 | 97 | 80 | 114 | 152 | | 1821–1825 | 100 | 100 | 100 | 106 | | 1826–1830 | 112 | 118 | 112 | 107 | | 1831–1835 | 119 | 117 | 126 | 109 | | 1836–1840 | 151 | 156 | 147 | 99 | | 1841–1845 | 189 | 107 | 172 | 88 | | 1846–1850 | 193 | 190 | 196 | 110 | a W przypadku Austro-Wegier – 1831–1835=100, Hiszpanii – 1822–1825=100, Szwecji – 1832–1835=100. a For Austria-Hungary – 1831–1835=100, Spain – 1822–1825=100, Sweden – 1832–1835=100. | Lata Years | Obroty Turnover | Relacja eksportu do importu w % | |------------|-----------------|--------------------------------| | | ogółem total | import imports | eksport exports | Relation of exports to imports in % | | 1822–1825 | 100 | 100 | 100 | 94 | | 1826–1830 | 101 | 110 | 91 | 78 | | 1831–1835 | 102 | 99 | 105 | 100 | | 1836–1840 | 124 | 124 | 123 | 93 | | 1841–1845 | 124 | 124 | 124 | 94 | | 1846–1850 | 143 | 142 | 143 | 95 | **Hiszpania Spain** | Lata Years | Obroty Turnover | Relacja eksportu do importu w % | |------------|-----------------|--------------------------------| | 1832–1835 | 100 | 100 | 100 | 114 | | 1836–1840 | 123 | 125 | 121 | 110 | | 1841–1845 | 126 | 127 | 125 | 112 | | 1846–1850 | 153 | 154 | 151 | 111 | **Szwecja Sweden** a W przypadku Austro-Węgier – 1831–1835=100, Hiszpanii – 1822–1825=100, Szwecji – 1832–1835=100. Uwaga. Wskaźniki dynamiki i relacji obliczono na podstawie przeciętnych rocznych obrotów handlu zagranicznego. Note. Indices and relations are calculated on the basis of annual averages foreign trade turnover. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 289; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 619–622; obliczenia własne. | Countries | Turnover in bn krones | Relation of exports to imports in %a | Turnover per capita in krones | |--------------------|-----------------------|-------------------------------------|-------------------------------| | Kingdom of Poland | 3,0 | 89 | 248 | | Austria-Hungary | 5,6 | 87 | 109 | | Belgium | 11,8 | 87 | 1 590 | | Denmark | 1,6 | 78 | 557 | | France | 16,6 | 87 | 418 | | Spain | 1,9 | 100 | 97 | | Netherlands | 12,0 | 80 | 2 030 | | Germany | 21,1 | 84 | 325 | | Russia | 6,6 | 135 | 50 | | Romania | 1,0 | 150 | 136 | | Switzerland | 2,9 | 71 | 763 | | Sweden | 1,7 | 89 | 309 | | Italy | 5,4 | 64 | 159 | | United Kingdom | 29,6 | 79 | 656 | a Dane przybliżone. b Wielka Brytania i Irlandia. a Approximate data. Na podstawie: E. Romer, I. Weinfeld, Rocznik Polski. Tablice statystyczne, Kraków 1917, On the basis: s. 76. | Kraje | Countries | 1928 | 1938 | 1928 | 1938 | 1928 | 1938 | 1928 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------| | | | import | eksport | import | eksport | na 1 mieszkańca w USD | eksport | | | | w mln USD | in mln USD | w mln USD | in mln USD | per capita in USD | exports | | Polska | Poland | 377 | 146 | 281 | 133 | 12,6 | 4,2 | 9,4 | 3,8 | | Austria | Austria | 456 | 144 | 311 | 86 | 69,1 | 21,2 | 47,1 | 12,6 | | Belgia | Belgium | 839 | 453 | 858 | 429 | 104,9 | 55,2 | 107,3 | 52,3 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 567 | 172 | 627 | 209 | 43,6 | 12,2 | 48,2 | 14,9 | | Finlandia | Finland | 202 | 108 | 157 | 107 | 59,4 | 30,9 | 46,2 | 30,6 | | Francja | France | 2 095 | 785 | 2 014 | 517 | 51,1 | 18,7 | 49,1 | 12,3 | | Hiszpania | Spain | 580 | . | 409 | . | 25,2 | . | 17,8 | . | | Holandia | Netherlands | 1 079 | 460 | 798 | 337 | 138,3 | 57,5 | 102,3 | 42,1 | | Niemcy | Germany | 3 335 | 1 296 | 2 766 | 1 250 | 52,1 | 19,1 | 43,2 | 18,4 | | Rumunia | Romania | 196 | 80 | 164 | 93 | 13,7 | 5,3 | 11,5 | 6,2 | | Szwajcaria | Switzerland | 512 | 215 | 408 | 178 | 128,0 | 52,4 | 102,0 | 43,4 | | Szwecja | Sweden | 458 | 309 | 422 | 274 | 75,1 | 49,0 | 69,2 | 43,5 | | Węgry | Hungary | 212 | 72 | 144 | 91 | 24,7 | 8,1 | 16,7 | 10,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 5 233 | 2 478 | 3 521 | 1 359 | 118,9 | 53,6 | 80,0 | 29,4 | | Włochy | Italy | 1 153 | 346 | 766 | 323 | 28,1 | 8,0 | 18,7 | 7,5 | a Doly w zlocie według parytetu 1 USD=1,50463 g złota (tj. sprzed dewaluacji w 1933 r.). b Dane przybliżone z uwagi na szacunkową liczbę ludności dla lat 1928 i 1938. c Łącznie z Luksemburgiem. Uwaga. Spadek wartości importu i eksportu w latach 30. XX w. wynikał ze spadku obrotów w ujęciu ilościowym oraz silnego zalamania cen; np. wskaźniki wartości obrotów dla świata przy podstawie 1929=100 wynosiły: w 1931 r. – 57,9; w 1934 r. – 34,0; w 1938 r. – 40,2; w tych samych latach wskaźniki ilości obrotów wynosiły odpowiednio: 85,4; 78,6; 88,9, a wskaźniki cen (liczone w zlocie) – 68,0; 43,0; 45,4. Note. Decrease in imports and exports value in the 1930s resulted from the quantitative drop in turnover and price slump; e.g. indices of the turnover value for the world with the base 1929=100 amounted: in 1931 – 57,9, in 1934 – 34,0, in 1938 – 40,2; in the same years indices of the number of turnover amounted respectively: 85,4; 78,6; 88,9, and price indices (in gold) – 68,0; 43,0; 45,4. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 162; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 172; Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42, Geneva 1943, s. 179; obliczenia własne. | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | 1950 | 2010 | |-----------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | **Import – cif** | | | | | | | | | | | Poland | 0,7 | 1,5 | 3,6 | 19,1 | 9,5 | 48,9 | 178,1| 27 | 4 623| | Austria | 0,5 | 1,4 | 3,5 | 24,5 | 49,1 | 69,0 | 150,3| 69 | 17 934| | Belgium | 1,9 | 4,0 | 11,4 | 71,2 | 120,0| 177,0| 390,6| 217 | 35 938| | Czechoslovakia | 0,6 | 1,8 | 3,7 | 14,8 | x | x | x | 52 | x | | Czech Republic | x | x | x | x | 12,7c| 33,9 | 126,6| x | 12 027| | Slovakia | x | x | x | x | 8,8d | 13,4 | 67,7 | x | 12 469| | Finland | 0,4 | 1,1 | 2,6 | 15,6 | 27,0 | 33,9 | 68,7 | 97 | 12 806| | France | 3,0 | 6,3 | 19,1 | 134,9| 232,6| 310,8| 603,7| 73 | 9 588 | | Spain | 0,4 | 0,7 | 4,7 | 34,1 | 125,9| 152,9| 315,5| 14 | 6 785 | | Netherlands | 2,1 | 4,5 | 13,4 | 76,9 | 125,9| 198,9| 440,6| 203 | 26 540| | Germany | x | x | x | x | 358,1| 495,4| 1 068,1| x | 13 082| | GDR | 0,5 | 2,2 | 4,8 | 19,6 | x | x | x | 26 | x | | FRG | 2,7 | 9,9 | 30,0 | 192,9| x | x | x | 55 | x | | Romania | 0,2 | 0,6 | 2,0 | 12,9 | 9,8 | 13,1 | 61,9 | 15 | 2 886| | Switzerland | 1,0 | 2,2 | 6,5 | 36,4 | 69,5 | 76,1 | 166,9| 223 | 21 380| | Sweden | 1,2 | 2,9 | 7,0 | 33,4 | 54,8 | 73,3 | 148,5| 169 | 15 827| | Hungary | 0,3 | 1,0 | 2,5 | 9,2 | 11,1f| 32,0 | 87,6 | 34 | 8 757| | United Kingdom | 7,0 | 12,6 | 21,7 | 120,1| 224,0| 334,6| 561,5| 140 | 9 024| | Italy | 1,5 | 4,7 | 15,0 | 99,5 | 193,5| 238,1| 486,6| 31 | 8 045| a Obroty w USD w latach 1950–1980 przeliczono ze złotych dewizowych; w latach 1950–1990 import – fob. b W latach 1950–1990 łącznie z Luksemburgiem. c 1993 r. d 1995 r. e Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. f 1992 r. a Turnover in USD in 1950–1980 are converted from foreign exchange zlotys; in 1950–1990 imports – fob. b In 1950–1990 including Luxembourg. c 1993. d 1995. e Respectively: East Germany and West Germany. f 1992. | Kraje | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | na 1 mieszkańca | |-------|------|------|------|------|------|------|------|----------------| | | | | | | | | | w USD per capita in USD | | Polska $^a$ | 0,6 | 1,3 | 3,5 | 17,0 | 14,3 | 31,7 | 159,8| 26 | 4 148 | | Austria | 0,3 | 1,1 | 2,9 | 17,5 | 41,1 | 64,2 | 144,5| 47 | 17 257 | | Belgia $^b$ | 1,7 | 3,8 | 11,6 | 64,1 | 118,0| 187,9| 410,4| 185 | 37 761 | | Czechosłowacja | 0,8 | 1,9 | 3,8 | 14,6 | x | x | x | 63 | x | | Czechy | x | x | x | x | 12,9$^c$ | 29,1 | 133,0| x | 12 637 | | Słowacja | x | x | x | x | 8,6$^d$ | 11,9 | 64,7 | x | 11 912 | | Finlandia | 0,4 | 1,0 | 2,3 | 14,2 | 26,6 | 45,5 | 70,0 | 88 | 13 054 | | Francja | 3,0 | 6,9 | 17,9 | 111,3| 209,6| 298,8| 514,1| 73 | 8 166 | | Hiszpania | 0,4 | 0,7 | 2,4 | 20,7 | 55,4 | 113,3| 246,3| 14 | 5 296 | | Holandia | 1,4 | 4,0 | 11,8 | 73,9 | 131,4| 213,4| 492,3| 140 | 29 651 | | Niemcy | x | x | x | x | 408,7| 550,2| 1 271,4| x | 15 572 | | NRD $^e$ | 0,4 | 2,2 | 4,6 | 17,8 | x | x | x | 22 | x | | RFN $^e$ | 2,0 | 11,1 | 34,2 | 197,8| x | x | x | 40 | x | | Rumunia | 0,2 | 0,7 | 1,9 | 11,9 | 5,8 | 10,4 | 49,4 | 13 | 2 302 | | Szwajcaria | 0,9 | 1,9 | 5,2 | 29,6 | 63,5 | 74,9 | 185,8| 192 | 23 796 | | Szwecja | 1,1 | 2,6 | 6,8 | 30,9 | 57,5 | 87,8 | 158,1| 157 | 16 855 | | Węgry | 0,3 | 0,9 | 2,3 | 8,7 | 10,7$^f$ | 28,0 | 94,8 | 35 | 9 471 | | Wielka Brytania $^c$ | 6,0 | 10,2 | 19,3 | 115,3| 184,5| 281,8| 410,2| 121 | 6 592 | | Włochy | 1,2 | 3,6 | 12,8 | 72,1 | 180,9| 239,9| 447,5| 24 | 7 398 | $^a$ Obroty w USD w latach 1950–1980 przeliczono ze złotych dewizowych; w latach 1950–1990 import — fob. $^b$ W latach 1950–1990 łącznie z Luksemburgiem. $^c$ 1993 r. $^d$ 1995 r. $^e$ Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. $^f$ 1992 r. $^a$ Turnover in USD in 1950–1980 are converted from foreign exchange zlotys; in 1950–1990 imports — fob. $^b$ In 1950–1990 including Luxembourg. $^c$ 1993. $^d$ 1995. $^e$ Respectively: East Germany and West Germany. $^f$ 1992. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979, s. 54 i 55; Rocznik Statystyczny 1959, Warszawa 1959, s. 454 i 455; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 719 i 720; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012, s. 66 i 67; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 257 i 258; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 272; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 417 i 418; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 417 i 418; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 469–472; STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org. ### Tabl. 2 (108). DYNAMIKA IMPORTU I EKSPORTU **Indices of Imports and Exports** A. W LATACH 1925–1938 (ceny bieżące) **In 1925–1938 (current prices)** | Kraje | Countries | 1925 | 1927 | 1930 | 1933 | 1935 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | **Import** | **Imports** | | | | | | | | Polska | Poland | 81,9 | 86,0 | 66,8 | 24,6 | 25,6 | 38,7 | | Austria | Austria | 87,6 | 96,2 | 83,6 | 35,5 | 37,3 | 45,0a | | Belgiab | Belgiumb | 55,8 | 90,9 | 97,0 | 47,5 | 54,4 | 70,5 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 91,7 | 93,5 | 81,8 | 31,9 | 35,1 | 43,7 | | Finlandia | Finland | 68,9 | 79,7 | 65,2 | 49,0 | 66,5 | 105,7 | | Francja | France | 83,7 | 99,3 | 98,3 | 53,2 | 39,3 | 86,2 | | Holandia | Netherlands | 93,0 | 94,5 | 90,3 | 46,7 | 36,4 | 52,6 | | Niemcy | Germany | 87,4 | 96,6 | 74,3 | 30,1 | 29,8 | 39,1 | | Węgry | Hungary | 70,7 | 97,8 | 68,0 | 25,8 | 33,2 | 33,9 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 107,6 | 100,2 | 87,3 | 56,4 | 63,2 | 77,5 | | Włochy | Italy | 119,6 | 93,4 | 79,1 | 33,9 | 35,5 | 51,4 | | **Eksport** | **Exports** | | | | | | | | Polska | Poland | 87,2 | 100,3 | 97,1 | 38,3 | 36,9 | 47,2 | | Austria | Austria | 88,3 | 93,3 | 84,1 | 35,2 | 40,7 | 55,3a | | Belgiab | Belgiumb | 47,8 | 86,2 | 84,5 | 46,2 | 52,1 | 69,3 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 88,7 | 94,9 | 82,3 | 27,9 | 37,4 | 48,0 | | Finlandia | Finland | 89,3 | 101,3 | 86,5 | 84,8 | 99,9 | 134,5 | | Francja | France | 89,0 | 107,0 | 83,4 | 36,0 | 30,2 | 59,5 | | Holandia | Netherlands | 96,0 | 97,3 | 86,8 | 37,9 | 35,7 | 52,2 | | Niemcy | Germany | 76,0 | 87,9 | 99,8 | 40,4 | 35,4 | 43,5 | | Węgry | Hungary | 102,9 | 99,8 | 110,4 | 47,3 | 54,7 | 63,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 105,2 | 93,9 | 78,9 | 50,8 | 58,8 | 65,0 | | Włochy | Italy | 125,5 | 107,4 | 83,9 | 41,5 | 36,3 | 72,5 | a 1937 r. b Łacznice z Luksemburgiem. a 1937. b Including Luxembourg. Zalamanie importu i eksportu w latach wielkiego kryzysu 1929–1933 było konsekwencją silnego spadku poziomu cen oraz wolumenu obrotów. W niektórych państwach wystąpiło ponowne załamanie obrotów w okresie recesji w 1937 r. (np. w Wielkiej Brytanii), z kolei w innych (np. we Francji i Włoszech) obserwowany w tym samym czasie wzrost wartości wskaźnika był skutkiem inflacji. Wpływ zjawisk inflacyjnych eliminuje wskaźnik w złocie, z drugiej jednak strony na jego wartość oddziaływały zmiany parytetów walut w złocie. *Slump in imports and exports during the Great Depression of the years 1929–1933 was a result of a significant decrease in price levels and turnover volume. In some countries, turnover slumped again during the recession of 1937 (e.g. in The United Kingdom), whereas in other states (e.g. in France and Italy) an increase in the index value resulted from inflation. Influence of the inflation phenomena eliminates the gold index; on the other hand, however, its value was influenced by changes in parity of currencies in gold.* Import i eksport (w złocie) w latach 1927–1938: *Imports and exports (in gold) in 1927–1938:* | | 1927 | 1930 | 1933 | 1935 | 1938 | |-------|------|------|------|------|------| | Polska | 86 | 67 | 25 | 26 | 39 | | Finlandia | 80 | 65 | 28 | 34 | 53 | | Francja | 99 | 98 | 53 | 39 | 37 | | Niemcy | 102 | 74 | 30 | 30 | 39 | | Węgry | 98 | 68 | 26 | 33 | 35 | | Wielka Brytania | 102 | 89 | 40 | 39 | 47 | | Włochy | 90 | 78 | 33 | 32 | 29 | | | 1927 | 1930 | 1933 | 1935 | 1938 | |-------|------|------|------|------|------| | Polska | 100 | 97 | 38 | 37 | 47 | | Finlandia | 101 | 87 | 49 | 51 | 68 | | Francja | 106 | 82 | 35 | 30 | 25 | | Niemcy | 83 | 98 | 40 | 35 | 43 | | Węgry | 98 | 111 | 47 | 54 | 63 | | Wielka Brytania | 98 | 79 | 35 | 35 | 39 | | Włochy | 102 | 81 | 40 | 32 | 41 | Na podstawie: *Mały Rocznik Statystyczny 1939*, Warszawa 1939, s. 5; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics. Europe 1750–1993*, London 1998, s. 576 i 577; *Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31*, Geneva 1932, s. 164 i 165; *Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42*, Geneva 1943, s. 175–177. Tabl. 2 (108). DYNAMIKA IMPORTU I EKSPORTU (dok.) INDICES OF IMPORTS AND EXPORTS (cont.) B. W LATACH 1950–2010 (ceny stałe) IN 1950–2010 (constant prices) | Kraje | Countries | Import – cif | Imports – cif | |-------|-----------|--------------|---------------| | | | 1970=100 | 1980=100 | 1990=100 | 2000=100 | | Polska | Poland | 19 | 41 | 225 | 108 | 526 | 148 | 210 | | Austria | Austria | 13 | 39 | 207 | 152 | 157 | 121 | 124 | | Belgia | Belgium | 17 | 38 | 176 | 124 | 156 | 124 | 128 | | Czechy | Czech Republic | 17 | 45 | 158 | 117 | 246 | 167 | 223 | | Finlandia | Finland | 15 | 46 | 140 | 143 | 134 | 121 | 116 | | Francja | France | 16 | 35 | 203 | 134 | 168 | 101 | 97 | | Hiszpania | Spain | 8 | 16 | | 148 | 130 | 123 | 113 | | Holandia | Netherlands | 15 | 39 | 148 | 137 | 190 | 121 | 137 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 183 | 111 | 125 | | NRD | GDR | 10 | 43 | | 108 | x | x | x | | RFN | FRG | 9 | 37 | 169 | 140 | x | x | x | | Szwecja | Sweden | 17 | 50 | 123 | 143 | 112 | 111 | 124 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 32 | 64 | | 177 | 175 | 107 | 102 | | Włochy | Italy | 10 | 35 | 149 | 148 | 158 | 111 | 108 | | Eksport – fob | Exports – fob | |---------------|---------------| | Polska | Poland | 18 | 38 | 203 | 130 | 227 | 188 | 266 | | Austria | Austria | 11 | 39 | 201 | 174 | 190 | 133 | 138 | | Belgia | Belgium | 14 | 36 | | 134 | 173 | 124 | 129 | | Czechy | Czech Republic | 21 | 46 | 184 | 127 | 215 | 175 | 249 | | Finlandia | Finland | 17 | 51 | 162 | 121 | 207 | 107 | 94 | | Francja | France | 17 | 44 | 199 | 136 | 185 | 99 | 93 | | Hiszpania | Spain | 16 | 36 | | 147 | 164 | 115 | 125 | | Holandia | Netherlands | 12 | 38 | 176 | 144 | 196 | 131 | 151 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 214 | 128 | 140 | | NRD | GDR | 9 | 46 | | 130 | x | x | x | | RFN | FRG | 6 | 40 | 170 | 152 | x | x | x | | Szwecja | Sweden | 16 | 47 | 129 | 147 | 110 | 112 | 114 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 31 | 63 | | 141 | 172 | 94 | 84 | | Włochy | Italy | 9 | 29 | 179 | 149 | 167 | 104 | 100 | a Wskaźniki dynamiki obliczono na podstawie danych wyrażonych w USD według cen bieżących. b Do 1996 r. łącznie z Luksemburgiem. c 1987 r. d W latach 1950–1989 Czechosłowacja. e 2001 r. f 1994 r. g Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. a Indices are calculated on the basis of data expressed in USD at current prices. b Until 1996 including Luxembourg. c 1987. d In 1950–1989 Czechoslovakia. e 2001. f 1994. g Respectively: East Germany and West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 704 i 705; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, Warszawa 2002, s. 720 i 721; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2006, Warszawa 2006, s. 547; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2011, Warszawa 2011, s. 546; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 260; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 276; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 411 i 412; Trade volume indices. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. Tabl. 3 (109). IMPORT I EKSPORT POLSKI WEDŁUG KRAJÓW (ceny bieżące) IMPORTS AND EXPORTS OF POLAND BY COUNTRIES (current prices) A. OKOŁO 1500 R. – zagraniczne kontakty handlowe mieszkańców Gdańska AROUND 1500 – foreign commercial relations of Gdańsk townspeople | Wyszczególnienie | Obroty zagraniczne w odsetkach | |------------------|-------------------------------| | Specification | Foreign trade turnover in percent | | OGÓŁEM TOTAL | 100,0 | |---------------|-------| | Niderlandy | 18,4 | | Lubeka | 9,8 | | Anglia i Szkocja | 8,9 | | Francja | 8,0 | | Dania i Norwegia | 7,0 | | Inflanty | 6,5 | | Brandenburgia | 5,9 | | Szwecja i Finlandia | 5,9 | | Wielkie Księstwo Litewskie | 5,6 | | Pomorze Szczecińskie | 5,2 | | Meklemburgia | 4,4 | | Dolna Saksonia | 3,0 | | Westfalia | 3,0 | | Wielkie Księstwo Moskiewskie | 3,0 | | Miśnia, Łużyce i Turyngia | 1,3 | | Bawaria i Szwabia | 1,2 | | Czechy ze Śląskiem | 1,0 | | Hamburg i Brema | 0,7 | | Nadrenia | 0,4 | | Hiszpania i Portugalia | 0,1 | | Inne | 0,7 | Uwaga. Kontakty oznaczają najczęściej transakcje. Note. Commercial relations mean generally transactions. Schyłek średniowiecza przyniósł Polsce duże zmiany w zakresie wymiany handlowej. Obok dominującej do XV w. formy wymiany lokalnej pojawiły się w Polsce regionalne i ogólnokrajowe związki gospodarcze, zaś zasadniczym przemianom uległ handel daleki. Pod koniec XV w. istniał już w Gdańsku wielki handel, oparty na systemie spółek mieszczan z różnych miast, rozwiniętych formach kredytowych i uzależnienia produkcji krajowej od potrzeb wymiany. W zagranicznych kontaktach handlowych dominował handel z Europą Zachodnią. At the close of the Middle Ages, big changes concerning trade occurred in Poland. Next to local forms of trade which were prevalent until the 15th century, regional and national economic unions appeared in Poland, and international trade was completely transformed. By the end of the 15th century, the trade in Gdańsk was widely developed and based on a system of companies consisting of burghers from various towns, developed borrowing forms, and domestic production became dependent on trade needs. Foreign trade contacts were dominated by the trade with Western Europe. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 140; obliczenia własne. On the basis: | Lata/Years | Obroty/Total | Import/Imports | Eksport/Exports | Saldo/Balance | |------------|-------------|---------------|----------------|--------------| | 1704 | 361 829 | 166 740 | 195 089 | +28 349 | | 1708 | 291 535 | 134 241 | 157 294 | +23 053 | | 1710 | 144 633 | 29 634 | 114 999 | +85 365 | | 1720 | 208 525 | 98 968 | 109 557 | +10 589 | | 1729 | 531 316 | 138 434 | 392 882 | +254 448 | | 1740 | 335 103 | 135 480 | 199 623 | +64 143 | | 1750 | 491 316 | 157 000 | 334 316 | +177 316 | **Wielka Brytania — w funtach szterlingach** *United Kingdom — in pound sterling* | Lata/Years | Obroty/Total | Import/Imports | Eksport/Exports | Saldo/Balance | |------------|-------------|---------------|----------------|--------------| | 1731 | 428 513 | 164 042 | 264 471 | +100 429 | | 1734 | 494 405 | 161 698 | 332 707 | +171 009 | | 1735 | 665 346 | 255 680 | 409 666 | +153 986 | | 1736 | 656 486 | 223 831 | 432 655 | +208 824 | | 1740 | 565 180 | 189 122 | 376 058 | +186 936 | | 1742 | 779 547 | 286 168 | 493 379 | +207 211 | | 1744 | 777 953 | 217 625 | 560 328 | +342 703 | Na podstawie: *Historia Polski w liczbach*, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 149. *On the basis:* Tabl. 3 (109). IMPORT I EKSPORT POLSKI WEDŁUG KRAJÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS OF POLAND BY COUNTRIES (cont.) C. W LATACH 1786 I 1791 – Wielkie Księstwo Litewskie$^a$ IN 1786 AND 1791 – Grand Duchy of Lithuania$^a$ | Kraje | Countries | 1786 import | 1791 imports | 1786 eksport | 1791 exports | |-------|-----------|-------------|--------------|-------------|--------------| | | | w odsetkach | in percent | | | | OGÓŁEM TOTAL | ... | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Korona$^b$ Crown of the Kingdom of Poland$^b$ | ... | 12,5 | 3,5 | 17,4 | 6,6 | | Kurlandia$^c$ Courland$^c$ | ... | 16,8 | 9,5 | 11,2 | 6,5 | | Prusy Prussia | ... | 42,9 | 75,0 | 47,1 | 75,7 | | Rosja Russia | ... | 27,8 | 12,0 | 24,3 | 11,2 | $^a$ Strukturę obliczono na podstawie danych wyrażonych w złotych polskich (złp). $^b$ Powstała w wyniku unii lubelskiej (1569 r.); Rzeczpospolita Obojga Narodów utrzymywała wewnątrz podział na Koronę (objmującą również ziemie ukraińskie) oraz Wielkie Księstwo Litewskie; uchwalone w dniu 20 X 1791 r. Zarządzenie Wzajemne Obojga Narodów (szczegółowe przepisy wykonawcze do Konstytucji 3 Maja 1791 r.) utrzymywało nadal federalny charakter państwa polsko-litewskiego. $^c$ Patrz notka $f$ do tabl. 18 cz. D na str. 300. Uwaga. W tablicy uwzględniono jedynie towary rejestrowane na komorach celnych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Największy uczestnicy handlu zagranicznego Litwy — magnateria i zamożna szlachta jakąś część dochodów z dóbr „litewskich” wydawali na utrzymanie swoich rezydencji w Koronie. Podobnie i towary zagraniczne, sprowadzane na potrzeby koronnych rezydencji „litewskiej” magnaterii kupowane bezpośrednio w Gdańsku i Warszawie, nie były rejestrowane na komorach celnych Wielkiego Księstwa Litewskiego. $a$ Structure is calculated on the basis of data expressed in Polish zlotys (złp). $b$ Was founded as a result of the Union of Lublin (1569); the Polish-Lithuanian Commonwealth was divided into the Crown of the Kingdom of Poland (including also Ukrainian lands) and Grand Duchy of Lithuania; adopted on 20 October 1791, the Reciprocal Guarantee of Two Nations (detailed executory provisions to the Polish Constitution of 3 May 1791) caused that the federal nature of the Polish-Lithuanian state remained in force. $c$ See footnote to the table 18 part D on page 300. Note. The table includes only the goods registered in customs houses of the Grand Duchy of Lithuania. The greatest participants in the foreign trade of Lithuania — magnates and well-off noblemen spent a part of their income from Lithuanian estates on the maintenance of their residences in the Crown of the Kingdom of Poland. Similarly, foreign goods imported to meet the needs of the Lithuanian magnates’ residences in the Crown and bought indirectly in Gdańsk and Warszawa were not registered in customs houses of the Grand Duchy of Lithuania. Na podstawie: L. Żytkowicz, Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej, “Zapiski Historyczne”, t. XLI, z. 2, Toruń 1976, s. 92, 99 (87–101); obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1928 | 1938 | 1950 | 1970 | 1992 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | **Import – cif** | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **OGÓŁEM TOTAL** | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | w tym: | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Austria | Austria | 6,6 | 4,6a | 2,2 | 1,7 | 4,3 | 1,7 | | Belgiab | Belgiumb | 2,0 | 4,1 | 1,3 | 0,8 | 2,4 | 2,5 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 6,3 | 3,1 | 13,2 | 8,6 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | 1,7c | 3,7 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | x | 0,8c | 2,1 | | Finlandia | Finland | 0,1 | 0,2 | 1,6 | 0,9 | 2,3 | 1,0 | | Francja | France | 7,4 | 3,6 | 3,0 | 2,4 | 4,2 | 4,3 | | Hiszpania | Spain | 0,1 | 0,1 | — | 0,4 | 1,1 | 2,0 | | Holandia | Netherlands | 4,1 | 2,8 | 2,0 | 1,1 | 4,5 | 3,7 | | Niemcy | Germany | 26,9 | 14,5a | x | x | 23,6 | 21,7 | | NRDd | GDRd | x | x | 11,5 | 11,1 | x | x | | RFNd | FRGd | x | x | 2,5 | 4,0 | x | x | | Rumunia | Romania | 11,4 | 0,8 | 1,7 | 2,0 | 0,2 | 0,7 | | Szwajcaria | Switzerland | 2,7 | 2,1 | 1,8 | 1,0 | 1,8 | 0,9 | | Szwecja | Sweden | 2,1 | 3,5 | 5,1 | 1,0 | 1,7 | 1,9 | | Węgry | Hungary | 1,3 | 0,6 | 3,7 | 3,8 | 0,8 | 1,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 9,3 | 11,4 | 9,5 | 5,3 | 6,5 | 2,7 | | Włochy | Italy | 2,5 | 2,6 | 3,0 | 2,0 | 6,7 | 5,6 | | ZSRRe | Soviet Unione | 1,2 | 0,8 | 28,8 | 37,7 | 8,4 | 10,4 | | **Eksport – fob** | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **OGÓŁEM TOTAL** | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | w tym: | | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Austria | Austria | 12,4 | 4,9a | 3,7 | 1,6 | 3,1 | 1,9 | | Belgiab | Belgiumb | 2,3 | 4,8 | 1,1 | 0,6 | 2,6 | 2,5 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 11,8 | 3,6 | 9,2 | 7,5 | x | x | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | x | 2,3c | 5,9 | | Słowacja | Slovakia | x | x | x | x | 1,1c | 2,6 | | Finlandia | Finland | 1,0 | 1,8 | 3,2 | 1,0 | 1,9 | 8,6 | a 1937 r. b Łącznie z Luksemburgiem. c Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. d Związki Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1992 i 2010 Rosja. a 1937. b Including Luxembourg. c 1993. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1992 and 2010 Russia. | Kraje | Countries | 1928 | 1938 | 1950 | 1970 | 1992 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | in percent | | | | | | **Eksport – fob (dok.)** - Francja / France: 1,7, 3,8, 1,9, 1,7, 3,5, 6,8 - Hiszpania / Spain: 0,2, 0,6, —, 0,4, 0,9, 2,7 - Holandia / Netherlands: 3,1, 4,5, 1,2, 0,9, 5,9, 4,4 - Niemcy / Germany: 34,3, 14,5a, x, x, 31,1, 26,0 - NRD / GDR: x, x, 13,9, 9,3, x, x - RFN / FRG: x, x, 2,2, 5,3, x, x - Rumunia / Romania: 2,2, 0,7, 2,0, 2,2, 0,5, 1,4 - Szwajcaria / Switzerland: 0,7, 2,0, 1,5, 0,8, 1,4, 0,9 - Szwecja / Sweden: 4,4, 6,0, 5,7, 1,5, 2,4, 3,0 - Węgry / Hungary: 1,7, 0,7, 4,2, 4,0, 1,2, 2,8 - Wielka Brytania / United Kingdom: 9,0, 18,2, 8,4, 4,3, 4,2, 6,3 - Włochy / Italy: 1,9, 6,5, 2,6, 3,2, 5,4, 6,0 - ZSRR / Soviet Union: 1,5, 0,1, 24,3, 35,3, 5,0, 4,2 a 1937 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. e Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1992 i 2010 Rosja. a 1937. d Respectively: East Germany and West Germany. e In 1992 and 2010 Russia. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 166 i 167; Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska 1928, Warszawa 1929, s. 2; Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska, cz. I, 1937, Warszawa 1937, s. 10, 13 i 14; Rocznik Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979, s. 20–25 i 56; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 416 i 417; STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org. | Countries | 1928 | 1938 | 1960 | 1990 | 2010 | |-----------|------|------|------|------|------| | Austria | 9,3 | 4,6a | 2,2 | 0,9b | 1,7 | | Belgium | 0,8 | 1,2 | 0,2 | 0,3 | 1,0 | | Czechoslovakia | 6,6 | 2,5a | 6,1 | x | x | | Czech Republic | x | x | x | 2,0d | 6,3 | | Slovakia | x | x | x | 2,5e | 4,0 | | Finland | 1,2 | 2,7 | 2,7 | 1,1 | 1,7 | | France | 0,4 | 1,0 | 0,2 | 0,3 | 1,5 | | Spain | . | . | 0,2 | 0,2 | 1,3 | | Netherlands | 1,0 | 1,5 | 0,2 | 0,5 | 1,2 | | Germany | 2,6 | 1,4a | x | 0,9 | 3,5 | | GDR | x | x | 5,0 | x | x | | FRG | x | x | 0,7 | x | x | | Switzerland | 0,8 | 1,6 | 0,4 | 0,1 | 0,7 | | Sweden | 1,7 | 3,5 | 0,8 | 0,7 | 2,9 | | Hungary | 4,1 | 1,5 | 4,9 | 1,8g | 5,2 | | United Kingdom | 0,5 | 1,0 | 0,8 | 0,3 | 1,7 | | Italy | 0,6 | 2,8 | 0,8 | 0,4 | 2,0 | | Soviet Union | 1,0 | 0,3a | 6,9 | 1,5i | 2,3 | a 1937 r. b 1995 r. c Łącznie z Luksemburgiem. d 1993 r. e 1997 r. f Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. g 1992 r. h Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich; w latach 1996 i 2010 Rosja. i 1996. a 1937. b 1995. c Including Luxembourg. d 1993. e 1997. f Respectively: East Germany and West Germany. g 1992. h In 1996 and 2010 Russia. i 1996. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (ceny bieżące) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (current prices) A. W XIII–XVI w. – handel bałtycki IN THE 13th–THE 16th CENTURY – Baltic Sea trade | Okres | Ważniejsze masowe produkty | Główni organizatorzy przewozu | |-------|---------------------------|-------------------------------| | | wywożone na wschód | | | | exported on East | | | | wywożone na zachód | | | | exported on West | | | | zboże | kupcy | | | cereal | hanzeatyccy | | | futra | Hanza | | | forest products, furs | traders | | | cereal, forest products, | | | | furs | | | | zboże, len, konopie, | kupcy z Europy | | | produkty leśne, futra | Zachodniej | | | cereal, flax, hemp, forest | traders from | | | products, furs | Western Europe | W późnym średniowieczu obok handlu lokalnego i regionalnego nastąpił szybki rozwój handlu międzynarodowego, a zmiany jakie zaszły w X–XIV w. w gospodarce i cywilizacji europejskiej określane są rewolucją handlową. Ówczesna wymiana handlowa odbywała się na szlakach lądowych oraz w dwóch strefach handlu morskiego, przy czym każda z nich miała własną specyfikę i znaczenie. Najstarszą była strefa handlu śródziemnomorskiego (lewantyńskiego), w którym główną rolę odgrywały miasta i państwa włoskie pośrednicząc w przywozie z Bliskiego i Dalekiego Wschodu artykułów luksusowych i przypraw korzennych. Druga była strefa Morza Bałtyckiego, w której organizatorami wymiany byli kupcy miast hanzeatyckich (związek miast handlowych Europy Północno-Zachodniej). W jej ramach mieszczanie Gdańska prowadzili handel z Danii, Meklemburgią, Norwegią, Szwecją i Rusią. In the late Middle Ages, next to the local and regional trade, a rapid increase in international trade occurred; changes in European economy and civilization of the 10th–14th century are known as trade revolution. The then trade was carried out on land trade routes and within two zones of maritime trade, both of which had their own specificity and meaning. The oldest zone was the zone of Mediterranean trade (Levantine), where Italian towns and countries played the main role as intermediaries in exports of luxuries and spices from the Near and Far East. The second zone was the Baltic Sea zone, where the Hansa traders (a union of trade towns of North-Eastern Europe) managed the trade. Within the latter zone, burghers from Gdańsk traded with Denmark, Mecklenburg, Norway, Sweden, and Rus. Na podstawie: H. Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., Warszawa 1968, s. 123. | Wyszczególnienie | 1565 | 1575 | 1585 | 1595 | 1605 | 1615 | 1625 | 1635 | 1646 | |------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | **Import** | | | | | | | | | | | **W tysiącach reichstalarów** | | | | | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 263 | 295 | 143 | 390 | 654 | 432 | 934 | 1 088| 1 301| | **OGÓŁEM TOTAL** | 100 | 112 | 54 | 148 | 248 | 164 | 355 | 413 | 496 | | **W odsetkach** | | | | | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| | Sól Salt | 22,6 | 24,1 | 30,4 | 23,1 | 18,2 | 15,4 | 9,8 | 8,0 | 4,5 | | Śledzie Herrings | 20,2 | 2,4 | 22,5 | 31,5 | 26,8 | 36,3 | 30,6 | 13,2 | 21,8 | | Wino Wine | 18,9 | 17,5 | 35,0 | 34,6 | 35,0 | 21,0 | 19,9 | 7,7 | 9,7 | | Towary kolonialne | 1,3 | 2,8 | 1,5 | 2,4 | 1,7 | 1,2 | 0,9 | 17,2 | 7,7 | | Colonial goods | 28,2 | 45,0 | 7,8 | 8,3 | 17,3 | 24,8 | 38,0 | 51,6 | 55,7 | | Tkaniny Clothes | 8,8 | 8,2 | 2,8 | 0,1 | 1,0 | 1,3 | 0,8 | 2,3 | 0,6 | | **Eksport** | | | | | | | | | | | **W tysiącach talarów gdańskich** | | | | | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 1 647| 835 | 648 | 1 467| 1 234| 1 314| 1 643| 2 341| 2 072| | **OGÓŁEM TOTAL** | 100 | 51 | 39 | 89 | 75 | 80 | 99 | 142 | 126 | | **W odsetkach** | | | | | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| | Zboża Cereals | 75,1 | 65,7 | 65,1 | 78,3 | 73,3 | 73,6 | 83,6 | 81,1 | 71,4 | | Drewno Timber | 5,4 | 4,9 | 8,4 | 7,2 | 4,6 | 9,1 | 1,0 | 0,6 | 0,6 | | Produkty drzewne Wood products | 10,7 | 14,1 | 20,8 | 5,8 | 16,3 | 16,8 | 8,1 | 10,7 | 7,3 | | Włókna i tekstylia Fibres and textiles | 7,1 | 13,2 | 1,7 | 7,1 | 1,8 | 0,1 | 5,7 | 4,2 | 16,1 | | Metale Metals | 1,4 | 2,0 | 3,8 | 1,6 | 0,9 | 0,4 | 1,5 | 0,0 | 2,2 | | Skóry i futra Leathers and furs | 0,3 | 0,1 | 0,2 | — | 3,1 | — | 0,1 | 3,4 | 2,4 | a Dane dotyczą importu z zachodu przez Sund i eksportu na zachód przez Sund. b, d Według wartości: b – loco porty załadowania, d – loco Gdańsk. c Głównie rodzynki, pieprz, cukier, anyżek i owoce. a Data concern imports from the West via Øresund and exports to the West via Øresund. b, d According to values: b – loco port of loading, d – loco Gdańsk. c Mainly raisins, pepper, sugar, anise and fruit. Holandia była przodującym krajem Europy Zachodniej utrzymującym ożywione kontakty z Gdańskiem. W ogólnym importie Gdańska udział towarów przywożonych z Holandii na przestrzeni drugiej połowy XV i XVI w. wzrastał systematycznie – od ok. 2% w 1460 r. do 50% w 1506 r., aż do ok. 80% w 1583 r. W ogólnej wartości importu z Holandii do Gdańska największe znaczenie miały sukno i sól: w 1460 r. stanowiły 85% w imporcie (w tym sól – 75%), w 1486 r. – 100% (w tym sól – 68%), w 1510 r. – 65% (w tym sól – 35% – doszacowanie własne, w źródle podaje się 15%), a w 1583 r. – 75% (w tym sól – 15%). Szybko także wzrastał eksport z Gdańska do Holandii, który pod koniec XV w. zajmował już pierwsze miejsce w bilansie gdańskim. W eksportie gdańskim do Holandii do lat 70. XV w. dominowały produkty leśne, zaś od końca stulecia i w następnym zdecydowanie przeważało zboże. Holland was a leading country of Western Europe having active relations with Gdańsk. In total imports of Gdańsk, the amount of goods from Holland was gradually increasing in the second half of the 15th and in the 16th century – from ca. 2% in 1460 to 50% in 1506 and up to ca. 80% in 1583. In the total value of imports from Holland to Gdańsk, the most important role was played by woolen cloth and salt: in 1460 they constituted 85% of imports (including salt – 75%), in 1486 – 100% (including salt – 68%), in 1510 – 65% (including salt – 35% – author’s estimations, the sources provide 15%), and in 1583 – 75% (including salt – 15%). Exports from Gdańsk to Holland were also rapidly increasing to rank first in the Gdańsk balance by the end of the 15th century. Until 1470s, in exports from Gdańsk to Holland forest products dominated, and starting from the end of the 15th century by cereals. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 144 i 146; H. Samsonowicz, Dynamiczny ośrodek handlowy, w: Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982, s. 138; obliczenia własne. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) C. W LATACH 1786–1791$^a$ — Wielkie Księstwo Litewskie IN 1786–1791$^a$ — Grand Duchy of Lithuania | Wyszczególnienie | Ogółem | |------------------|--------| | Import Imports | | | W tysiącach złotych polskich | 19 998,6 | | OGÓŁEM TOTAL | 100,0 | | Sól Salt | 25,0 | | Korzenie Spices | 11,6 | | Wina francuskie French wine | 9,8 | | Sukno ordynaryjne Woollen cloth | 8,5 | | Włókno Textile | 6,2 | | Ryby Fish | 5,1 | | Welna Wool | 3,9 | | Futra Furs | 3,8 | | Bawełna Cotton | 3,1 | | Pozostałe Other | 23,0 | | Wyszczególnienie | Ogółem | |------------------|--------| | Eksport Exports | | | W tysiącach złotych polskich | 18 177,4 | | OGÓŁEM TOTAL | 100,0 | | Włókno Fibres | 30,9 | | Zboże Cereals | 30,6 | | Towary leśne Forest goods | 18,6 | | Bydło Cattle | 4,5 | | Potaż (węglan sodu) Sodium carbonate | 3,3 | | Łoj Suet | 1,8 | | Skóry Leathers | 1,1 | | Pozostałe Other | 9,2 | $^a$ Przeciętne roczne. $b$ Tkanina z wełny zgrzebnej o średniej jakości (kiry, baje, flanele). $c$ Len i konopie pod postacią włókna oraz wyroby lniane. $d$ Przędza oraz wyroby welniane, z wyjątkiem sukna. $e$ Zarówno sama bawełna, jak i wyroby z niej produkowane. Uwaga. Struktura handlu Wielkiego Księstwa Litewskiego wskazuje na niski poziom rozwoju gospodarczego: sprowadzono obok soli gotowe wyroby, a eksportowano prawie wyłącznie produkty gospodarki rolnej, artykuły hodowli i towary leśne. $^a$ Annual averages. $b$ Textile made of coarse wool of medium quality (palls, baizes, flannels). $c$ Flax and hemp in the form of fibre and flax products. $d$ Yarn and woollen products, excluding woollen cloth. $e$ Both cotton and its products. Note. Trade structure in the Grand Duchy of Lithuania indicates a low level of economic development: apart from salt, ready-made goods were imported, and almost solely agricultural, husbandry and forest goods were exported. Na podstawie: W. J. Mieszkzo, *Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi* On the basis: w końcu XVII i w XVIII wieku, „Zapiski Historyczne”, t. XXXIII, z. 4, Toruń 1968, tabl. 16 po s. 88 (53–91). | Specification | 1565 | 1575 | 1585 | 1595 | 1641–1680 | |-----------------------|------|------|------|------|-----------| | **Import** | | | | | | | **In thousand Danish rigsdalers** | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 48,4 | 122,8| 221,5| 235,9| 4 669,7 | | Len i konopie | 22,9 | 41,1 | 131,5| 91,1 | 658,4 | | Smola, dzegieć | 4,2 | 8,1 | 4,9 | 9,4 | 579,0 | | Zboże | – | 21,3 | 2,7 | 83,1 | 1 895,9 | | Wosk | 1,6 | 15,9 | 26,0 | 1,1 | 93,4 | | Miedź | 0,8 | 0,3 | 3,5 | 0,2 | 130,8 | | Proch, saletra | – | 1,3 | 0,6 | – | 200,8 | | Żelazo | 7,6 | 4,2 | 14,5 | 13,5 | 336,2 | | Artykuły spożywcze | 1,1 | 0,9 | 1,2 | 0,5 | 126,1 | | Skóry, futra | 3,4 | 1,4 | 0,1 | – | 116,7 | | Łoj | 5,1 | 0,9 | – | – | – | | Welna | – | – | – | 6,4 | 224,1 | | Liny, przędza | 0,4 | 13,1 | 17,9 | 7,8 | – | | Inne | 1,3 | 14,3 | 18,6 | 22,8 | 308,3 | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0 | | Len i konopie | 47,3 | 33,5 | 59,4 | 38,6 | 14,1 | | Smola, dzegieć | 8,7 | 6,6 | 2,2 | 4,0 | 12,4 | | Zboże | – | 17,4 | 1,2 | 35,3 | 40,6 | | Wosk | 3,3 | 13,0 | 11,7 | 0,5 | 2,0 | | Miedź | 1,7 | 0,2 | 1,6 | 0,1 | 2,8 | | Proch, saletra | – | 1,0 | 0,2 | – | 4,3 | | Żelazo | 15,7 | 3,4 | 6,6 | 5,7 | 7,2 | | Artykuły spożywcze | 2,2 | 0,7 | 0,5 | 0,2 | 2,7 | | Skóry, futra | 7,1 | 1,1 | 0,1 | – | 2,5 | | Łoj | 10,5 | 0,7 | – | – | – | | Welna | – | – | – | 2,7 | 4,8 | | Liny, przędza | 0,9 | 10,7 | 8,1 | 3,3 | – | | Inne | 2,6 | 11,7 | 8,4 | 9,6 | 6,6 | *a* Dane dotyczą importu i eksportu towarów przewiezionych na statkach angielskich i nie uwzględniają obcego pośrednictwa w handlu angielskim z Gdańskiem i innymi portami pruskimi. *b* Bez lat 1658–1660; przeciętne roczne. *c* W przypadku lat 1641–1680 – w tysiącach reichstalarów. *d* W latach 1565–1595 głównie: płótno, klepka, wańczos, osmund (surowka żelaza otrzymywana w procesie prymitywnego wytopu dymarkowego pod postacią gabczastych, nieregularnych brył), potaż (węglan sodu) i popiół, a w latach 1641–1680 głównie drewno budulcowe, klepka i płótno. *a* Data concern imports and exports of commodities imported on English ships and do not include foreign intermediaries between Gdańsk and other Prussia seaports. *b* Excluding 1658–1660; annual average. *c* For 1641–1680 – in thousand reichstalers. *d* In the years 1565–1595 mainly: linen, staves, boustaves, osmund (pig iron produced in the process of primitive smelting in bloomeries, it had a form of spongy and irregular lumps), sodium carbonate, and ash, in the years 1641–1680 mainly building wood, staves, and linen. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) D. W LATACH 1565–1680 – Anglia$^a$ – handel ze strefą bałtycką (dok.) IN 1565–1680 – England$^a$ – trade with the Baltic region (cont.) | Wyszczególnienie | 1565 | 1575 | 1585 | 1595 | 1641–1680$^b$ | |------------------|------|------|------|------|-----------------| | **Eksport** | | | | | | | **Exports** | | | | | | | **W tysiącach talarów duńskich$^c$** | | | | | | | **In thousand Danish rigsdalers$^c$** | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,6| 187,9| 408,0| 461,2| 897,5 | | Sukno | 78,4 | 141,4| 373,1| 424,9| 664,2 | | Skórki i skóry | 11,6 | 13,9 | 24,3 | 19,4 | 76,3 | | Ołów | 4,2 | 4,4 | 5,8 | 2,7 | – | | Towary kolonialne| 2,6 | 11,1 | 1,4 | 7,3 | 109,5 | | Inne | 3,8 | 17,1 | 3,4 | 6,9 | 47,5 | | **W odsetkach** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0 | | Sukno | 77,9 | 75,3 | 91,4 | 92,1 | 74,0$^e$ | | Skórki i skóry | 11,5 | 7,4 | 5,9 | 4,2 | 8,5 | | Ołów | 4,1 | 2,3 | 1,4 | 0,6 | – | | Towary kolonialne| 2,6 | 5,9 | 0,4 | 1,5 | 12,2 | | Inne | 3,9 | 9,1 | 0,9 | 1,6 | 5,3$^g$ | $^a–c$ Notki patrz na str. 449. $e$ W tym towary bawełniane – 0,4% i jedwab – 0,3%. $f, g$ W tym: $f$ – głównie minerały – 1,6%, $g$ – wino – 2,2%. Uwaga. Import towarów dostarczonych na Wyspy Brytyjskie na statkach angielskich z Bałtyku przez Sund stanowił ok. połowy wszystkich importowanych do Anglii towarów, reszta transportowały statki obce. Pomimo tych ograniczeń tablica oddaje ogólny charakter struktury angielskiego importu bałtyckiego, choć dane dotyczące zbóż są bardzo zanione. Dynamiczny rozwój bałtyckiego eksportu Anglii nastąpił w drugiej połowie XVI w. (w latach 1565–1585 – wzrost czterokrotny), by zwolnić pod koniec XVI i na początku XVII w., tj. w okresie rozpoczynającego się kryzysu w całym handlu zagranicznym wyspy. $^a–c$ See footnotes on page 449. $e$ Of which cotton goods – 0,4% and silk – 0,3%. $f, g$ Of which: $f$ – mainly minerals – 1,6%, $g$ – wine – 2,2%. Note. Imports of goods shipped on English ships from the Baltic Sea via Øresund to the British Islands constituted ca. a half of all goods imported to England, the remaining goods were shipped on foreign vessels. In spite of such limitations, the table presents a general overview of English structure of Baltic imports, although data concerning cereals are considerably understated. The dynamic development of Baltic exports of England occurred in the second half of the 16th century (in the years 1565–1585 it quadrupled), and slowed down by the end of the 16th century and at the beginning of the 17th century, i.e. in the period of the crisis in the foreign trade of the whole island. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, On the basis: Piotrków Trybunalski 2001, s. 157 i 158; H. Zins, Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia, Wrocław 1967, s. 214 i 277; obliczenia własne. | Specification | 1741–1750 | 1751–1760 | 1761–1770 | 1771–1780 | 1781–1790 | 1791–1800 | |---------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Import** | | | | | | | | TOTAL | 6 485 | 6 041 | 7 414 | 6 680 | 8 393 | 5 251 | | TOTAL | 100 | 93 | 114 | 103 | 129 | 81 | | **Exports** | | | | | | | | TOTAL | 6 306 | 6 410 | 8 102 | 8 842 | 9 430 | 9 463 | | TOTAL | 100 | 102 | 129 | 140 | 150 | 150 | **Notes:** - $a$ Silk, flax and cotton textiles, woollen cloth, and haberdashery. - $b$ Before 1766 included in items "materials for textile industry". Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) E. W LATACH 1741–1800 – Szwecja (dok.) IN 1741–1800 – Sweden (cont.) | Wyszczególnienie | 1741–1750 | 1751–1760 | 1761–1770 | 1771–1780 | 1781–1790 | 1791–1800 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Eksport (dok.)** | | | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Żelazo i stal Iron and steel | 74,6 | 74,0 | 68,9 | 63,3 | 57,6 | 55,7 | | Miedź i mosiądz Copper and brass | 7,7 | 8,7 | 7,9 | 9,0 | 8,5 | 5,1 | | Towary drzewne Articles of wood | 5,1 | 4,2 | 5,1 | 6,2 | 6,2 | 5,3 | | Smola i dziegiec Tar and pitch tar | . | . | 2,7 | 9,1 | 6,8 | 8,7 | | Solone i suszone ryby Salted and dried fish | 0,0 | 1,0 | 8,6 | 6,7 | 8,4 | 9,9 | | Towary z miejsc składu Reexports goods | 0,5 | 1,0 | 0,4 | 1,3 | 3,9 | 2,6 | | Pozostałe Other | 12,1 | 11,1 | 6,4 | 4,4 | 8,6 | 12,7 | c Do 1766 r. ujęte w pozycji „pozostałe”. d Głównie sól, wina, wódki oraz towary z Indii Wschodnich i Ameryki Środkowej. Uwaga. Mały udział zagranicznych tekstyliów w importie Szwecji wynikał z protekcjonizmu przemysłowego i prohibicyjnego kierunku w polityce handlowej tego kraju. W latach 30. XVIII w. szwedzki parlament (Riksdag) zakazał importu i używania zagranicznych tekstyliów, w tym przede wszystkim jedwabiu, aksamitów i brokatów, a także materiałów wełnianych i płótna lnianego. W rzeczywistości ich napływ do Szwecji był dużo większy, gdyż szacuje się, że przemyt w tej grupie towarów sięgał od jednej czwartej do połowy wartości legalnego przywozu. c Before 1766 included in items "other". d Mainly salt, wine, vodka, and goods from Eastern India and Middle America. Note. A small percentage of foreign textiles in Swedish imports resulted from economic protectionism and prohibitive commercial policy of this country. In the 1730s, the Swedish parliament (Riksdag) prohibited imports and usage of foreign textiles, including mainly silk, velvet, and brocade, but also woollen textiles and linen. In reality, the inflow from abroad was much higher, as it is estimated that in this group of goods smuggling amounted from a forth to a half of legally imported goods. W strukturze eksportu Szwecji i Finlandii w latach 1637 i 1685 przeważały: żelazo łącznie z miedzią i mosiądzem (odpowiednio w tych latach: 62,7%, w tym żelazo 35,4% i 80,5%, w tym żelazo 57,0%); znaczący udział w eksportie miały również smola i dziegiec: w 1637 r. — 7,9% i w 1685 r. — 8,1% oraz w 1637 r. także zboże — 16,0% (w 1685 r. — 0,1%). In the years 1637 and 1685, in the exports structure of Sweden and Finland iron dominated along with copper and brass (respectively in these years: 62,7%, including iron 35,4%, and 80,5%, including iron 57,0%); a significant part of exports constituted also tar and pitch tar: in 1637 — 7,9%, in 1685 — 8,1%, and in 1637 also cereal — 16,0% (in 1685 — 0,1%). Na podstawie: S. E. Åström, Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Maćzak, Warszawa 1992, s. 283; G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 147, 148, 157 i 158; obliczenia własne. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) F. W LATACH 1619–1780 – import do Europy przez kompanie wschodnioindyjskie IN 1619–1780 – imports to Europe of East India companies | Lata Years | Ogółem Total | Pieprz Pepper $^a$ | Tekstylia Textiles $^b$ | Herbata i kawa Tea and coffee | Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments | Saletra Saltpetre | Inne Other | |------------|--------------|----------------------|--------------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------|-----------| | | | | | | | | | **Angielska Kompania Wschodnioindyjska** | Lata Years | Ogółem Total | Pieprz Pepper $^a$ | Tekstylia Textiles $^b$ | Herbata i kawa Tea and coffee | Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments | Saletra Saltpetre | Inne Other | |------------|--------------|----------------------|--------------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------|-----------| | 1668–1670 | 100,0 | 25,3 | 57,2 | 0,4 | 4,3 | 7,7 | 5,1 | | 1698–1700 | 100,0 | 7,0 | 81,1 | 3,0 | 2,8 | 1,5 | 4,6 | | 1738–1740 | 100,0 | 3,4 | 80,5 | 12,9 | – | 1,8 | 1,4 | | 1758–1760 | 100,0 | 4,4 | 65,8 | 25,2 $^d$ | – | 3,0 | 1,6 | **British East India Company** | Lata Years | Ogółem Total | Pieprz Pepper $^a$ | Tekstylia Textiles $^b$ | Herbata i kawa Tea and coffee | Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments | Saletra Saltpetre | Inne Other | |------------|--------------|----------------------|--------------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------|-----------| | 1668–1670 | 100,0 | 25,3 | 57,2 | 0,4 | 4,3 | 7,7 | 5,1 | | 1698–1700 | 100,0 | 7,0 | 81,1 | 3,0 | 2,8 | 1,5 | 4,6 | | 1738–1740 | 100,0 | 3,4 | 80,5 | 12,9 | – | 1,8 | 1,4 | | 1758–1760 | 100,0 | 4,4 | 65,8 | 25,2 $^d$ | – | 3,0 | 1,6 | **Holenderska Kompania Wschodnioindyjska** | Lata Years | Ogółem Total | Pieprz Pepper $^a$ | Tekstylia Textiles $^b$ | Herbata i kawa Tea and coffee | Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments | Saletra Saltpetre | Inne Other | |------------|--------------|----------------------|--------------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------|-----------| | 1619–1621 | 100,0 | 74,0 | 16,1 | – | 9,8 | – | 0,1 | | 1648–1650 | 100,0 | 68,1 | 14,2 | – | 8,5 | 2,1 | 7,1 | | 1688–1670 | 100,0 | 42,6 | 36,5 | – | 5,8 | 5,1 | 10,0 | | 1698–1700 | 100,0 | 22,9 | 54,8 | 4,2 | 8,3 | 3,9 | 5,9 | | 1738–1740 | 100,0 | 14,2 | 41,1 | 32,2 | 2,8 | 2,6 | 7,1 | | 1778–1780 | 100,0 | 12,1 | 49,5 | 27,2 | 1,8 | 4,4 | 5,0 | **Dutch East India Company** | Lata Years | Ogółem Total | Pieprz Pepper $^a$ | Tekstylia Textiles $^b$ | Herbata i kawa Tea and coffee | Leki, perfumy, barwniki Drugs, perfume, pigments | Saletra Saltpetre | Inne Other | |------------|--------------|----------------------|--------------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------|-----------| | 1619–1621 | 100,0 | 74,0 | 16,1 | – | 9,8 | – | 0,1 | | 1648–1650 | 100,0 | 68,1 | 14,2 | – | 8,5 | 2,1 | 7,1 | | 1688–1670 | 100,0 | 42,6 | 36,5 | – | 5,8 | 5,1 | 10,0 | | 1698–1700 | 100,0 | 22,9 | 54,8 | 4,2 | 8,3 | 3,9 | 5,9 | | 1738–1740 | 100,0 | 14,2 | 41,1 | 32,2 | 2,8 | 2,6 | 7,1 | | 1778–1780 | 100,0 | 12,1 | 49,5 | 27,2 | 1,8 | 4,4 | 5,0 | $a, b$ W przypadku Kompanii: $a$ – Holenderskiej – łącznie z innymi przyprawami (stanowiącymi od 17,6% w latach 1619–1621 do 3,1% w latach 1778–1780), $b$ – Angielskiej – łącznie z jedwabiem surowym (stanowiącym od 0,6% w latach 1668–1670 do 12,3% w latach 1758–1760). $c, d$ Tylko: $c$ – indygo (niebieski barwnik otrzymywany z liści indygowca i stosowany dawniej do farbowania wełny i jedwabiu), $d$ – kawa. $a, b$ For Company: $a$ – Dutch – including other spices (constituting from 17,6% in 1619–1621 to 3,1% in 1778–1780), $b$ – British – including raw silk (constituting from 0,6% in 1668–1670 to 12,3% in 1758–1760). $c, d$ Only: $c$ – indigo (a blue dye produced from leaves of indigo plant and used to dye wool and silk), $d$ – coffee. Odkrycie przez Hiszpanów i Portugalczyków w końcu XV w. Ameryki i drogi morskiej do Indii doprowadziło szybko do ukształtowania się w Europie trzeciej strefy handlu morskiego obejmującej handel z oboma kontynentami amerykańskimi oraz z rynkami państw azjatyckich. Aż do połowy XVII stulecia w przywozie z terenu Oceanu Indyjskiego do Europy dominowały pieprz i inne przyprawy, dzięki czemu stawały się z wolna stałym składnikiem potraw spożywanych przez Europejczyków. **Angielska Kompania Wschodnioindyjska** powołana w 1600 r. patentem Elżbiety I otrzymała monopol na handel w południowej, południowo-wschodniej i wschodniej Azji. Rywalizowała z kupcami portugalskimi i holenderskimi (także zbrojnie), a w XVIII w. także z francuskimi. **Holenderska Kompania Wschodnioindyjska** została założona w 1602 r. Prowadzona przez najbogatsze kupiectwo Holandii została wyposażona przez rząd w monopol handlu wschodniego, który dodatkowo udzielał jej wszelkiego wsparcia. Kompania stopniowo wyparła Portugalczyków z handlu towarami wschodnimi i prowadziła bezwzględną eksploatację zagarniętych terenów. The discovery of America and the sea route to India by the Spanish and Portuguese in the late 15th century rapidly results in the creation of the third zone of maritime trade in Europe, covering trade between both American continents and markets in Asia. Not earlier than by the middle of the 17th century, imports from the area of the Indian Ocean was dominated by pepper and other spices, which is why they were gradually becoming a permanent ingredient of European cuisine. **British East India Company** was chartered by Elizabeth I in 1600 and had monopoly on trade in Southern, East-southern, and Eastern Asia. It competed (also in arms) with Portuguese and Dutch merchants, and in the 18th century also with French ones. **Dutch East India Company** was founded in 1602. Managed by the most affluent Dutch merchants, it was fully supported and provided by the government with monopoly on east trade. The Company drove out the Portuguese and ruthlessly exploited the seized areas. Na podstawie: K. H. O'Rourke, L. Prados de la Escosura, G. Daudin, *Trade and empire*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010, s. 108. Tabl. 5 (111). IMPORT I EKSPORT WEDŁUG GRUP TOWARÓW (cd.) IMPORTS AND EXPORTS BY COMMODITIES GROUP (cont.) G. OKOŁO 1910 R. AROUND 1910 | Kraje | Countries | Ogółem Total | Surowce Raw materials | Żywność Food | Wyroby przemysłowe Manufactured goods | |-------|-----------|---------------|-----------------------|--------------|--------------------------------------| | | | | in percent | | | **Import Imports** | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 100,0 | 27,5 | 7,9 | 64,6 | |-------------------|-------------------|-------|------|-----|------| | Niemcy | Germany | 100,0 | 42,5 | 34,0| 23,5 | | Włochy | Italy | 100,0 | 37,2 | 19,7| 43,1 | | Zjednoczone Królestwo $^a$ | United Kingdom | 100,0 | 42,4 | 37,7| 19,9 | **Eksport Exports** | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 100,0 | 2,1 | 5,4 | 92,5 | |-------------------|-------------------|-------|-----|-----|------| | Francja | France | 100,0 | 14,6| 27,4| 58,0 | | Niemcy | Germany | 100,0 | 15,4| 10,1| 74,5 | | Włochy | Italy | 100,0 | 14,3| 29,3| 56,4 | | Zjednoczone Królestwo $^a$ | United Kingdom | 100,0 | 17,6| 6,4 | 76,0 | $ ^a $ Wielka Brytania i Irlandia. Struktura importu i eksportu Królestwa Polskiego — w odsetkach: Structure of imports and exports of Kingdom of Poland — in percent: | | towary commodities | |-------|--------------------| | | rolnicze agricultural | przemysłowe industrial | rolnicze agricultural | przemysłowe industrial | | | import | imports | eksport | exports | | 1817–1820 | 40,1 | 59,9 | 85,8 | 14,2 | | 1821–1825 | 40,5 | 59,5 | 55,3 | 44,7 | | 1826–1830 | 40,4 | 59,6 | 57,0 | 43,0 | | 1850 | 37,2 | 62,8 | 80,5 | 19,5 | Na podstawie: G. L. Fontana, *The economic development of Europe in the nineteenth century: international exchanges and monetary systems*, w: *An Economic History of Europe. From expansion to development*, red. A. Di Vittorio, Oxon 2006, s. 231; *Historia Polski w liczbach*, t. II: *Gospodarka*, Warszawa 2006, s. 291–293; *Zarys historii Polski w liczbach*, *Społeczeństwo. Gospodarka*, Warszawa 2012, s. 469. | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | Zwierzęta Animals | Żywność Food | Surowce Raw materials | Produkty przemysłowe Manufactured goods | Zloto i srebro Gold and silver | |------------|----------------|--------------|------------------|--------------|-----------------------|----------------------------------------|-------------------------------| | | | | | | | | | | Polska | 1925 | 100,0 | 0,1 | 24,9 | 30,9 | 44,0 | 0,1 | | Poland | 1929 | 100,0 | 0,2 | 12,1 | 41,5 | 45,5 | 0,7 | | Austria | 1925 | 100,0 | 9,1 | 26,7 | 29,5 | 32,2 | 2,5 | | Austria | 1929 | 100,0 | 7,8 | 21,4 | 30,1 | 39,0 | 1,7 | | Belgia | 1925 | 100,0 | 0,3 | 27,3 | 50,3 | 22,0 | 0,1 | | Belgium | 1929 | 100,0 | 0,2 | 20,4 | 52,1 | 27,0 | 0,3 | | Czechosłowacja | 1925 | 100,0 | 4,4 | 23,1 | 49,4 | 23,0 | 0,1 | | Czechoslovakia | 1929 | 100,0 | 4,8 | 14,6 | 49,1 | 31,3 | 0,2 | | Francja | 1925 | 100,0 | 0,8 | 20,3 | 65,8 | 12,8 | 0,3 | | France | 1929 | 100,0 | 0,4 | 19,6 | 49,4 | 17,6 | 13,0 | | Hiszpania | 1925 | 100,0 | 1,1 | 19,0 | 36,6 | 43,1 | 0,2 | | Spain | 1929 | 100,0 | 0,5 | 20,2 | 31,0 | 48,3 | — | | Holandia | 1925 | 100,0 | 0,3 | 26,6 | 36,7 | 33,2 | 3,2 | | Netherlands | 1929 | 100,0 | 0,2 | 21,2 | 35,8 | 41,7 | 1,1 | | Niemcy | 1925 | 100,0 | 0,9 | 30,8 | 47,5 | 15,2 | 5,5 | | Germany | 1929 | 100,0 | 1,1 | 27,3 | 51,5 | 16,2 | 3,9 | | Szwajcaria | 1925 | 100,0 | 1,9 | 27,1 | 28,3 | 36,3 | 6,4 | | Switzerland | 1929 | 100,0 | 0,5 | 25,3 | 28,1 | 41,9 | 4,2 | | Szwecja | 1925 | 100,0 | 0,2 | 25,9 | 33,3 | 39,8 | 0,8 | | Sweden | 1929 | 100,0 | 0,6 | 22,5 | 32,8 | 43,1 | 1,0 | | Węgry | 1925 | 100,0 | 0,1 | 8,1 | 33,9 | 57,8 | 0,1 | | Hungary | 1929 | 100,0 | 0,1 | 7,4 | 42,9 | 47,2 | 2,4 | | Wielka Brytania | 1925 | 100,0 | 1,6 | 41,2 | 35,3 | 17,6 | 4,3 | | United Kingdom | 1929 | 100,0 | 1,6 | 40,1 | 32,4 | 19,9 | 6,0 | | Włochy | 1926 | 100,0 | 0,7 | 25,0 | 51,6 | 22,4 | 0,3 | | Italy | 1929 | 100,0 | 2,3 | 20,5 | 49,8 | 26,2 | 1,2 | a Łącznie z Luksemburgiem. a Including Luxembourg. | Lata | Ogółem Total | Zwierzęta Animals | Żywność Food | Surowce Raw materials | Produkty przemysłowe Manufactured goods | Zloto i srebro Gold and silver | |------|--------------|------------------|--------------|-----------------------|----------------------------------------|-------------------------------| | | | | | | | | | Polska | 1925 | 100,0 | 8,0 | 24,5 | 45,2 | 22,3 | | Poland | 1929 | 100,0 | 8,0 | 25,4 | 47,0 | 19,6 | | Austria | 1925 | 100,0 | 1,5 | 1,8 | 20,3 | 73,2 | | Austria | 1929 | 100,0 | 0,9 | 2,0 | 21,9 | 73,7 | | Belgia | 1925 | 100,0 | 0,7 | 9,9 | 33,4 | 55,6 | | Belgium | 1929 | 100,0 | 0,4 | 7,8 | 33,0 | 58,6 | | Czechosłowacja | 1925 | 100,0 | 0,5 | 18,3 | 18,9 | 62,1 | | Czechoslovakia | 1929 | 100,0 | 0,2 | 11,5 | 16,8 | 71,5 | | Francja | 1925 | 100,0 | 0,2 | 8,6 | 21,0 | 69,9 | | France | 1929 | 100,0 | 0,7 | 11,9 | 19,4 | 67,6 | | Hiszpania | 1925 | 100,0 | 0,2 | 49,5 | 21,5 | 28,8 | | Spain | 1929 | 100,0 | 0,3 | 56,5 | 20,6 | 22,4 | | Holandia | 1925 | 100,0 | 0,7 | 43,0 | 18,0 | 32,7 | | Netherlands | 1929 | 100,0 | 0,8 | 35,8 | 18,2 | 42,4 | | Niemcy | 1925 | 100,0 | 0,2 | 5,8 | 18,6 | 75,0 | | Germany | 1929 | 100,0 | 0,2 | 5,0 | 18,5 | 69,2 | | Szwajcaria | 1925 | 100,0 | 0,3 | 8,7 | 8,4 | 73,1 | | Switzerland | 1929 | 100,0 | 0,4 | 9,9 | 9,0 | 77,6 | | Szwecja | 1925 | 100,0 | 0,3 | 6,2 | 53,4 | 39,5 | | Sweden | 1929 | 100,0 | 0,3 | 9,2 | 49,7 | 40,6 | | Węgry | 1925 | 100,0 | 12,6 | 57,5 | 12,7 | 16,4 | | Hungary | 1929 | 100,0 | 15,3 | 51,0 | 13,1 | 20,2 | | Wielka Brytania | 1925 | 100,0 | 0,3 | 5,9 | 14,4 | 72,0 | | United Kingdom | 1929 | 100,0 | 0,3 | 5,7 | 14,4 | 69,0 | | Włochy | 1926 | 100,0 | 0,5 | 25,8 | 12,1 | 61,6 | | Italy | 1929 | 100,0 | 0,1 | 24,7 | 12,5 | 62,7 | a Łącznie z Luksemburgiem. a Including Luxembourg. Na podstawie: International Statistical Yearbook 1928, Geneva 1929, s. 126 i 127; Statistical On the basis: Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 169 i 170. | Wyszczególnienie | Polska | Belgia | Czechosłowacja | Francja | Szwecja | Węgry | Wielka Brytania | |------------------|--------|--------|----------------|---------|---------|-------|----------------| | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Według grup towarów** | | | | | | | | | Produkty dla rolnictwa i do produkcji żywności | 7,5 | 17,8 | 8,3 | 11,7 | 9,6 | 5,6 | 15,6 | | Produkty do produkcji przemysłowej | 54,5 | 48,8 | 58,7 | 35,7 | 35,8 | 64,1 | 41,8 | | Oleje i tłuszcze | 2,6 | 2,9 | 6,4 | 6,2 | 3,9 | 1,4 | 3,3 | | Paliwa i energia elektryczna | 0,7 | 8,9 | 5,4 | 20,8 | 15,4 | 9,8 | 4,9 | | Maszyny i urządzenia inwestycyjne | 18,2 | 8,4 | 10,0 | 5,9 | 11,2 | 8,6 | 3,4 | | Produkty do bezpośredniej konsumpcji | 16,5 | 13,2 | 11,2 | 19,7 | 24,1 | 10,5 | 31,0 | | Surowe | 44,1 | 51,7 | 49,0 | 57,8 | 29,7 | 35,8 | 42,2 | | Po prostej obróbce | 19,7 | 25,6 | 26,0 | 20,9 | 28,1 | 37,7 | 41,0 | | Przetworzone | 36,2 | 22,7 | 25,0 | 21,3 | 42,2 | 26,5 | 16,8 | 1 Łącznie z Luksemburgiem. 2 1937 r. Uwaga. W 1928 r. została wprowadzona nowa klasyfikacja produktów w handlu międzynarodowym, nieporównywalna z klasyfikacją obowiązującą w latach 20. Nowe grupowanie towarów było wprowadzane do statystyk narodowych w drugiej połowie lat 30. XX w.; szczegółowe dane zawiera *International Trade Statistics 1938*, Geneva 1939. 1 Including Luxembourg. 2 1937. Note. In 1928, a new classification of products was introduced in international trade, which was incomparable with classification in force in the 1920s. New groups of commodities were introduced to national statistics in the second half of the 1930s; detailed data are included in “International Trade Statistics 1938”, Geneva 1939. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40, Geneva 1940, s. 190 i 191. On the basis: | Lata | Kraje | Ogółem | Paliwa, surowce mineralne, metale | Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy | Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego | Pozostałe towary przemysłowe | Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze | |------|-------|--------|----------------------------------|------------------------------------------|---------------------------------------------|-------------------------------|---------------------------------------------------------------| | | | | | | | | | | 1956 | Polska | 100,0 | 19,6 | 33,2 | 6,1 | 10,0 | 31,1 | | 1980 | Poland | 100,0 | 31,1 | 32,7 | 6,4 | 8,9 | 20,9 | | 1955 | Czechosłowacja | 100,0 | 24,2 | 13,3 | 4,1 | 9,4 | 49,0 | | 1980 | Czechoslovakia | 100,0 | 31,7 | 36,6 | 5,9 | 9,6 | 16,2 | | 1960 | NRDb | 100,0 | 38,5 | 12,7 | 5,3 | 4,3 | 39,2 | | 1980 | GDRb | 100,0 | 36,7 | 30,8 | 5,0 | 8,6 | 18,9 | | 1955 | Rumunia | 100,0 | 21,3 | 37,2 | 4,2 | 5,8 | 31,5 | | 1980 | Romania | 100,0 | 50,3 | 24,5 | 3,0 | 7,5 | 14,7 | | 1955 | Węgry | 100,0 | 25,6 | 12,3 | 3,0 | 8,2 | 50,9 | | 1980 | Hungary | 100,0 | 27,0 | 30,7 | 7,7 | 16,0 | 18,6 | **Import** | Lata | Kraje | Ogółem | Paliwa, surowce mineralne, metale | Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy | Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego | Pozostałe towary przemysłowe | Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze | |------|-------|--------|----------------------------------|------------------------------------------|---------------------------------------------|-------------------------------|---------------------------------------------------------------| | | | | | | | | | | 1956 | Polska | 100,0 | 19,6 | 33,2 | 6,1 | 10,0 | 31,1 | | 1980 | Poland | 100,0 | 31,1 | 32,7 | 6,4 | 8,9 | 20,9 | | 1955 | Czechosłowacja | 100,0 | 24,2 | 13,3 | 4,1 | 9,4 | 49,0 | | 1980 | Czechoslovakia | 100,0 | 31,7 | 36,6 | 5,9 | 9,6 | 16,2 | | 1960 | NRDb | 100,0 | 38,5 | 12,7 | 5,3 | 4,3 | 39,2 | | 1980 | GDRb | 100,0 | 36,7 | 30,8 | 5,0 | 8,6 | 18,9 | | 1955 | Rumunia | 100,0 | 21,3 | 37,2 | 4,2 | 5,8 | 31,5 | | 1980 | Romania | 100,0 | 50,3 | 24,5 | 3,0 | 7,5 | 14,7 | | 1955 | Węgry | 100,0 | 25,6 | 12,3 | 3,0 | 8,2 | 50,9 | | 1980 | Hungary | 100,0 | 27,0 | 30,7 | 7,7 | 16,0 | 18,6 | **Eksport** | Lata | Kraje | Ogółem | Paliwa, surowce mineralne, metale | Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy | Towary konsumpcyjne pochodzenia przemysłowego | Pozostałe towary przemysłowe | Surowce pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz towary rolno-spożywcze | |------|-------|--------|----------------------------------|------------------------------------------|---------------------------------------------|-------------------------------|---------------------------------------------------------------| | | | | | | | | | | 1956 | Polska | 100,0 | 19,6 | 33,2 | 6,1 | 10,0 | 31,1 | | 1980 | Poland | 100,0 | 31,1 | 32,7 | 6,4 | 8,9 | 20,9 | | 1955 | Czechosłowacja | 100,0 | 24,2 | 13,3 | 4,1 | 9,4 | 49,0 | | 1980 | Czechoslovakia | 100,0 | 31,7 | 36,6 | 5,9 | 9,6 | 16,2 | | 1960 | NRDb | 100,0 | 38,5 | 12,7 | 5,3 | 4,3 | 39,2 | | 1980 | GDRb | 100,0 | 36,7 | 30,8 | 5,0 | 8,6 | 18,9 | | 1955 | Rumunia | 100,0 | 21,3 | 37,2 | 4,2 | 5,8 | 31,5 | | 1980 | Romania | 100,0 | 50,3 | 24,5 | 3,0 | 7,5 | 14,7 | | 1955 | Węgry | 100,0 | 25,6 | 12,3 | 3,0 | 8,2 | 50,9 | | 1980 | Hungary | 100,0 | 27,0 | 30,7 | 7,7 | 16,0 | 18,6 | --- a Nomenklatura stosowana w krajach należących do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). b Niemiecka Republika Demokratyczna. a The nomenclature applied in the countries of the Council for Mutual Economic Assistance (CMEA). b East Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 721 i 722; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 262 i 263; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 282. | Lata | Ogółem | Surowce | Paliwa mineralne | Maszyny i urządzenia | Materiały i produkty chemiczne | Pozostałe artykuły przemysłowe | Towary rolno-spożywcze | |------|--------|---------|------------------|----------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------------| | | Total | Raw materials | Mineral fuels | Machinery and mechanical appliances | Materials and chemical products | Others industry products | Agricultural and food products | | Polska | 1980 | 100,0 | 10,6 | 18,2 | 32,4 | 7,9 | 17,8 | 13,1 | | Poland | 2010 | 100,0 | 3,4 | 10,7 | 34,3 | 14,3 | 30,2 | 7,1 | | Austria | 1980 | 100,0 | 7,0 | 15,5 | 28,6 | 9,3 | 33,6 | 6,0 | | Austria | 2009 | 100,0 | 4,2 | 10,4 | 32,9 | 12,5 | 32,8 | 7,2 | | Belgia | 1980 | 100,0 | 7,7 | 17,4 | 22,5 | 8,4 | 33,8 | 10,2 | | Belgium | 2010 | 100,0 | 4,7 | 13,9 | 23,2 | 25,4 | 25,1 | 7,5 | | Czechosłowacja | 1980 | 100,0 | 11,2 | 19,0 | 35,9 | 8,3 | 15,7 | 9,9 | | Czechy | 2010 | 100,0 | 2,7 | 9,5 | 42,4 | 10,1 | 30,2 | 5,1 | | Słowacja | 2010 | 100,0 | 4,1 | 12,5 | 42,7 | 8,4 | 26,4 | 5,9 | | Finlandia | 1980 | 100,0 | 5,6 | 29,0 | 26,6 | 9,0 | 23,1 | 6,7 | | Finland | 2010 | 100,0 | 9,5 | 18,4 | 28,7 | 11,5 | 25,4 | 6,5 | | Francja | 1980 | 100,0 | 6,5 | 26,7 | 21,5 | 9,1 | 26,8 | 9,4 | | France | 2010 | 100,0 | 2,9 | 13,8 | 34,1 | 14,1 | 27,0 | 8,0 | | Hiszpania | 1980 | 100,0 | 13,1 | 38,8 | 17,9 | 7,5 | 13,4 | 9,3 | | Spain | 2010 | 100,0 | 4,2 | 16,5 | 29,8 | 14,9 | 24,5 | 10,2 | | Holandia | 1980 | 100,0 | 7,2 | 24,2 | 19,9 | 8,4 | 27,6 | 12,7 | | Netherlands | 2009 | 100,0 | 4,1 | 13,2 | 28,2 | 11,1 | 34,0 | 9,4 | | Niemcy | 1980 | 100,0 | 8,3 | 22,6 | 18,8 | 7,2 | 32,2 | 10,9 | | Germany | 2010 | 100,0 | 4,2 | 11,4 | 34,0 | 12,6 | 31,4 | 6,4 | | Rumunia | 1990 | 100,0 | 10,2 | 38,2 | 22,0 | 19,1 | | 10,5 | | Romania | 2010 | 100,0 | 3,4 | 10,0 | 34,4 | 12,9 | 32,5 | 6,8 | | Szwajcaria | 1980 | 100,0 | 3,6 | 11,2 | 24,0 | 10,1 | 43,4 | 7,7 | | Switzerland | 2010 | 100,0 | 1,8 | 7,4 | 26,9 | 21,6 | 36,7 | 5,6 | | Szwecja | 1980 | 100,0 | 4,6 | 24,2 | 26,8 | 8,1 | 29,6 | 6,7 | | Sweden | 2010 | 100,0 | 3,6 | 13,4 | 35,8 | 10,8 | 28,2 | 8,2 | | Węgry | 1980 | 100,0 | 9,3 | 16,4 | 29,2 | 13,6 | 23,5 | 8,1 | | Hungary | 2010 | 100,0 | 2,0 | 10,6 | 45,9 | 9,9 | 27,2 | 4,4 | | Wielka Brytania | 1980 | 100,0 | 7,6 | 13,6 | 25,7 | 6,2 | 34,7 | 12,2 | | United Kingdom | 2010 | 100,0 | 3,0 | 11,3 | 31,3 | 12,1 | 33,2 | 9,1 | | Włochy | 1980 | 100,0 | 11,0 | 27,9 | 20,4 | 8,1 | 20,7 | 11,9 | | Italy | 2010 | 100,0 | 4,9 | 18,9 | 27,2 | 13,5 | 27,4 | 8,1 | a Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Handlu. b Bez surowców do produkcji żywności. c, d Łącznie z: c — artykułami pochodnymi, d — sprzętem transportowym. e Łącznie z Luksemburgiem. f W 1980 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). a The Standard International Trade Classification. b Excluding food raw materials. c, d Including: c — related materials, d — transport equipment. e Including Luxembourg. f In 1980 West Germany (FRG). | Lata | Ogółem | Surowce | Paliwa mineralne | Maszyny i urządzenia | Materiały i produkty chemiczne | Pozostałe artykuły przemysłowe | Towary rolno-spożywcze | |------|--------|---------|------------------|----------------------|-------------------------------|---------------------------------|------------------------| | | Total | Raw materials | Mineral fuels | Machinery and mechanical appliances | Materials and chemical products | Others industry products | Agricultural and food products | | Polska | 1980 | 100,0 | 5,1 | 14,2 | 43,2 | 5,5 | 25,3 | 6,7 | | Poland | 2010 | 100,0 | 2,5 | 4,1 | 41,1 | 8,6 | 33,2 | 10,5 | | Austria | 1980 | 100,0 | 8,7 | 1,6 | 27,7 | 8,8 | 49,1 | 4,1 | | Austria | 2009 | 100,0 | 2,7 | 3,4 | 37,5 | 11,6 | 37,6 | 7,2 | | Belgia | 1980 | 100,0 | 7,7 | 17,4 | 22,5 | 8,4 | 33,8 | 10,2 | | Belgium | 2010 | 100,0 | 3,0 | 8,8 | 20,3 | 30,5 | 28,9 | 8,5 | | Czechosłowacja | 1980 | 100,0 | 5,2 | 6,0 | 49,9 | 6,3 | 28,3 | 4,3 | | Czechy | 2010 | 100,0 | 3,1 | 3,7 | 53,4 | 6,2 | 30,0 | 3,6 | | Słowacja | 2010 | 100,0 | 3,0 | 4,9 | 54,6 | 4,7 | 29,1 | 3,8 | | Finlandia | 1980 | 100,0 | 19,7 | 4,4 | 17,7 | 5,3 | 49,9 | 3,0 | | Finland | 2010 | 100,0 | 7,0 | 8,0 | 32,4 | 11,1 | 39,1 | 2,4 | | Francja | 1980 | 100,0 | 4,2 | 4,2 | 33,2 | 10,0 | 30,9 | 15,5 | | France | 2010 | 100,0 | 2,6 | 3,7 | 39,0 | 17,8 | 25,4 | 11,5 | | Hiszpania | 1980 | 100,0 | 5,5 | 4,0 | 26,2 | 7,3 | 41,3 | 15,7 | | Spain | 2010 | 100,0 | 3,4 | 4,5 | 35,2 | 13,5 | 28,8 | 14,7 | | Holandia | 1980 | 100,0 | 6,2 | 22,3 | 17,1 | 15,4 | 20,1 | 18,9 | | Netherlands | 2009 | 100,0 | 5,2 | 8,2 | 26,8 | 14,0 | 32,2 | 13,5 | | Niemcy | 1980 | 100,0 | 2,5 | 3,8 | 44,6 | 12,7 | 31,6 | 4,8 | | Germany | 2010 | 100,0 | 2,0 | 1,9 | 46,0 | 14,7 | 30,3 | 5,0 | | Rumunia | 1990 | 100,0 | 3,0 | 17,9 | 29,2 | 48,8 | 1,1 | | | Romania | 2010 | 100,0 | 6,8 | 5,3 | 41,9 | 5,7 | 34,1 | 6,2 | | Szwajcaria | 1980 | 100,0 | 1,8 | 0,1 | 32,1 | 19,3 | 43,5 | 3,2 | | Switzerland | 2010 | 100,0 | 1,1 | 2,8 | 20,9 | 38,2 | 33,3 | 3,7 | | Szwecja | 1980 | 100,0 | 12,2 | 4,5 | 39,9 | 5,4 | 35,9 | 2,1 | | Sweden | 2010 | 100,0 | 6,9 | 7,0 | 36,8 | 11,4 | 33,5 | 4,5 | | Węgry | 1980 | 100,0 | 5,8 | 4,8 | 32,1 | 9,5 | 26,8 | 21,0 | | Hungary | 2010 | 100,0 | 2,3 | 2,8 | 57,0 | 8,8 | 22,5 | 6,6 | | Wielka Brytania | 1980 | 100,0 | 2,9 | 13,0 | 34,6 | 10,8 | 32,1 | 6,6 | | United Kingdom | 2010 | 100,0 | 2,6 | 12,7 | 31,6 | 17,9 | 29,1 | 6,1 | | Włochy | 1980 | 100,0 | 1,8 | 5,6 | 32,2 | 7,0 | 46,7 | 6,7 | | Italy | 2010 | 100,0 | 1,8 | 4,9 | 35,5 | 11,5 | 39,0 | 7,3 | --- a—f Notki patrz na str. 460. On the basis: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 420–423; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 420–423; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 477–482. Tabl. 6 (112). IMPORT I EKSPORT NIEKTÓRYCH TOWARÓW IMPORTS AND EXPORTS OF SELECTED COMMODITIES A. W LATACH 1600–1700 – import strefy bałtyckiej z Europy Zachodniej IN 1600–1700 – imports of the Baltic region from Western Europe | Lata Years | ogółem total | Tekstylia Textiles | Artykuły kolonialne w t Colonial goods in t | |------------|--------------|--------------------|------------------------------------------| | | | Anglia England | Holandia Holland | | | | w tys. szt. in thous. units | w % ogółem in % of total | w tys. szt. in thous. units | w % ogółem in % of total | | | 1600–1609c | 403,2 | 332,8 | 82,5 | 60,6 | 15,0 | 24,1 | | 1610–1619d | 446,8 | 308,9 | 69,1 | 125,8 | 28,1 | 35,5 | | 1620–1629e | 641,0 | 314,9 | 49,1 | 295,9 | 46,2 | 97,0 | | 1630–1639f | 627,8 | 259,1 | 41,3 | 314,3 | 50,1 | 526,8 | | 1640–1649g | 604,2 | 187,9 | 31,1 | 318,0 | 52,6 | 822,7 | | 1671–1680 | 407,2 | 163,2 | 40,1 | 227,7 | 55,9 | 1 402,5 | | 1681–1690 | 636,4 | 209,2 | 32,9 | 423,9 | 66,6 | 1 823,9 | | 1691–1700 | 428,5 | 180,1 | 42,1 | 243,2 | 56,7 | 1 843,5 | a Przede wszystkim sukno oraz produkcja jedwabnicza, bawełniana i pasmanteryjna; w Anglii do początków trzeciej kwietni XVII w. udział sukna w ujęciu wartościowym w całym eksporcie angielskim był dominujący i wynosił 90%. b Przeciętne roczne; import (przeciętnie roczne) w latach 1651–1657 wynosił 494,8 t, a w latach 1661–1670 – 914,9 t. c–g Dla artykułów kolonialnych lata: c – 1601–1610, d – 1611–1620, e – 1621–1630, f – 1631–1640, g – 1641–1650. Uwaga. Trzecim eksporterem produktów tekstylnych na Bałtyk była Szkocja. a Mainly woolen cloth, as well as silk, cotton and haberdashery production; starting from the beginning of third quarter of the 17th century, a percentage of woolen cloth in the whole English exports was prevalent and constituted 90%. b Annual averages; imports (annual averages) in 1651–1657 – 494,8 t and in 1661–1670 – 914,9 t. c–g For colonial goods: c – 1601–1610, d – 1611–1620, e – 1621–1630, f – 1631–1640, g – 1641–1650. Note. The third exporter of textile products in the Baltic Sea region was Scotland. W pierwszej połowie XVII w. odbiorcą całej angielskiej produkcji włókienniczej były porty polskie — Gdańsk i Elbląg. W drugiej połowie tego stulecia zmieniła się rola poszczególnych portów bałtyckich w rejonizacji wymiany handlowej tymi produktami. Od lat 70. XVII w. Gdańsk, wskutek wzrostu konkurencji portów Szwecji oraz portów na wschodnim wybrzeżu, głównie Narwy, stał się odbiorcą co najwyżej jednej trzeciej eksportu angielskiej produkcji włókienniczej. In the first half of the 17th century, the whole English textile production was imported to Polish seaports — Gdańsk and Elblag. In the second half of this century, roles of specific Baltic seaports changed respective of the regionalisation of commercial exchange of these products. Since 1670s, when Swedish seaports and those located on the Eastern coast, mainly Narva, constituted greater competition, Gdańsk imported one third of English textile production at most. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego, Łódź 1988, s. 68; E. A. Mierzwa, On the basis: Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 73. | Towary / Commodities | Sund | Øresund | |----------------------|------|---------| | Artykuły kolonialne w tys. funtów $^a$ | 2 800 | 3 630 | | Colonial goods in thousands pounds $^a$ | 3 670 | 3 054 | | Tkaniny w tys. szt. | 40,1 | 64,0 | | Clothes in thousands units | 42,2 | 27,2 | **W tym Gdańsk w %** | Artykuły kolonialne | 56,4 | 63,8 | |---------------------|------|------| | Colonial goods | 44,6 | 40,8 | | Tkaniny | 53,6 | 69,5 | **Of which Gdańsk in %** | Artykuły kolonialne | 35,7 | 24,2 | |---------------------|------|------| | Colonial goods | 21,5 | 22,7 | | Tkaniny | 26,5 | 18,9 | $^a$ Głównie rodzynki, pieprz, cukier, anyżek i owoce; funt — miara ciężaru=0,454 kg. $^a$ Mainly raisins, pepper, sugar, anise and fruit; pounds — weight measure=0,454 kg. Na podstawie: A. Manikowski, *Zmiany czy stagnacja? Z problematyki handlu polskiego w drugiej połowie XVII wieku*, „Przegląd Historyczny”, t. LXIV, Warszawa 1973, z. 4, s. 778 i 779; J. Trzoska, *Handel i żeglugą w pierwszej połowie XVIII w.*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 376; obliczenia własne. | Towary / Commodities | Import | Imports | Export | Exports | |----------------------|--------|---------|--------|---------| | | 1751–1755 | 1756–1760 | 1761–1765 | 1766–1770 | 1771–1775 | 1776–1780 | 1781–1785 | 1786–1789 | | Cukier w tys. kamieni $^a$ | 55,6 | 66,1 | 90,5 | 99,8 | 100,7 | 42,8 | 31,5 | 31,9 | | Sugar in thous. stones $^a$ | | | | | | | | | | Cytryny w tys. szt. $^c$ | 92,5 | 91,1 | 354,2 | 424,0 | 855,2 | 280,6 | 138,6 | 617,1 | | Lemons in thous. units $^c$ | | | | | | | | | | Herbata w tys. funtów $^c$ | 57,8 | 62,7 | 82,1 | 107,2 | 88,6 | 66,4 | 50,7 | 40,8 | | Tea in thous. pounds $^c$ | | | | | | | | | | Kawa w tys. funtów $^c$ | 247,5 | 443,2 | 807,6 | 1 314,6 | 1 555,7 | 1 117,6 | 1 026,7 | 1 166,7 | | Coffee in thous. pounds $^c$ | | | | | | | | | | Pieprz w tys. kamieni $^b$ | 6,6 | 6,9 | 7,6 | 6,4 | 6,0 | 1,6 | 0,6 | 0,3 | | Pepper in thous. stones $^b$ | | | | | | | | | | Sól w tys. lasztów $^d$ | 3,6 | 5,1 | 4,4 | 3,9 | 4,7 | 0,8 | 1,9 | 1,8 | | Salt in thous. laszts $^d$ | | | | | | | | | | Sukno w tys. łokci $^e$ | 53,9 | 18,0 | 49,9 | 40,0 | 146,8 | 86,7 | 89,7 | 67,3 | | Woollen cloth in thous. ells $^e$ | | | | | | | | | | Śledzie w tys. beczek $^f$ | 31,7 | 17,8 | 47,4 | 42,0 | 33,6 | 21,1 | 11,8 | 10,7 | | Herrings in thous. barrels $^f$ | | | | | | | | | | Tytoń w tys. kamieni $^b$ | 34,0 | 35,4 | 41,4 | 46,7 | 29,0 | 15,4 | 15,3 | 30,0 | | Tobacco in thous. stones $^b$ | | | | | | | | | | Wino w tys. pip $^g$ | 25,3 | 30,6 | 41,3 | 34,3 | 21,2 | 8,5 | 7,9 | 9,1 | | Wine in thous. pipas $^g$ | | | | | | | | | | Żelazo w tys. sztab $^h$ | 8,2 | 11,7 | 1,1 | 9,2 | 7,0 | 3,7 | 2,4 | 2,2 | | Iron in thous. bars | | | | | | | | | | Len w tys. kamiemi $^i$ | 11,0 | 12,1 | 5,6 | 1,9 | 0,9 | 0,4 | 0,6 | 1,3 | | Linum in thous. stones $^i$ | | | | | | | | | | Płótno w tys. szt. $^k$ | 158,1 | 165,6 | 117,1 | 124,1 | 109,3 | 9,4 | 90,7 | 83,8 | | Linen in thous. units $^k$ | | | | | | | | | | Potaż (weglan sodu) w tys. łasz- tów gdańskich $^l$ | 1,2 | 1,0 | 1,0 | 1,2 | 1,3 | 1,1 | 0,8 | 0,8 | | Sodium carbonate in thous. Gdańsk łaszts $^l$ | | | | | | | | | | Skóry surowe w tys. dziesiątek $^m$ | 2,3 | 1,6 | 1,0 | 0,7 | 0,7 | 0,5 | 0,01 | 0,08 | | Raw leathers in thous. dozens | | | | | | | | | | Klepka $^m$ w tys. kop $^n$ | 29,4 | 22,2 | 20,5 | 14,4 | 9,1 | 6,7 | 10,3 | 13,8 | | Stave $^m$ in thous. sixties | | | | | | | | | $^a–m$ Notki patrz na str. 465. $^a–m$ See footnotes on page 465. Foreign trade a Cukier w 5 gatunkach. b 1 kamień (zapewne mały)=24 funtom gdańskim, tj. ok. 10,4 kg. c 1 funt gdański=0,434 kg. d Sól francuska, hiszpańska i szkocka (pominięto bardzo znikome ilości soli lüneburskiej); przewożona luzem — 1 laszt=18 beczek, przewożona w beczkach — 1 laszt=16 beczek. e Sukno akwizgrańskie i północne; 1 lokiec — miara długości=ok. 59 cm. f 1 beczka=ca. 1 040 sztuk śledzi. g 1 pipa — miara pojemności=275–330 shtofów (1 shtof=ok. 3 l), tj. ok. 825–990 l; wina przywożone drogą morską, głównie francuskie stanowiły pod względem wartości w 1776 r. blisko połowę wszystkich win trafiających do Polski i plasowały się na drugim miejscu po winach węgierskich, dostarczanych głównie drogami lądowymi. h Pominięto zboża oraz towary wywożone w ilościach mniejszych i nieregularnie. i Kamień — miara ciężaru=34 funtom gdańskim, tj. ok. 14,8 kg. k Przyjęto za miarę sztuke=30 lokciom (1 lokcie=ok. 0,59 m), tj. ok. 17,7 m. l Przeliczone z funtów okrętowych na laszty — 1 laszt gdański=12 funtom okrętowym. m Klepka francuska, holenderska i tzw. pipówka (do produkcji beczek). Uwaga. Profil wymiany w zagranicznym handlu morskim Gdańska w XVI—XVIII w., którego import miał charakter wybitnie luksusowo-konsumpcyjny, zaś w eksportcie dominowało zboże i produkty drzewne, nie wpływał zasadniczo na pobudzenie wszechstronnego rozwoju gospodarki Polski. a 5 types of sugar. b 1 stone (supposedly small)=24 Gdańsk pounds, i.e. ca. 10,4 kg. c 1 Gdańsk pound=0,434 kg. d French, Spanish, and Scottish salt (scanty amounts of Lüneburg salt were passed over); shipped loose — 1 laszt=18 barrels, shipped in barrels — 1 laszt=16 barrels. e Northern and Aachen woollen cloth; 1 ell — length measure — ca. 59 cm. f 1 barrel=ca. 1 040 herrings. g 1 pipa — capacity measure=275–330 shtofs (1 shtof=ca. 3 l), i.e. ca. 825–990 l; the value of shipped wine, mainly from France, constituted in 1776 nearly a half of whole wine imported to Poland and ranked second, after Hungarian wine delivered via land routes. h Cereal and goods exported irregularly and in smaller amounts were passed over. i Stone — weight measure=34 Gdańsk pounds, i.e. ca. 14,8 kg. k Unit was used as a measure=30 ells (1 ell=ca. 0,59 m) i.e. ca. 17,7 m. l Was converted from ship pounds into laszts — 1 Gdańsk łaszt=12 ship pounds. m French and Dutch stave, and bowstave (used for barrels). Note. In the 16th—18th century, profile of foreign maritime trade of Gdańsk, importing mainly luxury and consumer goods and exporting especially cereal and timber, did not significantly stimulate development of Polish economy. Eksport z Gdańska drogą morską w latach 1701—1750 (przeciętne roczne): Exports of Gdańsk by maritime in 1701—1750 (annual averages): | | 1701—1710 | 1711—1720 | 1721—1730 | 1731—1740 | 1741—1750 | |-------------------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Tkaniny w tys. szt. Clothes in thous. units ..... | 43,5 | 46,3 | 69,0 | 111,9 | 117,6 | | Potaż (węglan sodu) i popiół w lasztach a Sodium carbonate and ash in laszts a.................. | 1 102 | 1 326 | 1 362 | 1 478 | 1 852 | | Drewno b Timber b: | | | | | | | w kopach in sixties ................. | 338 | 1 223 | 1 538 | 9 133 | 20 470 | | w tysiącach sztuk in thousand units ...... | 16 829 | 34 122 | 57 952 | 88 037 | 100 407 | a Potaż i popiół uzyskiwane w trakcie spalania drewna lub jego suchej destylacji, stosowane przy wyrobie szkła, mydła i barwników; patrz notka l do tabelicy. b W kopach i małych setkach (2 kopy) eksportowano głównie boazerię, klepkę okrętową i bednarską, w sztukach — maszty, dyle i inne grube drewno. a Sodium carbonate and ash produced in the process of timber combustion or wood distillation, used to produce glass, soap, and dyes; see footnote l to the table. b In sixties and small hundreds (2 sixties) were exported mainly paneling, ship staves and barrel staves, and in units — masts, planks, and thick timber. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 145 i 147; J. Trzoska, Handel i żeglugę w pierwszej połowie XVIII w., w: Historia Gdańska, t. III/1: 1655—1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 372 i 374; obliczenia własne. | Wyszczególnienie | W liczbach bezwzględnych | Wielkie Księstwo Litewskie | |------------------|--------------------------|---------------------------| | Zwierzęta w szt.: | | | | Animals in heads: | | | | woły | 202 989 | | | oxen | | | | byki | 4 013 | | | bulls | | | | krowy i jalowice | 50 856 | | | cows and heifers | | | | wieprze i świnie | 485 782 | | | hogs and pigs | | | | barany | 55 476 | | | rams | | | | owce i skopy | 247 449 | | | sheeps and bille goats | | | | Produkty zwierzęce w t: | | | | Animals products in t: | | | | łoj topiony i nietopiony | 2 507,6 | | | melt and non-melt suet | | | | masło | 83,5 | | | butter | | | | Konopie czesane i nieczesane w t | 426,5 | | | Combed and uncombed hemp in t | | | | Len czesany i nieczesany w t | 1 631,5 | | | Combed and uncombed flax in t | | | | Welna surowa w t | 2 266,7 | | | Raw wool in t | | | | Buty i trzewiki w parach | 17 813 | | | Shoes in pairs | | | | Wyszczególnienie | W liczbach bezwzględnych | Wielkie Księstwo Litewskie | |------------------|--------------------------|---------------------------| | Zboże w tys. łasztów | 1699 | 5,8 | | Cereal in thous. łasztys | 1776–1780 | 5,0 | | 1781–1784 | 8,6 | | | 1786–1790 | 4,0 | | | 1791–1795 | 6,2 | | | Siemie lniane w tys. beczek | 1699 | 32,9 | | Linseed in thous. barrels | 1776–1780 | 61,7 | | 1781–1784 | 58,5 | | | 1786–1790 | 72,5 | | | 1791–1795 | 81,5 | | | Siemie konopne w tys. beczek | 1699 | 133,4 | | Hempen seed in thous. barrels | 1776–1780 | 31,7 | | 1781–1784 | 25,1 | | | 1786–1790 | 28,0 | | | 1791–1795 | 16,5 | | | Włókno lniane w tys. berkowców | 1699 | 8,0 | | Linseed fibre in thous. berkowiec | 1776–1780 | 33,7 | | 1781–1784 | 32,0 | | | 1786–1790 | 34,8 | | | 1791–1795 | 46,5 | | | Włókno konopne w tys. berkowców | 1699 | 65,7 | | Hempen fibre in thous. berkowiec | 1776–1780 | 23,6 | | 1781–1784 | 28,0 | | | 1786–1790 | 21,4 | | | 1791–1795 | 26,2 | | a—g Patrz notki na str. 467. a—g See footnotes on page 467. Foreign trade a W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. b—d Ponadto wyeksportowano: b — 29,5 tys. fasek masła, c — wełny surowej o wartości 2,7 tys. złp, d — obuwia o wartości 5,8 tys. złp. e Łaszt — miara pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna) na Litwie=ok. 3 400—4 000 l ziarna. f Beczka litewska — miara pojemności ciał sypkich=ok. 203 l ziarna. g Berkowiec — stosowana w Rosji jednostka wagi=ok. 170 kg. a In long-term period — annual averages. b—d Apart from that were exported: b — 29,5 thous. butter buckets, c — raw wool with a worth of 2,7 thous. złp, d — shoes with a worth of 5,8 thous. złp. e A laszt — capacity measure of dry goods in Lithuania=ca. 3 400—4 000 l of grain. f Lithuanian barrel — capacity measure of dry goods=ca. 203 l of grain, g Berkowiec — weight measure used in Russia=ca. 170 kg. W XVI—XVIII w. produkty rolne i leśne Wielkiego Księstwa Litewskiego masowo spławiano Dźwiną do Rygi, która — obok Królewca — stanowiła główne miejsce litewskich kontaktów handlowych z portami Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. In the 16th to 18th century, agricultural and forest products of the Grand Duchy of Lithuania were floated down the Daugava to Riga that — next to Königsberg — was a centre of contacts between Lithuanian merchants and seaports of the Baltic Sea and the North Sea. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 152; Sz. Kazusek, Handel zagraniczny Korony w końcu XVIII wieku, t. I: Eksport 1786—1790, Kielce 2012, s. 185–284; obliczenia własne. | Towary | Strefa bałtycka ogółem $^b$ | W tym Anglia | Of which England | |--------|-------------------------------|--------------|-----------------| | | | w tym z | of which from | | | | Gdańską | Elblaga | Królewca | Rygi i Kurlandii | | Zboże w tys. lasztów $^c$ | 5 668,3 | 131,6 | 2,3 | 72,1 | 12,7 | 23,1 | 6,0 | | Siemię lnu i konopii w tys. lasztów $^c$ | 251,9 | 2,8 | 1,1 | 0,2 | 0,0 | 0,4 | 2,1 | | Len i konopie: Flax and hemp: | 473,6 | 217,1 | 45,8 | 10,0 | 30,1 | 99,2 | 41,6 | | w tysiącach lasztów $^c$ | 2 578,6 | 501,2 | 19,4 | 7,5 | 0,1 | 15,4 | 353,3 | | Płótno i sukno w tys. postawów $^e$ | 2 471,4 | 1 566,9 | 63,4 | 1 264,8 | 50,1 | 210,1 | 28,2 | | Wańczos i klepka w tys. szt. | 41 720,1 | 1 961,3 | 4,7 | 647,4 | 66,8 | 451,1 | 642,8 | | Drewno budulcowe w tys. szt. | 17 823,8 | 3 084,0 | 17,3 | 286,6 | 277,1 | 114,5 | 91,6 | | Popiół w tys. lasztów $^c$ | 277,3 | 8,6 | 3,1 | 1,5 | 2,8 | 4,0 | 0,3 | | Potaż (węglan sodu): Sodium carbonate: | 15,1 | 3,1 | 20,7 | 2,5 | – | 0,7 | 0,2 | | w tysiącach lasztów $^c$ | 983,8 | 217,8 | 22,1 | 133,0 | 7,8 | 70,5 | 6,4 | | Smola i dziegieć w tys. lasztów $^c$ | 500,7 | 60,7 | 12,1 | 7,0 | 4,4 | 2,9 | 3,5 | | Wosk w tys. szyfuntów $^d$ | 145,7 | 10,9 | 7,5 | 9,9 | 0,8 | 0,9 | 0,1 | $a$ Bez lat 1658–1660. $b$ Dotyczy eksportu na Zachód przez Sund. $c$ Laszt — miara pojemności ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=3 060 l. $d$ Szyfurt — miara ciężaru=159,49 kg. $e$ Postaw — miara długości=66 łokci, 1 łokieć=0,62753 m. $a$ Excluding 1658–1660. $b$ Refers to exports to the West via Øresund. $c$ A laszt — capacity measure of dry goods=ca. 3 060 l. $d$ A szyfurt — weight measure=159,49 kg. $e$ A postaw — length measure=66 ells, 1 ell=0,62753 m. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 95, 96, 100, 111, 126, 128, On the basis: 130–132. | Towary | Strefa bałtycka ogółem | W tym Francjaa | |--------|------------------------|--------------------------| | | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | | | in absolute numbers | in % of total | | Import | | | | Sól w tys. łasztówb | 1 255,8 | 4,4 | 0,4 | | Śledzie w tys. łasztówb | 422,9 | 0,2 | 0,1 | | Ryby w tys. szt. | 4 511,5 | 44,5 | 1,0 | | Wina reńskie w tys. okseftówc | 294,1 | 0,3 | 0,1 | | Wina francuskie w tys. pipd | 300,3 | 10,2 | 3,4 | | Tkaniny: Clothes: | | | | | w pakache | 2 513,5 | 5,0 | 0,2 | | w tysiącach sztuk | 2 656,7 | 21,6 | 0,8 | | Jedwab w tys. funtówf | 337,5 | 2,0 | 0,6 | | Kapelusze w fadachg | 10,0 | 1,0 | 10,0 | | Minerały w szyfuntachh | 834,5 | 6,0 | 0,7 | | Artykuły kolonialne: Colonial goods: | | | | | w balachi | 69 052,8 | 97,5 | 0,1 | | w fadachg | 19 759,0 | 148,0 | 0,8 | | w okseftachc | 956,8 | 4,0 | 0,4 | | w tysiącach funtówf | 30 921,3 | 167,8 | 0,5 | | Olej w pipachd | 1 380,0 | 69,5 | 5,0 | | Kalafonia w szyfuntachh | 2 284,0 | 2 000,0 | 87,6 | | Korek w wiązkach | 5 261,0 | 1 600,0 | 30,4 | | Mydło i tłuszcze w okseftachc | 10 299,8 | 10,0 | 0,1 | a Dane dotyczą towarów przewożonych na statkach francuskich. b Łaszt — miara objętości ciał sypkich (tzw. miara nasypna)=3 060 l. c Okseft — miara produktów płynnych, najczęściej spotykany przelicznik=206,11 l. d Pipa — miara produktów płynnych, we Francji=393,81 l. e Paka — miara objętościowa sukna=16–25 postawów; 1 postaw=66 łokci. f Funt — miara ciężaru=0,453 kg. g Fad — miara objętości=944,3 l (duński=897,7 l). h Szyfurt — miara ciężaru=159,49 kg. i Bal — miara ciężaru=100 funtom. a Data refer to goods shipped on French vessels. b A łaszt — capacity measure of dry goods=ca. 3 060 l. c A hogshead — capacity measure of liquid, the most common conversion factor=206,11 l. d A pipa — capacity measure of liquid, in France=393,81 l. e A paka — capacity measure of woolen cloth=16–25 postaws; 1 postaw=66 ells. f A pound=weight measure=0,453 kg. g A fad — capacity measure=944,3 l (Danish=897,7 l). h A szyfurt — weight measure=159,49 kg. i A bal — weight measure=100 pounds. | Towary | Strefa bałtycka ogółem | W tym Francjaa | |--------|------------------------|--------------------------| | | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | | | in absolute numbers | in % of total | **Import (dok.)** **Imports (cont.)** - Mydło i pachnidła w funtachb **Soap and perfume in poundsb** - 16 203,5 - 700,0 - 4,3 - Cyna w szyfuntachc **Tin in szyfuntsc** - 1 875,8 - 4,0 - 0,2 - Węgiel w łasztachd **Coal in łasztd** - 18 018,5 - 56,0 - 0,3 - Szkło w skrzyniach **Glass in chests** - 1 633,0 - 646,0 - 39,6 - Papier: **Paper:** - w belache **in balese** - 195,5 - 42,0 - 21,5 - w tysiącach ryz **in thousand reams** - 11,3 - 1,9 - 16,9 **Eksport** **Exports** - 4 zboża w tys. łasztówd **4 cereals in thous. łasztd** - 3 080,7 - 18,8 - 0,6 - Len: **Flax:** - w tysiącach łasztówd **in thousand łasztd** - 89,8 - 1,6 - 1,8 - w tysiącach szyfuntówc **in thousand szyfuntsc** - 355,6 - 2,3 - 0,6 - Konopie: **Hemp:** - w tysiącach łasztówd **in thousand łasztd** - 94,1 - 2,4 - 2,5 - w tysiącach szyfuntówc **in thousand szyfuntsc** - 322,7 - 0,8 - 0,3 - Płótno: **Linen:** - w pakachf **in pakasf** - 1 529,5 - 1 000,0 - 65,4 - w tysiącach sztuk **in thousand units** - 430,4 - 6,8 - 1,6 - Przędza w szyfuntachc **Yarn in szyfuntsc** - 642,3 - 106,5 - 16,6 - Smola w tys. łasztówd **Tar in thous. łasztd** - 77,1 - 2,5 - 3,3 - Dziegieć w tys. łasztówd **Pitch tar in thous. łasztd** - 203,8 - 2,1 - 1,0 --- a, b, c, d, f, Patrz notki odpowiednio: a, f, h, b, e na str. 469. e Bela=10 ryz po 1 000 szt. papieru. a, b, c, d, f, See footnotes respectively: a, f, h, b, e on page 469. e A bale=10 reams of 1 000 sheets of paper. | Towary | Strefa bałtycka ogółem | W tym Francja | |--------|-----------------------|--------------| | | w liczbach bezwzględnych | w % ogółem | | | in absolute numbers | in % of total| **Eksport (dok.)** - **Potaż (weglan sodu) w tys. szyfuntów** Sodium carbonate *in thous. szyfunts* 685,0 13,7 2,0 - **Wosk w tys. łasztów** Wax in thous. łasztys *in thou. lashts* 96,8 3,7 3,9 - **Łój w beczkach** Suet in barrels *in barrels* 637,0 587,5 92,2 - **Masło w tonderach** Butter in tonderes *in tonderes* 1 967,0 540,5 27,5 - **Pierze w szyfuntach** Feathers in szyfunts *in thousand szyfunts* 1 173,5 128,5 11,0 - **Osmund w łasztach** Osmund in łasztys *in thou. lashts* 3 614,3 187,5 5,2 - **Żelazo w tys. łasztów** Iron in thou. łasztys *in thou. lashts* 888,2 0,9 0,1 - **Stal w cetnarach** Steel in hundredweights *in hundredweights* 2 799,0 161,0 5,8 - **Miedź:** Copper: *in thousand szyfunts* 102,0 0,3 0,3 - **Ołów:** Lead: *in thousand hundredweights* 3 320,5 437,5 13,2 - **Kule w szyfuntach** Balls in szyfunts *in thousand szyfunts* 7 342,0 18,0 0,2 - **Minerały w szyfuntach** Minerals in szyfunts *in thousand szyfunts* 1 842,5 50,0 2,7 - **Proch i saletra w tys. cetnarów** Gunpowder and saltpeter *in thou. hundredweights* 105,9 1,1 1,0 --- *a, b, c* Patrz notki odpowiednio: *a, h, b* na str. 469. *d* Beczka — miara objętości=1 123,1 l. *e* Tonder — miara objętości=144,4 l. *f* Osmund — łupki żelaza pochodzenia szwedzkiego. *g* Cetnar — miara ciężaru=100 funtom=49,84 kg. *a, b, c* See footnotes respectively: *a, h, b* on page 469. *d* A barrel — capacity measure=1 123,1 l. *e* A tondere — capacity measure=144,4 l. *f* Osmund — iron slates from Sweden. *g* A hundredweight — weight measure=100 pounds=49,84 kg. W pierwszej połowie XVII w. Francja w handlu bałtyckim, a głównie w handlu z Polską, towarów wywożonych wyłącznie na statkach francuskich, zajmowała dalekie miejsce. Znaczniejszą pozycję kupcy francuscy zajmowali jedynie w przywozie kalafonii, szkła, korka i papieru, choć towary te nie miały większego znaczenia gospodarczego. Należy jednak pamiętać, że nie znamy wielkości posrednictwa obcego w eksportie Francji, które np. w zakresie przywozu na Bałtyk francuskiej soli i wina przez Holendrów i Anglików, mogło być znaczone. In the first half of the 17th century, France came low down in the rankings of Baltic trade, mainly with Poland, concerning goods exported on French vessels. French merchants ranked higher in imports of kolophony, glass, cork, and paper, although these products had no economic value. It should be borne in mind that the number of foreign intermediaries in French exports is unknown. Their number could be significant in e.g. imports of French salt and wine to the Baltic region by the Dutch and English. Na podstawie: E. A. Mierzwa, Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji, Piotrków Trybunalski 2001, s. 55–62; E. A. Mierzwa, Polska a Anglia w XVII wieku, Toruń 2003, s. 101; E. A. Mierzwa, Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku, w: Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski, M. Pukianiec, Poznań 2012, s. 714 i 718. | Lata Years | Import Imports | Eksport Exports | |------------|----------------|-----------------| | | sól salt | zboże cereal | żelazo w sztabach iron bars | miedź i mosiądz copper and bras | deski w tys. tużinów boards in thous. dozen | smola i dziegieć tar and pitch tar | ryby fish | | | w tys. beczek in thous. barrels | w t b | in t b | przeciętne roczne annual averages | | 1738–1740 | 138,4 | 264,8 | 41 888 | 420 | 140,0 | 54,8 | 0,0 | | 1741–1745 | 146,1 | 436,1 | 44 390 | 428 | 112,0 | 68,6 | 0,0 | | 1746–1750 | 180,1 | 362,5 | 42 310 | 300 | 105,1 | 85,7 | 0,0 | | 1751–1755 | 183,1 | 377,4 | 42 459 | 375 | 104,5 | 89,0 | 0,4 | | 1756–1760 | 195,8 | 248,3 | 41 752 | 445 | 120,4 | 111,0 | 23,2 | | 1761–1765 | 292,1 | 419,7 | 45 383 | 356 | 136,9 | 113,5 | 161,6 | | 1766–1770 | 202,4 | 464,7 | 39 862 | 536 | 140,3 | 95,6 | 139,8 | | 1771–1775 | 271,0 | 300,6 | 45 125 | 759 | 145,4 | 104,8 | 156,7 | | 1776–1780 | 242,3 | 390,6 | 43 683 | 755 | 168,9 | 136,6 | 133,4 | | 1781–1785 | 331,2 | 840,0 | 46 866 | 1 027 | 186,9 | 147,2 | 180,2 | | 1786–1790 | 284,2 | 594,8 | 51 734 | 983 | 172,1 | 149,6 | 216,3 | | 1791–1795 | 309,7 | 255,1 | 50 959 | 616 | 161,2 | 153,6 | 275,2 | | 1796–1800 | 308,1 | 400,7 | 42 690 | 514 | 179,7 | 160,3 | 211,0 | **W liczbach bezwzględnych In absolute numbers** **1738–1740=100 c** | Lata Years | 1738–1740=100 c | |------------|-----------------| | 1741–1745 | 106 | | 1746–1750 | 130 | | 1751–1755 | 132 | | 1756–1760 | 141 | | 1761–1765 | 211 | | 1766–1770 | 146 | | 1771–1775 | 196 | | 1776–1780 | 175 | | 1781–1785 | 239 | | 1786–1790 | 205 | | 1791–1795 | 224 | | 1796–1800 | 223 | a W przypadku eksportu łącznie z Finlandią. b Przeliczono z funtów okrętowych na tony — 1 funt okrętowy = 136 kg. c W przypadku ryb — 1761–1765=100. a Exports including Finland. b Converted from ship pounds into tonnes — 1 ship pound=136 kg. c For fish — 1761–1765=100. Na podstawie: G. Majewska, Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809, Wrocław 1991, s. 150 i 159; On the basis: obliczenia własne. | Kraje | Cukier Import | Sugar Imports | |-------|---------------|---------------| | | 1925–1929 | 1930–1934 | 1934–1938 | | EUROPA | 3 722,0 | 3 444,7 | 3 456,4 | | Polska | 2,1 | 5,2 | 0,0 | | Austria | 104,3 | 30,2 | 2,3 | | Belgia | 70,8 | 84,2 | 132,0 | | Czechosłowacja | 0,6 | 0,7 | 0,0 | | Francja | 418,0 | 395,3 | 362,7 | | Holandia | 288,0 | 129,8 | 136,4 | | Niemcy | 84,2 | 17,4 | 13,7 | | Norwegia | 72,1 | 80,0 | 88,2 | | Portugalia | 78,3 | 65,3 | 67,3 | | Szwecja | 100,3 | 55,4 | 8,0 | | Szwajcaria | 134,9 | 161,2 | 152,0 | | Węgry | 0,4 | 0,2 | 0,0 | | Wielka Brytania | 1 942,5 | 2 058,5 | 2 202,7 | | Włochy | 64,2 | 13,4 | 16,6 | | Kraje | Eksport | |-------|---------| | EUROPA | 1 939,8 | 1 503,0 | 1 107,8 | | Polska | 229,7 | 228,0 | 81,4 | | Austria | 0,6 | 0,3 | 0,0 | | Belgia | 138,3 | 87,0 | 104,3 | | Czechosłowacja | 719,0 | 346,2 | 212,7 | | Francja | 228,3 | 281,0 | 233,5 | | Holandia | 258,9 | 57,7 | 63,1 | | Niemcy | 158,2 | 150,3 | 8,3 | | Norwegia | 0,2 | 0,3 | 0,0 | | Portugalia | 0,1 | 0,0 | 0,0 | | Szwecja | 0,0 | 0,1 | 0,2 | | Szwajcaria | 0,1 | 0,8 | 1,0 | | Węgry | 82,1 | 47,6 | 19,6 | | Wielka Brytania | 95,4 | 280,4 | 350,4 | | Włochy | 7,7 | 10,0 | 13,2 | a—f Notki patrz na str. 475. a—f See footnotes on page 475. | Countries | 1925–1929a | 1930–1934b | 1934–1938c | |-----------|---------------------|---------------------|---------------------| | | w tys. t | in thous. t | | **Węgiel – eksport** - **Polska** Poland: 12 863, 9 098, 11 003 - **Belgia** Belgium: 4 213, 3 588, 4 316 - **Holandia** Netherlands: 6 068, 3 491, 4 114 - **Niemcy** Germany: 23 895, 18 444, 38 629 - **Wielka Brytania** United Kingdom: 67 849, 53 365, 52 888 a–c W przypadku węgla dane za: a – 1928 r., b – 1933 r., c – 1937 r. d Przeciętne roczne. e Bez Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). f Łącznie z Luksemburgiem. a–c For coal data: a – 1928, b – 1933, c – 1937. d Annual averages. e Excluding Soviet Union. f Including Luxembourg. Na podstawie: Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934, s. 392 i 393; Annuaire International de Statistique Agricole 1940–1941, Rome 1941, s. 302 i 303; Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947, s. 180 i 181; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 187. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2009a | |-------|-----------|------|------|------|------|------|-------| | **Cukier**b w tys. t | **Sugar**b in thous. t | | | | | | | | Polska | Poland | 337 | 321 | 27 | 373 | 428 | 188 | | Francja | France | 607 | 1 034 | 2 742 | 2 822 | 3 209 | 2 438 | | Holandia | Netherlands | . | . | 198 | 1 172 | 342 | 296 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 1 538 | 1 150 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 532 | 206 | 100 | 352 | 758 | 582 | | Tarcica w mln m3 | Sawnwood in mln m3 | | | | | | | |-----------------------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|-------| | Polska | Poland | 0,4 | 0,8 | 0,7 | 0,3 | 0,8 | 0,3 | | Austria | Austria | 3,4 | 3,4 | 4,4 | 4,2 | 6,4 | 5,8 | | Czechyc | Czech Republicc | 0,6 | 0,7 | 1,1 | 1,5 | 1,8 | 3,0 | | Finlandia | Finland | 5,3 | 4,7 | 6,9 | 4,2 | 8,4 | 5,1 | | Francja | France | 1,0 | 0,8 | 0,6 | 1,2 | 1,4 | 1,0 | | Niemcy | Germany | x | x | x | x | 3,9 | 6,8 | | Rumunia | Romania | 1,3 | 2,0 | 1,0 | 0,3 | 2,3 | 2,3 | | Szwecja | Sweden | 5,1 | 6,9 | . | 6,3 | 11,0 | 12,3 | | Węgiel kamiennyd w mln t | Hard coald in mln t | | | | | | | |-------------------------------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|-------| | Polska | Poland | 23,0 | 32,8 | 44,4 | 28,1 | 23,2 | 8,5 | | Belgiae | Belgiume | 2,2 | 0,5 | 0,3f | . | 1,3 | 1,1g | | Czechyc | Czech Republicc | 3,6 | 4,1 | 5,6 | . | 3,4 | 6,1 | | Francja | France | 1,6 | 1,2 | 0,5 | . | . | . | | Holandia | Netherlands | 2,2 | 1,6 | 1,0 | 2,3 | 9,1 | 7,5 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 5,2 | 3,2 | 2,2 | . | 0,7 | 0,4g | a Dla węgla kamiennego – 2008 r. b W latach 1990–2009 w przeliczeniu na cukier biały. c W latach 1960–1990 Czechosłowacja. d W latach 1960–1990 łącznie z węglem brunatnym, z wyjątkiem Belgii w 1970 r. i Francji w 1980 r. oraz łącznie z koksem i brykietami w latach 1960 i 1970 w przypadku Francji i w 1970 r. w przypadku Wielkiej Brytanii. e Łącznie z Luksemburgiem. f 1979 r. g 2006 r. a For hard coal – 2008. b In 1990–2009 in terms of white sugar. c In 1960–1990 Czechoslovakia. d In 1960–1990 including lignite coal, excluding Belgium in 1970 and France in 1980 as well as including coke and coal briquettes in 1960 and 1970 in case of France and in 1970 in case of United Kingdom. e Including Luxembourg. f 1979. g 2006. Na podstawie: FAO. Statistical Database. http://faostat.fao.org; Rocznik Statystyczny 1971, Warszawa 1971, s. 421; Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001, s. 437; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 271–275; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 287–291; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 438–444; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 502–505; Handel zagraniczny, „Rynek cukru – stan i perspektywy”, nr 39, czerwiec 2012, s. 24. FINANSE FINANCE Tabl. 1 (113). JEDNOSTKI PIENIĘŻNE CURRENCY UNITS A. W LATACH 1300–1800 IN 1300–1800 | Kraje | Countries | Jednostki pieniężne | Currency units | |-------|-----------|---------------------|----------------| | | | 1300–1325 | 1450–1460 | 1490–1500 | 1600 | 1700 | 1800 | | Polska – grosz | Poland – grosz | 3,60 | 1,20 | 0,77 | 0,57 | 0,20 | 0,09 | | Anglia – funt szterlinga | England – pound sterlinga | 319 | 216 | 173 | 111 | 105 | 104 | | Dania – guldena | Denmark – guildera | — | 22,0 | 22,0 | 11,0 | 9,6 | 9,6 | | Florencja – lira | Florence – liraa | 16,2 | 7,7 | 6,6 | 4,5 | 4,5 | 3,8 | | Turcja – akce | Turkey – akce | — | 0,85 | 0,68 | 0,29 | 0,13 | 0,05 | Zawartość srebra w g Silver content in g 1450–1460=100 | Kraje | Countries | Jednostki pieniężne | Currency units | |-------|-----------|---------------------|----------------| | | | 1300–1325 | 1450–1460 | 1490–1500 | 1600 | 1700 | 1800 | | Polska – grosz | Poland – grosz | 300 | 100 | 64 | 48 | 17 | 8 | | Anglia – funt szterlinga | England – pound sterlinga | 146 | 100 | 80 | 51 | 49 | 48 | | Dania – guldena | Denmark – guildera | x | 100 | 100 | 50 | 44 | 44 | | Florencja – lira | Florence – liraa | 210 | 100 | 86 | 58 | 58 | 49 | | Turcja – akce | Turkey – akce | x | 100 | 80 | 34 | 15 | 6 | a Jednostka obrachunkowa. a Unit of account. Zjawiskiem charakterystycznym obserwowanym w całej Europie od połowy XV do połowy XVIII w. była dewaluacja pieniędzy obrachunkowych, choć poszczególne jednostki dewaluowały się w nieco innym tempie. W opinii znawców zagadnienia złoty polski równał się 30 groszom i był – obok Turcji i Francji – najmniej stabilną jednostką pieniężną w całej nowożytnej Europie. From the mid-15th century to the mid-18th century, devaluation of accounting currency was typical in Europe, although individual units devaluated at their own pace. According to the experts, Polish zloty equaled 30 grosz and was, next to Turkey and France, the most volatile currency unit in modern Europe. Na podstawie: E. Korczyńska, B. Paszkiewicz, Mennictwo XIX i XX wieku, Kraków 1989, s. 6; P. Malanima, Pre-Modern European Economy. One Thousand Years (10th–19th Centuries), Leiden-Boston 2009, s. 198; A. Mikołajczyk, Geneza i rozwój nowożytnej monety polskiej na tle europejskim (XVI–poł. XVIII w.), Kraków 1983, s. 175; Z. Żabiński, Systemy pieniężne na ziemiach polskich, Wrocław 1981, s. 51, 112 i 113; obliczenia własne. | Countries | Silver currency units | Weight in g | Silver content in g | |-----------|-----------------------|-------------|---------------------| | Poland | talar (=8 złotych=32 grosze srebrne) | 28,1 | 23,4 | | | thaler (=8 złotys=32 silver grosz) | | | | | talar (=8 złotych) | 27,6 | 22,4 | | | thaler (=8 złotys) | | | | | talar (=6 złotych) | 24,1 | 16,6 | | | thaler (=6 złotys) | | | | Austria | talar (=2 guldeny) | 28,1 | 23,4 | | | thaler (=2 guldens) | | | | | gulden (=60 krajcarów) | 14,05 | 11,7 | | | gulden (=60 kreuzers) | | | | Denmark | talar/daler (=6 marek) | 29,0 | 25,4 | | | thaler (=6 marks) | | | | | korona (=4 marki) | 19,3 | 16,9 | | | krone (=4 marks) | | | | France | ècu (=6 liwrów) | 29,5 | 27,0 | | | ècu (=6 livres) | | | | | frank (=100 centymów) | 5,0 | 4,5 | | | franc (=100 centimes) | | | | Holland | dukaton (=3 guldeny=20 stuivers) | 32,5 | 30,2 | | | ducaton (=3 guilders=20 stuivers) | | | | | rijksdaalder (=50 stuivers) | 27,7 | 24,3 | | | rijksdaalder (=50 stuivers) | | | | Prussia | talar (=24 grosze) | 22,3 | 16,7 | | | thaler (=24 grosz) | | | | Russia | rubel (=100 kopiejk) | 20,7 | 18,0 | | | ruble (=100 kopecks) | | | | Sweden | talar (=48 szylingów) | 29,3 | 25,7 | | | thaler (=48 shillings) | | | | United Kingdom | szylling | 6,0 | 5,6 | a 1766 r. b 1787 r. c 1794 r. d Do 1795 r. e Od 1795 r. a 1766. b 1787. c 1794. d Until 1795. e Since 1795. Na podstawie: E. Korczyńska, B. Paszkiewicz, Mennictwo XIX i XX wieku, Kraków 1989, s. 6. On the basis: | Kraje | Lata | Jednostki pieniężne | Zawartość srebra w g | |-------|------|---------------------|---------------------| | | | | Silver content in g | | Królestwo Polskie | do 1841 | zloty polski (=30 groszy) | 2,69 | | Kingdom of Poland | | Polish zloty (=30 grosz) | | | Austro-Węgry | do 1858 | gulden/złoty reński (=60 krajcarów) | 11,69 | | Austria-Hungary | | gulden/rhenish zloty (=60 kreuzers) | | | | 1858–1892 | gulden (=2 korony=100 krajcarów) | 11,1 | | | od 1892 | korona (=100 halerzy) | 0,305a | | | | krone (=100 hellers) | | | Prusy | do 1826 | talar (=24 grosze srebrne=288 fenigów) | 16,704 | | Prussia | | thaler (=24 silver grosz=288 pfennigs) | | | | 1826–1873 | talar (=30 groszy srebrnych=360 fenigów) | 16,666 | | | od 1873 | marka niemiecka (=100 fenigów)b | 0,358a | | | | Deutsche mark (=100 pfennigs)b | | | Rosja | do 1897 | rubel srebrny (=100 kopiejek srebrnych) | 17,99 | | Russia | | silver ruble (=100 silver kopecks) | | | | od 1897 | rubel (=100 kopiejek) | 0,774a | | | | ruble (=100 kopecks) | | a Zawartość złota w g. b 1 talar=3 marki niemieckie. Według parytetów: - w 1838 r. 1 rubel srebrny=6,67 złotego polskiego=1,54 guldena (austriackiego)=1,08 talara (pruskiego), - w 1870 r. 1 rubel srebrny=1,62 guldena (austriackiego)=1,08 talara (pruskiego), - w 1914 r. 1 rubel=2,54 korony (austriackiej)=2,16 marki niemieckiej. By parities: - in 1838, 1 silver ruble=6,67 Polish zlotys=1,54 Austrian gulden=1,08 Prussian thaler, - in 1870, 1 silver ruble=1,62 Austrian gulden=1,08 Prussian thaler, - in 1914, 1 ruble=2,54 Austrian krone=2,16 Deutsche mark. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 185. On the basis: | Countries | Currency | Year of putting into circulation of the national currency | Swiss franc value in the national currency | |-----------|----------|--------------------------------------------------------|------------------------------------------| | Austria-Hungary | korona | 1898 | 1,05 | | Denmark | korone | 1872 | 1,39 | | France | franc | 1803 | 1 | | Spain | peseta | 1868 | 1 | | Netherlands | gulden | 1875 | 2,08 | | Germany | mark | 1873 | 1,23 | | Norway | korona | 1875 | 1,39 | | Russia | ruble | 1897 | 2,67 | | Sweden | krona | 1872 | 1,39 | | Italy | lira | 1862 | 1 | | United Kingdom | pound sterling | 1816 | 25,22 | *Wielka Brytania i Irlandia.* On the basis: W. Morawski, *Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości*, Warszawa 2002, s. 103. | Kraje | 1924 | 1929 | 1934 | 1937 | |-------|------|------|------|------| | | w centach USA in US cents | value of the national currency | | | w złotą in g of gold | | Polska – złoty | 19,295 | 11,218 | 0,16879 | 0,16879 | 0,16879 | | Austria – szyling | 14,071 | 14,071 | 0,21099 | 0,21099 | – | | Belgia – belga | 19,295a | 13,905 | 0,20921 | 0,20921 | 0,15063b | | Bułgaria – lev | 19,295 | 0,7224 | 0,01087 | 0,01087 | 0,01087 | | Czechosłowacja – korona | 20,263c | 2,963 | 0,04458 | 0,04458 | 0,03221–0,03021b | | Dania – korona | 26,799 | 26,799 | 0,40323 | – | – | | Finlandia – marka | 19,295 | 2,5185 | 0,03789 | – | – | | Francja – frank | 19,295 | 3,918 | 0,05895 | 0,05895 | 0,0387 | | Hiszpania – peseta | 19,295 | 14,68 | 0,29032 | 0,29032 | 0,29032 | | Holandia – gulden | 40,196 | 40,196 | 0,6048 | 0,6048 | – | | Niemcy – marka | 23,821 | 23,821 | 0,35842d | 0,35842d | 0,35842d | | Rumunia – lej | 19,295 | 0,5982 | 0,009 | 0,009 | 0,00652 | | Szwajcaria – frank | 19,295 | 19,295 | 0,29032 | 0,29032 | 0,215–0,190b | a, c Kurs: a – franka (belga wprowadzona została w 1926 r. jako jednostka walutowa w złoce stosowana w transakcjach międzynarodowych i równała się 5 frankom papierowym), c – korony austro-węgierskiej. b Parytet przejściowy możliwy do zmiany w określonych warunkach. d Dane dotyczą reichsmarki opartej na oficjalnym parytacie złota; w latach 1934–1939 Niemcy stosowały w rozliczeniach kilka rodzajów marek o parytacie niższym od oficjalnego o 40–50% (registermark, reisemark, kreditsperrmark, effektensperrmark), co oznaczało faktyczną dewaluację marki. a, c Exchange rates: a – franc (belga was introduced in 1926 as a currency unit in gold used in international transactions and equaled 5 francs in notes), c – Austro-Hungarian krone. b Provisional parity subject to change under certain conditions. d Data refer to the Reichsmark based on official gold par; in the years 1934–1939, Germans used a few kinds of the Reichmark in their payments (registermark, reisemark, kreditsperrmark, effektensperrmark) with rates 40–50% lower than official ones; it resulted in devaluation of the mark. | Kraje | Waluta | 1924 | 1928 | 1933 | 1936 | 1938 | 1933 | 1938 | |-------|--------|------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | | Polska – złoty | | 19,204 | 11,2 | 17,57 | 18,85 | 18,86 | 99,9 | 99,3 | | Austria – szyling | | 14,06 | 14,1 | 17,49 | 18,69 | 18,92a | 79,2 | 79,4a | | Belgia – belga | | 4,97b | 13,9 | 21,73 | 16,90 | 16,84 | 100,2 | 71,8 | | Bułgaria – lew | | 0,73 | 0,72 | 1,09 | 1,21 | 1,20 | 97,1 | 99,1 | | Czechosłowacja – korona | | 3,02c | 2,96 | 4,65 | 3,52 | 3,42 | 100,4 | 69,1 | | Dania – korona | | 17,64 | 26,7 | 22,85 | 21,91 | 20,84 | 55,8 | 48,1 | | Finlandia – marka | | 2,53 | 2,52 | 2,27 | 2,16 | 2,06 | 58,1 | 50,6 | | Francja – frank | | 5,39 | 3,91 | 6,12 | 4,67 | 2,63 | 100,0 | 43,4 | | Hiszpania – peseta | | 13,96 | 16,2 | 12,79 | 7,73d | 5,0d | 56,8 | 22,5d | | Holandia – gulden | | 40,4 | 40,2 | 62,85 | 54,57 | 54,36 | 100,1 | 80,8 | | Niemcy – marka | | 23,80 | 23,8 | 37,32 | 40,23 | 40,08 | 99,6 | 99,6 | | Rumunia – lej | | 0,51 | 0,60 | 0,92 | 0,73 | 0,73 | 98,6 | 72,3 | a Stan w marcu. b–e Kursy: b – franka; patrz notka a do cz. B na str. 482. c – korony austro-węgierskiej, d – według notowań w Madrycie, e – według notowań w Burgos. a As of March. b–e Exchange rates of: b – franc, see footnote a to the part B on page 482. c – Austro-Hungarian krone, d – according to quotations in Madrid, e – according to quotations in Burgos. | Kraje | Waluta | 1924 | 1928 | 1933 | 1936 | 1938 | 1933 | 1938 | |-------|--------|------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | | Szwajcaria – frank | Switzerland – franc | 19,4 | 19,3 | 30,25 | 22,98 | 22,61 | 100,2 | 70,0 | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 27,0 | 26,8 | 26,39 | 25,30 | 24,05 | 64,5 | 55,5 | | Węgry – pengő | Hungary – pengo | 0,0013c | 17,4 | 27,04 | 29,42 | 29,15 | 99,1 | 99,3 | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 469,6 | 485,2 | 511,59 | 490,78 | 467,03 | 68,1 | 59,3 | | Włochy – lir | Italy – lira | 4,30 | 5,24 | 8,22 | 5,26 | 5,26 | 99,0 | 59,0 | c Notka patrz na str. 484. Uwaga. Zmiana kursów walut w stosunku do dolara USA po 1934 r. wynikała z dewaluacji danej waluty bądź dewaluacji USD. c See footnote on page 484. Note. After 1934, change in currency exchange rates in the USA resulted from devaluation of a given currency or devaluation of USD. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1927, Geneva 1928, s. 166–168; Statistical Yearbook of the League of Nations 1934/35, Geneva 1935, s. 224–226; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 226; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 185–189. | Kraje | Waluta | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 1995 | |-------|--------|------|------|------|------|------|------| | Polska – złoty | | 4,00 | 4,00 | 4,00 | 3,05 | 9 500 | 2,468 | | Austria – szylling | | 21,42–26,00 | 25,98 | 25,83 | 13,81 | 10,677 | 10,088 | | Belgia – frank | | 50,02 | 49,70 | 49,68 | 31,52 | 30,982 | 29,415 | | Czechy – korona | | x | x | x | x | 29,474 | 26,602 | | Finlandia – marka | | 2,31 | 3,20 | 4,17 | 3,84 | 3,634 | 0,071 | | Francja – frank | | 3,499 | 4,903 | 5,520 | 4,516 | 5,129 | 4,900 | | Hiszpania – peseta | | 17,5–25,2 | 60,04 | 69,59 | 79,25 | 96,909 | 121,410 | | Holandia – gulden | | 3,800 | 3,770 | 3,597 | 2,130 | 1,690 | 1,604 | | Niemcy – marka | | 4,200 | 4,171 | 3,648 | 1,959 | 1,494 | 1,434 | | Szwajcaria – frank | | 4,289 | 4,305 | 4,316 | 1,761 | 1,295 | 1,151 | | Szwecja – korona | | 5,175 | 5,173 | 5,163 | 4,372 | 5,698 | 6,658 | a Kurs – jeśli nie zaznaczono inaczej – podano jako przeciętną cenę zakupu i sprzedaży walut. b Kurs urzędowy; dla Polski po denominacji złotego. c Kurs sprzedaży. d 1991 r. e W latach 1950–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). f Kurs kupna. a Exchange rate – unless otherwise indicated – has been presented as average price of the purchase and the sale of the currency. b Official rate of exchange; for Poland after denomination of the złoty. c Selling rate of exchange. d 1991. e In 1950–1990 West Germany (FRG). f Purchasing rate of currency. Tabl. 2 (114). KURSY WALUT (cd.) CURRENCY EXCHANGE RATES (cont.) D. W LATACH 1950–1995 (dok.) IN 1950–1995 (cont.) | Kraje | Waluta | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 1995 | |-------|--------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 0,3571c | 0,3567c | 0,4178 | 0,4193 | 0,519 | 0,645 | | Włochy – lir | Italy – lira | 624,82c | 620,60 | 623,00 | 930,50 | 1 130,100 | 1 584,700 | | Europejska jednostka walutowa – ECUg | European Currency Unit – ECUg | x | 0,947 | 0,978 | 0,718 | 0,784 | 0,785 | a, c Notki patrz na str. 486. g ECU – waluta rozrachunkowa w Europejskiej Wspólnotie Gospodarczej – EWG (w 1999 r. zastąpiona przez pieniądz gotówkowy euro); 1 USD w 1995 r.=0,785 ECU, a w 1998 r.=0,892 ECU. Uwaga. Wartość 1 USD w 1995 r. według kursu urzędowego (stan w końcu roku) w Bułgarii=0,071 lewa, w Rumunii=2 578,00 nowych lej, a na Węgrzech=139,470 forinta. a, c See footnotes on page 486. g ECU (the European Currency Unit) – accounting currency in the European Economic Community – EEC (in 1999 replaced with euro); 1 USD in 1995=0,785 ECU and in 1998=0,892 ECU. Note. USD value in 1995 according to official rate (end of the year) in Bulgaria=0,071 lev, in Romania=2 578,00 new leu and in Hungary=139,470 forint. Dla Polski w latach 1950–1980 podano tzw. kurs podstawowy zwanym złotym dewizowym (1 USD=4 złd). Był on stosowany w celach sprawozdawczo-statystycznych do obliczania obrotów z zagranicą. Od 1958 r. w rozliczaniu płatności handlowych i niehandlowych z krajami zachodnimi stosowano kurs specjalny (24 zł za 1 USD), z kolei przy wymianie walut przez osoby fizyczne w bankach obowiązywał kurs 72 zł za 1 USD. Od 1971 r. wprowadzono kurs handlowy – 60 zł za 1 USD, w latach następnych, w związku z dewalucją dolara, ulegał on aprecjacji (w 1976 r. wynosił 43,16 zł). W 1982 r. uchycono tzw. złotego dewizowego, poziom kursu wyznaczano stosownie do postępującej inflacji. Przez cały ten okres kurs czarnorynkowy był kilkakrotnie wyższy od oficjalnego. Od 1 I 1990 r. wprowadzono jeden oficjalny kurs dla wszelkich płatności. W latach następnych złotego płatniowo dewaluowano stosownie do stopy inflacji. Od kwietnia 2000 r. wprowadzono płynny kurs złotego. In the years 1950–1958, a so called basic rate referred to as “foreign exchange zloty” (1 USD=4 złd) was provided for Poland. It was used for reporting and accounting purposes to calculate foreign turnover. After 1958, a special rate was used to settle trade and non-trade payments with western countries (24 zł for 1 USD), and when the currencies were exchanged in banks by natural persons the rate 72 zł for 1 USD was applied. After 1971, trade rate was introduced – 60 zł for 1 USD. Next it was subject to appreciation (in 1976 it amounted 43,16 zł) due to devaluation of the dollar. In 1982, the so called foreign exchange zloty was rescinded, and the rate was determined in accordance with progressing inflation. During this whole period, its black-market rate was a few times higher than the official one. On January 1, 1990, one official rate for all payments was introduced. Then zloty was devaluated in accordance with inflation. Since April 2000 floating rate of the zloty has been in force. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 696; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 510; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 482. | Kraje | 2000 | 2005 | 2010 | 2000 | 2005 | 2010 | |-------|------|------|------|------|------|------| | | | | | | | | | | w walucie krajowej | in the national currency | | | wartość USD | euro value | | Polska – złoty | 4,346 | 3,235 | 3,016 | 4,0082 | 4,0230 | 3,9947 | | Bulgaria – lew | 2,123 | 1,574 | 1,477 | 1,9521 | 1,9558 | 1,9558 | | Czechy – korona | 38,598 | 23,957 | 19,098 | 35,599 | 29,782 | 25,284 | | Rumunia – nowy lej | 2,171 | 2,914 | 3,178 | 1,9922 | 3,6209 | 4,2122 | | Szwajcaria – frank | 1,689 | 1,245 | 1,043 | 1,5579 | 1,5483 | 1,3803 | | Szwecja – korona | 9,162 | 7,473 | 7,208 | 8,4452 | 9,2822 | 9,5373 | | Węgry – forint | 282,180 | 199,580 | 207,940 | 260,04 | 248,05 | 275,48 | | Wielka Brytania – funt szterling | 0,660 | 0,549 | 0,647 | 0,6095 | 0,6838 | 0,8578 | | Strefa euro – euro | 1,085 | 0,804 | 0,755 | x | x | x | a Średnie. b W przypadku USD kurs podano jako przeciętną cenę zakupu i sprzedaży walut, w przypadku euro – średnie kursy referencyjne Europejskiego Banku Centralnego. c Nowy lej wprowadzony od 2005 r. d Euro – jednostka walutowa Unii Europejskiej obowiązująca od 1999 r. w krajach członkowskich strefy euro. Uwaga. Wartość euro w USD: w 2000 r. – 0,9236, w 2005 r. – 1,2441 i w 2010 r. – 1,3257. Note. Euro value in USD: in 2000 – 0,9236, in 2005 – 1,2441 and in 2010 – 1,3257. Na podstawie: European Central Bank. Statistical Data Warehouse. http://sdw.ecb.europa.eu/ /browseSelection; On the basis: Exchange rates (USD monthly averages). Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 534. ### Tabl. 3 (115). REZERWY ZŁOTA I DEWIZ Stan w końcu roku **RESERVES OF GOLD AND FOREIGN CURRENCY** *End of the year* A. W LATACH 1924–1938$^a$ *IN 1924–1938$^a$* | Kraje | Waluta | 1924 | 1929 | 1934 | 1938 | 1929=100 | |-------|--------|------|------|------|------|----------| | | | | | | | | | | | Rezerwy złota | Reserves of gold | | | | | Polska – zloty | Poland – zloty | 178 | 701 | 503 | 445 | 250 | | Austria – szyling | Austria – shilling | 11 | 169 | 242 | 243$^b$ | 144$^b$ | | Belgia – belga | Belgium – belga | 1 889 | 5 876 | 12 524 | 21 478 | 366 | | Bułgaria – lew | Bulgaria – lev | 1 078 | 1 389 | 1 547 | 2 006 | 144 | | Czechosłowacja – korona | Czechoslovakia – koruna | 913 | 1 261 | 3 191 | 2 695 | 214 | | Dania – korona | Denmark – krone | 209 | 172 | 133 | 118 | 69 | | Finlandia – marka | Finland – markka | 332 | 302 | 323 | 1 128 | 374 | | Francja – frank | France – franc | 20 407 | 41 622 | 82 123 | 102 815 | 247 | | Hiszpania – peseta | Spain – peseta | 2 535 | 2 566 | 2 268 | 1 606$^c$ | 63$^c$ | | Holandia – gulden | Netherlands – guilder | 505 | 447 | 842 | 1 461 | 327 | | Niemcy – marka | Germany – mark | 819 | 2 349 | 152 | 71 | 3,0 | | Rumunia – lej | Romania – leu | 7 993 | 9 185 | 10 285 | 27 286 | 297 | | Szwajcaria – frank | Switzerland – franc | 506 | 595 | 1 910 | 3 034 | 510 | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 237 | 245 | 351 | 707 | 289 | | Węgry – pengő | Hungary – pengo | 39 | 163 | 79 | 124 | 76 | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 156 | 146 | 192 | 326 | 223 | | Włochy$^d$ – lir | Italy$^d$ – lira | 4 198 | 5 190 | 5 811 | 3 674 | 71 | $^a$ W bankach centralnych. $^b$ 1937 r. $^c$ Stan w kwietniu 1938 r. $^d$ Ponadto prawa do złota banku Włoch zdeponowanego za granicą przez włoski skarb państwa w latach 1915–1918 — wynosiły one: w 1924 r. — 2 117 mln lirów, w 1929 r. — 1 813 mln lirów, w latach 1934 i 1938 — po 1 773 mln lirów. $^a$ In central banks. $^b$ 1937. $^c$ As of April 1938. $^d$ Apart from that rights to gold of the Bank of Italy deposited abroad by the Italian Treasury in the years 1915–1918 — they amounted: in 1924 — 2 117 mln liras, in 1929 — 1 813 mln liras, in 1934 — 1 773 mln liras and in 1938 — 1 773 mln liras. Uwaga. Wartość złota i dewiz w latach 1924 i 1929 według parytetów z końca lat 20., w latach 1934 i 1938 – z końca lat 30. Dane dla lat 1934 i 1938 w przypadku Belgii, Francji i Wielkiej Brytanii nie obejmują złota wchodzącego do funduszy stabilizacyjnych (w 1938 r.: Belgia – 26 mln USD, Francja – 195 mln USD i Wielka Brytania – 448 mln USD). Note. Value of gold and foreign currencies in the years 1924 and 1929 according to parities as of the end of the 1920’s, in the years 1934 and 1938 – as of the end of the 1930’s. Data of the years 1934 and 1938 for Belgium, France, and The United Kingdom do not cover gold included in the stabilization funds (in 1938: Belgium – 26 mln USD, France – 195 mln USD and United Kingdom – 448 mln USD). Rezerwy złota – w mln USD – w końcu lat 1929 i 1938 (według parytetu – 1 USD=1,50463 g złota): Reserves of gold – in mln USD – in the end of the years 1929 and 1938 (according to parity – 1 USD=1,50463 g of gold): | Country | 1929 | 1938 | |------------------|------|------| | Poland | 79 | 50 | | Austria | 24 | 27a | | Belgium | 163 | 430 | | Bulgaria | 10 | 14 | | Czechoslovakia | 37 | 56 | | Denmark | 46 | 32 | | Finland | 8 | 16 | | France | 1 631| 1 435| | Spain | 495 | 310b | | Country | 1929 | 1938 | |------------------|------|------| | Netherlands | 180 | 587 | | Germany | 560 | 27 | | Romania | 55 | 79 | | Switzerland | 115 | 413 | | Sweden | 66 | 189 | | Hungary | 29 | 14 | | United Kingdom | 710 | 1 588| | Italy | 273 | 114 | a 1937 r. b Stan w kwietniu 1938 r. On the basis: Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 199–201. | Kraje | Countries | 1970a | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|-------|------|------|------|------| | Polska | Poland | . | . | 0,5 | 3,3 | 3,3 | | Austria | Austria | 20,9 | 21,1 | 20,4 | 12,1 | 9,0 | | Belgia | Belgium | 42,2 | 34,2 | 30,2 | 8,3 | 7,3 | | Bułgaria | Bulgaria | . | . | . | 1,3 | 1,3 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 0,5 | 0,4 | | Finlandia | Finland | 0,8 | 1,0 | 2,0 | 1,6 | 1,6 | | Francja | France | 100,9 | 81,9 | 81,9 | 97,3 | 78,3 | | Hiszpania | Spain | 14,3 | 14,6 | 15,6 | 16,8 | 9,1 | | Holandia | Netherlands | 54,3 | 43,9 | 43,9 | 29,3 | 19,7 | | Niemcyc | Germanyc | 117,6 | 95,2 | 95,2 | 111,5 | 109,3 | | Rumunia | Romania | . | . | 2,2 | 3,4 | 3,3 | | Szwajcaria | Switzerland | 83,2 | 83,3 | 83,3 | 77,8 | 33,4 | | Szwecja | Sweden | 5,8 | 6,1 | 6,1 | 6,0 | 4,0 | | Węgry | Hungary | . | . | 0,3 | 0,1 | 0,1 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 21,0 | 18,8 | 18,9 | 15,7 | 10,0 | | Włochy | Italy | 82,5 | 66,7 | 66,7 | 78,8 | 78,8 | a W przypadku rezerw złota – 1975 r.; w 1970 r. rezerwy złota – w mld USD – wynosiły: w Polsce – 0,05 (rezerwy złota Rezerwowego Funduszu Dewizowego – 45,4 tys. kg), w Austrii – 0,7, w Belgii – 1,5, we Francji – 3,5, w Hiszpanii – 0,5, w Holandii – 1,8, w RFN – 4,0, w Szwajcarii – 2,7, w Szwecji – 0,2, w Wielkiej Brytanii – 1,3, a we Włoszech – 2,9. b Uncja złota (troy)=31,1035 g. c W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). a For reserves of gold – 1975; in 1970 reserves of gold – in bn USD – in: Poland – 0,05 (reserves of gold of the Foreign Currency Reserves Fund – 45,4 thou. kg), Austria – 0,7, Belgium – 1,5, France – 3,5, Spain – 0,5, Netherlands – 1,8, FRG – 4,0, Switzerland – 2,7, Sweden – 0,2, United Kingdom – 1,3 and Italy – 2,9. b Ounce of gold (troy)=31,1035 g. c In 1970–1990 West Germany (FRG). Tabl. 3 (115). REZERWY ZŁOTA I DEWIZ (dok.) Stan w końcu roku RESERVES OF GOLD AND FOREIGN CURRENCY (cont.) End of the year B. W LATACH 1970–2010 (dok.) IN 1970–2010 (cont.) | Kraje | Countries | 1970a | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|-------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 0,02 | . | 4,5 | 26,6 | 88,8 | | Austria | Austria | 1,0 | 5,3 | 9,4 | 14,3 | 9,6 | | Belgia | Belgium | 1,4 | 7,7 | 12,2 | 10,0 | 16,5 | | Bułgaria | Bulgaria | . | . | . | 3,2 | 15,4 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 13,0 | 41,9 | | Finlandia | Finland | 0,4 | 1,9 | 9,6 | 8,0 | 7,3 | | Francja | France | 1,4 | 27,3 | 36,8 | 37,0 | 55,8 | | Hiszpania | Spain | 1,3 | 11,9 | 51,2 | 31,0 | 19,1 | | Holandia | Netherlands | 1,5 | 11,6 | 17,5 | 9,6 | 18,5 | | Niemcyc | Germanyc | 9,6 | 48,0 | 67,9 | 56,9 | 62,3 | | Rumunia | Romania | . | . | 0,5 | 2,5 | 43,4 | | Szwajcaria | Switzerland | 2,4 | 15,7 | 29,2 | 32,3 | 223,5 | | Szwecja | Sweden | 0,6 | 3,4 | 18,0 | 14,9 | 42,6 | | Węgry | Hungary | . | . | 1,0 | 11,2 | 44,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 1,5 | 20,7 | 35,9 | 38,8 | 68,3 | | Włochy | Italy | 2,5 | 23,1 | 63,0 | 25,6 | 47,7 | a, c Notki patrz na str. 492. Uwaga. Cena za uncję złota do 1971 r. wynosiła 35 USD, w latach następnych była określana przez rynek, stąd odmienne były ceny oficjalne w USA oraz ceny giełdowe. Na przykład w 1980 r. oficjalna cena uncji złota w USA wynosiła 42,22 USD, cena giełdowa (giełda nowojorska i londyńska) — 612,56 USD, w 1990 r. cena oficjalna — 42,22 USD, giełda nowojorska — 384,93 USD, a giełda londyńska — 383,47 USD, w 2000 r. odpowiednio: 42,22 USD, 280,10 USD i 279,03 USD, w 2010 r. — 42,22 USD, 1 277,00 USD i 1 224,53 USD. a, c See footnotes on page 492. Note. Before 1971, price for gold ounce amounted 35 USD, then it was determined by the market, therefore official prices in the USA differed from stock market prices. For example official price of gold ounce amounted in the USA 42,22 USD, stock exchange price (New York and London) — 612,56 USD and in 1990 official price — 42,22 USD, the New York Stock Exchange — 384,93 USD, and the London Stock Exchange — 383,47 USD, in 2000 respectively: 42,22 USD, 280,10 USD and 279,03 USD, in 2010 — 42,22 USD, 1 277,00 USD and 1 224,53 USD. Rezerwy dewizowe obejmują oficjalne aktywa rezerwowe danego kraju. Składają się na nie rezerwy złota i rezerwy dewiz — fundusze rezerwowe w Międzynarodowym Funduszu Walutowym (MFW), środki walutowe oraz SDR-y (Special Drawing Rights), czyli tzw. specjalne prawa ciągnienia (międzynarodowa jednostka walutowa będąca pieniędzem bezgotówkowym emitowanym przez MFW od 1970 r.). Do 1971 r. 1 SDR=1 USD, w latach następnych 1 USD równał się: w 1980 r. – 0,768, w 1990 r. – 0,738, w 1995 r. – 0,659, w 2000 r. – 0,758, w 2005 r. – 0,677, a w 2010 r. – 0,671 SDR. Foreign currency reserves cover reserve assets of a given country. They consist of gold and reserves of foreign currency, such as reserve funds in the International Monetary Fund (IMF), currency resources and Special Drawing Rights (SDR), i.e. cashless, international currency issued by the IMF since 1970. Before 1971 1 SDR=1 USD, in the following years 1 USD equaled: in 1980 – 0,768, in 1990 – 0,738; in 1995 – 0,659, in 2000 – 0,758, in 2005 – 0,677, and in 2010 – 0,671 SDR. Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Narodowy Bank Polski, 1948–1970, Warszawa 2001, s. 355; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 349 i 350; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 364 i 365; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 469–471; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010, s. 517–519; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 526–529; The Price of Gold 1257–2011. http://www.measuringworth.com/datasets/gold. ### Tabl. 4 (116). OBIEG PIENIĘŻNY Stan w końcu roku **CURRENCY IN CIRCULATION** *End of the year* A. W LATACH 1924–1938 *IN 1924–1938* | Kraje | Waluta | 1924 | 1929 | 1934 | 1938 | 1929=100 | |-------|--------|------|------|------|------|----------| | | | | | | | | | **Polska – złoty** | **Poland – złoty** | 640a | 1 404a | 981b | 1 406b | 100,1 | | Austriab – szyling | Austriab – shilling | 839 | 1 094 | 964 | 944c | 86,3c | | Belgiaa – frank | Belgiuma – franc | 7 873 | 14 683 | 17 828 | 22 587 | 153,8 | | Bułgariab – lew | Bulgariab – lev | 4 530 | 3 609 | 2 449 | 2 800 | 77,6 | | Czechosłowacjab – korona | Czechoslovakiab – koruna | 8 810 | 8 230 | 5 640 | 6 950 | 84,4 | | Daniab – korona | Denmarkb – krone | 478 | 367 | 386 | 441 | 120,2 | | Finlandiab – marka | Finlandb – markka | 1 250 | 1 361 | 1 277 | 2 086 | 153,3 | | Francjab – frank | Franceb – franc | 40 604 | 67 769 | 81 855 | 108 532 | 160,1 | | Hiszpaniab – peseta | Spainb – peseta | 4 547 | 4 458 | 4 711 | 9 212d | 206,6d | | Holandiaa – gulden | Netherlandsa – guilder | 958 | 862 | 913 | 993 | 115,2 | | Niemcyb – marka | Germanyb – mark | 3 891 | 5 619 | 4 461 | 8 604 | 153,1 | | Rumuniab – lej | Romaniab – leu | 19 356 | 21 144 | 22 307 | 34 902 | 165,1 | | Szwajcaria – frank | Switzerland – franc | 914a | 999a | 1 440b | 1 751b | 175,3 | | Szwecjab – korona | Swedenb – krona | 537 | 569 | 708 | 1 061 | 186,5 | *a, b Dotyczy biletów (banknotów) emitowanych przez: a – bank centralny i rząd (w przypadku Polski obieg biletów emitowanych przez skarb państwa w 1924 r. wyniósł 89 mln zł, a w 1929 r. – 64 mln zł; w 1931 r. bilety te zostały wycofane z obiegu), b – bank centralny, a w przypadku Niemiec łącznie z notami bankowymi. c 1937 r. d Stan w dniu 30 czerwca.* *a, b Refers to banknotes issued by: a – central bank and government (for Poland circulation of banknotes issued by the State Treasury amounted 89 mln zł in 1924 and 64 mln zł in 1929; in 1931 these banknotes were withdrawn from circulation), b – central bank, and for Germany along with notes of banks. c 1937. d As of 30 June.* | Kraje | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | |-------|------|------|------|------|------| | Poland – złoty | 4,6 | 39,7 | 111 | 910 | 102b | | Austria – szylling | 13,9 | 34,1 | 68,0 | 145 | 263 | | Belgium – franc | 156 | 221 | 378 | 806 | 1 217 | | Czechoslovakia – koruna | . | 7,3 | 17,8 | 41,6 | 56,2c | | Finland – markka | 0,7 | 1,5 | 3,4 | 15,0 | 44,4 | | France – franc | 31,3 | 94,9 | 235 | 801 | 1 685 | | Spain – peseta | 66,3 | 205 | 741 | 4 098 | 15 682 | | Netherlands – gulden | 6,9 | 11,3 | 25,9 | 65,6 | 124 | | GDRd – mark | . | 4,5 | 7,4 | 12,3 | 14,3c | | RFNd – mark | . | 47,4 | 103 | 243 | 551 | | Switzerland – franc | 11,4 | 19,3 | 45,7 | 68,3 | 84,3 | | Sweden – krona | . | 9,9 | 17,8 | 33,6 | 113 | | United Kingdom – pound sterling | . | 6,6 | 9,6 | 31,0 | 215 | | Italy – lira | . | 7 414 | 31 185 | 168 498 | 467 000 | a W 1950 r. dane dotyczą obiegu pieniądza gotówkowego, w latach 1960–1990 – obiegu pieniądza gotówkowego, wkladów na rachunkach czekowych oraz wkladów płatnych na każde żądanie w instytucjach oszczędnościowo-pożyczkowych. b W bilionach złotych. c 1986 r. d Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Patrz na str. 498. a In 1950 data concern currency in circulation, in the years 1960–1990 – circulation of currency, cheque deposits, deposits in savings and loan institutions. b In trillion zlotys. c 1986. d Respectively: East Germany and West Germany. Note. See on page 498. Uwaga. Z powodu zmian zakresu kategorii „obieg pieniądza” dane nie są w pełni porównywalne na przestrzeni lat, jak i pomiędzy krajami w danym roku. Z tego też względu w literaturze spotkać można inne dane, zwłaszcza dla lat 1980 i 1990. Note. Due to changes in the scope of the category of “currency in circulation”, data are not fully comparable in annual terms and also between countries within a year. For this reason, in the literature it is possible to encounter various data, especially for the years 1980 and 1990. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 695; Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989, s. 608; Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 508; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 363; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 466. Tabl. 5 (117). PODAŻ PIENIĄDZA $M_1^a$ Stan w końcu roku $M_1$ MONEY SUPPLY$^a$ End of the year | Kraje | Waluta | 2002 | 2005 | 2010 | |-------|--------|------|------|------| | | | | | | | Polska – złoty | | 140,8 | 220,6 | 449,2 | | Poland – złoty | | | | | | Austria – euro | | 11,0 | 15,9 | 22,8 | | Austria – euro | | | | | | Belgia – euro | | 12,7 | 19,4 | 28,2 | | Belgium – euro | | | | | | Bułgaria – lew | | 6,7 | 12,4 | 18,3 | | Bulgaria – lev | | | | | | Czechy – korona | | 841,7 | 1 162,8 | 2 021,1 | | Czech Republic – koruna | | | | | | Finlandia – euro | | 6,3 | 9,7 | 14,4 | | Finland – euro | | | | | | Francja – euro | | 74,2 | 110,2 | 160,1 | | France – euro | | | | | | Hiszpania – euro | | 40,5 | 59,4 | 95,5 | | Spain – euro | | | | | $a$ Dane prezentowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy podano zgodnie z definicjami krajowymi poszczególnych państw; w Polsce agregat $M_1$ obejmuje zasoby pieniądza gotówkowego w obiegu poza kasami banków, depozyty bieżące i inne zobowiązania bieżące. $a$ Data presented by the International Monetary Fund were provided according to definitions of each country; in Poland agregat $M_1$ covers the supply of currency in circulation (excluding bank vault cash), current deposits, and other current obligations. | Countries | Currency | 2002 | 2005 | 2010 | |-----------|----------|------|------|------| | Netherlands – euro | | 19,4 | 29,7 | 44,6 | | Germany – euro | | 112,2 | 159,1 | 217,2 | | Romania – new leu | | 8,8 | 24,6 | 81,6 | | Switzerland – franc | | 240,4 | 290,3 | 432,1 | | Sweden – krona | | 857,6 | 1 086,7 | 1 580,8 | | Hungary – forint | | 3 648,0 | 5 188,8 | 6 635,2 | | United Kingdom – pound sterling | | 522,8 | 753,4 | 851,7 | | Italy – euro | | 65,5 | 97,9 | 142,3 | a Notka patrz na str. 498. a See footnote on page 498. Na podstawie: Former series for euro area countries on monetary aggregates and credit — annual data. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu; Monetary aggregates — Narrow Money (M₁), OECD, StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 524 i 525. | Kraje | Countries | 1975 | 1980 | 1990 | 1975 | 1980 | 1990 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | saldo obrotów bieżących | balance of current turnover | w mld USD | in bn USD | | Polska | Poland | -2,8 | -3,7 | -1,3a | . | . | +0,1a | | Austria | Austria | -0,3 | -3,6 | -0,3a | +1,2 | +3,0 | +1,1a | | Belgia | Belgium | +0,3 | -5,9 | +4,5 | -0,6 | +5,2 | -3,1 | | Finlandia | Finland | -2,2 | -1,4 | . | +2,0 | +1,5 | . | | Francja | France | -0,0 | -7,9 | -13,8 | -0,6 | +8,2 | +25,9 | | Hiszpania | Spain | -4,3 | -4,6 | -16,0a | +2,6 | +5,2 | +29,2a | | Holandia | Netherlands | +2,0 | -2,8 | +9,7a | -1,8 | +5,3 | -9,3a | | RFNb | FRGb | +4,2 | -13,7 | -20,7a | -5,8 | +2,7 | +16,0a | | Szwajcaria | Switzerland | +2,6 | -0,6 | +6,9 | -7,4 | -13,3c | -3,0 | | Szwecja | Sweden | -0,4 | -5,2 | -5,5 | +1,7 | +0,6 | +13,9 | | Węgry | Hungary | . | -0,8d | +0,3 | . | +0,8d | -0,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | -3,8 | +6,0 | -26,1 | +1,5 | -6,8 | +27,2 | | Włochy | Italy | -0,6 | -9,8 | -12,7 | -1,2 | +11,5 | +29,5 | a 1991 r. b Republika Federalna Niemiec. c 1979 r. d 1985 r. Uwaga. Saldo obrotów bieżących obejmuje salda z tytułu obrotów towarowych i usługowych oraz przekazowych. Saldo obrotów kapitałowych obejmuje salda z tytułu inwestycji (bezpośrednich i portfelowych) oraz z tytułu pozostałych obrotów (nie obejmuje zmiany stanu rezerw walutowych). Note. Current turnover balance includes balances on goods and services turnovers and transferred ones. Capital turnover balance includes balances on investments (indirect and portfolio) and on other turnovers (it does not include change in turnover reserves). Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992, s. 508 i 509; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 296–305. | Kraje | Countries | 2000 | 2010 | 2000 | 2010 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | saldo rachunków | balance of accounts | bieżących w % PKBa (ceny bieżące) | current in % of GDPa (current prices) | | | | current | financial | bieżących | financial | bieżących | financial | | | | w mld USD | in bn USD | w mld USD | in bn USD | w mld USD | in bn USD | | Polska | Poland | -10,3 | -21,9 | +10,2 | +37,8 | -6,0 | -4,6 | | Austria | Austria | -1,3 | +10,6 | +3,4 | -3,9 | -0,7 | +3,0 | | Belgia | Belgium | +11,6b | +4,5 | -6,5b | -5,7 | +4,0 | +1,5 | | Bułgaria | Bulgaria | -0,7 | -0,6 | +0,8 | -0,0 | -5,4 | -1,3 | | Czechy | Czech Republic | -2,7 | -7,2 | +3,8 | +9,4 | -4,6 | -3,1 | | Finlandia | Finland | +10,5 | +7,4 | -8,8 | -3,6 | +7,8 | +1,8 | | Francja | France | +19,7 | -44,5 | -32,0 | +31,8 | +1,5 | -1,7 | | Hiszpania | Spain | -23,2 | -64,3 | +15,3 | +60,3 | -4,0 | -4,6 | | Holandia | Netherlands | +7,3 | +56,2 | -7,6 | -29,1 | +2,0 | +6,6 | | Niemcy | Germany | -32,3 | +188,4 | +29,0 | -172,7 | -1,7 | +5,7 | | Rumunia | Romania | -1,4 | -6,5 | +2,1 | +6,1 | -3,6 | -4,0 | | Szwecja | Sweden | +6,6 | +28,7 | -3,3 | -43,4 | +4,2 | +6,7 | | Węgry | Hungary | -4,0 | +3,0 | +5,0 | +2,1 | -8,7 | +1,1 | | Wielka Brytania | United Kingdom | -38,8 | -71,6 | +39,7 | +63,6 | -2,6 | -2,5 | | Włochy | Italy | -5,8 | -67,9 | +7,5 | +119,1 | -0,2 | -3,5 | a Produkt krajowy brutto. b 2002 r. Uwaga. Saldo rachunków bieżących obejmuje salda z tytułu obrotów towarowych i usługowych oraz dochodów i transferów bieżących. Saldo rachunków finansowych obejmuje salda z tytułu inwestycji bezpośrednich i portfelowych (zakupu papierów wartościowych) oraz pozostałych inwestycji. a Gross domestic product. b 2002. Note. Current accounts balance includes balances on goods and services turnovers, and incomes and current transfers. Financial accounts balance includes balances on direct and portfolio investments (purchase of securities) and on other investments. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 512–518. On the basis: Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS A. W LATACH 1668–1800 IN 1668–1800 | Kraje | Rok założenia banku | Nazwa banku | |-------|---------------------|-------------| | Anglia | 1694 | Bank Anglii | | England | | Bank of England | | Austria | 1706 | Państwowy Bank w Wiedniu | | Austria | | National Bank in Vienna | | Dania | 1736 | Courantbank w Kopenhadze | | Denmark | | Courantbank in Copenhagen | | Francja | 1800 | Bank Francji | | France | | Bank of France | | Hiszpania | 1782 | Bank św. Karola w Madrycie | | Spain | | Bank of Saint Charles in Madrid | | Prusy | 1765 | Królewski Bank w Berlinie | | Prussia | | Royal Bank in Berlin | | Rosja | 1768 | Bank Asygncacyjny | | Russia | | Certificate Bank | | Szwecja | 1668 | Bank Szwecji | | Sweden | | Sveriges Riksbank | a Pod nazwą Königliche Giro-und Lehnbanko. b Przekształcony w bank państwowy z Banku Sztokholmskiego założonego w 1657 r. a Called Königliche Giro-und Lehnbanko. b Transferred from the Stockholm Bank established in 1657 into a state bank. W Polsce przedrozbiorowej nie doszło do powstania banku państwowego. W tym okresie funkcje banków spełniały zbliżone do nich domy bankowe (przedsiębiorstwa należące do osób fizycznych lub spółek), które m.in. udzielaly kredytu kupcom i szlachcie, dokonywały na zlecenie przekazów pieniędzy za granicę, finansowały przedsięwzięcia króla. W XVI i XVII w. głównymi ośrodkami domów bankowych na ziemiach polskich były Gdańsk, Kraków i Toruń. W drugiej połowie XVIII w. centrum bankierstwa stała się Warszawa, gdzie prowadzili działalność m.in. Piotr Fergusson Tepper, Karol Schultz, Piotr Blank i Andrzej Kapostas. In pre-partition Poland no state bank was established. In that period, role of banks played bank houses (enterprises belonging to natural persons or companies) that granted credits to merchants and noblemen, transferred money abroad on commission, subsided king’s undertakings. In the 16th and 17th century, Gdańsk, Kraków, and Toruń were centres of bank houses. In the second half of the 18th century, Warszawa became banking centre, where their activities conducted e.g. Piotr Fergusson Tepper, Karol Schultz, Piotr Blank and Andrzej Kapostas. Na podstawie: J. Kuliszer, Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. II, Warszawa 1961, s. 351–361; W. Rusiński, Zarys historii gospodarczej powszechnej. Czasy nowożytne i najnowsze, wyd. 2 uzup., Warszawa 1973, s. 132–135. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (cd.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) B. W LATACH 1874–1914 IN 1874–1914 | Lata | Członkowie $^a$ Members $^a$ | Wklady $^b$ Deposits $^b$ | |------|---------------------------------|-------------------------------| | | | | Kasy oszczędnościowe w Królestwie Polskim — 1880/81=100 Savings unions in Kingdom of Poland — 1880/81=100 | 1874/75 | . | 49 | | 1890/91 | 217 | 207 | | 1900/01 | 469 | 381 | | 1905 | 674 | 582 | | 1910/11 | 1 151 | 974 | Polskie spółdzielnie kredytowe w zaborze pruskim — 1893=100 Polish co-operative credit unions in Prussian Partition — 1893=100 | 1900 | 170 | 282 | | 1905 | 253 | 623 | | 1910 | 383 | 1 470 | | 1914 | 461 | 2 074 | $a, b$ W przypadku Królestwa Polskiego dane obejmują: $a$ – łączną liczbę członków kas spółdzielczych (w 1874 r. — 13,5 tys., w 1880 r. — 55 tys. i w 1911 r. — 1 254 tys.) oraz liczbę „książeczek” w kasach państwowych (w 1881 r. — 83 tys. „książeczek” i w 1910 r. — 332 tys.), $b$ – łączną kwotę wkładów w kasach spółdzielczych (w 1874 r. — 2,4 mln koron, w 1880 r. — 11 mln koron i w 1911 r. — 354 mln koron) oraz w kasach państwowych (w 1874 r. — 35 mln koron, w 1881 r. — 58 mln koron i w 1910 r. — 319 mln koron). $a, b$ For Kingdom of Poland data concern: $a$ – total number of members to co-operative savings unions (in 1874 – 13,5 thous., in 1880 – 55 thous. and in 1911 – 1 254 thous.) and number of “savings books” deposited in state savings unions (in 1881 – 83 thous. “books” and in 1910 – 332 thous.), $b$ – total amount of deposits in co-operative savings unions (in 1874 – 2,4 mln krone, in 1880 – 11 mln krone and in 1911 – 354 mln krone) and in state savings unions (in 1874 – 35 mln krone, in 1881 – 58 mln krone and in 1910 – 319 mln krone). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, On the basis: s. 307–310. | Kraje | Countries | 1880 | 1900 | 1910 | |-------|-----------|------|------|------| | | | | | | | | | kasy oszczędnościowe | savings unions | we frankach szwajcarskich | in Swiss francs | banki komercyjne | commercial banks | | Austria | Austria | 70,7 | 165,2 | 245,0 | 153,0 | | w tym Galicja | of which Galicia | 12,2 | 37,7 | 79,7 | . | | Dania | Denmark | 238,1 | 298,4 | 425,5a | 392,1 | | Francja | France | 37,7 | 115,1 | 143,3a | 257,8 | | Hiszpania | Spain | 3,4 | 9,6 | 21,1 | 18,7 | | Niderlandy | Netherlands | 19,2 | 67,2 | 97,6 | 103,6 | | Niemcy | Germany | 71,1 | 192,6 | 261,1 | 189,9 | | Norwegia | Norway | 106,2 | 189,9 | 265,4 | 235,5 | | Szwecja | Sweden | 46,5 | 133,4 | 215,2 | 368,7 | | Węgry | Hungary | 34,7 | 74,5 | 111,0 | 238,0 | | Włochy | Italy | 27,5 | 68,9 | 135,7a | . | | Zjednoczone Królestwob | United Kingdom | 59,7 | 119,5 | 135,1a | 533,1 | a 1911 r. b Wielka Brytania i Irlandia. W Królestwie Polskim w 1910 r. wkłady w kasach oszczędnościowych państwowych, gminnych i spółdzielczych na 1 mieszkańca wynosiły 37,9 franków szwajcarskich (w 1905 r. – 19,8), a w bankach akcyjnych – 30,5 franka szwajcarskiego (w 1905 r. – 19,9, a w 1913 r. – 39,7). Najszybciej wkłady wzrastały w kasach spółdzielczych (np. w latach 1903–1912 zwiększyły się ponad 5,5 razy). In the Kingdom of Poland, deposits in state, local, and co-operative savings unions amounted 37,9 Swiss francs per capita in 1910 (in 1905 – 19,8), and in joint-stock banks – 30,5 Swiss francs (in 1905 – 19,9 and in 1913 – 39,7). The deposits grew most rapidly in co-operative unions (e.g. in the years 1903–1912 they rose five times and a half). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, On the basis: s. 302–308; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 894–896; W. Morawski, Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości, Warszawa 2002, s. 203; obliczenia własne. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (cd.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) D. W LATACH 1880–1913 – wkłady ludności w kasach oszczędnościowych IN 1880–1913 – personal deposits in savings unions | Kraje | Countries | 1880 | 1890 | 1900 | 1910 | 1913 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | Królestwo Polskie | Kingdom of Poland | 203 | 420 | 773 | 1 978 | . | | Austria | Austria | 260 | 449 | 545 | 1 120 | 1 152 | | Francja | France | 238 | 541 | 607 | 731 | 746 | | Hiszpania | Spain | 248 | 413 | 780 | 1 826 | 2 174 | | Niemcy | Germany | 254 | 498 | 856 | 1 628 | 1 910 | | Norwegia | Norway | 170 | 237 | 373 | 618 | 740 | | Rosja | Russia | 60 | 100 | 476 | 1 005 | 1 212 | | Szwecja | Sweden | 256 | 482 | 767 | 1 419 | 1 672 | | Węgry | Hungary | 215 | 379 | 564 | 912 | . | a W przypadku: Francji i Niemiec — 1871=100, Hiszpanii — 1875=100, Rosji — 1890=100. b Tylko kasy prywatne. c 1909 r. a For: France and Germany — 1871=100, Spain — 1875=100, Russia — 1890=100. b Only private unions. c 1909. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 307 On the basis: i 308; B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, s. 894–896. | Kraje | Waluta | 1925 | 1928 | 1932 | 1938 | na 1 mieszkańca w USD | |-------|--------|------|------|------|------|---------------------| | | | | | | | per capita in USD | | Polska – złoty | Poland – złoty | 111 | 743 | 1 342 | 1 879 | 10 | | Austria – szyling | Austria – shilling | 531 | 1 247 | 1 433 | 1 611 | 45 | | Belgia – frank | Belgium – franc | 2 552 | 4 170 | 10 015 | 13 435 | 279 | | Czechosłowacja – korona | Czechoslovakia – koruna | 25 238 | 33 700 | 42 545 | 41 543 | 133 | | Dania – korona | Denmark – krone | 1 935 | 2 041 | 2 185 | 2 285 | 128 | | Finlandia – marka | Finland – markka | 2 432 | 4 529 | 5 247 | 10 202 | 60 | | Francja – frank | France – franc | 13 790 | 27 047 | 57 283 | 62 265 | 39 | | Hiszpania – peseta | Spain – peseta | 1 364 | 1 847 | 2 456 | 3 083 | 7 | | Holandia – gulden | Netherlands – guilder | 936 | 1 118 | 1 378 | 1 721 | 118 | | Niemcy – marka | Germany – mark | 2 190 | 9 232 | 11 368 | 18 009 | 104 | | Rumunia – lej | Romania – leu | 763 | 1 437 | 2 916 | 5 429 | 2 | | Szwajcaria – frank | Switzerland – franc | 2 299 | 2 729 | 1 328 | 1 527 | 88 | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 2 654 | 3 016 | 3 593 | 4 303 | 165 | | Węgry – pengő | Hungary – pengo | 23 | 86 | 107 | 201 | 6 | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 396 | 409 | 465 | 747 | 76 | | Włochy – lira | Italy – lira | 21 942 | 23 860 | 32 627 | 46 318 | 57 | a Przeliczone na USD według kursu rynkowego waluty krajowej w 1938 r. b 1936 r. c 1935 r. d Bez certyfikatów depozytowych (478 mln funtów w 1925 r. i 486 mln funtów w 1928 r.). a Calculated in USD according to the market exchange rate of the national currency in 1938. b 1936. c 1935. d Excluding certificates of deposit (478 mln pounds in 1925 and 486 mln pounds in 1928). Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 246 i 247; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 221–223. Tabl. 7 (119). INSTYTUCJE PIENIĘŻNO-KREDYTOWE (dok.) MONETARY AND LENDING INSTITUTIONS (cont.) F. W LATACH 1950–1995 – wkłady oszczędnościowe na 1 mieszkańca (stan w końcu roku) IN 1950–1995 – saving deposits per capita (end of the year) | Kraje | Countries | 1950 | 1960 | 1970 | 1995a | |-------|-----------|------|------|------|-------| | | | | in USD | | | | Polska b | Poland b | 0,75 | 136 | 882 | 49 | 711 | | Austria | Austria | . | . | . | 22 799 | | Belgia | Belgium | 76 | 173c | 338c | 16 789 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 2 118 | | Francja | France | 42 | 128 | 394 | 12 144 | | Holandia | Netherlands | 109 | 229 | 646 | 17 060 | | Szwajcaria | Switzerland | 459 | 779 | . | 46 463 | | Szwecja | Sweden | 192 | 394 | . | . | | Węgry | Hungary | . | . | . | 908 | | Włochy | Italy | . | 243 | 658 | 5 762 | a Depozyty terminowe. b W 1950 r. oraz w liczniku w latach 1960 i 1970 przeliczono na USD według kursu podstawowego (1 USD=4 zł), a w mianowniku w latach 1960 i 1970 – według kursu obowiązującego przy wymianie walut przez osoby fizyczne w bankach (1 USD=72 zł); patrz nota do tabl. 2, cz. D na str. 487. c Bez wkładów oszczędnościowych w bankach. Uwaga. Dane nie są w pełni porównywalne (m.in. z powodu różnych kategorii rachunków bankowych), niemniej oddają różnice między krajami. Współcześnie istnieją możliwości lokowania oszczędności w innych formach niż lokaty bankowe, stad informacja o stanach tych ostatnich byłaby daleka od rzeczywistego obrazu zasobów oszczędnościowych i zrezygnowano z jej zamieszczania. a Term deposits. b In 1950 and in numerator in the years 1960 and 1970 converted into USD according to the basic rate (1 USD=4 zł), and in the denominator for the years 1960 and 1970 – according to the rate applied when currencies were exchanged in banks by natural persons (1 USD=72 zł); see note to the table 2, part D on the page 487. c Excluding savings deposits in banks. Note. Data are not fully comparable (mainly due to various categories of bank accounts), nevertheless they reflect differences between countries. In our times, it is possible to deposit money otherways than on deposit accounts, therefore, information on deposit accounts could be far from real savings and it was abandoned. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1969, Warszawa 1969, s. 696; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 368; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 467. | Kraje | Countries | 1924 | 1929 | 1934 | 1938 | 1926a | 1929a | 1934 | 1938 | |-------|-----------|------|------|------|------|-------|-------|------|------| | Polska | Poland | 11,41 | 8,64 | 5,0 | 4,5 | . | 12,49b | 9,0b | 8,49b | | Austria | Austria | 11,57 | 7,37 | . | . | 6,33 | 7,84 | . | . | | Belgia | Belgium | 5,50 | 4,35 | 2,93 | 2,61 | 5,21 | 4,63 | 2,16 | 2,39 | | Bułgaria | Bulgaria | 9,42 | 9,50 | 7,0 | 6,0 | . | 11,0–16,0 | 8,0–10,0 | 7,0–9,0 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 5,95 | 5,0 | 3,5 | 3,0 | 5,42 | 5,45 | 3,50 | 3,0 | | Dania | Denmark | 7,0 | 5,12 | 2,5 | 4,0 | 5,0 | 5,48 | 2,50 | 4,0 | | Finlandia | Finland | 9,18 | 7,0 | 4,46 | 4,0 | . | . | . | . | | Francja | France | 6,02 | 3,50 | 2,66 | 2,76 | 4,7–7,4 | 3,50 | 2,12 | 3,0 | | Hiszpania | Spain | 5,0 | 5,50 | 5,91 | 5,0 | . | . | . | . | | Holandia | Netherlands | 4,94 | 5,12 | 2,5 | 2,0 | 3,15 | 4,30 | 0,87 | 0,21 | | Niemcy | Germany | 10,0 | 7,10 | 4,0 | 4,0 | 4,65 | 7,05 | 3,77 | 2,88 | | Rumunia | Romania | 6,0 | 8,22 | 5,93 | 3,84 | . | 14,0–18,0 | 5,5–12,0 | 4,5–9,5 | | Szwajcaria | Switzerland | 4,0 | 3,50 | 2,0 | 1,5 | 3,04 | 3,28 | 1,50 | 1,0 | | Szwecja | Sweden | 5,50 | 4,74 | 2,5 | 2,5 | 4,50 | 5,40 | 2,50 | 2,50 | | Węgry | Hungary | 14,06 | 7,60 | 4,5 | 4,0 | 7,0–8,50 | 8,5–10,25 | 4,38–7,5 | 4,0–6,5 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 4,0 | 5,50 | 2,0 | 2,0 | 4,64 | 5,41 | 0,82 | 0,63 | | Włochy | Italy | 5,50 | 6,79 | 3,10 | 4,5 | 6,0–7,0c | 6,75–7,0 | 3,75 | 5,25 | a Średnie stopy w IV kwartale. b Wartości uśrednione nie oddają różnic w poziomie stóp w ujęciu regionalnym — w 1929 r. mieściły się one w przedziale od 7,5 do 13,0%, a w latach 1934 i 1938 — od 4,25 do 9,5%. c 1927 r.; stopy w Mediolanie. a Average rates in the IV quarter. b Average data do not reflect regional differences in rates — in 1929 they were between 7,5% and 13,0%, and in the years 1934 and 1938 — between 4,25 and 9,5%. c 1927; rates in Mediolan. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 252–254; Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39, Geneva 1939, s. 246–248; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 206. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | w % – w stosunku rocznym | in % – per annum | | Polska | Poland | . | . | . | 48,0 | 21,50 | 3,75 | | Austria | Austria | 5,0 | 5,0 | 6,75 | 6,5 | 5,75 | 1,75 | | Belgia | Belgium | 5,0 | 6,5 | 12,0 | 10,5 | 5,75 | 1,75 | | Bulgaria | Bulgaria | . | . | . | 37,3 | 4,63 | 0,18 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 9,5 | 5,25 | 0,75 | | Finlandia | Finland | 6,75 | 7,0 | 9,25 | 8,5 | 5,75 | 1,75 | | Francja | France | 3,5 | 7,0 | 9,5 | 6,2 | 5,75 | 1,75 | | Hiszpania | Spain | 4,6 | 6,5 | 8,0 | 14,7 | 5,75 | 1,75 | | Holandia | Netherlands | 3,5 | 6,0 | 8,0 | 7,3 | 5,75 | 1,75 | | Niemcy | Germany | 4,0 | 6,0 | 7,5 | 6,0 | 5,75 | 1,75 | | Rumunia | Romania | . | . | . | 41,3 | 35,00 | 6,67 | | Szwajcaria | Switzerland | 2,0 | 3,75 | 3,0 | 6,0 | 3,20 | 0,75 | | Szwecja | Sweden | 5,0 | 7,0 | 10,0 | 11,5 | 2,00 | 0,50 | | Węgry | Hungary | . | . | . | 22,0 | 11,00 | 5,75 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 5,0 | 7,0 | 14,0 | 13,9 | 6,00 | 0,50 | | Włochy | Italy | 3,5 | 5,5 | 16,5 | 12,5 | 5,75 | 1,75 | **Stopa krótkoterminowa banków** | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | . | . | . | 27,69 | 18,77 | 3,92 | | Austria | Austria | . | . | 10,38 | 8,96 | 4,39 | 0,81 | | Belgia | Belgium | 3,92 | 7,81 | 14,03 | 9,63 | 4,39 | 0,81 | | Bulgaria | Bulgaria | . | . | . | 4,63 | 4,12 | | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 13,15 | 5,37 | 1,31 | | Finlandia | Finland | . | 12,35 | 13,99 | 4,39 | 0,81 | --- *a* Dane dotyczą stóp dyskontowych lub innych stóp banków emisyjnych (m.in. refinansowych), stąd nie są w pełni porównywalne; w latach 2000 i 2010 w przypadku państw strefy euro dane dotyczą oficjalnej stopy Europejskiego Banku Centralnego (ECB). *b* W latach 2000 i 2010 stopa dla strefy euro. *c* 1995 r. *d* 1993 r. *e* W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). *f* W latach 1960–1990 dane dotyczą średnich stóp kredytu krótkoterminowego (do 3 miesięcy), w latach 2000 i 2010 – średnich stóp pożyczek 3-miesięcznych; w przypadku państw strefy euro podano jednolitą stope. *a* Data refer to discount rates and other rates of issuing banks (e.g. refinancial ones), therefore they are not fully comparable; in 2000 and 2010, data for euro area member states refer to official rate of the European Central Bank (ECB). *b* In 2000–2010 rate for euro area. *c* 1995. *d* 1993. *e* In 1960–1990 West Germany (FRG). *f* In 1960–1990 data refer to average rates of short-term credits (up to 3 months), in 2000 and 2010 – to average rates of 3-month-long loans; in case of euro area member states a uniform rate was provided. | Kraje | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | | | w % – w stosunku rocznym | in % – per annum | | Francja $^b$ | France $^b$ | 4,08 | 8,93 | 12,21 | 10,32 | 4,39 | 0,81 | | Hiszpania $^b$ | Spain $^b$ | . | . | 16,52 | 15,15 | 4,39 | 0,81 | | Holandia $^b$ | Netherlands $^b$ | 2,58 | 7,96 | 10,13 | 8,68 | 4,39 | 0,81 | | Niemcy $^be$ | Germany $^be$ | 5,10 | 9,41 | 9,54 | 8,49 | 4,39 | 0,81 | | Rumunia | Romania | . | . | . | 43,0$^c$ | 50,71 | 6,51 | | Szwajcaria | Switzerland | . | . | 5,77 | 8,92 | 3,50 | 0,04 | | Szwecja | Sweden | . | . | 12,17 | 13,67 | 4,06 | 0,93 | | Węgry | Hungary | . | . | . | 22,73 | 11,39 | 6,18 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 4,88 | 7,01 | 16,62 | 14,77 | 6,19 | 0,70 | | Włochy $^b$ | Italy $^b$ | . | . | 16,79 | 12,23 | 4,39 | 0,81 | $b, c, e, f$ Notki patrz na str. 509. Uwaga. Zrezygnowano z podawania stóp procentowych banków emisyjnych w państwach z gospodarkami centralnie planowanymi w latach 1960–1980 (w tablicy: Polska, Bułgaria, Rumunia i Węgry), ponieważ nie miały one cech instrumentu oddziaływania na rynek pieniężny i cenę kredytu, stąd nie są porównywalne ze stopami państw z gospodarką rynkową. $b, c, e, f$ See footnotes on page 509. Note. It was abandoned to provide rates of issuing banks in the countries with centrally planned economies in the years 1960–1980 (in the table: Poland, Bulgaria, Romania, and Hungary), as they did not provide over tools stimulating money markets and loan prices. Therefore, they are not comparable with rates of capitalist countries. Na podstawie: Podstawowe stopy procentowe NBP w latach 1989–1997 i w latach 1998–2013. On the basis: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=dzienne/stopy; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 216; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 530 i 531; Short term interest rates. Money market interest rates — annual data; Central bank interest rates — annual data; historical data. http://appss.eurostat.ec.europa.eu; Short-term interest rates. Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode. | Countries | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | 1975–1980 | 1981–1990 | 1991–2000 | 2001–2010 | |-----------|------|------|------|------|------|------|------------|------------|------------|------------| | **Poland** | . | . | . | 13,7b | 19,5 | 17,5 | . | . | 18,3 | 18,4 | | Austria | 27,1 | 30,3 | 23,6 | 23,8 | 23,6 | 25,2 | 19,7 | 19,6 | 21,6 | 23,6 | | Belgium | 19,4 | 31,0 | 20,3 | 23,9 | 26,7 | 23,9 | 24,4 | 25,5 | 26,6 | 24,2 | | Czech Republic | x | x | x | 29,7c | 24,8 | 20,0 | x | x | 22,0d | 20,4 | | Finland | 27,1 | 29,1 | 27,4 | 23,7 | 28,5 | 21,8 | 16,6 | 16,9 | 19,2 | 20,4 | | France | 24,4 | 27,6 | 21,8 | 20,8 | 21,6 | 15,3 | 18,8e | 17,2 | 19,6 | 19,0 | | Spain | 22,7 | 27,0 | 21,7 | 22,8 | 22,3 | 18,5 | . | . | 21,4d | 18,7 | | Netherlands | 30,3 | 29,4 | 23,0 | 26,0 | 28,4 | 24,9 | 21,4 | 24,6 | 25,2 | 24,3 | | Germany | 28,9 | 29,5 | 21,9 | 25,3 | 20,2 | 22,6 | 20,8 | 21,5 | 20,3 | 22,2 | | Romania | . | . | . | 21,7 | 15,5 | 22,3 | . | . | 14,3d | 16,4 | | Sweden | 26,8 | 26,7 | 19,0 | 20,0 | 23,3 | 24,6 | . | . | 19,9g | 21,1 | | Hungary | . | . | . | 11,9h | 21,7 | 20,1 | . | . | 22,0 | 19,2 | | United Kingdom | 19,1 | 22,1 | 18,1 | 16,4 | 15,0 | 12,1 | 18,2 | 16,5 | 16,8 | 16,0 | | Italy | 25,5 | 26,7 | 24,5 | 20,8 | 20,6 | 16,0 | 27,2i | 28,5 | 24,1 | 19,1 | a Przeciętne roczne. b 1991 r. c 1992 r. d, e, g Przeciętne roczne z lat: d – 1995–2000, e – 1978–1980, g – 1993–2000. f W latach 1960–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). h 1993 r. i 1980 r. Uwaga. Oszczędności stanowią część dochodu nieprzeznaczoną na konsumpcję (nie należy ich utożsamiać z oszczędnościami rozumianymi jako depozyty bankowe). a Annual averages. b 1991. c 1992. d, e, g Annual averages for years: d – 1995–2000, e – 1978–1980, g – 1993–2000. f In 1960–1990 West Germany (FRG). h 1993. i 1980. Note. Savings constitute a part of income not allotted for consumption (they should be not equated with savings understood as bank deposits). Na podstawie: Statistical Annex of European Economy. European Commission, Spring 2012, s. 118–121. On the basis: Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI REVENUE AND EXPENDITURE A. W LATACH 1578–1585 — dochody „zwyczajne” skarbu królewskiego za Stefana Batorego$^a$ IN 1578–1585 — “ordinary” revenue of treasury in Crown during the reign of Stefan Batory$^a$ | Źródła dochodów | Ok. Around 1578–1579 | Ok. Around 1584–1585 | Ok. Around 1578–1579 | Ok. Around 1584–1585 | |-----------------|----------------------|----------------------|----------------------|----------------------| | | w tys. złp | in thous. złp | w odsetkach | in percent | | **OGÓŁEM TOTAL** | 178,4 | 282,5 | 100,0 | 100,0 | | Królewszczyzny koronne | 70,0 | 74,0 | 39,2 | 26,2 | | Podatek „podwodne”$^b$ | 2,5 | 2,5 | 1,4 | 0,9 | | Podatek „koronacyjne”$^c$ | 9,0 | – | 5,0 | – | | Podatek „stacyjne”$^d$ | 3,0 | 3,0 | 1,7 | 1,0 | | Żupy solne krakowskie | 28,0 | 66,0 | 15,7 | 23,4 | | Żupy solne ruskie | 14,0 | 20,0 | 7,9 | 7,1 | | Kopalnie ołowiu i srebra w Olkuszu | 1,4 | 4,0 | 0,8 | 1,4 | | Cła lądowe i rzeczne | 50,5 | 65,0 | 28,3 | 23,0 | | Cła morskie | – | 44,0 | – | 15,6 | | Mennica | – | 4,0 | – | 1,4 | $^a$ Tablica obejmuje kwoty wpływów rocznych, oszacowane dla początku i ostatnich lat panowania Stefana Batorego (w okresie wojennym, tj. po 1578 r., gdy sejm uchwalał podatki nadzwyczajne wpływy w Koronie wynosiły ok. 576 tys. złp, na Litwie — ok. 103 tys. złp; owymi podatkami nadzwyczajnymi były w tym czasie „pobór” — uchwalany jako wielokrotność podatku łanowego oraz „szos” — podatek od posiadanej przez mieszkańców miast majątku nieruchomego i ruchomego). $^b–d$ Podatek: $b$ — płacony przez chłopów, jako ekwiwalent powinności podwody, tj. dostarczenia transportu, $c$ — płacony przez miasta królewskie i kościelne oraz przez Żydów w przypadku koronacji króla lub królowej, $d$ — płacony przez ludność, jako ekwiwalent obowiązku utrzymania podróżującego po kraju władcy i jego świty. Uwaga. Patrz na str. 513. $^a$ The table includes amounts of annual proceeds, estimated for the first and final years of Stefan Batory’s reign (during wars, after 1578, i.e. when the Sejm enacted taxes, extraordinary proceeds amounted in the Crown of the Kingdom of Poland to ca. 576 thou. złp, in Lithuania to 103 thou. złp; these taxes included “pobór” — multiple land taxes and “szos” — tax imposed on burghers having movables and fixed property). $^b–d$ Tax: $b$ — paid by peasants as an equivalent of supplying transport, $c$ — paid by royal and church towns and by Jews, when a king or queen was crowned, $d$ — paid by population, as an equivalent of duty to maintain a ruler and their entourage during their visits to the country. Note. See on page 513. Uwaga. W monarchii stanowej nie odróżniało się skarbu króla od skarbu państwowego, chociaż formalnie już w XV w. dokonał się podział skarbu na publiczny i prywatny. Istniały też dwa odrębne urzędy podskarbiego koronnego i podskarbiego nadwornego. Jeszcze w pierwszej połowie XVI w. ze skarbu królewskiego czerpano wydatki na osobiste wydatki władcy, utrzymanie dworu, jak i na wojsko dla obrony kraju, wyprawianie poselstw i inne. Założkiem stałego skarbu państwowego była ustawa o powołaniu wojska zaciężnego utrzymywanego z dochodów z majątków królewskich (1/4 – kwarta, ale faktycznie 1/5) z 1563 r. i utworzenie osobnego skarbu „kwarcianego” z siedzibą w Rawie Mazowieckiej. Ostateczny rozdział skarbu na państwowy (pospolity, publiczny) i nadworny (prywatny króla) dokonał się w 1590 r. Po tej dacie w Rzeczypospolitej funkcjonowały faktycznie 4 kasy: 2 państwowe (Korony i Litwy) i 2 prywatne króla (Korony i Litwy). Note. In the estate monarchy, king’s treasury was identical with state treasury, although already in the 15th century the treasury was divided into public and private. There were also two separate offices – treasurer of the Crown and treasurer of the court. In the first half of the 16th century, personal expenses of the ruler, maintenance of the court, army, diplomatic missions and other expenses were covered by king’s treasury. The beginnings of the fixed state treasury can be found in the act on enlisted army forces maintained with revenues from royal estates (1/4 – quarter, but in reality 1/5) of 1563 and foundation of separate quart treasury with a seat in Rawa Mazowiecka. The division of the treasury between state treasury (common, public) and court treasury (king’s private) was finally made in 1590. Following that date, there were 4 banks in the Polish-Lithuanian Commonwealth: 2 state-owned (Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania) and 2 king’s private (Crown and Lithuania). Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 155. On the basis: Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) B. W LATACH 1588–1647 – dochody skarbów Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego IN 1588–1647 – revenue of treasury in Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania | Lata Years | Ogółem Total | 1588–1597=100 | Korona Crown of the Kingdom of Poland | Wielkie Księstwo Litewskie Grand Duchy of Lithuania | |------------|---------------|---------------|--------------------------------------|--------------------------------------------------| | | w złp | in złp | | | | 1588–1597 | 3 322 839 | 100 | 3 080 867 | 241 972 | | 1598–1607 | 4 672 168 | 141 | 3 519 072 | 1 153 096 | | 1608–1617 | 9 031 932 | 272 | 5 395 586 | 3 636 346 | | 1618–1627 | 16 658 194 | 501 | 12 388 118 | 4 270 076 | | 1628–1637 | 24 182 021 | 728 | 17 757 722 | 6 424 299 | | 1638–1647 | 12 530 291 | 377 | 11 722 004 | 808 287 | Uwaga. Patrz na str. 514. Note. See on page 514. Uwaga. Tablica ilustruje zasadniczo wzrost wpływów obu skarbów w latach 1608–1637, tj. do stłumienia powstania kozackiego na Ukrainie, choć w większym stopniu skarbu koronnego, co było równoznaczne ze wzrostem obciążenia podatkowego; wraz z końcem okresu aktywnej polityki Rzeczypospolitej w 1638 r. zmalało opodatkowanie, w większym stopniu na Litwie, w mniejszym w Koronie, która musiała nadal zapewniać bezpieczeństwo granicy południowo-wschodniej. Note. The table illustrates increase in revenues of both treasuries in the years 1608–1637, i.e. before the suppression of the Cossack uprising in Ukraine, but to a greater degree of the Crown of the Kingdom of Poland treasury that equaled with increase in tax burdens; in 1638, when active policy of Polish-Lithuanian Commonwealth finished, taxes were lowered – to a greater extent in Lithuania, to a smaller extent in the Crown that had to secure the south-eastern border. Spadek dochodów z niektórych podatków należnych skarbowi koronnemu wskutek I rozbioru Rzeczypospolitej: Decrease revenue by selected taxes of treasury in Crown of the Kingdom of Poland as result of the first partition: | dochody w tys. złp | straty | losses | |--------------------|--------|--------| | przed I rozbiorzem | po I rozbiorze | w tys. złp | w odsetkach | w % dochodów przed I rozbiorzem | | before first partition | after first partition | in thous. złp | in percent | in % of revenue before first partition | | Ogółem ............... | 8 334,4 | 4 848,4 | 3 486,0 | 100,0 | 41,8 Total taxes: | | podatki: | | | | | | | Poglówne ............. | 3 924,0 | 2 668,0 | 1 256,0 | 36,0 | 32,0 Per head | | Kwarta $^a$ ......... | 2 337,1 | 1 113,7 | 1 223,4 | 35,1 | 52,3 Quart $^a$ | | Hiberna $^b$ ....... | 1 063,9 | 455,5 | 608,4 | 17,5 | 57,2 Hiberna $^b$ | | Poglówne żydowskie | 859,7 | 531,2 | 328,5 | 9,4 | 38,2 Jewish per head | | Łanowe ............... | 149,7 | 80,0 | 69,7 | 2,0 | 46,6 Per land | $^a$ Patrz uwaga do tabl. 10, cz. A na str. 513. $^b$ Stały podatek placony od połowy XVII w. z dóbr królewskich (z wyłączeniem dóbr stołowych, tj. przeznaczonych na uposażenie króla i dworu) i kościelnych, przeznaczony na wyżywienie wojska i koni. $^a$ See note to the table 10, part A on page 513. $^b$ Fix tax paid until the mid-17th century by royal estates (excluding estates, maintaining the king and court) and church estates maintaining the army and horses. W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej nastąpiło znaczące zmniejszenie się wpływów skarbu koronnego. Tylko dla 5 podatków dochody były mniejsze o blisko 42%. Faktyczne straty finansowe były jeszcze wyższe, np. zmalały wpływy z cel (z 2 473,2 tys. zł w 1767 r. do 495,3 tys. zł w 1770 r.), podobnie jak i czopowego. As a result of the first partition of Polish-Lithuanian Commonwealth, revenues in the Crown of the Kingdom of Poland substantially diminished. Revenue on 5 taxes decreased by nearly 42%. Financial losses were much higher in reality, e.g. revenue from duties decreased (from 2 473,2 thous. zł in 1767 to 495,3 thous. zł in 1770), similarly czopowe — tax on liquor. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 162; Zarys historii Polski On the basis: w liczbach, Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012, s. 479. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) C. W LATACH 1790–1792 — skarby Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego IN 1790–1792 — treasury in Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania | Wyszczególnienie | 1 IX 1790—1 III 1792 | 1 III—31 VIII 1792a | |------------------|----------------------|---------------------| | | w tys. złp | in thous. złp | **Korona** Crown of the Kingdom of Poland **Dochody** Revenue **OGÓŁEM** GRAND TOTAL ........................................... | 52 622,5 | 20 250,9 **Stare podatki** Old taxes **RAZEM** TOTAL ......................................................... | 26 885,7 | 10 123,3 Podymne i półpodymne Hearth tax and half-hearth tax | 9 355,3 | 3 215,0 Czopoweb Tax on the sale of liquorb ....................... | 4 099,3 | 1 548,9 Kwarta c podwójna Double quartc ............................. | 4 526,3 | 2 114,9 Cla Duties .......................................................... | 2 754,7 | 929,4 Poglówne żydowskie Jewish tax per head .................... | 1 217,4 | 403,3 Łanowe Tax per land .............................................. | 89,9 | 29,8 Składne winne Wine storing .................................... | 155,9 | 65,3 Papiery stemplowane Securities ............................... | 1 640,5 | 686,4 Dochód tabaczny Snuff revenue ................................. | 2 176,2 | 699,0 Loteria Lottery .................................................... | 655,1 | 290,4 Przewóz przez Warszawęd Transport through Warsawd ........ | 133,7 | 89,5 Podatki od Gdańska i Toruniae Taxes from Gdańsk and Toruńf ......................................................... | 39,6 | 39,6 Percepta potocznaf Small irregular inflowsf .................. | 41,8 | 11,8 **Nowe podatki** New taxesg **RAZEM** TOTAL ......................................................... | 25 736,8 | 10 127,6 Ofiara 20- i 30-groszowa z dóbr: Offering 20 and 30 grosz from: ziemskich land property ........................................... | 7 624,5 | 2 512,9 kościelnych church property ...................................... | 2 025,9 | 681,1 --- a Dla dochodów skarbu koronnego okres 1 III—1 IX 1792. b Podatek płacony przez mieszkańców od wyrobu i sprzedaży piwa, gorzalki, miodu i wina. c Coroczna wpłata z dóbr królewskich przeznaczona na utrzymanie wojska zaciężnego, zwanego kwarcianym. d Oplata od użytkowników mostu na Wiśle. e Od 1 III 1791 r. f Drobne wpływy nieregularne. g Podatki uchwalone dodatkowo w 1789 r. przez Sejm Wielki. a For revenues of the Crown of the Kingdom of Poland treasury in the period between 1 III to 1 IX 1792. b Tax paid by burghers on production and sale of beer, liquor, honey, and wine. c Annual payment made by royal estates to maintain the quart army. d Payment by users of the bridge over the Wisła river. e Since 1 III 1791. f Small, irregular payments. g Additional taxes enacted by the Great Sejm in 1789. | Wyszczególnienie | 1 IX 1790—1 III 1792 | 1 III—31 VIII 1792 | |------------------|----------------------|-------------------| | w tys. złp | in thous. złp | **Korona (dok.)** *Crown of the Kingdom of Poland (cont.)* **Nowe podatki** *New taxes* | Podatek od skór i rzezi bydła | Tax on leathers and slaughter cattle | 3 584,6 | 1 173,6 | | Poglówne żydowskie | Jewish tax per head | 395,1 | 257,3 | | Podatki niestale i pożyczka holenderska | Irregular taxes and Dutch loan | 10 450,5 | 3 884,9 | | Inne dochody | Other revenue | 1 656,2 | 1 617,8 | **Wydatki cywilne** *Civilian expenditure* | OGÓŁEM TOTAL | 15 361,3 | 4 778,2 | | Subsydium dla skarbu królewskiego | Subsidy for Treasury | 4 000,0 | 1 333,3 | | Departament Marszałkowski | Marshal Department | 305,2 | 608,4 | | Departament Kancelerski | Chancellor Department | 90,0 | 133,1 | | Departament Skarbowy | Fiscal Department | 1 356,2 | 375,4 | | Szkoła Rycerska | Corps of Cadets | 300,0 | 100,0 | | Służba dyplomatyczna i gabinet królewski | Diplomatic service and royal cabinet | 1 486,5 | 525,0 | | Inne wydatki konstytucyjne | Other constitution expenditures | 234,3 | 77,2 | | Pensje | Salaries | 272,5 | 268,8 | | Zwrot podatków | Taxes return | 54,9 | — | | Spłata pożyczek wewnętrznych i zagranicznych | Repayment of internal and foreign loans | 5 089,9 | 1 090,7 | | Pożyczka dla skarbu litewskiego | Loan for treasury of Grand Duchy of Lithuania | 1 857,6 | — | | Wydatki nadzwyczajne | Extraordinary expenditure | 314,2 | 266,3 | *a, b Patrz notki odpowiednio: a, g na str. 515. c Z wyłączeniem okresu od 1 III 1791 r. do 1 III 1792 r. d Od 1 III 1791 r. e W tym 178 tys. złp przypada na pensje subalterów (nizszych urzędników administracyjnych) Straży Praw. f Od 1 IX 1790 r. do 1 III 1791 r. g Od 1 III 1791 r. do 1 III 1792 r.* *a, b See footnotes respectively: a, g on page 515. c Excluding period from 1 III 1791 to 1 III 1792. d Since 1 III 1791. e Of which 178 thou. złp were allotted for low ranking clerks working for Guard of Laws. f From 1 IX 1790 to 1 III 1791. g From 1 III 1791 to 1 III 1792.* | Specification | 1 IX 1790—1 III 1792 | 1 III—31 VIII 1792 | |---------------------------------------------------|----------------------|--------------------| | **Wielkie Księstwo Litewskie** | | | | **Dochody** | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 20 320,7 | 2 614,7 | | Pozostałość z poprzedniego okresu | 2 695,4 | 1 733,3 | | Pożyczka ze skarbu koronnego i wewnętrzna | 1 941,7 | 52,0 | | Podymne i półpodymne | 4 202,6 | — | | Czopowe | 1 092,7 | 30,7 | | Poglówne żydowskie | 504,1 | — | | Kwarta | 3 352,4 | — | | Cla | 1 696,0 | 334,7 | | Dochód z opłat stemplowych | 15,5 | 73,1 | | Dochód tabaczny | 86,7 | 12,4 | | Ofiara wieczysta | 3 163,2 | 76,9 | | Oplata od przywilejów | 210,4 | 165,2 | | Dochody z lasów w królewszczyznach | 109,4 | 16,6 | | Podatek od skór i rzezi bydła | 749,7 | 11,1 | | Inne dochody | 500,9 | 108,7 | *Patrz notka a na str. 515.* *b Podatek płacony przez mieszkańców od wyrobu i sprzedaży piwa, gorzalki, miodu i wina.* *c Coroczna wpłata z dóbr królewskich przeznaczona na utrzymanie wojska zaciężnego, zwanego kwarcianym.* *d, e W tym: d – 1,2 tys. złp ofiary dobrowolnej, e – 4,8 tys. złp składki na rekrutów.* *a See footnote a on page 515.* *b Tax paid by burghers on production and sale of beer, liquor, honey, and wine.* *c Annual payment made by royal estates to maintain the quart army.* *d, e Of which: d – 1,2 thous. złp voluntary payments, e – 4,8 thous. złp donations for recruits.* Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) C. W LATACH 1790–1792 — skarby Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego (dok.) IN 1790–1792 — treasury in Crowns of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania (cont.) | Wyszczególnienie | 1 IX 1790—1 III 1792 | 1 III—31 VIII 1792 | |------------------|----------------------|-------------------| | | w tys. złp | in thous. złp | **Wielkie Księstwo Litewskie (dok.)** Grand Duchy of Lithuania (cont.) **Wydatki** Expenditure | Ogółem Total | 17 418,2 | 1 643,1 | |---------------|----------|---------| - **Wojsko i utrzymanie Komisji Wojskowej Obojga Narodów** Army and expenditure of Military Commission of Two Nations 12 501,4 | 1 157,2 - **Subsydium dla skarbu królewskiego** Subsidy for Treasury 2 000,0 | 230,0 - **Departament Marszałkowski** Marshal Department 270,5 | 64,0 - **Departament Kancelerski** Chancellor Department 234,4 | 28,0 - **Departament Skarbowy** Fiscal Department 410,3 | 69,9 - **Stałe wydatki konstytucyjne:** Regular constitutional expenditure: - Szkoła Rycerska Corps of Cadets 212,8 | 50,0 - służba dyplomatyczna i gabinet królewski diplomatic service and royal cabinet 192,8 | — - czyszczenie rzek river cleaning 195,8 | — - **Splata długów wewnętrznych i pożyczki ze skarbu koronnego** Repayment of domestic debts and loan from Crown Treasury 992,4 | — - **Inne wydatki** Other expenditure 407,8 | 44,0 --- a Patrz notka a na str. 515. a See footnote a on page 515. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 165–167. On the basis: | Kraje | Waluta | 1700 | 1788 | |-------|--------|------|------| | | | w mln waluty krajowej | wyrażone w srebrze | Francja=100 | w mln waluty krajowej | wyrażone w srebrze | Francja=100 | | | | in mln of the national currency | expressed in silver | France=100 | in mln of the national currency | expressed in silver | France=100 | | Polska | złoty polski | 8 | 24 | 3,2 | 20 | 60 | 2,7 | | Poland | Polish zloty | | | | | | | | Austria | gulden | 12 | 200 | 26,7 | 80 | 960 | 42,7 | | Austria | gulden | | | | | | | | Francja | liwr | 100 | 750 | 100,0 | 500 | 2 250 | 100,0 | | France | livre | | | | | | | | Prusy | talar | 2,5 | 60 | 8,0 | 25 | 425 | 18,9 | | Prussia | thaler | | | | | | | | Rosja | rubel | 2,5 | 60 | 8,0 | 50 | 900 | 40,0 | | Russia | ruble | | | | | | | | Wielka Brytania | funt | 4 | 440 | 58,7 | 16 | 1 760 | 78,2 | | United Kingdom | pound | | | | | | | a Podane dane są bardzo uproszczone i zaokrąglone. b Korona i Wielkie Księstwo Litewskie. c W 1700 r. — w jefimkach. a Provided data are simplified and rounded. b Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania. c In 1700 — in jefimkis. Na podstawie: E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. 4, Warszawa 1994, On the basis: s. 100. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) E. W LATACH 1726 I 1788 — Francja IN 1726 AND 1788 — France | Specification | 1726 | 1788 | 1726 | 1788 | |---------------|------|------|------|------| | | w mln liwrów $^a$ | in mln livres $^a$ | w odsetkach | in percent | | **Dochody zwyczajne** | | | | | | **TOTAL** | 181,0 | 471,6 | 100,0 | 100,0 | | Podatki pośrednie | Indirect taxes | 88,6 | 219,3 | 49,0 | 46,5 | | Podatki bezpośrednie | Direct taxes | 79,9 | 163,0 | 44,1 | 34,6 | | Dary dobrowolne | Voluntary gifts | 5,7 | 20,6 | 3,1 | 4,4 | | Wpłaty od duchowieństwa | Payments from clergy | 1,8 | — | 1,0 | — | | Wpływy z domeny | Revenue from domaine | 1,5 | 51,2 | 0,8 | 10,9 | | Inne | Other | 3,5 | 17,5 | 2,0 | 3,6 | | **Wydatki zwyczajne** $^b$ | | | | | | **TOTAL** | 182,3 | 633,1 | 100,0 | 100,0 | | Marynarka | Navy | 8,0 | 51,8 | 4,4 | 8,2 | | Wojsko | Army | 57,0 | 107,1 | 31,3 | 16,9 | | Sprawy zagraniczne | Foreign affairs | 4,3 | 14,4 | 2,4 | 2,3 | | Dwór królewski | Royal court | 31,0 | 42,0 | 17,0 | 6,6 | | Pensje i renty | Salaries and pensions | 14,0 | 47,8 | 7,7 | 7,6 | | Charges et frais | Tax deductible costs | — | 65,4 | — | 10,3 | | Prace publiczne | Public works | 2,0 | 14,9 | 1,0 | 2,4 | | Jalmużny i subwencje | Charities and subsidies | — | 19,0 | — | 3,0 | | Obsługa długu | Debt servicing | 61,0 | 261,0 | 33,5 | 41,2 | | Inne | Other | 5,0 | 9,6 | 2,7 | 1,5 | $^a$ Francuska moneta obrachunkowa=20 sols (sous)=240 derniers. $^b$ W latach pokojowych. $^a$ French accounting coin=20 sols=240 derniers. $^b$ In the years of peace. Na podstawie: P. Butel, L’économie française au XVIIIe siècle, Paris 1993, s. 246 i 250. On the basis: | Specification | 1637 | 1677 | 1673 | 1677 | |---------------------------------------------------|--------|--------|--------|--------| | | w tys. talarów | in thous. thalers | w odsetkach | in percent | | **Dochody Revenue** | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 3 263,4 | 5 319,4 | 100,0 | 100,0 | | Szwecja i Finlandia | 2 285,2 | 4 561,3 | 70,0 | 85,8 | | dochody zwyczajne | 1 229,9 | 925,8 | 37,6 | 17,4 | | dochody nadzwyczajne | 573,9 | 546,0 | 17,6 | 10,3 | | cla i akcyzy | 22,0 | 808,8 | 0,7 | 15,2 | | pożyczki | 59,4 | 770,4 | 1,8 | 14,5 | | subsydia francuskie | 400,0 | 750,0 | 12,3 | 14,1 | | inne | — | 760,3 | — | 14,3 | | Estonia, Inflanty, Ingria | 364,2 | 555,1 | 11,2 | 10,4 | | Pomorze | — | 203,0 | — | 3,8 | | Cla pruskie | 614,0 | — | 18,8 | — | | **Wydatki Expenditure** | 1 383,1 | 4 017,0 | 100,0 | 100,0 | | **OGÓŁEM TOTAL** | 1 383,1 | 4 017,0 | 100,0 | 100,0 | | Szwecja i Finlandia | 1 078,5 | 3 812,7 | 78,0 | 94,9 | | pensja królowej Krystyny | — | 83,1 | 2,1 | | | wydatki na dwór | 15,7 | 240,2 | 1,1 | 6,0 | | pensje radców państwa | 55,7 | 18,1 | 4,0 | 0,5 | | pensje sędziów | 3,1 | 29,7 | 0,2 | 0,7 | | kancelaria i sprawy zagraniczne | 5,2 | 83,2 | 0,4 | 2,1 | | skarb i administracja finansowa | 1,3 | 5,0 | 0,2 | 0,1 | | wojsko i administracja wojskowa | 358,5 | 502,8 | 25,9 | 12,5 | | flota i administracja floty | 84,2 | 383,3 | 6,1 | 9,5 | | władze lokalne | 96,8 | 64,8 | 7,0 | 1,6 | | wydatki wojenne | — | 862,0 | — | 21,5 | | zapłacone długi | 107,1 | 1 117,8| 7,7 | 27,8 | | inne wydatki | 350,9 | 422,7 | 25,4 | 10,5 | | Estonia, Inflanty, Ingria | 304,5 | 204,3 | 22,0 | 5,1 | | Bremen-Verden | — | 0,1 | — | 0,0 | a Dane w nieznaczonym zaokrągleniu. a Slightly simplified data. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) F. W LATACH 1637 I 1677 — Szwecja $^a$ (dok.) IN 1637 AND 1677 — Sweden $^a$ (cont.) | Wyszczególnienie | 1637 | 1677 | 1673 | 1677 | |------------------|--------|--------|--------|--------| | | w tys. talarów | w odsetkach | | | in thous. thalers | in percent | **Wynik** | Dochody | Revenue | 3 263,4 | 5 319,4 | x | x | |---------|---------|---------|---------|---|---| | Kwota potrącona od dochodów | Amount deducted from revenue | 753,8 | 1 158,9 | x | x | | Wydatki | Expenditure | 1 383,1 | 4 017,0 | x | x | | Nadwyżka (+) | Surplus (+) | +1 126,5 | + 143,5 | x | x | $^a$ Dane w nieznacznym zaostrzieniu. Uwaga. Tablica prezentuje dochody i wydatki skarbu Szwecji w latach budżetowych, które miały szczególne znaczenie dla jej międzynarodowej pozycji. Po śmierci w 1632 r. króla Gustawa Adolfa pozycja Szwecji w Europie Centralnej była zagrożona. Z kolei rok 1677 był okresem kryzysu, w którym wojna dotknęła dawne duńskie prowincje i przyniosła zagrożenie dla centralnej Szwecji, oddalone z wielką trudnością. $^a$ Slightly simplified data. Note. The table presents revenue and expenditure of the treasury of Sweden in the budget years which were of great importance for its international position. In 1632, following the death of King Gustav Adolf its position in Central Europe was at risk. On the other hand, in 1677, a crisis approached Sweden when a war broke out in former Danish provinces and posed threat for central Sweden which was very difficult to obviate. Na podstawie: S. E. Åström, Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, On the basis: w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Mączak, Warszawa 1992, s. 295 i 296; obliczenia własne. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (cd.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) G. W LATACH BUDŻETOWYCH 1739/40–1786/87 – Prusy IN BUDGET YEARS 1739/40–1786/87 – Prussia | Lata budżetowe | Dochody netto | Wydatki na cele | Expenditure on | |----------------|---------------|-----------------|----------------| | | w tys. talarów | wojskowe | cywilne | w tys. talarów | w % dochodów netto | w tys. talarów | w % dochodów netto | | | in thous. thalers | army | civilian | in thous. thalers | in % of net revenue | in thous. thalers | in % of net revenue | | 1739/40 | 6 917 | 5 040 | 1 037 | 72,9 | 15,0 | | 1749/50 | 10 756 | 8 270 | 1 093 | 76,9 | 10,2 | | 1759/60 | 15 179 | 11 470 | 1 060 | 75,6 | 7,0 | | 1764/65 | 11 873 | 9 051 | 971 | 76,2 | 8,2 | | 1769/70 | 13 923 | 9 104 | 983 | 65,4 | 7,1 | | 1774/75a | 13 345 | 10 537 | 1 004 | 79,0 | 7,5 | | 1779/80a | 13 424 | 10 606 | 1 063 | 79,0 | 7,9 | | 1786/87 | 19 689 | 12 264 | 4 492 | 62,3 | 22,8 | a Bez Kasy Dyspozycyjnej (w latach budżetowych: 1774/75 – 1,5 mln talarów i 1779/80 – 5,7 mln talarów); Kasa Dyspozycyjna była trzecią kasą centralną utworzoną w roku budżetowym 1765/66; podlegała i była bezpośrednio zarządzana przez króla Fryderyka II, który finansował z tej kasy przede wszystkim nadzwyczajne zadania wojskowe. Uwaga. Dane zawarte w tablicy dobrinnie świadczą o militarnym charakterze państwa pruskiego w okresie rządów Fryderyka II (1740–1786), który odprowadził do skarbuca ponad 6% środków budżetowych, ponad 80% przeznaczył na armię, ok. 0,1% na potrzeby dworu i tylko 13–14% na cele cywilne tj. meliorację, kolonizację, rozwój manufaktur, budownictwo publiczne. a Excluding Dispositionskasse (in the budget years: 1774/75 – 1,5 mln thalers and 1779/80 – 5,7 mln thalers); Dispositionskasse was the third central bank established in the budget year of 1765/66; it was directly in charge of King Frederick II, who subsided with it mainly some extraordinary military tasks. Note. Data included in the table distinctly prove the military character of Prussia under the reign of Frederick II (1740–1786) who contributed the treasury with 6% of budget resources, over 80% allotted for army, 0,1% for the maintenance of the court and only 13–14% for civilian purposes, such as drainage, colonization, development of factories, and public buildings. Na podstawie: Z. Szultka, Stosunki ustrojowe i społeczne w państwie Fryderyka II, w: Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806), red. B. Wachowiak, Poznań 2010, s. 596; obliczenia własne. Tabl. 10 (122). DOCHODY I WYDATKI (dok.) REVENUE AND EXPENDITURE (cont.) H. W LATACH 1765–1770 — dochody publiczne IN 1765–1770 — public revenue | Wyszczególnienie | Ogółem w funtach szterlingach | W tym podatki bezpośrednie w % | |------------------|-------------------------------|--------------------------------| | | Total in pound sterlings | Of which direct taxes in % | | | przeciętne roczne annual averages | | Polska $^a$ | 3 239 $^b$ | 18 | |----------------|---------------|----| | Bawaria | 476 667 | 46 | | Dania | 1 029 918 | 49 | | Francja | 12 350 000 | 49 | | Habsburska Monarchia | 3 972 749 | 51 | | Hamburg | 184 223 | 30 | | Hiszpania | 3 944 000 | 10 | | Holandia $^c$ | 117 700 | 0 | | Niderlandy Austriackie $^d$ | 244 141 | 0 | | Prusy | 2 104 077 | 32 | | Szwecja | 1 734 108 | . | | Wielka Brytania | 9 702 172 | 24 | $^a$ Dane dotyczą okresu od 1 IV 1768 r. do 31 III 1773 r. $^b$ W tysiącach złp. $^c$ Zdecydowanie wyższe były dochody najbogatszej prowincji Holandii, które przeciętnie rocznie wynosiły 1 417 807 funtów szterlingów, w tym 43% stanowiły podatki bezpośrednie. $^d$ Dawna nazwa Belgii. Data concern period from 1 IV 1768 to 31 III 1773. b In thousand zlp. c Much higher revenues generated the most affluent province of Holland that annually amounted up to 1 417 807 pounds sterlings, of which 43% of direct taxes. d Former name of Belgium. W 1785 r. podatki na 1 mieszkańca — w szylingach angielskich: In 1785 taxes per capita — in English shilings: | Polska $^a$ | 1 | Prusy | 6 | |---------------|---|-------|---| | Austria $^a$ | 21 | Rosja | 6 | | Francja | 21 | Szwecja | 9 | | Hiszpania | 10 | Wielka Brytania | 34 | | Holandia | 35 | United Kingdom | $^a$ W całej monarchii habsburskiej na 1 mieszkańca — 12 szylingów angielskich. a In all regions under the reign of the Habsburg monarchy per capita — 12 English shilings. Na podstawie: D. Bogart, M. Drelichman, O. Gelderblom, J.-L. Rosenthal, State and private institutions, On the basis: w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. 1: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 78; Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 161; E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. 4, Warszawa 1994, s. 103; obliczenia własne. ### Tabl. 11 (123). DOCHODY I WYDATKI BUDŻETOWE **BUDGET REVENUE AND EXPENDITURE** A. **W LATACH 1821–1865 — Królestwo Polskie** **IN 1821–1865 — Kingdom of Poland** | Specification | 1821–1829 | 1832–1835 | 1836–1850 | 1851–1865 | |---------------|-----------|-----------|-----------|-----------| | **Dochody Revenue** | | | | | | **In percent** | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Dochody stałe** | 22,2 | 14,1 | 14,1 | 18,3 | | **Dochody pośrednie** | 52,7 | 38,9 | 42,2 | 50,7 | | **w tym:** | | | | | | **cla duties** | 10,3 | 7,7 | 7,7 | 6,6 | | **opłaty** | 35,3 | 25,8 | 28,8 | 37,2 | | **Inne** | 25,1 | 47,0 | 43,7 | 31,0 | 1821–1829=100 | **OGÓŁEM TOTAL** | 100 | 157 | 171 | 181 | | **w tym:** | | | | | | **Dochody stałe** | 100 | 100 | 108 | 148 | | **Dochody pośrednie** | 100 | 116 | 137 | 174 | | **w tym:** | | | | | | **cla duties** | 100 | 118 | 128 | 117 | | **opłaty** | 100 | 115 | 139 | 190 | **Wydatki Expenditure** | **W % dochodów ogółem** | 95,7 | 110,1 | 100,0 | 99,2 | | **In % of total revenue** | | | | | | **OGÓŁEM TOTAL** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | **Najwyższe władze** | 4,5 | 2,2 | 20,0 | 20,9 | | **Wojsko** | 44,8 | 35,7 | 9,5 | 8,0 | | **Oświata** | 5,0 | 2,2 | 3,2 | 4,5 | | **Splata długów** | 14,2 | 35,7 | 38,2 | 33,1 | | **Inne** | 31,5 | 24,2 | 29,1 | 33,5 | 1821–1829=100 | **OGÓŁEM TOTAL** | 100 | 181 | 178 | 187 | | **Najwyższe władze** | 100 | 87 | 793 | 872 | | **Wojsko** | 100 | 144 | 38 | 34 | | **Oświata** | 100 | 81 | 115 | 167 | | **Splata długów** | 100 | 455 | 480 | 437 | | **Inne** | 100 | 139 | 164 | 199 | --- a Główne podatki. b Oplaty solne, od wódki i mięsa. c–f W tym dochody z lat ubiegłych: c – 10,3%, d – 11,2%, e – 21,0%, f – 13,1%. g, h W tym głównie wpłaty do skarbu cesarstwa: g – 16,3%, h – 15,5%. a Mainly taxes. b Taxes on salt, vodka, and meat. c–f Of which revenue from previous years: c – 10,3%, d – 11,2%, e – 21,0%, f – 13,1%. g, h Of which mainly payments to the Empire Treasury: g – 16,3%, h – 15,5%. Na podstawie: *Historia Polski w liczbach*, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 319–322. On the basis: | Wyszczególnienie | Lata | W odsetkach | 1821–1830=100 | |------------------|------|-------------|---------------| | **Austro-Węgry** | | | | | **OGÓŁEM** | 1821–1830 | 100 | 100 | | **TOTAL** | 1831–1840 | 100 | 108 | | | 1845–1850 | 100c | 114 | | | **1851–1858** | **100c** | **212** | | W tym dochody | 1821–1830 | 39 | 100 | | staled | 1831–1840 | 34 | 95 | | Of which regular revenued | 1845–1850 | 29 | 85 | | | 1851–1858 | 33 | 177 | | **Belgia** | | | | | **OGÓŁEM** | 1836–1845 | 100 | 100 | | **TOTAL** | 1846–1855 | 100 | 105 | | | **1856–1865** | **100** | **136** | | Dochody stałe | 1836–1845 | 26 | 100 | | Regular revenue | 1846–1855 | 27 | 107 | | | 1856–1865 | 22 | 116 | | Akcyza | 1836–1845 | 16 | 100 | | Excise | 1846–1855 | 17 | 110 | | | 1856–1865 | 17 | 144 | | Clo | 1836–1845 | 9 | 100 | | Duties | 1846–1855 | 10 | 116 | | | 1856–1865 | 9 | 140 | | Inne | 1836–1845 | 49 | 100 | | Other | 1846–1855 | 46 | 100 | | | 1856–1865 | 51 | 143 | | **Francja** | | | | | **OGÓŁEM** | 1836–1845 | 100 | 134 | | **TOTAL** | 1846–1855 | 100e | 140 | | | **1856–1865** | **100e** | **188** | | W tym dochody | 1836–1845 | 23 | . | | staled | 1846–1855 | 22 | . | | Of which regular revenued | 1856–1865 | 17 | . | | **Niderlandy** | | | | | **OGÓŁEM** | 1846–1855 | 100 | 100 | | **TOTAL** | **1856–1865** | **100** | **107** | | Dochody stałe | 1846–1855 | 33 | 100 | | Regular revenue | 1856–1865 | 33 | 107 | | Akcyza | 1846–1855 | 34 | 100 | | Excise | 1856–1865 | 30 | 83 | --- a—f Notki patrz na str. 527. a—e See footnotes on page 527. Wydatki budżetowe w latach 1836–1865 (przeciętne roczne): Budget expenditure in 1836–1865 (annual averages): | Country | 1836–1845 | 1846–1855 | 1856–1865 | 1836–1845 | 1846–1855 | 1856–1865 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | | | | | | | | w % ogółu dochodów | 1821–1830=100a | | | in % of total revenue | | | | | | | Austria-Hungary | 111 | 143 | . | 105 | 185 | . | | Belgium | 114 | 107 | 106 | 100 | 98 | 126 | | France | 101 | 126 | 118 | 130 | 168 | 212 | | Netherlands | . | 133 | 156 | . | 100 | 126 | | Russia | 121b | 151 | 144 | . | 149 | 202 | | United Kingdom | 100 | 112 | 102 | 97 | 114 | 127 | a W przypadku: Belgii — 1836–1845=100, Niderlandów — 1846–1855=100 i Rosji — 1840–1845=100. b Lata 1840–1845. c Wielka Brytania i Irlandia. a For: Belgium — 1836–1845=100, Netherlands — 1846–1855=100 and Russia — 1840–1845=100. b 1840–1845. Na podstawie: B. R. Mitchell, International Historical Statistics, Europe 1750–2005, wyd. 6, New York 2007, 911–913, 924–932. | Lata Years Kraje Countries | Ogółem Total | Administracja Administration | Edukacja Education | Inwestycje publiczne Public investments | Obsługa długu Debt servicing | Ubezpieczenia Securities | Wojsko Army | Inne Other | |---------------------------|--------------|-------------------------------|--------------------|----------------------------------------|-----------------------------|--------------------------|------------|-----------| | | w mln $^b$ in mln $^b$ | w odsetkach in percent | | | | | | | | Niderlandy Netherlands | 1850 | 69 | 100,0 | 10,7 | 0,7 | 4,2 | 58,9 | 19,5 | 6,0 | | | 1890 | 111 | 100,0 | 12,0 | 5,5 | 10,9 | 37,2 | 24,5 | 9,9 | | | 1913 | 194 | 100,0 | 22,1 | 12,2 | 6,6 | 31,0 | 22,2 | 5,9 | | Niemcy Germany | 1872 | 1 380 | 100,0 | 2,2 | – | 0,1 | – | 1,6 | – | | | 1893–1894 | 1 269 | 100,0 | 6,7 | – | 1,9 | 5,1 | 5,7 | 53,8 | 26,7 | | | 1912 | 2 893 | 100,0 | 8,9 | – | 30,0 | 8,0 | 5,0 | 44,8 | 3,4 | | Portugalia Portugal | 1851–1859 | 13 575 | 100,0 | 34,1 | 3,7 | – | 20,5 | 1,1 | 31,4 | 9,2 | | | 1890–1899 | 49 503 | 100,0 | 17,8 | 2,3 | 4,9$^c$ | 40,2 | 1,0 | 17,8 | 16,0 | | | 1910–1911 | 66 075 | 100,0 | 17,0 | 4,4 | 4,6$^c$ | 38,5 | 1,5 | 19,9 | 14,1 | $a$ W okresach wieloletnich — przeciętne roczne. $b$ Waluty krajowe: Niderlandy — w guldenach, Niemcy — w markach, Portugalia — w realach. $c$ Dane dotyczą wydatków na kolonie. Uwaga. W przypadku Niderlandów oraz Niemiec w strukturze wydatków państwa niezwykle istotną rolę pełniły budżety krajów i prowincji związkowych, które nie zostały uwzględnione w tej tablicy. $a$ In long-term period — annual averages. $b$ Of the national currency: Netherlands — in guilders, Germany — in marks, Portugal — in reals. $c$ Data concern expenditure for colonies. Note. For the Netherlands and Germany, an extremely important role in the structure of expenditure was paid by budgets of member countries and provinces which are not included in the table. Wydatki budżetowe na wojsko w latach 1870–1913 (przeciętne roczne) — w %: Budget military expenditure in 1870–1913 (annual averages) — in %: | | ogółu wydatków $^a$ | PKB $^b$ (ceny bieżące) | |------------------|------------------------|---------------------------| | | of total expenditure $^a$ | GDP $^b$ (current prices) | | Austro-Węgry | 12,0 | 3,5 | | Francja | 25,9 | 3,7 | | Niemcy | 54,1 | 2,6 | | Rosja | 27,9 | 3,9 | | Wielka Brytania | 37,5 | 2,6 | | Włochy | 21,7 | 2,8 | $ ^a $ Budżetu centralnego. $ ^b $ Produkt krajowy brutto. $ ^a $ Central budget. $ ^b $ Gross domestic product. Na podstawie: J. L. Cardo, P. Lains, *Public Finance in Portugal, 1796–1910*, w: *Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe*, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 265; J. Eloranta, M. Harrison, *War and disintegration 1914–1950*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. II, 1870 to the present, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010, s. 138; M. Spoorer, *The evolution of public finances in nineteenth-century Germany*, w: *Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe*, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 113; J. L. van Zanden, A. van Riel, *The development of public finance in the Netherlands, 1815–1914*, w: *Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe*, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010, s. 75. | Lata Years | Kraje Countries | Ogółem Total | W tym podatki bezpośrednie Of which direct taxes | |------------|----------------|--------------|--------------------------------------------------| | | | we frankach szwajcarskich in Swiss franc | w % ogólem in % of total | | Austria | Austria | 106 | 14,1 | 13,3 | | w tym Galicja $^a$ of which Galicia $^a$ | 52 | 4,5 | 8,8 | | Belgia | Belgium | 92 | 9,8 | 10,7 | | Bulgaria | Bulgaria | 40 | 9,2 | 23,2 | | Dania | Denmark | 51 | . | . | | Finlandia | Finland | 52 | . | . | | Francja | France | 109 | 15,0 | 13,7 | | Hiszpania | Spain | 53 | 21,0 | 39,4 | | Niderlandy | Netherlands | 51 | 27,3 | 53,5 | | Norwegia | Norway | 61 | . | . | | Rosja $^a$ Russia $^a$ | 28 | 4,0 | 14,3 | | w tym: of which: | | | | | Królestwo Polskie Kingdom of Poland | 43 | 6,6 | 15,3 | | Białoruś i Litwa Belarus and Lithuania | 13 | 1,7 | 13,1 | | Ruś Rus | 34 | 2,8 | 8,2 | | Rosja – część europejska $^b$ Russia – the European part $^b$ | 23 | 3,1 | 13,5 | | Rumunia | Romania | 86 | . | . | | Serbia | Serbia | 40 | . | . | | Szwecja | Sweden | 56 | . | . | | Węgry | Hungary | 78 | 13,9 | 17,9 | | Włochy | Italy | 69 | 13,9 | 20,0 | | Zjednoczone Królestwo $^c$ United Kingdom | 114 | . | . | $ ^a $ Dochody dzielone terytorialnie. $ ^b $ Pozostałe tereny Rosji europejskiej. $ ^c $ Wielka Brytania i Irlandia. $ ^a $ Revenue of divided up among territories. $ ^b $ The rest parts of the European Russia. Dochody i wydatki budżetowe Rosji$^a$ w 1913 r.: Budget revenue and expenditure of Russia$^a$ in 1913: | | ludność population | dochody revenue | wydatki expenditure | |------------------------|--------------------|-----------------|---------------------| | | | | ogółem total | w % dochodów in % of revenue | | | | | | | | | | | | | | **Ogółem Total** | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 103,6$^b$ | | **Królestwo Polskie Kingdom of Poland** | 7,4 | 10,0 | 6,4 | 65,8 | | Białoruś i Litwa Belarus and Lithuania | 7,5 | 4,0 | 5,4 | 138,8 | | Ruś Rus | 7,3 | 8,4 | 6,2 | 76,4 | | **Rosja — część europejska** $c$ Russia — the European part | 64,4 | 61,7 | 48,7 | 81,7 | | Inne tereny Other parts | 13,4 | 15,8 | 33,3 | 218,1 | $^a$ Dane dotyczą dochodów i wydatków dzielonych terytorialnie (dochody te stanowiły 72,9% ogółu dochodów zwyczajnych, a wydatki – 84,8% ogółu wydatków). $^b$ W całym budżecie Rosji wydatki te stanowiły 97,4% dochodów. $^c$ Pozostałe tereny Rosji europejskiej. $^a$ Data concern revenue and expenditure divided up among territories (revenue – 72,9% of total ordinary revenue and expenditure – 84,8% of total expenditure). $^b$ In the whole budget of Russia, these expenditure constituted 97,4% of revenue. $^c$ The rest parts of the European Russia. Na podstawie: B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 925–932; W. Morawski, *Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości*, Warszawa 2002, s. 203; E. Romer, I. Weinfeld, *Rocznik Polski. Tablice statystyczne*, Kraków 1917, s. 84–88; obliczenia własne. | Kraje | Total | od dochodu i własności | od produkcji, obrotu i transakcji | monopole skarbowe netto | sektor państwowy netto | |-------|-------|------------------------|----------------------------------|-------------------------|----------------------| | | | from income and property | from production, trading and sale | treasury monopoly net | state sector net | | Polska | 100,0 | 28,5 | 24,8 | 31,4 | 4,9 | | Austria | 100,0 | 20,9 | 44,4 | 13,4 | 0,2 | | Belgia | 100,0 | 23,4 | 55,8 | — | 1,7 | | Bułgaria | 100,0 | 16,9 | 55,7 | 3,0 | 7,2 | | Czechosłowacja | 100,0 | 21,2 | 59,6 | 11,8 | 0,5 | | Dania | 100,0 | 25,6 | 49,3 | 0,5 | — | | Finlandia | 100,0 | 16,3 | 56,4 | 1,7 | 13,0 | | Francja | 100,0 | 28,4 | 64,0 | 0,6 | 0,8 | | Hiszpania | 100,0 | 32,4 | 48,0 | 13,4 | 0,5 | | Holandia | 100,0 | 36,7 | 42,5 | 0,1 | 1,8 | | Niemcy | 100,0 | 37,9 | 45,7 | 2,7 | 1,1 | | Rumunia | 100,0 | 19,7 | 55,5 | 15,9 | 3,2 | | Szwajcaria | 100,0 | 11,3 | 73,1 | — | 0,3 | | Szwecja | 100,0 | 23,0 | 56,9 | — | 0,1 | | Węgry | 100,0 | 22,8 | 49,7 | 12,7 | 3,1 | | Wielka Brytania | 100,0 | 49,8 | 38,5 | — | 0,9 | | Włochy | 100,0 | 29,3 | 44,1 | 15,8 | 1,8 | a Dane dotyczą roku budżetowego 1927/28. Uwaga. Strukturę obliczono na podstawie dochodów wykonanych lub preliminary. a Data concern of budget year 1927/28. Note. The structure was calculated based on actual revenue or preliminary estimates. Na podstawie: Statistical Yearbook of the League of Nations 1928, Geneva 1928, s. 174–176. On the basis: | Lata/Years | Dochody/Revenue | Wydatki/Expenditure | |------------|-----------------|---------------------| | | ogółem w mln waluty krajowej/total in mln of the national currency | na 1 mieszkańca/per capita | w tym w %/of which in % | | | w jednostce waluty krajowej/in unit of the national currency | w USD/in USD | oświata/education | opieka społeczna/social assistance | armia/army | obsługa długów/debts servicing | | Polska (złoty)/Poland (zloty) | 2 841 | 15,2 | 2,2 | 30,0 | 8,0 | | 1928/29a | 3 008 | 97 | 11 | 2 841 | 15,2 | 2,2 | 30,0 | 8,0 | | 1932/33a | 2 000 | 61 | 7 | 2 245 | 14,3 | 4,5 | 33,9 | 8,4 | | 1936/37a | 2 217 | 65 | 12 | 2 213 | 15,6 | 2,0 | 34,3 | 8,3 | | Belgia (frank)/Belgium (franc) | 10 747 | 8,8 | 6,0 | 7,9 | 41,3 | | 1928 | 12 448 | 1 562 | 219 | 10 747 | 8,8 | 6,0 | 7,9 | 41,3 | | 1932 | 10 457 | 1 277 | 179 | 11 603 | 8,8 | 21,1 | 8,9 | 21,6 | | 1936 | 11 194 | 1 346 | 229 | 13 085 | 9,7b | 12,2b | 10,8b | 33,0b | | Bułgaria (lew)/Bulgaria (lev) | 6 494 | 14,1 | 2,5 | 16,0 | 13,5 | | 1928/29a | 7 174 | 1 276 | 9 | 6 494 | 14,1 | 2,5 | 16,0 | 13,5 | | 1932/33a | 4 751 | 802 | 6 | 5 340 | 17,1 | 2,0 | 15,5 | 22,8 | | 1936 | 6 020 | 971 | 12 | 6 274 | 14,6 | 3,0 | 21,3 | 19,7 | | Francja (frank)/France (franc) | 44 248 | 6,9 | 2,6 | 21,1 | 47,2 | | 1928 | 48 177 | 1 174 | 46 | 44 248 | 6,9 | 2,6 | 21,1 | 47,2 | | 1933 | 43 436 | 1 037 | 41 | 54 945 | 7,3 | 5,6 | 24,6 | 29,1 | | 1936 | 36 139 | 862 | 40 | 55 217 | 6,8 | 6,6 | 28,2 | 30,0 | | Holandia (gulden)/Netherlands (guilder) | 838 | 17,8 | 7,8 | 10,4 | 32,7 | | 1928 | 717 | 93 | 37 | 838 | 17,8 | 7,8 | 10,4 | 32,7 | | 1932 | 1 175 | 145 | 58 | 1 079 | 15,3 | 14,7 | 8,0 | 9,8 | | 1936b | 623 | 73 | 40 | 799 | 19,1 | 16,1 | 9,8 | 15,3 | | Niemcyc (marka)/Germanyc (mark) | 8 376 | 0,5 | 12,7 | 9,0 | 7,5 | | 1928/29a | 6 568 | 103 | 24 | 8 376 | 0,5 | 12,7 | 9,0 | 7,5 | | 1932/33a | 5 042 | 78 | 18 | 5 735 | 0,4 | 26,2 | 11,0 | 9,2 | | 1934/35ad | 7 806 | 112 | 45 | 8 221 | . | . | . | . | a Lata budżetowe. b Preliminarz. c Dane dotyczą budżetu Rzeszy, bez budżetów krajów związkowych. d Szacuje się, że dochody budżetowe z tytułu podatków i pożyczek wewnętrznych w roku budżetowym 1937/38 wyniosły 16 669 mln marek, a w roku budżetowym 1938/39 – 28 550 mln marek, w tym dochody podatkowe stanowiły w tych latach odpowiednio: 84% i 62%. a Budget years. b Preliminary estimate. c Data refer to the budget of Russia, excluding budgets of countries belonging to the union. d It is estimated that budget revenue on taxes and internal loans in the budget year 1937/38 amounted to 16 669 mln marks, and in the budget year 1938/39 to 28 550 mln marks, of which revenue on taxes which made up in these years respectively: 84% and 62%. | Lata / Years | Dochody / Revenue | Wydatki / Expenditure | |--------------|------------------|----------------------| | | ogółem w mln waluty krajowej / total in mln of the national currency | na 1 mieszkańca / per capita | w tym w % / of which in % | | | w jednostce waluty krajowej / in unit of the national currency | w USD / in USD | oświata / education | opieka społeczna / social assistance | armia / army | obsługa długów / debts servicing | | Rumunia (lej) / Romania (leu) | 32 768 | 1 884 | 11 | 35 224 | 17,8 | 4,3 | 21,5 | 16,5 | | 1928 | 17 848 | 969 | 6 | 18 949 | 18,6 | 2,6 | 17,0 | 30,8 | | 1936/37a | 24 505 | 1 268 | 9 | 23 056 | 18,3b | 3,6b | 34,8b | 19,5b | | Szwajcaria (frank) / Switzerland (franc) | 383 | 96 | 18 | 359 | 2,2 | 14,2 | 25,3 | 35,7 | | 1928 | 420 | 102 | 19 | 444 | 2,7 | 18,7 | 22,1 | 23,4 | | 1936 | 514 | 123 | 27 | 540 | 1,9 | 11,1 | 21,7 | 23,1 | | Szwecja (korona) / Sweden (krona) | 788 | 129 | 35 | 792 | 17,2 | 12,0 | 18,9 | 11,0 | | 1928/29a | 1 069 | 173 | 45 | 1 067 | 14,6 | 13,6 | 13,3 | 8,6 | | 1936/37ab | 1 238 | 198 | 48 | 1 238 | 12,9 | 14,2 | 15,3 | 9,3 | | Wielka Brytania (funt szterling) / United Kingdom (pound sterling) | 836 | 21 | 102 | 818 | 6,1 | 9,4 | 13,8 | 45,1 | | 1928/29a | 827 | 21 | 102 | 859 | 6,2 | 16,3 | 12,0 | 36,0 | | 1936/37a | 897 | 22 | 103 | 902 | 6,7 | 18,0 | 20,6 | 24,8 | | Włochy (lir) / Italy (lira) | 21 428 | 531 | 28 | 20 990 | 7,1 | 2,2 | 21,7 | 25,4 | | 1928/29ab | 18 901 | 453 | 24 | 23 003 | 7,7 | 2,4 | 23,0 | 23,9 | | 1936/37ab | 22 830 | 529 | 28 | 23 703 | 7,6 | 1,8 | 20,7 | 25,5 | a Lata budżetowe. b Preliminarz. Uwaga. Z powodu różnic w strukturze budżetów dane pomiędzy krajami nie są w pełni porównywalne. a Budget years. b Preliminary estimate. Note. Due to differences in budget structures, data for separate countries are not fully comparable. Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s. 377 i 378; Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31, Geneva 1932, s. 213–215; Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41, Geneva 1942, s. 229–235. | Kraje | Waluta | Dochody Revenue | Wydatki Expenditure | |-------|--------|-----------------|---------------------| | | | w mld waluty krajowej in bn of the national currency | ogółem total | w tym w % | of which in % | | | | | oświata $^a$ education $^a$ | ochrona zdrowia $^b$ health care $^b$ | obrona narodowa national defence | inne $^c$ other $^c$ | | Europa Środkowo-Wschodnia | Central and Eastern Europe | | Polska $^d$ – złoty | Poland $^d$ – zloty | 389,6 | 379,3 | 8,3 | 12,1 | 9,0 | 54,9 | | Bułgaria – lew | Bulgaria – lev | 5,7 | 5,7 | 31,1 | 16,2 | 52,6 | | Czechosłowacja – korona | Czechoslovakia – koruna | 205,9 | 194,3 | 45,0 | 7,7 | 47,3 | | Rumunia – lej | Romania – leu | 133,3 | 130,9 | 7,8 | 18,2 | 5,4 | 63,8 | | Węgry – forint | Hungary – forint | 171,9 | 175,7 | 7,9 | 17,6 | 5,6 | 58,1 | | Europa Zachodnia | Western Europe | | Austria – szylling | Austria – shilling | 101,7 | 103,4 | 11,4 | 24,3 | 4,0 | 23,0 | | Belgia – frank | Belgium – franc | 308,5 | 350,3 | 20,8 | 17,2 | 9,5 | 23,9 | | Finlandia – marka | Finland – markka | 10,5 | 10,0 | 18,3 | 21,3 | 6,0 | 32,6 | | RFN $^e$ – marka | FRG $^e$ – mark | 262,9 | 267,8 | 34,1 | 7,4 | . | . | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 40,4 | 44,0 | 16,0 | 30,6 | 13,5 | 33,2 | | Wielka Brytania $^f$ – funt szterling | United Kingdom $^f$ – pound sterling | 22,3 | 21,9 | 12,1 | 27,1 | 11,3 | 27,6 | | Włochy – lir | Italy – lira | 12 109,3 | 12 678,8 | 15,9 | 0,7 | 9,1 | 36,7 | $^a$ W krajach Europy Środkowo-Wschodniej – wydatki na szkolnictwo, naukę i kulturę. $^b$ Łącznie z opieką społeczną i ubezpieczeniami społecznymi. $^c$ W krajach Europy Środkowo-Wschodniej – wydatki na gospodarkę narodową i inwestycje (w poszczególnych krajach stanowią – w % – odpowiednio: 50,6; 50,5; 45,1; 61,9; 53,2) oraz administrację państwową i wymiar sprawiedliwości; w krajach Europy Zachodniej – wydatki na transfery o charakterze socjalnym, subwencje i dopłaty. $^d$, $^f$ Dane dotyczą budżetu: $d$ – centralnego i budżetów terenowych, $f$ – sektora publicznego. $^e$ Republika Federalna Niemiec; dane dotyczą budżetu federalnego i budżetów krajów związkowych. Uwaga. Z uwagi na odmienne metody klasyfikacji wydatków dane nie są w pełni porównywalne pomiędzy krajami. $^a$ In countries of Central and Eastern Europe – expenditure on education, science and culture. $^b$ Including social assistance and social security. $^c$ In countries of Central and Eastern Europe – expenditure on national economy and investments (in separate countries they constitute respectively – in %: 50,6; 50,5; 45,1; 61,9; 53,2) as well as public administration and justice; in countries of Western Europe – expenditure on social transfer, subsidies and allocations. $^d$, $^f$ Data concern budget: $d$ – central and local ones, $f$ – public sector. $^e$ West Germany; data concern federal budget and budgets of federated states. Note. Due to various methods of categorizing expenditures, data for separate countries are not fully comparable. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977, s. 339–348; Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo. Gospodarka, Warszawa 2012, s. 509. Tabl. 13 (125). DOCHODY I WYDATKI SKONSOLIDOWANEGO BUDŻETU CENTRALNEGO W 1990 R. REVENUE AND EXPENSE OF THE CONSOLIDATED CENTRAL BUDGET IN 1990 A. OGÓŁEM TOTAL | Kraje | Waluta | Dochody $^a$ | Wydatki $^b$ | Wynik ogółem total | Result in % of GDP $^c$ | |-------|--------|----------------|----------------|---------------------|--------------------------| | | | Revenue $^a$ | Expense $^b$ | w % PKB $^c$ | (ceny bieżące) | | | | w mld waluty krajowej | in bn of the national currency | (current prices) | | Polska $^d$ – zloty | Poland $^d$ – zloty | 117,9 | 123,7 | -5,8 | -1,9 | | Austria – szylling | Austria – schilling | 629,4 | 710,3 | -80,9 | -4,5 | | Belgia – frank | Belgium – franc | 2 820,9 | 3 185,5 | -364,6 | -5,5 | | Bułgaria – lew | Bulgaria – lev | 22,8$^e$ | 26,5$^e$ | -3,7$^e$ | -8,2 | | Czechy $^d$ – korona | Czech Republic $^d$ – koruna | 440,4 | 433,2 | +7,2 | +0,5 | | Finlandia – marka | Finland – markka | 164,1 | 163,2 | +0,9 | +0,2 | | Francja – frank | France – franc | 2 673,3 | 2 809,8 | -136,5 | -2,1 | | Hiszpania – peseta | Spain – peseta | 10 203,1 | 11 477,0 | -1 273,9 | -2,5 | | Holandia – gulden | Netherlands – guilder | 166,0 | 186,2 | -20,2 | -3,9 | | RFN $^f$ – marka | FRG $^f$ – mark | 701,6 | 741,1 | -39,5 | -1,6 | | Rumunia – lej | Romania – leu | 297,9 | 289,9 | +8,0 | +0,9 | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 601,7 | 588,1 | +13,6 | +1,0 | | Węgry – forint | Hungary – forint | 1 105,9 | 1 089,2 | +16,8 | +0,8 | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 203,2 | 199,6 | +3,6 | +0,6 | | Włochy – lir | Italy – lira | 406 460 | 545 090 | -138 630 | -10,6 | $a, b$ Łącznie: $a$ – z otrzymanymi dotacjami, $b$ – z zaciągniętymi pożyczkami i ich splatami. $c$ Produkt krajowy brutto. $d$ 1995 r. $e$ W milionach lewów. $f$ Republika Federalna Niemiec. $a, b$ Including: $a$ – allocations, $b$ – loans and repayment of loans. $c$ Gross domestic product. $d$ 1995. $e$ In million leva. $f$ West Germany. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 449–465. On the basis: | Kraje | W % ogółu dochodów — dochody | W % ogółu wydatków — wydatki na | |-------|-----------------------------|---------------------------------| | | bieżące | kapitałowe | opieka społeczna i ubezpieczenia społeczne | ochronę zdrowia | edukację | obronę narodową i bezpieczeństwo publiczne | działalność gospodarczą | | | current | capital | social welfare and social security | health care | education | national defence and public safety | economic activity | | | ogółem | razem | w tym podatkowe | w tym podatek | od osób fizycznych | od towarów i usług (VAT) | value added tax (VAT) | | | grand total | total | of which | of which | personal income tax | (VAT) | | Polska | 99,7 | 89,7 | 20,0 | 28,1 | 0,3 | 49,3 | 10,1 | 8,4 | 8,1 | 5,9 | | Austria | 99,8 | 91,0 | 15,4 | 25,3 | 0,2 | 45,4 | 12,9 | 9,3 | 5,0 | 9,8 | | Belgia | 99,9 | 96,4 | 28,8 | 23,7 | 0,1 | . | . | . | . | . | | Bułgaria | 96,0 | 70,4 | — | 17,5 | 4,0 | 22,0 | 1,6 | 2,4 | 9,2 | . | | Czechy | 100,0 | 91,8 | 1,7 | 32,0 | — | 28,8 | 16,9 | 11,6 | 11,6 | 13,8 | | Finlandia | 100,0 | 91,1 | 27,5 | 46,7 | — | 44,8 | 3,2 | 13,9 | 7,0 | 18,1 | | Francja | 99,7 | 92,8 | 11,5 | 28,3 | 0,3 | 43,8 | 16,0 | 7,0 | 7,8 | 5,0 | | Hiszpania | 99,5 | 94,1 | 22,6 | 22,0 | 0,5 | 38,5 | 7,0 | 5,3 | 7,8 | 9,9 | | Holandia | 99,9 | 91,0 | 23,4 | 22,2 | 0,1 | 37,8 | 11,8 | 10,9 | 7,4 | 7,4 | | RFN | 99,9 | 93,1 | 12,7 | 24,9 | 0,1 | 0,4 | 46,9 | 17,9 | 0,9 | 8,1 | | Rumunia | 99,0 | 88,9 | — | 32,2 | 1,0 | 31,4 | 8,6 | 2,8 | 12,0 | 38,3 | | Szwecja | 98,9 | 86,7 | 3,8 | 31,4 | 1,1 | 49,5 | 0,3 | 4,7 | 7,8 | 10,0 | | Węgry | 100,0 | 84,5 | 5,5 | 31,3 | — | 32,1 | 5,3 | 2,5 | 4,7 | 8,6 | | Wielka Brytania | 99,7 | 90,8 | 28,6 | 29,0 | 0,3 | 31,2 | 13,8 | 4,4 | 12,8 | 5,4 | | Włochy | 99,8 | 96,7 | 29,9 | 29,0 | 0,2 | . | . | . | . | . | a, b Notki patrz na str. 536. c 1995 r. d 1991 r. e Republika Federalna Niemiec. f 1992 r. g 1993 r. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 449–465. On the basis: Tabl. 14 (126). DOCHODY, WYDATKI I SALDO OPERACYJNE NETTO SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH W 2010 R. REVENUE, EXPENSE AND NET OPERATING BALANCE OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR IN 2010 A. OGÓŁEM TOTAL | Kraje | Waluta | Dochody Revenue | Wydatki Expense | Saldo Balance | Dochody Revenue | Wydatki Expense | Saldo Balance | |-------|--------|-----------------|-----------------|---------------|-----------------|-----------------|---------------| | | | | | | | | | | | | w mld waluty krajowej in bn of the national currency | w % PKB (ceny bieżące) in % of GDP (current prices) | | | | | | Polska – złoty | Poland – zloty | 532,2 | 588,6 | −56,4 | 37,6 | 41,6 | −4,0 | | Austria – euro | Austria – euro | 137,3 | 150,8 | −13,5 | 48,3 | 53,0 | −4,7 | | Belgia – euro | Belgium – euro | 172,2 | 187,2 | −15,0 | 48,9 | 53,1 | −4,2 | | Bułgaria – lew | Bulgaria – lev | 24,3 | 25,5 | −1,2 | 34,5 | 36,2 | −1,7 | | Czechy – korona | Czech Republic – koruna | 1 487,7 | 1 686,9 | −199,2 | 40,6 | 46,0 | −5,4 | | Finlandia – euro | Finland – euro | 94,4 | 98,3 | −3,9 | 52,2 | 54,4 | −2,2 | | Francja – euro | France – euro | 961,2 | 1 083,6 | −122,4 | 49,8 | 56,1 | −6,3 | | Hiszpania – euro | Spain – euro | 379,5 | 457,0 | −77,5 | 35,7 | 43,0 | −7,3 | | Holandia – euro | Netherlands – euro | 271,6 | 297,9 | −26,3 | 46,2 | 50,6 | −4,4 | | Niemcy – euro | Germany – euro | 1 082,1 | 1 170,8 | −88,7 | 43,4 | 47,0 | −3,6 | | Rumunia – lej | Romania – leu | 176,4 | 195,0 | −18,6 | 34,3 | 38,0 | −3,7 | | Szwecja – korona | Sweden – krona | 1 739,4 | 1 717,4 | +22,0 | 52,6 | 51,9 | +0,7 | | Węgry – forint | Hungary – forint | 12 095,2 | 13 248,6 | −1 153,4 | 44,6 | 48,9 | −4,3 | | Wielka Brytania – funt szterling | United Kingdom – pound sterling | 590,9 | 718,4 | −127,5 | 40,6 | 49,4 | −8,8 | | Włochy – euro | Italy – euro | 713,0 | 781,6 | −68,6 | 46,1 | 50,5 | −4,4 | a Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzączymi w skład szczębla centralnego i lokalnego. b Produkt krajowy brutto. Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. b Gross domestic product. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 535. On the basis: Tabl. 14 (126). DOCHODY, WYDATKI I SALDO OPERACYJNE NETTO SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH W 2010 R. $^a$ (cd.) REVENUE, EXPENSE AND NET OPERATING BALANCE OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR IN 2010$^a$ (cont.) B. STRUKTURA DOCHODÓW STRUCTURE OF REVENUE | Kraje | Countries | Ogółem Grand total | Podatki Taxes | Składki na ubezpieczenia społeczne Contributions for social security | Przychody ze sprzedaży Revenue from sale | Dochody kapitałowe Capital revenue | Inne Other | |-------|-----------|-------------------|----------------|-------------------------------------------------|----------------------------------------|----------------------------------|------------| | | | | razem total | w tym of which | pośrednie indirect | bezpośrednie direct | | | | | | Polska | Poland | 100,0 | 54,8 | 36,2 | 18,5 | 29,5 | 6,1 | 3,4 | 6,3 | | Austria | Austria | 100,0 | 56,5 | 30,1 | 26,4 | 33,9 | 4,1 | 0,1 | 5,3 | | Belgia | Belgium | 100,0 | 59,6 | 26,3 | 31,9 | 33,8 | 3,8 | 0,1 | 2,6 | | Bulgaria | Bulgaria | 100,0 | 57,5 | 42,7 | 14,1 | 20,2 | 7,3 | 0,0 | 15,0 | | Czechy | Czech Republic | 100,0 | 46,4 | 28,5 | 17,9 | 38,9 | 6,6 | 3,8 | 4,3 | | Finlandia | Finland | 100,0 | 56,0 | 25,3 | 30,3 | 24,2 | 11,9 | 0,3 | 7,6 | | Francja | France | 100,0 | 52,1 | 30,0 | 21,3 | 37,6 | 7,0 | −0,3 | 3,5 | | Hiszpania | Spain | 100,0 | 55,7 | 28,5 | 26,1 | 36,7 | 3,7 | −1,0 | 4,9 | | Holandia | Netherlands | 100,0 | 52,6 | 26,2 | 25,8 | 32,0 | 8,0 | 0,1 | 7,2 | | Niemcy | Germany | 100,0 | 51,2 | 25,5 | 25,3 | 38,8 | 6,2 | 0,5 | 3,3 | | Rumunia | Romania | 100,0 | 53,8 | 35,7 | 18,1 | 28,4 | 7,6 | 2,1 | 8,0 | | Szwecja | Sweden | 100,0 | 70,8 | 34,1 | 36,7 | 16,6 | 7,0 | 0,1 | 5,3 | | Węgry | Hungary | 100,0 | 56,3 | 37,4 | 17,7 | 26,9 | 6,3 | 4,6 | 5,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 100,0 | 71,0 | 31,8 | 38,8 | 21,0 | 6,5 | 0,1 | 1,4 | | Włochy | Italy | 100,0 | 62,6 | 30,4 | 31,7 | 29,9 | 2,9 | 0,5 | 4,0 | $^a$ Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzącymi w skład szczebla centralnego i lokalnego. $^a$ Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 536–538. On the basis: | Kraje | Countries | Ogółem Total | ochrona socjalna social protection | ochrona zdrowia health protection | edukacja education | sprawy gospodarcze economy affairs | obrona narodowa i bezpieczeństwo publiczne national defence and public safety | |-------|-----------|--------------|----------------------------------|---------------------------------|-------------------|---------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------| | Polska | Poland | 100,0 | 37,2 | 11,0 | 12,5 | 12,4 | 7,3 | | Austria | Austria | 100,0 | 41,4 | 15,5 | 10,8 | 10,8 | 4,3 | | Belgia | Belgium | 100,0 | 36,4 | 14,9 | 11,8 | 11,5 | 5,4 | | Bułgaria | Bulgaria | 100,0 | 35,4 | 12,6 | 10,0 | 13,5 | 11,7 | | Czechy | Czech Republic | 100,0 | 31,1 | 17,8 | 10,9 | 15,1 | 7,0 | | Finlandia | Finland | 100,0 | 43,1 | 14,2 | 11,8 | 8,8 | 5,6 | | Francja | France | 100,0 | 42,7 | 14,1 | 10,6 | 6,1 | 6,7 | | Hiszpania | Spain | 100,0 | 37,2 | 14,3 | 10,7 | 11,4 | 6,9 | | Holandia | Netherlands | 100,0 | 33,7 | 16,3 | 11,5 | 11,7 | 6,9 | | Niemcy | Germany | 100,0 | 43,1 | 15,0 | 9,0 | 10,0 | 5,6 | | Rumunia | Romania | 100,0 | 37,2 | 9,0 | 8,3 | 17,0 | 9,7 | | Szwajcaria | Switzerland | 100,0 | 40,8 | 6,0 | 17,6 | 13,0 | 7,4 | | Szwecja | Sweden | 100,0 | 41,2 | 13,5 | 13,3 | 8,7 | 5,6 | | Węgry | Hungary | 100,0 | 35,9 | 10,4 | 11,3 | 11,8 | 6,3 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 100,0 | 35,7 | 16,3 | 13,8 | 6,2 | 10,6 | | Włochy | Italy | 100,0 | 40,5 | 15,1 | 8,9 | 7,6 | 6,7 | a Dane opracowano zgodnie z metodologią Międzynarodowego Funduszu Walutowego obowiązującą od 2001 r.; dane podaje się w ujęciu memorialowym po skonsolidowaniu transferów wewnętrznych, tj. wyeliminowaniu transakcji pomiędzy organami wchodzączymi w skład szczebla centralnego i lokalnego. b Zgodnie z klasyfikacją funkcji instytucji rządowych i samorządowych (COFOG). a Data were calculated according to the International Monetary Fund methodology valid since 2001; data for general government are given on accrual basis, after consolidation of internal transfers, i.e. after elimination of transactions between bodies of central and local level. b According to Classification of the Functions of Government (COFOG). Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 542–544. On the basis: Tabl. 15 (127). RELACJA NADWYŻKI (+)/DEFICYTU (−) SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH DO PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO (ceny bieżące)$^a$ RELATION OF SURPLUS (+)/DEFICIT (−) OF THE GENERAL GOVERNMENT SECTOR TO GROSS DOMESTIC PRODUCT (current prices)$^a$ | Kraje | Countries | 1990$^b$ | 1995$^b$ | 2000 | 2005 | 2010 | |-------|-----------|------------|------------|------|------|------| | Polska | Poland | +1,7 | −1,9 | −3,0 | −4,1 | −7,8 | | Austria | Austria | −4,5 | −5,1 | −1,7 | −1,7 | −4,4 | | Belgia | Belgium | −5,5 | −3,2 | 0,0 | −2,7 | −4,1 | | Bułgaria | Bulgaria | −8,2 | −5,3 | −0,5 | +1,0 | −3,1 | | Czechy | Czech Republic | . | +0,5 | −3,6 | −3,2 | −4,8 | | Finlandia | Finland | +0,2 | −9,5 | +6,9 | +2,8 | −2,5 | | Francja | France | −2,1 | −6,5 | −1,5 | −2,9 | −7,1 | | Hiszpania | Spain | −2,5 | −4,8 | −0,9 | +1,3 | −9,3 | | Holandia | Netherlands | −3,9 | −3,6 | +2,0 | −0,3 | −5,1 | | Niemcy$^c$ | Germany$^c$ | −1,6 | −1,8 | +1,1 | −3,3 | −4,3 | | Rumunia | Romania | +0,9 | −3,0 | −4,7 | −1,2 | −6,9 | | Szwecja | Sweden | +1,0 | −9,3 | +3,6 | +2,2 | +0,2 | | Węgry | Hungary | +0,8 | −6,4 | −3,0 | −7,9 | −4,2 | | Wielka Brytania | United Kingdom | +0,7 | −5,5 | +3,6 | −3,4 | −10,3 | | Włochy | Italy | −10,6 | −6,9 | −0,8 | −4,4 | −4,6 | $^a$ Na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. $^b$ Relacja wyniku (nadwyżki/deficytu) budżetu centralnego do produktu krajowego brutto. $^c$ W 1990 r. Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Nadwyżka/deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych jest różnicą między ich dochodami i wydatkami. $^a$ According to the “European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)”. $^b$ Relation of result (surplus/deficit) central budget to gross domestic product. $^c$ In 1990 West Germany (FRG). Note. General government sector surplus/deficit is a difference between its revenue and expense. Na podstawie: Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991, s. 145; Rocznik Statystyczny 1995, Warszawa 1995, s. 526; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 2000, Warszawa 2000, s. 453; Rocznik Statystyki Miedzynarodowej 2012, Warszawa 2012, s. 545 i 546. Tabl. 16 (128). DŁUGI PAŃSTW (cd.) DEBTS OF STATES (cont.) B. W LATACH 1970–2010 — skonsolidowany dług brutto$^a$ sektora instytucji rządowych i samorządowych IN 1970–2010 — consolidated gross debt$^a$ of the general government sector | Kraje | Countries | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | na 1 mieszkańca w tys. euro | |-------|-----------|------|------|------|------|------|--------------------------| | | | | | | | | per capita in thous. euro| | | | w mld ECU$^b$ | in bn ECU$^b$ | | | | | |-------|-----------|-----------------|-----------------|------|------|------|--------------------------| | | | | | | | | | | | | w mld euro | in bn euro | | | | | |-------|-----------|------------|------------|------|------|------|--------------------------| | | | | | | | | | | | | na 1 mieszkańca w tys. euro | | |-------|-----------|-----------------------------|--------------------------| | | | per capita in thous. euro | | | Polska$^c$ | Poland$^c$ | . | . | 58,3$^d$ | 71,1 | 195,4 | 5,1 | | Austria | Austria | 2,8 | 20,8 | 72,9 | 138,0 | 205,7 | 24,5 | | Belgia | Belgium | 15,8 | 67,2 | 200,6 | 272,2 | 340,3 | 31,2 | | Bulgaria | Bulgaria | . | . | . | 10,2 | 5,9 | 0,8 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 11,5 | 57,3 | 5,5 | | Finlandia | Finland | 1,2 | 4,4 | 15,3 | 57,9 | 87,0 | 16,1 | | Francja | France | . | 103,4 | 346,7 | 826,0 | 1 595 | 25,3 | | Hiszpania | Spain | 5,8 | 26,7 | 174,9 | 374,0 | 643,1 | 13,8 | | Holandia | Netherlands | . | 59,0 | 178,5 | 224,8 | 369,9 | 22,3 | | Niemcy$^e$ | Germany$^f$ | 33,5 | 185,3 | 513,7 | 1 232 | 2 057 | 25,2 | | Rumunia | Romania | . | . | . | 7,5 | 37,4 | 1,7 | | Szwecja | Sweden | 9,3 | 37,4 | 79,3 | 138,3 | 146,9 | 15,6 | | Węgry | Hungary | . | . | . | 27,7 | 78,3 | 7,8 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 96,3 | 205,7 | 266,1 | 641,9 | 1 352,9 | 21,8 | | Włochy | Italy | 39,4 | 188,9 | 844,8 | 1 300 | 1 842 | 30,4 | $^a$ Krajowy i zagraniczny. $b$ Patrz notka g do tabl. 2, cz. D na str. 487. $c$ Dług zagraniczny w 1980 r. wynosił 24,1 mld USD, a w 1990 r. – 49,4 mld USD. $d$ 1995 r.; dług krajowy i zagraniiczny Skarbu Państwa łącznie z długami poręczonymi przez rząd Polski – 185,8 mld zł, tj. 74,32 mld USD, co przy kursie 1 USD=0,785 ECU=58,3 mld ECU. $e$ W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Długi sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 1995–2010 zostały obliczone na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. Metodę tę zastosowano także do oszacowania zadłużenia w latach 1970–1990. $a$ Domestic and foreign. $b$ See footnote g to the table 2, part D on page 487. $c$ Foreign debt in 1980 – 24,1 bn USD and in 1990 – 49,4 bn USD. $d$ 1995; domestic and foreign debt of State Treasury, including debt guaranteed by the government of Poland – 185,8 bn zł=74,32 bn USD=58,3 bn ECU (1 USD=0,785 ECU). $e$ In 1970–1990 West Germany (FRG). Note. Debts of the general government sector in 1995–2010 calculated according to the "European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)". The method was also applied to estimate debt of the years 1970–1990. W 2010 r. dług sektora publicznego i prywatnego — w mld USD: In 2010 debt of public and private sector — in bn USD: | Country | Debt (bn USD) | |------------------|---------------| | Polska | 317,1 | | Austria | 822,1 | | Belgia | 1 356,7 | | Bułgaria | 50,4 | | Czechy | 95,4 | | Finlandia | 467,3 | | Francja | 5 119,3 | | Hiszpania | 2 296,9 | | Holandia | 2 413,5 | | Niemcy | 5 221,2 | | Rumunia | 125,1 | | Szwecja | 936,1 | | Węgry | 206,8 | | Wielka Brytania | 9 483,0 | | Włochy | 2 435,2 | Na podstawie: Economic Survey of Europe in 1990–1991, ONZ, Geneva-New York 1991, s. 250; General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series, European Commission 2012, s. 164 i 165; Gross External Debt Position. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; Wójtowicz G., Historia monetarna Polski, Warszawa 2003, s. 182 i 189. Tabl. 16 (128). DŁUGI PAŃSTW (dok.) DEBTS OF STATES (cont.) C. W LATACH 1970–2010 – relacja skonsolidowanego długu brutto$^a$ sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto (ceny bieżące) IN 1970–2010 – relation of consolidated gross debt$^a$ of the general government sector to gross domestic product (current prices) | Kraje | Countries | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------| | | | w % | in % | | | | | Polska | Poland | 5,6$^{bc}$ | 42,4$^b$ | 49,6$^{bd}$ | 36,8 | 54,8 | |--------|-----------|-------------|------------|--------------|------|------| | Austria| Austria | 18,4 | 35,3 | 56,2 | 66,2 | 71,9 | | Belgia | Belgium | 60,0 | 74,0 | 125,6 | 107,8| 96,0 | | Bulgaria| Bulgaria | . | . | 108,3$^{be}$ | 72,5 | 16,3 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 17,8 | 38,1 | | Finlandia| Finland | 11,5 | 11,3 | 14,0 | 43,8 | 48,4 | | Francja| France | . | 20,7 | 35,2 | 57,4 | 82,3 | | Hiszpania| Spain | 14,7 | 16,5 | 42,7 | 59,4 | 61,2 | | Holandia| Netherlands | . | 45,3 | 76,8 | 53,8 | 62,9 | | Niemcy$^f$ | Germany$^f$ | 17,8 | 30,3 | 41,3 | 60,2 | 83,0 | | Rumunia| Romania | . | . | . | 22,5 | 30,5 | | Szwecja| Sweden | 26,8 | 39,4 | 41,2 | 53,9 | 39,4 | | Węgry | Hungary | . | . | 85,6$^e$ | 56,1 | 81,4 | | Wielka Brytania| United Kingdom | 78,4 | 52,7 | 33,3 | 41,0 | 79,6 | | Włochy | Italy | 37,2 | 56,6 | 94,3 | 108,5| 118,6 | $^a$ Krajowy i zagraniczny. $b$ Zadłużenie zagraniczne Skarbu Państwa; dane szacunkowe. $c$ 1971 r. $d$ 1989 r. $e$ 1995 r. $f$ W latach 1970–1990 Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto w latach 1995–2010 została obliczona na podstawie „Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)”. Metodę tę zastosowano także do oszacowania zadłużenia w latach 1970–1990. $^a$ Domestic and foreign. $b$ State Treasury foreign debt; estimated data. $c$ 1971. $d$ 1989. $e$ 1995. $f$ In 1970–1990 West Germany (FRG). Note. Relation of debt of the general government sector to gross domestic product in 1995–2010 calculated according to the “European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)”. The method was also applied to estimate debt of the years 1970–1990. Na podstawie: General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series, European Commission, 2012, s. 164 i 165; Gross External Debt Position. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 367; Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index. DOCHÓD NARODOWY NATIONAL INCOME Tabl. 1 (129). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO WYTWORZONEGO POLSKI$^a$ OKOŁO 1580 R. | Specification | In thousands złp | In percent | |---------------|-----------------|------------| | **TOTAL** | 53,906 | 100,0 | | Chleb żytni | 12,205 | 22,6 | | Rye bread | | | | Żyto eksportowane | 575 | 1,1 | | Exported rye | | | | Pieczywo pszenne | 785 | 1,5 | | Wheat bread | | | | Pszenica eksportowana | 105 | 0,2 | | Exported wheat| | | | Jęczmień (kasza) | 688 | 1,3 | | Barley (pearl)| | | | Groch | 1,113 | 2,1 | | Pea | | | | Jagły | 674 | 1,3 | | Millet | | | | Kasza tatarczana | 533 | 1,0 | | Buckwheat groats| | | | Piwo | 14,938 | 27,7 | | Beer | | | | Mięso | 4,485 | 8,3 | | Meat | | | | Specification | In thousands złp | In percent | |---------------|-----------------|------------| | Skóry wołowe eksportowane | 187 | 0,3 | | Exported cowhide | | | | Ryby | 258 | 0,5 | | Fish | | | | Polcie wieprzowe | 2,437 | 4,5 | | Flitches of pigs| | | | Sadło | 406 | 0,8 | | Fat | | | | Olej | 980 | 1,8 | | Oil | | | | Masło | 942 | 1,7 | | Butter | | | | Ser | 1,095 | 2,0 | | Cheese | | | | Nabiał | 1,018 | 1,9 | | Dairy products | | | | Sól i minerały | 1,642 | 3,0 | | Salt and minerals| | | | Produkcja rzemiosła i usług | 8,840 | 16,4 | | Manufacture of craft and services | | | $^a$ Dotyczy 4 prowincji Korony właściwej: Wielkopolski, Małopolski, Mazowsza i Prus Królewskich. Uwaga. Dochód narodowy wytworzony oszacowano na podstawie konsumpcji żywności, cen gdańskich i eksportu (bez uwzględnienia eksportu wołów hodowanych głównie na Podolu i Wołoszczyźnie, tj. poza Koroną) przy przyjęciu 3,4 mln ludności w 4 prowincjach Korony właściwej; średni dochód narodowy na 1 osobę wyniósł ok. 16 złp, czyli 333 g srebra. $^a$ Concern 4 provinces of the Crown of the Kingdom of Poland: Wielkopolska, Małopolska, Mazowsze, and Royal Prussia. Note. Generated national income was estimated based on food consumption, Gdańsk prices, and exports (excluding exports of oxen bred mainly in Podolia and Wallachia, i.e. outside the Crown of the Kingdom of Poland) assuming that there were 3,4 mln population in 4 provinces of the Crown; average national income per capita amounted ca. 16 złp=333 g of silver. Na podstawie: Historia Polski w liczbach, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006, s. 176. On the basis: SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO NA 1 MIESZKAŃCA W LATACH 1870–1913 (ceny stałe) ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME PER CAPITA IN 1870–1913 (constant prices) W dolarach amerykańskich$^a$ In United States dollars$^a$ 1870=100 Europa Zachodnia i Północna – 12 krajów (bez Hiszpanii, Portugalii, Irlandii i małych państw). Western and Northern Europe - 12 countries (excluding Spain, Portugal, Ireland and small countries) Europa Środkowa i Południowa - Albania, Bułgaria, Czechosłowacja, Jugosławia, Polska, Rumunia, Węgry. Central and Southern Europe - Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Poland, Romania, Hungary Polska Poland $^a$ Według kursu USD w 1990 r. $^b$ Uwaga: Kraje w granicach z 1922 r. According to exchange rate of the USD in 1990 Note: Countries within borders of 1922 Na podstawie: A. Maddison, *The World Economy: Historical Statistics*, Paris 2003, s. 61, 100; obliczenia własne. On the basis: B.R. Mitchel, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York, s. 3-8. Tabl. 2 (130). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME A. W LATACH 1872–1913 (ceny stałe) IN 1872–1913 (constant prices) | Kraje$^a$ | 1872$^b$ | 1890 | 1900 | 1910 | 1913 | |-------------|------------|------|------|------|------| | **Ogółem** | **Total** | | | | | | W milionach USD$^c$ | In million USD$^d$ | | | | | | Polska Poland | 15 954 | 29 345 | 38 016 | 45 028 | 46 449 | | Belgia Belgium | 14 621 | 20 896 | 25 069 | 30 471 | 32 347 | | Bułgaria Bulgaria | 2 172 | 3 896 | 4 892 | 6 581 | 7 240 | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 11 820 | 16 936 | 20 994 | 25 851 | 27 755 | | Dania Denmark | 4 003 | 5 788 | 7 726 | 10 678 | 11 670 | | Francja France | 78 313 | 95 074 | 116 747 | 122 238 | 144 489 | | Hiszpania Spain | 24 034 | 28 839 | 33 104 | 37 633 | 41 653 | | Jugosławia Yugoslavia | 4 943 | 8 169 | 10 079 | 13 795 | 14 364 | | Niderlandy Netherlands | 10 146 | 15 070 | 17 604 | 22 438 | 24 955 | | Niemcy Germany | 76 658 | 115 581 | 162 335 | 210 513 | 237 332 | | Portugalia Portugal | 4 179 | 5 671 | 7 037 | 7 225 | 7 467 | | Rumunia Romania | 8 546 | 12 925 | 15 565 | 19 698 | 21 810 | | Szwecja Sweden | 7 379 | 9 972 | 13 104 | 16 237 | 17 403 | | Węgry Hungary | 6 459 | 9 751 | 11 990 | 15 291 | 16 447 | | Włochy Italy | 41 647 | 52 863 | 60 114 | 85 285 | 95 487 | | Zjednoczone Królestwo$^d$ United Kingdom | 105 795 | 150 269 | 184 861 | 207 098 | 224 618 | 1872=100$^e$ | Kraje$^a$ | 184 | 238 | 282 | 291 | |-------------|-----|-----|-----|-----| | Polska Poland | 100 | 184 | 238 | 282 | 291 | | Belgia Belgium | 100 | 143 | 171 | 208 | 221 | | Bułgaria Bulgaria | 100 | 179 | 225 | 303 | 333 | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 100 | 143 | 178 | 219 | 235 | | Dania Denmark | 100 | 145 | 193 | 268 | 292 | | Francja France | 100 | 121 | 149 | 156 | 185 | | Hiszpania Spain | 100 | 120 | 138 | 157 | 173 | | Jugosławia Yugoslavia | 100 | 165 | 204 | 279 | 291 | | Niderlandy Netherlands | 100 | 149 | 174 | 221 | 246 | | Niemcy Germany | 100 | 151 | 212 | 275 | 310 | | Portugalia Portugal | 100 | 136 | 168 | 173 | 179 | | Rumunia Romania | 100 | 151 | 182 | 230 | 255 | | Szwecja Sweden | 100 | 135 | 178 | 220 | 236 | | Węgry Hungary | 100 | 151 | 186 | 237 | 255 | | Włochy Italy | 100 | 127 | 144 | 205 | 229 | | Zjednoczone Królestwo$^d$ United Kingdom | 100 | 142 | 175 | 196 | 212 | $^a$ W granicach z 1922 r. $b, e$ W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Rumunii i Węgier: $b = 1870$ r., $e = 1870=100$. $c$ Według kursu USD w 1990 r. $d$ Wielka Brytania i Irlandia. $^a$ Within the borders of 1922. $b, e$ For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Romania and Hungary: $b = 1870, e = 1870=100$. $c$ According to exchange rate of the USD in 1990. | Kraje $^a$ | 1872 $^b$ | 1890 | 1900 | 1910 | 1913 | |-------------|-------------|------|------|------|------| | **Na 1 mieszkańca** | | | | | | | **W dolarach amerykańskich $^c$** | | | | | | | Polska Poland | 946 | 1 284 | 1 536 | 1 690 | 1 739 | | Belgia Belgium | 2 842 | 3 428 | 3 731 | 4 064 | 4 220 | | Bułgaria Bulgaria | 840 | 1 131 | 1 223 | 1 456 | 1 534 | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 1 146 | 1 505 | 1 729 | 1 991 | 2 096 | | Dania Denmark | 2 087 | 2 523 | 3 017 | 3 705 | 3 912 | | Francja France | 2 078 | 2 376 | 2 876 | 2 965 | 3 485 | | Hiszpania Spain | 1 473 | 1 624 | 1 786 | 1 895 | 2 056 | | Jugosławia Yugoslavia | 599 | 843 | 902 | 1 057 | 1 057 | | Niderlandy Netherlands | 2 771 | 3 323 | 3 424 | 3 789 | 4 049 | | Niemcy Germany | 1 931 | 2 428 | 2 985 | 3 348 | 3 648 | | Portugalia Portugal | 954 | 1 128 | 1 302 | 1 228 | 1 250 | | Rumunia Romania | 931 | 1 246 | 1 415 | 1 660 | 1 741 | | Szwecja Sweden | 1 746 | 2 086 | 2 561 | 2 980 | 3 096 | | Węgry Hungary | 1 092 | 1 473 | 1 682 | 2 000 | 2 098 | | Włochy Italy | 1 475 | 1 667 | 1 785 | 2 332 | 2 564 | | Zjednoczone Królestwo $^d$ United Kingdom | 3 319 | 4 009 | 4 492 | 4 611 | 4 921 | $1872=100^e$ | Kraje $^a$ | 1872 $^b$ | 1890 | 1900 | 1910 | 1913 | |-------------|-------------|------|------|------|------| | Polska Poland | 100 | 136 | 162 | 179 | 184 | | Belgia Belgium | 100 | 121 | 131 | 143 | 148 | | Bułgaria Bulgaria | 100 | 135 | 146 | 173 | 183 | | Czechosłowacja Czechoslovakia | 100 | 131 | 151 | 174 | 183 | | Dania Denmark | 100 | 121 | 145 | 178 | 187 | | Francja France | 100 | 114 | 138 | 143 | 168 | | Hiszpania Spain | 100 | 110 | 121 | 129 | 140 | | Jugosławia Yugoslavia | 100 | 141 | 151 | 176 | 176 | | Niderlandy Netherlands | 100 | 120 | 124 | 137 | 146 | | Niemcy Germany | 100 | 126 | 155 | 173 | 189 | | Portugalia Portugal | 100 | 118 | 136 | 129 | 131 | | Rumunia Romania | 100 | 134 | 152 | 178 | 187 | | Szwecja Sweden | 100 | 119 | 147 | 171 | 177 | | Węgry Hungary | 100 | 135 | 154 | 183 | 192 | | Włochy Italy | 100 | 113 | 121 | 158 | 174 | | Zjednoczone Królestwo $^d$ United Kingdom | 100 | 121 | 135 | 139 | 148 | --- $a$ W granicach z 1922 r. $b, e$ W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Rumunii i Węgier: $b = 1870$ r., $e = 1870=100$. $c$ Według kursu USD w 1990 r. $d$ Wielka Brytania i Irlandia. Uwaga. W Austrii dochód narodowy brutto na 1 mieszkańca w 1870 r. wynosił 1 863 USD, a w 1913 r. – 3 290 USD. $a$ Within the borders of 1922. $b, e$ For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, Romania and Hungary; $b = 1870$, $e = 1870=100$. $c$ According to exchange rate of the USD in 1990. Note. In Austria gross national income per capita in: 1870 – 1 863 USD and 1913 – 3 290 USD. Na podstawie: A. Maddison, *The World Economy: Historical Statistics*, Paris 2003, s. 48 i 49, On the basis: 55, 60–61, 67, 94, 98, 100; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 1010–1017; obliczenia własne. Tabl. 2 (130). SZACUNEK DOCHODU NARODOWEGO BRUTTO (dok.) ESTIMATE OF GROSS NATIONAL INCOME (cont.) B. W LATACH 1891 I 1911 – na 1 mieszkańca (ceny bieżące) IN 1891 AND 1911 – per capita (current prices) | Kraje | Countries | 1891 | 1911 | |-------|-----------|------|------| | | | we frankach szwajcarskich in Swiss francs | ziemie polskie=100 Polish territory=100 | | Ziemie polskie | Polish territory | . | 398a | 100 | | Austro-Węgry | Austria-Hungary | . | 402 | 101 | | Dania | Denmark | 618b | 1 034 | 260 | | Francja | France | 759 | 1 150 | 289 | | Szwecja | Sweden | 419b | 830c | 209 | | Włochy | Italy | 394 | 568 | 143 | | Zjednoczone Królestwo | United Kingdom | 935 | 1 206 | 303 | a W Galicji – 242, w Królestwie Polskim – 400, a w zaborze pruskim i na Górnym Śląsku – 718 franków szwajcarskich na 1 mieszkańca. b 1890 r. c 1910 r. d Wielka Brytania i Irlandia. a In Galicia – 242, in Kingdom of Poland – 400 as well as in Prussian Partition and Upper Silesia – 718 Swiss francs per capita. b 1890. c 1910. W 1911 r. szacunek dochodu narodowego brutto na 1 mieszkańca (ceny bieżące) w Austro-Węgrzech: In 1911 estimate of gross national income per capita (current prices) in Austria-Hungary: | | we frankach szwajcarskich in Swiss francs | ogółem=100 total=100 | |-------|------------------------------------------|-----------------------| | Ogółem | 402 | 100 | | Galicja | 242 | 60 | | Cislitawiaa | 537 | 133 | | w tym: Austria | 595 | 148 | | Czechy i Morawy | 571 | 142 | | Słowenia | 350 | 87 | | Translitawia | 338 | 84 | | w tym: Chorwacja | 321 | 80 | | Siedmiogród | 273 | 68 | | Słowacja | 321 | 80 | | Węgry | 386 | 96 | a Bez Galicji. a Excluding Galicia. Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, *Historia gospodarcza Polski*, Warszawa 1997, s. 212; B. R. Mitchell, *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007, s. 3–8, 1010–1017; W. Morawski, *Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości*, Warszawa 2002, s. 103; *Social-Economic Researches on the History of East-Central Europe*, Budapest 1970, s. 108, 227; obliczenia własne. Tabl. 3 (131). SZACUNEK PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO NA 1 MIESZKAŃCA ESTIMATE OF GROSS DOMESTIC PRODUCT PER CAPITA A. W LATACH 1500–1820 IN 1500–1820 | Lata Years | Polska Poland | Anglia England | Hiszpania Spain | Holandia Holland | Niderlandy Pld. Southern Netherlands | Szwecja Sweden | Włochy Italy | |------------|---------------|----------------|-----------------|------------------|-------------------------------------|----------------|-------------| | | Anglia 1820=100 | England 1820=100 | Według szacunku J. Luiten van Zanden According to estimate of J. Luiten van Zanden | 1500 | 45–53 | 43 | 43–48 | 58 | 46 | . | 67 | |--------------|-------|----|-------|----|----|---|----| | 1570 | 42–48 | 43–45 | 43–48 | 58 | 55 | 51 | 65 | | 1650 | 42–49 | 54 | 39–48 | 95 | 53 | . | 60 | | 1700 | 35–40 | 69 | 39–44 | 94 | 55 | . | 57 | | 1750 | 30–33 | 84 | 40–41 | 94 | 61 | . | 61 | | 1820 | 41 | 100 | 48 | 92 | 62 | 56 | 53 | Według szacunku S. Broadberry i K. H. O’Rourke According to estimate of S. Broadberry and K. H. O’Rourke | 1500 | 50–54 | 57 | 63 | 67 | 58 | 64 | 83 | |--------------|-------|----|----|----|----|----|----| | 1700 | 38–42 | 73 | 61 | 109 | 69 | 66 | 71 | | 1750 | 34–37 | 87 | 58 | 109 | 76 | 67 | 76 | | 1820 | 41 | 100 | 62 | 107 | 77 | 70 | 65 | Na podstawie: S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Introduction to Volume 1, w: The Cambridge Economic History of Modern Europe, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010, s. 2; J. L. van Zanden, The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800, Leiden-Boston 2009, s. 241. | Countries | 1920 | 1925 | 1929 | 1935 | 1938 | 1950 | 1960 | |-----------|------|------|------|------|------|------|------| | **Poland** | 678 | . | 2 117 | 1 597 | 2 182 | 2 447 | 3 215 | | Austria | 2 412 | 3 367 | 3 699 | 2 907 | 3 559 | 3 706 | 6 519 | | Belgium | 3 962 | 4 666 | 5 054 | 4 894 | 4 832 | 5 462 | 6 952 | | Bulgaria | 589 | 922 | 1 180 | 1 236 | 1 595 | 1 651 | 2 912 | | Czechoslovakia | 1 933 | 2 606 | 3 042 | 2 410 | 2 882 | 3 501 | 5 108 | | Finland | 1 846 | 2 328 | 2 717 | 3 093 | 3 589 | 4 253 | 6 230 | | France | 3 227 | 4 166 | 4 710 | 4 086 | 4 466 | 5 271 | 7 546 | | Spain | 2 177 | 2 451 | 2 739 | 2 583 | 1 790 | 2 189 | 3 072 | | Yugoslavia | 1 031 | 1 198 | 1 364 | 1 140 | 1 356 | 1 551 | 2 437 | | Netherlands | 4 220 | 5 031 | 5 689 | 4 929 | 5 250 | 5 996 | 8 287 | | Germany | 2 796 | 3 532 | 4 051 | 4 120 | 4 994 | 3 881 | 7 705 | | Romania | 828 | 1 258 | 1 152 | 1 196 | 1 242 | 1 182 | 1 844 | | Switzerland | 4 314 | 5 388 | 6 332 | 5 907 | 6 390 | 9 064 | 12 457 | | Sweden | 2 802 | 3 233 | 3 869 | 4 232 | 4 725 | 6 739 | 8 688 | | Hungary | 1 709 | 2 279 | 2 476 | 2 471 | 2 655 | 2 480 | 3 649 | | United Kingdom | 4 548 | 5 144 | 5 503 | 5 799 | 6 266 | 6 939 | 8 645 | | Italy | 2 587 | 2 921 | 3 093 | 3 148 | 3 316 | 3 502 | 5 916 | *a* W tzw. international Geary-Khamis dollar 1990, który jest hipotetyczną jednostką o tej samej sile nabywczej co USD w 1990 r. *b* 1937 r. *c* W latach 1950–2000 szacunek dla Niemiec w granicach po zjednoczeniu w 1990 r. *d* 1926 r. *a* In so called 1990 International Geary-Khamis dollars, i.e. hypothetical unit of the same spending power as USD in 1990. *b* 1937. *c* In 1950–2000 estimate for Germany within the borders after the unification in 1990. *d* 1926. | Kraje | Countries | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 1929 | 1938 | 1950 | 2000 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 4 428 | 5 740 | 5 113 | 7 215 | 38,5 | 34,8 | 35,3 | 36,4 | | Austria | Austria | 9 747 | 13 759 | 16 905 | 20 097 | 67,2 | 56,8 | 53,4 | 101,4 | | Belgia | Belgium | 10 611 | 14 467 | 17 197 | 20 742 | 91,8 | 77,1 | 78,7 | 104,7 | | Bułgaria | Bulgaria | 4 773 | 6 044 | 5 597 | 5 365 | 21,4 | 25,4 | 23,8 | 27,1 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 6 466 | 7 982 | 8 513e | 8 630e | 55,3 | 46,3b | 50,5 | 43,5 | | Finlandia | Finland | 9 577 | 12 949 | 16 866 | 20 235 | 49,4 | 57,3 | 61,3 | 102,1 | | Francja | France | 11 664 | 15 106 | 18 093 | 20 808 | 85,6 | 71,3 | 76,0 | 105,0 | | Hiszpania | Spain | 6 319 | 9 203 | 12 055 | 15 269 | 49,8 | 28,6 | 31,5 | 77,1 | | Jugosławia | Yugoslavia | 3 755 | 6 063 | 5 779f | 4 258f | 24,8 | 21,6 | 22,4 | 21,5 | | Holandia | Netherlands | 11 967 | 14 705 | 17 262 | 21 591 | 103,4 | 83,8 | 86,4 | 109,0 | | Niemcyc | Germanyc | 10 839 | 14 114 | 15 929 | 18 596 | 73,6 | 79,7 | 55,9 | 93,8 | | Rumunia | Romania | 2 583 | 4 135 | 3 511 | 3 002 | 20,9 | 19,8 | 17,0 | 15,1 | | Szwajcaria | Switzerland | 16 904 | 18 799 | 21 482 | 22 025 | 115,1 | 102,0 | 130,6 | 111,1 | | Szwecja | Sweden | 12 716 | 14 937 | 17 695 | 20 321 | 70,3 | 75,4 | 97,1 | 102,5 | | Węgry | Hungary | 5 028 | 6 306 | 6 459 | 7 138 | 45,0 | 42,4 | 35,8 | 36,0 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 10 767 | 12 931 | 16 430 | 19 817 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | | Włochy | Italy | 9 719 | 13 149 | 16 313 | 18 740 | 56,2 | 52,9 | 50,5 | 94,6 | a–c Notki patrz na str. 553. e W 1990 r. Czechy – 8 895 USD, a Słowacja – 7 762 USD, a w 2000 r. odpowiednio: 9 047 USD, 7 837 USD. f Dla krajów powstałych po rozpadzie Jugosławii: w 1990 r. Bośnia i Hercegowina – 3 737 USD, Chorwacja – 7 351 USD, Macedonia – 3 905 USD, Slovenia – 11 404 USD oraz Serbia i Czarnogóra – 5 249 USD, a w 2000 r. – odpowiednio w USD: 2 791, 6 632, 3 297, 13 458 oraz 2 497. a–c See footnotes on page 553. e In 1990 Czech Republic – 8 895 USD and Slovakia – 7 762 USD and in 2000 respectively: 9 047 USD and 7 837 USD. f For countries created after the division of Yugoslavia: in 1990. Bosnia and Herzegovina – 3 737 USD, Croatia – 7 351 USD, Macedonia – 3 905 USD, Slovenia – 11 404 USD as well as Serbia and Montenegro – 5 249 USD, and in 2000 – respectively in USD: 2 791, 6 632, 3 297, 13 458 as well as 2 497. Na podstawie: A. Maddison, The World Economy, t. II: Historical Statistics, OECD, Paris 2006, s. 440–443, On the basis: 446 i 447, 472, 476–479, 482 i 483. | Countries | 1980 | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | Wielka Brytania=100 | |-----------|------|------|------|------|------|------|---------------------| | Poland | 4208 | 5844 | 7260 | 10310 | 13571 | 18981 | 48,9 | | Austria | 10494 | 19018 | 22979 | 28714 | 33879 | 39761 | 121,9 | | Belgium | 9764 | 17865 | 21896 | 27071 | 32099 | 36274 | 113,5 | | Bulgaria | 3799 | 7174 | 5828 | 6269 | 9941 | 12934 | 44,1 | | Czech Republic | x | 8895 | 12722 | 14968 | 20281 | 24850 | x | | Finland | 8609 | 16855 | 18024 | 24468 | 30459 | 34918 | 100,0 | | France | 9989 | 18184 | 21320 | 25978 | 30413 | 33909 | 116,1 | | Spain | 7284 | 14200 | 17192 | 22360 | 27509 | 29830 | 84,6 | | Netherlands | 10608 | 18896 | 23117 | 29766 | 35039 | 40973 | 123,3 | | Germany | 9928 | 18340 | 22037 | 26126 | 30265 | 36081 | 115,4 | | Romania | 3617 | 5578 | 5788 | 6103 | 9403 | 11895 | 42,0 | | Slovakia | x | 8801 | 11237 | 16031 | 22194 | x | 63,3 | | Switzerland | 13755 | 24391 | 26391 | 31110 | 35816 | 41950 | 159,8 | | Sweden | 9927 | 18111 | 20642 | 26546 | 33146 | 38204 | 115,3 | | Hungary | 5181 | 9055 | 9201 | 12106 | 16931 | 18841 | 50,2 | | United Kingdom | 8606 | 16798 | 20299 | 25749 | 32083 | 35059 | 100,0 | | Italy | 8998 | 17155 | 20582 | 24553 | 27944 | 29480 | 104,6 | a Na podstawie danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego. b W latach 1980 i 1990 – Republika Federalna Niemiec (RFN). Uwaga. Dane podawane przez inne organizacje międzynarodowe (Bank Światowy, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – OECD, Unia Europejska) mogą się nieznacznie różnić od danych prezentowanych w tablicy z powodu odmiennych metod obliczeń. a On the basis of data of the International Monetary Fund. b In 1980 and 1990 – West Germany (FRG). Note. Due to various estimation methods, data provided by other international organizations (World Bank, Organization for Economic Cooperation and Development – OECD, European Union) may slightly differ from the data presented in the table. Parytety siły nabywczej (PPP) stanowią rodzaj kursów wymiany walut, które stosuje się w celu przeliczenia wskaźników ekonomicznych wyrażonych w walutach krajowych na wspólną umowną walutę. Eliminują one wpływ różnic w poziomach cen między państwami uczestniczącymi w badaniu, a tym samym umożliwiają bezpośrednie porównanie wolumenu PKB. PPP wlicza się w ramach programów porównań międzynarodowych, stosując koszyk porównywalnych towarów i usług. *Purchasing power parities (PPP) are types of currency exchange rates that are used to convert economic indicators expressed in local currencies to a common conventional currency. Through the elimination of differences in price levels between all countries taking part in the survey, they enable direct comparison of GDP. PPP are computed in the frames of the international comparisons programmes, using a basket of comparable goods and services.* Na podstawie: *Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP) per capita GDP*. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs. | Kraje | Countries | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 2005 | 2010 | |-------|-----------|------|------|------|------|------|------| | Polska | Poland | 70,1 | 65,6 | 69,1 | 76,8 | 116,4 | 141,0 | | Austria | Austria | 63,9 | 68,6 | 77,9 | 86,3 | 108,2 | 116,6 | | Belgia | Belgium | 64,7 | 67,6 | 78,8 | 86,9 | 108,2 | 114,4 | | Bułgaria | Bulgaria | 122,3 | 147,1 | 150,4 | 102,9 | 130,7 | 148,5 | | Czechy | Czech Republic | x | x | x | 92,9 | 120,1 | 137,0 | | Finlandia | Finland | 60,4 | 69,1 | 81,6 | 79,1 | 113,8 | 120,3 | | Francja | France | 64,9 | 70,3 | 82,5 | 87,4 | 108,1 | 111,7 | | Hiszpania | Spain | 56,2 | 59,9 | 75,2 | 81,8 | 117,4 | 122,7 | | Holandia | Netherlands | 58,8 | 62,2 | 73,2 | 82,0 | 106,8 | 114,5 | | Niemcy | Germany | x | x | 82,8 | 91,2 | 102,8 | 109,4 | | Rumunia | Romania | 110,4 | 128,9 | 117,8 | 105,7 | 132,0 | 150,6 | | Szwajcaria | Switzerland | 72,2 | 77,8 | 89,9 | 90,4 | 106,7 | 117,9 | | Szwecja | Sweden | 65,0 | 71,2 | 80,8 | 84,1 | 114,2 | 122,4 | | Węgry | Hungary | 83,2 | 90,8 | 93,2 | 83,6 | 121,2 | 119,1 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 59,3 | 66,1 | 77,9 | 84,4 | 113,1 | 115,0 | | Włochy | Italy | 67,4 | 73,2 | 85,4 | 91,0 | 104,5 | 102,5 | a Na podstawie danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Uwaga. Dane dotyczące produktu krajowego brutto podają także: OECD. National Accounts of OECD Countries, 1988–1998, Paris 2000 i Statistics Division of Economic Commission for Europe, Geneva 1999 oraz ich edycje z następnych lat. Mogą się one różnić od danych prezentowanych w tablicy. a On the basis of data of the International Monetary Fund. Note. Data referring to gross domestic product are also provided by: "OECD. National Accounts of OECD Countries, 1988–1998", Paris 2000 and "Statistics Division of Economic Commission for Europe", Geneva 1999 and their subsequent editions. They may slightly differ from the data presented in the table. Na podstawie: Gross domestic product, constant prices. World Economic Outlook Database. On the basis: World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs. Tabl. 5 (133). ŚREDNIOROCZNE ZMIANY PRODUKTU KRAJOWEGO BRUTTO (ceny stałe) ANNUAL AVERAGE CHANGES OF GROSS DOMESTIC PRODUCT (constant prices) A. W LATACH 1951–1990$^a$ IN 1951–1990$^a$ | Kraje | Countries | 1951—1955 | 1956—1960 | 1961—1965 | 1966—1970 | 1971—1975 | 1976—1980 | 1981—1985 | 1986—1990 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 8,6 | 6,5 | 6,2 | 6,0 | 9,8 | 1,2 | -1,2 | 1,1 | | Austria | Austria | 7,0 | 5,2 | 4,2 | 5,2 | 3,9 | 3,9 | 1,4 | 2,6 | | Belgia | Belgium | 3,4 | 2,6 | 5,1 | 4,9 | 3,5 | 2,5 | 1,0 | 3,1 | | Bułgaria | Bulgaria | 13,2 | 9,8 | 6,7 | 8,8 | 7,8 | 6,2 | 3,7 | 0,6 | | Czechosłowacja | Czechoslovakia | 8,2 | 6,8 | 1,9 | 6,9 | 5,5 | 3,7 | 3,5 | . | | Finlandia | Finland | . | . | 4,9 | 4,9 | 3,9 | 3,0 | 2,8 | 3,4 | | Francja | France | 4,6 | 4,8 | 7,3 | 5,4 | 4,1 | 3,2 | 1,6 | 3,3 | | Hiszpania | Spain | . | . | 8,5 | 6,2 | 5,6 | 2,3 | 1,6 | 4,6 | | Jugosławia | Yugoslavia | 6,0 | 9,2 | 6,8 | 5,7 | 5,7 | 5,7 | 0,4 | . | | Holandia | Netherlands | 5,2 | 4,2 | 4,9 | 5,6 | 3,2 | 2,7 | 1,2 | 3,3 | | NRD$^b$ | GDR$^b$ | 13,4 | 7,8 | 3,4 | 5,2 | 5,4 | 4,1 | 4,6 | . | | RFN$^b$ | FRG$^b$ | 9,4 | 6,8 | 4,9 | 4,4 | 2,1 | 3,5 | 1,2 | 3,5 | | Rumunia | Romania | 14,4 | 7,4 | 9,1 | 7,7 | 11,4 | 7,0 | 3,2 | -1,7 | | Szwajcaria | Switzerland | . | . | 5,2 | 4,2 | 0,8 | 1,4 | 1,4 | 2,9 | | Szwecja | Sweden | 3,3 | 3,2 | 5,2 | 3,9 | 2,7 | 1,2 | 1,9 | 2,6 | | Węgry | Hungary | 6,6 | 7,2 | 4,1 | 6,8 | 6,5 | 3,4 | 1,7 | 0,5 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 3,2 | 3,0 | 3,2 | 2,5 | 2,1 | 1,6 | 2,3 | 3,9 | | Włochy | Italy | 6,2 | 5,8 | 5,2 | 6,2 | 2,5 | 3,9 | 1,7 | 3,1 | $^a$ W przypadku Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, NRD, Rumunii i Węgier w latach 1951–1980 — dochód narodowy brutto, a w latach 1981–1985 — produkt materialny netto. $b$ Odpowiednio: Niemiecka Republika Demokratyczna i Republika Federalna Niemiec. Uwaga. Z powodu różnych metod liczenia dane nie są w pełni porównywalne. $^a$ For Poland, Bulgaria, Czechoslovakia, Yugoslavia, GDR, Romania and Hungary in 1951–1980 — gross national income as well as in 1981–1985 — net material product. $b$ Respectively: East Germany and West Germany. Note. Due to various methods of calculating, data are not fully comparable. Na podstawie: GDP, volume — annual growth rates in percentage. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/ On the basis: /index; Rocznik Statystyczny 1965, Warszawa 1965, s. 563; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982, s. 68; Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991, s. 181; obliczenia własne. | Kraje | Countries | 1991–1995 | 1996–2000 | 2001–2005 | 2006–2010 | |-------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | Polska | Poland | 2,3 | 5,4 | 3,1 | 4,7 | | Austria | Austria | 2,2 | 3,2 | 1,7 | 1,4 | | Belgia | Belgium | 1,6 | 2,9 | 1,6 | 1,2 | | Bułgaria | Bulgaria | -7,2 | -0,4 | 5,5 | 2,8 | | Czechy | Czech Republic | . | 1,9 | 4,1 | 2,8 | | Finlandia | Finland | -0,5 | 4,8 | 2,6 | 1,0 | | Francja | France | 1,2 | 2,7 | 1,6 | 0,6 | | Hiszpania | Spain | 1,7 | 4,1 | 3,3 | 0,9 | | Holandia | Netherlands | 2,3 | 4,1 | 1,3 | 1,4 | | Niemcy | Germany | 2,0 | 1,9 | 0,6 | 1,4 | | Rumunia | Romania | -1,8 | -1,0 | 5,7 | 2,7 | | Szwajcaria | Switzerland | 0,1 | 2,1 | 1,3 | 2,2 | | Szwecja | Sweden | 1,1 | 3,5 | 2,7 | 1,6 | | Węgry | Hungary | -2,0 | 3,0 | 4,2 | -0,1 | | Wielka Brytania | United Kingdom | 2,0 | 3,6 | 3,0 | 0,6 | | Włochy | Italy | 1,3 | 1,9 | 1,0 | -0,2 | Na podstawie: Gross domestic product. Percent change. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs; GDP, volume – annual growth rates in percentage, OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; obliczenia własne. On the basis: Gross domestic product. Percent change. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs; GDP, volume – annual growth rates in percentage, OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index; own calculations. POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ POLAND IN THE EUROPEAN UNION | Lp. No. | Wyszczególnienie | Polska | Austria | Belgia | Bułgaria | |--------|------------------|--------|---------|--------|----------| | 1 | Powierzchnia (stan w dniu 1 I) w tys. km² | 2012 | 312,7 | 83,9 | 30,5 | 110,9 | | 2 | Ludność (średnioroczna): w tysiącach | 2004 | 38 182 | 8 172 | 10 421 | 7 781 | | 3 | Average population: in thousands | 2012 | 38 536 | 8 430 | 11 128 | 7 306 | | 4 | na 1 km² | 2012 | 123 | 101 | 365 | 65,9 | | 5 | Kobiety na 100 mężczyzn (stan w dniu 1 I) | 2004 | 107 | 106 | 104 | 106 | | 6 | Females per 100 males (as of 1 I) | 2012 | 107 | 105 | 104 | 105 | | 7 | Współczynnik dzietności | 2004 | 1,23 | 1,42 | 1,72 | 1,29 | | 8 | Total fertility rates | 2012 | 1,30 | 1,44 | 1,79 | 1,50 | | 9 | Przyrost naturalny na 1 000 ludności | 2004 | −0,2 | 0,6 | 1,5 | −5,2 | | 10 | Natural increase per 1 000 of population | 2012 | 0,0 | −0,1 | 1,7 | −5,5 | | 11 | Przeciętne trwanie życia | 2004 | 74,9 | 79,3 | 79,0 | 72,5 | | 12 | Life expectancy | 2012 | 76,9 | 81,1 | 80,5 | 74,4 | | 13 | Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób | 2004 | 43,3 | 46,7 | 52,5 | 45,5 | | 14 | w wieku produkcyjnym (stan w dniu 1 I) | 2012 | 40,7 | 47,6 | 52,3 | 47,5 | | 15 | Współczynnik aktywności zawodowej w % | 2004 | 63,7 | 70,2 | 65,3 | 62,8 | | 16 | Activity rate in % | 2012 | 66,5 | 75,9 | 66,9 | 67,1 | | 17 | Wskaźnik zatrudnienia w % | 2004 | 51,4 | 66,5 | 60,5 | 55,1 | | 18 | Employment rate in % | 2012 | 59,7 | 72,5 | 61,8 | 58,8 | | 19 | Zharmonizowana stopa bezrobocia w % | 2004 | 19,1 | 4,9 | 8,4 | 12,1 | | 20 | Harmonized unemployment rate in % | 2012 | 10,1 | 4,3 | 7,6 | 12,3 | | 21 | Stopa bezrobocia długotrwałego w % | 2004 | 10,3 | 1,4 | 4,1 | 7,2 | | 22 | Long-term unemployment rate in % | 2012 | 4,1 | 1,1 | 3,4 | 6,8 | | 23 | Wskaźnik zagrożenia ubóstwem (po uwzględnieniu dochodów transferów społecznych) w % | 2005 | 20,5 | 12,3 | 14,8 | 14,0 | | 24 | At-risk-of-poverty rate (after social transfers) in % | 2012 | 17,1 | 14,4 | 14,8 | 21,2 | | 25 | Młodzież niekontynuująca nauki w % ludności | 2004 | 5,6 | 9,5 | 13,1 | 21,4 | | 26 | w tej samej grupie wieku | 2012 | 5,7 | 7,6 | 12,0 | 12,5 | --- a Patrz notka a do tabl. 8, cz. C na str. 82. b 2011 r. c Ludność w wieku: nieprodukcyjnym – 0–14 lat oraz 65 czy osób w wieku 15–64 lata; obliczono jako udział w liczbie ludności w tej samej grupie wieku; e – aktywnych w wieku 15–74 lata w liczbie ludności aktywnej zawodowo w tej samej grupie wieku. h Dotyczy bezrobotnych po -SILC); obliczono jako udział osób, których roczny ekwiwalentny dochód do dyspozycji jest niższy od granicy ubóstwa, kontynuujące nauki i niedokształcające się. a See footnote a to the table 8, part C on page 82. b 2011. c Non-working age – 0–14 and 65 and more, working calculated as the share of the population at the same age group of; e – the economically active persons (employed aged 15–74 in the economically active population at the same age group. h Concerns unemployed persons who were calculated as the share of persons with an equalised disposable income below the at-risk-of-poverty threshold of not participate in further education and training. | Chorwacja Croatia | Cypr Cyprus | Czechy Czech Republic | Dania Denmark | Estonia Estonia | Finlandia Finland | Francja France | Grecja Greece | Hiszpania Spain | Holandia Netherlands | Lp. No. | |-------------------|-------------|-----------------------|---------------|----------------|------------------|---------------|--------------|------------------|----------------------|--------| | 87,7 | 9,3 | 78,9 | 42,9 | 45,2 | 338,4 | 632,8 | 132,0 | 506,0 | 41,5 | 1 | | 4 308 | 728 | 10 197 | 5 405 | 1 356 | 5 228 | 62 533 | 11 062 | 42 922 | 16 282 | 2 | | 4 269 | 864 | 10 511 | 5 592 | 1 329 | 5 414 | 65 480 | 11 093 | 46 761 | 16 755 | 3 | | 48,7 | 93,4 | 133 | 130 | 29,4 | 16,0 | 104 | 84,1 | 92,4 | 403 | 4 | | 108 | 103 | 105 | 102 | 117 | 105 | 107 | 102 | 104 | 102 | 5 | | 107 | 106 | 104 | 102 | 117 | 104 | 107 | 102 | 104 | 102 | 6 | | 1,43 | 1,52 | 1,23 | 1,78 | 1,47 | 1,80 | 1,92 | 1,30 | 1,31 | 1,72 | 7 | | 1,51 | 1,39 | 1,45 | 1,73 | 1,55 | 1,80 | 2,01b | 1,34 | 1,32 | 1,72 | 8 | | -2,2 | 4,2 | -0,9 | 1,6 | -2,7 | 1,9 | 4,5 | 0,1 | 1,9 | 3,5 | 9 | | -2,3 | 5,2 | 0,0 | 1,0 | -1,0 | 1,4 | 3,8 | -1,5 | 1,0 | 2,1 | 10 | | 75,4 | 79,1 | 75,9 | 77,8 | 72,3 | 79,0 | 80,3 | 78,9 | 80,4 | 79,3 | 11 | | 77,3 | 81,1 | 78,1 | 80,2 | 76,7 | 80,7 | 82,3b | 80,7 | 82,5 | 81,2 | 12 | | 48,7 | 46,9 | 41,2 | 51,0 | 47,4 | 49,7 | 53,8 | 47,8 | 45,8 | 47,9 | 13 | | 47,7 | 41,5 | 44,6 | 53,9 | 48,6 | 52,9 | 55,5 | 51,7 | 48,4 | 50,5 | 14 | | 63,9 | 72,7 | 69,9 | 80,2 | 70,2 | 76,2 | 69,8 | 66,5 | 68,5 | 76,6 | 15 | | 60,5 | 73,5 | 71,6 | 78,6 | 74,9 | 75,2 | 71,0 | 67,9 | 74,1 | 79,3 | 16 | | 54,9 | 69,4 | 64,1 | 76,0 | 62,9 | 68,3 | 63,3 | 59,6 | 60,9 | 73,1 | 17 | | 50,7 | 64,6 | 66,5 | 72,6 | 67,1 | 69,4 | 63,9 | 51,3 | 55,4 | 75,1 | 18 | | 13,8 | 4,6 | 8,3 | 5,5 | 9,7 | 8,8 | 9,3 | 10,5 | 10,9 | 5,1 | 19 | | 15,9 | 11,9 | 7,0 | 7,5 | 10,2 | 7,7 | 10,2 | 24,3 | 25,0 | 5,3 | 20 | | 7,5 | 1,2 | 4,2 | 1,2 | 5,1 | 2,1 | 3,8 | 5,6 | 3,5 | 1,7 | 21 | | 10,3 | 3,6 | 3,0 | 2,1 | 5,5 | 1,6 | 4,1 | 14,4 | 11,1 | 1,8 | 22 | | 18,0 | 16,1 | 10,4 | 11,8 | 18,3 | 11,7 | 13,0 | 19,6 | 20,1 | 10,7 | 23 | | 20,5 | 14,7 | 9,6 | 13,1 | 17,5 | 13,2 | 14,1 | 23,1 | 22,2 | 10,1 | 24 | | 5,4 | 20,6 | 6,3 | 8,8 | 13,1 | 10,0 | 12,1 | 14,7 | 32,0 | 14,1 | 25 | | 4,2 | 11,4 | 5,5 | 9,1 | 10,5 | 8,9 | 11,6 | 11,4 | 24,9 | 8,8 | 26 | age — 15–64. d Data based on the Labour Force Survey (LFS). e, f Annual average; concerns persons aged 15–64; and unemployed persons), f — employed persons. g Annual average; calculated as the share of unemployed persons looking for a job for 12 months and more. i Based on the European Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC); total population. k Population aged 18–24 having completed primary and/or lower secondary school and which does | Lp. No. | Wyszczególnienie | Ireland | Lithuania | Luxembourg | Latvia | |--------|------------------|---------|-----------|------------|--------| | 1 | Powierzchnia (stan w dniu 1 I) w tys. km² | 2012 | 69,8 | 65,3 | 2,6 | 64,6 | | 2 | Ludność (średnioroczna): w tysiącach | 2004 | 4 070 | 3 377 | 458 | 2 263 | | | Average population: in thous. | 2012 | 4 587 | 2 988 | 531 | 2 034 | | | na 1 km² | 2012 | 65,7 | 45,8 | 205 | 31,5 | | 5 | Kobiety na 100 mężczyzn (stan w dniu 1 I) | 2004 | 101 | 114 | 103 | 117 | | 6 | Females per 100 males (as of 1 I) | 2012 | 102 | 117 | 101 | 119 | | 7 | Współczynnik dzietności | 2004 | 1,93 | 1,27 | 1,66 | 1,29 | | 8 | Total fertility ratesa | 2012 | 2,01 | 1,60 | 1,57 | 1,44 | | 9 | Przyrost naturalny na 1 000 ludności | 2004 | 8,2 | −3,4 | 4,1 | −5,1 | | 10 | Natural increase per 1 000 of population | 2012 | 9,5 | −3,5 | 4,0 | −4,5 | | 11 | Przeciętne trwanie życia | 2004 | 78,6 | 72,0 | 79,2 | 70,9 | | 12 | Life expectancy | 2012 | 80,9 | 74,1 | 81,5 | 74,1 | | 13 | Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób | 2004 | 47,1 | 48,6 | 48,6 | 46,1 | | 14 | w wieku produkcyjnymc (stan w dniu 1 I) | 2012 | 50,4 | 49,2 | 45,1 | 49,0 | | 15 | Współczynnik aktywności zawodowejde w % | 2004 | 68,7 | 69,3 | 65,8 | 69,2 | | 16 | Activity ratede in % | 2012 | 69,2 | 71,8 | 69,4 | 74,4 | | 17 | Wskaźnik zatrudnieniadf w % | 2004 | 65,5 | 61,4 | 62,5 | 62,2 | | 18 | Employment ratedf in % | 2012 | 58,8 | 62,0 | 65,8 | 63,0 | | 19 | Zharmonizowana stopa bezrobociag w % | 2004 | 4,5 | 11,3 | 5,0 | 10,6 | | 20 | Harmonized unemployment rateg in % | 2012 | 14,7 | 13,4 | 5,1 | 15,0 | | 21 | Stopa bezrobocia długotrwałegodgh w % | 2004 | 1,6 | 5,8 | 1,0 | 4,9 | | 22 | Long-term unemployment ratedgh in % | 2012 | 9,1 | 6,6 | 1,6 | 7,8 | | 23 | Wskaźnik zagrożenia ubóstwem (po uwzględnieniu w dochodach transferów społecznych)i w % | 2005 | 19,7 | 20,5 | 13,7 | 19,2 | | 24 | At-risk-of-poverty rate (after social transfers)i in % | 2012 | . | 18,6 | 15,1 | 19,4 | | 25 | Młodzież niekontynuująca naukik w % ludności | 2004 | 13,1 | 10,5 | 12,7 | 14,7 | | 26 | Early leavers from school and educationk in % of population at the same age group | 2012 | 9,7 | 6,5 | 8,1 | 10,6 | a Patrz notka a do tabl. 8, cz. C na str. 82. b 2011 r. c Ludność w wieku: nieprodukcyjnym – 0–14 lat oraz 65 czy osób w wieku 15–64 lata; obliczono jako udział w liczbie ludności w tej samej grupie wieku: e – aktywnych w wieku 15–74 lata w liczbie ludności aktywnej zawodowo w tej samej grupie wieku. h Dotyczy bezrobotnych po -SILC); obliczono jako udział osób, których roczny ekwiwalentny dochód do dyspozycji jest niższy od granicy ubóstwa, kontynuujące nauki i niedokształcające się. a See footnote a to the table 8, part C on page 82. b 2011. c Non-working age – 0–14 and 65 and more, working calculated as the share of the population at the same age group of: e – the economically active persons (employed aged 15–74 in the economically active population at the same age group. h Concerns unemployed persons who were calculated as the share of persons with an equivalised disposable income below the at-risk-of-poverty threshold of not participate in further education and training. | Malta | Niemcy | Portugalia | Rumunia | Słowacja | Słowenia | Szwecja | Węgry | Wielka Brytania | Włochy | Lp. No. | |-------|--------|------------|---------|----------|----------|---------|-------|----------------|--------|--------| | 0,3 | 357,1 | 92,2 | 238,4 | 49,0 | 20,3 | 438,6 | 93,0 | 248,5 | 301,3 | 1 | | 401 | 82 516 | 10 484 | 21 452 | 5 372 | 1 997 | 8 994 | 10 107| 59 978 | 58 175 | 2 | | 419 | 80 426 | 10 515 | 20 077 | 5 408 | 2 057 | 9 519 | 9 920 | 63 692 | 59 540 | 3 | | 1327 | 225 | 114 | 84,2 | 110 | 102 | 21,7 | 107 | 256 | 198 | 4 | | 102 | 105 | 107 | 105 | 106 | 104 | 102 | 111 | 105 | 106 | 5 | | 101 | 104 | 110 | 106 | 105 | 102 | 101 | 110 | 103 | 106 | 6 | | 1,40 | 1,36 | 1,40 | 1,35 | 1,25 | 1,25 | 1,75 | 1,28 | 1,75 | 1,33 | 7 | | 1,43 | 1,38 | 1,28 | 1,53 | 1,34 | 1,58 | 1,91 | 1,34 | 1,91b | 1,40b | 8 | | 2,2 | −1,4 | 0,7 | −2,0 | 0,4 | −0,3 | 1,2 | −3,7 | 2,2 | 0,3 | 9 | | 1,7 | −2,4 | −1,7 | −2,7 | 0,6 | 1,3 | 2,2 | −3,9 | 3,8 | −1,3 | 10 | | 79,4 | 79,3 | 78,4 | 71,9 | 74,2 | 77,2 | 80,7 | 73,0 | 79,0 | 81,0 | 11 | | 80,9 | 81,0 | 80,6 | 74,6 | 76,3 | 80,3 | 81,8 | 75,3 | 81,0b | 82,8b | 12 | | 45,5 | 48,7 | 48,3 | 44,6 | 41,0 | 42,1 | 53,8 | 45,7 | 52,0 | 50,1 | 13 | | 45,4 | 51,2 | 52,1 | 43,0 | 39,2 | 45,1 | 55,1 | 45,7 | 52,4 | 53,1 | 14 | | 57,6 | 72,1 | 72,8 | 63,9 | 69,7 | 69,9 | 77,7 | 60,2 | 75,0 | 62,7 | 15 | | 63,1 | 77,1 | 73,9 | 64,2 | 69,4 | 70,4 | 80,3 | 64,3 | 76,3 | 63,7 | 16 | | 53,4 | 64,3 | 68,0 | 58,7 | 56,7 | 65,6 | 72,4 | 56,6 | 71,5 | 57,7 | 17 | | 59,0 | 72,8 | 61,8 | 59,5 | 59,7 | 64,1 | 73,8 | 57,2 | 70,1 | 56,8 | 18 | | 7,2 | 10,5 | 7,5 | 8,0 | 18,4 | 6,3 | 7,4 | 6,1 | 4,7 | 8,0 | 19 | | 6,4 | 5,5 | 15,9 | 7,0 | 14,0 | 8,9 | 8,0 | 10,9 | 7,9 | 10,7 | 20 | | 3,4 | 5,9 | 3,3 | 4,7 | 11,9 | 3,2 | 1,4 | 2,7 | 1,0 | 4,0 | 21 | | 3,0 | 2,5 | 7,7 | 3,2 | 9,4 | 4,3 | 1,5 | 4,9 | 2,7 | 5,7 | 22 | | 13,9 | 12,2 | 19,4 | . | 13,3 | 12,2 | 9,5 | 13,5 | 19,0 | 18,9 | 23 | | 15,0 | 16,1 | 17,9 | 22,6 | 13,2 | 13,5 | 14,2 | 14,0 | 16,2 | 19,4 | 24 | | 42,1 | 12,1 | 39,4 | 22,4 | 6,8 | 4,3 | 9,2 | 12,6 | 12,1 | 22,9 | 25 | | 22,6 | 10,6 | 20,8 | 17,4 | 5,3 | 4,4 | 7,5 | 11,5 | 13,6 | 17,6 | 26 | lat i więcej, produkcyjnym — 15–64 lata. d Na podstawie badania siły roboczej (LFS). e, f Przeciętne w roku; dotyczawodowo (pracujący i bezrobotni), f — pracujących. g Przeciętne w roku; obliczono jako udział bezrobotnych szukających pracy 12 miesięcy i więcej. i Na podstawie Europejskiego Badania Dochodów i Warunków Życia (EU-SILC); total population. k Osoby w wieku 18–24 lata z wykształceniem podstawowym i/lub gimnazjalnym, nie- age — 15–64. d Data based on the Labour Force Survey (LFS). e, f Annual average; concerns persons aged 15–64; and unemployed persons), f — employed persons. g Annual average; calculated as the share of unemployed persons looking for a job for 12 months and more. i Based on the European Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC); total population. k Population aged 18–24 having completed primary and/or lower secondary school and which does | Lp. No. | Wyszczególnienie | Polska | Austria | Belgia | Bułgaria | |--------|------------------|--------|---------|--------|----------| | 1 | Studenci szkół wyższych na 10 tys. ludności | 2004 | 535 | 293 | 371 | 293 | | | Students of higher education institutions per 10 thous. population | 2011 | 540 | 430 | 420 | 387 | | 3 | Nakłady na działalność badawczą i rozwojową w relacji do PKB | 2004 | 0,56 | 2,24 | 1,86 | 0,49 | | | Gross domestic expenditure on research and development activity in % of GDP | 2012 | 0,90 | 2,84 | 2,24 | 0,64 | | 5 | Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych – 2003=100 | 2004 | 103,6 | 102,0 | 101,9 | 106,1 | | | Harmonized index of consumer prices – 2003=100 | 2012 | 132,0 | 121,2 | 123,4 | 162,7 | | 7 | Pozyskiwanie energii pierwotnej na 1 mieszkańca | 2004 | 2,1 | 1,2 | 1,3 | 1,3 | | | Total production of primary energy per capita in thous. kgoe | 2011 | 1,8 | 1,4 | 1,6 | 1,7 | | 9 | Zużycie finalne energii na 1 mieszkańca w tys. kgoe | 2004 | 1,5 | 3,3 | 3,6 | 1,2 | | | Final energy consumption per capita in thous. kgoe | 2011 | 1,7 | 3,3 | 3,5 | 1,3 | | 11 | Import (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro | 2004 | 1 889 | 11 796 | 22 034 | 1 493 | | | Imports (current prices) per capita in euro | 2012 | 3 959 | 16 482 | 30 733 | 3 488 | | 13 | Eksport (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro | 2004 | 1 580 | 11 645 | 23 673 | 1 026 | | | Exports (current prices) per capita in euro | 2012 | 3 705 | 15 383 | 31 238 | 2 846 | | 15 | Nadwyżka (+)/deficyt (–) sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w % | 2004 | −5,4 | −4,4 | −0,1 | +1,9 | | | Surplus (+)/deficit (−) of the general government sector in % of GDP | 2012 | −3,9 | −2,5 | −4,0 | −0,8 | | 17 | Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w % | 2004 | 45,7 | 64,7 | 94,0 | 37,0 | | | Debt of the general government sector in % of GDP | 2012 | 55,6 | 74,0 | 99,8 | 18,5 | | 19 | Dynamika produktu krajowego brutto (ceny stałe) – 2003=100 | 2004 | 105,3 | 102,6 | 103,3 | 106,7 | | | Indices of gross domestic product (constant prices) – 2003=100 | 2012 | 146,2 | 116,4 | 113,5 | 133,0 | | 21 | Produkt krajowy brutto (ceny bieżące) na 1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej: | 2004 | 11 000 | 27 700 | 26 300 | 7 500 | | | Gross domestic product (current prices) per capita at purchasing power parity: | 2012 | 16 800 | 33 300 | 30 400 | 12 100 | | 23 | Unia Europejska (28 krajów) = 100 | 2004 | 51 | 128 | 121 | 35 | | | European Union (28 countries) = 100 | 2012 | 66 | 130 | 119 | 47 | a Dotyczy 5. i 6. szczebla według Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED'97). b Produkt oleju ekwiwalentnego – konwencjonalnie ujednoliciona jednostka na bazie ropy naftowej. e Na podstawie czej (PPS) – wspólna umowna waluta przyjęta w Unii Europejskiej. a Concerns level 5 and 6 according to the International Standard Classification of Education (ISCED'97). b Gross d The kilogram of oil equivalent – a conventional standardized unit defined on the basis of crude oil. e Based a common conventional currency adopted by the European Union. | Chorwacja | Cypr | Czechy | Dania | Estonia | Finlandia | Francja | Grecja | Hiszpania | Holandia | Lp. No. | |-----------|------|--------|-------|---------|-----------|---------|---------|-----------|----------|---------| | 293 | 288 | 313 | 402 | 483 | 575 | . | 541 | 432 | 334 | 1 | | 359 | 382 | 425 | 466 | 517 | 574 | 348 | 593 | 418 | 468 | 2 | | 1,05 | 0,37 | 1,20 | 2,48 | 0,85 | 3,45 | 2,16 | 0,55 | 1,06 | 1,93 | 3 | | 0,75 | 0,47 | 1,88 | 2,99 | 2,18 | 3,55 | 2,26 | 0,69 | 1,30 | 2,16 | 4 | | 102,1 | 101,9| 102,6 | 100,9 | 103,0 | 100,1 | 102,3 | 103,0 | 103,1 | 101,4 | 5 | | 128,9 | 124,3| 125,4 | 119,7 | 148,9 | 118,9 | 118,5 | 130,5 | 127,0 | 116,7 | 6 | | 0,9 | 0,1 | 3,3 | 5,8 | 2,7 | 3,0 | 2,2 | 0,9 | 0,8 | 4,2 | 7 | | 0,9 | 0,1 | 3,0 | 3,8 | 3,8 | 3,2 | 2,1 | 0,9 | 0,7 | 3,9 | 8 | | 1,4 | 2,5 | 2,6 | 2,8 | 2,1 | 5,1 | 2,6 | 1,8 | 2,2 | 3,2 | 9 | | 1,4 | 2,2 | 2,3 | 2,6 | 2,1 | 4,7 | 2,3 | 1,7 | 1,9 | 3,0 | 10 | | . | 6 076| 5 516 | 10 138| 4 943 | 7 910 | 6 055 | 4 081 | 4 839 | 15 784 | 11 | | . | 6 571| 10 422 | 12 798| 10 353 | 10 981 | 8 009 | 4 435 | 5 572 | 27 463 | 12 | | . | 1 047| 5 439 | 11 466| 3 517 | 9 460 | 5 812 | 1 192 | 3 421 | 17 648 | 13 | | . | 1 565| 11 594 | 14 692| 9 441 | 10 502 | 6 762 | 2 490 | 4 893 | 30 460 | 14 | | . | -4,1 | -2,8 | +2,1 | +1,6 | +2,5 | -3,6 | -7,5 | -0,1 | -1,7 | 15 | | -5,0 | -6,4 | -4,4 | -4,1 | -0,2 | -1,8 | -4,8 | -9,0 | -10,6 | -4,1 | 16 | | . | 70,9 | 28,9 | 45,1 | 5,0 | 44,4 | 64,9 | 98,6 | 46,3 | 52,4 | 17 | | 55,5 | 86,6 | 46,2 | 45,4 | 9,8 | 53,6 | 90,2 | 156,9 | 86,0 | 71,3 | 18 | | 104,1 | 104,2| 104,7 | 102,3 | 106,3 | 104,1 | 102,5 | 104,4 | 103,3 | 102,2 | 19 | | 108,9 | 119,5| 128,6 | 105,1 | 131,7 | 113,8 | 109,9 | 93,3 | 110,0 | 111,1 | 20 | | 12 200 | 19 700| 16 900 | 27 200| 12 400 | 25 200 | 23 700 | 20 300 | 21 900 | 28 000 | 21 | | 15 600 | 23 500| 20 300 | 32 100| 18 000 | 29 100 | 27 500 | 19 200 | 24 400 | 32 800 | 22 | | 56 | 91 | 78 | 125 | 57 | 116 | 109 | 93 | 101 | 129 | 23 | | 61 | 92 | 79 | 125 | 70 | 114 | 108 | 75 | 95 | 128 | 24 | krajowy brutto w cenach bieżących. c Index is computed according to the unified methodology of the European Union. d Kilogram "Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)". f Standard siły nabywc| Lp. No. | Wyszczególnienie | Ireland | Lithuania | Luxembourg | Latvia | |--------|------------------|---------|-----------|------------|--------| | 1 | Studenci szkół wyższych na 10 tys. ludności | 2004 | 467 | 537 | . | 561 | | 2 | Students of higher education institutions per 10 thous. population | 2011 | 430 | 613 | 105 | 501 | | 3 | Nakłady na działalność badawczą i rozwojową w relacji do PKB | 2004 | 1,23 | 0,75 | 1,63 | 0,42 | | 4 | Gross domestic expenditure on research and development activity in % of GDP | 2012 | 1,72 | 0,90 | . | 0,66 | | 5 | Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych – 2003=100 | 2004 | 102,3 | 101,2 | 103,2 | 106,2 | | 6 | Harmonized index of consumer prices – 2003=100 | 2012 | 113,6 | 143,7 | 129,4 | 167,1 | | 7 | Pozyskiwanie energii pierwotnej na 1 mieszkańca w tys. kgoe | 2004 | 0,5 | 1,5 | 0,2 | 0,8 | | 8 | Total production of primary energy per capita in thous. kgoe | 2011 | 0,4 | 0,4 | 0,2 | 1,0 | | 9 | Zużycie finalne energii na 1 mieszkańca w tys. kgoe | 2004 | 2,9 | 1,3 | 9,5 | 1,7 | | 10 | Final energy consumption per capita in thous. kgoe | 2011 | 2,4 | 1,6 | 8,2 | 1,9 | | 11 | Import (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro | 2004 | 12 209 | 2 949 | 35 180 | 2 520 | | 12 | Imports (current prices) per capita in euro | 2012 | 10 654 | 8 393 | 40 386 | 6 595 | | 13 | Eksport (ceny bieżące) na 1 mieszkańca w euro | 2004 | 20 697 | 2 214 | 28 518 | 1 424 | | 14 | Exports (current prices) per capita in euro | 2012 | 19 870 | 7 721 | 28 464 | 5 400 | | 15 | Nadwyżka (+)/deficyt (–) sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB | 2004 | +1,4 | −1,5 | −1,1 | −1,0 | | 16 | Surplus (+)/deficit (−) of the general government sector in % of GDP | 2012 | −8,2 | −3,2 | −0,6 | −1,3 | | 17 | Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB | 2004 | 29,4 | 19,3 | 6,3 | 15,0 | | 18 | Debt of the general government sector in % of GDP | 2012 | 117,4 | 40,5 | 21,7 | 40,6 | | 19 | Dynamika produktu krajowego brutto (ceny stałe) – 2003=100 | 2004 | 104,2 | 107,4 | 104,4 | 108,8 | | 20 | Indices of gross domestic product (constant prices) – 2003=100 | 2012 | 113,5 | 134,2 | 120,8 | 127,9 | | 21 | Produkt krajowy brutto (ceny bieżące) na 1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej: | 2004 | 30 900 | 11 200 | 54 600 | 10 100 | | 22 | in PPS | 2012 | 33 200 | 17 900 | 67 100 | 15 900 | | 23 | Unia Europejska (28 krajów) = 100 | 2004 | 142 | 51 | 252 | 46 | | 24 | European Union (28 countries) = 100 | 2012 | 130 | 70 | 262 | 62 | a Dotyczy 5. i 6. szczebla według Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED’97). b Produkt oleju ekwiwalentnego — konwencjonalnie ujednolicona jednostka na bazie ropy naftowej. e Na podstawie czej (PPS) — wspólna umowna waluta przyjęta w Unii Europejskiej. a Concerns level 5 and 6 according to the International Standard Classification of Education (ISCED’97). b Gross d The kilogram of oil equivalent — a conventional standardized unit defined on the basis of crude oil. e Based a common conventional currency adopted by the European Union. Na podstawie: Eurostat. http://ec.europa.eu/eurostat – dane pobrano z bazy 14 I 2014 r. | Malta | Niemcy | Portugalia | Rumunia | Słowacja | Słowenia | Szwecja | Węgry | Wielka Brytania | Włochy | Lp. No. | |-------|--------|------------|---------|----------|----------|---------|-------|----------------|--------|---------| | 197 | 282 | 377 | 319 | 307 | 523 | 478 | 417 | 376 | 343 | 1 | | 276 | 338 | 375 | 432 | 420 | 523 | 492 | 382 | 395 | 325 | 2 | | 0,51 | 2,50 | 0,75 | 0,39 | 0,51 | 1,39 | 3,58 | 0,88 | 1,68 | 1,09 | 3 | | 0,84 | 2,92 | 1,50 | 0,42 | 0,82 | 2,80 | 3,41 | 1,30 | 1,72 | 1,27 | 4 | | 102,7 | 101,8 | 102,5 | 111,9 | 107,5 | 103,7 | 101,0 | 106,8 | 101,3 | 102,3 | 5 | | 125,1 | 117,9 | 121,3 | 180,5 | 133,9 | 129,0 | 115,3 | 157,2 | 127,2 | 122,8 | 6 | | 0,0 | 1,7 | 0,4 | 1,3 | 1,2 | 1,7 | 3,8 | 1,0 | 3,7 | 0,5 | 7 | | 0,0 | 1,5 | 0,5 | 1,4 | 1,1 | 1,8 | 3,4 | 1,1 | 2,0 | 0,5 | 8 | | 1,1 | 2,8 | 1,8 | 1,2 | 2,0 | 2,4 | 3,8 | 1,7 | 2,5 | 2,3 | 9 | | 1,1 | 2,5 | 1,6 | 1,1 | 2,0 | 2,4 | 3,4 | 1,6 | 2,1 | 2,0 | 10 | | 7 294 | 6 973 | 4 214 | 1 225 | 4 469 | 7 149 | 8 978 | 4 815 | 6 308 | 4 910 | 11 | | 12 242 | 11 296 | 5 348 | 2 721 | 11 256 | 12 120 | 13 293 | 7 478 | 8 434 | 6 361 | 12 | | 5 044 | 8 865 | 2 744 | 883 | 4 152 | 6 586 | 11 019 | 4 420 | 4 658 | 4 889 | 13 | | 7 886 | 13 617 | 4 310 | 2 242 | 11 730 | 12 171 | 14 108 | 8 154 | 5 769 | 6 546 | 14 | | -4,6 | -3,8 | -4,0 | -1,2 | -2,4 | -2,3 | +0,6 | -6,5 | -3,5 | -3,5 | 15 | | -3,3 | +0,1 | -6,4 | -3,0 | -4,5 | -3,8 | -0,2 | -2,0 | -6,1 | -3,0 | 16 | | 69,8 | 66,2 | 61,9 | 18,7 | 41,5 | 27,3 | 50,3 | 59,5 | 40,3 | 103,7 | 17 | | 71,3 | 81,0 | 124,1 | 37,9 | 52,4 | 54,4 | 38,2 | 79,8 | 88,7 | 127,0 | 18 | | 99,7 | 101,2 | 101,6 | 108,5 | 105,1 | 104,4 | 104,2 | 104,8 | 103,2 | 101,7 | 19 | | 118,1 | 113,3 | 100,5 | 132,3 | 147,8 | 116,4 | 121,1 | 107,6 | 109,8 | 99,2 | 20 | | 17 300 | 25 000 | 16 700 | 7 400 | 12 300 | 18 800 | 27 400 | 13 600 | 27 000 | 23 200 | 21 | | 22 100 | 31 300 | 19 200 | 12 600 | 19 100 | 20 900 | 32 700 | 16 700 | 28 300 | 25 200 | 22 | | 80 | 115 | 77 | 34 | 57 | 86 | 126 | 63 | 124 | 107 | 23 | | 86 | 122 | 75 | 49 | 75 | 82 | 128 | 65 | 110 | 98 | 24 | krajowy brutto w cenach bieżących. c Obliczony według ujednoliconej metodologii Unii Europejskiej. d Kilogram "Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 1995)". f Standard siły nabywczej. domestic product in current prices. c Index is computed according to the unified methodology of the European Union. d Kilogram on the "European System of National and Regional Accounts (ESA 1995)". f Purchasing Power Standard (PPS) is ## Spis tablic ### Terytorium i ludność | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-----------| | Population of Europe (1000–2010) | 1 | 46 | | Total area and population (1000–2010) | 2 | 48 | | Urban rate (10th century–2010) | 3 | 55 | | 50 the largest towns of Europe (1700–2010) | 4 | 59 | | Structure of population by age (1459–2010) | 5 | 67 | | Marriages and divorces (1641–2010) | 6 | 70 | | Mean age of bridegrooms and brides (1427–2010) | 7 | 73 | | Female fertility and total fertility rate (1400–2010) | 8 | 77 | | Births and deaths per 1 000 population (1621–2010) | 9 | 83 | | Infant deaths per 1 000 live births (1557–2010) | 10 | 88 | | Life expectancy (1625–2010) | 11 | 93 | | International migration of population (1871–2009) | 12 | 97 | ### Narodowość i wyznanie | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-----------| | Population by the nationality (18th century–2002) | 1 (13) | 102 | | Population by the language (1891–2002) | 2 (14) | 104 | | Christianity population in Europe around 1815 | 3 (15) | 109 | | Table | Page | |-------|------| | Population by religious denomination (1719–2002) | 4 (16) | 109 | | Population by religious denomination in selected towns (1585–1800) | 5 (17) | 119 | **Material living conditions of population** | Table | Page | |-------|------| | Structure of population by source of maintenance (1300–1910) | 1 (18) | 124 | | Economically active population (1895–1989) | 2 (19) | 127 | | Economic activity of the population (1990–2010) | 3 (20) | 132 | | Unemployed persons and unemployment rate (1924–2010) | 4 (21) | 135 | | Wages and salaries (1400–2008) | 5 (22) | 137 | | Structure of households by type in the 16th–18th century | 6 (23) | 145 | | Abandoned children in cities in the 17th and 18th century | 7 (24) | 148 | | Structure of expenditures in households (1500–1990) | 8 (25) | 150 | | Structure of individual consumption expenditure of the households sector (current prices; 2000 and 2010) | 9 (26) | 155 | | Consumption of foodstuffs and alcohol beverages (16th century–1988) | 10 (27) | 156 | | Residential buildings in urban areas and towns with municipal infrastructure in Kingdom of Poland and Russia in 1910 | 11 (28) | 164 | | Dwellings and population in dwellings (1869–2004) | 12 (29) | 165 | | Spis tablic | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-------------|----------| | Mieszkania wyposażone w instalacje (1960–2002) | 13 (30) | 169 | | Budownictwo mieszkaniowe (1933–2004) | 14 (31) | 171 | | Pracownicy medyczni (1910–2007) | 15 (32) | 173 | | Stacjonarna opieka zdrowotna (1910–2009) | 16 (33) | 177 | | Zgony według przyczyn (1583–2008) | 17 (34) | 180 | **Edukacja. Kultura. Sport** **Edukacja** - Analfabetyzm (1500–1990) - Struktura ludności według poziomu wykształcenia (1970–2001) - Edukacja według szczebli kształcenia (XVII w.–2007) - Liczba uniwersytetów w Europie (1300–1790) - Studenci wybranych szkół wyższych (1433–1914) - Studenci i absolwenci szkół wyższych (1936–2007) **Kultura** - Ruch wydawniczy (1454–2004) - Zbiory niektórych bibliotek europejskich (1890–1938) - Abonenci radiowi i telewizyjni (1938–1997) **Sport** - Medale zdobyte na igrzyskach olimpijskich (1896–2012) --- **Education. Culture. Sport** **Education** - Illiteracy (1500–1990) - Structure of population by educational level (1970–2001) - Education by level (17th century–2007) - Number of universities in Europe (1300–1790) - Students of selected higher education institutions (1433–1914) - Students and graduates of higher education institutions (1936–2007) **Culture** - Publishers’ activities (1454–2004) - Collections of selected European libraries (1890–1938) - Radio and television subscribers (1938–1997) **Sport** - Medals won in the Olympic Games (1896–2012) ## Rolnictwo | Title | Tabl. Table | Str. Page | |----------------------------------------------------------------------|-------------|-----------| | Struktura użytkowania gruntów (XVI w.–2008) | 1 (45) | 220 | | Reforma rolna w krajach Europy Środkowej (1919–1948) | 2 (46) | 226 | | Użytki rolne gospodarstw państwowych i spółdzielni produkcyjnych w rolnictwie w krajach Europy Środkowej (1960 i 1988) | 3 (47) | 228 | | Gospodarstwa rolne według grup obszarowych (XVI w.–2010) | 4 (48) | 229 | | Ludność rolnicza (1705–2010) | 5 (49) | 236 | | Dynamika przeciętnej rocznej wartości zbiorów zbóż i ziemniaków (ceny bieżące; 1875–1904) | 6 (50) | 238 | | Ceny produktów rolnych (1651–2010) | 7 (51) | 240 | | Ceny produktów rolnych w niektórych miastach (1526–1913) | 8 (52) | 244 | | Obciążenia gospodarstw chłopskich w XV i XVI w. | 9 (53) | 249 | | Powierzchnia zasiewów (1551–2010) | 10 (54) | 250 | | Przeciętne roczne zbiory zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych (1909–2010) | 11 (55) | 260 | | Zbiory zbóż i ziemniaków na 1 mieszkańca (1871–2010) | 12 (56) | 270 | | Przeciętne roczne plony zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych (1500–2010) | 13 (57) | 274 | | Pogłowie bydła, trzody chlewnej, owiec i koni (1862–2010) | 14 (58) | 283 | ## Agriculture | Title | Tabl. Table | Str. Page | |----------------------------------------------------------------------|-------------|-----------| | Structure of land use (16th century–2008) | 1 (45) | 220 | | Agricultural reform in Central European countries (1919–1948) | 2 (46) | 226 | | Agricultural land of state and collective farms in agriculture in Central European countries (1960 and 1988) | 3 (47) | 228 | | Farms by area groups (16th century–2010) | 4 (48) | 229 | | Agricultural population (1705–2010) | 5 (49) | 236 | | Indices of annual average value of production of cereals and potatoes (current prices; 1875–1904) | 6 (50) | 238 | | Prices of agricultural products (1651–2010) | 7 (51) | 240 | | Prices of agricultural products in selected towns (1526–1913) | 8 (52) | 244 | | Encumbrances of peasant farms in the 15th and 16th century | 9 (53) | 249 | | Sown area (1551–2010) | 10 (54) | 250 | | Annual average production of cereals, potatoes and sugar beets (1909–2010) | 11 (55) | 260 | | Production of cereals and potatoes per capita (1871–2010) | 12 (56) | 270 | | Annual average yields of cereals, potatoes and sugar beets (1500–2010) | 13 (57) | 274 | | Cattle, pigs, sheep and horses stocks (1862–2010) | 14 (58) | 283 | | Spis tablic | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-------------|----------| | Produkcja mięsa i produkcjność zwierząt gospodarskich (1929–2010) | 15 (59) | 290 | | Zużycie nawozów mineralnych i chemicznych na 1 ha użytków rolnych (1938–2010/11) | 16 (60) | 294 | | Maszyny rolnicze (1950–2007) | 17 (61) | 295 | | Import i eksport zbóż i ziemniaków (1470–2010) | 18 (62) | 297 | | Import i eksport zwierząt i produktów zwierzęcych (1925–2006) | 19 (63) | 307 | **Przemysł** | Osoby utrzymujące się z rzemiosła (1541–1792) | 1 (64) | 310 | | Zatrudnienie w przemyśle (1793–2010) | 2 (65) | 311 | | Zakłady przemysłowe (XVI w.–1793) | 3 (66) | 319 | | Dynamika produkcji przemysłowej (1871–2010) | 4 (67) | 322 | | Wydobycie węgla kamiennego (1769–2010) | 5 (68) | 325 | | Wydobycie ropy naftowej (1922–1938) | 6 (69) | 329 | | Produkcja żelaza (1500–1665) | 7 (70) | 330 | | Wydobycie rudy żelaza (1870–1913) | 8 (71) | 331 | | Produkcja surówki żelaza (1725–2010) | 9 (72) | 332 | | Produkcja stali surowej (1890–2010) | 10 (73) | 336 | | Produkcja miedzi i srebra (1470–2010) | 11 (74) | 339 | | Wydobycie rud cynku i produkcja hutnicza cynku (1870–1938) | 12 (75) | 341 | | Produkcja cukru (1883–2010) | 13 (76) | 344 | **Industry** | Persons earning their living as craftsmen (1541–1792) | 1 (64) | 310 | | Employment in industry (1793–2010) | 2 (65) | 311 | | Industrial plants (16th century–1793) | 3 (66) | 319 | | Indices of industrial production (1871–2010) | 4 (67) | 322 | | Mining of hard coal (1769–2010) | 5 (68) | 325 | | Mining of crude petroleum (1922–1938) | 6 (69) | 329 | | Production of iron (1500–1665) | 7 (70) | 330 | | Mining of iron ores (1870–1913) | 8 (71) | 331 | | Production of pig iron (1725–2010) | 9 (72) | 332 | | Production of crude steel (1890–2010) | 10 (73) | 336 | | Production of copper and silver (1470–2010) | 11 (74) | 339 | | Mining of zinc ores and smelting production of zinc (1870–1938) | 12 (75) | 341 | | Production of sugar (1883–2010) | 13 (76) | 344 | | Table | Page | |-------|------| | Production of beer (1876–2009) | 14 (77) | 347 | | Production of woolen cloth, linen and cotton cloth and consumption of raw cotton in industry (18th century–1910) | 15 (78) | 349 | | Production of paper (1925–2010) | 16 (79) | 352 | | Production of liquid fuels (1960–2009) | 17 (80) | 354 | | Production of nitrogenous fertilizers (in terms of pure ingredient; 1950–2009) | 18 (81) | 355 | | Production of cement (1923–2009) | 19 (82) | 356 | | Production of passenger cars and lorries (1950–2010) | 20 (83) | 358 | | Production of ships (1950–2010) | 21 (84) | 359 | | Production of electricity (1925–2010) | 22 (85) | 360 | | Energy intensity of economy (in crude oil equivalent; 1990–2010) | 23 (86) | 362 | | Consumption of power raw materials per capita (in hard coal equivalent; 1960–2009) | 24 (87) | 363 | | Capacity of driving machinery in industry (1880–1896) | 26 25 (88) | 364 | **Transport. Łączność** **Transport** Czas trwania podróży z Gdańska do wybranych miast (XV w.–1750) Linie kolejowe (1848–2009) Przewozy ładunków i pasażerów transportem kolejowym (1900–2010) Tabor kolejowy (1913 i 1937) **Transport. Communications** **Transport** Trip duration from Gdańsk to selected towns (15th century–1750) Railway lines (1848–2009) Railway transport of goods and passengers (1900–2010) Rolling stock (1913 and 1937) | Spis tablic | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-------------|-----------| | Drogi (1912–2010) | 5 (93) | 380 | | Przewozy ładunków i pasażerów transportem samochodowym (1960–2010) | 6 (94) | 383 | | Pojazdy samochodowe (1926–2010) | 7 (95) | 385 | | Przewozy ładunków i pasażerów transportem lotniczym (1937–2010) | 8 (96) | 388 | | Drogi wodne śródlądowe żeglowne i przewozy ładunków śródlądowym transportem wodnym (1912–2010) | 9 (97) | 391 | | Struktura przewozów ładunków według wybranych rodzajów transportu (1955–2010) | 10 (98) | 394 | | Morska flota handlowa (XVI w.–1990) | 11 (99) | 395 | | Ładunki załadowane i wyładowane w portach morskich (1950–2010) | 12 (100) | 401 | | Ruch statków w portach morskich (1578–1970) | 13 (101) | 403 | **Łączność** | Szybkość docierania korespondencji (XV w.–2010) | 14 (102) | 414 | | Przesyłki listowe (1928–2010) | 15 (103) | 417 | | Telegramy (1913–1960) | 16 (104) | 419 | | Aparaty telefoniczne i abonenci telefoniczni (1913–2010) | 17 (105) | 421 | | Dostęp do Internetu (2004–2010) | 18 (106) | 424 | **Handel zagraniczny** | Obroty handlu zagranicznego (ceny bieżące; 1460–2010) | 1 (107) | 426 | | Dynamika importu i eksportu (1925–2010) | 2 (108) | 435 | | Title | Table | Page | |----------------------------------------------------------------------|-------|------| | Import i eksport Polski według krajów (ceny bieżące; 1500–2010) | 3 | 438 | | Share of Poland in foreign trade of selected countries (current prices; 1928–2010) | 4 | 443 | | Import i eksport według grup towarów (ceny bieżące; XIII w.–2010) | 5 | 445 | | Imports and exports of selected commodities (1600–2009) | 6 | 462 | | Jednostki pieniężne (1300–1914) | 1 | 478 | | Kursy walut (XIX w.–2010) | 2 | 481 | | Rezerwy złota i dewiz (1924–2010) | 3 | 489 | | Obieg pieniężny (1924–1990) | 4 | 495 | | Podaż pieniądza M₁ (2002–2010) | 5 | 498 | | Bilans płatniczy (1975–2010) | 6 | 500 | | Instytucje pieniężno-kredytowe (1668–1995) | 7 | 502 | | Stopy procentowe (1924–2010) | 8 | 508 | | Relacja oszczędności do produktu krajowego brutto (ceny bieżące; 1960–2010) | 9 | 511 | | Dochody i wydatki (1578–1792) | 10 | 512 | | Dochody i wydatki budżetowe (1821–1913) | 11 | 525 | | Dochody i wydatki budżetu państwa (1927–1970) | 12 | 532 | | Spis tablic | Tabl. Table | Str. Page | |-------------|-------------|-----------| | Dochody i wydatki skonsolidowanego budżetu centralnego w 1990 r. | 13 (125) | 536 | | Dochody, wydatki i saldo operacyjne netto sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r. | 14 (126) | 538 | | Relacja nadwyżki (+)/deficytu (-) sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto (ceny bieżące; 1990–2010) | 15 (127) | 541 | | Długi państw (1924–2010) | 16 (128) | 542 | **Dochód narodowy** - Szacunek dochodu narodowego wytwórnego Polski około 1580 r. | 1 (129) | 548 | - Szacunek dochodu narodowego brutto (1872–1913) | 2 (130) | 549 | - Szacunek produktu krajowego brutto na 1 mieszkańca (1500–2010) | 3 (131) | 552 | - Dynamika produktu krajowego brutto (1920–2010) | 4 (132) | 557 | - Średnioroczne zmiany produktu krajowego brutto (ceny stałe; 1951–2010) | 5 (133) | 559 | **Polska w Unii Europejskiej (2004–2012)** | x | 562 | **National income** - Estimate of generated national income of Poland around 1580 | 1 (129) | 548 | - Estimate of gross national income (1872–1913) | 2 (130) | 549 | - Estimate of gross domestic product per capita (1500–2010) | 3 (131) | 552 | - Indices of gross domestic product (1920–2010) | 4 (132) | 557 | - Annual average changes of gross domestic product (constant prices; 1951–2010) | 5 (133) | 559 | **Poland in the European Union (2004–2012)** | x | 562 | | Mapa/wykres | Str. | |-------------|------| | Europe at the end of the 12th century | mapa | 44 | | Europe at the end of the 15th century | mapa | 45 | | Europe in 1815 | mapa | 44 | | Europe in 1913 | mapa | 45 | | Europe at end of the 1920s | mapa | 44 | | Population by sex and age in Kraków and Geneva | wykres | 52 | | Population per 1 km² and by age | wykres | 53 | | Price indices of agricultural products in 1927–1938 | wykres | 240 | | Prices of wheat in 1990–2010 | wykres | 240 | | Prices of rye in 1990–2010 | wykres | 241 | | Postal route from Kraków to Venice in the 16th and 17th century | mapa | 416 | | Postal routes from Warszawa to Constantinople in 1792 | mapa | 417 | | A chart of the regular postal links in Poland in the second half of the 18th century | mapa | 416 | | Major postal routes in Poland in the second half of the 18th century | mapa | 417 | | Marketplaces in Poland in the 12th century | mapa | 428 | | Trade routes in Poland during the Piast Dynasty (10th–14th century) | mapa | 429 | | Estimate of gross national income per capita in 1870–1913 (constant prices) | wykres | 548 | Wykaz wykorzystanej literatury Bibliography Dla okresu do 1795 r. For the period until 1795 A History of the University in Europe, red. W. Rüegg, t. I: Universities in the Middle Ages, red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1992, t. II: Universities in early modern Europe (1500–1800), red. H. de Ridder-Symoens, Cambridge 1996 Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. V, wyd. K. Lewicki, Kraków-Wrocław 1946 Allen R. C., Agriculture during the industrial revolution, w: The Economic History of Britain since 1700, t. I: 1700–1860, red. R. Floud, D. McCloskey, wyd. 2, Cambridge 1994 Allen R. C., Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300–1800, „European Review of Economic History”, t. IV, nr 3, Cambridge 2000 Allen R. C., Progress and poverty in early modern Europe, „Economic History Review”, t. LVI, nr 3, Oxford 2003 Allen R. C., Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns, w: Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Allen R. C., Unger R. W., Allen-Unger Global Commodity Prices Database. http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECP.db/about.htm Andorka R., La population hongroise du XVIIIe siècle à 1914, w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998 Åström S. E., Gospodarka szwedzka a mocarstwowa rola Szwecji w latach 1632–1697, w: Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 2: Ideologie, kryzysy, konflikty, red. A. Mączak, Warszawa 1992 Atlas historyczny Polski, seria B, nr 1: Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku, oprac. M. Biskup przy współudziale L. Koca, Warszawa 1961 Bairoch P., Une nouvelle distribution des populations: villes et campagnes, w: Histoire des populations de l’Europe, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: La révolution démographique 1750–1914, Paris 1998 Baranowski B., *Przemiany środowiska geograficznego Polski*, w: *Historia kultury materialnej Polski w zarysie*, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. IV: *Od połowy XVII do końca XVIII wieku*, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978 Baranowski B., *Rozmiary i rejonizacja przemysłu młynarskiego w Polsce XVI–XVIII w.*, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, seria I, z. 75, Łódź 1971 Baranowski B., *Zdobywanie surowców organicznych*, w: *Historia kultury materialnej w zarysie*, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. IV: *Od połowy XVII do końca XVIII wieku*, red. Z. Kamieńska, B. Baranowski, Wrocław 1978 Bardet J.-P., *Rouen aux XVIe est XVIIIe siècles. Les mutations d’un espace social*, t. I–II, Paris 1983 Baszanowski J., *Konsumpcja zbóż, mięsa i masła w Gdańsku w połowie XVIII w.*, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. XXXII, nr 4, Warszawa 1984 Baszanowski J., *Przemiany demograficzne w Gdańsku w latach 1601–1846 w świetle tabel ruchu naturalnego*, Gdańsk 1995 Baszanowski J., *Statistics of Religious Denominations and Ethnic Problems in Gdańsk in XVII–XVIII centuries*, „Studia Maritima”, t. VII, Szczecin 1988 Beauvalet-Boutouyrie S., *La démographie de l’époque moderne*, Paris 1999 Beauvalet-Boutouyrie S., *La population française à l’époque moderne (XVIe–XVIIIe siècle)*. Démographie et comportements, Paris 2008 Beauvalet-Boutouyrie S., *La limitation des naissances: l’exemple de Verdun dans la deuxième moitié du XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1990 Belfanti C. M., *Bilan démographique et bilan économique Mantoue au cours de la seconde moitié du XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Beránková J., *Demografický vývoj města Kouřimí v letech 1650-1850*, „Historická demografie”, t. XVIII, Praha 1994 Bideau A., Dupâquier J., Gautierrez H., *La mort quantifiée*, w: *Histoire de la population française*, red. J. Dupâquier, t. II: *De la Renaissance à 1789*, Paris 1991 Bieniarżówna J., *Stulecie upadku*, w: J. Bieniarżówna, J. M. Małecki, *Dzieje Krakowa*, t. II: *Kraków w wiekach XVI–XVIII*, Kraków 1984 Biernat Cz., *Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815*, Warszawa 1962 Bogart D., Drelichman M., Gelderblom O., Rosenthal J.-L., *State and private institutions*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: *1700-1870*, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Bogucka M., *Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku*, Warszawa 1962 Bogucka M., *Gdańsk – największy port Bałtyku*, w: *Historia Gdańska*, t. II: *1454–1655*, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982 Bogucka M., *Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku*, Wrocław 1970 Bolognesi D., *La démographie des villes de Romagne dans les temps modernes*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Bérélowitch W., *La Russie*, w: *Histoire des populations de l’Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: *Des origines aux prémices de la révolution démographique*, Paris 1997 Boroda K., *Geografia gospodarcza Królestwa Polskiego w XVI w.*, komputerowa baza danych Borowski S., *Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VIII, Warszawa 1975 Braudel F., *Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II*, t. I, Gdańsk 1976 Broadberry S., O’Rourke K. H., *Introduction to Volume 1*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Broadberry S., Fremdling R., Solar P., *Industry*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700-1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Budzyński Z., *Kresy południowo-wschodnie w drugiej połowie XVIII wieku*, t. I: *Statystyka wyznaniowa i etniczna*, Przemyśl-Rzeszów 2005, t. III: *Studia z dziejów społecznych*, Przemyśl-Rzeszów 2008 Buringh E., Zanden van J. L., *Charting the “Rise of the West” Manuscripts and Printed Books in Europe. A long-term perspective from the sixth through eighteenth centuries*, „The Journal of Economic History”, t. LXIX, nr 2, Cambridge 2009 Bussini O., *Aspetti strutturali e comportamenti riproduttivi di alcune famiglie della città di Gubbio nel XVIII secolo*, „Populazione e storia”, nr 1, Udine 2006 Butel P., *L’économie française au XVIIIe siècle*, Paris 1993 Cackowski S., *Życie gospodarcze*, w: *Historia Torunia*, red. M. Biskup, t. II, cz. 2: *W czasach renesansu, reformacji i wczesnego baroku (1548–1660)*, Toruń 1994 Carriere Ch., *Image du capitalism hollandaisé au XVIIIe siècle. Le miroir marseillais*, w: *Dutch capitalism and world capitalism*, red. M. Aymard, Cambridge-Paris 1982 Caubet I., *Approche démographique et sociales des ménages toulousains en 1695*, „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 1998 Cieślak E., *Handel i żegluga w drugiej połowie XVIII w.*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Da Molin G., *Les enfants abandonnés dans les villes italiennes aux XVIIIe et XIXe siècles*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1983 Daszkiewicz D., *Zgony w parafii toszeckiej w latach 1789–1877*, „Śląskie Studia Demograficzne”, t. III, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996 Davids K., *Innovations in Windmill Technology in Europe, c. 1500–1800*, w: *Economia e energia secc. XIII–XVIII*, red. S. Cavaciocchi, Firenze 2003 Del Panta L., *Mortalité infantile et post infantile en Italie du XVIIIe au XXe siècle: tendances à long terme et différences régionales*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1994 Dennison T., Simpson J., *Agriculture*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 De Roover R., *The Rise and Decline of the Medici Bank 1397–1497*, New York 1966 De Vries J., *Population*, w: *Handbook of European History 1400–1600. Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation*, t. I: *Structures and Assertions*, red. T. A. Brady Jr., H. O. Berman, J. D. Tracy, Michigan 1997 Diederiks H. A., *Le choix du conjoint à Amsterdam au début du XIXe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Dubert I., *Geografia form rodzinnych w Hiszpanii w latach 1752–1860*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XXIV, Poznań-Wrocław 2003 Dubert I., *La mortalité en Galice, 1600–1850*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1996 Duplesis R. S., *Transitions to Capitalism in Early Modern Europe*, Cambridge 1997 Dziekoński T., *Metalurgia miedzi, ołowiu i srebra w Europie Środkowej od XV do końca XVIII w.*, Wrocław 1963 *Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r.*, red. A. Mączak, t. I–II, Warszawa 1981 Faber J. A., Van Leeuwen M. H. D., *Les assistés catholiques d’Amsterdam, 1750–1850: un exemple d’application particulière de la méthode de reconstitution des familles*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1991 Fauve-Chamoux A., *Marriage, Widowhood, and Divorce*, w: *The History of the European Family*, red. D. I. Kertzer, M. Barbagli, t. I: *Family Life in Early Modern Times 1500–1789*, New Haven-London 2001 Fauve-Chamoux A., *Starość w rodach pirenejskich w XVIII i XIX wieku*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVIII, Warszawa 1991 Fauve-Chamoux A., *The importance of women in an urban environment: the example of the Reims household at the beginning of the industrial revolution*, w: *Family Forms in Historic Europe*, red. R. Wall, J. Robin, P. Laslett, Cambridge 1983 Flandrin J.-L., *Historia rodziny*, Warszawa 1998 Frančić M., *Kraków produkujący i konsumujący*, w: M. Kulczykowski, M. Frančić, *Kraków jako ośrodek towarowy Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku*, Warszawa 1963 Frijhoff W., Julia D., *L’alimentation des pensionnaires à la fin de l’Ancienne Régime (Auch, Beaumont-en-Auge, Molsheim et Toulouse)*, „Annales ESC”, t. XXX, nr 2–3, Paris 1975 Ganiage J., *Beauvais au XVIIIe siècle. Population et cadre urbain*, Paris 1999 Garnot B., *La fécondité des classes populaires à Chartres au XVIIIe siècle*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Gautier E., Henry L., *La population de Crulai, paroisse Normande. Étude historique*, Paris 1958 Gaziński R., *Handel morski Szczecina w latach 1720–1805*, Szczecin 2000 Gieysztorowa I., *Ludność*, w: *Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku*, red. A. Mączak, t. I, Warszawa 1981 Górna K., *Analiza demograficzna metryk dolnośląskiej parafii Rząśnik z lat 1794–1874*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. XVII, Warszawa 1987 Górna K., *Ludność parafii krapkowickiej w latach 1682–1800. Zagadnienia demograficzne społeczności miejsko-wiejskiej na Górnym Śląsku*, Poznań-Wrocław (w druku) Górna K., *Narodziny, śluby i zgony na Górnym Śląsku w XVIII wieku*, w: *Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI–XVIII wieku. Kultura życia i śmierci*, red. H. Suchojad, Warszawa 2001 Grange C., *Les comportements de fécondité de la bourgeoisie juive à Paris (1790–1950)*, „Annales de Démographie Historique”, nr 1, Paris 2008 Groth A., *Port*, w: *Historia Elbląga*, t. II, cz. 1: 1466–1626, red. A. Groth, Elbląg 1996 Groth A., *Ruch statków w porcie elbląskim w latach 1585–1700*, „Rocznik Gdański”, t. XXXVII, Gdańsk 1977 Guzowski P., *Sytuacja ekonomiczna chłopów polskich w XV i XVI w. na tle europejskim*, w: *Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku*, red. J. Wijaczka, Toruń 2007 Head A.-L., *Contrastes ruraux et urbains en Suisse de 1600 au début du XIXe siècle: la croissance démographique des villes et des campagnes et ses variables*, w: *Mélanges d’histoire économique offerts au professeur Anne-Marie Piuz*, red. L. Mottu-Weber, D. Zumkeller, Genève 1989 Herbst S., *Toruńskie cechy rzemieślnicze. Zarys przeszłości*, Toruń 1933 *Historia Polski w liczbach*, t. I: *Państwo. Społeczeństwo*, Warszawa 2003, t. II: *Gospodarka*, Warszawa 2006 *Histoire de la population française*, red. J. Dupâquier, t. II: *De la Renaissance à 1789*, Paris 1991 *Histoire des populations de l’Europe*, t. I: *Des origines aux prémices de la révolution démographique*, Paris 1997, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II: *La révolution démographique 1750–1914*, Paris 1998 Hoffman Ph. T., Jacks D. S., Levin P. A., Lindert P. H., *Sketching the Rise of Real Inequality in Early Modern Europe*, w: *Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe*, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Israel J., *The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall 1477–1806*, Oxford 1998 Jacquart J., *La crise rurale en Île-de France 1550–1670*, Paris 1974 Jaros J., *Górnicztwo węgla kamiennego*, w: *Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich*, t. II, Katowice 1961 Jaros J., *Historia górnicztwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim do 1914 roku*, Wrocław 1965 Jirásková Š., *Demografický vývoj farnosti Zdechovice v 18. století*, „Historická demografie”, t. XXXIII, nr 1–2, Praha 2009 Jütte R., *Daily Life in Late Medieval and Early Modern Germany*, w: *Germany. A New Social and Economic History*, t. I: *1450–1630*, red. B. Scribner, London 1996 Kabuzan V. M., *Narody Rossii v XVIII veke. Czisłennost’ i etniczeskii sostav*, Moskwa 1990 Kabuzan V. M., *Rasprostrenie prawoslavia i drugich konfessii w Rossii w XVIII–naczale XX w. (1719–1917 gg.)*, Moskwa 2008 Kačerová E., *Šnatečnost v 17. a 18. století ve světle matrik pražské farnosti Panny Marie pod řetězem*, „Historická demografie”, t. XXVIII, Praha 2004 Kaniewska I., *Młodzież Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1510–1560*, w: *Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu*, red. K. Lepszy, Kraków 1964 Karbowiak A., *Studia statystyczne z dziejów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1433/4–1509/10*, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce”, t. XII, Kraków 1910 Kazusek Sz., *Handel zagraniczny Korony w końcu XVIII wieku*, t. I: *Eksport 1786–1790*, Kielce 2012 Keckowa A., Molenda D., *Zdobywanie surowców mineralnych*, w: *Historia kultury materialnej Polski w zarysie*, red. W. Hensel, J. Pazdur, t. III: *Od XVI do połowy XVII w.*, red. A. Keckowa, D. Molenda, Wrocław 1978 Kędelski M., *Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku*, Poznań 1992 Kopczyński M., *Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku*, Warszawa 1998 Korczyńska E., Paszkiewicz B., *Mennictwo XIX i XX wieku*, Kraków 1989 Korzon T., *Wewnętrze dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794)*, t. I-II, wyd. 2, Kraków-Warszawa 1897 Kriedte P., *Peasants, Landlords and Merchant Capitalists: Europe and the World Economy, 1500–1800*, Spa 1983 Kuklo C., *Demografia Rzeczpospolitej przedrozbiorowej*, Warszawa 2009 Kuklo C., *Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-spoleczne*, Białystok 1998 Kuklo C., *Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie*, Białystok 1991 Kuliszer J., *Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych*, t. II, Warszawa 1961 Kurowski S., *Historyczny proces wzrostu gospodarczego. Analiza trendów sekularnych na podstawie produkcji żelaza i stali*, Warszawa 1963 Lalik T., Märkte des 12 Jahrhunderts in Polen, „*Kwartalnik Historii Kultury Materialnej*”, t. X, nr 1-2, Warszawa 1962 Le Bras H., *La popolazione*, w: *Storia d’Europa*, red. P. Anderson, M. Aymard, P. Bairoch, W. Barberis, C. Ginzburg, Torino 1993 Lesiński H., *Handel morski Kołobrzegu w XVII i XVIII wieku*, Szczecin 1982 Leverotti F., Alcune osservazioni sulle strutture delle famiglie contadine nell’Italia padana del Basso Medioevo a partire dal famulato, „*Popolazione e Storia*”, nr 2, Udine 2001 Litak S., *Edukacja początkowa w polskich szkołach w XIII–XVIII wieku*, Lublin 2010 Livi-Bacci M., *Popolazione e alimentazione*, Bologna 1993 Livi-Bacci M., *La population dans l’histoire de l’Europe*, Paris 1999 *Living Standards in the Past. New Perspectives on Well-Being in Asia and Europe*, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Ładogórski T., *Ludność*, w: *Historia Śląska*, t. II: 1763–1850, red. W. Dlugoborski, cz. 1: 1763–1806, Wrocław 1966 Łaczyńska E., *Gdańska flota handlowa w 1793 r.*, „*Kwartalnik Historii Kultury Materialnej*”, t. LVII, nr 2, Warszawa 2009 Łukasiewicz D., Pod znakiem oświecenia: kultura umysłowa, materialna i obyczajowa w Prusach w XVIII w., w: *Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806)*, red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Majewska G., *Polityka handlowa Szwecji w latach 1720–1809*, Wrocław 1991 Malanima P., *Pre-Modern European Economy. One Thousand Years (10th–19th Centuries)*, Leiden-Boston 2009 Malanima P., *Urbanization*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, t. I: 1700–1800, Cambridge 2008 Malanima P., *The energy basis for early modern growth, 1650–1820*, w: *Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800*, red. B. Prak, London-New York 2005 Małowist M., *Wschód a Zachód Europy w XIII–XVI wieku. Konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych*, wyd. 2, Warszawa 2006 Manikowski A., *Zmiany czy stagnacja? Z problematyki handlu polskiego w drugiej połowie XVII wieku*, „Przegląd Historyczny”, t. LXIV, z. 4, Warszawa 1973 Maur E., *Populační vývoj českých komorních panství po válce třicetileté*, w: *Příspěvky k historické demografii Čech 17.–18. století*, („Acta Universitatis Carolinae, Philosophica et Historica”, nr 3) Praha 1972 Mączak A., *Gospodarstwo chłopskie na Żuławach Malborskich w początkach XVII wieku*, Warszawa 1962 Mieleszko W. J., *Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku*, „Zapiski Historyczne”, t. XXXIII, z. 4, Toruń 1968 Mierzwa E. A., *Anglia a Polska w epoce Jana III Sobieskiego*, Łódź 1988 Mierzwa E. A., *Anglia a Polska w okresie rewolucji purytańskiej i restauracji*, Piotrków Trybunalski 2001 Mierzwa E. A., *Francuski handel z regionem bałtyckim w I połowie XVII wieku*, w: *Polska-Francja-Europa. Studia z dziejów Polski i stosunków międzynarodowych*, red. M. Forycki, A. Jakuboszczak, J. Jurkiewicz, I. Kraszewski, M. Pukianiec, Poznań 2012 Mierzwa E. A., *Polska a Anglia w XVII wieku*, Toruń 2003 Mikolajczyk A., *Geneza i rozwój nowożytnej monety polskiej na tle europejskim (XVI-poł. XVIII w.)*, Kraków 1983 Mitch D., *Education and skill of the British labour force*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Britain*, t. I: *Industrialisation, 1700-1860*, red. R. Floud, P. Johnson, Cambridge 2008 Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007 Molenda D., *Kopalnie rud ołowiu na terenie złóż śląsko-krakowskich w XVI-XVIII wieku. Z dziejów postępu technicznego w eksploatacji kruszców*, Wrocław 1972 Morineau M., *Croître sans savoir pourquoi: structures de production, démographie et rations alimentaires*, w: *Histoire de l'alimentation*, red. J.-L. Flandrin, M. Montanari, Paris 1996 Němčeková M., *Demografický vývoj obyvatelstva farnosti Panny Marie na Louži v Praze v 17. a 18. století*, „Historická Demografie”, t. XXXIII, nr 1–2, Praha 2009 Nesládková L., *Reprodukce kulturně odlišných skupin obyvatelstva jižní Moravy v novověku na příkladu křesťanů a židů*, Praha 2003 O'Rourke K. H., Prados de la Escosura L., Daudin G., *Trade and empire*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: *1700–1870*, red. S. Broadberry, K. H. O'Rourke, Cambridge 2010 Paping R., Colleenteur G., *Population Growth and Social Structure in a Market-Oriented Agricultural Economy in the Netherlands 1750–1820*, „Obradoiro de Historia Moderna”, t. XIII, Santiago de Compostela 2004 Pérez Moreda V., *La population espagnole à l'époque modern (XVIe–XVIIIe siècle)*, w: *Histoire des populations de l'Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. I: *Des origines aux prémices de la révolution démographique*, Paris 1997 Perrenoud A., *Espacement et arrêt dans le contrôle des naissances*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1989 Perrenoud A., *La mortalité des enfants en Europe francophone: état de la question*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1994 Perrenoud A., *La population de Genève du seizième au début du dix-neuvième siècle. Étude démographique*, Genève 1979 Pettegree A., *The Reformation World*, London-New York 2000 Piasecki E., *Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w*. Studium demograficzne, Warszawa-Wrocław 1990 Pickl O., *Technische fortschritte im Tiroler Bergbau des 16 Jahrhunderts*, w: *Produttività e tecnologia nei secoli XII–XVII*, red. S. Mariotti, Firenze 1981 Poulová M., *Plodnost vdaných žen ve farnosti Rožmberk nad Vltavou v 19. století*, „Historická Demografie”, t. XXXI, Praha 2007 Puczyński B., *Ludność Brzeżan i okolicy w XVII i XVIII wieku*, „Przeszłość Demograficzna Polski”, t. VI, Warszawa 1973 Rejman S., *Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne*, Rzeszów 2006 Rostworowski E., *Historia powszechna. Wiek XVIII*, wyd. 4, Warszawa 1994 Rusiński W., *Zarys historii gospodarczej powszechnej. Czasy nowożytnie i najnowsze*, wyd. 2 uzup., Warszawa 1973 Rychlikowa I., *Produkcja zbożowa wielkiej własności w Małopolsce w latach 1764–1805*, Warszawa 1967 Sala P., *Le bilan démographique de la Lombardie autrichienne au cours du XVIIIe siècle. La croissance des „bourgs moyens”*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Samsonowicz H., *Dynamiczny ośrodek handlowy*, w: *Historia Gdańska*, red. E. Cieślak, t. II: 1454–1655, Gdańsk 1982 Samsonowicz H., *Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia nad dziejami Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w.*, Warszawa 1968 Schiavoni C. E., Sonnino E., *Aspects généraux de l’évolution démographique à Rome: 1598–1824*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Schlumbohm J., *Incertitude et régularité des parcours de vie. Enfance, jeunesse, mariage dans une paroisse rurale allemande, XVIIe–XIXe siècles*, „Annales de Démographie Historique”, nr 2, Paris 1998 Sonnino E., *In the male city: the status animarum of Rome in the seventeenth century*, w: *Socio-economic consequences of sex-ratios in historical perspectives, 1500–1900*, red. A. Fauve-Chamoux, S. Sogner, Milan 1994 Spychała J., *Urodzenia w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870*, w: *Śląskie Studia Demograficzne*, t. II: *Urodzenia*, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1995 Spychała J., *Zgony w parafii Strzelce Opolskie w latach 1766–1870*, w: *Śląskie Studia Demograficzne*, t. III: *Zgony*, red. Z. Kwaśny, Wrocław 1996 Szultka Z., *Polityka gospodarcza państwa i rozwój ekonomiczny Prus*, w: *Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806)*, red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., *Stosunki ustrojowe i społeczne w państwie Fryderyka II*, w: *Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806)*, red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., *Stosunki wyznaniowe i kościelne w Prusach XVIII w.*, w: *Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806)*, red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szultka Z., *Terytorium i ludność państwa pruskiego w dobie fryderyjańskiej*, w: *Prusy w okresie monarchii absolutnej (1701–1806)*, red. B. Wachowiak, Poznań 2010 Szymkiewicz S., *Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów*, Warszawa 1959 Terrise M., *Reconstitution des familles en Scandinavie*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1986 Topolski J., *Narodziny kapitalizmu w Europie XIV–XVII wieku*, wyd. 2, Warszawa 1987 Topolski J., *Wielkopolski model gospodarczy w drugiej połowie XVIII wieku*, w: *Dzieje Wielkopolski*, t. I: *Do roku 1793*, red. J. Topolski, Poznań 1969 Trzoska J., *Europejskie uwarunkowania rozwoju miasta*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: *1655–1793*, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Trzoska J., *Handel i żegluga w pierwszej połowie XVIII w.*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: *1655–1793*, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Trzoska J., *Zmienne koniunktury w handlu i żeglugie gdańskiej*, w: *Historia Gdańska*, t. III/1: *1655–1793*, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993 Turnau I., *Moda i technika włókiennicza w Europie od XVI do XVIII wieku*, Wrocław 1984 Urban W., *Sztuka pisania w województwie krakowskim w XVII i XVIII wieku*, „Przegląd Historyczny”, t. LXXV, z. 1, Warszawa 1984 Vandenbroecke Chr., *Agriculture flamande et démographie (XVe–XIXe siècles)*, w: *Évolution agraire et croissance démographique*, red. A. Fauve-Chamoux, Liège 1987 Van der Woude A. M., *Population Developments in the Northern Netherlands (1500–1800) and the Validity of the ‘Urban Graveyard’ Effect*, „Annales de Démographie Historique”, Paris 1982 Wawrzyńczyk A., *Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII w.*, Warszawa 1962 Więclawski B., *Zaopatrzenie i konsumpcja w Poznaniu w drugiej połowie XVIII wieku*, Warszawa–Poznań 1989 Wójtowicz J., *Ludność, terytorium, zabudowa*, w: *Historia Torunia*, red. M. Biskup, t. II, cz. 3: *Między barokiem a oświeceniem*, Toruń 1996 Wrigley E. A., Davies R. S., Oeppen J. E., Scofield R. S., *English Population History from Family Reconstruction 1580–1837*, wyd. 2, Cambridge 2005 Wyczański A., *Oświata a pozycja społeczna w Polsce XVI stulecia. Próba oceny umiejętności pisania szlachty województwa krakowskiego w drugiej połowie XVI w.*, w: „Spoleczeństwo staropolskie”, red. A. Wyczański, t. I, Warszawa 1976 Wyczański A., *Polska służba dyplomatyczna w latach 1506–1530*, w: *Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII w.*, red. Z. Wójcik, Warszawa 1966 Wyczański A., *Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580*, Warszawa 1960 Wyczański A., *Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w.*, Warszawa 1969 Wyczański A., *Szlachta polska XVI wieku*, Warszawa 2003 Wyczański A., *Wschód i Zachód Europy w początkach doby nowożytnej*, Warszawa 2003 Wyrobisz A., *Warunki rozwoju przemysłu w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w.*, w: M. Kwapien, J. Maroszek, A. Wyrobisz, *Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.)*, Wrocław 1976 Zahorski A., *Ludność*, w: *Warszawa w latach 1526–1795*, red. A. Zahorski, Warszawa 1984 Zanden van J. L., *Early modern economic growth. A survey of the European economy, 1500–1800*, w: *Early Modern Capitalism. Economic and social change in Europe, 1400–1800*, red. M. Prak, London-New York 2005 Zanden van J. L., *The Development of Agricultural Productivity in Europe, 1500–1800*, w: *Land Productivity and Agro-systems in the North Sea Area (Middle Ages–20th Century)*, Turnhout 1999 Zanden van J. L., *The Long Road to the Industrial Revolution. The European Economy in a Global Perspective, 1000–1800*, Leiden-Boston 2009 Zimowski L., *Geneza i rozwój komunikacji pocztowej na ziemiach polskich*, Warszawa 1972 Zins H., *Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i kompania wschodnia*, Wrocław 1967 Żabiński Z., *Systemy pieniężne na ziemiach polskich*, Wrocław 1981 Żołądź-Strzelczyk D., *Peregrinatio academica. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiacach i uniwersytetach niemieckich w XVI i pierwszej połowie XVII wieku*, Poznań 1996 Żytkowicz L., *Kilka uwag o handlu zewnętrznym Wielkiego Księstwa Litewskiego w ostatnich latach Rzeczypospolitej*, „*Zapiski Historyczne*”, t. XL1, z. 2, Toruń 1976 Żytkowicz L., *Studia nad gospodarstwem wiejskim w dobrach kościelnych w XVI w.*, Tablice, Warszawa 1962 **Dla lat 1795–1918 r.** *For the years 1795–1918* Allen R. C., *Real wages in Europe and Asia. A first look at the long-term patterns*, w: *Living standards in the past. New perspectives on well-being in Asia and Europe*, red. R. C. Allen, T. Bengtsson, M. Dribe, Oxford 2005 Allen R. C., Unger R. W., *Allen-Unger Global Commodity Prices Database*. http://www.history.ubc.ca/faculty/unger/ECPdb/about.htm Cardo J. L., Lains P., *Public Finance in Portugal, 1796–1910*, w: *Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe*, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Cegielski J., *Stosunki mieszkaniowe w Warszawie w latach 1864–1964*, Warszawa 1968 *Census of England and Wales 1901. General report with appendicets*, London 1904 David Th., *Nationalisme économique et industrialisation, L’expérience des pays de l’Est (1789–1939)*, Genève 2009 Dennison T., Simpson J., *Agriculture*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. I: 1700–1870, ed. by S. Broadbery, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Eloranta J., Harrison M., *War and disintegration 1914–1950*, w: *The Cambridge Economic History of Modern Europe*, t. II, 1870 to the present, red. S. Broadberry, K. H. O’Rourke, Cambridge 2010 Farming Since the Famine – Irish Farming Statistics 1847–1996, Dublin 1997 Fontana G. L., *The economic development of Europe in the nineteenth century: international exchanges and monetary systems*, w: *An Economic History of Europe. From expansion to development*, red. A. Di Vittorio, Oxon 2006 Fontana G. L., *The economic development of Europe in the nineteenth century (III). The process of industrialization*, w: *An Economic History of Europe. From expansion to development*, red. A. Di Vittorio, London 2005 Garðarsdóttir Ó., *National Archives of Iceland (NAI), 1901 Census of Iceland. Version 1.0; The Minnesota Population Center, North Atlantic Population Project: Complete Count Microdata. Version 2.0*, Minneapolis 2008 Gerber R., *Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808–1831*, Wrocław 1977 Gerbod P., *Resources and management*, w: *A History of the University in Europe, t. III, Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Century 1800–1945*, red. W. Rüegg, Cambridge 2004 *Geschichte und Ergebnisse der zentralen amtlichen Statistik in Österreich 1829–1979*, Wien 1979 *Histoire des populations de l’Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. II, Paris 1998 *Historia Polski w liczbach*, t. I: *Państwo. Społeczeństwo*, Warszawa 2003, t. II: *Gospodarka*, Warszawa 2006 Jezierski A., Leszczyńska C., *Historia gospodarcza Polski*, Warszawa 1997 Krzyżanowski A., Kumaniecki K., *Statystyka Polski*, Kraków 1915 Kumor B., *Historia Kościoła. Czasy najnowsze*, t. VII, Lublin 1991 Lijewski T., *Rozwój sieci kolejowej Polski*, „Dokumentacja Geograficzna”, z. 5, Warszawa 1959 Livi-Bacci M., *La population dans l’histoire de l’Europe*, Paris 1999 Łukasiewicz J., *Dynamika rozwoju przemysłu na ziemiach polskich*, w: *Gospodarka przemysłowa i początki cywilizacji technicznej w rolniczych krajach Europy*, Wrocław 1977 Łukasiewicz J., *Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX w.*, Warszawa 1968 Łukasiewicz J., *O strukturze agrarnej Królestwa Polskiego po uwłaszczeniu*, w: „Przegląd Historyczny”, t. LXII, z. 2, Warszawa 1971 Maddison A., *The World Economy*. t. II, *Historical Statistics*, Paris 2003 *Mały Rocznik Statystyczny 1939*, Warszawa 1939 Materiały Zespołu Statystycznego Komisji Koordynacji Badań nad Historią Przemysłu Komitetu Nauk Historycznych PAN (maszynopis) Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007 Morawski W., *Zarys powszechnej historii pieniądza i bankowości*, Warszawa 2002 *Preussische Statistik*, t. LXXVI, cz. 3, Berlin 1884 Puś W., *Przemysł Królestwa Polskiego w latach 1870–1914*, Łódź 1984 Reports of the Bureau of Statistics of the Department of Agriculture, z. 56, United States of America, 1889. Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego z uwzględnieniem innych ziem polskich. Rok 1915, Warszawa 1916 Rocznik statystyki Galicji, t. IV, Lwów 1893 Romer E., Weinfeld I., Rocznik Polski, Tablice Statystyczne, Kraków 1917 Rossija 1913 god, Sankt Petersburg 1995 Shaw-Taylor L., The occupational structure of England and Wales, c. 1750 to 1911 Sobczak T., Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Wrocław 1968 Social-Economic Researches on the History of the East-Central Europe, Budapest 1970 Spoerer M., The evolution of public finances in nineteenth-century Germany, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Statistisches Handbuch für den Preussischen Staat, t. IV, Berlin 1903 Statistique Générale de la France. Annuaire Statistique, t. 48, Paris 1932. Students cabinet library of useful tracts, t. I, Edinburgh 1835 Sundhaussen H., Historische Statistik Serbiens 1834–1914 mit europäischen Vergleichsdaten, München 1989 Szule S., Wartość materiałów statystycznych dotyczących stanu ludności b. Królestwa Polskiego, Warszawa 1920 The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Norway. Version 2.0, Tromsø 2008 The Minnesota Population Center, National Sample of the 1900 Census of Sweden. Version 1.0, Minneapolis 2008 The Swedish National Archives, Umeå University Uitkomsten der zesde tienjarige volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op deneen en dertigsten December 1879, Gravenhage 1881 Uitkomsten der achtste tienjaarlijksche volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden gehouden op deneen en dertigsten December 1899, Gravenhage 1901 Weinfeld I., Rocznik Polski, wyd. 2, Warszawa-Lwów 1922 Vögele J., Urban mortality change in England and Germany 1870–1913, Liverpool 1998 Zanden van J. L., van Riel A., The development of public finance in the Netherlands, 1815–1914, w: Paying for the liberal state. The rise of public finance in nineteenth-century Europe, red. J. L. Cardo, P. Lains, Cambridge 2010 Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012 Dla lat 1918–2010 r. Age-specific fertility rates, 1975 and 1996 or most recent year. United Nations. http://www.un.org/esa/population/pubsarchive Agriculture. Structure of agricultural holdings. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page Annuaire International de Statistique Agricole 1931–32, Rome 1932 Annuaire International de Statistique Agricole 1933–34, Rome 1934 Annuaire International de Statistique Agricole 1940–41, Rome 1941 Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. I, Production Agricole et Effectif du Bétail, Rome 1947 Annuaire International de Statistique Agricole 1941–42, à 1945–46, vol. II, Commerce International, Rome 1947 Annual crude steel production, 2010. http://www.rodsteel.org/dms Annual steel production 1980–2012. http://www.worldsteel.org/statistics Beer statistics 2012 edition. http://www.brewersofeurope.org/docs/publications/2012 Bilateral Trade Database by Industry and End-use category. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org Blast furnace iron production, 1990–1999, 2010. http://www.rodsteel.org/dms Car production by country, International Organization by Motor Vehicle Manufactures. http://www.oica.net/category/production-statistics CEFS Sugar Statistics 2010, Brussels 2011. http://comitesucre.org Cereals production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa/tgm/table Compendium of Housing Statistics 1971, United Nations, New York 1974 Compendium of Housing Statistics 1975–1977, United Nations, New York 1980 Compendium of Human Settlements Statistics 1983, United Nations, New York 1985 Compendium of Human Settlements Statistics 1995, United Nations, New York 1995 Compendium of Human Settlements Statistics 2001, United Nations, New York 2001 Compendium of Human Settlements Statistics 2011, United Nations, New York 2011 David Th., Nationalisme économique et industrialisation. L’expérience des pays de l’Est (1789–1939), Genève 2009 Demografia 1992, Warszawa 1992 Demographic Yearbook 1948, United Nations, New York 1948 Demographic Yearbook 1949–50, United Nations, New York 1950 Demographic Yearbook 1953, United Nations, New York 1953 Demographic Yearbook 1952, United Nations, New York 1952 Demographic Yearbook 1955, United Nations, New York 1955 Demographic Yearbook 1956, Special Topic. Ethnic and Economic Characteristics of Population, United Nations, New York 1956 Demographic Yearbook 1960, United Nations, New York 1960 Demographic Yearbook 1970, Special Topic. Population Trends, United Nations, New York 1971 Demographic Yearbook 1973, United Nations, New York 1973 Demographic Yearbook 1977, Special Topic. International Migration Statistics, United Nations, New York 1978 Demographic Yearbook 1979, United Nations, New York 1980 Demographic Yearbook 1983, United Nations, New York 1985 Demographic Yearbook 1989, United Nations, New York 1991 Demographic Yearbook 1996, United Nations, New York 1997 Demographic Yearbook 1999, United Nations, New York 2001 Demographic Yearbook 2011, United Nations, New York 2011 Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2000), United Nations, New York 2001. http://unstats.un.org Demographic Yearbook. Special Census Topics 2000 Round (1995–2004), vol. 2b, Ethnocultural characteristics, United Nations, New York 2005. http://unstats.un.org Economic Survey of Europe in 1990–1991, ONZ, Geneva-New York 1991 Encyclopaedia Britannica. Book of the year 1985 Encyclopaedia Britannica. Book of the year 2013. Energy intensity of the economy. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table Energy Statistic Yearbook 2009, United Nations, New York 2012 Europe in figures – Eurostat Yearbook 2011, Eurostat 2011 European Central Bank. Statistical Data Warehous. http://sdw.ecb.europa.eu/browseSelection Eurostat Yearbook’96. A statistical view on Europe 1985–1995, Eurostat 1996 Eurostat Yearbook 2000. A statistical eye on Europe. Data 1988–1998, Eurostat 2000 Exchange rates (USD monthly averages). Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI). OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx/DatasetCode Exports: commodities by country, country by commodities (1961–2010). FAOSTAT. http://faostat.fao.org/site/342/default.aspx FAO. Statistical Database. http://faostat.fao.org Faostat. Nitrogen Fertilizers (production quantity in nutrients). http://faostat.fao.org Faostat. Paper production. http://faostat.fao.org Finanse 1985–1990, Warszawa 1992 Forestry in the EU and the world. A statistical portrait, Eurostat 2011 Former series for euro area countries on monetary aggregates and credit-annual data. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Galenson W., Zellner A., *International Comparison of Unemployment Rates*, w: *The Measurement and Behavior of Unemployment*, Universities–National Bureau Economic Research 1957. http://www.nber.org/chapters/c2649 *GDP, volume — annual growth rates in percentage*. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index *General Government Data: General Revenue, Expenditure, Balances and Gross Debt, Part II: Tables by series*, European Commission 2012 *General Government Gross Debt*. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm *Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP) per capita GDP*. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org.external/pubs *Gross domestic product, constant prices*. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs *Gross domestic product. Percent change*. World Economic Outlook Database. World Economic and Financial Surveys. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs *Gross External Debt Position*. The World Bank Group. http://ddp-ext.worldbank.org/ext/ddpreport *Handel Zagraniczny*, „Rynek cukru – stan i perspektywy”. nr 39, czerwiec 2012 *Historia gospodarcza Czechosłowacji*, red. V. Prucha, Warszawa 1979 *Historia Polski w liczbach*, t. I: Państwo. Społeczeństwo, Warszawa 2003, *Historia Polski w liczbach*, t. II: Gospodarka, Warszawa 2006 *Histoire des populations de l’Europe*, red. J.-P. Bardet, J. Dupâquier, t. III: *Les temps incertains 1914–1998*, Paris 1999 *Hydraulic Cement: World Production by Country*. http://www.indexmundi.com/en. *Infant mortality rates*. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu *Industry production index — annual data*. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/thm/table *International Statistical Yearbook 1926*, Geneva 1927 *International Statistical Yearbook 1927*, Geneva 1928 *International Statistical Yearbook 1928*, Geneva 1929 *International Statistical Yearbook 1929*, Geneva 1930 Jezierski A., Leszczyńska C., *Narodowy Bank Polski, 1948–1970*, Warszawa 2001 Koziarski S., *Transport w Europie*, Instytut Śląski, Opole 2005 Kozłowski J., Langner J., Zagajewski T., *Atlas wyznań w Polsce*, Kraków 1989 Landau Z., Tomaszewski J., *Polska w Europie i świecie 1918–1939*, Warszawa 2005 Maddison A., *The World Economy*, t. I: *Millennial Perspective*, t. II: *Historical Statistics*, OECD, Paris 2006 *Mały Rocznik Statystyczny 1937*, Warszawa 1937 *Mały Rocznik Statystyczny 1938*, Warszawa 1938 *Mały Rocznik Statystyczny 1939*, Warszawa 1939 *Mały Rocznik Statystyczny 2013*, Warszawa 2013 Matczak M., Oldakowski B., *Polskie porty w 2010 roku. Podsumowanie i perspektywy na przyszłość*, Raport Actia Consulting, Gdynia 2011 *Mean age at first marriage by sex*. United Nations Economic Commission for Europe. Statistical Database. http://w3.unece.org *Migrations*. Eurostat. http://www.epp.eurostat.ec.europa.eu Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–1993*, wyd. 4, London 1998 Mitchell B. R., *International Historical Statistics, Europe 1750–2005*, wyd. 6, New York 2007 *Monetary aggregates – Narrow Money (M1)*. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index Morawski W., *Dylematy konserwatywnej modernizacji. Polityka gospodarcza Polski międzywojennej*, „Acta Oeconomica Pragensia”, nr 7, 2007 *Number of cattle, number of pigs, number of sheep*. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table *Nutrition. Final report of the Mixed Committee of the League of Nations on the Relation of Nutrition to Health, Agriculture and Economic Policy*, Geneva 1937. http://www.archive.org/details/finalreportofmix *Podstawowe stopy procentowe NBP w latach 1989–1997 i w latach 1998–2013*. NBP. http://www.nbp.pl/home.aspx?f=dzienne/stopy *Population Statistics*. European Communities, 2006, Luxembourg 2006 *Postal services*. Eurostat. http://epp.eurostat.eu.europa.eu *Potatoes area and sugar beet area, production*. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table *Reformy agrarne w socjalistycznych państwach Europy (1944–1948). Zbiór dokumentów i materiałów*, red. W. Góra, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1987 *Rocznik Demograficzny 2010*, Warszawa 2010 *Rocznik Demograficzny 2011*, Warszawa 2011 *Rocznik Demograficzny 2012*, Warszawa 2012 *Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska 1928*, Warszawa 1929, *Rocznik Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej i Wolnego Miasta Gdańska*, cz. 1, 1937, Warszawa 1937 *Rocznik Statystyczny 1956*, Warszawa 1956 *Rocznik Statystyczny 1959*, Warszawa 1959 *Rocznik Statystyczny 1961*, Warszawa 1961 *Rocznik Statystyczny 1962*, Warszawa 1962 *Rocznik Statystyczny 1965*, Warszawa 1965 *Rocznik Statystyczny 1968*, Warszawa 1968 *Rocznik Statystyczny 1969*, Warszawa 1969 *Rocznik Statystyczny 1971*, Warszawa 1971 *Rocznik Statystyczny 1973*, Warszawa 1973 *Rocznik Statystyczny 1979*, Warszawa 1979 Rocznik Statystyczny 1981, Warszawa 1981 Rocznik Statystyczny 1987, Warszawa 1987 Rocznik Statystyczny 1989, Warszawa 1989 Rocznik Statystyczny 1990, Warszawa 1990 Rocznik Statystyczny 1991, Warszawa 1991 Rocznik Statystyczny 1992, Warszawa 1992 Rocznik Statystyczny 1993, Warszawa 1993 Rocznik Statystyczny 1995, Warszawa 1995 Rocznik Statystyczny 2002, Warszawa 2002 Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996, Warszawa 1996 Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2000, Warszawa-Szczecin 2000 Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1979, Warszawa 1979 Rocznik Statystyczny Przemysłu 1945–1965, Warszawa 1967 Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2001, Warszawa 2001 Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2010, Warszawa 2010 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2000, Warszawa 2000 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001, Warszawa 2001 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, Warszawa 2002 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2006, Warszawa 2006 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, Warszawa 2007 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, Warszawa 2010 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2011, Warszawa 2011 Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, Warszawa 2012 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1965, Warszawa 1967 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1970, Warszawa 1970 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1973, Warszawa 1973 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1977, Warszawa 1977 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1981, Warszawa 1982 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1991, Warszawa 1991 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1994, Warszawa 1994 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2000, Warszawa 2000 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2009, Warszawa 2010 Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012 Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965, Warszawa 1966 Roszkowski W., *Land reforms in East Central Europe after World War I*, w: *Eastern Europe and Latin America in the 20th century. International Conference organized by the East European Research Group and Estudios Latinoamericanos*, Pultusk 1990 Reasumpcja, „Rynek cukru – stan i perspektywy”, nr 39, czerwiec 2012 *Selling prices of crop products (absolute prices) — annual — old codes — data from 1969–2005; Selling prices of crop products (absolute prices) — annual — from 2000*. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu *Shipbuilding statistics*, The Shipbuilders Association of Japan, March 2013 *Short term interest rates. Money market interest rates — annual data; Central bank interest rates — annual data; historical data*. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu *Short term interest rates. Monthly Monetary and Financial Statistics (MEI)*. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/Index.aspx?DatasetCode Smoleniński Z., *Ewolucja uspółecznionego rolnictwa krajów socjalistycznych*, Warszawa 1976 *STAN Bilateral Trade Database by Industry and End-use category*. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org *Statistical Annex of European Economy*. European Commission, Spring 2012 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1927*, Geneva 1928 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1928*, Geneva 1928 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1930/31*, Geneva 1932 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1932/33*, Geneva 1933 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1934/35*, Geneva 1935 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1935/36*, Geneva 1936 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1937/38*, Geneva 1938 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1938/39*, Geneva 1939 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1939/40*, Geneva 1940 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1940/41*, Geneva 1942 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1941/42*, Geneva 1943 *Statistical Yearbook of the League of Nations 1942/44*, Geneva 1945 *Statisticzeskij Ježegodnik Stran-Czlenow SEW*, Moskwa 1989 *Steel Statistical Yearbook 1980*, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 1980 *Steel Statistical Yearbook 1999*, International Iron and Steel Institute, Committee on Statistics, Brussels 2000 *Steel Statistical Yearbook 2011*, wyd. Worldsteel Committee on Economic Studies, Brussels 2011 *Sugar beet area, production*. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table *Supply, transformation, consumption. Hard coal*. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui *The Price of Gold 1257–2011*. http://www.measuringworth.com/datasets/gold Total central government debt. OECD. StatExtracts. http://stats.oecd.org/index Total gross electricity generation. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Total population in Urban Audit cities. Standard living conditions in Urban Audit cities, core city. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Trade volume indices. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Goods transport by inland waterways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Goods transport by road. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Navigable inland waterways by carrying capacity of vessels. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Transport. Railway transport – total annual passenger transport and goods transported by type of transport. Eurostat. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu Transport. Top 20 ports. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Transport. Total length of motorways. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu Wheat area and wheat production. Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table Wójtowicz G., Historia monetarna Polski, Warszawa 2003 World Economic Outlook. Databases. World Economic and Financial Surveys, September 2001, International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs World Fleet Statistics, wyd. 2007–2010, Lloyd’s Register 2011 Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2011 r. Raport, Warszawa 2012 Yugoslavia 1945–1985. Statistical Review, Beograd 1986 Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo, Gospodarka, Warszawa 2012 Noty biograficzne Prof. dr Franciszek Kubiczek (ur. 1940). Przewodniczący Zespołu Redakcyjnego "Historia Polski w Liczbach" od 1989 r. — inicjator i współautor koncepcji serii wydawniczej i poszczególnych tomów. Prof. ALMAMER Szkoły Wyższej, dziekan Wydziału Ekonomicznego w tejże Szkole, doktor nauk ekonomicznych, absolwent Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1989–1991 prezes Głównego Urzędu Statystycznego, w tym okresie inicjator stałej współpracy z EUROSTAT-em (podpisał z nim pierwszą umowę o współpracę) i wprowadzenia już wtedy europejskich standardów i metodologii do polskiej statystyki publicznej. Zainicjował, trwającą do dzisiaj, współpracę GUS z Instytutem Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. W latach 1996–2007 i od 2012 r. przewodniczący Rady Statystyki przy prezesie Rady Ministrów. Od 2010 r. członek Naukowej Rady Statystycznej przy prezesie GUS. Autor licznych publikacji statystyczno-analitycznych. Od 1991 r. do 2009 r. pracuje w biznesie: był prezesem zarządu Polish Farm Meat Holding sp. z o.o., w ubezpieczeniach (był wiceprezesem zarządu TUiR Warty SA i TU Compensy SA), bankowości i innych instytucjach finansowych (był wiceprezesem zarządu Europejskiego Funduszu Hipotecznego SA). Prof. dr hab. Juliusz Łukasiewicz (ur. 1923). Badacz historii gospodarczej i społecznej XIX i XX wieku. Prorektor Uniwersytetu Warszawskiego (1975–1981), dziekan Wydziału Historycznego UW (1973–1975, 1981–1987), dyrektor Instytutu Historycznego UW (1987–1993), członek Komitetu Nauk Historycznych PAN (1993–1996), członek Polskiego Towarzystwa Historycznego. Autor ok. 200 publikacji. Najważniejsze z nich: Przewrót techniczny w przemyśle Królestwa Polskiego 1852–1886 (1963), Przewrót przemysłowy w przetwórstwie płodów rolnych Królestwa Polskiego (1966), Krach na giełdzie, Zarys historii kryzysów ekonomicznych (1967), Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX wieku (1968), Cztery wieki historii Mazowsza. Szkice z dziejów 1526–1914 (współautor –1968), Białystok w XIX wieku (1972), Studia nad ośrodkami miejskimi w dorzeczu środkowej Wisły (współautor — 1996), Encyklopedia historii gospodarczej Polski (współredaktor i współautor — 1981), Początki cywilizacji przemysłowej na ziemiach polskich (1988), Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) — współredaktor i współautor, Zarys historii Polski w liczbach (redaktor główny i współautor — 2012). Prof. dr hab. Cezary Kuklo (ur. 1954). Profesor zwyczajny Uniwersytetu w Białymstoku, kierownik Katedry Historii Społeczno-Gospodarczej, Demografii i Statystyki w Instytucie Historii i Nauk Politycznych tej uczelni. Dyrektor Centrum Badań Struktur Demograficznych i Gospodarczych Przednowoczesnej Europy Środkowo-Wschodniej utworzonym w Wydziale Historyczno-Socjologicznym. Członek prezydiów Komitetu Nauk Demograficznych i Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz Sekretarz Generalny Polskiego Towarzystwa Historycznego. Opublikował w kraju i zagranicą ponad 300 prac z zakresu historii społeczno-gospodarczej poświęconych m.in.: rodzinie, gospodarstwu domowemu, służbie domowej, kobiecie samotnej i starości w XVI-XVIII w., w tym nowoczesny podręcznik *Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej* (2009). Zasiada w redakcjach takich czasopism naukowych jak: „Przeszłość Demograficzna Polski” (z-ca red. nacz.), „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, „Społeczeństwo staropolskie. Seria nowa”, „Czasy nowożytnne”, „Studia Podlaskie”, „Biuletyn Historii Pogranicza”, *Historia Polski w liczbach*, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II *Gospodarka* (2006) - współautor, *Zarys historii Polski w liczbach* (współautor — 2012). Dr Cecylia Leszczyńska. Pracownik Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się historią gospodarczą XIX i XX wieku, statystyką historyczną i analizami statystycznego obrazu polskiej gospodarki i społeczeństwa w XX w., historią polskiej bankowości centralnej oraz systemów monetarnych. Autor (współautor) wielu publikacji z tych dziedzin, w ostatnich latach ukazały się m. in.: *Historia gospodarcza Polski, Key Text*, (2001) [współautor A. Jezierski]; *Narodowy Bank Polski 1948–1970*, (2001) [współautor A. Jezierski]; *Useful or harmful? Money Usury Law in the 2nd Republic of Poland*, “Studia Historiae Oeconomicae” vol. 26, (2006), [współautor Ł. Lisiecka]; *Zróżnicowanie dochodów w Polsce międzywojennej*, [w:] *Oblicza nierówności społecznych. Studia interdyscyplinarne*, red. J. Klebaniuik, ENETEIA (2007) [współautor Ł. Lisiecka]; *Nowe formy agresywnego mercantylizmu? Polityka dewizowo-kursowa w Polsce (1945–1947)*, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” t. LXVIII, 2008, s. 65–91; *Historia Polski w liczbach*, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II *Gospodarka* (2006) — współautor; *Zarys historii polskiej bankowości centralnej 1828–2008* (2010) (*An Outline History of Polish Central Banking*. http://www.nbp.pl/en/publikacje/); *Zarys historii Polski w liczbach*. (współautor — 2012); *Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924–1936; W systemie Gold Exchange Standard*, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego (2013). Andrzej Jezierski (1930–2002). Historyk, w latach 70. pracownik Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Rektor Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Od 1988 do 2002 kierował zespołem powołanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego d.s. opracowania statystyki historycznej Polski. Współautor tabel statystycznych dotyczących XX w. oraz redaktor pierwszych publikacji wydanych w ramach serii *Historia Polski w liczbach*. Badacz rozwoju przemysłu na ziemiach polskich w XIX w., handlu zagranicznego, demografii, historii gospodarczej i statystyki. nicznego Królestwa Polskiego oraz gospodarki Polski Ludowej. Autor wielu opracowań, monografii i syntez oraz podręczników historii gospodarczej. Do wcześniejszych jego prac należą *Ekonomika górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim 1831–1864* (1958) [współautorzy S. Kowalska, J. Jedlicki]; *Cenniejsze od złota: z dziejów polskiego hutnictwa żelaza* (1961), [współautor S. M. Zawadzki]; *Dwa wieki przemysłu w Polsce: zarys dziejów* (1966) [współautor S. M. Zawadzki]; *Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815–1914* (1967). W latach późniejszych opublikował m. in.: *Problemy rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX i XX wieku* (1984) oraz kilka wydań podręczników z zakresu historii gospodarczej, w tym: *Historia gospodarcza Polski*, KeyText, (2001) [współautor C. Leszczyńska]. Autor monografii poświęconych polskim bankom centralnym: *Bank Polski SA 1924–1951*, (1994) [współautor Cecylia Leszczyńska]; *Pierwsze lata działalności Narodowego Banku Polskiego: narodziny systemu finansowego PRL*, (1996) [współautor C. Leszczyńska]; *Narodowy Bank Polski 1948–1970*, NBP, (2001) [współautor C. Leszczyńska]. **Andrzej Wyczański** (1924–2008). Historyk, profesor Instytutu Historii PAN i Uniwersytetu w Białymstoku, członek PAN. Studiował na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie pod kierunkiem Romana Grodeckiego uzyskał magisterium w 1946 r., a następnie rozpoczął pracę w Instytucie Historycznym UW. Od 1953 r. zatrudniony w Instytucie Historii PAN, gdzie w 1958 r. uzyskał habilitację. Założyciel i kierownik (1949–1959) Stacji Mikrofilmowej Biblioteki Narodowej. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1971 r. W 1983 r. został członkiem PAN. W latach 1993–1996 Wiceprezes i Sekretarz Naukowy PAN. Doktor honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku (1999). W badaniach koncentrował się na historii gospodarczej i społecznej Polski w XVI w. Najważniejsze prace dotyczyły funkcjonowania gospodarki folwarcznej, konsumpcji żywności oraz struktury społeczeństwa staropolskiego. Nawiązywał w nich do osiągnięć francuskiej szkoły Annales, z którą był związany od lat 50. Autor ok. 400 publikacji, w tym 18 książek. Najważniejsze publikacje: *Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580*, *Studia nad konsumpcją żywności w Polsce*, *Polska w Europie XVI stulecia*, *Wschód i zachód Europy w początkach doby nowożytnej*, *Historia Polski w liczbach*, t. I *Państwo. Społeczeństwo* (2003), t. II *Gospodarka* (2006), (redaktor główny i współautor). Biographical notes Prof. Franciszek Kubiczek, Ph.D. (born in 1940). The president of the Editorial Board of "The History of Poland in Numbers" since 1989 — the founder and co-author of the concept of the publication series and individual volumes. A professor of ALMAMER University and the dean of the Faculty of Economics there. A holder of a Ph.D. degree in economic sciences, and a graduate of the Faculty of Economics at the University of Warsaw. The President of the Central Statistical Office in 1989–1991, who initiated a constant cooperation with EUROSTAT (signatory to the first cooperation agreement), introducing the European standards and methodologies to the Polish official statistics. The initiator of the CSO’s cooperation with the Institute of Catholic Church Statistics SAC, which continues until nowadays. The President of the Statistical Council at the Council of Ministers in 1996-2007 and again since 2012. A member of the Scientific Statistical Council at the CSO since 2010. The author of numerous statistical and analytical publications. An active business figure (President of the Board of Polish Farm Meat Holding sp. z o.o.), insurance (Deputy President of the Board of TUiR Warta SA and TU Compensa SA insurance companies), banking and other financial institutions (Deputy President of the Board of the European Mortgage Fund SA) in 1991–2009. Prof. Juliusz Łukasiewicz, Ph.D. (born in 1923). An investigator of the economic and social history of the 19th and 20th century. The Pro-Rector of the University of Warsaw (1975–1981), the Dean of the Faculty of History at the University of Warsaw (1973–1975, 1981–1987), the Head of the History Institute at the University of Warsaw (1987–1993), a member of the Committee on Historical Sciences at the Polish Academy of Sciences (1993–1996), a member of the Polish Historical Society. The author of approximately 200 publications, including: "Przewrót techniczny w przemyśle Królestwa Polskiego 1852–1886" (Technical revolution in the industry of the Kingdom of Poland in 1852–1886) (1963), "Przewrót przemysłowy w przetwórstwie płodów rolnych Królestwa Polskiego" (Industrial revolution in the processing of agricultural crops in the Kingdom of Poland) (1966), "Krach na giełdzie, Zarys historii kryzysów ekonomicznych" (Stock market crash. An outline of the economic crises history) (1967), "Kryzys agrarny na ziemiach polskich w końcu XIX wieku" (The agrarian crisis in the Polish territory at the end of the 19th century) (1968), "Cztery wieki historii Mazowsza. Szkice z dziejów 1526–1914" (Four centuries of the Masovian history. An outline of 1526–1914) (co-author — 1968), "Biały stok w XIX wieku” (Białystok in the 19th century) (1972), “Studia nad ośrodkami miejskimi w dorzeczu środkowej Wisły” (A study of urban centres in the central Vistula basin) (co-author — 1996), “Encyklopedia historii gospodarczej Polski” (Encyclopaedia of the economic history of Poland) (co-editor and co-author — 1981), “Początki cywilizacji przemysłowej na ziemiach polskich” (The beginnings of industrial civilisation in the Polish territory) (1988), Historia Polski w liczbach, t. I Państwo. Społeczeństwo (2003), t. II Gospodarka (2006) — współredaktor i współautor, (The History of Poland in Numbers, v. 1 The State. The Society — 2003, v. 2 The Economy — 2006) — a co-editor and co-author, “Zarys historii Polski w liczbach” (An Outline History of Poland in Numbers) — the editor-in-chief and co-author (2012). Prof. Cezary Kuklo, Ph.D. (born in 1954). An ordinary professor of the University of Białystok, the Head of the Faculty of Socio-Economic History, Demography and Statistics in the Institute of History and Political Sciences at the said University. The Head of the Centre of the Demographic and Economic Structure Studies in the Pre-Modern Central and Eastern Europe, established within the Faculty of History and Sociology. A member of the Presiding Boards of the Committee of Demographic Studies and Committee on Historical Sciences at the Polish Academy of Sciences. The Secretary General of the Polish Historical Society. The author of over 300 works on the socio-economic history, published both in the country and abroad, dealing with such topics as family, households, household service, single women and senility in the 16th–18th century, including a modern handbook “Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej” (Demography of the Pre-Partition Republic of Poland) (2009). A member of the Editorial Boards of the following scientific magazines: “Przeszłość Demograficzna Polski” (The demographic past of Poland) (Deputy Editor-In-Chief), “Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” (Yearbooks of the Social and Economic History), “Społeczeństwo staropolskie”. “Seria nowa” (The Old Polish society. The new series), “Czasy nowożytne” (The modern times), “Studia Podlaskie” (The Podlasie studies), “Biuletyn Historii Pogranicza” (The bulletin on the borderline history), “Historia Polski w liczbach” t. I. “Państwo. Społeczeństwo”, t. II. “Gospodarka” (The History of Poland in Numbers, v. 1. The State. The Society — 2003, v. 2. The Economy (2006) — co-author, “Zarys historii Polski w liczbach” (An Outline History of Poland in Numbers” — co-author 2012). Cecylia Leszczyńska, Ph.D. An employee of the Faculty of Economic Sciences at the University of Warsaw. An investigator of the economic history of the 19th and 20th centuries, dealing with historical statistics and analyses of the statistical outline of the Polish economy and society in the 20th century, the history of Polish central banking and monetary systems. The author (or co-author) of several publications in the reference fields, recently including "Historia gospodarcza Polski" (The economic history of Poland, Key Text, (2001) [co-author A. Jezierski]; "Narodowy Bank Polski 1948-1970" (The National Bank of Poland in 1948–1970), (2001) [co-author A. Jezierski]; Useful or harmful? Money Usury Law in the 2nd Republic of Poland, "Studia Historiae Oeconomicae" vol. 26, (2006), [co-author L. Lisiecka]; Zróżnicowanie dochodów w Polsce międzywojennej (Diversification of income in the inter-war Poland) [in:] Oblicza nierówności społecznych. Studia interdyscyplinarne (Various aspects of social inequalities. Interdisciplinary studies), ed. J. Klebaniuk, ENETEIA (2007) [co-author L. Lisiecka]; Nowe formy agresyjnego merkantylizmu? Polityka dewizowo-kursowa w Polsce (1945–1947) (New forms of aggressive mercantilism? The foreign currency exchange policy of Poland in 1945–1947), "Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych" (Yearbooks of the Social and Economic History) v. LXVIII, 2008, pp. 65–91; "Historia Polski w liczbach" t. I. "Państwo. Społeczeństwo", t. II. "Gospodarka" (The History of Poland in Numbers, v. 1. The State. The Society — 2003, v. 2. The Economy — 2006) — co-author; "Zarys historii polskiej bankowości centralnej 1828–2008" (An Outline History of Polish Central Banking. http://www.nbp.pl/en/publikacje/) (2010); "Zarys historii Polski w liczbach. Społeczeństwo. Gospodarka" (An Outline History of Poland in Numbers. The Society. The Economy — co-author (2012); "Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924–1936. W systemie Gold Exchange Standard" (The Polish monetary and currency policy in 1924–1936. The Gold Exchange Standard), "The University of Warsaw Publishing Press" (2013). Andrzej Jezierski (1930–2002). A historian and employee of the Faculty of Economic Sciences at the University of Warsaw in the 1970s. The Rector of the University of Warsaw Branch in Białystok. The leader of the team for developing the historical statistics of Poland, established by the President of the Central Statistical Office, in 1988–2002. A co-author of the statistical tabulations on the 20th century and the editor of the first publications released as part of The History of Poland in Numbers. An investigator into the industrial development in the Polish territory in the 19th century, foreign trade of the Kingdom of Poland, and the economy in the People’s Republic of Poland. The author of numerous compilations, monographs and syntheses, as well as economic history handbooks. His earlier publications include "Ekonomika górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim 1831–1864" (The economics of mining and steel industry in the Kingdom of Poland in 1831–1864) (1958) [co-authors S. Kowalska and J. Jedlicki]; "Cenniejsze od złota: z dziejów polskiego hutnictwa żelaza" (More precious than gold: from the history of the Polish steel industry) (1961), [co-author S. M. Zawadzki]; "Dwa wieki przemysłu w Polsce: zarys dziejów" (Two centuries of the Polish industry: an outline) (1966) [co-author S. M. Zawadzki]; "Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815–1914" (Foreign trade in the Kingdom of Poland in 1815–1914) (1967). His more recent publications include "Problemy rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX i XX wieku" (The economic development problems in the Polish territory in the 19th and 20th century) (1984) and several handbooks on economic history, including "Historia gospodarcza Polski" (The economic history of Poland), KeyText (2001) [co-author C. Leszczyńska]. The author of monographs devoted to the Polish central banks, including "Bank Polski SA 1924–1951" (The Polish Bank SA in 1924–1951) (1994) [co-author Cecylia Leszczyńska]; "Pierwsze lata działalności Narodowego Banku Polskiego: narodziny systemu finansowego PRL" (The first years of activity of the National Bank of Poland: the emergence of the financial system of the People’s Republic of Andrzej Wyczajski (1924–2008). A historian, a professor of the Institute of History at the Polish Academy of Sciences and the University of Białystok, and a member of the Polish Academy of Sciences. A former student of the Secret University of Warsaw and the Jagiellonian University, where he earned his Master’s Degree in 1946 under the supervision of Roman Grodecki, and then started work in the History Institute at the University of Warsaw. An employee of the Institute of History at the Polish Academy of Sciences from 1953, where in 1958 he was habilitated. The founder and manager (1949–1959) of the Microfilm Station of the National Library. In 1971 he became an ordinary professor and in 1983 a member of the Polish Academy of Sciences. Deputy President and Scientific Secretary at the Polish Academy of Sciences in 1993–1996. An honorary degree of the University of Białystok (1999). His studies focused on the economic and social history of Poland in the 16th century. His major works concerned the functioning of the grange economy, food consumption and the Old Polish society structure. He referred to the achievements of the French school of Annales, with which he was associated from the 1950s. The author of approximately 400 publications, including 18 books. The major ones are "Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500–1580" (Studies on granges in Poland in 1500–1580), "Studia nad konsumpcją żywności w Polsce" (Studies on food consumption in Poland), "Polska w Europie XVI stulecia" (Poland in the 16th century Europe), "Wschód i zachód Europy w początkach doby nowożytniej" (The east and west of Europe at the outset of the modern era), "Historia Polski w liczbach", t. I "Państwo. Społeczeństwo", t. II "Gospodarka" (The History of Poland in Numbers, v. 1 The State. The Society (2003), v. 2 The Economy (2006) — editor-in-chief and co-author.

49d73781-b51d-4251-95f6-e06413f35805

finepdfs

1.328125

CC-MAIN-2022-27

https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5501/34/1/1/historia_polski_w_liczbach_tom_trzeci_polska_w_europie.pdf

2022-06-26T17:30:10+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103271763.15/warc/CC-MAIN-20220626161834-20220626191834-00689.warc.gz

598,349,705

0.861511

0.998565

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

true

[ 130, 329, 2014, 3804, 5680, 8367, 12195, 16013, 19837, 23673, 26891, 29677, 33655, 37567, 41531, 45646, 48235, 50971, 54726, 58643, 62503, 66278, 69558, 72770, 75797, 79561, 83430, 87232, 89786, 92603, 96557, 100587, 104778, 108899, 112445, 11578...

1

0

Zarządzenie Nr RAG.0050.76.2012 Burmistrza Łomianek z dnia 06 lipca 2012 roku w sprawie zmian skonsolidowanego planu finansowego budżetu Gminy Łomianki na 2012 rok Na podstawie art. 247 ust. 1 oraz art. 257 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zmianami) oraz art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity z 2001 r., Dz. U. Nr 142, poz. 1591 ze zmianami) zarządza się, co następuje: § 1. W skonsolidowanym planie finansowym budżetu Gminy Łomianki na rok 2012, przyjętym Zarządzeniem Nr RAG.0050.16.2012 Burmistrza Łomianek z dnia 17 lutego 2012 roku z późniejszymi zmianami, wprowadza się zmiany, zgodnie z Załącznikiem Nr 1 – Skonsolidowany plan wydatków budżetu Gminy Łomianki na 2012 rok. § 2. Zobowiązuje się kierowników referatów oraz kierowników jednostek organizacyjnych do ścisłego przestrzegania planu finansowego, zgodnie z załącznikiem. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Tomasz Dąbrowski | Lp. | Dział | Rozdział | Wyszczególnienie | § | Plan budżetu | Zwiększenie | Zmniejszenie | Plan po zmianach | |-----|-------|----------|------------------|---|--------------|-------------|--------------|-----------------| | 1 | 750 | | Administracja publiczna | | 8 543 999,19 | 1 000,00 | 1 000,00 | 8 543 999,19 | | | | 75023 | Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) | | 7 439 163,00 | 1 000,00 | 1 000,00 | 7 439 163,00 | | | | | Podróże służbowe krajowe | 4410 | 7 792,00 | 1 000,00 | | 8 792,00 | | | | | Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | 4700 | 12 000,00 | | 1 000,00 | 11 000,00 | | 2 | 801 | | Oświata i wychowanie | | 27 110 317,31 | 3 759,00 | 3 759,00 | 27 110 317,31 | | | | 80195 | Pozostała działalność | | 1 387 903,31 | 3 759,00 | 3 759,00 | 1 387 903,31 | | | | | Zwrot dotacji oraz płatności, w tym wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości | 2910 | 0,00 | 3 476,00 | | 3 476,00 | | | | | Zakup usług pozostałych | 4300 | 27 100,00 | | 3 759,00 | 23 341,00 | | | | | Odsetki od dotacji oraz płatności: wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości | 4560 | 0,00 | 283,00 | | 283,00 | | 3 | 851 | | Ochrona zdrowia | | 890 000,00 | 1 400,00 | 1 400,00 | 890 000,00 | | | | 85154 | Przeciwdziałanie alkoholizmowi | | 347 000,00 | 1 400,00 | 1 400,00 | 347 000,00 | | | | | Podróże służbowe krajowe | 4410 | 3 000,00 | | 1 400,00 | 1 600,00 | | | | | Podróże służbowe zagraniczne | 4420 | 0,00 | 1 400,00 | | 1 400,00 | Ogółem | | | | | 85 750 175,17 | 6 159,00 | 6 159,00 | 85 750 175,17 | per saldo 0,00 SKARBNIK mgr Ewa Rusak BORMISTRZ Tomasz Dąbrowski

<urn:uuid:7c1033e2-7784-4dbc-9594-060f1c89053a>

finepdfs

1.138672

CC-MAIN-2024-10

https://bip.lomianki.pl/download.php?s=2&id=12437

2024-02-21T02:53:25+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473360.9/warc/CC-MAIN-20240221002544-20240221032544-00108.warc.gz

145,385,783

0.93804

0.999906

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1027, 3425 ]

1

0

Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Strona główna>Postępowanie sądowe>Sprawy cywilne>Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? Bułgaria Bułgaria 1 Do jakiego sądu należy się zwrócić: do sądu powszechnego orzekającego w sprawach cywilnych czy do sądu szczególnego (na przykład sądu orzekającego w sprawach z zakresu prawa pracy)? W postępowaniu cywilnym odpowiedzialność za rozpoznawanie i rozstrzyganie sporów i innych kwestii prawnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych spoczywa na sądach powszechnych (art. 14 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego (Grazhdanski protsesualen kodeks, GPK). W niektórych dużych sądach okręgowych funkcjonują odrębne wydziały gospodarcze działające niezależnie od wydziałów karnych i cywilnych. Powództwa odszkodowawcze z tytułu szkód wyrządzonych osobom fizycznym lub prawnym w rezultacie niezgodnych z prawem działań, czynności lub zaniechań ze strony organów wykonawczych i urzędników w toku czynności administracyjnoprawnych lub w związku z takimi czynnościami stanowią wyjątek od tej zasady. Sądami właściwymi do rozpoznawania tego rodzaju spraw w pierwszej instancji są sądy administracyjne, które rozpoznają wszystkie sprawy administracyjne dotyczące wydania, zmiany, uchylenia lub unieważnienia aktów administracyjnych i porozumień administracyjnych oraz ochrony przed bezprawnymi czynnościami i zaniechaniami organów administracji, z wyjątkiem spraw, w których sądem właściwym jest Najwyższy Sąd Administracyjny (Varhoven administrativen sad). W obszarze prawa cywilnego nie funkcjonują żadne inne sądy szczególne. Zgodnie z prawem bułgarskim ofiara przestępstwa może wytoczyć powództwo o odszkodowanie z tytułu poniesionej szkody zarówno w toku postępowania cywilnego, jak i w toku postępowania karnego wszczętego przeciwko oskarżonemu. Pozew adhezyjny w toku postępowania karnego można wnieść zarówno przeciwko oskarżonemu, jak i przeciwko dowolnej innej osobie, która ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone przestępstwem. Należy pamiętać o tym, że sąd może odmówić rozpoznania powództwa cywilnego w toku postępowania karnego. W takim przypadku ofiara może wytoczyć powództwo i dochodzić swoich praw w toku standardowego postępowania cywilnego. 2 W przypadku gdy właściwość mają sądy powszechne orzekające w sprawach cywilnych (tj. sądy, które odpowiadają za rozpoznawanie takich spraw), w jaki sposób mogę się dowiedzieć, do którego z nich należy się zwrócić? 2.1 Czy istnieje rozróżnienie w hierarchii sądów powszechnych orzekających w sprawach cywilnych (na przykład sądy rejonowe są sądami niższej instancji, a sądy okręgowe są sądami wyższej instancji), a jeżeli tak, który z nich jest właściwy w mojej sprawie? Sąd rejonowy ( ) jest sądem pierwszej instancji we wszystkich sprawach cywilnych, które nie należą w pierwszej instancji do właściwości sądu rayonen sad okręgowego ( ) (art. 103 GPK). okrazhen sad Zgodnie z art. 104 GPK sądy okręgowe pełnią funkcję sądów pierwszej instancji w następujących sprawach: w sprawach dotyczących ustalenia lub zaprzeczenia pochodzenia dziecka, rozwiązania stosunku przysposobienia, orzeczenia ubezwłasnowolnienia lub jego uchylenia; w sprawach o własność nieruchomości lub inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50 000 lewów; w sprawach cywilnych lub gospodarczych, w których wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 25 000 lewów (chyba że sprawa dotyczy świadczeń alimentacyjnych, jest to sprawa z zakresu prawa pracy lub roszczeń o zwrot nieautoryzowanych wydatków); w sprawach dotyczących niedopuszczalnej, nieważnej lub nieprawidłowej rejestracji spółki, w przypadku której zgodnie z przepisami sądy okręgowe są właściwe w pierwszej instancji; w przypadku przedmiotowej kumulacji roszczeń w jednym pozwie, gdy te roszczenia mają być rozpatrywane w jednym postępowaniu, niezależnie od ich wysokości, jeżeli sprawa należy do właściwości sądu okręgowego; w sporach rozpatrywanych przez sąd okręgowy na mocy innych przepisów. Zgodnie z ustawą o handlu (Targovski Zakon) wytoczone zgodnie z przepisami tej ustawy powództwa dotyczące ochrony praw przysługujących wspólnikowi spółki, zaskarżenia uchwały podjętej przez wspólników spółki, stwierdzenia nieważności umowy spółki, rozwiązania spółki przez sąd lub wszczęcia postępowania upadłościowego rozpoznaje sąd okręgowy właściwy ze względu na siedzibę statutową spółki. W sprawach upadłościowych sądem właściwym jest sąd okręgowy właściwy dla miejsca, w którym przedsiębiorca ma siedzibę w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Sądy administracyjne są sądami właściwymi do rozpoznawania w pierwszej instancji spraw o odszkodowanie z tytułu bezprawnych czynności, działań lub zaniechań ze strony organów administracji i urzędników. Powództwo cywilne wytoczone w toku postępowania karnego rozpoznaje sąd właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie popełnionego przestępstwa. 2.2 Właściwość miejscowa (który sąd jest właściwy do rozpoznania mojej sprawy: sąd w mieście A czy w mieście B?). 2.2.1 Podstawowa zasada ustalania właściwości miejscowej Powództwo należy wytoczyć przed sąd właściwy dla okręgu ( ), w którym znajduje się miejsce zamieszkania, siedziba statutowa lub siedziba zarządu rayonen pozwanego. Powództwo przeciwko osobie prawnej należy wytoczyć przed sąd właściwy miejscowo dla jej siedziby statutowej. W przypadku sporów wynikających z bezpośrednich kontaktów z filiami lub oddziałami osób prawnych powództwa można alternatywnie wytoczyć przed sąd właściwy miejscowo dla siedziby tych filii lub oddziałów. Powództwa przeciwko organom państwa i instytucjom rządowym, uwzględniając ich filie i oddziały, należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca powstania stosunku prawnego leżącego u podstaw sporu. Jeżeli taki stosunek prawny powstał za granicą, powództwo należy wytoczyć przed właściwy sąd w Sofii. Powództwo przeciwko osobie o nieznanym adresie zamieszkania należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania jej pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego, a jeżeli okaże się to niemożliwe – przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania powoda. Zasada ta ma również zastosowanie, jeżeli pozwany zamieszkuje poza granicami Bułgarii. Jeżeli powód również zamieszkuje poza granicami Bułgarii, powództwo należy wytoczyć przed właściwy sąd w Sofii. Powództwo przeciwko małoletniemu lub osobie ubezwłasnowolnionej należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania ich przedstawiciela ustawowego. PL PL Powództwa dotyczące dziedziczenia, odwołania testamentu w całości lub w części, działu spadku lub unieważnienia umowy o dział spadku należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca otwarcia spadku. Jeżeli spadkodawca jest obywatelem bułgarskim, lecz spadek otwarto poza granicami Bułgarii, powództwo należy wytoczyć przed sąd właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Bułgarii albo dla miejsca położenia składników majątku. 2.2.2 Wyjątki od podstawowej zasady 126.96.36.199 W jakim przypadku mam możliwość wyboru pomiędzy sądem w miejscu zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady) a innym sądem? Powództwo o zaspokojenie umownych roszczeń pieniężnych można wytoczyć przed sąd właściwy dla aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego. Roszczenia alimentacyjne można również zgłosić do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania powoda. Pracownicy mogą wytoczyć powództwo przeciwko pracodawcy również przed sąd właściwy ze względu na miejsce, w którym zazwyczaj świadczona jest praca. Spory z zakresu prawa pracy między osobami zagranicznymi, zagranicznymi przedsiębiorstwami lub spółkami joint venture posiadającymi siedzibę statutową w Bułgarii a zagranicznymi pracownikami pracującymi dla tych podmiotów na terenie Bułgarii są rozstrzygane przez sądy właściwe ze względu na siedzibę statutową pracodawcy, chyba że strony uzgodniły inaczej. Spory z zakresu prawa pracy między pracownikami posiadającymi obywatelstwo bułgarskie pracującymi za granicą dla pracodawców bułgarskich są rozpatrywane przez właściwy sąd w Sofii (jeżeli powództwo wytoczono przeciwko pracodawcy) lub przez sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pracownika w Bułgarii (jeżeli powództwo wytoczono przeciwko pracownikowi). Powództwo o zaspokojenie roszczenia z czynu niedozwolonego można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca, w którym wyrządzono szkodę. Jeżeli pozwani mają miejsca zamieszkania lub siedziby w różnych okręgach sądowych lub jeżeli przedmiotem roszczenia jest majątek położony w więcej niż jednym okręgu sądowym, powództwo należy wytoczyć przed wybrany przez powoda sąd w jednym z tych okręgów. 188.8.131.52 W jakim przypadku muszę wybrać sąd inny niż ten właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady)? Sprawy dotyczące praw rzeczowych na nieruchomości, zniesienia współwłasności nieruchomości, ustalenia przebiegu granic nieruchomości lub przywrócenia naruszonego posiadania rozpatruje sąd właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Powództwa dotyczące zawarcia umowy o ustanowienie lub przeniesienie praw rzeczowych na nieruchomości lub rozwiązania, unieważnienia lub stwierdzenia nieważności umowy dotyczącej praw rzeczowych na nieruchomości należy również wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca położenia nieruchomości. Powództwa wytaczane przez konsumentów i powództwa przeciwko konsumentom należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca pobytu konsumenta, a w jego braku – przed sąd właściwy dla jego miejsca zamieszkania. Powództwa o wypłatę odszkodowania zgodnie z przepisami kodeksu ubezpieczeń (Kodeks za zastrahovaneto) wytaczane przez osobę poszkodowaną przeciwko ubezpieczycielowi, Funduszowi Gwarancyjnemu (Garantsionen fond) i Krajowemu Biuru Bułgarskich Ubezpieczycieli Pojazdów (Natsionalno byuro na balgarskite avtomobilni zastrahovateli) należy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby statutowej powoda w chwili wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego lub dla miejsca wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego. Powództwo o odszkodowanie z tytułu szkód wyrządzonych przestępstwem należy wytoczyć przed sąd, który wszczął odpowiednie postępowanie karne, w celu jednoczesnego rozpoznania tego powództwa w toku postępowania karnego. 184.108.40.206 Czy strony mogą samodzielnie określić jako właściwy sąd, który w innym wypadku nie byłby właściwy? Co do zasady strony nie mogą zmienić w drodze umowy właściwości sądu wynikającej z obowiązujących przepisów. Strony sporu majątkowego mogą wyłączyć stosowanie przepisów dotyczących właściwości miejscowej, podpisując umowę prorogacyjną. Nie jest to jednak możliwe, jeżeli sprawa dotyczy praw rzeczowych, zniesienia współwłasności, ustalenia przebiegu granic nieruchomości lub przywrócenia naruszonego posiadania nieruchomości, zawarcia umowy o ustanowienie lub przeniesienie praw rzeczowych na nieruchomości bądź rozwiązania, unieważnienia lub stwierdzenia nieważności umowy dotyczącej praw rzeczowych na nieruchomości, ponieważ w takich sprawach właściwość miejscową regulują odpowiednie przepisy. W postępowaniach na gruncie prawa ochrony konsumentów lub prawa pracy umowy prorogacyjne między stronami uznaje się za ważne wyłącznie w przypadku, gdy zawarto je po zaistnieniu sporu. W sporach majątkowych strony mogą zawrzeć umowę o oddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, chyba że sprawa dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości, świadczeń alimentacyjnych lub stosunku pracy. Aby wszcząć postępowanie arbitrażowe, wszystkie zainteresowane strony muszą zawrzeć specjalną umowę procesową – umowę o arbitraż ( ). Sąd polubowny może korzystać z arbitrazhno sporazumenie wszelkich właściwych źródeł prawa międzynarodowego oraz ze szczególnego bułgarskiego źródła prawa, tj. ustawy o arbitrażu w międzynarodowych sporach gospodarczych (Zakon za mezhdunarodniya targovski arbitrazh). Zgodnie z tą ustawą umowa o arbitraż oznacza porozumienie, na mocy którego wszystkie zainteresowane strony zgadzają się, by sąd polubowny rozstrzygał wszystkie lub niektóre spory, które mogą powstać lub powstały między stronami w związku z danym stosunkiem umownym lub pozaumownym. Umowa ta może przybrać formę klauzuli arbitrażowej zawartej w innej umowie lub odrębnej umowy. Umowa o arbitraż wymaga formy pisemnej. Sąd polubowny może być instytucją stałą lub może zostać powołany w celu rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Posiedzenia sądu polubownego mogą się odbywać za granicą, jeżeli poza granicami Bułgarii znajduje się miejsce zwykłego pobytu jednej ze stron, jej miejsce prowadzenia działalności zgodnie z umową spółki lub siedziba centralnego kierownictwa. 3 W przypadku gdy właściwość mają sądy szczególne, w jaki sposób mogę dowiedzieć się, do którego z nich należy się zwrócić? Jedynymi sądami szczególnymi orzekającymi w sprawach cywilnych w Bułgarii są sądy administracyjne. Powództwa odszkodowawcze przeciwko organom wykonawczym można wytoczyć przed sąd administracyjny właściwy dla miejsca wystąpienia szkody lub dla aktualnego miejsca zamieszkania lub siedziby statutowej poszkodowanego, a jeżeli pozew taki dołącza się do skargi na samą decyzję administracyjną, należy go wnieść do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania lub siedziby skarżącego (art. 133 ust. 5 kodeksu postępowania administracyjnego – Administrativno protsesualen kodeks). Sądy administracyjne są właściwe we wszystkich sprawach administracyjnych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla Najwyższego Sądu Administracyjnego. Najwyższy Sąd Administracyjny rozpatruje w pierwszej instancji odwołania od: aktów wydanych przez organ publiczny niebędący organem samorządu terytorialnego, aktów wydanych przez Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, Wiceprezesa Rady Ministrów lub Ministrów, decyzji Najwyższej Rady Sądownictwa, aktów wydanych przez Narodowy Bank Bułgarii oraz wszelkich innych aktów przewidzianych w ustawie. Ostatnia aktualizacja: 10/09/2021 Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

<urn:uuid:36d85d67-4bfa-4cec-aca9-07f0929c3d3c>

finepdfs

3.884766

CC-MAIN-2024-22

https://e-justice.europa.eu/printContentPdf.do?plang=pl&idTaxonomy=85&idCountry=bg&action=printContentPdf&initExpCourtRes=1

2024-05-25T23:43:58+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058858.81/warc/CC-MAIN-20240525222734-20240526012734-00245.warc.gz

186,257,190

1.000003

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 6767, 14841 ]

1

0

Edukacja IPN https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/oben/katowice/konkursy-i-projekty/ogolnopolski-konkurs-re/115493,Ga la-ﬁnalowa-IV-ogolnopolskiego-konkursu-recytatorskiego-W-kregu-poezji-i-prozy.html 2022-10-02, 04:24 Gala ﬁnałowa IV ogólnopolskiego konkursu recytatorskiego „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück" – Ruda Śląska, 12 kwietnia 2018 Laureatkami konkursu zostały Julia Łamacz z Sosnowca i Ludwika Gołaszewska-Siwiak z Opola 26 ﬁnalistów rywalizowało o zwycięstwo w IV Ogólnopolskim Konkursie „W Kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück". W półﬁnałowych przesłuchaniach udział wzięło ponad 300 uczniów. Gala ﬁnałowa odbyła się 12 kwietnia (czwartek) w Miejskim Centrum Kultury im. Henryka Bisty w Rudzie Śląskiej (ul. Niedurnego 69). O godz. 10.30 w tamtejszej galerii „Fryna" dziennikarze spotkali się z gośćmi honorowymi gali – byłymi więźniarkami obozów Ravensbrück, Auschwitz i w Potulicach, m.in. dr Wandą Półtawską, Marią Lelonek, Kamilą Sycz, Ireną Cyrankiewicz oraz Zdzisławą Włodarczyk. Konkurs odbywa się w kwietniu - miesiącu pamięci narodowej o więźniarkach obozu KL Ravensbrück. Skierowany jest do uczniów klas VII szkół podstawowych, klas gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Przesłuchania zorganizowano w oddziałach IPN w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Szczecinie, Gdańsku, Łodzi, Kielcach, Lublinie, Katowicach, Wrocławiu, Rzeszowie, Bydgoszczy i Białymstoku. – Tematyka jest bardzo trudna, ale mimo to z roku na rok na eliminacje wojewódzkie zgłasza się coraz więcej chętnych. W zeszłym roku były to 204 osoby, a w tym już 318 - mówi Anna Krzysteczko, zastępca prezydenta miasta Ruda Śląska. – Biorąc udział w konkursie uczniowie mierzą się z literaturą faktu. W Miejskim Centrum Kultury spotkają się cztery pokolenia, tworzymy most pamięci mówi Maria Lorens pomysłodawca konkursu, córka śp więźniarki KL Ravensbrück Katarzyny Matei. Finaliści przyjechali do Katowic w środę, 11 kwietnia. W Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. H. Sławika uczestniczyli w warsztatach prowadzonych przez historyka IPN oraz Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Ravensbrück. Podczas gali ﬁnaliści zaprezentowali wiersze lub fragmenty prozy obozowej. Na zakończenie uczestnicy wydarzenia wysłuchali wykładu dr Wandy Półtawskiej, byłej więźniarki obozu w Ravensbrück, na której dokonywano operacji pseudomedycznych. Dr Półtawska była świadkiem w Procesie Norymberskim. Nagrodą dla wszystkich ﬁnalistów oraz ich nauczycieli był wspólny wyjazd do Niemiec - Miejsca Pamięci KL Ravensbrück oraz Berlina w dniach 18-21 maja 2018 r. W gali ﬁnałowej wzięli udział m.in.: Barbara Oratowska - kustosz Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem" w Lublinie, Elżbieta Seferowicz - córka poetki obozowej Marii Rutkowskiej-Kurcyusz, Michał Neumann – syn śp. więźniarki, sławnej malarki Marii Hiszpańskiej-Neumann, prof. Elżbieta Kuta, prezes Stowarzyszenia Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Ravensbrück, kapelan Stowarzyszenia ks. dr Robert Ogrodnik. Gali towarzyszyła prezentacja wystawy „I trzeba było żyć… Losy kobiet z KL Ravensbrück". Ekspozycja powstała w Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem" (Oddział Muzeum Lubelskiego) i w wersji pierwotnej ukazywała losy więźniarek pochodzących z Lublina i Warszawy. Została rozszerzona o wątek więźniarek z terenu obecnego województwa śląskiego, przygotowany przez katowicki oddział IPN. Wystawa przybliża historię największego w III Rzeszy obozu koncentracyjnego dla kobiet. Pokazuje również, jak kilkunastoletnie dziewczyny walczyły o godność i wartości w realiach KL Ravensbrück. Twórcy ekspozycji zdecydowali się zaprezentować współczesne wizerunki więźniarek – a nie zdjęcia z lat młodości – by pokazać, jak doświadczenia obozowe wpłynęły na życie kobiet. Również w holu MCK-u dla każdego z gości przygotowany będzie egzemplarz biuletynu, wydanego przez katowicki oddział IPN, zatytułowany "Most między pokoleniami". Wydawnictwo jest swego rodzaju ewaluacją ubiegłorocznej edycji konkursu i zawiera m.in. relację z wyjazdu ﬁnalistów do Ravensbrück oraz ich wiersze i przemyślenia. 1 1 2 2 3 3 4 4 6 6 7 7 8 8 9 9 10 10 11 11 13 13 Organizatorami konkursu są Instytut Pamięci Narodowej, Miasto Ruda Śląska oraz Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbruck. Przedsięwzięcie objęte jest honorowym patronatem Małżonki Prezydenta RP Agaty Kornhauser-Dudy. Organizatorów wspierają: Ośrodek dla Niepełnosprawnych Najświętsze Serce Jezusa w Rudzie Śląskiej oraz pomysłodawca konkursu Maria Lorens, córka byłej więźniarki KL Ravensbrück. zdjęcie zajawkowe Opcje strony Drukuj tą stronę Generuj PDF z tej strony Powiadom o tej stronie

<urn:uuid:7884f93e-960f-49a8-b22a-0252fccfdc67>

finepdfs

2.011719

CC-MAIN-2022-40

https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/oben/katowice/konkursy-i-projekty/ogolnopolski-konkurs-re/115493,Gala-finalowa-IV-ogolnopolskiego-konkursu-recytatorskiego-W-kregu-poezji-i-prozy.pdf

2022-10-02T02:24:54+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337244.17/warc/CC-MAIN-20221002021540-20221002051540-00148.warc.gz

273,081,871

0.999708

0.999683

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3208, 4234, 4268, 4818 ]

1

0

Wyciąg z Tabeli oprocentowania kredytów w złotych udzielanych przez Bank Spółdzielczy w Goleniowie 1. Stopy procentowe dla kredytów i pożyczek są ustalane w stosunku rocznym i są w okresie umownym stopami zmiennymi lub stałymi. 2. Wysokość oprocentowania zadłużenia przeterminowanego: 1 Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie równa się sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 p.p. 3. Maksymalna wysokość oprocentowania kredytów: 2 Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie równa się sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 p.p. 3. Standardowymi stawkami referencyjnymi do określania stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Goleniowie są: | Rodzaj stawki | Sposób wyliczenia | Rodzaj kredytów objętych stawką | |---|---|---| | Wibor 3M | obliczana jest z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna z pięciu ostatnich kwotowań miesiąca przed rozpoczęciem okresu odsetkowego i obowiązuje przez okres następnego miesiąca | Kredyt obrotowy w rachunku kredytowym; Kredyt obrotowy w rachunku bieżącym; Podręczny kredyt obrotowy; Kredyt rewolwingowy; Kredyt inwestycyjny; Kredyt unijny; Agrokredyt; kredyt preferencyjny na zakup użytków rolnych przez młodych rolników z częściową spłatą kapitału– Symbol MRcsk kredyt inwestycyjny „Własny hektar” | | Wibor 3M | obliczana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna z pięciu ostatnich kwotowań w kwartale kalendarzowym poprzedzającym kwartał naliczania odsetek | kredyt mieszkaniowy; kredyt mieszkaniowy „MdM”; kredyt konsolidacyjny; pożyczka hipoteczna; kredyt konsumpcyjny zabezpieczony hipotecznie. | | Wibor 3M | z ostatniego dnia roboczego, drugiego miesiąca, kwartału poprzedzającego kwartał udzielenia kredytu, ustalana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku | kredyt preferencyjny na zakup użytków rolnych - Symbol Z; kredyt preferencyjny na inwestycje w rolnictwie i w rybactwie śródlądowym - Symbol RR; kredyt preferencyjny na inwestycje w | | | | przetwórstwie produktów rolnych, ryb, skorupiaków i mięczaków - Symbol PR; preferencyjny kredyt inwestycyjny z dopłatami ARiMR do oprocentowania, na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K01; preferencyjny kredyt obrotowy z dopłatami ARiMR do oprocentowania na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K02; preferencyjny kredyt obrotowy z dopłatami ARiMR do oprocentowania, stosowanymi na zasadach pomocy de minimis, na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę - Symbol K02 kredyt obrotowy nieoprocentowany dla producenta rolnego (linia KO) | |---|---|---| | Wibor 12M | obliczona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, jako średnia arytmetyczna kwotowań w IV kwartale kalendarzowym roku poprzedzającego rok naliczania odsetek. | Kredyt gotówkowy; Kredyt odnawialny w ROR; Karty kredytowe | Oprocentowanie kredytów na działalność gospodarczą Tabela nr 1 | Lp. | Rodzaj kredytu | | |---|---|---| | | | do 12 miesięcy | | 1. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,90% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 7,50% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 2. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,90% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 7,50% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 3. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,50% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 7,00% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 4. | Kredyt zrestrukturyzowany/umowa ugody | | | 5. | Kredyt unijny SGB | Wibor 3M + marża Banku | | 6. | Kredyt rewolwingowy | Wibor 3M + marża Banku | | 7. | Kredyt deweloperski | | | a) | do 2 000 000 zł | | | b) | pow. 2 000 000 zł do 5 000 000 zł | | | c) | pow. 5 000 000 zł | | Tabela nr 2 | Lp. | Rodzaj kredytu | Okres kredytowania | |---|---|---| | 1. | | | | a) | | do 24 miesięcy | | b) | | powyżej 24 m-cy do 84 m-cy | | 2. | | | | a) | | do 60 miesięcy | | b) | | powyżej 60 m-cy do 180 m-cy | Oprocentowanie kredytów na produkcje rolna i działy specjalne produkcji rolnej Tabela nr 1 | Lp. | Rodzaj kredytu | | |---|---|---| | | | do 12 miesięcy | | 1. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,80% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 7,30% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 2. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,80% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 7,30% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 3. | | | | a) | do 100 000 zł | stałe 7,30% | | b) | pow. 100 000 zł do 500 000 zł | stałe 6,80% | | c) | pow. 500 000 zł | | | 4. | Kredyt inwestycyjny WŁASNY HEKTAR | Wibor 3M + stała marża Banku | | 5. | Kredyt zrestrukturyzowany/umowa ugody | | | 6. | Kredyt unijny SGB | Wibor 3M + marża Banku | | 7. | Kredyt rewolwingowy | Wibor 3M + marża Banku | Tabela nr 2 | Lp. | Rodzaj kredytu | Okres kredytowania | |---|---|---| | 1. | Kredyt inwestycyjny preferencyjny z dopłatami ARiMR | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | | 2. | Kredyt obrotowy preferencyjny z dopłatami ARiMR | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | | 3. | Kredyt z częściową spłatą kapitału na zakup użytków rolnych przez Młodych Rolników | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | | 4. | | | | a) | | do 12 miesięcy | | b) | | powyżej 12 miesięcy do 60 miesięcy | | 5. | | | | a) | | do 60 miesięcy | | b) | | powyżej 60 m-cy do 180 m-cy | | 6. | Kredyt obrotowy nieoprocentowany dla producenta rolnego (linia KO) | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | Oprocentowanie kredytów dla osób fizycznych Tabela nr 1 - Oprocentowanie kredytów dla osób fizycznych | Lp. | Rodzaj kredytu | Okres kredytowania | Oprocentowanie | | |---|---|---|---|---| | 1. | Kredyt odnawialny w rachunku oszczędnościowo –rozliczeniowym | zgodnie z obow. regulacjami | do kwoty 10.000 zł | Wibor 12M + marża Banku | | | | | powyżej 10.000 zł do 20.000 zł | Wibor 12M + marża Banku | | | | | powyżej 20.000 zł | Wibor 12M + marża Banku | | 2. | Kredyt gotówkowy | do 12-m-cy | stałe 9,99% | | | | | do 24 m-cy | stałe 9,99% | | | | | powyżej 24 m-cy | Wibor 12M + marża Banku | | | 3. | Pożyczka hipoteczna | 360 miesięcy | Wibor 3M + marża Banku | | | 4. | Kredyt konsolidacyjny | 360 miesięcy | Wibor 3M + marża Banku | | | 5. | Kredyt okazjonalny | do 12 miesięcy | oprocentowanie stałe zgodnie z Uchwałą Zarządu Banku | | | 6. | Kredyty zrestrukturyzowane/umowa ugody | | Wibor 12M + marża Banku | | | 7. a) b) | Kredyt mieszkaniowy z udziałem własnym od 0 do 20% z udziałem własnym powyżej 20% | zgodnie z obow. regulacjami | WIBOR 3M + marża Banku WIBOR 3M + marża Banku | | | 8. | Kredyty konsumpcyjne zabezpieczone hipotecznie | do 24 m-cy | Wibor 3M + marża Banku | | | | | do 60 m-cy | Wibor 3M + marża Banku | | | | | powyżej 60 m-cy | Wibor 3M + marża Banku | | | 9. | Kredyt na zakup i montaż kolektorów słonecznych | do 24 miesięcy | Wibor 12M + marża Banku | | | | | powyżej 24 m-cy do 60 m-cy | Wibor 12M + marża Banku | | | 10. a) b) c) d) | Kredyt mieszkaniowy „Mieszkanie dla młodych” dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy, przy udziale środków własnych kredytobiorcy powyżej 45% do 50% dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy, przy udziale środków własnych kredytobiorcy powyżej 30% do 45% dla posiadaczy ROR w BS Goleniów od co najmniej 6 miesięcy lub dla nowych klientów którzy założą ROR i skorzystają dodatkowo z dwóch innych produktów (np. karty płatniczej, karty kredytowej, kredyt odnawialny w ROR, lokata, IKE); przy udziale środków własnych kredytobiorcy od 25% do 30% w pozostałych przypadkach nie wymienionych w pkt a i b | do 360 miesięcy | WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku WIBOR 3M + stała marża Banku | | Oprocentowanie kredytów dla jednostek samorządu terytorialnego | 1. | Kredyt obrotowy | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | |---|---|---| | 2. | Kredyt inwestycyjny | zgodnie z obowiązującymi regulacjami | | 3. | Kredyt unijny SGB | do 12 m-cy | | | | powyżej 12 m-cy do 36 m-cy | | | | powyżej 36 m-cy | Stawka WIBOR uzależniona od specyfikacji istotnych warunków zamówienia publicznego. Oprocentowanie kart kredytowych | Lp | Wyszczególnienie czynności | Stawka | |---|---|---| | 1 | Karta kredytowa MasterCard | WIBOR 12M + marża Banku | | 2 | Karta kredytowa Visa | WIBOR 12M + marża Banku |

<urn:uuid:7e55dee6-c0c7-47fa-b145-45b8ba56547f>

finepdfs

2.076172

CC-MAIN-2017-43

http://bsgoleniow.pl/wp-content/uploads/2017/08/Tabela-oprocentowania-kredyt%C3%B3w.pdf

2017-10-20T01:25:12Z

crawl-data/CC-MAIN-2017-43/segments/1508187823605.33/warc/CC-MAIN-20171020010834-20171020030834-00055.warc.gz

54,757,199

0.999998

0.999997

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 98, 1970, 3485, 4536, 6003, 8290, 8900 ]

1

0

10 maja 2017 roku odbyło się XI posiedzenie Forum Turystyki. Głównym tematem była budowa w województwie warmińsko-mazurskim zintegrowanego systemu monitorowania i badania zjawisk związanych z ruchem turystycznym tzw. Barometru Turystycznego. Było to także drugie spotkanie warsztatowe, prowadzone przez Wykonawcę założeń do Barometru Turystycznego. W spotkaniu uczestniczyli zaproszeni goście: przedstawiciele branży turystycznej oraz środowisko uniwersyteckie. Spotkanie otworzyła Pani Wioletta Śląska-Zyśk, Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Przewodnicząca Forum Turystyki. Podkreśliła, że obecnie nie ma kompleksowego narzędzia do gromadzenia danych regionalnych, które można wykorzystywać do opracowań różnego rodzaju analiz i raportów. Na rynku dostępne są jedynie dane gromadzone przez GUS, których wartości niejednokrotnie odbiegają od obserwowanych zjawisk. Podziękowała przybyłym gościom, podkreślając, że ich potrzeby w zakresie informacji o ruchu turystycznym są bardzo istotne. Barometr Turystyczny powstanie w takim kształcie, żeby uzyskiwane z niego dane służyły wszystkim zainteresowanym rozwojem turystyki w województwie. Następnie głos zabrała Pani Magdalena Fuhrmann, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, reprezentująca firmę „EU-CONSULT”, realizującą opracowanie narzędzia. Na podstawie prezentacji: - przekazała informację co powinien obejmować Barometr Turystyczny, - scharakteryzowała Punkty Informacji Turystycznej, zalety i ograniczenia w procesie gromadzenia danych o ruchu turystycznym ww. punktach, - omówiła obiekty noclegowe, tym również przystanie jako miejsce noclegowe dla żeglarzy ze wskazaniem pożądanych wskaźników w dwóch wariantach: minimum oraz rozszerzonej, - przeanalizowała pozyskiwanie danych z atrakcji biletoowych, imprez kulturalnych, od podmiotów komunikacji, punktów gastronomicznych oraz dane pogodowe pod względem badania ruchu turystycznego, - omówiła zakres ewentualnych pytań, które mogłyby być kierowane do turystów i dotyczyłyby m.in. struktury odwiedzających region oraz badań wizerunkowych. Pani Fuhrmann podkreśliła, że badania przeprowadzane wśród różnych grup respondentów są trudne, dlatego też, bardzo ważną sprawą jest zachęcenie respondentów do współpracy. Omówiła również inne działania, na bazie których można badać ruch turystyczny: informacja o kodzie pocztowym dokonujących zakupy, tankujących paliwo, czy dane nt. zużycia wody. Następnie Pani Fuhrmann zaprosiła zebranych do dyskusji nt. konieczności pełniejszego badania ruchu turystycznego oraz poprosiła o wszelkie uwagi w przedmiotowym temacie. Pan Zbigniew Dąbrowski, reprezentujący Urząd Miasta w Ełku zapytał, czy zaproponowany model barometru jest już gdzieś wykorzystywany. Pani Fuhrmann poinformowała, że taki model jeszcze nigdzie w Polsce nie funkcjonuje, będzie to pilotażowe narzędzie. Poinformowała, że Barometr turystyczny funkcjonuje w mieście Poznań, jednak jest on dużo prostszy niż ten zaproponowany na dziesiętnym spotkaniu. Następnie głos zabrała Pani Ewa Paturej, Dziekan Wydziału Nauk o Środowisku Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, zastanawiając się czy analiza pogody ma wpływ na ruch turystyczny. Pani Fuhrmann odpowiedziała, że na pewno warunki pogodowe mają wpływ np. na liczbę turystów korzystających z atrakcji. Badania mogłyby wskazać w jaki sposób wahania pogody wpływają na wykorzystanie dostępnych dla turystów atrakcji. Tezę tę potwierdziła Pani Dorota Zalewska-Bomba, Dyrektor Departamentu Turystyki, przywołując przykład Mikołajek z majowego weekendu, jest to mierzenie ruchu turystycznego poprzez atrakcje. Pan Krzysztof Markocki reprezentujący Polską Izbę Turystyki stwierdził, że liczby turystów nie można badać na bazie danych GUS, bo w tej ewidencji brak jest liczby nocujących na żaglówkach oraz w domkach letniskowych. Zakwestionował również skuteczność badań ankietowych, stwierdzając, że turyści nie będą wypełniać tak długiego, zaproponowanego kwestionariusza, turyści są nieufni i nie wpuszczają ankieterów do np. domku letniskowego. Stwierdził również, że do przeprowadzenia omawianych badań potrzeba jest dużej grupy ludzi oraz środków finansowych. Stwierdził, że barometr będzie mierzył jedynie tendencje a nie rzeczywistą liczbę turystów. Liczbę turystów należy określać na podstawie wskaźników zużycia wody, ilości ścieków oraz zakupu chleba, pamiętając, że turysta zużywa trzy razy więcej wody niż mieszkaniec, dlatego obserwacja ruchu turystycznego oparta o ten wskaźnik mogłaby nie być w efekcie dobrą metodą badawczą. Podkreślił także, że budowa takiego narzędzia jest to dobry krok, dobry kierunek. Pani Fuhrmann odpowiedziała, że zaprezentowany kwestionariusz jest propozycją, do realizacji, można go zmienić, np. poprzez zmniejszenie liczby pytań. Pan Markocki zapytał się, kto i za jakie środki finansowe będzie realizował takie zadania. Głos zabrała Pani Wioletta Śląska-Zyśk, Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, stwierdzając, że prowadzona dyskusja zmierza nie w tę stronę. Przekazała, że musimy skupić się na celu, a nie na przeszkodach. Obecnie poszukujemy możliwości realizacji badania ruchu turystycznego, potrzebujemy od branży turystycznej informacji, jakie dane są potrzebne, aby je odpowiednio monitorować, by ich analiza mogła służyć stworzeniu korzystnych warunków dla branży do rozwoju turystyki. Pani Dorota Zalewska-Bomba potwierdziła słowa Pani Marszałek, że celem spotkania jest ustalenie co chcemy uzyskać, a nie jak będziemy finansować badania. Barometr Turystyczny ma służyć monitorowaniu Strategii rozwoju turystyki województwa warmińsko-mazurskiego do roku 2025 ale również może służyć analizie ruchu turystycznego. Pani Anna Jaroszuk Zastępcą Dyrektora Departamentu Turystyki przypomniała, że rozmowy o Barometrze Turystycznym trwają od 2015 roku, oraz że wszyscy członkowie Forum Turystyki zgodzili się ze stwierdzeniem, że należy szerzej badać ruch turystyczny. i zjawiska związane z turystyką. Natomiast na pytanie wystosowane do członków Forum – co jest istotne przy badaniu ruchu turystycznego, Departament Turystyki nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W związku z zaistniałą sytuacją, pracownicy Departamentu Turystyki z pomocą pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Wydziału Nauk o Środowisku przedstawili propozycje badania ruchu turystycznego. Analiza na bazie danych GUS, to wariant minimum, a wariant rozszerzony to taki, który daje odpowiedź na ile nasze województwo jest silniejsze, bardziej konkurencyjne od pozostałych, podkreśliła Pani Jaroszuk. Aby przeprowadzić odpowiednie analizy, potrzebujemy danych źródłowych i temu winien służyć Barometr Turystyczny. Zwróciła zebranym uwagę, że współpraca pomiędzy branżą, środowiskiem naukowym oraz jest jest bardzo ważna dla kompleksowego określenia kierunków i dynamiki rozwoju turystyki. Następnie głos zabrała Pani Ewa Paturej, która poinformowała, że studenci w ok. 60% piszą prace licencjackie na bazie ankiet i te powinny mieć jedynie od 10 do 15 pytań. Pani Fuhrmann ponownie odpowiedziała, że ankietę zawsze można skrócić, lecz wtedy nie uzyska się odpowiedzi na wszystkie interesujące nas tematy. Pani Jaroszuk podsumowała, że Barometr to nie tylko ankiety. Barometr należy traktować jako obserwatorium turystyczne, w którym ankiety stanowią jedynie jego część. Dzisiejsze spotkanie ma na celu pozyskanie od zebranych informacji: - jakie dane są ważne, - jaką ustalić grupę reprezentatywną przy zbieraniu tzw. danych miękkich, - które dane są konieczne do zbudowania optymalnego narzędzia do badania ruchu turystycznego wraz z określeniem celu ich monitorowana oraz grup od których pozyskiwane będą dane źródłowe. Pan Robert Kempa, Dyrektor Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku zauważył, że sedno problemu w budowie Barometru to odpowiedź na pytanie – kto i czego potrzebuje. I tak z punktu widzenia województwa ważne jest monitorowanie Strategii rozwoju turystyki województwa warmińsko-mazurskiego do roku 2025, natomiast lokalnie ważną informacją jest np. czy liczba imprez przekłada się na liczbę turystów. Z punktu widzenia lokalnego istotne są informacje ilościowe ale także jakościowe. W tym względzie konieczna jest współpraca na lokalnym rynku z branżą turystyczną, co jest obecnie trudną sprawą. Pani Fuhrmann zauważyła, że lokalnie można zorganizować współpracę z obiektami noclegowymi przy przeprowadzaniu badania kwestionariuszem, można przeprowadzić badania na wybranej próbie, a następnie przy analizie posługiwać się wskaźnikami. Pan Kempa zgodził się z sugestią Pana Markockiego, że dobrym wskaźnikiem jest miara zużycia wody. Pani Jaroszuk zdecydowała o ujęciu w założeniach do Barometru grupy danych opartych na wskaźnikach zużycia wody. Pan Kempa stwierdził, że bardzo trudno będzie uzyskać rozwiązanie globalne, natomiast lokalnie, wszyscy się znają i jest łatwiej pozyskiwać informacje. Należy więc spróbować pozyskiwać informacje zarówno ilościowe, jak i jakościowe na lokalnych rynkach. Pracownicy Punktów Informacji Turystycznych mogą lokalnie pozyskiwać dużo więcej informacji niż to robią obecnie. Pan Dąbrowski wskazał, że dobrym źródłem informacji o przyjazdach do województwa może być czytnik tablic rejestracyjnych na wjazdach do miejscowości. Na zakończenie spotkania Pani Anna Jaroszuk podsumowała, że część informacji będzie pozyskiwana gospodarczą metodą, obserwacją zjawisk. Ważna jest lokalna wiedza, co należy badać, jaki jest cel tych badań oraz w jaki sposób realizować badania. Wskazała wykonawcy, że taki sposób prezentacji barometru jest oczekiwany. Pani Fuhrmann dodała, że w dokumencie zostaną zapisane zalety i ograniczenia każdego, proponowanego sposobu zbierania danych. Dokument wskaże także przy których danych jaką należałoby zastosować metodę analizy oraz jaki wysiłek należy podjąć przy pozyskiwaniu danych źródłowych. Kończąc spotkanie Pani Jaroszuk poprosiła zebranych o zgłoszenie ewentualnych uwag do Departamentu Turystyki. Konstruktywne uwagi zostaną przekazane wykonawcy. Termin zakończenia prac nad metodologią budowy Barometru Turystycznego ustalony jest na 30 maja br. Uzupełnieniem protokołu jest: 1. Prezentacja – Barometr Turystyczny – system badania ruchu turystycznego, Olsztyn, 15.05.2017 r. Sporządziła: Bożena Żakowska Akceptowała: Anna Jaroszuk – Zastępca Dyrektora Departamentu Turystyki Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie Zatwierdziła: Wioletta Śląska-Zyśk – Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Przewodnicząca Forum Turystyki WICEMARSZAŁEK Wioletta Śląska-Zyśk

642e698d-dd6d-4d13-8843-4cd4028cb6a5

finepdfs

2.066406

CC-MAIN-2022-33

https://warmia.mazury.pl/images/Departamenty/Departament_Turystyki/forum_turystyki/forum2017/protok%C3%B3l_10.05.2017.pdf

2022-08-20T02:45:23+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882573876.92/warc/CC-MAIN-20220820012448-20220820042448-00349.warc.gz

533,318,815

0.99994

0.999949

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 2587, 5908, 9066, 10497 ]

1

0

DIG-RI.152.3.2022.AS Opole, dnia 22 lutego 2023 roku Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2018 r. poz. 870) zawiadamiam, iż petycja z dnia 15 grudnia 2022 roku (data wpływu 21 grudnia 2022 r.) została rozpatrzona negatywnie w części dotyczącej organizacji ruchu obowiązującej na drodze wojewódzkiej nr 414, na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia. Uzasadnienie W dniu 21 grudnia 2022 r. do tutejszego Urzędu wpłynęła petycja wzywająca do natychmiastowego przywrócenia bezpiecznego dojazdu do ul. Strzeleckiej w Złotnikach z ul. Zimnickiej (obręb skrzyżowania z drogą wojewódzką nr 414 – ul. Opolską) oraz korekty organizacji ruchu drogowego na drogach: wojewódzkiej, gminnej i wewnętrznej oraz właściwego ich oznakowania po zrealizowanej inwestycji pn.: „Budowa ścieżki rowerowej i chodnika wraz z przebudową nawierzchni jezdni, przebudową sieci telekomunikacyjnej, odwodnieniem, oświetleniem oraz przebudową skrzyżowania DW 414 z ul. Zimnicką w ramach rozbudowy drogi wojewódzkiej nr 414 od km 16+072,57 do km 17+282,61 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia”. Po przeanalizowaniu sprawy informuję, co następuje. Obowiązująca organizacja ruchu w ciągu drogi wojewódzkiej nr 414 została wprowadzona na podstawie zatwierdzonego przez Marszałka Województwa Opolskiego projektu nr DIG RI.8022.147.2022.JP z dnia 20 października 2022 r. dla zadania pn.: Budowa ścieżki rowerowej „Prószków – Pomologia” wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 414 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia” – aktualizacja. Inwestorem rozbudowy DW nr 414 na odcinku Złotniki – Prószków Pomologia była Gmina Prószków na, której zlecenie został sporządzony przedmiotowy projekt organizacji ruchu. Rozwiązania projektowe w obrębie skrzyżowania DW 414 (ul. Opolskiej) z drogami gminnymi: nr 104805 O (ul. Zimnickiej) i nr 104849 O (ul. Strzeleckiej) w Złotnikach likwidujące włączenie ul. Strzeleckiej do ul. Zimnickiej zostało pozytywnie zaopiniowane przez organ zarządzający ruchem na drogach gminnych tj. Starostę Opolskiego. Oznakowanie ww. skrzyżowania zostało zaprojektowane prawidłowo – dlatego nie było przesłanek do odrzucenia projektu organizacji ruchu w funkcjonującej obecnie formie. Połączenie ul. Strzeleckiej z DW nr 414 wykonano poprzez zjazd i nowo wybudowaną drogę wewnętrzną. Zjazd ten został właściwie oznakowany znakami D-46/47 „droga wewnętrzna/koniec drogi wewnętrznej” dodatkowo dla włączających się do ruchu z drogi wewnętrznej umieszczono znak A-7 ostrzegający przed koniecznością ustąpienia pierwszeństwa. Skrzyżowanie DW 414 z drogą wewnętrzną nie może być traktowane jako skrzyżowanie dróg publicznych dlatego też nie ma możliwości oznakowania tego miejsca znakami pionowymi D-1 oraz znakami poziomymi P-4 i P-1e – jak miałoby to miejsce w przypadku klasycznego skrzyżowania dróg. Ponadto nie ma uzasadnienia do wprowadzania w obrębie nowopowstałego zjazdu ograniczeń prędkości, gdyż znajduje się on na prostym odcinku drogi, gdzie występuje dobra widoczność w obu kierunkach. Pojazdy wyjeżdżające z drogi wewnętrznej mogą dojechać do krawędzi jezdni drogi wojewódzkiej w taki sposób, że nie ograniczana jest im widoczność pojazdów poruszających się z Prószkowa i Opola oraz są one dobrze widoczne przez jadących drogą główną. Mając powyższe na uwadze nie ma uzasadnienia do wprowadzenia zmiany organizacji ruchu w przedmiotowym zakresie. **Pouczenie** Zgodnie z art. 13 ust. 2 Sposób załatwienia petycji nie może być przedmiotem skargi. Z poważaniem Marszałek Województwa Opolskiego Andrzej Buła **KLAUZULA INFORMACYJNA** Wypełniając obowiązek określony w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (dalej: RODO) informuję, że: 1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Marszałek Województwa Opolskiego, ul. Piastowska 14, 45-082 Opole, adres e-mail: firstname.lastname@example.org. 2. Administrator wyznaczył Inspektora Danych Osobowych. Kontakt do Inspektora Ochrony Danych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego: ul. Piastowska 12 45-082, Opole tel. 77 5416 450 tel. kom. 511 731 676 e-mail: email@example.com 3. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu przekazania petycji do podmiotu właściwego – na podstawie przepisu wskazanego w piśmie przewodnim, do którego dołączamy niniejszą klauzulę. 4. Dane osobowe mogą być udostępnione innym uprawnionym podmiotom, na podstawie przepisów prawa, a także na rzecz podmiotów, z którymi administrator zawarł umowę powierzenia przetwarzania danych w związku z realizacją usług na rzecz administratora (np. kancelarią prawną, dostawcą oprogramowania, zewnętrznym audytorem, zleceniodbiorcą świadczącym usługę z zakresu ochrony danych osobowych). 5. Administrator w ramach prowadzonego postępowania nie przekazuje Państwa danych osobowych do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej 6. Państwa dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji zadań/spraw oraz prawnie ustalony okres archiwizacji. 7. Mają Państwo prawo uzyskać kopię swoich danych osobowych w siedzibie administratora. 8. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, prawo do przeniesienia danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego; 9. Podanie danych osobowych jest wymogiem ustawowym. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości załatwienia sprawy. 10. Administrator nie podejmuje decyzji w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania). Sprawę prowadzi: Adrian Starowicz, tel.: (77) 44 82 144 e-mail: firstname.lastname@example.org

fd04367f-5a61-423b-81ab-b9df871f7e26

finepdfs

1.402344

CC-MAIN-2025-05

https://bip.proszkow.pl/download/attachment/13639/odpowiedz-na-petycje-marszalek-wojewodztwa-opolskiego.pdf

2025-01-20T10:22:29+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362596.24/warc/CC-MAIN-20250120074511-20250120104511-00469.warc.gz

118,641,922

0.999907

0.999923

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1899, 3768, 5854 ]

1

0

Nowiny z gminy Siedlce NUMER 1, GRUDZIEŃ 2022 CO DOBREGO SŁYCHAĆ W GMINIE SIEDLCE? Podsumowanie działalności z roku 2022 To był trudny, ale dobry rok! WÓJT GMINY SIEDLCE HENRYK BRODOWSKI Niech ten numer podsumowujący działania podejmowane na terenie gminy w roku 2022 trafią w ręce wszystkich zainteresowanych rozwojem, zmianami i życiem gminy. Wszystkie informacje zamieszczone w biuletynie informacyjnym podzielone zostały odpowiednio na kategorie, inwestycje zrealizowane i rozpoczęte w roku 2022, wydarzenia kulturalne, sportowe, społeczne i profilaktyczne. Pragniemy, dzięki tradycyjnej formie publikacji, trafić do wszystkich tych, którzy na co dzień nie korzystają z możliwości internetu. Numer, który trzymają Państwo w rękach jest numerem pierwszym i mamy nadzieję, że nie ostatnim. Rozmowa z wójtem STRONA 2-3 Inwestycje w gminie STRONA 4-10 Działania strażaków i gospodyń STRONA 11-13 Gminne Dożynki STRONA 14-15 Wydarzenia patriotyczne STRONA 16-17 Oświata i sport STRONA 18-19 Profilaktyka STRONA 20-23 BEZPŁATNY EGZEMPLARZ GMINA SIEDLCE UL. ASLANOWICZA 10 08-110 SIEDLCE TEL 25 63 277 31 Rozmowa z wójtem Henrykiem Brodowskim Kilka słów o sytuacji gminy Przyszłość to przedsiębiorczość! ZAWSZE BĘDĘ TO POWTARZAŁ Rok 2022 nie był łatwym rokiem. Wojna na Ukrainie, dynamiczny wzrost cen, codzienna niepewność w pierwszym półroczu sprawiły, że wiele samorządów bało się inwestować, stawiając na wsparcie i pomoc uchodźcom. Gmina Siedlce również zaangażowała się w pomoc, jednak nie ograniczając przy tym inwestycji i nie spowalniając rozwoju gminy. Zrealizowaliśmy szereg zaplanowanych w budżecie planów inwestycyjnych, skupiając się na dobru mieszkańców. Stawialiśmy na bezpieczeństwo i komfort, a także na życie społeczne naszych mieszkańców. Dzięki otrzymanym środkom z zewnątrz udało nam się wyremontować i przebudować drogi, chodniki, oświetlenie, ale stworzyć również miejsca zabaw dla dzieci i siłownie dla młodzieży i dorosłych oraz świetlice gminne. Powstała nowa świetlica wiejska i już kolejne są zapowiadane na następny rok. W tych świetlicach odbywają się nie tylko imprezy okolicznościowe, ale jest to przede wszystkim możliwość do spotkań dla mieszkańców. Czynnie działające koła gospodyń wiejskich to część naszej kultury i życia społecznego. Postawiliśmy również na bezpieczeństwo, a co za tym idzie na strażaków. Wyremontowaliśmy strażnice i zakupiliśmy nowy pojazd strażacki. Nie zapominamy o oświetleniu i sporcie. W ostatnim roku wyremontowaliśmy część placówek oświatowych, rozpoczęliśmy budowę hali i modernizację obiektów sportowych. Ważne jest dla mnie, żeby sport w gminie się rozwijał, dlatego cieszę mnie powstanie Gminnego Klubu Sportowego, współpraca z WLKS'em, a także wszystkie kluby działające przy szkolnych placówkach w gminie, które w wielu dyscyplinach sportowych odnoszą większe lub mniejsze sukcesy. W każdej społeczności ważne jest także miejsce spotkań i tradycji. Dlatego na terenie gminy Siedlce zmiany zaszły również pod pomnikiem w Iganiah, przy bibliotece w Stoku Lackim, a inwestycją, z której jestem najbardziej dumny jest renowacja i remont dworu w Ostrówku wraz z całym jego otoczeniem parkowym. Pragnę, by miejsce, które tam powstaje, tętniło życiem kulturalnym i turystycznym. Nasza gmina jest terenem zachęcającym do inwestycji i budowy domów jednorodzinnych. Niewątpliwie ma to wpływ na stale rosnącą ilość mieszkańców, którzy chętnie łączą swoją przyszłość z zasięgnięciem na naszych terenach. Dlatego konieczne jest rozbudowywanie zespołów placówek oświatowych, powiększanie przedszkoli i powstanie żłobków. Chętnie wspieram rozwój młodych talentów i ich pasje, a także często wspomagam organizowane wydarzenia i konkursy, aby zachęcić uczniów do większej aktywności i zaangażowania. Dużym zaangażowaniem wykazują się również lokalne grupy i koła gospodyń wiejskich działające na terenie naszej gminy. Organizowane spotkania, warsztaty i wydarzenia licznie przyciągają uczestników, zachęcając do poznawania kultury i tradycji oraz do wspólnej zabawy o ludowym zabarwieniu. Jeśli chodzi o rok 2022, pomimo że w wyniku ogólnoeuropejskiej sytuacji politycznej oraz gospodarczej na samorządy gminne spada część nowych obowiązków, które wymagają dodatkowych nakładów pracy - uważam, że świetnie dajemy sobie z tym radę. Dodatki osiennie, dodatki węglowe, dystrybucja węgla są w naszej gminie realizowane z dobrym przygotowaniem i w dobrych terminach. Co prawda wiąże się to z wieloma zmianami kadrowymi, jednak to o czym należy wspomnieć to fakt, że nasi pracownicy wykazują się dużymi kompetencjami i sprawnie rozwiązują wszystkie sprawy na korzyść mieszkańców. Nie dotarły do mnie skargi czy zażalenia, a wręcz przeciwnie - urzędnicy są chwaleni i warto to podkreślić, że pracuję z naprawdę dobrym zespołem. Inflacja nas nie spowalnia Biorąc pod uwagę inflację i wzrost wielu przetargów o średnio 30-40% poradziliśmy sobie z panującą w gospodarce sytuacją i dzięki determinacji i pozyskiwaniu środków z zewnątrz udało nam się zamknąć budżet, realizując jego plan w okolicach 98%. Mówiąc o inwestycjach i budżecie należy podkreślić, że rok 2022 to bardzo dobry rok! Trzy największe inwestycje rozpoczęte wiosną tego roku opiewają na kwotę 22 miliony złotych, jest to ogromna i satysfakcjonująca wartość. Śmiało możemy pochwalić się rekordowym do tej pory wynikiem budżetowym, który w tym roku wyniósł 145 milionów złotych. Jestem przekonany, że odważne podejmowanie decyzji oraz inwestowanie w rozwój gminy zaprocentuje. Zresztą widać to już od kilku lat. Gmina, która się rozwija, tak jak nasza gmina Siedlce, jest gminą atrakcyjną. Gmina jest również atrakcyjna jako partner. Duże koncerny planują rozpoczęcie swoich działalności właśnie na naszym terenie. Centrum handlowe w Białkach zostanie powiększone o kolejne firmy. A na terenie Ujrzanowa pojawi się nowa lokalizacja dużego, znanej zakładu. Co za tym idzie, dzięki wpływom z podatków oraz terenów zurbanizowanych, budżet gminy wzrośnie. Jesteśmy w naprawdę dobrej sytuacji. I planując budżet oraz działania na następny rok wierzę, możemy stwierdzić, że zostanie. Dofinansowania, z których korzysta gmina Siedlce Samorząd Województwa Mazowieckiego Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Co przynosi najwięcej satysfakcji? Satysfakcję przynosi mi możliwość pracy z ludźmi, którzy tak jak ja, chcą żeby gmina się rozbudowywała oraz rozwijała. Każda podjęta decyzja poprzedzają wspólne plany, rozmowy, konsultacje. Jednak po całej batalii z dokumentami, przychodzi ten moment, kiedy efekty pracy są widoczne gołym okiem i to jest moment, dla którego warto to robić. Może się wydawać, że każdy odbiór inwestycji jest tylko po to, aby zrobić zdjęcie i pochwalić się w gazecie, ale to właśnie kilometrów dróg, wybudowanie nowej świetlicy czy placu zabaw podziękowanie dla nas za działania i dla pracowników za ich zaangażowanie i wkład pracy. Gdy widzimy jak gmina się zmienia, a ludzie chętnie szukają miejsc, by postawić na jej terenie swój dom to chyba największe pomocy przedstawić swoje stanowisko i propozycję rozwiązania. Satysfakcję przynoszą mi spotkania z mieszkańcami, dzięki których mogę poznać inne spojrzenie na różne kwestie, co pozwala przyjrzeć się wszystkiemu z innej perspektywy. Spotkania, wydarzenia kulturalne, wybory sołtysów, konsultacje społeczne - to czas, kiedy patrzę na potrzeby gminy oczami każdego z mieszkańców. Dzięki temu wiem, że nie zawsze chodzi o wyasfaltowanie dróg, wybudowanie nowej świetlicy czy placu zabaw. W wielu przypadkach potrzebują są o wiele prostsze, choć nie zawsze oczywiste. Cieszy mnie, że mieszkańcy potrafią otworzyć przyjść się ze swoimi najprostszymi sprawami i szukając A bardzo często są to dobre podpowiedzi i sugestie. PO 100 LATACH OD BUDOWY DWOREK DOCZKAŁ SIĘ REMONTU Dworek w Ostrówku odzyska nowy blask Inwestycja przyniesie historycznie przede wszystkim efekty wizualne. W dworze, którego remont skończy się w 2023 roku, znajdzie się Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji Gminy Siedlce. Nie tylko dworek zostanie odnowiony. Okolica, która zawsze słynęła z piękny dorodnych drzew również zyska nowe nasadzenia, które zachęcą do spacerów w tej okolicy. Pojawi się miejsce na odpoczynek i spacer zdrowotny. A co widać za oknem dworu? Widoczny za oknem budynek to inwestycja powstała w 2022 roku, dzięki której mieszkańcy będący w trudnej sytuacji życiowej, mogą ubiegać się o lokal socjalno-mieszkanowy. W Ostrówku powstało 6 lokali o powierzchni ok. 35 m², które są użytkowane od wiosny. Na terenie gminy istnieją również inne tego typu punkty socjalno-mieszkaniowe. INWESTYCJA ZOSTAŁA DOFINANSOWANA ZE ŚRODKÓW REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2014-2020 I RZĄDOWEGO FUNDUSZU POLSKI ŁAD: PROGRAM INWESTYCJI STRATEGICZNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI: 3 627 777,77 zł ROZPOCZĘTE INWESTYCJE ROZWÓJ GMINY ZMIANY, ZMIANY Hala sportowa przy zespole oświatowym w Strzale, to obiekt obejmujący 1230 m² drewnianej nawierzchni hali sportowej z przeznaczeniem na boiska do piłki nożnej (40x20m), głównym boiskiem do koszykówki (28x15m) z możliwością oddzielenia na dwa mniejsze, polem do gry w piłkę ręczną, po zamontowaniu słupków polem do gry w siatkówkę i tenisa. Ponadto wyróżniającym elementem budynku będą wysuwane trybuny mieszczące 200 kibiców. W Stoku Lackim powstaje nowy budynek Obiekt kulturalno-oświatowy będzie miejscem, w którym każdy mieszkaniec znajdzie coś dla siebie. Miejsce to umożliwi nie tylko powstanie nowej siedziby biblioteki, ale pomieszczenia również sale, w których mogłyby odbywać się warsztaty i spotkania autorskie. Budowa hali sportowej przy szkole w Strzale 18 września uroczyście wmurowano akt erekcyjny, który umieszczono w samym środku boiska. W treści aktu podkreślono jak ważnym wydarzeniem dla lokalnej społeczności jest powstanie budynku sportowego, które nie tylko uatrakcyjni ofertę szkoły, ale będzie także zachętą do aktywności dla mieszkańców, a w szczególności uczniów. Akt erekcyjny podpisali: wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski, dyrektor Zespołu Oświatowo-Wychowawczego w Strzale Magdalena Walerczuk-Radziszewska oraz wykonawcy inwestycji – Krzysztof Wasilewski, Krzysztof Redesiuk i Paweł Łuka. Budynek Biblioteki w Stoku Lackim, słynie ostatnio z interaktywnej możliwości poznania regionu i legendy, której treść można odsłuchać, dzięki tablicy napędzanej energią słoneczną. Elementem przyciągającym wzrok i uwagę jest ławeczka, która nie służy tylko do siedzenia, ale poszerza wiedzę mieszkańców i turystów. Dzięki projektowi okolica przyciąga innowacjami. INWESTYCJE ZOSTAŁY DOFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW RZĄDOWEGO FUNDUSZU POLSKI ŁAD, PROGRAM INWESTYCJI STRATEGICZNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI 10 977 777,77zł I 4 918 770,00zł STRONA 5 MIEJSCE DLA DZIECI Nowa część to aż cztery sale z zapleczem sanitarnym, magazynowym i pomieszczeniami socjalnymi, do tego w części przedszkolnej znajduje się rozdzielnia i zmywalnia, a także toalety z natryskami. Przybyło miejsca dla przedszkolaków Inwestycja rozbudowy placówki w Strzale objęła dobudowę budynku, który przeznaczony został dla dzieci w wieku przedszkolnym. W związku ze stale rosnącą liczbą mieszkańców na terenie gminy, a szczególnie okolicznych miejscowości, inwestycja ta była wyjątkowo potrzebna. Rozbudowa placówki i powstanie nowej części, w której zlokalizowane zostało przedszkole zapewni miejsce dla czterech 25-osobowych grup. Dwie sale znajdujące się w nowej części zostały zaprojektowane tak, aby w razie potrzeby zamienić je w jedną dużą salę. Miejsce zostało stworzone i zaprojektowane z myślą o komforcie najmłodszych mieszkańców gminy, których dzięki tej inwestycji rodzice będą mogli oddać pod dobrą opiekę w najlepszych i dostosowanych warunkach. W uroczystym otwarciu inwestycji wzięli udział przedstawiciele samorządów, ksiądz proboszcz parafii św. Józefa, dyrektor placówki, nauczyciele przedszkolni i przedszkolaki z rodzicami. Po przecięciu wstęgi, nastąpiło błogosławieństwo i poświęcenie miejsca, które będzie służyło najmłodszym z okolicznych miejscowości. INWESTYCJA ZOSTAŁA DOFINANSOWANA ZE ŚRODKÓW RZĄDOWEGO FUNDUSZU INWESTYCJI LOKALNYCH ŁĄCZNY KOSZT INWESTYCJI TO 1 966 660 ZŁ ŚWIETLICA W UJRZANOWIE Świetlica w Ujrzanowie to wyczekiwana przez mieszkańców inwestycja, która umożliwi nie tylko organizację spotkań i wydarzeń kulturowych na terenie miejscowości, ale również możliwość organizowania rocznic i imprez rodzinnych w dobrze wyposażonej, przestronnej i eleganckiej sali. Na budynek świetlicy składa się duża, wielofunkcyjna sala z odpowiednio przygotowanym zapleczem, w skład którego wchodzą: toalety, kuchnia, zmywalnia i pomieszczenia socjalne, a także sala obrad do mniejszych spotkań czy warsztatów. Nowoczesność sali to nie tylko jej wygląd, ale także wyposażenie. Stały monitoring i alarm, które zapewnia bezpieczeństwo, klimatyzacja zamontowana wewnątrz sali wielofunkcyjnej, dzięki której nawet w okresie letnim będzie można dostosować temperaturę pomieszczeń, duży parking przed salą, a także przyjemne dla odwiedzających otoczenie w pobliżu sali. Nie tylko świetlica Przy nowo wybudowanej świetlicy wiejskiej każdy znajdzie coś dla siebie Na obszarze za świetlicą znajduje się rozbudowany plac zabaw dla dzieci oferujący szereg atrakcji nie tylko dla najmłodszych mieszkańców Ujrzanowa. 10 atrakcyjnych, dobranych w zróżnicowany sposób zabawek zapewni zabawę i rozwój sprawnościowy dzieci spędzających czas na świeżym powietrzu. Znajdzie się też coś dla starszej młodzieży, dorosłych i seniorów. Obok placu zabaw stworzona została siłownia plenerowa. Urządzenia umiejscowione na tym obszarze umożliwiają rozwój fizyczny i dbanie o sylwetkę oraz kondycję. Całość, dla bezpieczeństwa zwłaszcza dzieci, została ogrodzona z każdej strony. Rok 2022 był również rokiem intensywnej pracy nad jakością gminnych dróg i poprawą bezpieczeństwa mieszkańców. **Przebudowa ciągu drogowego od DK2 w Nowych Iganiach do DK63 w Strzałce** Jezdnia o nawierzchni asfaltowej wraz ze zjazdami oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 3 140 m WARTOŚĆ 2 541 582,37 zł. **Przebudowa ulicy Zacisznej w Pruszynie** Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 940m WARTOŚĆ 487 089,84 zł. **Przebudowa ulicy Słonecznej w Żaboklikach-Kolonii** Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa DŁUGOŚĆ 415 m WARTOŚĆ 278 724,77 zł. **Przebudowa dróg gminnych ulice Majowa, Baśniowa, Wiosenna w Stoku Lackim-Folwark i Ujrzanowie** Jezdnia o nawierzchni asfaltowej wraz ze zjazdami oraz pobocza o nawierzchni z kruszywa oraz odcinkowo chodniki z kostki brukowej DŁUGOŚĆ 3 995 m WARTOŚĆ 4 501 500,49 zł. **Wyasfaltowane zostały odcinki dróg w miejscowościach:** - Błogoszcz – ul. Brzozowa - 294 m - Wólka Leśna – dz. nr ew. 27/5 - 820 m - Grubale – dz. nr ew. 527 – 312 m - Wołyńce - Kolonia – ul. Dębowa i ul. Słoneczna - 880 m - Strzała – dz. nr ew. 656/3, 655/6 - 92 m - Białki – ul. Diamentowa – 780 m - Grabianów – ul. Poziomkowa i ul. Wiśniowa - 1062 m - Purzec – dz. nr ew. 756 - 375 m - Stok Lacki – ul. Bursztynowa, ul. Wiadukt - 670 m - Stok Lacki-Folwark – ul. Lawendowa i ul. Dol. Helenki - 310 m - Żabokliki – ul. Pałacowa i ul. Zamkowa - 165 m - Żelków – Kolonia – dz. nr ew. 269/19 i ul. Dębowa - 195 m - Żytnia – dz. nr ew. 222 i 217 - 150 m - Topóręk – dz. nr ew. 474 - 285 m - Golice – dz. nr ew. 683 - 100 m - Ujrzanów – dz. nr ew. 1162/2, 1166/3, 1170/3 - 260 m RAZEM 6 750m WARTOŚĆ: 3 904 972,11 zł INWESTYCJE DROGOWE ZOSTAŁY DOFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO **Budowa chodnika w Pruszynie ulica Zacisznia** Chodnik wraz ze zjazdami o nawierzchni z kostki brukowej DŁUGOŚĆ 350 m WARTOŚĆ 199 997,16 zł **Przebudowa zjazdów ulica Wrzosowa Stok Lacki** Zjazdy o nawierzchni z kostki brukowej ILOŚĆ 18 szt. WARTOŚĆ 90 000zł **Remont ulicy Bursztynowej w Wołyńcach** Jezdnia o nawierzchni asfaltowej oraz pobocza z kruszywa DŁUGOŚĆ 920 m WARTOŚĆ 1 321 837,73 zł Dofinansowane ze środków Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg --- **Bezpieczeństwo uczniów** Pamiętamy nie tylko o drogach i chodnikach... Dbanie o infrastrukturę drogową to nie tylko remonty dróg, ich asfaltowanie i przebudowa. To nie tylko powstawania nowych chodników i dobrze oznakowanych ścieżek rowerowych, ale także bezpiecznie przejścia dla pieszych. Przy placówkach szkolnych, umiejscowionych przy ruchliwych drogach zatrudnione są osoby, które dbają o bezpieczne poruszanie się dzieci przez przejście dla pieszych. Jednak to nie koniec inicjatyw. Przy szkole w Żelkowie-Kolonii i przy szkole w Stoku Lackim przejścia dla pieszych zostaną zmodyfikowane i powstaną w tych miejscach oświetlone przejścia dla pieszych z sygnalizacją świetlną. Ułatwi to uczniom i mieszkańcom poruszanie się w okolicy przyszkolnej, a kierowcom pomoże odpowiednio wczesnie reagować na obecność pieszych przy drodze. Bezpieczeństwo jest najważniejsze. Ruszyła inwestycja, która obejmuje gazyfikację miejscowości Żelków-Kolonia. Po opóźnieniu spowodowanym budową autostrady na terenie Żelkowa-Kolonii inwestycja została oficjalnie rozpoczęta. Jak poinformował na konferencji prasowej prezes spółki Polskiej Grupy Gazownictwa: - Już 420 lokalizacji zadeklarowało przyłączenie do planowanej sieci gazowej, a liczba ta na pewno wzrośnie - mówił Robert Więckiewicz. 14 kilometrów sieci gazowej ułatwi dostęp do źródła ogrzewania nie tylko mieszkańcom, ale także przedsiębiorcom i instytucjom z gazyfikowanych terenów. Wójt gminy Siedlce obecny na konferencji podkreślił, że projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem mieszkańców i pomimo opóźnienia jest to bardzo potrzebna inwestycja, która ułatwi funkcjonowanie i zapewni stałe źródła ogrzewania. Przyłączenia będą dotyczyć nie tylko mieszkańców gazyfikowanych miejscowości, ale także placówek i przedsiębiorców. - Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem i poparciem ze strony mieszkańców i przedsiębiorców. I pomimo opóźnienia, do którego przyczyniła się budowa autostrady, równie ważnej inwestycji dla mieszkańców, budowa sieci w końcu wystartuje. Ważne jest to, że do gazu zostaną podłączone szkoła i świetlica, które już nie będą musiały martwić się o puste butle gazowe. Bo czy gaz będzie płyną ze wschodu czy z zachodu to na pewno go nie zabraknie. Dlatego z niecierpliwością czekamy na możliwość przyłączenia - mówił wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. Błękitne paliwo alternatywa taniego ogrzewania Inwestycja rozbudowy placówki w Strzale objęła dobudową budynku, który przeznaczony został dla dzieci w wieku przedszkolnym. Także wicestarosta powiatu siedleckiego Małgorzata Cepek wyraziła swoje zadowolenie z rozpoczęcia inwestycji, na którą tak długo czekała. - W końcu będę mogła pozbyć się pieca węglowego i zamontować ogrzewanie gazowe. Dziękuję wszystkim za zaangażowanie w to zadanie i konsultacje społeczne z mieszkańcami. Pozostaje dodać - Szpadle w dłoni i do roboty! - zachęcała wicestarosta. Gaz będąc paliwem, które zastąpi niepożądane ogrzewanie piecami węglowymi, przyczyni się do poprawy jakości powietrza na terenie gminy, a co za tym idzie zdrowia mieszkańców. - Błękitne paliwo powinno być dostarczane dla wszystkich, którzy chcą z niego korzystać. Brak sieci w danej lokalizacji nie powinien być przeszkodą. Dlatego cieszę się, że powstaną kolejne kilometry, do których zostaną podłączone kolejne lokalizacje. Nie ma lepszego paliwa do ogrzewania jak gaz, dlatego gaz powinien być dostępny dla wszystkich i dzięki tej inwestycji możliwości przyłączenia będzie więcej - przekonywał członek zarządu Marian Zołyniak. 7 grudnia, czyli zaraz po wizycie świętego Mikołaja świetlica w Strzale zamieniła się w dom produkcji pierniczków. Nie jedna toruńska firma mogłaby pozazdrościć takich pracowników. A to za sprawą szczerego smaku i świeżego spojrzenia, jakie reprezentowali uczniowie z przedszkola ze Strzale. Koło Gospodyń Wiejskich w Strzale i Koło Gospodyń Wiejskich w Purzecu zorganizowały smaczne warsztaty z dekorowania świątecznych pierniczków. Grupa 3 latków, 4 latków, 5 latków, a także zerówka przy pomocy pani opiekunek wzięła udział w wydarzeniu i swoimi zdolnościami artystycznymi i kulinarnymi zaszczyciła swoją obecnością zaprzyjaźnione gminne koła. Wszystkie udekorowane pierniczki trafiły do ich producentów, by ostatecznie mogły wzbogacić wigilijną stół na święta. Niespodzianka mikołajkowa Do świetlicy w Chodowie przybył święty Mikołaj, na którego wizytę niecierpliwie czekali najmłodsi mieszkańcy Chodowa. Jednak zanim Mikołaj wysłuchał wszystkich wierszyków i piosenek, odbyły się zabawy i zajęcia niczym w krainie elfów. Dzieci tańczyły i śpiewały, rozwiązywały quizy i zagadki przygotowane przez gospodynię, następnie pilnie pisala listy do świętego Mikołaja, aż nadszedł czas na najpyszniejszy element programu - dekorowanie pierniczków. Każdy z uczestników wykonał zdobienia kilku pierników, a następnie w nieoczekiwanym dla dzieci momencie przybył brodaty gość z workiem prezentów i słodyczy, które rozdał wszystkim uczestnikom zabawy i nie zapomniał o gospodyniach z KGW Chodowianki. Dbając o tradycję i kulturę regionu zorganizowano smaczne wydarzenie. **Festiwal Smaków w Rakowcu** Jesienny Festiwal Smaków zorganizowany przy współpracy Koła Gospodyń Wiejskich „Sami Swoi” w Rakowcu, Związku Kół Gospodyń Wiejskich Wschodniego Mazowsza, Gminnego Ośrodka Kultury i Gminy Siedlce przyciągał pysznym zapachem i smakiem. 17 września mała miejscowość pod Siedlcami zachęciła niejednego smakosza do odwiedzenia stoisk prezentowanych podczas festiwalu. Nikt nie obszedł się smakiem, gdyż pyszności wystarczyło dla każdego. Nawet znany wszystkim Norbi odwiedzał stoiska i poznawał lokalne smaki konkursowych potraw. Wśród atrakcji tego dnia znalazły się występy i koncerty, jednak to jedzenie było tematem przewodnim sobotniego popołudnia. Po napełnieniu swoich brzuchów i zaspokojeniu potrzeby doświadczeń kulinarnych, całą zebraną energię można było wyładować podczas taniców i zabaw z zaproszonymi artystami oraz na wieczornej dyskotekę pod muzycznym kierunkiem Dj’a. **Pikniki rodzinne** Największym zainteresowaniem wśród wydarzeń organizowanych przez koła gospodyń wiejskich cieszą się pikniki rodzinne. W Purzecu odbył się rodzinny piknik dla mieszkańców miejscowości i zaprzyjaźnionych sąsiadów. Wśród przygotowanych atrakcji znalazły się uwielbiane przez dzieci dmuchanie, malowanie buziek i robienie tatuaży, a także animacje z klaunem ReSorkiem. Tego dnia na scenie pojawiły się ludowe zespoły z sąsiednich miejscowości – Grupa Śpiewaczca Chodów i zespół Strzałki, jednak to gwiazda wieczoru Halina Benedyk, zachęciła gości do tańca swoimi przez wszystkich znanymi utworami. Nie mogło zabraknąć pysznosci przygotowanych przez Koło Gospodyń w Purzecu, które oferowały przybyłym gościom przekąski na zimno i na ciepło, a upalny klimat studziły pyszną lemoniadą. Przygotowane wydarzenia zawsze planują coś dla starszych i młodszych mieszkańców. **"Ballady i romanse" na nowo po stu latach** Gmina Siedlce zorganizowała Narodowe Czytanie 2022 Lekturą tegorocznej edycji Narodowego Czytania były "Ballady i romanse" Adama Mickiewicza - przełomowy zbiór poezji, który zapoczątkował w Polsce epoke romantyzmu "Ballady i romanse" Adama Mickiewicza wydane zostały w Wilnie w 1822 roku. Opublikowanie 14 utworów uważane jest za symboliczny początek romantyzmu. Tomik ballad dzisiaj jest uznany za klasykę literatury. Narodowe czytanie to akcja promująca czytelnictwo i bogactwo klasyki polskiej literatury. W naszej gminie odbyło się 27 sierpnia. Po zakończonym czytaniu uczestnicy mogli nabyć osistemplowany egzemplarz lektury. OSP Błogoszcz dostanie nowy samochód Gmina Siedlce zaciągnęła pożyczkę z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zostanie ona rozłożona na 6 lat, z możliwością częściowego jej umorzenia. Dodatkowo gmina otrzymała dotację z Samorządu Województwa Mazowieckiego w wysokości 100 000zł. Całość zostanie przeznaczona na zakup średniego uterenowionego samochodu pożarniczego. - Jest to dobra pożyczka, ze stałym oprocentowaniem, a wraz z dotacją pieniądze zostaną przeznaczone na zakup samochodu dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Błogoszczu. Jest to młoda jednostka straży pożarnej, która służy mieszkańcom gminy, a będzie służyła jeszcze sprawniej z nowym pojazdem – mówi wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. XI Powiatowe Zawody Sportowo Pożarnicze jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu siedleckiego odbyły się na terenie stadionu przy ulicy Prusa. W zawodach wzięło udział 15 drużyn, w tym 10 w grupie "A" (męskie) i 5 w grupie "C" (żeńskie). Zawody rozegrane zostały w konkurencjach: ćwiczenie bojowe i sztafeta pożarnicza 7 x 50 metrów z przeszkodami. Ducha zdrowej rywalizacji w sercach strażaków podtrzymywał wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski, obecny na wydarzeniu. Nie zapominamy o bohaterach Każdego dnia strażacy stawiają czoła wyzwaniom, dbając o bezpieczeństwo mieszkańców gminy. OSP w Pruszkynku otrzymało zastrzyk finansowy w wysokości 15 tysięcy złotych, które zostaną przeznaczone na aktywowanie i doposażenie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. 21 października odbyło się ślubowanie na członków Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, do szeregów MDP wstąpiło 13 nowych druhen i druńców. W uroczystości wzięli udział nie tylko strażacy, ale przy okazji przekazania nowego sprzętu dla strażaków obecni byli także przedstawiciele samorządowi. - Każdy zaślubiony strażak to kolejne ręce gotowe do pomocy niesionej potrzebującym. Jestem zadowolony, że tego dnia, gdy do młodego zespołu dolączą kolejni strażacy, możemy przyjść do Was z podarkami. Niech zapewnią Wam bezpieczeństwo podczas akcji - mówił na spotkaniu wójt gminy Siedlce Henryk Brodowski. Wsparcie przekazywane ochotniczym strażom pożarnym to niewątpliwie dbanie o bezpieczeństwo mieszkańców. - Samorząd Województwa Mazowieckiego wie, jak ważne jest sprawne funkcjonowanie Ochotniczych Straży Pożarnych, dlatego nowe kompletne, które trafią do Waszych zasobów, niech służą Wam podczas akcji i pomocy, którą niesiecie. Gratuluję wszystkim, którzy uroczyście ślubowali wstąpienie w szeregi Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Życzę Wam powodzenia i tyle samo powrotów, co wyjazdów do akcji, ale przede wszystkim chęci do działania - gratulowała Ewa Janina Orzelowska. Do zasobów jednostki w Pruszkynku trafiły kompletne strażackie. Dziękując za pomyślne plony i siłę do pracy na roli, uroczystości dożynkowe rozpoczęły się mszą świętą w intencji rolników, podczas której poświęcono wieńce dożynkowe i chleb. Następnie barwnym korowodem z licznie przygotowanymi wieńcami dożynkowymi i śpiewem na ustach uczestnicy udali się na tereny zielone nieopodal kościoła, by korzystając z zamówionej pogody, świętować zakończenie najpracowitszego dla rolników okresu w ciągu roku. Po uroczystym przemówieniu wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego, w którym podkreślał istotną rolę rolników na terenie gminy, ich ogrom pracy i zaangażowania, za które dziękował, nastąpiło podzielenie chlebem przekazanym włódarzowi gminy przez starostów. Gminne Dożynki, będąc czasem radosnego świętowania pomyślnych plonów i wypoczynku przy dobrej zabawie w tym roku w gminie Siedlce niewątpliwie zostały zaliczone do udanych. Współorganizatorem wydarzenia był Samorząd Województwa Mazowieckiego, a patronat nad wydarzeniem objęli: biskup siedlecki Kazimierz Gurda, wojewoda mazowiecki Konstanty Radziwiłł i marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik. Święto rolników w Chodowie Święto rolników podsumowujące pracę i okres żniw w tym roku przyciągnęły tłumy mieszkańców z siedleckiej gminy i okolicznych miejscowości. Chleb jako symbol pomyśności podzielono wśród wszystkich przybyłych gości i mieszkańców gminy. Jednak to gwiazdy wieczoru przyciągnęły tłumy, które bawiły się do samego końca imprezy. Znana wszystkim pokoleniom Halina Frąckowiak skradła serca widzów koncertem pełnym subtelności i spokoju, by następnie oddać słuchaczy pod niepowtarzalny występ Pięknych i Młodych, na których koncercie zebrala się kulminacyjna ilość gości. Gwiazdy wieczoru tego dnia przyciągnęły tłumy i sprzyjały zabawie mieszkańców, którzy chętnie przybyli na gminne wydarzenia. Następnie scenę przejęła wybuchowa Etna, prezentując swoje znane utwory i zachęcając do wspólnej zabawy. Nie zabrakło także Lenki, gwiazdy The Voice Kids pochodzącej z terenu gminy, która wystąpiła przed wyczekiwanym głównie przez młodsze pokolenie artystą Kubą Bireckim. Znany pod nazwą B.R.O artysta zawładnął nie tylko sceną, ale i sercami oczekujących na niego fanów. Wspólny śpiew i zabawa zakończyły się wraz z blaskiem latarek, które dodawały klimatu występowi. Gminne Dożynki, będąc czasem radosnego świętowania pomyślnych plonów i wypoczynku przy dobrej zabawie w tym roku w gminie Siedlce niewątpliwie zostały zaliczone do udanych. W niedzielę palmową 10 kwietnia w kościele w Starym Opolu uroczystą mszą świętą w intencji Ojczyzny rozpoczął się jubileusz poświęcony 191- rocznicy zwycięskiej Bitwy pod Iganiami. Następnie po mszy, uczestnicy udali się na plac przed pomnikiem, gdzie odśpiewano hymn narodowy. Tuż po nim, salwą armatnią uczczeno poległych żołnierzy powstańczych oraz wszystkich, którzy zginęli za wolność naszego kraju. 10 kwietnia została stoczona bitwa pod Iganiami. W 1831 roku wojska polskie pod dowództwem generała Ignacego Prądzyńskiego (11 000 żołnierzy i 16 dział) pokonały korpus rosyjskiego dowodzonym przez generała Grigorija Rosena. Zwycięstwo Polaków nie zostało jednak wykorzystane politycznie. Pomnik zwycięskiej Bitwy Pod Iganiami powstał. Pomnik upamiętniał zwycięską bitwę pod Iganiami stoczoną 10 kwietnia 1831 r. przez wojska polskie pod dowództwem generała Ignacego Prądzyńskiego z korpusem rosyjskim dowodzonym przez generała Grigorija Rosena. Został odsłonięty 13 września 1931 r. Wybudowano go ze składek mieszkańców miasta Siedlce i powiatu siedleckiego. Rewitalizację pomnika oraz jego otoczenia, sfinansowaną ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Wsparcie opieki nad miejscami pamięci i trwałymi upamiętnieniami w kraju” przeprowadziła w 2017 r. gmina Siedlce. Gminne uroczystości upamiętniające 104 rocznicę wolności i niezależności kraju odbyły się pod pomnikiem w Iganiach. Dni takie jak 11 listopada pozwalają zatrzymać się na chwilę nostalgia i odbiegając od codziennych obowiązków być wdzięcznym za to, co nasi przodkowie dla nas zrobili. Jest to nie tylko punkt symboliczny na mapie siedleckiej gminy, ale również miejsce, w którym czas się zatrzymuje i pozwala wspomnieć żołnierzy, polityków, pisarzy, ojców niepodległości, dzięki którym możemy tu dziś stać i dumnie odpiewać hymn narodowy. Historia lubi się powtarzać, dlatego musimy ją znać i o niej pamiętać - podkreśla istotę wspólnych uroczystości wójt gminy Henryk Brodowski. Część oficjalna to nie tylko przemówienia i lekcja historii, ale także symbole narodowe, które w tym roku wzbogacone zostały również o uroczyste wciagnięcie flagi narodowej na nowy maszt oraz złożenie kwiatów i zniczy pamięci. Po części oficjalnej nadszedł czas na chwilę zadumy przy akompaniamencie laureatek Festiwalu Pieśni i Piosenki Patriotycznej, które swoim talentem wokalnym przeniosły gości wiele lat wstecz. Utwory wspominające poległych i nawołujące do pamięci o czasach walki o niepodległość pozwoliły poczuć klimat dni, kiedy słowo wolność było cenniejsze niż krew. Ostatnim elementem obchodów pod pomnikiem w Iganiach była tradycyjna wojskowa potrawa, która ogrzała przybyłych gości. Posiłek jak i uroczystość zostały przygotowane przy zaangażowaniu dyrekcji, pracowników i uczniów Zespołu Oświatowego w Iganiach. 14 października przypada Dzień Edukacji Narodowej. Tego dnia przedstawiciele gminy spotkali się z dyrektorami i nauczycielami gminnych placówek, aby wspólnie uczcić Dzień Edukacji Narodowej. Tego dnia zaprezentowano również skrupulatnie przygotowaną część artystyczną. O wspaniałą oprawę artystyczną zadbały uczniowie szkoły w Białkach przy wsparciu nauczycieli. W swoim wystąpieniu młodzież podkreślała, że najpiękniejszym podziękowaniem będzie obietnica, że wyrosną na wartościowych ludzi. Uczniowie mieli również szansę zaprezentować swoje talenty aktorskie, taneczne i wokalne, a swoim przedstawieniem słowno-muzycznym niejednokrotnie wywołali na twarzach zebranych gości uśmiech i zadowolenie. Nad całym wydarzeniem czuwał dyrektor placówki Krzysztof Borkowski. - Z okazji tego święta, życzę wszystkim nauczycielom i pracownikom oświatowym niegasnącej satysfakcji z pełnionych funkcji, odwagi do podejmowania kolejnych wyzwań, a także adekwatnych gratyfikacji za wartościowy wkład w rozwój i wychowanie kolejnych pokoleń – życzył wójt. - Dzień Edukacji Narodowej to święto, które zawsze skłania ku refleksji nad nauczeniem zawodu nauczyciela i prawidłowością funkcjonowania systemu edukacji. Ale jest to także moment na docenienie zaangażowania i trudu w codziennych obowiązkach pracy nauczyciela – mówił wójt Henryk Brodowski. Wśród nagrodzonych znaleźli się dyrektorzy: Małgorzata Łukaszewska (SP w Golicach), Magdalena Walerczuk-Radziszewska (Z.O-W w Strzałce), Iwona Chacińska (SP w Pruszyńcu), Barbara Stelingowska (Z.O. w Stoku Lackim); wicedyrektor Aneta Strupiechowska (Z.O. w Żelkowie-Kolonii) i nauczyciele: Danuta Wałęcek (Białki), Edyta Kargol (Golice), Anna Jóźwik (Nowe Iganie), Justyna Frymus (Pruszyń), Agata Mularzuk (Stok Lacki), Marek Rypina (Strzała). ARMIA NUMEREM 1 W swoim pierwszym sezonie nasi piłkarze nie poczuli smaku porażki. Za to doskonale wiedzą jak smakuje zwycięstwo. W dziesięciu starciach siedmiokrotnie zwyciężyli, niejednokrotnie z ogromną przewagą nad rywalami. Do wiosny zostaną na szczycie tabeli Gminny Klub Sportowy Armia Żelków po dziesięciu meczach pozostaje na fotelu lidera! Uzyskane z wygranych i zremisowanych spotkań punkty zapewniły chłopakom z Armii utrzymanie się na samym szczycie tabeli. - CEL OSIĄGNIĘTY! NA PRZERWE ZIMOWĄ ZOSTAJEMY NA FOTELU LIDERA - PISZĄ NA SWOJIM FANPAGE’U. Drużyna trenująca pod czujnym okiem Łukasza Guzowskiego, wspierana jest przez włodarza gminy wójta Henryka Brodowskiego. Na przyszły rok zaplanowane jest znalezienie odpowiedniego miejsce w miejscowości Żelków-Kolonia, aby zawodnicy z Armia mieli możliwość trenowania oraz rozgrywania meczów na swoim gruncie. - DZIĘKUJEMY NAJLEPSZYM KIBICOM NA ŚWIECIE ZA ŚWIETNY DOPING, ŻE JESTEŚCIE Z NAMI W TAK LICZNYM GRONIE - MÓWIĄ PIŁKARZE Ostatnie spotkanie pokazało, że treningi, sparingi i wyczerpujące spotkania rozwijają w młodych zawodnikach pasje i umiejętności, co zaowocowało dobrą współpracą i osiągniętymi sukcesami. -Cieszę się, że nasza ciężka praca przyniosła tak widoczny sukces. Myszę, że nikt nie zakładał przed początkiem rozgrywek, iż będziemy w czołówce. Choć to dopiero początek, jesteśmy dumni z pozycji lidera! - mówi trener Guzowski. Wśród działań gminy znajdują się również współpraca z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Skutkiem współpracy są podejmowane działania profilaktyczne, mające na celu usiadamianie i przeciwdziałanie niepożądanym skutkom podejmowania niewłaściwych wyborów. Jednym z wielu działań podejmowanych we współpracy z GKRPA był Tydzień Profilaktyki, który odbył się w ZOW w Białkach. Cykl wydarzeń i spotkań miał na celu przede wszystkim uswiadomić młodych mieszkańców gminy na temat zagrożeń płynących z niewłaściwej diety, złych nawyków i przyzwyczajen. Spotkania i konkursu zaangażowały uczniów ze wszystkich placówek edukacyjnych na terenie gminy. Zorganizowano liczne konkursy Działania obejmowały również organizację konkursów dla uczniów uczęszczających do gminnych placówek. Jednym z elementów był konkurs plastyczny pod nazwą "Moje zdrowie w moich rękach". Przygotowane przez uczniów prace nawiązujące do zdrowego stylu życia były oceniane w trzech kategoriach wiekowych. - Tydzień profilaktyki to bardzo dobra inicjatywa i jest to ważne, że podejmujecie tematy, które dotyczą naszego zdrowia. Dziękuję dyrekcji i nauczycielom za organizację tego przedsięwzięcia, rodzicom za wsparcie, a Wam uczniowie za zaangażowanie i chęci do podjęcia działania. Mam nadzieję, że dzięki tym działaniom będziecie dokonywać dobrych wyborów nie tylko żywieniowych. Gratuluję również wszystkim uczestnikom konkursu plastycznego - mówi sekretarz gminy Dorota Dmowska-Paczuska. Tydzień Profilaktyki został zorganizowany we współpracy z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. 25 października w szkole w Pruszynie odbyła się uroczysta gala wręczenia nagród przyznanych w ogólnopolskim konkursie plastyczno-literackim „EKO-RADY NA ODPADY”. Podczas gali wręczenia nagród głos zabrała dyrektor gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej Agata Tymosiak, która dziękując za zaangażowanie w przygotowanie prac konkursowych podkreśliła, że edukacja ekologiczna zwiększająca świadomość młodych mieszkańców to bardzo dobry krok w stronę ratowania planety. Również zastępca wójta Sławomir Jagiełło zaznaczał, jak ważne jest świadome postrzeganie tematu ekologii, zwłaszcza w kontekście śmieci i właściwego ich segregowania. Będąc pod wrażeniem pomysłowości przygotowanych prac pogratulował wszystkim uczestnikom konkursu, wręczając wraz z Ewą Janoszką reprezentującą Marszałka Województwa Mazowieckiego, wiceprzewodniczącą Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Agatą Pasik i dyrektorem GOKu Izabelą Kuniewicz dyplomy i nagrody laureatom konkursu. Czyste powietrze - zdrowi mieszkańcy W gminnym konkursie ekologicznym udział wzięli uczniowie zwycięskich prac z etapu szkolnego. Zwycięzcy podczas Sesji Rady Gminy odebrali nagrody. Konkurs miał na celu głównie wzrost świadomości zagrożeń, jakie niesie za sobą palenie w piecach nieprzeznaczonymi do tego środkami. Dzieci w swoich pracach pokazywały kontrast świata, w którym chcą żyć - czystego i ze zdrowym powietrzem, a świata zanieczyszczonego, w którym natura i powietrze są skażone. Organizowane konkursy realizowane są we współpracy z Gminną Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele gminy Siedlce, Komendy Miejskiej Policji w Siedlcach, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, siedleckiego oddziału banku PEKAO S.A., stowarzyszenia Kotwica, druhowie gminnych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych oraz seniorzy z gminnego domu seniora i gminnych klubów seniora. Spotkanie miało na celu podsumować działania podejmowane w ramach projektu, których głównymi tematami było uświadomić seniorów jak zapobiegać przestępstwom wobec osób starszych, jak dbać o bezpieczeństwo ekonomiczne, zdrowotne i socjalne oraz bezpieczeństwo w domu i przestrzeni publicznej. Dziękujemy za wasze zaangażowanie, za udział, za aktywność, za miłą atmosferę podczas spotkań, za otwarte chłonne umysły. Mamy nadzieję, że przekazana Wam wiedza postłuży w codziennym bezpiecznym życiu - mówiła Barbara Myrcha kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślając zaangażowanie przedstawicieli jednostek współpracujących z Gminną Akademią Seniora Anna Wróblewska zaprezentowała przebieg spotkań z seniorami, na których poznawali swoje dotąd nieznane przywileje, uczyli się odróżniać wyłudzenia i oszustwa, a przede wszystkim podnosili swoją świadomość w zakresie dbania o swoje bezpieczeństwo. 4 października odbyło się podsumowanie projektu Gminnej Akademii Seniora Gminy Siedlce. Na spotkaniach seniorzy nie tylko uczyli się wiedzy teoretycznej, ale szlifowali także umiejętności praktyczne. Wśród zajęć odbyły się również te uczące używania płatności elektronicznych, a w trosce o bezpieczeństwo danych byli uwrażliwiani na temat przechowywania kart i haseł do kont. - Profilaktyka ma na celu przeciwdziałać. Cieszymy się, że projekt spotkał się z tak dużym zainteresowaniem i jeszcze większym zaangażowaniem uczestników. Do działania i projektu zainspirowała nas chęć pana wójta, który chcąc dbać o bezpieczeństwo seniorów zaproponował współpracę - mówił mjr. insp. Andrzej Dzieuwski komendant Miejskiej Policji w Siedlcach. Jeśli ten program, realizowany przy współpracy policji, strażaków, pracowników banku, ZUS-u, stowarzyszeń, przyczyni się do uratowania choćby jednej złotówki skradzionej z portfela seniorów, to było warto! Cieszę się, że seniorzy zdobyli tak ważną wiedzę w wielu dziedzinach i nie dadzą się już nabierać na różne metody oszustów. Nieważne czy dzwonić będzie „muczek”, „policjant”, czy „kolega ze szpitala”, seniorzy wiedzą już jak takie informacje weryfikować i sprawdzać czy są prawdziwe - mówił Henryk Brodowski. Podsumowanie projektu to nie koniec działań profilaktycznych na terenie gminy. Jak zapowiedział wójt Brodowski pomysł będzie kontynuowany, jednak z małymi modyfikacjami, w oparciu także o inne grupy docelowe. Działania Gminnej Akademii Seniora realizowane były we współpracy Gminnej Komisją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Komendy Miejskiej Policji w Siedlcach i Ochotniczych Straży Pożarnych pod honorowym patronatem wójta gminy Siedlce Henryka Brodowskiego. JESTEŚMY PO TO, ŻEBY POMAGAĆ! JEŚLI UWAŻAŚ, ŻE TY LUB KTOŚ Z TWOICH BLISKICH POTRZEBUJE POMOCY, NIE ZWŁEKAJ, ZGŁOS SIĘ DO NAS! Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Gminy Siedlce ROZMAWIAMY! POMAGAMY! GMINNA KOMISJA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Siedlce inicjuje i monitoruje działania związane z edukacją i profilaktyką rozwiązywania problemów alkoholowych. Komisja uprawniona jest do podejmowania czynności zmierzających do sądowego orzeczenia o zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu, zobowiązania poddania się leczeniu odwykowemu. Ponadto, Komisja realizuje określone ustawowo zadania gminy w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. W ramach poprawy funkcjonowania emocjonalnego i społecznego wśród dzieci w okresie letnim sfinansowano półkolonie dla 162 dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych na terenie gminy Siedlce, realizowane przez Stowarzyszenie Zwykle „ZORZA” oraz Koło Gospodyń Wiejskich w Białkach. Głównym celem realizacji zadania była organizacja czasu wolnego dla dzieci z gminy Siedlce poprzez prowadzenie zajęć o charakterze opiekuncko-wychowawczym z włączeniem profilaktyki, m.in. kształtowanie zachowań asertywnych i wzmacnienie poczucia wartości w stosunku do działań ryzykownych, zminimalizowanie negatywnych wpływów środowiska, nabycie umiejętności życiowych, wzmocenie poczucia własnej wartości i przynależności do społeczeństwa, rozwijanie zainteresowań. Uprawianie sportu jest jedną z alternatyw dla użytków oraz wzmacnienie czynników chroniących wśród dzieci i młodzieży oraz dorosłych. Zajęcia sportowe stanowią integralny element programu profilaktycznego. Dofinansowano m.in. letnie obozy sportowe dla uczestników obozu z Gminy Siedlce. Ponadto dofinansowano realizację zajęć sportowych, sportowo-rekreacyjnych, obozów dla dzieci i młodzieży z gminy Siedlce - profilaktyka poprzez sport organizowane przez Wojewódzki Ludowy Klub Sportowy Nowe Iganie. GMINA SIEDLCE ŻYCZY Radosnych Świąt Z okazji Świąt Bożego Narodzenia w imieniu swoim, radnych i pracowników gminy życzę niegasnącej jak gwiazda betlejemska nadziei prostej jak uboga stajenka wiary niestrudzonej jak podróżni pielgrzymi odwagi i miłości, która nadaje wszystkiemu sens Niech te Święta będą przepełnione spokojem i radością, których wszyscy potrzebujemy A czas spędzony przy wigilijnym stole niech umocni rodzinne więzy. Wójt Gminy Siedlce Henryk Brodowski

19e35066-a192-4f6a-b571-2c7c98968422

finepdfs

1.984375

CC-MAIN-2023-23

https://samorzad.gov.pl/attachment/0ba52d18-55cb-4396-8a79-927a7ed05e4a

2023-06-04T23:14:14+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224650409.64/warc/CC-MAIN-20230604225057-20230605015057-00487.warc.gz

562,784,801

0.999855

0.99994

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

true

[ 1118, 4802, 8040, 9127, 11048, 12480, 14065, 15877, 17224, 19880, 21380, 23934, 26669, 28036, 29137, 30448, 31962, 33744, 35166, 36826, 38466, 41413, 43425, 43900 ]

1

0

ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Znak sprawy: ZP/33/2019 Świnoujście 01 październik 2019 r. ZMIANA do złożenia oferty na wykonanie zamówienia na „Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej". TREŚCI ZAPROSZENIA Zamawiający zmienia treść zaproszenia: Było: 2. Przedmiotem zaproszenia jest dostawa jednego fabrycznie nowego samochodu typu furgon: 1) Ogólne wymagania w zakresie przedmiotu zamówienia: a. Zamawiający wymaga zaoferowania fabrycznie nowego pojazdy typu furgon, nie używany, wyprodukowany nie wcześniej niż w IV kwartale roku 2018 r.; b. oferowany furgon musi posiadać fabrycznie nowe, nie używane wyposażenie, wolne od wad, objęte gwarancją producenta pojazdu, spełniające wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm.), rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.); c. dostarczony pojazd powinien być bez defektów, błędów konstrukcyjnych, wykonawczych i innych wad technicznych, które mogłyby się ujawnić podczas jego użytkowania; d. minimalne wymagania techniczne i użytkowe dotyczące przedmiotu zaproszenia zawiera załącznik nr 1; e. Wykonawca zapewni dla oferowanego furgonu pełny serwis gwarancyjny w Autoryzowanej Stacji Obsługi; f. wymagane są następujące minimalne okresy gwarancji liczone od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – min. 24 miesiące, 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, 3) powłoki lakiernicze – min. 36 miesięcy, 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące; Zmienia się na: 2. Przedmiotem zaproszenia jest dostawa jednego fabrycznie nowego samochodu typu furgon: 1) Ogólne wymagania w zakresie przedmiotu zamówienia: a. Zamawiający wymaga zaoferowania fabrycznie nowego pojazdy typu furgon, nie używany, wyprodukowany nie wcześniej niż w IV kwartale roku 2018 r.; b. oferowany furgon musi posiadać fabrycznie nowe, nie używane wyposażenie, wolne od wad, objęte gwarancją producenta pojazdu, spełniające wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm.), rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.); c. dostarczony pojazd powinien być bez defektów, błędów konstrukcyjnych, wykonawczych i innych wad technicznych, które mogłyby się ujawnić podczas jego użytkowania; d. minimalne wymagania techniczne i użytkowe dotyczące przedmiotu zaproszenia zawiera załącznik nr 1; e. Wykonawca zapewni dla oferowanego furgonu pełny serwis gwarancyjny w Autoryzowanej Stacji Obsługi; f. wymagane są następujące minimalne okresy gwarancji liczone od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – min. 24 miesiące, 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, 3) powłoki lakiernicze – min. 24 miesiące, Było: 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące; 7. Oferta powinna zawierać: 1) cenę ryczałtową netto + obowiązujący podatek VAT = wartość brutto za przedmiot zamówienia zgodnie z załącznikiem nr 2 do zaproszenia; 2) udzielenie min. okresów gwarancyjnych na: a. na furgon – min. 24 miesiące, b. na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, c. powłoki lakiernicze – min. 36 miesięcy, d. na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące. Zmienia się na: 7. Oferta powinna zawierać: 1) cenę ryczałtową netto + obowiązujący podatek VAT = wartość brutto za przedmiot zamówienia zgodnie z załącznikiem nr 2 do zaproszenia; 2) udzielenie min. okresów gwarancyjnych na: a. na furgon – min. 24 miesiące, b. na silnik i podzespoły mechaniczne - min. 24 miesiące, c. powłoki lakiernicze – min. 24 miesiące, d. na perforację korozyjną elementów nadwozia – min. 48 miesiące. Było: Załącznik nr 1 do zaproszenia ZP/33/2019 Minimalne wymagania techniczne i użytkowe fabrycznie nowego pojazdy typu furgon do 3,5 t. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Zmienia się na: Załącznik nr 1 do zaproszenia ZP/33/2019 Minimalne wymagania techniczne i użytkowe fabrycznie nowego pojazdy typu furgon do 3,5 t. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Było: Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Załącznik nr 2 do zaproszenia ZP/33/2019 FORMULARZ OFERTOWY WYKONAWCY na: Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej Dane dotyczące Wykonawcy Nazwa: ...................................................................................................................................... Siedziba: ................................................................................................................................... Województwo: …………………………………….. Nr tel.: .................................................................. nr fax-u.:....................................................... Nr tel. komórkowego: …………………………………………… Adres: e-mailowy: ………………………………@.............................................................. NIP:...................................................... REGON:.............................................. Osoba upoważniona do podpisania umowy: ………………………………………… ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ Osoba upoważniona do kontaktu w trakcie realizacji umowy: ………………………………………… Dane dotyczące Zamawiającego: Gmina Miasto Świnoujście ul. Wojska Polskiego 1/5 72-600 Świnoujście której zadania realizuje Żegluga Świnoujska ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 – 600 Świnoujście I. Wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot zamówienia na następujących warunkach: 1. Wartość oferty: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto w tym: 1) Cena pojazdu: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto; 2) Wartość OC, AC (bez ograniczeń), NNW, Assistance: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto. II. Oświadczenia Wykonawcy: 1. oświadczam/y, że zapoznałem/liśmy się z warunkami przystąpienia do zamówienia określonymi w zaproszeniu oraz że uzyskałem/liśmy niezbędne informacje do przygotowania oferty; 2. oświadczam/my, że w cenie oferty zostały uwzględnione wszystkie koszty wykonania zamówienia i realizacji przyszłego świadczenia umownego; 3. oświadczam/my, że zapoznałem/liśmy się z projektem umowy i nie wnoszę/simy w stosunku do niego żadnych uwag, a w przypadku wyboru naszej oferty podpiszę/szemy umowę, której projekt stanowi załącznik nr 3 do zaproszenia; 4. oświadczam/my, że przedmiot dostawy będzie posiadał: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 36 miesięcy), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 5. oświadczam/my, że przedmiot zaproszenia określony w zamówieniu wykonam/my: w terminie do 10/122019 r.; 6. zamówienie wykonam/my: własnymi siłami /powierzę/my podwykonawcom/; III. Załączam/my dokumenty: 1) aktualny wyciąg z właściwego rejestru lub zaświadczenie o zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej, 2) dokument potwierdzający posiadanie ubezpieczenia OC w zakresie przedmiotu zaproszenia obowiązującą przez cały okres trwania umowy na kwotę nie mniejsza niż 100 tys. zł., 3) dokument potwierdzający posiadanie uprawnień do wykonywania określonej działalności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania, w szczególności koncesji, zezwolenia lub licencji, a w przypadku braku takiego obowiązku – oświadczenie Wykonawcy, że do prowadzonej działalności przepisy nie wymagają szczególnych uprawnień Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Zmienia się na: Załącznik nr 2 do zaproszenia ZP/33/2019 FORMULARZ OFERTOWY WYKONAWCY na: Dostawa samochodu typu furgon dla Żeglugi Świnoujskiej Dane dotyczące Wykonawcy Nazwa: ...................................................................................................................................... Siedziba: ................................................................................................................................... Województwo: …………………………………….. Nr tel.: .................................................................. nr fax-u.:....................................................... Nr tel. komórkowego: …………………………………………… Adres: e-mailowy: ………………………………@.............................................................. NIP:...................................................... REGON:.............................................. Osoba upoważniona do podpisania umowy: ………………………………………… Osoba upoważniona do kontaktu w trakcie realizacji umowy: ………………………………………… Dane dotyczące Zamawiającego: Gmina Miasto Świnoujście ul. Wojska Polskiego 1/5 72-600 Świnoujście której zadania realizuje Żegluga Świnoujska ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 – 600 Świnoujście II. Wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot zamówienia na następujących warunkach: ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 2. Wartość oferty: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto w tym: 3) Cena pojazdu: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto; 4) Wartość OC, AC (bez ograniczeń), NNW, Assistance: ……… zł (słownie: ……………………………………………...................................) netto + …… % podatek VAT w kwocie: ……….. zł (słownie: ………………………………………………….………………………………) tj.: ……….. zł (słownie: …………………………………………………………………………………………….) brutto. II. Oświadczenia Wykonawcy: 1. oświadczam/y, że zapoznałem/liśmy się z warunkami przystąpienia do zamówienia określonymi w zaproszeniu oraz że uzyskałem/liśmy niezbędne informacje do przygotowania oferty; 2. oświadczam/my, że w cenie oferty zostały uwzględnione wszystkie koszty wykonania zamówienia i realizacji przyszłego świadczenia umownego; 3. oświadczam/my, że zapoznałem/liśmy się z projektem umowy i nie wnoszę/simy w stosunku do niego żadnych uwag, a w przypadku wyboru naszej oferty podpiszę/szemy umowę, której projekt stanowi załącznik nr 3 do zaproszenia; 4. oświadczam/my, że przedmiot dostawy będzie posiadał: 5) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 6) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 7) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 24 miesiące), 8) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 5. oświadczam/my, że przedmiot zaproszenia określony w zamówieniu wykonam/my: w terminie do 10/12/2019 r.; 6. zamówienie wykonam/my: własnymi siłami /powierzę/my podwykonawcom/; III. Załączam/my dokumenty: 1) aktualny wyciąg z właściwego rejestru lub zaświadczenie o zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej, 2) dokument potwierdzający posiadanie ubezpieczenia OC w zakresie przedmiotu zaproszenia obowiązującą przez cały okres trwania umowy na kwotę nie mniejsza niż 100 tys. zł., 3) dokument potwierdzający posiadanie uprawnień do wykonywania określonej działalności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania, w szczególności koncesji, zezwolenia lub licencji, a w przypadku braku takiego obowiązku – oświadczenie Wykonawcy, że do prowadzonej działalności przepisy nie wymagająą szczególnych uprawnień Podpis Wykonawcy: .............................................................................. /imię i nazwisko/ Było: UMOWA nr ……../………/2019 zawarta w dniu …………….. 2019 r. pomiędzy: Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71-375) zwaną dalej „Zamawiającym", której zadania w zakresie objętym umową wykonuje Żegluga Świnoujska, ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72 600 Świnoujście, reprezentowaną przez Dyrektora Żeglugi Świnoujskiej Pana Pawła Szynkaruka(na mocy udzielonego mu przez Prezydenta Miasta Świnoujście pełnomocnictwa Nr WO-KP.0052.4.2018 z dnia 02 stycznia 2018 r.) , a …………………………………………………………………………………………………… zwanym dalej „Wykonawcą", reprezentowanymi przez: …………………………………………………………………….. na podstawie art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1986 ze zm.), strony postanawiają, co następuje: § 1 Przedmiotem niniejszej umowy jest dostawa jednego fabrycznie nowego furgonu marki …………. model …………. typ …………… rok produkcji ………………… o parametrach technicznych i wyposażeniu zgodnym z treścią zaproszenia oraz zgodnie ze złożoną przez Wykonawcę ofertą w postępowaniu o udzielenie zamówienia zwany dalej „przedmiotem umowy". § 2 ) 2. Wykonawca oświadcza, iż przedmiot umowy spełnia wszelkie normy techniczne, jakościowe. 1. Wykonawca gwarantuje, że przedmiot umowy o którym mowa w § 1 ust. 1 jest fabrycznie nowy, wolny od wad, zgodny z parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy, spełniającym wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm. i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.), 3. Wykonawca oświadcza, że posiada uprawnienia do wykonania przedmiotu umowy wymagane odpowiednimi przepisami prawa oraz dysponuje potencjałem technicznym i osobowym niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy. 4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć jeden kompletny pojazd typu furgon – zgodnie z warunkami i parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy wraz z dokumentami niezbędnymi do rejestracji oraz ubezpieczony w zakresie AC, OC, NNW i Assistance obowiązujące od dnia bezusterkowego odbioru przedmiotu umowy. 5. Wydanie przedmiotu umowy nastąpi w dniu roboczym od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -14 00 . Wykonawca powiadomi pisemnie Zamawiającego przynajmniej 7 dni przed o planowany dniu dostawy 6. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć wszystkie dokumenty niezbędne do eksploatacji i obsługi w dniu dostarczenia przedmiotu umowy. 7. Na Wykonawcy ciąży odpowiedzialność z tytułu uszkodzenia, niekompletności lub utraty przedmiotu umowy, aż do chwili potwierdzenia przez Zamawiającego jego odbioru. 8. Zamawiający zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia ważenia kontrolnego, przedmiotu zamówienia. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 1. Wykonawca zobowiązany jest do dostawy przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem do WPT Zamawiającego przy ul. Rogozińskiego 4 w Świnoujściu w terminie do 10 grudnia 2019 r. oraz przeszkolić upoważnionych pracowników Zamawiającego w zakresie obsługi i eksploatacji na własny koszt i ryzyko. 2. Wykonawca zobowiązany jest do uzgodnienia z Zamawiającym daty odbioru przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem i jego przekazania. Dostawa furgonu nastąpi w dni robocze od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -13 00 na terenie WPT Zamawiającego - Świnoujście ul. Rogozińskiego 4. 3. Za termin przekazania przedmiotu umowy przyjmuje się datę podpisania protokołu odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę. Za termin przekazania całego przedmiotu umowy rozumie się datę podpisania protokołów odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę jednego pojazdu typu furgon wraz z wyposażeniem. 4. Odbioru przedmiotu umowy wraz ze wyposażeniem dokonają upoważnieni pracownicy ze strony Wykonawcy i Zamawiającego. 5. Przy odbiorze Zamawiający sprawdzi zgodność i kompletność dostarczonego pojazdu wraz z wyposażeniem zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w zaproszeniu i niniejszej umowie, oraz potwierdzi wpisem do protokołu odbioru. 7. W przypadku stwierdzenia przez Zamawiającego wad fizycznych lub jakościowych stwierdzonych przy odbiorze, Wykonawca zobowiązuje się do jego niezwłocznej wymiany na nowy z zastrzeżeniem zapisów ust 6 niniejszego paragrafu. 6. W przypadku stwierdzonych niezgodności/wad w wykonanym przedmiocie umowy podczas odbioru przedmiotu umowy, nie sporządza się protokołu odbioru, a przedstawiciele Zamawiającego przekażą Wykonawcy podpisane oświadczenie, ze wskazaniem zastrzeżeń. W takim przypadku Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy termin na usunięcie stwierdzonej niezgodności/wad, bez ponoszenia przez Zamawiającego z tego tytułu jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Nie podpisanie przez strony umowy protokołu odbioru w terminie określonym w ust 1 skutkować będzie nałożeniem kar umownych na Wykonawcę określonych w § 6 ust 1 niniejszej umowy 8. Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe przygotowanie przedmiotu umowy. 9. Wykonawca wraz z pojazdem przekaże Zamawiającemu: 1) karty gwarancyjne i instrukcję obsługi w języku polskim, 2) wykaz autoryzowanych punktów serwisowych na terenie Polski uprawnionych do napraw gwarancyjnych znajdujących się max do 130 km od siedziby Zamawiającego, 3) aktualne świadectwa homologacji i ewentualne inne dokumenty umożliwiające rejestrację pojazdu. § 4 1. Wszystkie dokumenty winny być wystawione przez Wykonawcę w języku polskim (instrukcje obsługi, gwarancje, faktury). W przypadku dostarczenia oryginalnych dokumentów producenta zagranicznego muszą one posiadać uwierzytelnione tłumaczenia na język polski. 2. Dokumenty w języku innym niż polski bez załączonego ich tłumaczenia, będą zwracane Wykonawcy przez Zamawiającego w dniu ich otrzymania, a odbiór przedmiotu zamówienia nie będzie możliwy. § 5 1. Za wykonanie przedmiotu umowy łącznie Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie: 1) .............................. zł netto słownie: (.......................................................), 2) .............................. zł kwota podatku VAT słownie: (..............................), 3) ............................. zł brutto słownie: (......................................................), 2. Podana w ust. 1 cena zawiera wszystkie koszty wykonania zamówienia takie jak m.in. podatki, cła, wg aktualnie obowiąązujących przepisów, koszty transportu, przegląd, ubezpieczenie OC, AC (bez ograniczeń), NNW Assistance na 1 rok i inne. 3. Cena i nazwy na fakturze muszą odpowiadać cenie i nazwom ujętym w załączniku nr 2 do niniejszej umowy (formularz ofertowym stanowiący załącznik do zaproszenia). 4. Za przedmiot umowy Zamawiający zapłaci przelewem, w terminie do 30 dni od dnia otrzymania prawidłowo wystawionej przez Wykonawcę faktury. 5. Za dzień zapłaty uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Zamawiający. 6. Wykonawca wystawi fakturę na: 1) nabywca - Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71375), 2) odbiorca – Żegluga Świnoujska, ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 - 600 Świnoujście. 7. Podstawą do wystawienia faktury będą podpisane przez Zamawiającego i Wykonawcę protokoły odbiorów dotyczące całości przedmiotu umowy. 8. Z tytułu nieterminowej płatności Wykonawca ma prawo naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie. 9. W przypadku powstania opóźnienia w regulowaniu należności Wykonawca zobowiązuje się nie dokonywać cesji wierzytelności bez zgody Zamawiającego. § 6 1. W przypadku opóźnienia w realizacji terminu dostawy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 0,5 % wartości brutto niniejszej umowy za każdy dzień opóźnienia. 2. W przypadku nieuprawnionego odstąpienia przez Wykonawcę od realizacji niniejszej umowy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 3. Zamawiającemu przysługuje prawo potrącenia kar umownych z wynagrodzenia należnego Wykonawcy. 4. Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy z winy Wykonawcy w przypadku opóźnienia Wykonawcy w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy, przekraczającego 30 dni. W takiej sytuacji Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 5. Strony zastrzegają sobie prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, kiedy wysokość zastrzeżonych na ich rzecz kar umownych nie wyczerpuje całości poniesionej przez nie szkody. § 7 1. Wykonawca oświadcza, że prace objęte przedmiotem zamówienia zostaną wykonane siłami własnymi lub Wykonawca oświadcza, że podwykonawcom powierzy następujący zakres robót: 1)..................................................................................................................................... 2)..................................................................................................................................... 3)..................................................................................................................................... 2. Do zawarcia przez Wykonawcę umowy o dostawy z podwykonawcą wymagana jest zgoda Zamawiającego. 3. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za roboty, które wykonuje przy pomocy Podwykonawców. 4. Zapłata wynagrodzenia za wykonane przez Podwykonawcę roboty, zostaną zrealizowane przez Wykonawcę na podstawie wystawionej faktury zgodnie z podpisaną umową. § 8 1. Wykonawca udziela gwarancji liczonej od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 36 miesięcy), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ 2. Przeglądy gwarancyjne są bezpłatne co 12 miesięcy w okresie 2 lat, łącznie z wszystkimi kosztami transportu furgonu do wskazanego serwisu gwarancyjnego odległego max do 130 km od siedziby Zamawiajacego. 3. Realizacja zgłoszonych usterek i napraw gwarancyjnych, w okresie gwarancji –max. w ciągu 5 dni roboczych od reakcji serwisu, na koszt gwaranta. 4. Czas reakcji serwisu do 48 godzin od zgłoszenia. 5. Zamawiający zgłasza awarię i konieczność wykonania naprawy telefonicznie i potwierdza to poprzez wysłanie do Wykonawcy zgłoszenia faksem lub pocztą e-mail. 6. Wykonawca zobowiązany jest do dokonywania w okresie gwarancji przeglądów i napraw zgodnych z instrukcją obsługi producenta pojazdu. 7. W przypadku nie wykonania naprawy gwarancyjnej lub usterek w terminie określonym w ust. 3, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 1 000,00 zł za każdy dzień opóźnienia liczonych od upływu 5 dni roboczych od reakcji serwisu lub zapewni pojazd zastępczy. 8. Wykonawca udostępni Zamawiającemu wykaz telefonów, faksów, adresy e-mail pod którymi Zamawiający możne zgłaszać awarię przedmiotu zamówienia. 9. Wykonawca oświadcza, iż zapewnił serwis gwarancyjny dla pojazdu, który Zamawiający będzie realizować w ………………………..………………. (tj. …… km od siedziby Zamawiającego). 10. W przypadku trzykrotnej naprawy gwarancyjnej przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wymienić wadliwy element zamówienia na nowy. § 9 1. Oprócz przypadków wymienionych w Kodeksie Cywilnym Zamawiający może odstąpić od umowy w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. 3. Wykonawca może odstąpić od umowy, gdy Zamawiający, mimo uprzedniego pisemnego wezwania i wyznaczenia dodatkowego terminu nie przystąpi do odbioru lub odmawia odbioru przedmiotu umowy, bez uzasadnionych przyczyn w terminie 30 dni od wskazanych zdarzeń. 2. Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy w przypadku, gdy Zamawiający zawiadomi go, iż wobec zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności nie będzie mógł spełnić swoich zobowiązań umownych wobec Wykonawcy. Odstąpienie Wykonawcy winno zostać dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności takiego oświadczenia oraz winno zawierać wskazanie uzasadnienia. 4. Zamawiającemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia w realizacji dostawy bez konieczności uprzedniego wyznaczenia terminu dodatkowego na realizację dostawy. Odstąpienie może nastąpić w ciągu 60 dni od pojawienia się opóźnienia w dostawie przedmiotu umowy. 5. Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy, gdy: 1) Wykonawca powierzył zobowiązania wynikające z niniejszej umowy osobie trzeciej bez zgody Zamawiającego, 2) Wykonawca w nienależyty sposób realizuje swoje obowiązki określone w niniejszej umowie, 6. Odstąpienie od umowy może być dokonane w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę odstąpienia. 7. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej w postaci aneksu, pod rygorem nieważności. 1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 2. Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian postanowień umowy zawartej z wybranym Wykonawcą, jeżeli zajdzie jedna z poniższych okoliczności: 1) gdy zmianie ulegnie urzędowa stawka podatku VAT - Zamawiający dopuszcza możliwość zmiany wartości wynagrodzenia umownego – wielkość zmiany w przypadku podwyżki lub obniżki strony przyszłej umowy ponoszą odpowiednio, 2) nastąpi zmiana w przepisach podatkowych, które dotyczą świadczenia usług objętych przedmiotem zamówienia. Warunkiem zmiany jest wystąpienie w okresie obowiązywania umowy takiej zmiany w przepisach podatkowych, która wpływa na obowiązki lub uprawnienia którejkolwiek ze strony umowy powodując zmniejszenie, zwiększenie lub powstanie obowiązków podatkowych, 3) jeżeli wystąpiły okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności strony na dzień podpisania umowy przewidzieć nie mogły i wynikają one ze zmian przepisów prawa, które nastąpiły w czasie realizacji umowy lub wystąpieniem zdarzenia związanego z siłą wyższą, 4) jeżeli zajdzie potrzeba w sytuacji zmiany obowiązujących przepisów, jeżeli zgodnie z nimi konieczne będzie dostosowanie treści umowy do aktualnego stanu prawnego. § 11 Ewentualne spory rozstrzygane będą przez sąd właściwy dla siedziby Zamawiającego. § 12 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23.04.1964 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) § 13 Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Zamawiającego, jeden dla Wykonawcy. Załączniki do niniejszej umowy: 1. załącznik nr 1- opis przedmiotu zamówienia – parametry techniczne, 2. załącznik nr 2 - formularz ofertowy, 3. załącznik nr 3 – zaproszenie załącznikami. ZAMAWIAJĄCY WYKONAWCA Zmienia się na: Załącznik nr 3 do zaproszenia ZP/33/2019 UMOWA nr ……../………/2019 zawarta w dniu …………….. 2019 r. pomiędzy: Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71-375 zwaną dalej „Zamawiającym", ) której zadania w zakresie objętym umową wykonuje Żegluga Świnoujska, ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72 600 Świnoujście, reprezentowaną przez Dyrektora Żeglugi Świnoujskiej Pana Pawła Szynkaruka (na mocy udzielonego mu przez Prezydenta Miasta Świnoujście pełnomocnictwa Nr WO-KP.0052.4.2018 z dnia 02 stycznia 2018 r.), a …………………………………………………………………………………………………… zwanym dalej „Wykonawcą", reprezentowanymi przez: ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ …………………………………………………………………….. na podstawie art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1986 ze zm.), strony postanawiają, co następuje: § 1 Przedmiotem niniejszej umowy jest dostawa jednego fabrycznie nowego furgonu marki …………. model …………. typ …………… rok produkcji ………………… o parametrach technicznych i wyposażeniu zgodnym z treścią zaproszenia oraz zgodnie ze złożoną przez Wykonawcę ofertą w postępowaniu o udzielenie zamówienia zwany dalej „przedmiotem umowy". § 2 ) 1. Wykonawca gwarantuje, że przedmiot umowy o którym mowa w § 1 ust. 1 jest fabrycznie nowy, wolny od wad, zgodny z parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy, spełniającym wymagania ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018 r., poz. 1990 ze. zm. i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2016 r., poz. 2022 ze zm.), 2. Wykonawca oświadcza, iż przedmiot umowy spełnia wszelkie normy techniczne, jakościowe. 3. Wykonawca oświadcza, że posiada uprawnienia do wykonania przedmiotu umowy wymagane odpowiednimi przepisami prawa oraz dysponuje potencjałem technicznym i osobowym niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy. 4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć jeden kompletny pojazd typu furgon – zgodnie z warunkami i parametrami technicznymi opisanymi w załączniku nr 1 do niniejszej umowy wraz z dokumentami niezbędnymi do rejestracji oraz ubezpieczony w zakresie AC, OC, NNW i Assistance obowiązujące od dnia bezusterkowego odbioru przedmiotu umowy. 5. Wydanie przedmiotu umowy nastąpi w dniu roboczym od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -14 00 . Wykonawca powiadomi pisemnie Zamawiającego przynajmniej 7 dni przed o planowany dniu dostawy 6. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć wszystkie dokumenty niezbędne do eksploatacji i obsługi w dniu dostarczenia przedmiotu umowy. 7. Na Wykonawcy ciąży odpowiedzialność z tytułu uszkodzenia, niekompletności lub utraty przedmiotu umowy, aż do chwili potwierdzenia przez Zamawiającego jego odbioru. 8. Zamawiający zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia ważenia kontrolnego, przedmiotu zamówienia. § 3 1. Wykonawca zobowiąązany jest do dostawy przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem do WPT Zamawiającego przy ul. Rogozińskiego 4 w Świnoujściu w terminie do 10 grudnia 2019 r. oraz przeszkolić upoważnionych pracowników Zamawiającego w zakresie obsługi i eksploatacji na własny koszt i ryzyko. 2. Wykonawca zobowiązany jest do uzgodnienia z Zamawiającym daty odbioru przedmiotu umowy wraz z wyposażeniem i jego przekazania. Dostawa furgonu nastąpi w dni robocze od poniedziałku do piątku w godz. 09 00 -13 00 na terenie WPT Zamawiającego - Świnoujście ul. Rogozińskiego 4. 4. Odbioru przedmiotu umowy wraz ze wyposażeniem dokonają upoważnieni pracownicy ze strony Wykonawcy i Zamawiającego. 3. Za termin przekazania przedmiotu umowy przyjmuje się datę podpisania protokołu odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę. Za termin przekazania całego przedmiotu umowy rozumie się datę podpisania protokołów odbioru przez Zamawiającego i Wykonawcę jednego pojazdu typu furgon wraz z wyposażeniem. 5. Przy odbiorze Zamawiający sprawdzi zgodność i kompletność dostarczonego pojazdu wraz z wyposażeniem zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w zaproszeniu i niniejszej umowie, oraz potwierdzi wpisem do protokołu odbioru. 6. W przypadku stwierdzonych niezgodności/wad w wykonanym przedmiocie umowy podczas odbioru przedmiotu umowy, nie sporządza się protokołu odbioru, a przedstawiciele Zamawiającego przekażą Wykonawcy podpisane oświadczenie, ze wskazaniem zastrzeżeń. W takim przypadku Zamawiający wyznaczy Wykonawcy dodatkowy termin na usunięcie stwierdzonej niezgodności/wad, bez ponoszenia przez Zamawiającego z tego tytułu jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Nie podpisanie przez strony umowy protokołu odbioru w terminie określonym w ust 1 skutkować będzie nałożeniem kar umownych na Wykonawcę określonych w § 6 ust 1 niniejszej umowy 7. W przypadku stwierdzenia przez Zamawiającego wad fizycznych lub jakościowych stwierdzonych przy odbiorze, Wykonawca zobowiązuje się do jego niezwłocznej wymiany na nowy z zastrzeżeniem zapisów ust 6 niniejszego paragrafu. 8. Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe przygotowanie przedmiotu umowy. 9. Wykonawca wraz z pojazdem przekaże Zamawiającemu: 1) karty gwarancyjne i instrukcję obsługi w języku polskim, 2) wykaz autoryzowanych punktów serwisowych na terenie Polski uprawnionych do napraw gwarancyjnych znajdujących się max do 130 km od siedziby Zamawiającego, 3) aktualne świadectwa homologacji i ewentualne inne dokumenty umożliwiające rejestrację pojazdu. § 4 2. Dokumenty w języku innym niż polski bez załączonego ich tłumaczenia, będą zwracane Wykonawcy przez Zamawiającego w dniu ich otrzymania, a odbiór przedmiotu zamówienia nie będzie możliwy. 1. Wszystkie dokumenty winny być wystawione przez Wykonawcę w języku polskim (instrukcje obsługi, gwarancje, faktury). W przypadku dostarczenia oryginalnych dokumentów producenta zagranicznego muszą one posiadać uwierzytelnione tłumaczenia na język polski. § 5 2. Podana w ust. 1 cena zawiera wszystkie koszty wykonania zamówienia takie jak m.in. podatki, cła, wg aktualnie obowiązujących przepisów, koszty transportu, przegląd, ubezpieczenie OC, AC (bez ograniczeń), NNW Assistance na 1 rok i inne. 3. Cena i nazwy na fakturze muszą odpowiadać cenie i nazwom ujętym w załączniku nr 2 do niniejszej umowy (formularz ofertowym stanowiący załącznik do zaproszenia). 4. Za przedmiot umowy Zamawiający zapłaci przelewem, w terminie do 30 dni od dnia otrzymania prawidłowo wystawionej przez Wykonawcę faktury. 5. Za dzień zapłaty uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Zamawiający. 6. Wykonawca wystawi fakturę na: 1) nabywca - Gmina Miasto Świnoujście, ul. Wojska Polskiego 1/5, 72 - 600 Świnoujście (NIP: 855-15-71375), 2) odbiorca – Żegluga Świnoujska, ul. Wyb. Władysława IV 12, 72 - 600 Świnoujście. 7. Podstawą do wystawienia faktury będą podpisane przez Zamawiającego i Wykonawcę protokoły odbiorów dotyczące całości przedmiotu umowy. 8. Z tytułu nieterminowej płatności Wykonawca ma prawo naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie. 9. W przypadku powstania opóźnienia w regulowaniu należności Wykonawca zobowiązuje się nie dokonywać cesji wierzytelności bez zgody Zamawiającego. 1. Za wykonanie przedmiotu umowy łącznie Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie: 1) .............................. zł netto słownie: (.......................................................), 2) .............................. zł kwota podatku VAT słownie: (..............................), 3) ............................. zł brutto słownie: (......................................................), ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ § 6 1. W przypadku opóźnienia w realizacji terminu dostawy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 0,5 % wartości brutto niniejszej umowy za każdy dzień opóźnienia. 2. W przypadku nieuprawnionego odstąpienia przez Wykonawcę od realizacji niniejszej umowy Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 3. Zamawiającemu przysługuje prawo potrącenia kar umownych z wynagrodzenia należnego Wykonawcy. 4. Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy z winy Wykonawcy w przypadku opóźnienia Wykonawcy w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy, przekraczającego 30 dni. W takiej sytuacji Zamawiający naliczy Wykonawcy karę umowną w wysokości 10 % wartości brutto niniejszej umowy. 5. Strony zastrzegają sobie prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, kiedy wysokość zastrzeżonych na ich rzecz kar umownych nie wyczerpuje całości poniesionej przez nie szkody. § 7 1. Wykonawca oświadcza, że prace objęte przedmiotem zamówienia zostaną wykonane siłami własnymi lub Wykonawca oświadcza, że podwykonawcom powierzy następujący zakres robót: 1)..................................................................................................................................... 2)..................................................................................................................................... 3)..................................................................................................................................... 2. Do zawarcia przez Wykonawcę umowy o dostawy z podwykonawcą wymagana jest zgoda Zamawiającego. 3. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za roboty, które wykonuje przy pomocy Podwykonawców. 4. Zapłata wynagrodzenia za wykonane przez Podwykonawcę roboty, zostaną zrealizowane przez Wykonawcę na podstawie wystawionej faktury zgodnie z podpisaną umową. § 8 1. Wykonawca udziela gwarancji liczonej od daty podpisania przez strony protokołu zdawczo-odbiorczego: 1) na furgon – ……… m-ce (min. 24 miesiące), 2) na silnik i podzespoły mechaniczne - ……. m-ce (min. 24 miesiące), 3) powłoki lakiernicze – …….. m-cy (min. 24 miesiące), 4) na perforację korozyjną elementów nadwozia – …….. m-cy (min. 48 miesiące). 2. Przeglądy gwarancyjne są bezpłatne co 12 miesięcy w okresie 2 lat, łącznie z wszystkimi kosztami transportu furgonu do wskazanego serwisu gwarancyjnego odległego max do 130 km od siedziby Zamawiającego. 3. Realizacja zgłoszonych usterek i napraw gwarancyjnych, w okresie gwarancji –max. w ciągu 5 dni roboczych od reakcji serwisu, na koszt gwaranta. 4. Czas reakcji serwisu do 48 godzin od zgłoszenia. 5. Zamawiający zgłasza awarię i konieczność wykonania naprawy telefonicznie i potwierdza to poprzez wysłanie do Wykonawcy zgłoszenia faksem lub pocztą e-mail. 6. Wykonawca zobowiązany jest do dokonywania w okresie gwarancji przeglądów i napraw zgodnych z instrukcją obsługi producenta pojazdu. 7. W przypadku nie wykonania naprawy gwarancyjnej lub usterek w terminie określonym w ust. 3, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 1 000,00 zł za każdy dzień opóźnienia liczonych od upływu 5 dni roboczych od reakcji serwisu lub zapewni pojazd zastępczy. 8. Wykonawca udostępni Zamawiającemu wykaz telefonów, faksów, adresy e-mail pod którymi Zamawiający możne zgłaszać awarię przedmiotu zamówienia. 9. Wykonawca oświadcza, iż zapewnił serwis gwarancyjny dla pojazdu, który Zamawiający będzie realizować w ………………………..………………. (tj. …… km od siedziby Zamawiającego). 10. W przypadku trzykrotnej naprawy gwarancyjnej przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wymienić wadliwy element zamówienia na nowy. § 9 1. Oprócz przypadków wymienionych w Kodeksie Cywilnym Zamawiający może odstąpić od umowy w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. 2. Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy w przypadku, gdy Zamawiający zawiadomi go, iż wobec zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności nie będzie mógł spełnić swoich zobowiązań umownych wobec Wykonawcy. Odstąpienie Wykonawcy winno zostać dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności takiego oświadczenia oraz winno zawierać wskazanie uzasadnienia. 3. Wykonawca może odstąpić od umowy, gdy Zamawiający, mimo uprzedniego pisemnego wezwania i wyznaczenia dodatkowego terminu nie przystąpi do odbioru lub odmawia odbioru przedmiotu umowy, bez uzasadnionych przyczyn w terminie 30 dni od wskazanych zdarzeń. 4. Zamawiającemu przysługuje uprawnienie do odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia w realizacji dostawy bez konieczności uprzedniego wyznaczenia terminu dodatkowego na realizację dostawy. Odstąpienie może nastąpić w ciągu 60 dni od pojawienia się opóźnienia w dostawie przedmiotu umowy. 5. Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy, gdy: 3) Wykonawca powierzył zobowiązania wynikające z niniejszej umowy osobie trzeciej bez zgody Zamawiającego, 4) Wykonawca w nienależyty sposób realizuje swoje obowiązki określone w niniejszej umowie, 6. Odstąpienie od umowy może być dokonane w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę odstąpienia. 7. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej w postaci aneksu, pod rygorem nieważności. § 10 1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 2. Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian postanowień umowy zawartej z wybranym Wykonawcą, jeżeli zajdzie jedna z poniższych okoliczności: 1) gdy zmianie ulegnie urzędowa stawka podatku VAT - Zamawiający dopuszcza możliwość zmiany wartości wynagrodzenia umownego – wielkość zmiany w przypadku podwyżki lub obniżki strony przyszłej umowy ponoszą odpowiednio, 3) jeżeli wystąpiły okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności strony na dzień podpisania umowy przewidzieć nie mogły i wynikają one ze zmian przepisów prawa, które nastąpiły w czasie realizacji umowy lub wystąpieniem zdarzenia związanego z siłą wyższą, 2) nastąpi zmiana w przepisach podatkowych, które dotyczą świadczenia usług objętych przedmiotem zamówienia. Warunkiem zmiany jest wystąpienie w okresie obowiązywania umowy takiej zmiany w przepisach podatkowych, która wpływa na obowiązki lub uprawnienia którejkolwiek ze strony umowy powodując zmniejszenie, zwiększenie lub powstanie obowiązków podatkowych, 4) jeżeli zajdzie potrzeba w sytuacji zmiany obowiązujących przepisów, jeżeli zgodnie z nimi konieczne będzie dostosowanie treści umowy do aktualnego stanu prawnego. ul. Wybrzeże Władysława IV 12, 72-600 Świnoujście tel. +48-91-321-21-40 NIP: 8551478049 REGON: 810504943 ________________________________________________________________________________________________ § 12 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 23.04.1964 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) § 13 Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Zamawiającego, jeden dla Wykonawcy. Załączniki do niniejszej umowy: 1. załącznik nr 1- opis przedmiotu zamówienia – parametry techniczne, 2. załącznik nr 2 - formularz ofertowy, 3. załącznik nr 3 – zaproszenie załącznikami. ZAMAWIAJĄCY Pozostałe zapisy zaproszenia pozostają bez zmian. WYKONAWCA DYREKTOR Żeglugi Świnoujskiej Oryginał podpisu w dokumentacji mgr Paweł Szynkaruk

<urn:uuid:581a12b7-c3b2-4c99-81b2-f3806667a592>

finepdfs

1.044922

CC-MAIN-2019-47

http://zegluga.swi.pl/wp-content/uploads/2019/09/ZP.33.2019-II-Zmiana-tre%C5%9Bci-zaproszenia-z-dnia-01.10.2019-r.pdf

2019-11-19T19:02:52

crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496670162.76/warc/CC-MAIN-20191119172137-20191119200137-00264.warc.gz

284,911,598

0.997441

0.999961

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2948, 4273, 4479, 4747, 4953, 6001, 8528, 10470, 13295, 16152, 19739, 23204, 26826, 29227, 34188, 36292, 40154, 43315, 44139 ]

2

0

Wokół »Króla Jana« Dürrenmatta Szanowny Panie Redaktorze! W związku z opublikowaną w „Życiu Literackim” recenzją p. Elżbiety Morawiec z przedstawienia sztuki Dürrenmatta „Król Jan” w Nowohuckim Teatrze Ludowym proszę uprzejmie o zamieszczenie kilku poniższych uwag. Przede wszystkim pragnę potwierdzić zarówno Recenzencie, jak i Czytelników „Życia”, że sztuka Dürrenmatta grana jest nie w wersji oryginalnej, lecz w polskim przekładzie dokonanym przez niżej podpisanego. Trudno mi, oczywiście, żądać, aby p. Morawiec zajmowała się w swej recenzji sprawą tak blową i nieistotną jak polski tekst sztuki, który, bądź co bądź, stanowi podstawę realizacji scenicznej — p. Morawiec nie jest zresztą w tej praktyce lekceważenia przekładów odosobniona — mam jednak prawo i obowiązek domagać się przynajmniej odnotowania nazwiska tłumacza, który — o dziwo! — pracę swoją traktuje poważnie i nie widzi powodu, żeby, miała ona dla Czytelników „Życia Literackiego” pozostać dziełem anonima, zwłaszcza że to właśnie pismo nie podziela chyba drugoczącej opinii p. Morawiec o twórczości Dürrenmatta, skoro nie tak dawno uzyszczyło swoich szpalt fragmentem moich przekładów „Meteoru” i „Anabaptystów”. Przy sposobności pozwalam sobie wyrazić Recenzencie szczere uznania za Jej zdecydowane, śmiałe i oryginalne sądy o twórczości jednego z czołowych reprezentantów współczesnej dramaturgii światowej, jakim — wbrew opini p. Morawiec — Dürrenmatt jest jeszcze ciągle. Podziw mój dla Jej odwagi jest tym większy, że, jak wynika z treści jednej z poprzednich Jej recenzji, p. Morawiec oplera swoje słowa wyrazem „niezgodnych sądów o oryginalnych” i „wartańnych” sztukach Dürrenmatta, wyłącznie na ich realizacjach krakowskich, kojarząc się często sam utwór z jego scenicznym wykonaniem (patrz: szerzoroczna recenzja z krakowskiego „Meteoru”) i nie dopuszczając do świadomości własnej i mniej zorientowanych czytelników, że te same utwory na innych scenach odniosły poważne sukcesy i zostały uznane za wydarzenia teatralne (np. spektakle „Meteoru” i „Anabaptystów” w Teatrze Dramatycznym m. st. Warszawy — służę recenzjami do wglądu!). Dla uzupełnienia informacji posiadanych przez p. Morawiec podam je uprzejmie, że „Królem Janem” interesuje się w chwili obecnej kilka teatrów, które mimo iż mogłyby zagrac, jak radzi Recenzencie, „coś z Szekspira”, pragną jednak wystawić Dürrenmatta, uważając jego przeróbkę — zgodnie z resztą z opinią wielu wybitnych krytyków europejskich — za utwór znacznie lepszy od, niestety, bardzo słabego szekspirowskiego oryginału. Nawet i Szekspirowi zdarzało się piśać dalej słabsze. Wystarczy je tylko uważnie przeczytać. Na zakończenie, już nie jako tłumacz, lecz jako wieloletni kierownik literacki i praktyk teatralny, ośmielam się prosić p. Morawiec o zastanowienie się przez chwilę, czy wobec obecnego kryzysu współczesnej dramaturgii światowej i dotkliwego braku interesującego wartościowego repertuaru, uzasadnione są pretensje o „nadmiar zaufania” do teatru, który chce zaznajomić swoją publiczność z nowym utworem znakomitego dramaturga (sic!), wystawia sztukę dobrą, napisaną, o niezaprzeczonych walorach ideowo-intelektualnych, ciekawą w formie, sztukę, której, jak się dowiedziałem, duże możliwości inscenizacyjne aktorskie, stanowiącą tw. kawał dobrego teatru. Jeśli nawet jest to sztuka dyskusyjna, to chyba podyskutować zawsze warto. Zainicjowanie takiej dyskusji jest raczej zasługa teatru niż błędem reperturowym. Chyba że uznamy za słuszną metodę „wybrzydzałania się” na wszystko, uprawianą z pasją i nieszlachetnym — czasami wręcz humorystycznym — poczuciem wyższości i wszelkich przez niektórych przerażających intelektualnie krytyków. Łączę wyrazy szacunku — ZBIGNIEW KRAWCZYKOWSKI Wokół »Króla Jana« Szanowny Panie Redaktorze, na wstępie pragnę przeprosić p. Zbigniewa Krawczykowskiego, tłumacza „Króla Jana” Dürrenmatta, za pominięcie jego nazwiska w mojej recenzji z przedstawienia w Teatrze Ludowym w Nowej Hucie. Pełen oburzenia list p. Krawczykowskiego natchnął mnie optymizmem: jak to dobrze, że ktoś czyta recenzje teatralne! Wkrótce jednak optymizm mój przygasł — bo oto potwierdziła się racja KTT, że krytyka jest u nas przeważnie czynnością towarzyską. P. Zbigniew Krawczykowski jest tłumaczem Dürrenmatta — i zapewne musi go cenić, a także uważać za „jednego z czołowych reprezentantów współczesnej dramaturgii światowej”. Pan Krawczykowski wyraża w ten sposób — nie mówię subiektywny sąd. Ma jednak mniej mądry, „wieloletniego”, kierownika literackiego i praktyka teatralnego” i oto dlaczego jego subiektywizm jest lepszy od mojego. Wolno p. Krawczykowskemu uważać, że „Król Jan” Szekspira jest słabody od Dürrenmattowego. Ja tej opinii nie podzielam. I też mi wolno, jeśli to uargumentuję. (Vide recenzja, którą mój adwersar uznał za omówienie li tylko spektaklu krakowskiego, pomijając milczeniem moje uwagi na temat tekstu dramatu.) Skoro by zas argumenty rzeczowe nie wystarczyły — zawsze mogę dopisać towarzysko: „Jako wieloletni czytelnik Dialogu”, wnużca GBS uważam, że...” itd., itp. A jeśli i to nie zapewni mi mijażdżącej przewagi, dorzuca: „wielu wybitnych krytyków europejskich”. Ponieważ my, prowincjusze, to i owo o Europie wiemy. Nie mówiąc już o Warszawie. I doprawdy nie dopuścimy ani do swojej, ani do „mniej zorientowanych czytelników” świadomości, że np. „Meteor” w Teatrze Dramatycznym m. st. Warszawy był wydarzeniem teatralnym. Co do kryzysu dramaturgii światowej i sztuk „dyskusyjnych”. Czy został nam rzeczywiście tylko rok rok z Zurychu, czy nie jest zastanawiające dla tłumacza i wieloletniego kierownika literackiego teatru, dlaczego tak łatwo zniknęły z naszych scen szacowni iż drż klasycy współczesności — Beckett i Ionesco, dlaczego tak łatwo pozostali na nich Dürrenmatt? Tworzy sztuki dyskusyjne. Dobrze, tylko pytam (w imieniu własnym i innych „przerafinowanych krytyków”), czy ta dyskusja się nam odpalaća w sytuacji naszych teatrów, które mogą wystawić 1–2 tzw. sztuki dwutygodni w sezonie. Co lepiej — dyskutować za dewizy nad wartością zakupionego towaru, czy po urzędu kupować towar wysokiej jakości? Łączę wyrazy szacunku ELŻBIETA MORAWIEC ŻYCIE LITERACKIE Nr 944 Str. 13

<urn:uuid:82a98371-2bf2-4690-ad86-3b7def91f057>

finepdfs

1.735352

CC-MAIN-2018-51

http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/7191/zycie-literackie-nr-944.pdf

2018-12-17T15:24:27Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376828507.84/warc/CC-MAIN-20181217135323-20181217161323-00414.warc.gz

403,094,753

0.999854

[ "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 6173 ]

1

0

Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne. Dz.U.2017.2502 z dnia 2017.12.30 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 30 grudnia 2017 r. Wejście w życie: 1 stycznia 2018 r., 1 stycznia 2020 r. zobacz: § 16 Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., z wyjątkiem § 2 i § 3, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. 2 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne 1 Na podstawie art. 277 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b-d ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 i 2180) zarządza się, co następuje: § 1. 1. Przepisy rozporządzenia określają jednostkowe stawki opłat za usługi wodne: 1) w formie opłaty stałej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych: a) za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, b) do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, zwanej dalej "ustawą", ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane; 2) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych: a) do celów wydobywania węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu), b) do celów pozostałego górnictwa i wydobywania, c) do celów produkcji artykułów spożywczych, d) do celów produkcji napojów, e) do celów produkcji wyrobów tekstylnych, f) do celów produkcji odzieży, g) do celów produkcji skór i wyrobów ze skór wyprawionych, h) do celów produkcji wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli, oraz do celów produkcji wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania, i) do celów produkcji papieru i wyrobów z papieru, j) do celów wytwarzania i przetwarzania koksu i produktów rafinacji ropy naftowej, k) do celów produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych, l) do celów produkcji podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych, m) do celów produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych, n) do celów produkcji wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych, o) do celów produkcji metali, p) do celów produkcji metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń, q) do celów produkcji komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, r) do celów produkcji urządzeń elektrycznych, s) do celów produkcji innych maszyn i urządzeń, t) do celów produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli, u) do celów produkcji innego sprzętu transportowego, w) do celów produkcji mebli, v) do celów produkcji wyrobów tytoniowych, poligrafii i reprodukcji zapisanych nośników informacji, produkcji innych wyrobów, naprawy, konserwacji i instalowania maszyn i urządzeń, x) do celów wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych, y) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane, z) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji, które po wejściu w życie ustawy uzyskały pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane, za) do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody, zb) do celów odprowadzania i oczyszczania ścieków, zc) do celów działalności związanej ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów oraz do celu odzysku surowców, zd) do celów robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków, ze) do celów robót związanych z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej, zf) do celów robót budowlanych specjalistycznych, zg) do celów handlu hurtowego i detalicznego, naprawy pojazdów samochodowych, włączając motocykle, zh) do celów administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowego zabezpieczenia społecznego, zi) do celów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, zj) do innych celów niż wymienione w lit. a-zi, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności; 3) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód do celów: a) elektrowni wodnych za jednostkę wyprodukowanej energii elektrycznej w obiekcie energetyki wodnej oraz za bezzwrotny pobór wody technologicznej nieprzeznaczonej wprost do produkcji energii elektrycznej, b) rolniczych za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludności i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód, c) rolniczych lub leśnych za pobór wód podziemnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobieranych za pomocą urządzeń pompowych; 4) w formie opłaty zmiennej - za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi; 5) w formie opłaty stałej za odprowadzanie do wód: a) wód opadowych lub roztopowych odprowadzanych do wód z otwartych lub zamkniętych systemów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania opadów atmosferycznych, b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast; 6) w formie opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast; 7) za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek wykonywania na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m 2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej; 8) w formie opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi; 9) w formie opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi: a) wyrażonych jako wskaźnik: – pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5), – chemicznego zapotrzebowania tlenu, – zawiesiny ogólnej, – sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4), b) dla fenoli lotnych, heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla - CCl 4 ), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu - CHCl 3 ), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu - PER), trichlorobenzenu (TCB), rtęci, kadmu, cynku, miedzi, niklu, chromu, ołowiu, arsenu, wanadu i srebra; 10) za wprowadzanie do wód lub do ziemi 1 dam 3 wód pochodzących z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni; 11) za wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu; 12) za pobór zwrotny wód podziemnych na potrzeby chowu lub hodowli ryb; 13) za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych charakteryzujących się poborem zwrotnym; 14) za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych w stawach o wodzie stojącej; 15) za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych, charakteryzujących się poborem zwrotnym, za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: a) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5), b) chemicznego zapotrzebowania tlenu; c) zawiesiny ogólnej; 16) za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb albo innych organizmów wodnych, jeżeli średnioroczny przyrost masy tych ryb lub tych organizmów w poszczególnych latach cyklu produkcyjnego przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawów o wodzie stojącej w jednym roku danego cyklu. 2. Przepisy rozporządzenia określają współczynniki różnicujące wysokość stawek opłat za usługi wodne zależne od: 1) jakości i rodzaju pobranej wody oraz jej przeznaczenia określonych sposobem uzdatniania, które wykonuje podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w celu uzyskania jej potrzebnej jakości; 2) części obszaru państwa; 3) rodzaju ścieków. § 2. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód podziemnych w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód nie jest większy niż 10% dostępnych zasobów wód podziemnych; 2) 200 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 10% i nie jest większy niż 30% dostępnych zasobów wód podziemnych; 3) 400 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 30% dostępnych zasobów wód podziemnych. § 3. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód powierzchniowych w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód nie jest większy niż 10% SNQ; 2) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 10% SNQ i nie jest większy niż 50% SNQ; 3) 200 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód, jeżeli pobór wód jest większy niż 50% SNQ. § 4. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane w formie opłaty stałej wynoszą: 1) 100 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód podziemnych; 2) 50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód powierzchniowych. § 5. 1. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranych wód w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, wynoszą: 1) do celów wydobywania węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu): a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 2) do celów pozostałego górnictwa i wydobywania: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 3) do celów produkcji artykułów spożywczych: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 4) do celów produkcji napojów: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 5) do celów produkcji wyrobów tekstylnych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 6) do celów produkcji odzieży: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 7) do celów produkcji skór i wyrobów ze skór wyprawionych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 8) do celów produkcji wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli, oraz do celów produkcji wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 9) do celów produkcji papieru i wyrobów z papieru: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 10) do celów wytwarzania i przetwarzania koksu i produktów rafinacji ropy naftowej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 11) do celów produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 12) do celów produkcji podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych: a) 0,097 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 13) do celów produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 14) do celów produkcji wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 15) do celów produkcji metali: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 16) do celów produkcji metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 17) do celów produkcji komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 18) do celów produkcji urządzeń elektrycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 19) do celów produkcji innych maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 20) do celów produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 21) do celów produkcji innego sprzętu transportowego: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 22) do celów produkcji mebli: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 23) do celów produkcji wyrobów tytoniowych, poligrafii i reprodukcji zapisanych nośników informacji, produkcji innych wyrobów, naprawy, konserwacji i instalowania maszyn i urządzeń: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 24) do celów wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 25) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane: a) 0,115 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód podziemnych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi, b) 0,057 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód powierzchniowych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi; 26) do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni i elektrociepłowni dla instalacji, które po dniu wejścia w życie ustawy uzyskały pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane: a) 0,115 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód podziemnych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi, b) 0,057 zł za 1 m 3 różnicy między ilością wód powierzchniowych pobranych do tych celów a ilością wód z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wprowadzanych do wód lub do ziemi; 27) do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 28) do celów odprowadzania i oczyszczania ścieków: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 29) do celów działalności związanej ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów oraz do celu odzysku surowców: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 30) do celów robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 31) do celów robót związanych z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 32) do celów robót budowlanych specjalistycznych: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 33) do celów handlu hurtowego i detalicznego, naprawy pojazdów samochodowych, włączając motocykle: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 34) do celów administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowego zabezpieczenia społecznego: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 35) do celów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 36) do innych celów niż wymienione w pkt 1-35, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności: a) 0,115 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,057 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 37) do celów elektrowni wodnych - 1,24 zł za 1 MWh wyprodukowanej energii elektrycznej w obiekcie energetyki wodnej oraz 0,35 zł za bezzwrotny pobór 1 m 3 wody technologicznej nieprzeznaczonej wprost do produkcji energii elektrycznej; 38) do celów rolniczych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludzi i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód: a) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych, b) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych; 39) do celów rolniczych lub leśnych za pobór wód podziemnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobranych za pomocą urządzeń pompowych - 0,05 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych; 40) do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi: a) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej przekraczającej 1,0 m 3 /s, b) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej od 0,26 do 1,0 m 3 /s, c) 0,068 zł za 1 m 3 pobranych wód podziemnych w ilości średniorocznej nieprzekraczającej 0,25 m 3 /s; 41) do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi: a) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej przekraczającej 1,0 m 3 /s, b) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej od 0,26 do 1,0 m 3 /s, c) 0,040 zł za 1 m 3 pobranych wód powierzchniowych w ilości średniorocznej nieprzekraczającej 0,25 m 3 /s; 2. W przypadku poboru wód podziemnych współczynniki różnicujące, przez które mnoży się jednostkową stawkę opłaty zmiennej, wynoszą: 1) 2 - jeżeli wody nie podlegają żadnym procesom uzdatniania lub podlegają wyłącznie dezynfekcji lub demineralizacji albo innym procesom niewymienionym w pkt 2-5; 2) 1,25 - jeżeli wody podlegają procesom odżelaziania lub utleniania; 3) 1 - jeżeli wody podlegają procesom odmanganiania; 4) 0,5 - jeżeli wody podlegają procesom usuwania amonu, koagulacji lub adsorpcji; 5) 0,3 - jeżeli wody podlegają procesom usuwania azotanów lub metali ciężkich. 3. W przypadku poboru wód powierzchniowych współczynniki różnicujące, przez które mnoży się jednostkową stawkę opłaty zmiennej, wynoszą: 1) 2,8: a) jeżeli wody nie podlegają żadnym procesom uzdatniania, b) przy uzdatnianiu wód za pomocą cedzenia na kratach lub sitach oraz usuwania z nich zawiesin bez stosowania chemicznych środków wspomagających; 2) 2,8 - jeżeli są stosowane inne procesy uzdatniania, niewymienione w pkt 1 oraz 3-5; 3) 2 - przy stosowaniu filtracji pośpiesznej lub infiltracji; 4) 1 - przy stosowaniu koagulacji, flokulacji lub filtracji powolnej albo przy stosowaniu odżelaziania lub odmanganiania wód z ujęć infiltracyjnych; 5) 0,6 - przy stosowaniu procesów membranowych, wymiany jonowej, sorpcji na węglu aktywnym, utleniania ozonem lub innymi utleniaczami. 4. Jeżeli do uzdatniania tych samych wód podziemnych lub wód powierzchniowych stosuje się dwa lub więcej spośród procesów uzdatniania wymienionych w ust. 2 lub 3, do ustalania wysokości opłaty za usługi wodne przyjmuje się ten proces uzdatniania, któremu przypisano najniższy współczynnik różnicujący. 5. Jeżeli podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ramach pozwoleń wodno-prawnych albo pozwoleń zintegrowanych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi prowadzi, za pomocą przyrządów spełniających wymagania prawnej kontroli metrologicznej w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach (Dz. U. z 2016 r. poz. 884 i 1948 oraz z 2017 r. poz. 976), pomiar ilości wód podziemnych lub wód powierzchniowych, uzdatnianych przy pomocy różnych procesów uzdatniania, wysokość opłat ustala się z uwzględnieniem ilości wód podziemnych lub wód powierzchniowych, uzdatnionych przy pomocy poszczególnych procesów uzdatniania. 6. Jeżeli podmiot dokonujący poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ramach pozwoleń wodno-prawnych albo pozwoleń zintegrowanych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi nie prowadzi pomiaru za pomocą przyrządów spełniających wymagania prawnej kontroli metrologicznej, o których mowa w ust. 5, do ustalenia wysokości opłaty za usługi wodne przyjmuje się proces uzdatniania, któremu przypisano najwyższy współczynnik różnicujący. 7. Współczynniki różnicujące dla wód powierzchniowych dla części obszaru państwa, będących obszarami działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, wynoszą: 1) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Białymstoku - 1; 2) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Bydgoszczy - 1,1; 3) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gdańsku 1; 4) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gliwicach - 1,2; 5) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Krakowie - 1,2; 6) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Lublinie 1; 7) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Poznaniu 1,1; 8) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Rzeszowie - 1,2; 9) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Szczecinie - 1; 10) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Warszawie: a) na terenie województw: łódzkiego, małopolskiego, podkarpackiego, śląskiego i świętokrzyskiego - 1,1, b) na pozostałym obszarze - 1; 11) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą we Wrocławiu - 1,2. § 6. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych w formie opłaty stałej wynosi 2,50 zł na dobę za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość wód opadowych lub roztopowych odprowadzanych do wód z otwartych lub zamkniętych systemów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania opadów atmosferycznych. § 7. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za odprowadzanie do wód - wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast w formie opłaty stałej wynosi 0,35 zł za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast. § 8. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne w formie opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast wynoszą: 1) bez urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych - 0,75 zł za 1 m 3 na 1 rok; 2) z urządzeniami do retencjonowania wody o pojemności: a) do 10% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,625 zł za 1 m 3 na 1 rok, b) powyżej 10% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,50 zł za 1 m 3 na 1 rok, c) powyżej 20% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,375 zł za 1 m 3 na 1 rok, d) powyżej 30% odpływu rocznego z terenów uszczelnionych - 0,075 zł za 1 m 3 na 1 rok. § 9. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek wykonywania na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m 2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej wynoszą: 1) bez urządzeń do retencjonowania wody z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,50 zł za 1 m 2 na 1 rok; 2) z urządzeniami do retencjonowania wody z powierzchni uszczelnionych o pojemności: a) do 10% odpływu rocznego z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,30 zł za 1 m 2 na 1 rok, b) od 10 do 30% odpływu rocznego z obszarów uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,15 zł za 1 m 2 na 1 rok, c) powyżej 30% odpływu rocznego z powierzchni uszczelnionych trwale związanych z gruntem - 0,05 zł za 1 m 2 na 1 rok. § 10. 1. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty stałej wynosi 250 zł na dobę za 1 m 3 /s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi. 2. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty zmiennej za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) - wynosi 4,28 zł; 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu - wynosi 1,71 zł; 3) zawiesiny ogólnej - wynosi 0,52 zł; 4) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) - wynosi 0,050 zł; 5) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) dla obszaru działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej z siedzibą w Gdańsku - wynosi 0,0142 zł. 3. Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty zmiennej za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi dla: 1) fenoli lotnych - wynosi 45,55 zł; 2) heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla - CCl4), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB), heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu - CHCl3), 1,2 dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu PER), trichlorobenzenu (TCB), rtęci, kadmu, cynku, miedzi, niklu, chromu, ołowiu, arsenu, wanadu i srebra - wynosi 124,56 zł. 4. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne określone w ust. 2 pkt 1 i 2 mnoży się przez współczynniki różnicujące, o których mowa w ust. 5-7, zależne od rodzaju ścieków. 5. Dla ścieków bytowych wprowadzanych do wód lub do ziemi, z wyłączeniem ścieków bytowych wchodzących w skład ścieków komunalnych, ścieków przemysłowych lub ścieków innych niż ścieki komunalne albo ścieki przemysłowe, współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,3 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,4 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 6. Dla ścieków komunalnych innych niż ścieki bytowe wprowadzanych do wód lub do ziemi urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,4 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,5 - dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 7. Dla ścieków przemysłowych wprowadzanych do wód lub do ziemi z urządzeń innych niż wymienione w ust. 6 współczynnik różnicujący wynosi 1 - dla jednostkowych stawek opłat za usługi wodne określonych w ust. 2 pkt 1 i 2. 8. Dla ścieków innych niż ścieki, o których mowa w ust. 5-7, współczynniki różnicujące wynoszą: 1) 0,5 dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 1; 2) 0,7 dla jednostkowej stawki opłaty za usługi wodne określonej w ust. 2 pkt 2. 9. Podmiotowi wprowadzającemu do wód lub do ziemi mieszaninę ścieków powstałych w związku z prowadzoną przez niego działalnością handlową, przemysłową, składową, transportową lub usługową za zmierzoną ilość ścieków pochodzących od innego podmiotu jest ustalana opłata stanowiąca sumę opłat za poszczególne rodzaje ścieków, z uwzględnieniem ich ilości i rodzajów oraz określonych dla nich współczynników różnicujących. 10. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za wprowadzanie do wód lub do ziemi 1 dam wód pochodzących z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni wynoszą: 1) 0,68 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +26°C, a nie przekracza +32°C; 2) 1,36 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +32°C, a nie przekracza +35°C; 3) 4,24 zł - jeżeli temperatura wprowadzanej wody jest wyższa niż +35°C. § 11. Jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także 3 wycinanie roślin z wód lub brzegu, wynoszą: 1) 0,40 zł - za 1 Mg wydobytego kamienia; 2) 0,25 zł - za 1 Mg wydobytego żwiru lub piasku; 3) 0,30 zł - za 1 Mg wydobytych innych materiałów; 4) 5,35 zł - za 1 m 3 wyciętej trzciny lub wikliny. § 12. 1. Jednostkowe stawki opłat za pobór zwrotny wód podziemnych na potrzeby chowu lub hodowli ryb wynoszą: 1) 100 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi do 0,02 m 3 /s; 2) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi od 0,02 do 0,05 m 3 /s; 3) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód podziemnych możliwa do pobrania wynosi powyżej 0,05 m 3 /s oraz 50 zł za każde kolejne 0,01 m 3 /s pobranej wody. 2. Jednostkowe stawki opłat za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb w obiektach przepływowych charakteryzujących się poborem zwrotnym wynoszą: 1) 100 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi do 0,2 m 3 /s; 2) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi od 0,2 do 0,5 m 3 /s; 3) 125 zł na kwartał, jeżeli maksymalna ilość wód powierzchniowych możliwa do pobrania wynosi powyżej 0,5 m 3 /s oraz 50 zł za każde kolejne 0,1 m 3 /s pobranej wody. 3. Jednostkowe stawki opłat za pobór wód powierzchniowych na potrzeby chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych w stawach o wodzie stojącej wynoszą: 1) 1 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi do 100 ha; 2) 1,25 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi od 100 ha do 500 ha; 3) 1,50 zł za 1 ha na kwartał, jeżeli maksymalna powierzchnia zalewu wynosi powyżej 500 ha. § 13. Jednostkowa stawka opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb albo innych organizmów wodnych w obiektach przepływowych, charakteryzujących się poborem zwrotnym, za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) - wynosi 4,28 zł; 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu - wynosi 1,71 zł; 3) zawiesiny ogólnej - wynosi 0,52 zł. § 14. Jednostkowa stawka opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z chowu lub hodowli ryb albo innych organizmów wodnych za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb albo innych organizmów wodnych wynosi 0,272 zł, jeżeli średnioroczny przyrost masy tych ryb lub tych organizmów w poszczególnych latach cyklu produkcyjnego przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawów o wodzie stojącej w jednym roku danego cyklu. § 15. Do dnia 31 grudnia 2019 r. jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej, z wyłączeniem jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód do celów wytwarzania energii elektrycznej lub cieplnej dla instalacji posiadających w dniu wejścia w życie ustawy ważne pozwolenia wodnoprawne albo pozwolenia zintegrowane w formie opłaty stałej, wynoszą: 1) za pobór wód podziemnych - 500 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód; 2) za pobór wód powierzchniowych - 250 zł na dobę za 1 m 3 /s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wód. § 16. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., z wyjątkiem § 2 i § 3, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. 2 1 Niniejsze rozporządzenie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 15 grudnia 2017 r. pod numerem 2017/585/PL zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039 oraz z 2004 r. poz. 597), które wdraża dyrektywę (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 241 z 17.09.2015, str. 1). 2 Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 października 2015 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. poz. 1875 oraz z 2017 r. poz. 723), które traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 i 2180).

<urn:uuid:40e828ec-84ca-4f1d-9b0f-1ec2ac33a7db>

finepdfs

1.361328

CC-MAIN-2019-43

https://intracom.wodociagi.katowice.pl/download/DzU_z_2017r_poz_2502,123.pdf

2019-10-14T23:36:50Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986655554.2/warc/CC-MAIN-20191014223147-20191015010647-00391.warc.gz

563,533,728

0.999974

0.999987

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1805, 4199, 7029, 10380, 22240, 24541, 30182, 30185, 32800, 34606 ]

13

3

BARIERY OCHRONNE tekst: MARIA SZRUBA, Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne Drogowe bariery ochronne instaluje się w celu zabezpieczenia lub zwiększenia bezpieczeństwa uczestników ruchu oraz osób i obiektów znajdujących się w obszarze zagrożonym w pobliżu drogi. Nie ulega wątpliwości, że bezpieczna infrastruktura na drogach powinna stać się standardem, a odpowiednie stosowanie barier ochronnych stanowić jeden z jej kluczowych elementów. Właściwie dobrane i wbudowane bariery minimalizują skutki uderzenia pojazdu, często ratują ludzkie życie. Niestety zdarzają się przypadki, gdy bariery są za krótkie lub posiadają nieodpowiednie zakończenia albo są zniszczone lub uszkodzone. Wówczas nie spełniają swojej roli i są nieskuteczne, stając się jedynie przeszkodą, stwarzającą zagrożenie dla uczestników ruchu drogowego i osób znajdujących się w otoczeniu drogi. Otwarta kwestia w sprawie wytycznych Opracowany przez GDDKiA projekt Wytycznych stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych [1] wskazuje sposób wyznaczania systemów powstrzymujących pojazd tylko tam, gdzie są one z punktu widzenia bezpieczeństwa ludzi całkowicie niezbędne. Dokument opisuje także metody doboru takich parametrów techniczno-funkcjonalnych, które w przypadku uderzenia pojazdu w barierę będą dawały ludziom największe szanse przeżycia. Projekt został poddany konsultacjom środowiskowym, w które włączyło się szerokie grono przedstawicieli branży – reprezentantów firm oraz instytucji związanych z infrastrukturą drogową. Wśród ostatecznych rekomendacji zgłoszonych po przeanalizowaniu głosów w dyskusji środowiskowej podczas konferencji, która odbyła się 28 listopada 2014 r., znalazł się m.in. postulat prowadzenia prac nad Wytycznymi dwutorowo. Funkcjonujące opracowanie z 2010 r. powinno być dostosowane do nowej sytuacji, związanej z obowiązującą normą PN-EN 1317, oraz skorygowane w miejscach zdezaktualizowanych bądź zawierających błędne zapisy. Ponadto powinni odzwierciedlać najnowszy stan wiedzy technicznej, czerpanej z różnych źródeł, w tym z wielu szczegółowych uwag zgłaszanych podczas konsultacji. Tymczasem nadal obowiązującym dokumentem są Wytyczne z 2010 r. [2]. **Zgodność z normą i certyfikacja** Wszystkie systemy barier drogowych objętych normą zharmonizowaną hEN 1317-5 od 1 lipca 2013 r. muszą posiadać oznakowanie CE. Takie oznakowanie systemu barier drogowych jest traktowane jako oświadczenie producenta, że właściwości użytkowe zostały uzyskane przy użyciu procedur wskazanych w tej normie. Jest ono także informacją dla odpowiednich organów, że oznakowany produkt może być legalnie oferowany do sprzedaży w kraju. Równocześnie zapewnia producentowi łatwiejszy dostęp na rynek europejski, by mógł sprzedawać swoje produkty bez dodatkowego przystosowania lub po-wtórnej kontroli. Aby uzyskać oznakowanie CE dla produktów bezpieczeństwa ruchu drogowego, firma musi skorzystać z usług notyfikowanej jednostki certyfikującej, która jest odpowiedzialna za decyzję, czy dany produkt spełnia niezbędne kryteria. Notyfikowana jednostka certyfikująca jest organizacją, która została zgłoszona do Komisji Europejskiej przez dane państwo członkowskie. Biorąc pod uwagę, o jak istotnych kwestiach decydują te podmioty, jednostki notyfikowane dla systemów powstrzymywania pojazdów powinny posiadać wystarczające doświadczenie dla certyfikowania systemów barier drogowych. Będzie to gwarancją, że systemy barier drogowych sprzedawane w UE są rzeczywiście odporne na zderzenia, a także że będą spełniać surowe wymagania Europejskiej Normy hEN 1317-5 w celu zagwarantowania ich właściwości na europejskich drogach. Zapewni to także równe warunki konkurencji dla wszystkich podmiotów prawnych na rynku wewnętrznym dla systemów barier drogowych. W 2015 r. grupa robocza Federacji Drogowej Unii Europejskiej (ERF) opracowała dokument, w którym zaprezentowała stanowisko w sprawie usprawnienia funkcjonowania systemu jednostek notyfikowanych dla systemów powstrzymywania pojazdów. Dotychczasowe doświadczenia pokazały, że system jednostek notyfikowanych dla systemów powstrzymywania pojazdów należy poprawić w celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa wszystkich systemów powstrzymywania pojazdów sprzedawanych na terenie UE oraz zagwarantowania równych warunków dla wszystkich producentów na rynku wewnętrznym. W związku z tym ERF zaproponowała odpowiednim organom (Komisji Europejskiej, organom państw członkowskich, jednostkom notyfikowanym) zestaw zaleceń i działań obejmujący poszerzanie wiedzy jednostek notyfikowanych oraz wzmożcenie nadzoru rynku dla hEN 1317-5 [3]. **Bariery na świecie** W ramach działań Unii Europejskiej w kwestiach szeroko rozumianego bezpieczeństwa na drogach przeprowadzono lub prowadzi się liczne projekty badawcze, w tym także dotyczące tematyki związanej z infrastrukturą dróg i tuneli. Główny projekt badawczy REISER, prowadzony w latach 2002–2005, dotyczył kształtowania poboczy oraz strefy bezpośredniego sąsiedztwa dróg, a więc obejmował swoim zasięgiem urządzenia infrastruktury drogowej, w tym również bariery ochronne. Zasadniczym celem programu, w który zostały zaangażowane jednostki naukowo-badawcze z kilku europejskich krajów, była identyfikacja punktowych i liniowych zagrożeń występujących w pobliżu dróg oraz wskazanie sposobów ich ograniczania. Analiza stworzonej w ramach projektu bazy danych o wypadkach drogowych związanych z obiektami znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie drogi wykazała, że najbardziej niebezpiecznymi strefami istniejących barier drogowych są przede wszystkim niewłaściwie wykonane ich fragmenty początkowe i końcowe oraz miejsca przerwań. barier. Problem dotyczył barier, które nie spełniały wymogów normy EN1317 (powstały przed jej wprowadzeniem lub zostały niewłaściwie wykonane). Z badań przeprowadzonych w ramach programu wynika, że uderzenia w barierę stanowią poniżej 15% wszystkich kolizji, a negatywne skutki uderzenia w barierę są ok. dwukrotnie mniejsze od skutków wejchania do rowu oraz niemal trzykrotnie mniejsze niż w przypadku uderzenia w drzewo. Jedną z koncepcji ujętych w raporcie podsumowującym projekt nazwano Forgiving Roadside (wybaczające pobocze). Postuluje się w niej takie kształtowanie bezpośredniego sąsiedztwa drogi, które minimalizowałyby skutki błędów popełnianych przez kierowców. Efektem tych działań powinno być zmniejszenie liczby wypadków lub ich skutków. W badaniu przedstawiono także relacje uzyskanych korzyści do kosztów poniesionych w związku z wprowadzaniem lub ulepszaniem elementów oraz rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo ruchu drogowego. W części raportu poświęconej utrzymaniu i użytkowaniu elementów infrastruktury pobocza drogowego zaleca się w ramach tych działań rutynowe kontrole, gromadzenie i analizę danych, planowanie napraw oraz szkolenia. Ciekawym projektem był prowadzony w latach 2003–2007 NR2C, w ramach którego powstała koncepcja Ecotechnic Road System, zakładająca integrację elementów infrastruktury według najnowszych zdobyczy technologicznych, które w efekcie minimalizowałyby emisję hałasu i zanieczyszczeń przy jak najmniejszych zakłóceniach ruchu drogowego. W myśl tej idei, barierę powinny być urządzeniami wielofunkcyjnymi, a więc konstrukcjami jednocześnie spełniającymi rolę barier ochronnych, ekranów akustycznych i ekranów ograniczających zanieczyszczenia. We włoskim projekcie badawczym TREN-03-ST-S07.31286 jako miejsca niebezpieczne na drogach wskazano m.in. źle skonstruowane strefy początkowe i końcowe barier drogowych, ich niewłaściwe połączenia, źle oznakowanie i oświetlenie oraz miejsca uszkodzeń barier na skutek wcześniejszych wypadków drogowych. Natomiast jako środki zaradcze, zwiększające poziom bezpieczeństwa na drogach, wskazano m.in. właściwe utrzymanie barier istniejących (w tym remonty barier uszkodzonych w wyniku uderzeń pojazdów), a także dostosowywanie barier do aktualnych wymogów. Zwrócono też uwagę na właściwy dobór typu barier z uwzględnieniem warunków panujących na konkretnej drodze, ich właściwe kształtowanie, zwłaszcza stref początkowych i końcowych oraz miejsc połączeń barier [4]. **W zderzeniu z rzeczywistością** Wydawałoby się, że skoro barierę drogową są jednym z nowralgicznych elementów infrastruktury drogowej, to konieczność ich prawidłowego utrzymania nie budzi wątpliwości. Ponadto doświadczenia różnych krajów wskazują niejako dobre praktyki w tych kwestiach. Niestety ostatni raport z badania przeprowadzonego przez Najwyższą Izbę Kontroli w celu oceny skuteczności działań na rzecz przygotowania i realizacji zadań w zakresie całorocennego, kompleksowego utrzymania dróg krajowych oraz remontów tych dróg, w tym należytego utrzymania barier drogowych, wskazuje na zaniedbania i nieprawidłowości. Kontroli zostało poddanych prawie 7 tys. km dróg zarządzanych przez oddziały GDDKiA w Gdańsku, Krakowie, Olsztynie, Łodzi, Szczecinie i we Wrocławiu. Jak wynika z raportu, na poddanych kontroli odcinkach dróg krajowych stwierdzono m.in. zaśmiecenie terenu (np. pas drogi, pobocze), zniszczone lub uszkodzone barierę energochłonne i znaki pionowe oraz nieczytelne (wytrarte) oznakowanie poziome [5]. Z kolei z ostatniego raportu opublikowanego przez Krajową Radę Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego wynika, że w 2014 r. liczba ofiar śmiertelnych w wypadkach zakończonych wypadnięciem pojazdu z drogi lub uderzeniem w drzewo, słup bądź barierę wyniosła 694 osoby. W zestawieniu z rokiem 2010 utrzymał się w tej kwestii w zasadzie constans (693 ofiary śmiertelne). Gorzej wypadła porównanie tych wskaźników, jeśli chodzi o ciężko rannych w tego typu wypadkach. W 2014 r. ta liczba wzrosła aż o 35% (2174 osoby wobec 1607 w roku 2010) [6]. Niemniej w obecnie realizowanym Narodowym planie bezpieczeństwa ruchu drogowego 2013–2020 za podstawową ideę i dalekoszynny cel przyjmowana jest wiża zero, będąca etapem realizacji długofalowej, europejskiej polityki zmierzającej do radykalnego zmniejszenia ofiar wypadków drogowych. Cel jest ambitny – zmniejszenie liczby zabitych na drogach o 50% w 2020 r. w stosunku do roku 2010, w którym zginęło 3907 osób [7]. Polska jako kraj UE, w którym każdego roku ginie na drogach najwięcej osób, musi podjąć szczególnie intensywne działania, aby ten problem zlikwidować. Jednym z priorytetowych działań w tym zakresie powinna być budowa i utrzymanie bezpiecznej infrastruktury drogowej. Literatura [1] Wytyczne stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, projekt ze stycznia 2014 r. Dostępny w Internecie: http://www.gddkia.gov.pl/ (dostęp 13 marca 2016 r.). [2] Wytyczne stosowania drogowych barier ochronnych na drogach krajowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Załącznik do Zarządzenia nr 31 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z 23 kwietnia 2010 r. Dostępny w Internecie: http://www.gddkia.gov.pl/ (dostęp 4 kwietnia 2016 r.). [3] Biuletyn Federacji Drogowej Unii Europejskiej ERF Usprawnienie funkcjonowania systemu Jednostek Notyfikowanych dla Systemów Powstrzymywania Pojazdów Vehicle Restraint Systems (VRS), dokument elektroniczny z 7 kwietnia 2015 r. Dostępny w Internecie: http://www.erf.be/images/rrs/Paper_on_N.B/Notified_Bodies_Paper__PL_updated.pdf (dostęp 3 kwietnia 2016 r.). [4] Delyavsky M., Janiak T., Grabowski A., Olejniczak M.: Wybrane projekty badawcze dotyczące barier ochronnych drogowych i mostowych.”Logistyka” 2015, nr 3, s. 951–960. [5] Informacja o wynikach kontroli: wykonywanie przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad zadań związanych z utrzymaniem i remontami dróg. Najwyższa Izba Kontroli, dokument elektroniczny z 23 marca 2016 r., nr ewidencyjny P/15/086. Dostępny w Internecie: https://www.nik.gov.pl/plik/id.10388.vp.12717.pdf (dostęp 10 kwietnia 2016 r.). [6] Raport Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz działania realizowane w tym zakresie w 2014 r. Dostępny w Internecie: http://www.krbrd.gov.pl/pl/test.html (dostęp 14 kwietnia 2016 r.). [7] Narodowy program bezpieczeństwa ruchu drogowego 2013–2020. Dostępny w Internecie: http://www.krbrd.gov.pl/files/file/NP-BRD-2020_przyjęty_przez_KRBRD.pdf (dostęp 14 kwietnia 2016 r.).

300977e1-aae0-4cff-968c-550dfe9e3ee8

finepdfs

3.244141

CC-MAIN-2022-33

http://www.nbi.com.pl/assets/NBI-pdf/2016/3_66_2016/pdf/26_Bariery_ochronne.pdf

2022-08-14T09:04:11+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572021.17/warc/CC-MAIN-20220814083156-20220814113156-00086.warc.gz

93,002,338

0.999884

0.999974

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1304, 5630, 9353, 12185 ]

1

0

XI Sportowe Mistrzostwa Polski Koni Arabskich Czystej Krwi Michałów, 26 – 27 września 2020 roku Konkurs nr 2 Ujeżdżenie – Juniorzy – Półfinał Kl. P-1 RAZEM 68,867% 66,933% 62,533% 60,267% 59,400% 57,400% 56,067% 55,067% 54,400% 53,600% 49,200% 46,733% 46,133% | Nr kat. | KOŃ | Jeździec Kraj / Klub | | | Sędzia H | | | | Sędzia C | | | | Sędzia B | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | 18 | EMIS | | NIKOLA STANKIEWICZ | 68,600% | | 1-2 | | 70,600% | | 1 | | 67,400% | | 1 | | | | | | SJ EQUISTRO WIERZAWICE | | | | | | | | | | | | | | 3 | CAMELOT | | ALICJA SKARŻYŃSKA | 68,600% | | 1-2 | | 67,800% | | 2 | | 64,400% | | 3 | | | | | | KJ GOLDEN HORSE | | | | | | | | | | | | | | 15 | EL SZARMANTI | | ANNA MAJCHERCZYK | 60,000% | | 4 | | 62,800% | | 3 | | 64,800% | | 2 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | | | | | | | | | | | 34 | KORAB | | MARTA KULCZYŃSKA | 61,600% | | 3 | | 62,600% | | 4 | | 56,600% | | 6 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 10 | CZEKOLADA | | KAROLINA OSTROWSKA | 58,000% | | 7 | | 60,000% | | 5 | | 60,200% | | 4 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | | | | | | | | | | | 8 | CYRANO | | ALICJA JASIAK | 58,400% | | 6 | | 57,000% | | 6-7 | | 56,800% | | 5 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | | | | | | | | | | 2 | ARCO | | ZUZANNA HURA | 58,600% | | 5 | | 55,400% | | 10 | | 54,200% | | 9 | | | | | | BPK | | | | | | | | | | | | | | 7 | CIZALL | | SABINA PAWEŁKIEWICZ | 52,200% | | 10 | | 57,000% | | 6-7 | | 56,000% | | 7 | | | | | | BLUE ARABIANS | | | | | | | | | | | | | | 23 | ERYKS | | JULIA ZABOJSZCZA | 55,400% | | 9 | | 56,200% | | 8 | | 51,600% | | 9 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 25 | ESPINO | | JAKUB SULIGA | 56,200% | | 8 | | 55,600% | | 9 | | 49,000% | | 10 | | | | | | HARMONY FARM | | | | | | | | | | | | | | 42 | WARIOGRAF | | MARIA RANISZEWSKA | 50,000% | | 11 | | 42,800% | | 13 | | 47,600% | | 11-12 | | | | | | HARMONY FARM | | | | | | | | | | | | | | 24 | ESIGMA | | GABRIELA ŁEBEK | 47,000% | | 12 | | 46,400% | | 11 | | 46,800% | | 13 | | | | | | BPK | | | | | | | | | | | | | | 32 | KARAMEA | | KACPER BILEWICZ | 43,000% | | 13 | | 45,400% | | 12 | | 47,600% | | 11-12 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 3 Ujeżdżenie – Seniorzy – Półfinał Kl. N-1 RAZEM 60,417% 59,875% 58,583% 56,146% 56,042% 52,984% 46,333% | Nr kat. | KOŃ | Jeździec Kraj / Klub | | Sędzia H | | | | Sędzia C | | | | Sędzia B | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | 6 | CHIMERYK | KRZYSZTOF CYRA KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | 59,875% | | 2 | | 61,375% | | 1 | | 60,000% | | 1 | | | 31 | INNER | MARTA MARTYSIK BPK | 61,250% | | 1 | | 58,875% | | 2 | | 59,500% | | 2 | | | 29 | GATITO | RÓŻA SKORUPOWSKA STAJNIA PRIMASTELLA | 59,500% | | 3 | | 57,750% | | 3 | | 58,500% | | 3 | | | 30 | GOGOLO | KATARZYNA CYGLER TEATR KONNY CABRIOLA | 54,390% | | 6 | | 57,698% | | 4 | | 56,350% | | 5 | | | 22 | ERUDITO | JAN WOŹNIEWSKI BPK | 55,250% | | 5 | | 56,500% | | 5 | | 56,375% | | 4 | | | 1 | AKWADAR | DANUTA KONOŃCZUK KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | 56,342% | | 4 | | 50,621% | | 6 | | 51,989% | | 6 | | | 35 | LAKONIA | GABRIELA TYRAŁA KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | 45,375% | | 7 | | 46,000% | | 7 | | 47,625% | | 7 | | | 19 | EMPIRE | ARTUR CHRZANOWSKI KJ MICHAŁÓW im 1 PSK | Rezygnacja | | | | | | | | | | | | | 27 | FORMAN | MARIA SZYPER KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | Rezygnacja | | | | | | | | | | | | Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 3 Ujeżdżenie – Open Kl. P-3 RAZEM 48,833% 40,250% | Nr kat. | KOŃ | Jeździec Kraj / Klub | | | Sędzia H | | | | Sędzia C | | | | Sędzia B | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | 43 | WORONIN | | IWONA STERNAK | 47,500% | | 1 | | 52,500% | | 1 | | 46,500% | | 1 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 44 | WOSTOK | | KARINA PRYSAK | 41,750% | | 2 | | 42,500% | | 2 | | 36,500% | | 2 | | | | | | BLUE ARABIANS | | | | | | | | | | | | | Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 12 Ujeżdżenie – Juniorzy – Finał Kl. P-3 RAZEM 68,083% 66,250% 61,833% 57,833% 57,750% 54,583% 54,030% 53,583% 53,500% 53,000% 50,583% | Nr kat. | KOŃ | Jeździec Kraj / Klub | | | Sędzia H | | | | Sędzia C | | | | Sędzia B | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | 18 | EMIS | | NIKOLA STANKIEWICZ | 70,000% | | 1 | | 68,000% | | 1 | | 66,250% | | 1 | | | | | | SJ EQUISTRO WIERZAWICE | | | | | | | | | | | | | | 3 | CAMELOT | | ALICJA SKARŻYŃSKA | 68,250% | | 2 | | 67,750% | | 2 | | 62,750% | | 2 | | | | | | KJ GOLDEN HORSE | | | | | | | | | | | | | | 10 | CZEKOLADA | | KAROLINA OSTROWSKA | 60,500% | | 4 | | 62,750% | | 3 | | 62,250% | | 3 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | | | | | | | | | | | 42 | WARIOGRAF | | MARIA RANISZEWSKA | 61,250% | | 3 | | 55,750% | | 8 | | 56,600% | | 5 | | | | | | HARMONY FARM | | | | | | | | | | | | | | 15 | EL SZARMANTI | | ANNA MAJCHERCZYK | 55,471% | | 9 | | 59,203% | | 4 | | 57,710% | | 4 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | | | | | | | | | | | 25 | ESPINO | | JAKUB SULIGA | 56,750% | | 6 | | 56,000% | | 6-7 | | 51,000% | | 6 | | | | | | HARMONY FARM | | | | | | | | | | | | | | 2 | ARCO | | ZUZANNA HURA | 57,000% | | 5 | | 56,000% | | 6-7 | | 49,250% | | 9-10 | | | | | | BPK | | | | | | | | | | | | | | 8 | CYRANO | | ALICJA JASIAK | 56,218% | | 7 | | 52,984% | | 9 | | 50,745% | | 7-8 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | | | | | | | | | | 23 | ERYKS | | JULIA ZABOJSZCZA | 54,750% | | 10 | | 56,750% | | 5 | | 49,000% | | 11 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 34 | KORAB | | MARTA KULCZYŃSKA | 55,969% | | 8 | | 51,491% | | 11 | | 50,745% | | 7-8 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 7 | CIZALL | | SABINA PAWEŁKIEWICZ | 50,500% | | 11 | | 52,000% | | 10 | | 49,250% | | 9-10 | | | | | | BLUE ARABIANS | | | | | | | | | | | | | Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz Konkurs nr 13 Ujeżdżenie – Seniorzy – Finał Kl. N-2 RAZEM 61,282% 56,239% 55,660% 55,427% 52,556% 49,188% 47,479% 43,547% | Nr kat. | KOŃ | Jeździec Kraj / Klub | | | Sędzia H | | | | Sędzia C | | | | Sędzia B | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | % | | Miejsce | | 31 | INNER | | MARTA MATYSIK | 62,051% | | 1 | | 64,359% | | 1 | | 57,436% | | 1 | | | | | | BPK | | | | | | | | | | | | | | 22 | ERUDITO | | JAN WOŹNIEWSKI | 57,564% | | 2 | | 58,590% | | 2 | | 52,584% | | 4 | | | | | | BPK | | | | | | | | | | | | | | 30 | GOGOLO | | KATARZYNA CYGLER | 55,618% | | 4 | | 57,276% | | 3 | | 54,087% | | 2 | | | | | | TEATR KONNY CABRIOLA | | | | | | | | | | | | | | 29 | GATITO | | RÓŻA SKORUPOWSKA | 57,308% | | 3 | | 55,128% | | 4 | | 53,486% | | 3 | | | | | | STAJNIA PRIMASTELLA | | | | | | | | | | | | | | 1 | AKWADAR | | DANUTA KONOŃCZUK | 56,001% | | 5 | | 54,470% | | 5 | | 47,199% | | 6 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | | | | | | | | | | 27 | FORMAN | | MARIA SZYPER | 52,308% | | 6 | | 46,154% | | 7 | | 49,103% | | 5 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 19 | EMPIRE | | ARTUR CHRZANOWSKI | 50,585% | | 7 | | 46,410% | | 6 | | 45,641% | | 7 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im 1 PSK | | | | | | | | | | | | | | 35 | LAKONIA | | GABRIELA TYRAŁA | 46,282% | | 8 | | 45,641% | | 8 | | 38,718% | | 8 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | | | | | | Sędzia H. Józef Zagor, Sędzia C: Anna Piasecka, Sędzia B: Wacław Pruchniewicz WYNIKI UJEŻDŻENIA JUNIORZY | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok urodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | Półfinał P-1 | Finał P-3 | |---|---|---|---|---|---|---| | 1 | 18 | EMIS | | NIKOLA STANKIEWICZ | 68,867 | 68,083 | | | | | | SJ EQUISTRO WIERZAWICE | | | | 2 | 3 | CAMELOT | | ALICJA SKARŻYŃSKA | 66,933 | 66,250 | | | | | | KJ GOLDEN HORSE | | | | 3 | 10 | CZEKOLADA | | KAROLINA OSTROWSKA | 59,400 | 61,833 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | 4 | 15 | EL SZARMANTI | | ANNA MAJCHERCZYK | 62,533 | 57,750 | | | | | | SJ FOR PLEASURE | | | | 5 | 34 | KORAB | | MARTA KULCZYŃSKA | 60,267 | 53,000 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | 6 | 8 | CYRANO | | ALICJA JASIAK | 57,400 | 53,583 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | 7 | 2 | ARCO | | ZUZANNA HURA | 56,067 | 54,083 | | | | | | BPK | | | | 8 | 25 | ESPINO | | JAKUB SULIGA | 53,600 | 54,583 | | | | | | HARMONY FARM | | | | 9 | 23 | ERYKS | | JULIA ZABOJSZCZA | 54,400 | 53,500 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | 10 | 7 | CIZALL | | SABINA PAWEŁKIEWICZ | 55,067 | 50,583 | | | | | | BLUE ARABIANS | | | WYNIKI UJEŻDŻENIA SENIORZY | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok urodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | Półfinał N-1 | Finał N-2 | |---|---|---|---|---|---|---| | 1 | 31 | INNER | | MARTA MATYSIK | 59,875 | 61,282 | | | | | | BPK | | | | 2 | 29 | GATITO | | RÓŻA SKORUPOWSKA | 58,583 | 55,427 | | | | | | STAJNIA PRIMASTELLA | | | | 3 | 22 | ERUDITO | | JAN WOŹNIEWSKI | 56,042 | 56,239 | | | | | | BPK | | | | 4 | 30 | GOGOLO | | KATARZYNA CYGLER | 56,146 | 55,660 | | | | | | TEATR KONNY CABRIOLA | | | | 5 | 1 | AKWADAR | | DANUTA KONOŃCZUK | 52,984 | 52,556 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | 6 | 35 | LAKONIA | | GABRIELA TYRAŁA | 46,333 | 43,547 | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | | | | | | KRZYSZTOF CYRA | | | | | | | | KJ MICHAŁÓW im. 1 PSK | | | Konkurs nr 10 Skoki przez przeszkody – Juniorzy – Półfinał dokładności bez rozgrywki | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | Pkt karne za zrzutki i wyłam. | Czas | Pkt karne za czas | |---|---|---|---|---|---|---|---| | 1-3 | 9 | CYTRYNA | | JULIA MAŁEK | 0 | 46,20 | 0 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | 1-3 | 8 | CYRANO | | ALICJA JASIAK | 0 | 43,94 | 0 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | 1-3 | 17 | ELGOR | | MAGDALENA ŁACH | 0 | 46,05 | 0 | | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | | Warunki konkursu | Wysokość przeszkód: | | Ilość przeszkód: | | Ilość skoków: | | |---|---|---|---|---|---| | | 80 | | 8 | | 9 | | | Dystans: | | Tempo m/min: | | Norma czasu s: | | 300 | | 350 | | 51 | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | | 3 | | 3 | | | Konkurs nr 11 Skoki przez przeszkody – Seniorzy – Półfinał dokładności bez rozgrywki | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | | Pkt karne za | Czas | Pkt karne za czas | |---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | | zrzutki i | | | | | | | | | | wyłam. | | | | 1-2 | 41 | WALOR | | DARIA KLIMECKA | 0 | | 58,56 | 0 | | | | | | KJ AGRO-HANDEL ŚREM | | | | | | 1-2 | 45 | WEBISTA | | KAROLINA HERNIK-JASIK | 0 | | 59,48 | 0 | | | | | | SK HUBERTUS | | | | | | 3 | 20 | ERENIUSZ | | JAN BALICKI | 4 | | 63,86 | 1 | | | | | | SK KOCHUL | | | | | | 4 | 21 | ERENIUSZ | | ANNA ZIĘBA | 8 | | 55,61 | 0 | | | | | | SK KOCHUL | | | | | | | 16 | ELGOR | | ZOFIA GAWEŁ | elim. | | | | | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | | | Warunki konkursu | Wysokość przeszkód: | | Ilość przeszkód: | | Ilość skoków: | | Sędzia Główny | |---|---|---|---|---|---|---| | | 100 | | 9 | | 10 | | | | Dystans: | | Tempo m/min: | | Norma czasu s: | | | | 350 | | 350 | | 60 | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | Wacław Pruchniewicz | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | | | 5 | | 4 | | | | Konkurs nr 13 Skoki przez przeszkody – Juniorzy – Finał dokładności z rozgrywką | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | | Pkt karne za | Czas | Pkt karne za czas | |---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | | zrzutki i | | | | | | | | | | wyłam. | | | | 1 | 17 | ELGOR | | MAGDALENA ŁACH | 0 | | 45,12 | 0 | | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | | | | 2 | 8 | CYRANO | | ALICJA JASIAK | 4 | | 49,65 | 0 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | | 3 | 9 | CYTRYNA | | JULIA MAŁEK | 6 | | 59,28 | 0 | | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | | Warunki konkursu | Wysokość przeszkód: | | Ilość przeszkód: | | Ilość skoków: | | Sędzia Główny | |---|---|---|---|---|---|---| | | 80 | | 8 | | 9 | | | | Dystans: | | Tempo m/min: | | Norma czasu s: | | | | 300 | | 350 | | 51 | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | Wacław Pruchniewicz | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | | | 3 | | 3 | | | | Konkurs nr 14 Skoki przez przeszkody – Seniorzy – Finał dokładności z rozgrywką | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | | | Pkt karne za | Czas | Pkt karne za czas | |---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | | zrzutki i | | | | | | | | | | wyłam. | | | | 1 | 41 | WALOR | | DARIA KLIMECKA | 0 | | 57,90 | 0 | | | | | | KJ AGRO-HANDEL ŚREM | | | | | | 2 | 45 | WEBISTA | | KAROLINA HERNIK-JASIK | 4 | | 55,41 | 0 | | | | | | SK HUBERTUS | | | | | | 3 | 20 | ERENIUSZ | | JAN BALICKI | 12 | | 63,86 | 1 | | | | | | SK KOCHUL | | | | | | | 21 | ERENIUSZ | | ANNA ZIĘBA | elim. | | | | | | | | | SK KOCHUL | | | | | | | 16 | ELGOR | | ZOFIA GAWEŁ | elim. | | | | | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | | | Warunki konkursu | Wysokość przeszkód: | | Ilość przeszkód: | | Ilość skoków: | | Sędzia Główny | |---|---|---|---|---|---|---| | | 100 | | 9 | | 10 | | | | Dystans: | | Tempo m/min: | | Norma czasu s: | | | | 350 | | 350 | | 60 | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | Wacław Pruchniewicz | | | W konkursie startowało koni: | | Konkurs ukończyło koni: | | | | | | 5 | | 3 | | | | Skoki przez przeszkody JUNIORZY | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | Półfinał | Finał | |---|---|---|---|---|---| | 1 | 17 | ELGOR | MAGDALENA ŁACH | 0 | 0 | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | | 2 | 8 | CYRANO | ALICJA JASIAK | 0 | 4 | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | | 3 | 9 | CYTRYNA | JULIA MAŁEK | 0 | 6 | | | | | KJ AMAZONKA DAMA DANA TEAM | | | SENIORZY | Miejsce | Nr kat | Koń / Rasa Płeć / Maść / Rok uodzenia / Pochodzenie | Jeździec Kraj / Klub | Półfinał | Finał | | |---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | | Razem | | 1 | 41 | WALOR | DARIA KLIMECKA | 0 | 0 | | | | | | | | | 0 | | | | | KJ AGRO-HANDEL ŚREM | | | | | 2 | 45 | WEBISTA | KAROLINA HERNIK-JASIK | 0 | 4 | | | | | | | | | 4 | | | | | SK HUBERTUS | | | | | 3 | 20 | ERENIUSZ | JAN BALICKI | 5 | 12 | | | | | | | | | 17 | | | | | SK KOCHUL | | | | | | 21 | ERENIUSZ | ANNA ZIĘBA | 8 | elim. | | | | | | SK KOCHUL | | | | | | 16 | ELGOR | ZOFIA GAWEŁ | 18 | elim. | | | | | | KLUB JAZDY KONNEJ WRZOSY | | | |

<urn:uuid:a9e4fa37-b7a0-4c35-a2ed-7d3209246268>

finepdfs

1.087891

CC-MAIN-2022-21

https://www.stadninamichalow.pl/files/SMPKA2020/2020_mpka_a_b_wyniki.pdf

2022-05-17T07:58:29+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662517018.29/warc/CC-MAIN-20220517063528-20220517093528-00750.warc.gz

1,195,733,446

0.991753

0.998497

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2747, 4169, 4884, 7191, 8957, 10137, 10992, 11978, 13278, 14392, 15681, 16821 ]

1

0

kwartalnik nr 6, kwiecień– czerwiec 2012 Szanowni Państwo Za nami kolejny, VI kwartał współpracy. Pragnę przekazać Państwu wiedzę o tym co robimy, co w tym czasie wydarzyło się w naszej gminie. W niedzielę, 10 czerwca wschodnią część naszej gminy nawiedził deszcz nawalny i grad. Wiele gospodarstw, głównie w Kolosach i Sokolinie, zostało poszkodowanych. Przez wiele następnych dni komisje gminne szacowały powstałe straty. Wykonaliśmy zaplanowane odcinki dróg asfaltowych, poprawiliśmy stan dróg dojazdowych do pól i domostw, m.in. drogę do „Kopaniny" – w Stradowie. Przeprowadzamy zaplanowane na ten rok remonty kolejnych remiz – świetlic. Zapraszam Państwa do zapoznania się z kolejnym numerem kwartalnika. Z wyrazami szacunku Wójt Gminy Maria Kasperek W dniu 20 – 04 – 2012r. w Czarnocinie odbyła się uroczystość odsłonięcia i poświęcenia obelisku oraz posadzenia 6 „Dębów pamięci" w hołdzie żołnierzom Wojska Polskiego i funkcjonariuszom Policji Państwowej związanych z gminą Czarnocin, zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze-Miednoje wiosną 1940 r. Byli to; por. Roman Kałuża ur. w Zagaju Stradowskim; por. Jan Salomon, ur. w Kolosach; ppor. Józef Antoszek, ur. w Czarnocinie; ppor. Stanisław Nocuń, ur. w Mikołajowie; st. przod. Policji Józef Bzowski i st. post. Andrzej Pawełczyk - pełnili obowiązki komendantów posterunku w Kolosach. Uroczystość rozpoczęła się Mszą Św. w Kościele w Czarnocinie w intencji ofiar. W uroczystości brali udział zaproszeni goście: m.in. Poseł na sejm RP Mirosław Pawlak, Przew. Sejmiku Woj. Świętokrzyskiego Tadeusz Kowalczyk, Prezes Stowarzyszenia ,,Kielecka Rodzina Katyńska'' Anna Łakomiec, Starosta Kazimierski Jan Nowak, Komendant WKU - Busko Zdrój, ppłk Jarosław Molisak, wójtowie i burmistrzowie z sąsiednich gmin oraz zaproszeni goście. Patronat honorowy objęli: pułk. dr inż. Eugeniusz Nikulin - Szef Wojew. Sztabu Wojskowego w Kielcach i Św. Komendant Policji P. Inspektor Jarosław Szymczyk, przybyły również rodziny zamordowanych. Chrześnica Józefa Antoszka, P. Michalina Mucha z Czarnocina dokonała odsłonięcia tablicy, którą poświęcił Ks. Proboszcz Z. Sideł. Złożono wiązanki i zapalono znicze. Na pamiątkę posadzono ,,Dęby Pamięci'', jeden dąb to jedno nazwisko. Kolejna część uroczystości odbyła się w budynku OSP w Czarnocinie, którą zakończył wzruszający program artystyczny w wykonaniu młodzieży z Gimnazjum w Cieszkowach i który niezwykle obrazowo przedstawił dramat tamtych czasów. Powiatowe obchody Dnia Strażaka 6 maja 2012r. w Sokolinie, które zostały połączone z uroczystością uczczenia 20-lecia istnienia Państwowej Straży Pożarnej oraz 90 rocznicy powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Sokolinie. Mszą świętą strażacy rozpoczęli świętowanie, a tuż po niej nastąpił przemarsz pocztów sztandarowych, kompanii reprezentacyjnej, przedstawicieli PSP i OSP oraz zaproszonych gości przy wtórze Orkiestry Dętej z Kociny na plac obok remizy. Podczas uroczystości odbyło się poświęcenie i przekazanie samochodów pożarniczych jednostkom Ochotniczych Straży Pożarnych w Bieglowie, Cieszkowach i Sokolinie. Uroczystość swoją obecnością zaszczycili zaproszeni goście na czele z dh Mirosławem Pawlakiem - Posłem na Sejm RP, władze województwa, powiatu i sąsiednich gmin, 39 pocztów sztandarowych, druhowie strażacy. Przyznano wyróżnienia, awanse i odznaczenia. Po zakończeniu części oficjalnej uczniowie z SP Sokolina wystąpili z pięknie przygotowanym, kolorowym programem muzyczno-tanecznym. Wszyscy strażacy zostali zaproszeni na grochówkę strażacką i ludową zabawę taneczną. Gminne zawody sportowo-pożarnicze – 13 maja. W zawodach uczestniczyło 8 drużyn OSP ; I miejsce przypadło drużynie OSP Cieszkowy, II - OSP Bieglów, III - OSP Sokolina oraz 4 Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze, z których najlepsza okazała się Drużyna z Sokoliny, II miejsce dla Bieglowa a III dla Cieszków. W zawodach brała także udział Kobieca Drużyna MDP z Sokoliny. Organizacja zawodów oraz przygotowanie drużyn było doskonałe, zawody przebiegły bardzo sprawnie, było dużo emocji a obejrzała je licznie zgromadzona publiczność. . Prace budowlano - remontowe w II kw. br. Przebudowa dwóch odcinków drogi gminnej w Kolosach: odcinek Kolosy-Kosówka, na dł. 550 mb –wartość prac -109.895.58, odcinek drogi na dł. 715 mb –wartość prac - 121.381.32, odbiór 10 lipca br. Po podpisaniu umowy zostanie przebudowana droga gminna Stradów – Chałupki, na długości 270 mb za kwotę 44.576,23. Dostawa kruszywa naturalnego łamanego z przeznaczeniem na potrzeby bieżącego utrzymania dróg gminnych w 2012 roku wraz z rozładunkiem polegającym na rozścieleniu tego kruszywa na drogach Gminy Czarnocin. Wartość prac 49.314,64. Modernizacja, remont i wyposażenie świetlicy wiejskiej w miejscowości Dębiany - wartość prac - 39.400 zł. oraz modernizacja, remont i wyposażenie świetlicy wiejskiej w miejscowości Zagajów - wartość prac – 49,600 zł. Zakończenie prac - 31.08.2012r. Zostały wykonane usługi w zakresie bieżącego utrzymania dróg gminnych oraz rowów przydrożnych i melioracyjnych, m.in. usługi równiarką i walcem drogowym - mechaniczne i ręczne czyszczenie i odmulanie rowów, czyszczenie i wykonanie przepustów, praca koparko - ładowarką. Wartość zamówienia wynosi 29.101,80. W bieżącym kw. zostało wykonane malowanie pomieszczeń w remizo-świetlicach w Kolosach, Cieszkowach, Opatkowiczkach i Miławczycach. Część prac remontowo-porządkowych wykonali mieszkańcy tych miejscowości w czynie społecznym. Sale gimnastyczne w Czarnocinie i w Cieszkowach. Trwają prace nad dokumentacją projektową, planowane rozpoczęcie budowy – wrzesień 2012r., zak. lipiec 2013r. W ramach tzw. małej odnowy wsi został przygotowany i złożony wniosek do stowarzyszenia LGD „Perły Ponidzia" - „Kreowanie centrum miejscowości Czarnocin", czyli poprawa funkcjonalności, estetyki, podniesienie standardu przestrzeni publicznej poprzez zagospodarowanie terenu wypoczynkowego, rozrywkowo-kulturalnego i rekreacyjno-kulturalnego Parku Podworskiego". Wniosek został załatwiony pozytywnie i podczas oceny wg. kryteriów wyboru otrzymał największą liczbę punktów /29,33/. Planowany przetarg : na przebudowę drogi Michałowice o dł. 0,530 km oraz drogi Michałowice-Dębiany – 0,650 km. Półkolonie. Podobnie jak w ubiegłym roku gmina organizuje półkolonie letnie dla dzieci rolników, które odbędą się w Szk. Podst. w Czarnocinie od 30-07 do 1008 br., wiek uczestników: 7-16 lat. Całkowity koszt pobytu to 60 zł za dwa tygodnie, czas pobytu dziecka 6-8 godz. dziennie. Organizator zapewnia uczestnikom wyżywienie, opiekę medyczną, ubezpieczenie, atrakcyjny program zajęć oraz organizację wycieczek. Gmina przystąpiła do udziału w plebiscycie „Moje innowacyjne otoczenie – „Moja innowacyjna gmina" ogłoszonym przez Biuro Innowacji Urzędu Marszałkowskiego, Uczniowie gimnazjum wykonali pracę w formie elektronicznej gazetki „Moja gmina w 2050r". Kapituła konkursu przyznała Gminie Czarnocin II wyróżnienie za efektywne procesy edukacyjne, pobudzające postawy kreatywne uczniów. Gratulacje i dyplom z rąk Jana Maćkowiaka- członka Zarządu Województwa Świętokrzyskiego odebrała Wójt Gminy Maria Kasperek oraz P. Beata Buła - opiekun Szkolnego Klubu Przedsiębiorczości. Oświata Przedszkole Samorządowe w Czarnocinie. Przedszkole przystąpiło do konkursu MEN i otrzymało wyróżnienie od Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty - „Mam 6 lat - Przyjaźnie z przedszkola do szkoły". Przygotowano akademię z okazji Święta Mamy i Taty, dzieci wręczyły rodzicom samodzielnie wykonane upominki. Na Dzień Dziecka, zorganizowano konkursy i zabawy, dzieci otrzymały słodkie upominki. Centrum Edukacji Przedszkolnej. Jak co roku odbyła się uroczystość z okazji Dnia Matki. Dzieci zaprezentowały przygotowany program pt. „Mama to skarb największy na świecie" a mamy zrewanżowały się słodkim poczęstunkiem. 25 dzieci wzięło udział w wycieczce do Krainy Zabaw Dziecięcych „Anikino" w Krakowie. Piękna pogoda umożliwiła spacer po rynku i spotkanie ze Smokiem Wawelskim. Na Dzień Dziecka miła niespodzianka od sponsorów – każde dziecko otrzymało paczkę ze słodyczami, odbyły się zabawy, konkursy, gry. Podczas wakacji placówka będzie czynna codziennie od godz. 7 00 do 16 00 . Szkoła Podstawowa w Czarnocinie. Powiatowe zawody w mini piłce nożnej, dziewczęta zajęły II miejsce, a chłopcy III. W ramach programu Comenius czworo uczniów oraz dwoje nauczycieli brało udział w wymianie międzyszkolnej. Spotkanie odbyło się w malowniczym Montpellier położonym na południu Francji. Głównym zadaniem tej wymiany było wspólne przygotowanie tradycyjnych potraw każdego z krajów członkowskich biorących udział w projekcie. Ponadto dzieci zwiedziły Paryż, podziwiały Wieżę Eiffla, Katedrę Notre Dame, Łuk Triumfalny. Wyjazd zaowocował nowymi przyjaźniami i nowymi doświadczeniami. Uczniowie przygotowali montaż słowno-muzyczny z okazji Dnia Matki. Na pływalni „Raj" w Kazimierzy W. odbyły się zawody pływackie z okazji Dnia Dziecka. Kajetan Kot zajął II miejsce w kategorii klas III-IV, a Miłosz Sambór zajął III miejsce w kategorii klas V-VI. W Filharmonii Świętokrzyskiej zorganizowano obchody Międzynarodowego Dnia Dziecka. Biuro Innowacji Urzędu Marszałkowskiego wspólnie ze studentami Wydziału Artystyczno-Pedagogicznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego po raz pierwszy zorganizowało „Kreatywny Dzień dziecka" dla dzieci z klas I-III z terenu województwa. Szkołę reprezentowali uczniowie klasy III wraz z opiekunami. Dzieci wróciły bardzo zadowolone i pełne wrażeń. W sprawdzianie szóstoklasisty 21 uczniów osiągnęło wynik 23,10 pkt. powyżej średniej powiatu (21,45). Szkoła Podstawowa w Sokolinie. Uczniowie wzięli udział w ,,Turnieju Wielkanocnym", przypomnieli tradycje związane ze świętami i wykonali św. ozdoby. Otrzymali kosz słodkości ufundowany przez państwo Gruszków oraz księży parafii Sokolina. Uczniowie klas IV-VI wzięli udział w spotkaniu z przedstawicielem Komendy Policji. Tematem spotkania było bezpieczne i zgodne z prawem korzystanie z internetu, przemoc w rodzinie, bezpieczeństwo w ruchu drogowym oraz prawa człowieka. Przedszkolaki brały udział w konkursie ekologicznym zorganizowanym przez Nadnidziański Park Krajobrazowy, celem konkursu było wykonanie ,,ekoludka" z surowców wtórnych. Uczniom klas IV-VI została przedstawiona prezentacja oraz projekcja filmu "Janusz Korczak-Król Dzieci" oraz prezentacja albumów o jego życiu, wykonanych przez uczniów. W 92 rocz. urodzin Jana Pawła II w Sz. P. w Zięblicach odbył się II Międzyszkolny Konkurs Wiedzy o Papieżu - "Znam Jana Pawła II", który adresowany był do uczniów klas III-VI , szkołę reprezentowały uczennice klasy VI. Uczniowie klasy III wzięli udział w Ogólnopolskim Badaniu Umiejętności Trzecioklasistów, średnia punktów z części z j. polskiego wyniosła 20,9 punktów, z matematyki - 12,16 pkt. Odbyły się Mistrzostwa szkoły w warcabach i szachach. W szkole prężnie działa koło warcabowe i szachowe prowadzone przez p. J. Bombę. Dorobek tych kół zainteresowań jest znakomity, uczniowie zdobyli podczas mistrzostw pozaszkolnych aż 58 medali. Sprawdzian kompetencji klasy VI. Do sprawdzianu przystąpiło 15 uczniów. Wyniki - średnia (23,73 p.) jest najwyższa w gminie, wyższa od średniej w powiecie, województwie i OKE Łódź. Podczas obchodów Dnia Dziecka uczniów bawił DJ Łukasz. Uatrakcyjnieniem tańców były zabawy, konkursy i udział w "mini - kursie tańca". Gimnazjum w Cieszkowach. Kamil Czajka został finalistą konkursu przedmiotowego z geografii a Jakub Łudzik Woj. Konkursu Recytatorskiego Poezji ks. J. Twardowskiego, Konkurs „Moja ziemia rodzinna": plastyczny, I m-ce – Iwona Sikora, II – Magdalena Maj, fotograficzny - II m-ce – Patrycja Sambur, wyróżnienie – Kamil Cieszkowski. „Omnibus": II m-ce Bartłomiej Sakwa – konkurs wiedzy ekonomicznej, II m-ce Iwona Sikora – konkurs plastyczny, II m-ce Renata Zbojak – konkurs twórczości własnej, II m-ce Sebastian Kobyłka – prezentacja multimedialna. Konkurs „Przedsiębiorcze Gimnazjum": II m-ce – Natalia Nowak, Aleksandra Sambur, Patrycja Sambur. Przegląd Dorobku Artystycznego Szkół - Cudzynowice 2012 - konkurs recytatorski - II m-ce Jakub Łudzik, konkurs teatralnyII m-ce – kabaret „Może śmieszni", Eliasz Stępień – najlepsza kreacja aktorska. W Dzień Dziecka odbyła się prezentacja multimedialna projektów związanych z „Rokiem Janusza Korczaka", rozstrzygnięty został konkurs plastyczny i twórczości własnej, związany z sylwetką „Starego Doktora". Całości towarzyszyła odpowiednia oprawa muzyczna. Sport - mistrzostwo powiatu w piłce nożnej chłopców SZS. I m-ce w powiatowym turnieju chłopców „Piłkarska Kadra Czeka", Mistrzostwa Powiatu LA - I m-ce Paulina Gruszka bieg na 1000 m, III m-ce rzut oszczepem Kamila Dryja, I m-ce bieg na 2000 m Piotr Zając, I m-ce w pchnięciu kulą i II m-ce w rzucie dyskiem Sylwia Karbowniczek, II m-ce sztafeta 4 x 100 m dziewcząt, II m-ce w biegu na 600 m Natalia Nowak. IV m-ce w Woj. Turnieju Chłopców „Piłkarska Kadra Czeka". Wyniki egzaminu gimnazjalnego. W tym roku po raz pierwszy 45. uczniów pisało egzamin z czerech części: z j. polskiego - uzyskując 21,78 p.- I m-ce w powiecie, z historii - 20,25 p., z matematyki - 11,31 p. oraz z przedmiotów przyrodniczych - 11,84 p. Średnia wyników egzaminów to 64, 42 p. – III m-ce w powiecie. Szkoły podstawowe w naszej gminie w tegorocznym sprawdzianie uzyskały średni wynik 23, 36 pkt. /na 40 możliwych/ co dało im I m-ce w powiecie. 28.06. - 4 Wojewódzkie Zakończenie Roku Szkolnego w Cudzynowicach, z udziałem m.in. Kuratora Oświaty, M. Muzoł. W uroczystości wzięły udział delegacje szkół z ter. powiatu a także z naszej gminy. Wójt Gminy M. Kasperek wręczyła dyplomy oraz nagrody naszym najlepszym uczniom: Zuzi Durbacz z S.P. Czarnocin, Kasi Kuciak z SP Sokolina i Kamilowi Czajka z Gimnazjum w Cieszkowach. 01.07. - 90 – lecie OSP w Czarnocinie Uroczystość rozpoczęła się tradycyjnie mszą św., po której nastąpił przemarsz pocztów sztandarowych przy wtórze orkiestry dętej na plac uroczystości. Po przywitaniu gości przez Wójta Gminy M. Kasperek, nastąpiło uroczyste przekazanie i poświęcenie ufundowanego sztandaru. Akt nadania sztandaru został przekazany Prezesowi OSP, a w uznaniu za szczególne poświęcenie i udział w licznych akcjach jednostka została odznaczona Złotym Medalem za Zasługi dla Pożarnictwa przez Prezesa dh Mirosława Pawlaka oraz Prezesa dh Jana Nowaka. Uroczystość urozmaiciły pięknie przygotowane występy przez przedszkolaków i uczniów z Czarnocina oraz zabawa taneczna. Gminne Koło Emerytów, Rencistów i Inwalidów 17.06. członkowie Koła spotkali się na Grodzisku w Stradowie. Z historią tego miejsca zapoznał ich dyr. A. Kocela, który przygotował także pokaz filmowy. Później wszyscy udali się na mszę św. do kościoła w Stradowie a następnie na piknik przy lasku w Ciuślicach. Był grill, napoje, ciasto, wspaniały relaks i miła atmosfera. Dzięki przychylności P. Wójt został zorganizowany przywóz i odwóz uczestników. 19 sierpnia - Dożynki Gminne w Czarnocinie

<urn:uuid:e34387ee-395c-4144-bf77-1c772d5be249>

finepdfs

1.96582

CC-MAIN-2017-47

http://czarnocin.com.pl/pliki/kwartalnik_II_2012.pdf

2017-11-21T17:36:12Z

crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934806421.84/warc/CC-MAIN-20171121170156-20171121190156-00731.warc.gz

72,983,268

0.999682

0.999741

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3579, 7211, 11379, 14983 ]

2

1

UCHWAŁA Nr …………………… RADY MIEJSKIEJ KUDOWY-ZDROJU z dnia … września 2024 r. w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej gminy Kudowa-Zdrój Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 ze zm.) oraz art. 226, art. 227, art. 228, art. 230 ust. 6, art. 231 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 stycznia 2013 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jednostki samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 83) Rada Miejska Kudowy–Zdroju uchwala, co następuje § 1. W uchwale nr LXXII/439/23 Rady Miejskiej Kudowy–Zdroju z dnia 27 grudnia 2023 roku w sprawie przyjęcia wieloletniej prognozy finansowej Gminy Kudowa–Zdrój załącznik nr 1 – „Wieloletnia prognoza gminy Kudowa-Zdrój na lata 2024-2033” otrzymuje brzmienie jak w załączniku nr 1 do niniejszej uchwały. § 2. Przyjmuje się objaśnienia do zmiany wartości ujętych w wieloletniej prognozie finansowej, zgodnie z załącznikiem nr 2 do niniejszej uchwały. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Kudowa–Zdrój. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Uzasadnienie Art. 229 ustawy o finansach publicznych zobowiązuje jednostki samorządu terytorialnego do ustalania zgodnych wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej i budżecie, co najmniej w zakresie wyniku budżetu i związanych z nim kwot przychodów i rozchodów oraz długu. Natomiast art. 231 ww. ustawy mówi, że zmiana kwot wydatków na realizację przedsięwzięć może nastąpić w wyniku podjęcia uchwały organu stanowiącego jst, zmieniającej zakres wykonywania lub wstrzymującej wykonywanie przedsięwzięcia. Zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kudowa-Zdrój dokonuje się poprzez: 1) dostosowanie wartości ujętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej dla roku 2024 do dokonanych i planowanych zmian budżetu, 2) zmniejszenie w 2024 roku rozchodów z tytułu udzielonych pożyczek o 400.000,00 zł 3) zmniejszenie przychodów w 2025 i 2026 roku z tytułu spłaty udzielonych pożyczek, 4) zmniejszenie wydatków majątkowych w 2025 i 2026 roku w związku ze zmniejszeniem przychodów. | Wyszczególnienie | Spłaty uchwalonych pożyczek w latach ubiegłych x brutto | Inne przychody niezwiązane z zarządzaniem danymi x | na pokrycie deficytu budżetu x | Rozchody budżetu x | Śpłaty netto kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wynik zastosowania wartości w pieniądzu x | łączna wartość spłaty zobowiązań x | łączna wartość przypadającej na dany rok kwoty dłużnej w pieniądzu x | kwota przypadająca na dany rok kwoty dłużnej w pieniądzu x | kwota chwilowana w ar. 243 ust. 3a listany x | |------------------|-------------------------------------------------|---------------------------------|-------------------------------|-----------------|-------------------------------------------------|-----------------------------|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------| | Le | 4,1 | 4,1 | 4,5 | 4,51 | 5,1 | 5,1 | 5,1 | 5,1 | 5,1 | | Wykonanie 2021 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2702389,72 | 2702389,72 | 1466486,00 | 1243569,68 | 222351,34 | | Wykonanie 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 3653595,72 | 3653595,72 | 237989,00 | 237989,00 | 0,00 | | Plan 3 kw. 2023 | 40,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 3405541,72 | 3405541,72 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Wykorzystanie 2023 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 3405541,72 | 2655641,72 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2024 | 45,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2942405,22 | 2942405,22 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2025 | 115,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2821096,77 | 2821096,77 | 530000,00 | 530000,00 | 0,00 | | 2026 | 115,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1132200,00 | 1132200,00 | 182200,00 | 182200,00 | 0,00 | | 2027 | 200,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 13222844,63 | 13222844,63 | 539467,72 | 539467,72 | 0,00 | | 2028 | 200,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1063307,44 | 1063307,44 | 941386,16 | 941386,16 | 0,00 | | 2029 | 150,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1437855,09 | 1437855,09 | 479843,35 | 479843,35 | 0,00 | | 2030 | 230,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1672000,00 | 1672000,00 | 562000,00 | 562000,00 | 0,00 | | 2031 | 200,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1530194,24 | 1530194,24 | 70049,24 | 70049,24 | 0,00 | | 2032 | 230,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2475000,00 | 2475000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2033 | 230,000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2597494,52 | 2597494,52 | 207494,52 | 207494,52 | 0,00 | 1/ W przypadku należy włączyć wszystkie pozycje pochodzące z przyłączenia majątku jednostki samorządu terytorialnego. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Kudowa-Zdrój na lata 2024-2033. Dochody Dostosowano wartości ujęte w Wieloletniej Prognozie Finansowej (załącznik nr 1) dla roku 2024 do przyjętych i planowanych zmian budżetu poprzez: 1) zwiększenie dochodów bieżących z tytułu dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące o 142.154,12 zł, 2) zwiększenie pozostałych dochodów bieżących o 250.621,12 zł, 3) zwiększenie dochodów majątkowych z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje o 428.879,24 zł. Łącznie dochody zwiększone o 821.654,50 zł. Wydatki Dostosowano wartości ujęte w Wieloletniej Prognozie Finansowej (załącznik nr 1) dla roku 2024 do przyjętych i planowanych zmian budżetu poprzez: 1) zwiększenie wydatków bieżących o 153.154,14 zł w tym zwiększenie wydatków na wynagrodzenia i składki od nich naliczane o 20.558,22 zł, 2) zwiększenie wydatków majątkowych o 1.068.500,36 zł w tym zwiększenie wydatków o charakterze dotacyjnym o 250.620,62 zł. Łącznie wydatki zwiększone o 1.221.654,50 zł. W 2025 roku zmniejszono wydatki majątkowe o 200.000,00 zł. W 2026 roku zmniejszono wydatki majątkowe o 200.000,00 zł. Przychody W 2025 i 2026 roku zmniejsza się po 200.000,00 zł przychody z tytułu spłaty udzielonych pożyczek. Rozchody W 2024 roku zmniejsza się o 400.000,00 zł planowane rozchody z tytułu udzielenia pożyczek dla spółki Basen „Wodny Świat” Sp. z o.o. z przeznaczeniem na wykonanie niezbędnych napraw i modernizacji. Wynik budżetu: Deficyt budżetu w 2024 roku zwiększa się o 400.000,00 zł, co zostanie sfinansowane przychodami z wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy. W 2025 roku wynik budżetu zwiększa się o 200.000,00 zł. W 2026 roku wynik budżetu zwiększa się o 200.000,00 zł. Wskaźniki zadłużenia: W latach 2024-2025 wskaźniki spłat liczonych według średnich 3-letnich mieszczą się w granicach dopuszczalności przez ustawę o finansach publicznych. W latach 2026-2033 wskaźniki spłat mieszczą się w granicach dopuszczalności przez ustawę o finansach publicznych. The following is a list of the most common types of data that can be collected and analyzed using the methods described in this paper: - **Demographic Data**: Information about the age, gender, race, ethnicity, education level, income, employment status, and other demographic characteristics of individuals or groups. - **Behavioral Data**: Information about the behaviors and actions of individuals or groups, such as their online activities, purchasing habits, and social interactions. - **Geospatial Data**: Information about the location and movement of individuals or groups, such as their travel patterns, residential addresses, and work locations. - **Health Data**: Information about the health and well-being of individuals or groups, such as their medical records, health outcomes, and disease prevalence. - **Financial Data**: Information about the financial transactions and assets of individuals or groups, such as their bank accounts, investments, and credit scores. - **Environmental Data**: Information about the natural environment and its impact on individuals or groups, such as air quality, water quality, and climate change. - **Educational Data**: Information about the educational experiences and achievements of individuals or groups, such as their academic records, test scores, and graduation rates. - **Legal Data**: Information about the legal status and history of individuals or groups, such as their criminal records, court cases, and legal proceedings. - **Political Data**: Information about the political affiliations and activities of individuals or groups, such as their voting records, campaign contributions, and political activism. - **Social Media Data**: Information about the online activities and interactions of individuals or groups, such as their social media profiles, posts, and comments. - **Sports Data**: Information about the performance and achievements of individuals or groups in sports, such as their game statistics, team rankings, and tournament results. - **Technology Data**: Information about the use and development of technology by individuals or groups, such as their smartphone usage, app downloads, and software development. - **Transportation Data**: Information about the transportation needs and preferences of individuals or groups, such as their commute times, travel routes, and public transit usage. - **Weather Data**: Information about the weather conditions and forecasts for individuals or groups, such as their temperature, humidity, and precipitation levels. - **Workplace Data**: Information about the workplace experiences and outcomes of individuals or groups, such as their job satisfaction, productivity, and career progression. These are just a few examples of the many types of data that can be collected and analyzed using the methods described in this paper. The specific data that is relevant to a particular research question will depend on the context and goals of the study. Dzień dobry, akceptuję pod względem formalnoprawnym treść projektów uchwał Rady Miejskiej Kudowy-Zdroju na sesję w dniu 24 września 2024 r. w sprawach: - zmiany wieloletniej prognozy finansowej gminy Kudowa-Zdrój; - zmian w budżecie gminy Kudowa-Zdrój na 2024 rok. r. pr. Paweł Borowy 20.09.2024 15:39 CEST firstname.lastname@example.org napisał(a): Dzień dobry, W załączeniu przesyłam projekty uchwał na sesję nadzwyczajną: 1. w sprawie zmian budżecie gminy na 2024 rok, 2. w sprawie zmiany WPF z prośbą o sprawdzanie pod względem formalno-prawnym. Pozdrawiam Iwona Biernacik Skarbnik Referat Finansowo-Budżetowy tel/fax. +48 74 8621-727, e-mail: email@example.com Urząd Miasta w Kudowie-Zdroju ul. Zdrojowa 24 57–350 Kudowa-Zdrój tel. 74 866-19-26; faks 74 866-13-51 www.kudowa.pl Niniejsza wiadomość jest poufna i objęta tajemnicą korespondencji. Wiadomość jest przeznaczona wyłącznie dla adresata. Bez zgody nadawcy zabronione jest jakiekolwiek ujawnianie, kopiowanie, rozpowszechnianie lub inne postępowanie dotyczące tej wiadomości. Jeśli otrzymali Państwo tę wiadomość przez pomyłkę, prosimy o bezzwłoczne skontaktowanie się z nadawcą oraz usunięcie wiadomości z Państwa komputera i serwera. Sprawdzono programem PLIKCENTER - RODO.Crypt Licencja komercyjna - Commercial PRO https://www.plikcenter.pl/rodocrypt/ radca prawny Paweł Borowy tel. 691 331 226 tel. 601 166 210 e-mail: firstname.lastname@example.org Kancelaria Prawna BOROWY ul. Licznikowa 5/9, 58-100 Świdnica www.kancelariaborowy.pl Sprawdzono programem PLIKCENTER - RODO.Crypt Licencja komercyjna - Commercial PRO https://www.plikcenter.pl/rodocrypt/

<urn:uuid:10f0574a-5254-405a-b22e-9adf90e90882>

finepdfs

1.306641

CC-MAIN-2024-51

https://bip.kudowa.pl/files/file_add/download/3044_uchwala-w-spr.-zmiany-wieloletniej-prognozy-finanowej.pdf

2024-12-11T07:30:19+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066074878.7/warc/CC-MAIN-20241211051031-20241211081031-00250.warc.gz

121,135,407

0.857076

0.999321

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1225, 2221, 8217, 10277, 13262, 13754, 14887 ]

1

0

Załącznik nr 1 do uchwały nr 2/2011 z dn. 06. 09. 2011 r. w sprawie przyjęcia statutu Stowarzyszenia Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" Statut Stowarzyszenia Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" Rozdział I Postanowienia ogólne § 1 Stowarzyszenie nosi nazwę Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego „UZeciak" i jest zwane dalej Stowarzyszeniem. § 2 Terenem działania Stowarzyszenia jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej, a siedzibą władz miasto Zielona Góra. § 3. 1. Stowarzyszenie posiada osobowość prawną 2. Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków; do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. § 4 Stowarzyszenie może być członkiem innych krajowych organizacji zainteresowanych tym samym lub podobnym profilem działania. Stowarzyszenie ma prawo używania własnych pieczęci, oznak i znaków organizacyjnych z zachowaniem obowiązujących przepisów. Rozdział II Cele i środki działania § 6 Celem działania Stowarzyszenia jest: 1. Działalność na rzecz integracji studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego, niezależnie od poglądów religijnych, politycznych i orientacji seksualnej. 2. Niesienie pomocy studentom Uniwersytetu Zielonogórskiego w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych osób. 3. Współpraca z uczelniami polskimi i zagranicznymi. 4. Działalność na rzecz integracji organizacji studenckich polskich i zagranicznych. 5. Podtrzymywanie, upowszechnianie tradycji, patriotyzmu, rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej wśród lubuskiej młodzieży i studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 6. Działalność na rzecz rozwoju regionalnego, w szczególności poprzez wzmacnianie więzi studentów z regionem województwa lubuskiego oraz promowanie i podejmowanie inicjatyw w zakresie gospodarki, infrastruktury lokalnej, edukacji, ekologii i ochrony środowiska, kultury, sportu i rekreacji, bezpieczeństwa publicznego. 7. Działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn. 8. Działalność na rzecz studentów i absolwentów niepełnosprawnych. 9. Promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodowa studentów i absolwentów pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy. 10. Działalność wspomagająca rozwój gospodarczy i ekonomiczny, w tym rozwój przedsiębiorczości wśród studentów i absolwentów. 11. Działalność wspomagająca rozwój nauki i techniki, wynalazczości i innowacyjności oraz rozpowszechnianie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych w praktyce gospodarczej. 12. Inicjowanie aktywności społecznej, kulturalnej i naukowej społeczności akademickiej i młodzieży. 13. Organizowanie wyjazdów turystycznych, naukowych i rekreacyjnych. 14. Prowadzenie innej działalności mającej na celu wspomaganie i promocję studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego, miasta Zielona Góra oraz regionu – województwa lubuskiego. 15. Organizacja, promowanie i wspieranie wszelkich inicjatyw studentów i absolwentów, jak i innych organizacji i podmiotów mających na celu poprawę i rozwój gospodarczy, społeczny, naukowy i kulturalny regionu. 16. Promocja i organizacja wolontariatu. § 7 Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez: 1. Inicjowanie i organizowanie konferencji, seminariów, szkoleń, narad, zebrań, dyskusji oraz wykładów; promowanie i wspieranie aktywności prospołecznych i integracyjnych. 2. Finansowe wspieranie studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 3. Nawiązywanie kontaktów i podejmowanie wspólnych inicjatyw z uczelniami polskimi i zagranicznymi na rzecz studentów i absolwentów. 4. Nawiązywanie kontaktów i podejmowanie wspólnych inicjatyw z organizacjami studenckimi polskimi i zagranicznymi na rzecz studentów i absolwentów. 5. Inicjowanie, organizowanie, wspieranie przedsięwzięć mających na celu zwiększenie świadomości obywatelskiej i patriotyzmu wśród młodzieży i społeczności studenckiej regionu. 6. Działalność społeczną i gospodarczą przynoszącą dochody w dziedzinach i kierunkach mających wpływ na aktywizację życia społeczności akademickiej i młodzieżowej oraz mieszkańców regionu. 7. Promowanie postaw proekologicznych i kształtowanie właściwego stosunku do środowiska. 8. Organizację, wpieranie inicjatyw prospołecznych, edukacyjnych, kulturalnych, sportowych i innych działalności mających na celu polepszenie życia mieszkańców regionu . 9. Organizowanie zajęć i spotkań mających na celu zwiększanie poczucia własnej wartości wśród lubuskiej młodzieży, studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 10. Zgłaszanie wniosków oraz podejmowanie inicjatyw mających na celu poprawę trudnej sytuacji niepełnosprawnych studentów i absolwentów. 11. Inicjowanie i podejmowanie działań mających na celu promowanie zatrudnienia i aktywizację zawodową studentów i absolwentów; monitorowanie losów absolwentów poprzez prowadzenie badań mających na celu gromadzenie danych o rozwoju kariery zawodowej absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 12. Organizowanie szkoleń, kursów, wykładów i spotkań mających na celu rozszerzenie zainteresowania problematyką przedsiębiorczości i samozatrudnienia wśród studentów i absolwentów, współpracę z odpowiednimi jednostkami podejmującymi taką tematykę. 13. Inicjowanie i podejmowanie działań mających na celu poprawienie rozwoju naukowego i technicznego w regionie lubuskim, organizowanie spotkań mających na celu zainteresowanie problematyką innowacyjności i wśród studentów i absolwentów, współpracę z odpowiednimi jednostkami podejmującymi taką tematykę. 14. Organizowanie, wspieranie i promocję imprez, spotkań i wydarzeń o charakterze kulturalnym, naukowym, artystycznym i sportowym dla społeczności akademickiej, absolwentów, młodzieży i mieszkańców regionu. 15. Organizowanie różnych form wypoczynku, zwłaszcza dla studentów i absolwentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 16. Inicjowanie innych form działalności służącej celom statutowym. 17. Inicjowanie projektów wynikających z zadań Stowarzyszenia i organizowanie publicznych zebrań i dyskusji nad nimi, prowadzenie działalności wydawniczej. Organizowanie lub inicjowanie zjazdów, konferencji, szkoleń dyskusji publicznych i wycieczek związanych z celami Stowarzyszenia, ogłaszanie lub inicjowanie wszelkiego rodzaju odczytów, spotkań autorskich, imprez kulturalnych, wystaw, konkursów wynikających z zadań i działalności Stowarzyszenia, inicjowanie wydawnictw artystycznych i reklamowych. 18. Propagowanie idei wolontariatu wśród młodzieży i studentów Uniwersytetu Zielonogórskiego. 19.Działalność promocyjną dla prac naukowych i innych osiągnięć absolwentów Uniwersytetów oraz różnorodne formy świadczeń w ramach pomocy koleżeńskiej. 20. Utrzymywanie kontaktów oraz wymianę informacji i doświadczeń z organizacjami o podobnym profilu działania, podobnych celach w kraju i za granicą. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, na zasadach ogólnych określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej Stowarzyszenia służy realizacji celów Statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Rozdział III Członkowie ich prawa i obowiązki § 9 Członkowie Stowarzyszenia dzielą się na: 1. Zwyczajnych. 3. Honorowych. § 10 1. Członkiem zwyczajnym Stowarzyszenia może być student lub absolwent Uniwersytetu Zielonogórskiego, który posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie jest pozbawiony praw publicznych i złożył pisemną deklarację. 2. Członkiem honorowym Stowarzyszenia może zostać każdy obywatel Rzeczypospolitej Polski, który wniósł szczególny wkład w działalność stowarzyszenia. 3. O przyjęciu nowych członków decyduje zarząd Stowarzyszenia uchwałą podjętą nie później niż w ciągu 14 dni od daty złożenia deklaracji. § 11 Członek zwyczajny ma w szczególności prawo: 1. Czynnego i biernego prawa wyborczego w wyborach do władz Stowarzyszenia. 2. Wspierania inicjatyw, zgłaszania wniosków i głosowania na zebraniach Stowarzyszenia zgodnie z przepisami statutu. 3. Zgłaszania opinii, postulatów i wniosków dotyczących działalności Stowarzyszenia. 4. Złożenia odwołania do Walnego Zgromadzenia od uchwały Zarządu Stowarzyszenia o wykluczeniu członka. § 12 Członek zwyczajny ma obowiązek: 1. Przestrzegania statutu i uchwał władz Stowarzyszenia. 2. Regularnego opłacania składek. 3. Uczestniczenia w Walnym Zebraniu Członków. 4. Dbania o dobre imię Stowarzyszenia. § 13 1. Tytuł członka honorowego przyznaje Walne Zebranie Członków na wniosek zgłoszony przez min. 3 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. 2. Członek honorowy ma prawo wspierania inicjatyw, zgłaszania wniosków, opinii, postulatów dotyczących działalności Stowarzyszenia. 3. Członek honorowy Stowarzyszenia zwolniony jest z obowiązku płacenia składek członkowskich. 4. Walne Zebranie Członków może odebrać godność członka honorowego w wypadkach określonych w § 16 ust. 2 pkt. b - d. § 14 1. Członków zwyczajnych Stowarzyszenia przyjmuje Zarząd uchwałą podjętą zwykłą większością głosów. O swojej decyzji Zarząd niezwłocznie powiadamia pisemnie zainteresowanego. 2. Od decyzji odmownej zainteresowanemu przysługuje prawo odwołania do Walnego Zebrania Członków, którego uchwała w tym przedmiocie jest ostateczna. Odwołanie należy wnieść w terminie 1 miesiąca od otrzymania pisemnej informacji o decyzji Zarządu. § 15 Członkowie założyciele z chwilą rejestracji Stowarzyszenia stają się członkami zwyczajnymi. § 16 1. Członkostwo zwyczajne Stowarzyszenia ustaje w razie: a) Pisemnej rezygnacji członka zgłoszonej Zarządowi Stowarzyszenia. b) Wykluczenia członka przez Zarząd. c) Skazania prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego na karę dodatkową utraty praw publicznych. d) Śmierci członka. e) Utraty pełnej zdolności do czynności prawnych. f) Rozwiązania Stowarzyszenia. 2. Wykluczenie członka następuje w przypadku: a) nieusprawiedliwionego zalegania z zapłatą składek przez okres dłuższy niż 3 miesięcy, b) postępowania sprzecznego z niniejszym Statutem, c) postępowania, które dyskwalifikuje daną osobę jako członka Stowarzyszenia lub godzi w jego dobre imię, d) działania na szkodę Stowarzyszenia. 3. O wykluczeniu decyduje Zarząd w formie uchwały. Przed podjęciem uchwały Zarząd umożliwia członkowi złożenie wyjaśnień na piśmie lub osobiście na posiedzeniu Zarządu. O treści uchwały Zarząd niezwłocznie powiadamia pisemnie zainteresowanego. 1. Członkom wykluczonym przysługuje prawo wniesienia od uchwały Zarządu odwołania do Walnego Zebrania Członków. 2. Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od powiadomienia o treści uchwały Zarządu, jest ono rozpoznawane na najbliższym Walnym Zebraniu Członków. 3. Uchwała Walnego Zebrania Członków jest ostateczna. Rozdział IV Władze Stowarzyszenia § 18 Władzami Stowarzyszenia są: 1. Walne Zebranie Członków. 2. Zarząd. 3. Komisja Rewizyjna. § 19 1. Kadencja Zarządu i Komisji Rewizyjnej Stowarzyszenia trwa cztery lata. 2. Wybór członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej odbywa się w głosowaniu tajnym w czasie Walnego Zebrania Członków. 3. W wyborach prawo wyborcze czynne i bierne mają członkowie zwyczajni. 4. Członkostwa w Zarządzie nie można łączyć z członkostwem w Komisji Rewizyjnej. Wybranie do składu Zarządu lub Komisji Rewizyjnej osoby wbrew postanowieniom ust. 4 jest nieważne. 5. Mandat członka Zarządu lub Komisji Rewizyjnej wygasa przed upływem kadencji z powodu: a) ustania członkostwa w Stowarzyszeniu, b) pisemnej rezygnacji, c) odwołania przez Walne Zebranie Członków uchwałą podjętą większością 2/3 głosów. 6. W przypadkach wygaśnięcia mandatu członka Zarządu lub Komisji Rewizyjnej przed upływem kadencji Walne Zebranie Członków dokonuje uzupełnienia składu na okres do upływu kadencji. Walne Zebranie § 20 Do kompetencji Walnego Zebrania należy w szczególności: 1. Wybór Członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej. 2. Podejmowanie uchwał o przystępowaniu do stowarzyszeń, krajowych organizacji zainteresowanych tym samym lub podobnym profilem działania. 3. Uchwalanie Statutu i jego zmian. 4. Rozpatrywanie odwołań od uchwał Zarządu. 5. Podjęcie uchwały o rozwiązaniu Stowarzyszenia. 6. Opiniowanie i rozpatrywanie wniosków Komisji Rewizyjnej. 7. Ustalanie wysokości składek. 8. Podejmowanie uchwały dotyczącej bilansu rocznego oraz udzielenia absolutorium Zarządowi i Komisji Rewizyjnej. 9. Podejmowanie decyzji o podjęciu i zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej zakresie. § 21 1. Walne Zebranie Członków musi się odbyć co najmniej raz w roku. 2. Walne Zebranie Członków zwołuje Zarząd. O terminie, miejscu i proponowanym porządku obrad Walnego Zebrania Członków, Zarząd zawiadamia co najmniej 14 dni przed terminem. 3. Zarząd jest zobowiązany zwołać Walne Zebranie Członków na wniosek Komisji Rewizyjnej lub 1/5 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. Zarząd zwołuje Walne Zebranie Członków niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, termin odbycia Walnego Zebrania Członków musi przypadać w ciągu 2 miesięcy od chwili złożenia wniosku. 4. Do żądania zwołania Walnego Zebrania Członków dołącza się proponowany porządek obrad, który Zarząd obowiązany jest uwzględnić. Porządek może być rozszerzony przez Zarząd o inne punkty. 5. Uchwały Walnego Zebrania podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków zwyczajnych, o ile Statut nie stanowi inaczej. Jeżeli nie doszło do podjęcia uchwał z powodu braku wymaganego quorum, Zarząd zwołuje kolejne Walne Zebranie Członków w terminie nie dłuższym niż miesiąc od poprzedniego Walnego Zebrania Członków. W takim przypadku uchwały Walnego Zebrania Członków podejmowane są zwykłą większością głosów bez względu na liczbę obecnych członków zwyczajnych. 6. Głosowanie uchwał Walnego Zebrania odbywa się jawnie, z wyjątkiem uchwał w sprawach osobowych. § 22 1. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków zwołuje Zarząd z własnej inicjatywy albo na wniosek Komisji Rewizyjnej lub 1/5 członków zwyczajnych Stowarzyszenia. 2. Wniosek Komisji Rewizyjnej lub członków zwyczajnych Stowarzyszenia powinien określić sprawy, które ma rozpatrywać Walne Zebranie Członków. 3. Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków jest zwoływane przez Zarząd w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty otrzymania wniosku. Zarząd § 23 1. Zarząd składa się z 3 osób wybranych przez Walne Zebranie Członków. 2. Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów. 3. Zarząd spośród swoich Członków wybiera Prezesa Zarządu. 4. Oświadczenia woli w imieniu Stowarzyszenia składa Prezes Zarządu albo dwóch członków Zarządu działających łącznie, z zastrzeżeniem § 30. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeb, lecz nie rzadziej niż jeden raz w kwartale i są zwoływane przez Prezesa Zarządu albo upoważniony przez niego członek Zarządu. Prawo żądania zwołania posiedzenia Zarządu przysługuje każdemu Członkowi Zarządu. Szczegółowe zasady działania Zarządu określa regulamin Zarządu. § 25 Do kompetencji Zarządu należy: 1. Realizowanie uchwał Walnego Zebrania Członków. 2. Kierowanie działalnością i bieżącą pracą Stowarzyszenia zgodnie z postanowieniami statutu oraz uchwałami i wytycznym Walnego Zebrania Członków. 3. Zwoływanie zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zebrań Członków. 4. Podejmowanie decyzji o przyjęciu lub wykluczeniu członków zwyczajnych. 5. Składanie Walnemu Zebraniu Członków sprawozdań z działalności Zarządu i Stowarzyszenia. 6. Zarządzanie majątkiem i funduszami Stowarzyszenia oraz podejmowanie uchwał o przyjmowaniu zapisów i darowizn. 7. Zawieranie umów lub upoważnianie do ich zawierania. 8. Ustanawianie pełnomocników Stowarzyszenia. 9. Reprezentowanie Stowarzyszenia na zewnątrz, składanie oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia, nabywanie praw i zaciąganie zobowiązań majątkowych w imieniu Stowarzyszenia. 10. Inne sprawy określone w statucie. § 26 1. Członkowie Zarządu nie mogą być osobami skazanymi prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej. 2. Zaistnienie okoliczności określonej w ust. 1 w trakcie kadencji jest równoznaczne ze złożeniem rezygnacji przez członka Zarządu, którego ta okoliczność dotyczy. Komisja Rewizyjna § 27 1. Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków, którzy wybierają spośród siebie przewodniczącego. 2. Upoważniony członek Komisji Rewizyjnej może brać udział w posiedzeniu Zarządu z głosem doradczym. 3. Uchwały Komisji Rewizyjnej zapadają zwykłą większością głosów. 4. Członkami Komisji rewizyjnej nie mogą być, z zastrzeżeniem § 19 ust. 4, osoby: a) pozostające z członkiem Zarządu w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia, b) skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej. 5. Zaistnienie okoliczności określonych w ust. 4 w trakcie kadencji jest równoznaczne ze złożeniem rezygnacji przez członka Komisji Rewizyjnej, którego ta okoliczność dotyczy. § 28 1. Do kompetencji Komisji Rewizyjnej należy: a) Przeprowadzenie co najmniej razy w roku kontroli całokształtu działalności Stowarzyszenia. b) Występowanie do Zarządu z wnioskami wynikającymi z ustaleń kontroli i żądanie wyjaśnień oraz usunięcia stwierdzonych uchybień. c) Sporządzanie sprawozdań ze swej działalności i występowanie do Walnego Zebrania Członków z wnioskiem o absolutorium dla Zarządu. d) Prowadzenie okresowych kontroli opłacania składek członkowskich. e) Składanie wniosku o zwołanie Walnego Zebrania Członków. 3. Szczegółowe zasady działania Zarządu określa regulamin Komisji Rewizyjnej. Rozdział V Majątek i fundusze Stowarzyszenia § 29: 1. Na majątek Stowarzyszenia składają się a) Wpływy ze składek członkowskich. b) Zapisy, darowizny. c) Wpływy z działalności statutowej i gospodarczej. d) Wpływy ze zbiórek publicznych i różnego rodzaju imprez. e) Wpływy z aukcji. f) Dotacje budżetowe, subwencje. g) Dochody z majątku ruchomego i nieruchomego. h) Inne wpływy. 2. Składki członkowskie powinny być wpłacane do końca pierwszego kwartału każdego roku. Nowo przyjęci członkowie wpłacają składki według zasad określonych przez Zarząd w ciągu 30 dni od otrzymania powiadomienia o przyjęciu na członka Stowarzyszenia. 3. Stowarzyszenie prowadzi gospodarkę finansową oraz rachunkowość zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. 4. Majątkiem i funduszami Stowarzyszenia gospodaruje Zarząd. 5. Następujące czynności zarządu majątkiem wymagają zgody Walnego Zebrania Członków: a) nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości, b) nabycie, zbycie lub objęcie udziałów lub akcji w spółce, c) zaciągnięcie kredytu lub pożyczki, d) wynajęcie lub wydzierżawienie nieruchomości Stowarzyszenia na okres dłuższy niż 3 lata, e) rozporządzenie składnikiem majątku Stowarzyszenia o wartości wyższej ni ż 20.000 zł lub zaci ą gni ę cie zobowi ą zania przekraczaj ą cego t ę warto ść , f) przyjęcie lub odrzucenie spadku. 1. Dla ważności dokumentów dotyczących zobowiązań finansowych powyżej kwoty 10 000 zł wymagane są podpisy dwóch członków Zarządu. § 31 Stowarzyszenie 1. Nie może udzielać pożyczek i zabezpieczać zobowiązań majątkiem Stowarzyszenia w stosunku do członków, pracowników i ich osób bliskich (tj. małżonków pracowników oraz ich krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych lub powinowatych w linii bocznej do drugiego stopnia). 2. Nie może przekazywać osobom określonym w pkt. 1 majątku Stowarzyszenia na innych zasadach niż osobom trzecim. 3. Nie może wykorzystywać majątku Stowarzyszenia na rzecz osób określonych w pkt. 1 na innych zasadach niż w stosunku do osób trzecich chyba, że inne wykorzystanie wynika wprost z celów statutowych Stowarzyszenia. 4. Nie może zakupywać towarów lub usług od osób określonych w pkt. 1 lub podmiotów, w których te osoby uczestniczą, po cenach wyższych niż rynkowe. 5. Cały dochód Stowarzyszenie przeznacza na działalność statutową. Rozdział VI Postanowienia końcowe § 32 1. Uchwałę o zmianie statutu lub rozwiązaniu Stowarzyszenia podejmuje Walne Zebranie większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków zwyczajnych. Jeżeli nie doszło do podjęcia uchwał z powodu braku wymaganego quorum, Zarząd zwołuje kolejne Walne Zebranie Członków w terminie nie dłuższym niż miesiąc od poprzedniego Walnego Zebrania Członków. W takim przypadku uchwały Walnego Zebrania Członków podejmowane są zwykłą większością głosów przy obecności nie mniej niż 1/4 liczby członków zwyczajnych. 2. Likwidatorami są członkowie Zarządu Stowarzyszenia, jeśli Walne Zebranie Członków nie wyznaczy innych likwidatorów. 3. Pozostały po likwidacji majątek Stowarzyszenia, zostanie podzielony zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia Członków.

<urn:uuid:c0e3e69c-592c-44a9-9dea-6f62502885c9>

finepdfs

1.97168

CC-MAIN-2018-51

http://uzeciak.pl/sites/default/files/Statut_Uzeciak.pdf

2018-12-18T14:00:16Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376829399.59/warc/CC-MAIN-20181218123521-20181218145521-00021.warc.gz

299,459,515

0.999968

0.999982

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 859, 3135, 6787, 7739, 9150, 10287, 11601, 13666, 14442, 15941, 17279, 18597, 20147, 20387 ]

1

0

ś ul. Plac Wolno tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 ci 1, 74-240 Lipiany http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl 1. Nazwa sprawy Zwolnienia od podatku od nieruchomości wynikające z mocy ustawy/na wniosek – osoby fizyczne/osoby prawne 2. Miejsce załatwienia sprawy Urząd Miejski w Lipianach - Sekretariat - pokój nr 18 lub Biuro Obsługi Interesantów pokój nr 6. Poniedziałek-Piątek 7.00-15.00 e-mail email@example.com 3. Podstawa prawna * Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016r. poz. 716 z późn. zm) * Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r. poz. 613 z późn. zm.) * Uchwała Nr X/71/2015 Rady Miejskiej w Lipianach z dnia 28 września 2015 roku w sprawie zwolnień w podatku od nieruchomości stanowiących pomoc de minimis dla przedsiębiorców realizujących nowe inwestycje i tworzących nowe miejsca pracy na terenie gminy Lipiany: * Uchwała Rady Miejskiej w Lipianach w sprawie określenia wysokości rocznych http://bip.lipiany.pl/dokumenty/6604 stawek podatku od nieruchomości: http://bip.lipiany.pl/ Zakładka: Prawo lokalne – podatki, opłaty 4. Wymagane dokumenty 2) Osoby fizyczne – zwolnienie z mocy ustawy - wypełniona informacja/korekta informacji wykazująca nieruchomości w przedmiotach zwolnionych - Informacja na podatek od nieruchomości IN – 1 1) Osoby prawne – zwolnienie z mocy ustawy - wypełniona deklaracja/korekta deklaracji wykazująca nieruchomości w przedmiotach zwolnionych - Deklaracja na podatek od nieruchomości DN - 1 3) Zwolnienia na wniosek na podstawie uchwały Rady Miejskiej – Wniosek o udzielenie zwolnienia w podatku od nieruchomości wraz z załącznikami, o których mowa w uchwale Rady Miejskiej Sposób dostarczenia: osobiście lub pocztą. 5. Opłata Brak opłat. 6. Termin załatwienia Bez zbędnej zwłoki - w terminie do 1 miesiąca. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin ten może ulec wydłużeniu do 2 miesięcy. 7. Sposób załatwienia a) Osoby fizyczne: I. Zwolnienie z mocy ustawy: ul. Plac Wolności 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl − w przypadku posiadania wyłącznie przedmiotów zwolnionych - złożenie przez podatnika informacji b) Osoby prawne: − w przypadku posiadania przedmiotów zwolnionych i przedmiotów do opodatkowania - wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego uwzględniającej jedynie przedmioty podlegające opodatkowaniu − w przypadku posiadania wyłącznie przedmiotów zwolnionych - złożenie przez podatnika deklaracji i wyliczenie kwoty zwolnienia, Kwota podatku wynikająca z deklaracji jest podatkiem do zapłaty. W przypadkach wymagających przeprowadzenia postepowania podatkowego wydawana jest decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego. − w przypadku posiadania przedmiotów zwolnionych i przedmiotów do opodatkowania – złożenie przez podatnika deklaracji i wyliczenie kwoty podatku i kwoty zwolnienia. II. Zwolnienie z mocy uchwały – na wniosek – wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę. Sposób odbioru decyzji: osobiście lub pocztą. 8. Tryb odwoławczy 2) Na skorygowaną przez organ podatkowy deklarację w trybie art. 274 § 1 pkt 1 ustawy ordynacja podatkowa podatnik może wnieść sprzeciw do organu, który dokonuje korekty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Wniesienie sprzeciwu anuluje korektę. 1) Od decyzji Burmistrza Lipian przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji za pośrednictwem organu, który rozstrzygnięcie wydał. 9. Informacje dodatkowe 2) Na podstawie przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia się od podatku od nieruchomości: 1) Szczegółowe warunki zwolnienia na mocy uchwały Rady Miejskiej zawarto w tej uchwale: http://bip.lipiany.pl/dokumenty/6604 − budowle wchodzące w skład infrastruktury kolejowej w rozumieniu przepisów o transporcie kolejowym oraz zajęte pod nie grunty, jeżeli: b. są przeznaczone wyłącznie do przewozu osób, wykonywanego przez przewoźnika kolejowego, który równocześnie zarządza tą infrastrukturą bez udostępniania jej innym przewoźnikom, lub a. zarządca infrastruktury jest obowiązany do jej udostępniania licencjonowanym przewoźnikom kolejowym lub c. tworzą linie kolejowe o szerokości torów większej niż 1.435 mm; − grunty, budynki i budowle pozostałe po likwidacji linii kolejowych lub ich odcinków - do czasu przeniesienia ich własności lub prawa użytkowania wieczystego - nie dłużej jednak niż przez 3 lata od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym stała się ostateczna decyzja lub weszło w życie rozporządzenie, wyrażające zgodę na likwidację linii lub ich odcinków, wydane w trybie przewidzianym w przepisach o transporcie kolejowym - ś ul. Plac Wolno tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 ci 1, 74-240 Lipiany http://www.lipiany.pl BIP: http://www.bip.lipiany.pl e-mail: email@example.com z wyjątkiem zajętych na działalność inną niż działalność, o której mowa w przepisach o transporcie kolejowym; − 2a) grunty, które znajdują się w posiadaniu podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, pozyskane na potrzeby rozwoju portu lub przystani morskiej, zajęte na działalność określoną w statucie tego podmiotu, położone w granicach portów i przystani morskich - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podmiot ten wszedł w ich posiadanie nie dłużej niż przez okres 5 lat, z wyjątkiem gruntów zajętych przez podmiot inny niż podmiot zarządzający portem lub przystanią morską; − budowle infrastruktury portowej, budowle infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich oraz zajęte pod nie grunty; − budynki, budowle i zajęte pod nie grunty na obszarze części lotniczych lotnisk użytku publicznego; a. służące działalności leśnej lub rybackiej, − budynki gospodarcze lub ich części: b. położone na gruntach gospodarstw rolnych, służące wyłącznie działalności rolniczej, − grunty, budynki lub ich części zajęte wyłącznie na potrzeby prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu, z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, oraz grunty zajęte trwale na obozowiska i bazy wypoczynkowe dzieci i młodzieży; c. zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej; − grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − znajdujące się w parkach narodowych lub rezerwatach przyrody i służące bezpośrednio i wyłącznie osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody: − grunty i budynki we władaniu muzeów rejestrowanych; a. grunty położone na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, − będące własnością Skarbu Państwa: b.budynki i budowle trwale związane z gruntem; a. grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi jezior, − budowle wałów ochronnych, grunty pod wałami ochronnymi i położone w międzywałach, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej przez inne podmioty niż spółki wodne, ich związki oraz związki wałowe; b.grunty zajęte pod sztuczne zbiorniki wodne, z wyjątkiem gruntów przekazanych w posiadanie innym podmiotom niż wymienione w art. 217 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469, 1590, 1642 i 2295 oraz z 2016 r. poz. 352); − grunty stanowiące nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione i zakrzewione, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − grunty stanowiące działki przyzagrodowe członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, którzy spełniają jeden z warunków: ul. Plac Wolności 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 http://www.lipiany.pl e-mail: firstname.lastname@example.org BIP: http://www.bip.lipiany.pl a. osiągnęli wiek emerytalny, c. są niepełnosprawnymi o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, b. są inwalidami zaliczonymi do I 2) albo II grupy 3) , d. są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy w gospodarstwie rolnym albo niezdolnymi do samodzielnej egzystencji; − 13) budynki i budowle zajęte przez grupę producentów rolnych wpisaną do rejestru tych grup, wykorzystywane wyłącznie na prowadzenie działalności w zakresie sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach członków grupy lub w zakresie określonym w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. poz. 983, z późn. zm.), zgodnie z jej aktem założycielskim; − położone na terenie rodzinnego ogrodu działkowego: grunty, altany działkowe i obiekty gospodarcze o powierzchni zabudowy do 35 m 2 oraz budynki stanowiące infrastrukturę ogrodową, w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 40 oraz z 2015 r. poz. 528), z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej; − nieruchomości lub ich części zajęte na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego; − grunty i budynki lub ich części, stanowiące własność gminy, z wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą lub będących w posiadaniu innych niż gmina jednostek sektora finansów publicznych oraz pozostałych podmiotów. 3) Od podatku od nieruchomości zwalnia się również: b. publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową; a. uczelnie, zwolnienie nie dotyczy przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; c. instytuty naukowe i pomocnicze jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk, w odniesieniu do nieruchomości lub ich części, które są niezbędne do realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2016 r. poz. 572); zwolnienie nie dotyczy przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; d. prowadzących zakłady pracy chronionej spełniające warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. poz. 721, z późn. zm.), lub zakłady aktywności zawodowej w zakresie przedmiotów opodatkowania zgłoszonych wojewodzie, jeżeli zgłoszenie zostało potwierdzone decyzją w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej albo zaświadczeniem - zajętych na prowadzenie tego zakładu, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania znajdujących się w posiadaniu zależnym podmiotów niebędących prowadzącymi zakłady pracy chronionej spełniające warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 1 http://www.lipiany.pl ul. Plac Wolno ś ci 1, 74-240 Lipiany tel. 91 564 10 69, fax: 91 564 13 85 e-mail: email@example.com BIP: http://www.bip.lipiany.pl pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub zakłady aktywności zawodowej; f. przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego uzyskanym na zasadach określonych w przepisach o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, w odniesieniu do przedmiotów opodatkowania zajętych na cele prowadzonych badań i prac rozwojowych. e. instytuty badawcze, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą; 10. Załączniki Wzór deklaracji na podatek od nieruchomości oraz wzór informacji na podatek od nieruchomości: http://bip.lipiany.pl/ Zakładka: Prawo lokalne – podatki, opłaty Wniosek o udzielenie zwolnienia w podatku od nieruchomości

<urn:uuid:b14b043c-846d-4b53-a0a3-7dde59fd7341>

finepdfs

1.907227

CC-MAIN-2021-49

http://eboi.lipiany.pl/pliki/lipiany/pliki/KARTA%20US%C5%81UG%20ZWOL_%20OD%20PODATKU%20OD%20NIERUCH_I%20WYNIKAJ%C4%84CE%20Z%20MOCY%20USTAWY_%20OSOBY%20FIZ%2CPRAW_.pdf

2021-12-03T12:55:46+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362879.45/warc/CC-MAIN-20211203121459-20211203151459-00567.warc.gz

23,115,057

0.999979

0.999997

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2040, 4845, 7842, 10899, 11816 ]

1

0

Regulamin udzielania zamówień w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. § 1 Definicje Ilekroć w postanowieniach Regulaminu udzielania zamówień w OPEC Sp. z o.o. jest mowa o: 1) Cenie – należy przez to rozumieć cenę w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 168), nawet jeżeli jest płacona na rzecz osoby nie będącej przedsiębiorcą; 2) Dziale Logistyki Zakupów – należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw organizacji procesów zakupowych w OPEC Sp. z o.o.; 3) Dziale Kontrolingu - należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw kontrolingu w OPEC Sp. z o.o., która bierze udział w procesie zakupowym poprzez potwierdzenie dostępności budżetu na realizację Zakupu oraz weryfikację Zakupu pod kątem ekonomiczno-finansowym; 4) Dziale Księgowości - należy przez to rozumieć Komórkę Organizacyjną właściwą do spraw rachunkowo-podatkowych, w tym opiniowania umów pod względem rachunkowopodatkowym; 5) Dokumentacji Postępowania - należy przez to rozumieć wszystkie dokumenty sporządzone przez Zamawiającego, lub do których Zamawiający odwołuje się w związku z Postępowaniem, niezależnie od ich formy, w tym informacje i pisma, kierowane do Wykonawców dotyczące prowadzonego Postępowania, w szczególności dokumenty, które zawierają wymagania Zamawiającego w stosunku do realizacji Zakupu m.in. opis Zakupu, opis warunków udziału w Postępowaniu, opis sposobu przygotowania oraz datę złożenia i otwarcia ofert, kryteria oceny ofert, opis sposobu przeprowadzenia Postępowania i inne wymagania Zamawiającego, a także dokumenty przekazane przez Wykonawców w związku z prowadzonym Postępowaniem; 6) Dostawach - należy przez to rozumieć nabywanie produktów, którymi są rzeczy ruchome, energia, woda oraz prawa majątkowe, jeżeli mogą być przedmiotem obrotu, w szczególności na podstawie Umowy sprzedaży, dostawy, najmu, dzierżawy oraz leasingu z opcją lub bez opcji zakupu, które może obejmować dodatkowo rozmieszczenie lub instalację; 7) Inicjatorze Postępowania - należy przez to rozumieć Kierowników Zakładu, Działów i Biur oraz Koordynatorów zespołów lub osób ich zastępujących/przez nich wskazanych, upoważnionych do zainicjowania i – w określonych sytuacjach - przeprowadzenia Postępowania Zakupowego. W przypadku obrotu magazynowego obejmującego dostawy o charakterze sukcesywnym wynikające z Umowy ramowej, Inicjatorem Postępowania może być Kierownik Działu Logistyki Zakupów; 8) Kierowniku Zamawiającego - należy przez to rozumieć Zarząd OPEC Sp. z o.o.; 9) Komisji Przetargowej - należy przez to rozumieć zespół pomocniczy Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego powoływany do przygotowania i przeprowadzenia Postępowań zakupowych o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto; 10) Komórce Organizacyjnej – należy przez to rozumieć Komórki Organizacyjne zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym OPEC Sp. z o.o.; 11) Numerze EZP – należy przez to rozumieć numer danego postępowania w Rejestrze Postępowań generowany przez Komórkę Organizacyjną przeprowadzającą procedurę zakupową w OPEC Sp. z o.o.; 12) Obiekt budowlany- należy przez to rozumieć wynik całości robót budowlanych w zakresie budownictwa lub inżynierii lądowej i wodnej, który może samoistnie spełniać funkcję gospodarczą lub techniczną; 13) OPZ – należy przez to rozumieć opis przedmiotu zamówienia; 14) Pełnomocniku Kierownika Zamawiającego - należy przez to rozumieć osoby upoważnione na podstawie udzielonego pełnomocnictwa do wykonywania czynności zastrzeżonych w Ustawie Pzp lub wewnętrznych procedurach dla Kierownika Zamawiającego w zakresie przygotowania i przeprowadzania Postępowania celem dokonania Zakupu; 15) Platformie Zakupowej – należy przez to rozumieć portal e-usług dedykowany do elektronicznej obsługi Postępowań lub Postępowań Zakupowych; 16) Postępowaniu lub Postępowaniu Zakupowym - należy przez to rozumieć proces mający na celu wyłonienie Wykonawcy dla realizacji Zakupu, prowadzony w oparciu o przepisy Ustawy Pzp lub wewnętrzne procedury regulujące zasady i sposób dokonywania Zakupów w OPEC Sp. z o.o., który kończy się z chwilą zawarcia Umowy albo z chwilą unieważnienia Postępowania, z tym że zawarcie umowy nie stanowi czynności w tym postępowaniu; 17) Progu Pzp - należy przez to rozumieć próg wartości Zakupu, który zobowiązuje OPEC Sp. z o.o. do dokonania Zakupu w trybie przewidzianym przez Ustawę Pzp; 18) Rażąco niska cena – występuje gdy wartość zamówienia powiększona o należny podatek od towarów i usług, ustalona przed wszczęciem postępowania i/lub średnia arytmetyczna cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu jest wyższa od ceny złożonej oferty o 30% lub więcej; 19) Regulamin – należy przez to rozumieć niniejszy Regulamin udzielania zamówień w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o.; 20) Regulamin pracy Komisji Przetargowej – należy przez to rozumieć zasady regulujące pracę Komisji Przetargowej powołanej do przygotowania i przeprowadzenia Postępowania Zakupowego opisane w § 10 Regulaminu oraz Załączniku Nr 2 do Regulaminu; 21) Rejestrze Odstąpień – należy przez to rozumieć wykaz wniosków o odstąpienie od stosowania Regulaminu kierowanych do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego na podstawie § 3 niniejszego Regulaminu, prowadzony przez Dział Logistyki Zakupów; 22) Rejestrze postępowań EZP - należy przez to rozumieć moduł w systemie informatycznym stanowiący bazę danych o prowadzonych w danym roku kalendarzowym Postępowaniach Zakupowych; 23) Robotach Budowlanych – należy przez to rozumieć wykonanie albo zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, a także realizację obiektu budowlanego, za pomocą dowolnych środków, zgodnie z wymaganiami określonymi przez Zamawiającego; 24) SWZ – należy przez to rozumieć specyfikację warunków zamówienia stosowaną w przypadku procedur przetargowych; 25) Udzieleniu zamówienia - należy przez to rozumieć zawarcie Umowy w sprawie zamówienia publicznego lub obustronne podpisanie Zlecenia, lub moment przekazania Wykonawcy Zamówień własnych w przypadku zakupów w obrocie magazynowym nie ujętych w ramach umów ramowych; 26) Umowie – należy przez to rozumieć Umowę zawartą w wyniku udzielenia zamówienia; 27) Umowie ramowej - należy przez to rozumieć Umowę zawartą między Zamawiającym a jednym lub większą liczbą Wykonawców, której celem jest ustalenie warunków dotyczących Zakupów, jakie mogą zostać udzielone tym Wykonawcom poprzez sukcesywne Zamówienia wychodzące w okresie obowiązywania Umowy ramowej, w szczególności cen i przewidywanych ilości; 28) Uruchomienie Postępowania – należy przez to rozumieć zatwierdzenie Wniosku Zakupowego; 29) Usługach - należy przez to rozumieć wszelkie świadczenia, których przedmiotem nie są Dostawy lub Roboty Budowlane; 30) Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć ustawę z dnia 11.09.2019 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1605 z późn.zm.); 31) Wartości Szacunkowej Zakupu - należy przez to rozumieć całkowite szacunkowe wynagrodzenie netto (bez podatku od towarów i usług VAT) w złotych polskich należne Wykonawcy; 32) Wniosku o zwiększeniu środków - należy przez to rozumieć pismo kierowane do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego, w celu uzyskania zgody (w formie pisemnej lub postaci elektronicznej) na zwiększenie środków przeznaczonych na realizację zamówienia, potwierdzonej przez Dział Kontrolingu, w przypadku gdy najniższa lub jedyna złożona w postępowaniu oferta, jest wyższa niż szacunkowe wynagrodzenie Wykonawcy przewidziane na realizację zamówienia; 33) Wniosku Zakupowym należy przez to rozumieć wniosek Inicjatora Postępowania będący podstawą do Uruchomienia Postępowania Zakupowego; 34) Wszczęcie Postępowania - należy przez to rozumieć moment: a) przy Zakupie publicznym: przekazania ogłoszenia o zamówieniu Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej (postępowania o wartości zamówienia równej lub powyżej progów unijnych dla trybu przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego, sektorowych negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego albo partnerstwa innowacyjnego) lub poprzez zamieszczenie ogłoszenia o zamówieniu na Platformie e-Zamówienia (postępowania krajowe). W przypadku trybów negocjacji bez ogłoszenia i zamówienia z wolnej ręki moment wszczęcia postępowania, wyznacza przekazanie Wykonawcy zaproszenia do negocjacji, b) przy Zakupie niepublicznym: zamieszczenia postępowania na Platformie Zakupowej lub przesłania zapytania ofertowego do Wykonawcy lub w przypadku zamówienia z wolnej ręki, przesłania zapytania do Wykonawcy, 35) Wykonawcy - należy przez to rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, która oferuje na rynku wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, dostawę produktów lub świadczenie usług lub ubiega się o udzielenie Zakupu, złożyła ofertę lub zawarła Umowę; 36) Zamawiającym – Okręgowe Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o; 37) Zamówienie wychodzące – dokument sporządzony w ramach systemu informatycznego w przypadku Dostaw i/lub poza zintegrowanym systemem informatycznym w przypadku Usług, stanowiący wezwanie do Dostawy i/lub Wykonania Usługi na podstawie Umowy i/lub Umowy ramowej. Zamówienie wychodzące stanowi warunki do realizacji zamówienia przez Wykonawcę bez konieczności podpisania Zlecenia; 38) Zakupie - należy przez to rozumieć Umowę odpłatną, której przedmiotem są Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane, zawartą pomiędzy Zamawiającym a Wykonawcą; 39) Zamówieniu niepublicznym lub Zakupie niepublicznym lub Zakupie niepodlegającym Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć Zakup, który Zamawiający dokonuje bez obowiązku zastosowania przepisów Ustawy Pzp; 40) Zamówieniu publicznym lub Zakupie publicznym lub Zakupie podlegającym Ustawie Pzp - należy przez to rozumieć Zakup, który ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu oraz ze względu na przedmiot dokonuje się w oparciu o przepisy Ustawy Pzp; 41) Zespół Zakupowy - osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie procedury wyboru Wykonawcy w postępowaniu niepublicznym innym niż przetarg nieograniczony; dla postępowań o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto Zespół Zakupowy winien składać się z min. czterech osób w składzie: - pracownik Działu Logistyki Zakupów (w wyłączeniem sytuacji, o których mowa w § 20 ust. 4 i 7 niniejszego Regulaminu), - przedstawiciel Inicjatora postępowania, - pracownik z pionu dotyczącego zakupu, - przedstawiciel pionu finansowego; 42) Zlecenie – należy przez to rozumieć zawarcie umowy o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto, lub w uzasadnionych przypadkach o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto. Przykładowy wzór zlecenia określa załącznik nr 3 do Regulaminu. Dział I - Przepisy ogólne § 2 Zakres regulacji 1. Regulamin określa sposób dokonywania Zakupów w OPEC Sp. z o.o. w sposób racjonalny oraz zabezpieczający uzasadniony interes Zamawiającego, przy jednoczesnym zachowaniu uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców. 2. Przez dokonanie Zakupów, o których mowa w ust. 1, należy rozumieć całokształt działań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem Postępowania Zakupowego. 3. Do Zakupów, z którymi może wiązać się dostęp do informacji niejawnych lub tajemnicy OPEC Sp. z o.o., należy odpowiednio stosować przepisy bezwzględnie obowiązujące jak i regulacje wewnętrzne właściwe w przedmiotowym zakresie, w szczególności przepisy dotyczące ochrony informacji niejawnych, przepisy dotyczące zwalczania nieuczciwej konkurencji, przepisy w zakresie ochrony danych osobowych. 4. W kwestiach nieuregulowanych niniejszym Regulaminem, zastosowanie mają przepisy Ustawy Pzp, Ustawy Kodeks Cywilny oraz inne regulacje wewnętrzne OPEC Sp. z o.o. Odstąpienie od stosowania Regulaminu 1. Regulaminu nie stosuje się do: 1) Zakupów, względem których Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego podjął decyzję o odstąpieniu od stosowania Regulaminu - Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego mają prawo podjąć decyzję o odstąpieniu od stosowania Regulaminu w odniesieniu do Zakupów niepublicznych i wyznaczyć inne zasady, tryb i sposób realizacji tych Zakupów. Adresowany do Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego wniosek o odstąpienie od stosowania Regulaminu, podlega ujęciu w Rejestrze Odstąpień od stosowania Regulaminu prowadzonym przez Dział Logistyki Zakupów w terminie 3 dni roboczych od daty zatwierdzenia wniosku przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 2) Zakupów: a) ciepła, b) energii elektrycznej (w zakresie służącym produkcji energii cieplnej), c) miału węglowego, d) gazu, e) oleju do celów opałowych, f) usług prawnych, g) pożyczek i kredytów, h) uprawnień do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji, i) jednostek poświadczonej redukcję emisję oraz jednostek redukcji emisji, j) Zakupów dokonywanych przez Kierowników komórek organizacyjnych skutkujących zaciągnięciem zobowiązania na łączną kwotę nie wyższą niż 10.000,00 zł netto miesięcznie oraz mających charakter pilnych i niezbędnych do zapewnienia ciągłości funkcjonowania komórki organizacyjnej, k) związanych z usuwaniem awarii, dla których dokonania niezbędne jest sporządzenie Protokołu awaryjnego (formularz F-05-2.05.00.01 Zintegrowanego Systemu Zarządzania ISO), zarejestrowanie postępowania w rejestrze EZP oraz przekazania do Działu Logistyki Zakupów informacji dotyczącej dokonanego zakupu dostaw określającej: Wykonawcę, numery indeksów oraz ceny (w celu rejestracji zakupu w systemie informatycznym Zamawiającego) – niniejsze obowiązuje wyłącznie w sytuacji gdy wartość zamówienia nie przekracza Progu Pzp. l) innych wskazanych w ustawie Pzp. 2. Dopuszcza się możliwość odstąpienia od stosowania Regulaminu w przypadku uzyskania zgody lub pisemnego polecenia lub polecenia przesłanego w postaci elektronicznej od Zarządu OPEC Sp. z o.o., bez wskazania przesłanek, o których mowa w ust. 1 powyżej. 3. Regulaminu nie stosuje się w przypadku konieczności poniesienia opłat wynikających z wydania przez organy administracji np. wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień, opłat lub innych dokumentów. 4. W przypadku realizacji Zakupów, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 powyżej, Inicjator Postępowania ponosi odpowiedzialność merytoryczną i formalną za całokształt działań związanych z uzasadnieniem celowości Zakupu, jego realizacją, przyjętymi warunkami umownymi, udokumentowaniem Zakupu i archiwizacją dokumentacji Zakupu. 5. Dział Logistyki Zakupów w każdym przypadku może wskazać odpowiedni tryb prowadzenia Postępowań Zakupowych, o których mowa w niniejszym paragrafie. § 4 Planowanie potrzeb zakupowych 1. Komórki Organizacyjne zobowiązane są do planowania na rok obrachunkowy Dostaw, Usług i Robót Budowlanych, z wyłączeniem sytuacji i zdarzeń, których nie można przewidzieć w chwili sporządzania planu. Potrzeby zakupowe dla planowanych działań powinny być zgodne z zatwierdzonym planem finansowym na kolejny rok obrachunkowy. 2. Potrzeby, o których mowa w ust.1 podlegają opiniowaniu przez Dział Kontrolingu w zakresie zgodności z budżetem. 3. Potrzeby, o których mowa w ust.1 podlegają akceptacji Kierownika Zamawiającego. 4. W przypadku Dostaw podlegających obrotowi magazynowemu Inicjator Postępowania sprawuje pieczę nad agregacją potrzeb zakupowych poszczególnych Komórek Organizacyjnych we współpracy budżetowej z Działem Kontrolingu. Dział II - Przygotowanie i przeprowadzanie Postępowania Zakupowego § 5 Zasady przygotowania i przeprowadzenia Postępowania 1. Celem przygotowania i przeprowadzenia Postępowania jest efektywny, transparentny wybór Wykonawców na Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane. 2. Postępowania prowadzi się z uwzględnieniem zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców przy zachowaniu interesu OPEC Sp. z o.o. 3. Czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem Postępowania wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. § 6 Rodzaje Zakupów i progi kwotowe 1. W Postępowaniach Zakupowych wyróżnia się następujące rodzaje Zakupów: 1) Zakupy podlegające Ustawie Pzp (Zakupy publiczne) – opisane w Dziale III. 2) Zakupy niepodlegające Ustawie Pzp (Zakupy niepubliczne) – opisane w Dziale IV. 2. W przypadku realizacji Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest niższa niż 50.000 zł netto, należy stosować postanowienia Działu IV Rozdział 2 Regulaminu, z wyłączeniem Zakupów, o których mowa w § 3 Regulaminu. 3. W przypadku realizacji Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest równa lub większa od kwoty 50.000 zł netto, a nie przekracza kwot zobowiązujących OPEC Sp. z o.o. do stosowania ustawy Pzp, należy stosować postanowienia Działu IV Rozdział 1 Regulaminu 4. W przypadku dokonywania Zakupu, którego Wartość szacunkowa jest równa lub wyższa niż kwoty zobowiązujące OPEC Sp. z o.o. do stosowania ustawy Pzp, należy stosować przepisy ustawy Pzp, aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie oraz postanowienia Działu III Regulaminu. § 7 Role i odpowiedzialności w Postępowaniu Zakupowym Z zastrzeżeniem dalszych postanowień Regulaminu, na etapie przygotowania i w trakcie przeprowadzenia Postępowania mogą uczestniczyć: 1) Kierownik Zamawiającego lub Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego, 2) Dyrektorzy Pionów, 3) Inicjator Postępowania lub osoba go zastępująca/przez niego wskazana wraz z podległą Komórką Organizacyjną, 4) Dział Logistyki Zakupów, 5) Dział Kontrolingu, 6) Dział Księgowości, 7) Zespół Radców Prawnych, 8) Komisja Przetargowa/Zespół zakupowy. § 8 Inicjator Postępowania Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny w szczególności za: 1) określenie celowości dokonania zakupu, 2) sporządzenie Wniosku Zakupowego, 3) przygotowanie OPZ pod względem merytorycznym, 4) określenie Wartości Szacunkowej, 5) sporządzenie i uzasadnienie wniosku o zwiększeniu środków, w przypadku, gdy wartość najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę przeznaczoną na sfinansowanie Zakupu zgodnie z Wnioskiem Zakupowym, 6) egzekwowanie postanowień Zlecenia i/lub Umowy zawartej po przeprowadzeniu Postępowania Zakupowego, której wykonanie, nadzorują pracownicy komórki organizacyjnej dokonującej Zakupu, w szczególności: kontrolę pod względem ilości i jakości wykonanych świadczeń, sprawowanie pieczy nad prawidłowością przebiegu procesu zatrudnienia Podwykonawców, nadzór nad terminem realizacji Umowy, naliczenie kar umownych, wystawianie noty odsetkowej itp. 7) kontrolę nad terminowym wpływem zabezpieczenia należytego wykonania Umowy oraz za wnioskowanie o zwrot zabezpieczenia należytego wykonania Umowy do Działu Księgowości. § 9 Kierownik Zamawiającego i Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego 1. Kierownik Zamawiającego może upoważnić do wykonywania czynności zastrzeżonych dla Kierownika Zamawiającego inne osoby poprzez udzielenie stosownego pełnomocnictwa. 2. Kierownik Zamawiającego oraz Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego odpowiada w szczególności za: 1) uruchamianie Postępowania Zakupowego, 2) powoływanie Komisji Przetargowej lub wyznaczanie osób odpowiedzialnych za przygotowanie i przeprowadzenia Postępowania Zakupowego, 3) zatwierdzanie dokonywanych w Postępowaniu Zakupowym czynności, w tym w szczególności wykluczenia Wykonawcy, odrzucenia oferty, wyboru najkorzystniejszej oferty oraz unieważnienia Postępowania. § 10 Komisja Przetargowa 1. Komisja Przetargowa jest zespołem pomocniczym Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego powoływanym do przygotowania i przeprowadzenia Postępowania w Zakupie niepublicznym w trybie przetargu nieograniczonego, którego wartość jest równa lub przekracza 50.000 zł netto oraz w Zakupie publicznym zgodnie z ustawą Pzp. 2. Komisję Przetargową powołuje Kierownik Zamawiającego albo Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego, poprzez zatwierdzenie składu osobowego Komisji na Wniosku Zakupowym. 3. Szczegółowe zasady pracy Komisji Przetargowej określa Regulamin pracy Komisji Przetargowej, stanowiący Załącznik nr 2 do Regulaminu. 4. Za prawidłowe przeprowadzenie Postępowania Zakupowego odpowiada Komisja Przetargowa. § 11 Opis przedmiotu Zakupu 1. Do opisu przedmiotu Zakupu publicznego stosuje się przepisy Ustawy Pzp. 2. Przedmiot Zakupu niepublicznego określa się w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą obiektywnych cech technicznych, jakościowych lub wymagań funkcjonalnych, a w odniesieniu do Robót Budowlanych przede wszystkim na podstawie dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót lub programu funkcjonalnoużytkowego. Przedmiotu i warunków Zakupu nie wolno określać w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję oraz zawężać rynek Wykonawców bez uzasadnionej przyczyny. 3. Przedmiotu Zakupu niepublicznego nie można opisywać, z zastrzeżeniem ust. 4, przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, chyba że jest to uzasadnione specyfiką przedmiotu Zakupu lub nie ma możliwości opisania przedmiotu Zakupu za pomocą dostatecznie dokładnych określeń, a wskazaniu takiemu towarzyszą wyrazy „lub równoważny". 4. Dopuszcza się opis przedmiotu Zakupu niepublicznego bez wskazania określenia „lub równoważny" poprzez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, w następujących przypadkach: 1) Zakupów, których przedmiotem jest dostawa części zamiennych oraz materiałów eksploatacyjnych rekomendowanych przez producenta, 2) Zakupów, których przedmiotem jest uzasadniona technologicznie, funkcjonalnie, organizacyjnie lub biznesowo dostawa, Usługa, rozbudowa, remont lub modernizacja. 5. Użycie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, w przypadkach o których mowa w ust. 3 i 4, wymaga uzasadnienia (przedstawionego w formie pisemnej lub w postaci elektronicznej) oraz zatwierdzenia przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. § 12 Ustalenie Wartości Szacunkowej Zakupu 1. Do ustalenia wartości szacunkowej Zakupu publicznego stosuje się przepisy Ustawy Pzp. 2. Zakwalifikowanie danego Zakupu jako niepodlegającego Ustawie Pzp (z uwagi na jego Szacowaną Wartość, która nie przekracza Progu Pzp), następuje w przypadku gdy, maksymalne rzeczywiste wynagrodzenie należne Wykonawcy w związku z realizacją Zakupu nie przekracza Progu Pzp. 3. Za prawidłowe ustalenie Wartości Szacunkowej Zakupu odpowiedzialność ponosi Inicjator Postępowania. 4. Nie można dzielić przedmiotu Zakupu na części lub zaniżać jego wartości w celu uniknięcia prawidłowego stosowania Regulaminu lub w celu uniknięcia stosowania ustawy Pzp. 5. Wartość Szacunkowa Zakupu niepublicznego powinna być określona z należytą starannością, z uwzględnieniem bieżącej sytuacji rynkowej oraz innych dostępnych informacji, przez osobę dysponującą wiedzą merytoryczną dotyczącą przedmiotu Zakupu. Wartość Szacunkowa Zakupu określana jest na etapie przygotowywania Wniosku Zakupowego. 6. W przypadku Robót Budowlanych wymaga się sporządzenia kosztorysu inwestorskiego albo zestawienia (kalkulacji) planowanych kosztów Robót Budowlanych albo planowanych kosztów prac projektowych i planowanych kosztów Robót Budowlanych. 7. Wszelkie dokumenty związane z określeniem Wartości Szacunkowej Zakupu (dla Zakupów o wartości równej lub wyższej niż 50.000 zł netto) powinny zostać opatrzone datą i podpisane przez osobę ją określającą. 8. Jeżeli Inicjator Postępowania przewidział prawo opcji, przy ustalaniu Wartości Szacunkowej Zakupu uwzględnia się największy możliwy zakres tego Zakupu z uwzględnieniem prawa opcji. 9. Jeżeli dopuszcza się realizację Zakupu w częściach, wartością szacunkową Zakupu niepublicznego jest łączna wartość poszczególnych części Zakupu. 10. Wartością Umowy ramowej niepodlegającej Ustawie Pzp jest łączna wartość Zamówień, których Zamawiający zamierza dokonać w okresie trwania Umowy ramowej. 11. Jeżeli Zakupu dokonuje się: 1) na czas nieoznaczony (wyłącznie w przypadkach procedowania Zakupu przez Dział Logistyki Zakupów) – Wartością Szacunkową Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu 48 miesięcy realizacji tego Zakupu. 2) na czas oznaczony: a) nie dłuższy niż 12 miesięcy - wartością Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu wykonywania Zakupu, b) dłuższy niż 12 miesięcy – wartością Zakupu jest wartość ustalona z uwzględnieniem okresu wykonywania Zakupu, a w przypadku Zakupów, których przedmiotem są dostawy nabywane na podstawie Umowy dzierżawy, najmu lub leasingu z uwzględnieniem również wartości końcowej przedmiotu Umowy w sprawie Zakupu. 12. Inicjator Postępowania dokonuje ustalenia Wartości Szacunkowej Zakupu nie wcześniej niż trzy miesiące przed dniem Wszczęcia Postępowania dla Dostaw i Usług oraz nie wcześniej niż sześć miesięcy przed dniem Wszczęcia Postępowania dla Robót Budowlanych lub dla zaprojektowania i wykonania Robót Budowlanych. 13. Jeżeli po ustaleniu Wartości Szacunkowej Zakupu, a przed Wszczęciem Postępowania, nastąpiła zmiana okoliczności mających wpływ na ustaloną Wartość Szacunkową Zakupu, Inicjator Postępowania dokonuje aktualizacji Wartości Szacunkowej Zakupu. Zmiana Wartości Szacunkowej Zakupu musi być zatwierdzona przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 14. Jeżeli w chwili Uruchomienia Postępowania nie jest możliwe dokładne określenie wartości przedmiotu Zakupu albo jego zakres nie jest możliwy do przewidzenia (np. awaria) za podstawę ustalenia wartości Zakupu należy przyjąć najszersze możliwości określenia przedmiotu Zakupu lub największy możliwy całkowity ich zakres. 15. W dokumencie szacowania wartości Zakupu w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w ust. 14 należy zamieścić szczegółowe uzasadnienie braku możliwości oszacowania wartości zakupu na zasadach ogólnych określonych w Regulaminie. 16. Zmiana okoliczności w trakcie trwania Postępowania Zakupowego może obligować Zamawiającego do aktualizacji kwoty jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu. W celu aktualizacji wartości, o której mowa powyżej w ust. 5 Inicjator Postępowania zobowiązany jest do pozyskania zgody Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. § 13 Wniosek Zakupowy 1. Inicjator Postępowania określa zapotrzebowanie na Usługi, Dostawy lub Roboty Budowlane w celu przeprowadzenia Postępowania. 2. Przed Uruchomieniem Postępowania Zakupowego Inicjator Postępowania przygotowuje Wniosek Zakupowy. 3. W zależności od wartości Postępowania (poniżej 50.000 zł netto lub równej i wyższej niż 50.000 zł netto), stosuje się odpowiednio Wniosek Zakupowy dla Postępowań o wartości niższej niż 50.000 zł netto (załącznik nr 1a) do Regulaminu) lub Wniosek Zakupowy dla Postępowań o wartości równej lub wyższej od kwoty 50.000 zł netto (załącznik nr 1 b) do Regulaminu). 4. Dział Logistyki Zakupów bierze udział w Postępowaniu jeżeli Wartość Szacunkowa Zakupu jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto, z wyłączeniem sytuacji, o których mowa w § 20 ust. 4 i 7 niniejszego Regulaminu. 5. Dział Logistyki Zakupów rejestruje i opiniuje Wnioski Zakupowe dla Postępowań o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto. W przypadku Postępowań, których wartość jest mniejsza niż 50.000 zł netto, Wniosek Zakupowy jest rejestrowany przez Dział Logistyki Zakupów (bez opiniowania). 6. Do Wniosku Zakupowego o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto powinny zostać załączone następujące dokumenty: a) OPZ; b) podpisane potwierdzenie Wartości Szacunkowej Zakupu, zawierające co najmniej: datę sporządzenia, kwotę, wskazanie osoby sporządzającej szacunek; c) inne niezbędne do realizacji Zakupu dokumenty, opinie i informacje wymagane zgodnie z obowiązującymi w OPEC Sp. z o.o. zasadami i regulacjami. 7. Przed Uruchomieniem Postępowania Wniosek Zakupowy Inicjator Postępowania uzgadnia z: 1) Działem Logistyki Zakupów w zakresie zgodności z Regulaminem oraz propozycji składu osobowego Komisji Przetargowej/Zespołu Zakupowego, jeżeli w Postępowaniu bierze udział pracownik Działu Logistyki Zakupów (dla Postępowań o Wartości Szacunkowej równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto); 2) Działem Kontrolingu w zakresie dostępności budżetu w stopniu niezbędnym do sfinansowania Zakupu, w zakresie weryfikacji pod kątem ekonomiczno-finansowym oraz formalnym. 8. W przypadku Postępowań, których Wartość Szacunkowa jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto Inicjator Postępowania jest zobowiązany do złożenia do Działu Logistyki Zakupów kompletnego Wniosku Zakupowego(z załącznikami), w terminie gwarantującym terminowe realizacje Zakupu, jak i zapewniającym ciągłość otrzymywania przez OPEC Sp. z o.o. niezbędnych świadczeń. Kompletny i zatwierdzony Wniosek Zakupowy zawierający min. wszystkie niezbędne podpisy powinien zostać złożony: 1) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu publicznego – na minimum 150 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy, 2) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu niepublicznego procedowanego w trybach konkurencyjnych – na minimum 60 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy. 3) dla Postępowań Zakupowych realizowanych w ramach Zakupu niepublicznego procedowanego w trybie z wolnej ręki (przy udziale Działu Logistyki Zakupów) – na minimum 21 dni przed planowaną datą zawarcia Umowy. 9. Komórki Organizacyjne wskazane w ust. 5 opiniują Wniosek Zakupowy w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze od dnia otrzymania od Inicjatora Postępowania, kompletnych dokumentów. 10. Wniosek Zakupowy niekompletny lub niezgodny z Regulaminem zostaje przekazany do Inicjatora Postępowania wraz informacją o stwierdzonych uchybieniach, a bieg terminów, o których mowa w ust. 6 niniejszego paragrafu nie rozpoczyna się. 11. Brak zastrzeżeń do Wniosku Zakupowego upoważnia Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego do jego akceptacji. Zatwierdzony Wniosek Zakupowy stanowi podstawę do przygotowania odpowiedniej dokumentacji Postępowania przez Komisję Przetargową, a w przypadku kiedy w Postępowaniu nie bierze udziału Dział Logistyki Zakupów - osobę wyznaczoną przez Inicjatora Postępowania do przeprowadzenia Postępowania. W przypadku uzyskania negatywnej opinii Działu Logistyki Zakupów lub Działu Kontrolingu, do dalszego procedowania Wniosku wymagana jest decyzja Kierownika Zamawiającego – Zarządu OPEC Sp. z o.o. 12. Zatwierdzony przez Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego Wniosek Zakupowy, Inicjator Postępowania zobowiązany jest niezwłocznie przekazać do Działu Logistyki Zakupów. 13. Dopuszcza się możliwość zmiany lub aktualizacji zatwierdzonego Wniosku zakupowego. W takim wypadku Inicjator Postępowania określa zakres zmiany, zgłasza ten fakt do Działu Logistyki Zakupów i uzyskuje akceptację Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 14. W przypadku postępowań o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto Inicjator odpowiada za udzielenie i realizację zamówienia oraz za treść zawartą we Wniosku. 15. W przypadku, o którym mowa powyżej, Dział Logistyki Zakupów ma prawo do cofnięcia Wniosku do Inicjatora celem jego poprawnego wypełnienia. 16. Warunkiem rozpoczęcia Postępowania Zakupowego o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto jest uzyskanie akceptacji Wniosku przez wszystkie wskazane na dokumencie Komórki Organizacyjne. § 14 Zastrzeżenia do Wniosku Zakupowego w procesie uzgodnień 1. W przypadku zastrzeżeń dotyczących prawidłowości proponowanego przez Inicjatora Postępowania sposobu dokonania Zakupu, Komórki Organizacyjne wskazane w § 13 ust. 5, opiniujące Wnioski Zakupowe, zgłaszają Inicjatorowi Postępowania ryzyka prawne, finansowe, biznesowe lub operacyjne wynikające z proponowanego sposobu dokonania Zakupu. 2. W sytuacji, o której mowa w ust. 1, Inicjator Postępowania odstępuje od postanowień, w stosunku do których zostały zgłoszone zastrzeżenia i składa nowy lub koryguje Wniosek Zakupowy. 3. W sytuacji, o której mowa w ust. 2 niniejszego paragrafu, Inicjator Postępowania zobowiązany jest do uzyskania ponownej akceptacji Wniosku. 4. Kierownik Zamawiającego może zatwierdzić Wniosek Zakupowy zawierający zastrzeżenia komórek opiniujących. Dział III - Zakupy podlegające Ustawie Pzp (Zakupy publiczne) § 15 Zakres zastosowania 1. W przypadku dokonania przez OPEC Sp. z o.o. Zakupu, którego Wartość Szacunkowa, ustalona zgodnie z przepisami Ustawy Pzp, jest równa lub wyższa niż kwoty odpowiadające Progom Pzp, a przy tym przedmiot Zakupu nie jest wyłączony spod obowiązku stosowania Ustawy Pzp, należy stosować przepisy Ustawy Pzp oraz aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie. 2. W przypadku rozbieżności pomiędzy przepisami Ustawy Pzp, a treścią Regulaminu, należy stosować przepisy Ustawy Pzp. 3. Za przeprowadzenie Zakupu publicznego odpowiedzialna jest Komisja przetargowa, której przewodniczącym jest pracownik Działu Logistyki Zakupów. 4. Przy udzielaniu zamówień, o których mowa w ust. 1 stosuje się elektroniczny proces udzielania zamówień. 5. Zapisy § 13 niniejszego Regulaminu stosuje się odpowiednio. Dział IV - Zakupy niepodlegające Ustawie Pzp (Zakupy niepubliczne) Rozdział 1 Zakupy o wartości równej lub większej niż 50.000 zł netto § 16 Zakres i forma Postępowania 1. Do Postępowań o realizację Zakupu niepodlegającego Ustawie Pzp stosuje się postanowienia niniejszego działu, z zastrzeżeniem postanowień § 3 Regulaminu. 2. W sytuacjach, w których Postępowanie prowadzone jest w jednym z trybów konkurencyjnych o wartości równej lub przekraczającej kwotę 50.000 zł netto stosuje się formę elektroniczną przy wykorzystaniu Platformy Zakupowej. Dopuszcza się również formę pisemną lub postać elektroniczną. § 17 Tryby dokonywania Zakupu 1. Zakup niepubliczny może zostać dokonany w jednym z trybów: 1) przetargu nieograniczonego, 2) zapytania ofertowego, 3) zakupu z wolnej ręki. 2. Podstawowymi trybami dokonywania Zakupu są przetarg nieograniczony oraz zapytanie ofertowe. 3. Zakup w trybie z wolnej ręki może być dokonany tylko w przypadkach określonych w Regulaminie. 4. Jeżeli przedmiot Zakupu objęty jest Umową ramową, wybór Wykonawcy dokonywany jest w oparciu o zawartą Umowę ramową, zgodnie z przepisami § 34 Regulaminu. 5. Postępowania Zakupowe podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Dział Logistyki Zakupów, z wyłączeniem postępowań, o których mowa w Regulaminie: * w § 3 (odstąpienie od stosowania Regulaminu), * w § 20 (Zakup z wolnej ręki realizowany przez Inicjatora Postępowania, o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto). 6. Postępowania Zakupowe o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Inicjatora Postępowania. 7. Rejestracja Postępowań Zakupowych, o których mowa w ust. 5 tiret pierwsze oraz drugie, podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP odpowiednio przez osoby realizujące Zakup lub Inicjatora Postępowania. § 18 Przetarg nieograniczony 1. Przetarg nieograniczony to tryb dokonania Zakupu niepublicznego, w którym w odpowiedzi na publicznie udostępniony SWZ, oferty mogą złożyć wszyscy zainteresowani Wykonawcy. 2. Za przeprowadzenie procedur przetargowych odpowiedzialna jest Komisja przetargowa, której przewodniczącym jest pracownik Działu Logistyki Zakupów. 3. Wszczęcie Postępowania w trybie przetargu nieograniczonego następuje w momencie zamieszczenia informacji o Postępowaniu oraz SWZ wraz z załącznikami na stronie internetowej OPEC Sp. z o.o. za pośrednictwem Platformy Zakupowej. 4. Po wszczęciu Postępowania Komisja Przetargowa może poinformować potencjalnych Wykonawców o toczącym się postępowaniu. 5. W trybie przetargu nieograniczonego wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 7 dni od dnia upublicznienia Dokumentacji Postępowania. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym, może ulec skróceniu, co wymaga uzasadnienia sporządzonego przez Inicjatora Postępowania i pozytywnie zaopiniowanego przez Dział Logistyki Zakupów. 6. Komisja Przetargowa może w każdym momencie przed upływem terminu składania ofert dokonać zmiany treści SWZ. Dokonaną zmianę przekazuje się niezwłocznie wszystkim znanym w Postępowaniu potencjalnym Wykonawcom, nie ujawniając przy tym źródła zapytania. 7. Treść SWZ wymaga każdorazowego dostosowania wymogów w odniesieniu do specyfiki przedmiotu zakupu w zakresie: a) warunków udziału w Postępowaniu; b) przesłanek wykluczenia; c) dokumentów wymaganych wraz z ofertą. 8. Treść SWZ wymaga akceptacji Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 9. Modyfikowany SWZ nie wymaga każdorazowej akceptacji Kierownika Zamawiającego lub upoważnionych Pełnomocników, jeżeli wykaz zmian ujęty w ramach informacji do Wykonawców podlegał akceptacji Kierownika Zamawiającego lub upoważnionych Pełnomocników. 10. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu niepublicznego, w trybie przetargu nieograniczonego: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Oświadczenie do wypełnienia przez osoby uczestniczące w postępowaniu przetargowym (Załącznik nr 6), Informacja z otwarcia ofert (Załącznik nr 7), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 19 Zapytanie ofertowe 1. Zapytanie ofertowe to tryb dokonywania Zakupu niepublicznego, w którym oferty składać mogą Wykonawcy, do których wysłana została treść zapytania ofertowego. Dopuszcza się możliwość publicznego udostępnienia treści zapytania ofertowego (za pośrednictwem Platformy zakupowej). 2. Treść zapytania ofertowego kierowana jest do takiej liczby Wykonawców, która zapewnia wybór najkorzystniejszej oferty, konkurencję i sprawny przebieg Postępowania, jednak nie mniej niż do 4 Wykonawców. Jeżeli specjalistyczny charakter Zakupu ogranicza liczbę Wykonawców, zapytanie ofertowe może być kierowane do mniejszej liczby potencjalnych Wykonawców. W takim przypadku Inicjator Postępowania sporządza analizę rynku i uzasadnienie skierowania Dokumentacji Postępowania do mniejszej liczby Wykonawców. 3. Listę potencjalnych Wykonawców, do których wysłane zostanie zapytanie ofertowe, Inicjator postępowania ustala w oparciu o weryfikację rynku właściwego ze względu na przedmiot planowanego Zakupu. Lista, o której mowa w zdaniu powyższym zawiera nazwę każdego Wykonawcy, adres jego siedziby, adres mailowy do osoby właściwej do odbioru zapytania. Lista potencjalnych Wykonawców winna być wskazana we Wniosku Zakupowym. 4. W przypadku ogłoszenia Zapytania ofertowego jako postepowania ogólnodostępnego, Inicjator nie podaje we Wniosku listy Wykonawców zaproszonych do postępowania. 5. W trybie zapytania ofertowego wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 5 dni od dnia przesłania drogą mailową Wykonawcom treści zapytania ofertowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym, może ulec skróceniu do nie mniej niż 3 dni, co wymaga pisemnego uzasadnienia. 6. W przypadku zastosowania trybu zapytania ofertowego dla Postępowań dopuszcza się odstąpienie od zawierania Umowy lub Umowy ramowej na rzecz Zlecenia, jeżeli charakter przedmiotu Postępowania na to pozwala. Informacja o powyższym wraz z uzasadnieniem winna być wskazana w Protokole końcowym. 7. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu Niepublicznego, w trybie zapytania ofertowego: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8), Przykładowy wzór Zlecenia (Załącznik nr 3), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 20 Zakup z wolnej ręki 1. Zakup z wolnej ręki to tryb dokonywania Zakupu niepublicznego, w którym Zakup dokonywany jest po negocjacjach tylko z jednym Wykonawcą. 2. Tryb ten może być stosowany, gdy zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: 1) Dostawy, Usługi lub Roboty Budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego Wykonawcę z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze, 2) Zakup może być zrealizowany tylko przez jednego Wykonawcę z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, wynikających z odrębnych przepisów, 3) Zakup może być zrealizowany tylko przez jednego Wykonawcę w przypadku dokonania Zakupu w zakresie działalności twórczej lub artystycznej, 4) szczególne względy bezpieczeństwa, ekonomiczne, biznesowe lub techniczne przemawiają za realizacją Zakupu przez jednego Wykonawcę, 5) przypadku zaistnienia racjonalnych przesłanek świadczących o nieefektywności zakupu metodą konkurencyjną, uzasadnionych we Wniosku Zakupowym, 6) ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie Inicjatora Postępowania, której nie mógł on przewidzieć przy dochowaniu należytej staranności, wymagana jest natychmiastowa realizacja Zakupu, 7) w Postępowaniu prowadzonym w innym trybie nie zostały złożone żadne oferty lub wszystkie oferty zostały odrzucone lub Postępowanie zostało unieważnione, ponieważ cena najkorzystniejszej oferty złożonej w przedmiotowym postępowaniu przewyższała kwotę, jaką Zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, a pierwotne warunki Zakupu nie zostały w istotny sposób zmienione, 8) dokonuje się Zakupu dodatkowego powierzanego dotychczasowemu Wykonawcy Dostaw, Usług lub Robót Budowlanych, tj. Zakupu nieobjętego Zakupem podstawowym, ale dotyczącego przedmiotu Zakupu przewidzianego i opisanego w OPZ, który jest niezbędny do jego prawidłowego wykonania, i którego wykonanie stało się konieczne lub przedmiotowa sytuacja sprawia, że racjonalne i ekonomiczne jest powierzenie zamówienia dotychczasowemu Wykonawcy, w szczególności, jeżeli z przyczyn technicznych lub gospodarczych oddzielenie Zakupu dodatkowego od Zakupu podstawowego wymagałoby poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów lub wykonanie Zakupu podstawowego jest uzależnione od wykonania Zakupu dodatkowego, 9) możliwe jest udzielenie Zakupu na Dostawy na szczególnie korzystnych warunkach w związku z likwidacją działalności innego podmiotu, postępowaniem egzekucyjnym lub upadłościowym lub w związku z trwającymi przez krótki okres szczególnie korzystnymi okolicznościami możliwa jest realizacja Zakupu po cenie niższej niż ceny rynkowe, 10) Zakup jest udzielany dotychczasowemu Wykonawcy Usług, Dostaw lub Robót budowlanych i polega na powtórzeniu podobnych Dostaw, Usług lub Robót budowlanych, jeżeli taki Zakup był przewidziany w SWZ Zakupu podstawowego i jest zgodny z jego przedmiotem oraz całkowita wartość tego Zakupu została uwzględniona przy jego szacowaniu, a w opisie Zakupu podstawowego wskazano zakres tych Usług lub robót budowlanych oraz warunki, na jakich zostaną one udzielone, 11) przedmiotem Zakupu jest/są: a) nabycie, przygotowanie, produkcja lub koprodukcja materiałów programowych przeznaczonych do emisji w radiu, telewizji lub Internecie, b) reklama lub zakup powierzchni reklamowej, c) usługi w zakresie kultury oraz szkoleń, d) usługi hotelarskie lub restauracyjne, e) usługi sponsoringu, f) opłacenie składek członkowskich w związku z przynależnością Zamawiającego w organizacjach i stowarzyszeniach, g) darowizny. 3. Realizacja Zakupu w trybie z wolnej ręki wymaga wyrażonej we Wniosku Zakupowym: 1) pozytywnej opinii Działu Logistyki Zakupów w zakresie zgodności zastosowania trybu zakupu z wolnej ręki z zapisami ust. 2 niniejszego paragrafu (dla Postępowań o Wartości Szacunkowej równej lub większej od kwoty 50.000 zł netto); 2) zgody Kierownika Zamawiającego (Prezesa Zarządu) lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 4. Za realizację Zakupu w trybie wolnej ręki odpowiada Inicjator Postępowania. Dział Logistyki Zakupów uczestniczy w Postępowaniu w zakresie wsparcia Inicjatora pod kątem kompletności wymaganych dokumentów. Dział Logistyki Zakupów nie uczestniczy w Postępowaniu w przypadku wyrażonej we Wniosku Zakupowym negatywnej opinii Działu Logistyki Zakupów. 5. W wyniku negocjacji, jeżeli strony doszły do porozumienia co do wszystkich postanowień wzoru Umowy będących przedmiotem negocjacji, Inicjator Postępowania przygotowuje ostateczny wzór Umowy. 6. W przypadku zastosowania trybu z wolnej ręki dopuszcza się odstąpienie od zawierania Umowy lub Umowy ramowej na rzecz Zlecenia lub Zamówienia wychodzącego, jeżeli charakter przedmiotu Postępowania na to pozwala. 7. Postępowanie może zostać przeprowadzone w trybie zamówienia z wolnej ręki na pisemne polecenie lub za zgodą Kierownika Zamawiającego, bez wskazania przesłanek, o których mowa w ust. 2 powyżej. We wskazanym przypadku nie wymaga się przedłożenia wraz z Wnioskiem Zakupowym dokumentów, o których mowa w §13 ust. 4 a udział Działu Logistyki Zakupów w Postępowaniu nie jest wymagany. 8. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie udzielenia Zakupu Niepublicznego, w trybie zakupu z wolnej ręki: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1b)), Przykładowy wzór Zlecenia (Załącznik nr 3), Protokół końcowy (Załącznik nr 4). § 21 Oferta i wadium 1. Wykonawca może złożyć jedną ofertę. Treść oferty musi odpowiadać wymaganiom Zamawiającego określonym w Dokumentacji Postępowania. 2. Ofertę oraz wszystkie wymagane załączniki, składa się w formie elektronicznej lub pisemnej. Formę w jakiej składa się ofertę w Postępowaniu określa się każdorazowo w Dokumentacji Postępowania. 3. W Postępowaniu można dopuścić składanie ofert częściowych lub wariantowych. W przypadku dopuszczenia składania ofert częściowych, Wykonawca może złożyć oferty częściowe na jedną lub więcej części Zakupu. Można określić maksymalną liczbę części Zakupu, na które oferty częściowe może złożyć jeden Wykonawca. 4. Warunkiem uczestnictwa w Postępowaniu może być wniesienie wadium przed upływem terminu składania ofert. Wadium może być wnoszone w jednej lub kilku z następujących form: 1) w pieniądzu, 2) gwarancjach bankowych, 3) gwarancjach ubezpieczeniowych. 5. Wadium wnosi się w kwocie nie większej niż 3% Wartości Szacunkowej Zakupu. Za termin wniesienia wadium wnoszonego w pieniądzu przyjmuje się dzień uznania rachunku bankowego Zamawiającego. 6. Jeżeli dopuszcza się składanie ofert częściowych, kwotę wadium należy określić odrębnie dla każdej z części Zakupu. 7. Na wniosek Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, wadium wniesione w pieniądzu może być zaliczone na poczet zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, jeżeli zabezpieczenie jest wymagane. 8. Zwrot wadium dokonywany jest: 1) Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza niezwłocznie po zawarciu Umowy i po wniesieniu zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, jeżeli jest wymagane, chyba że wadium zostanie zaliczone na poczet zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, 2) pozostałym Wykonawcom – z chwilą wyboru oferty najkorzystniejszej, 3) wszystkim Wykonawcom – z chwilą unieważnienia Postępowania, 4) na wniosek Wykonawcy, który wycofał ofertę lub wniosek o dopuszczenie do udziału w licytacji przed upływem terminu składania ofert / licytacji – niezwłocznie po otrzymaniu wniosku Wykonawcy, 5) Wykonawcy, który został wykluczony lub którego oferta została odrzucona – niezwłocznie po podjęciu decyzji o wykluczeniu lub odrzuceniu oferty. 9. Zamawiający może zatrzymać wadium jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza: 1) wycofa ofertę po upływie terminu składania ofert, 2) odmówi podpisania Umowy na warunkach określonych w złożonej przez niego ofercie, 3) nie wniesie wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania Umowy lub innych dokumentów wymaganych przez Zamawiającego w Dokumentacji Postępowania; 4) zawarcie Umowy stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy. § 22 Otwarcie oraz odrzucenie ofert 1. Otwarcie ofert jest niejawne. Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego może zdecydować o jawności otwarcia ofert. 2. Oferta podlega odrzuceniu, jeżeli (w szczególności): 1) nie spełnia wymagań określonych w Dokumentacji Postępowania, 2) zawiera błędy w obliczeniu ceny, z zastrzeżeniem zapisów § 23, 3) zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu Zakupu, z zastrzeżeniem ust. 4, 4) Wykonawca w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania zawiadomienia nie wyraził zgody na poprawienie omyłki polegającej na niezgodności treści oferty z wymaganiami Zamawiającego, o której mowa w § 23 ust. 2, 5) jest nieważna na podstawie odrębnych przepisów, 6) została złożona przez Wykonawcę podlegającego wykluczeniu lub niezaproszonego do składania ofert, 7) wadium nie zostało wniesione lub zostało wniesione w sposób nieprawidłowy, jeżeli Zamawiający żądał wniesienia wadium, 8) złożenie oferty stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 9) Wykonawca nie wyraził zgody na przedłużenie terminu związania ofertą. 3. W przypadku otrzymania oferty, co do której istnieje podejrzenie zaoferowania rażąco niskiej ceny, Wykonawca może zostać wezwany do złożenia wyjaśnień w celu ustalenia przesłanek dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny, chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia. 4. Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa na Wykonawcy. Oferta Wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny zostanie odrzucona. 5. O odrzuceniu oferty Zamawiający zawiadamia Wykonawcę, którego oferta została odrzucona. 6. Jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana uchyla się od zawarcia Umowy lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania Umowy lub innych dokumentów wymaganych w Dokumentacji Postępowania, lub wartość najkorzystniejszej oferty przekracza wartość, jaką Zamawiający może przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu, Zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę spośród pozostałych ofert, bez przeprowadzania ich ponownej oceny. § 23 Omyłki w ofertach 1. Zamawiający może poprawić w treści oferty oczywiste omyłki pisarskie, oczywiste omyłki rachunkowe oraz inne omyłki polegające na niezgodności oferty z wymaganiami Zamawiającego, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty - zawiadamiając o tym Wykonawcę, którego oferta została poprawiona. 2. W przypadku poprawienia innej omyłki polegającej na niezgodności z wymaganiami Zamawiającego, niepowodującej istotnych zmian w treści oferty, oferta Wykonawcy podlega odrzuceniu, jeżeli nie wyrazi zgody na poprawienie oferty w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania zawiadomienia. § 24 Dogrywka 1. Jeżeli nie można wybrać najkorzystniejszej oferty z uwagi na to, że dwie lub więcej ofert przedstawia taki sam bilans ceny i innych kryteriów oceny ofert, Zamawiający spośród tych ofert wybiera ofertę z niższą ceną. 2. W przypadku, gdy wpłyną oferty o tej samej cenie uniemożliwiające wybór najkorzystniejszej oferty, Zamawiający wzywa Wykonawców do złożenia, w terminie określonym przez Zamawiającego, ofert dodatkowych. Zamawiający informuje Wykonawców składających oferty dodatkowe, że nie mogą oni zaoferować cen wyższych niż zaoferowane w złożonych wcześniej ofertach. § 25 Negocjacje 1. W Postępowaniach prowadzonych w trybie zapytania ofertowego można przeprowadzić negocjacje, z zastrzeżeniem są one dopuszczalne tylko w przypadku przewidzenia takiej ewentualności w treści zapytania ofertowego. 2. Negocjacje mogą obejmować w szczególności: cenę i inne parametry ofert, warunki Umowy, opis przedmiotu zamówienia, terminy, sposób realizacji zamówienia. Negocjacje mogą przebiegać w dowolnej liczbie rund negocjacyjnych. 3. Prowadzone negocjacje mogą mieć charakter poufny. 4. Negocjacje mogą być przeprowadzone po Wszczęciu Postępowania: 1) ze wszystkimi Wykonawcami, którzy złożyli oferty w Postępowaniu lub którzy ubiegają się o udzielenie zamówienia. Zamawiający może ograniczyć, ze względu na specyfikę prowadzonego Postępowania, krąg Wykonawców mających uczestniczyć w negocjacjach i zaprosić do negocjacji część Wykonawców w liczbie gwarantującej zachowanie uczciwej konkurencji, 2) z Wykonawcą, który złożył najkorzystniejszą lub jedyną ofertę. Wykonawcom, z którymi mają być prowadzone negocjacje, przekazuje się zaproszenie do negocjacji informujące ich o terminie, miejscu i formie prowadzonych negocjacji Informację 5. o istotnych ustaleniach z przeprowadzonych negocjacji wprowadza się do Protokołu z postępowania. 6. Po przeprowadzeniu negocjacji, przystępuje się do ostatecznego porównania złożonych ofert. Oferty oceniane są według ustalonych wcześniej kryteriów. § 26 Wybór najkorzystniejszej oferty 1. Zamawiający, wybiera ofertę najkorzystniejszą, na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w Dokumentacji Postępowania. 2. Kryteriami oceny ofert może być cena albo cena i inne kryteria odnoszące się do przedmiotu Zakupu lub właściwości Wykonawcy. 3. Wybór najkorzystniejszej oferty winien być potwierdzony przez Kierownika Zamawiającego lub Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego. 4. Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8) winno być przesłane przez Zamawiającego do Wykonawców, którzy złożyli oferty w przedmiotowym postępowaniu. § 27 Unieważnienie Postępowania 1. Postępowanie można unieważnić, jeżeli (w szczególności): 1) nie złożono żadnej oferty niepodlegającej odrzuceniu, 2) cena najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę, którą Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie Zakupu, chyba, że Zamawiający zwiększy tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty, 3) w trakcie Postępowania nastąpiło istotne naruszenie zapisów Dokumentacji Postępowania, które miało wpływ na wynik Postępowania, 4) wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie Postępowania lub realizacja Zakupu na oferowanych warunkach nie leży w interesie OPEC Sp. z o.o. 5) w innych sytuacjach przewidzianych w Dokumentacji Postępowania, 6) postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą. 2. Jeżeli dopuszczona została możliwość składania ofert częściowych, do unieważnienia części Postępowania, postanowienia ust. 1 stosuje się odpowiednio. 3. O unieważnieniu Postępowania zawiadamia się wszystkich Wykonawców, którzy: 1) pobrali lub otrzymali Dokumentację Postępowania – w przypadku unieważnienia Postępowania przed upływem terminu składania ofert, 2) złożyli oferty – w przypadku unieważnienia Postępowania po upływie terminu składania ofert. 4. Zamawiający nie jest zobligowany do wskazania Wykonawcom, o których mowa w ust. 3 powyżej podstawy unieważnienia Postępowania. 5. Z tytułu unieważnienia Postępowania Wykonawcom nie przysługuje żadne roszczenie w stosunku do Zamawiającego. Niniejszy zapis winien być wskazany w Dokumentacji Postępowania. § 28 Protokół postępowania 1. W trakcie Postępowania sporządza się Protokół postępowania opisujący przebieg Postępowania. 2. Protokół Postępowania sporządza Komisja Przetargowa/Zespół Zakupowy/Inicjator Postępowania. 3. Protokół Postępowania sporządzony przez Komisję Przetargową/Zespół Zakupowy/Inicjatora Postępowania zatwierdza Kierownik Zamawiającego albo Pełnomocnik Kierownika Zamawiającego. 4. Wzór Protokołu z postępowania stanowi Załącznik nr 4 do Regulaminu. 5. Do Protokołu, o którym mowa w ust. 1, w toku Postępowania Komisja Przetargowa lub Zespół Zakupowy dołącza Dokumentację postępowania, która powinna zawierać w szczególności odpowiednio dla zastosowanego trybu oraz Wartości szacunkowej zamówienia - następujące informacje: 1) zatwierdzony Wniosek Zakupowy z wymaganymi załącznikami; 2) treść SWZ lub Zapytania ofertowego wraz z załącznikami; 3) oferty; 4) wybór oferty wraz z oceną złożonych ofert – w przypadku trybu przetargu nieograniczonego i zapytania ofertowego lub informacja o unieważnieniu postępowania; 5) wszelkie oświadczenia i informacje składane przez uczestników Postępowania; 6) załączone oświadczenia, o których mowa w Regulaminie pracy Komisji Przetargowej składane w szczególności przez członków Komisji Przetargowej lub biegłych i rzeczoznawców (ekspertów), Pełnomocnika Kierownika Zamawiającego lub wyznaczonej przez niego osoby; 7) kopię Umowy; 8) kopie potwierdzeń dokonania wpłat / złożonych dokumentów potwierdzających wniesienie wadium, zabezpieczenia należytego wykonania Umowy; 9) korespondencję prowadzoną z Wykonawcami; 10) inne niezbędne do dokonania Zakupu dokumenty. § 29 Przechowywanie Dokumentacji Postępowania 1. Dokumentacja Postępowań Zakupowych przechowywana jest przez okres 5 lat od dnia zakończenia Postępowania. Jeżeli czas trwania Umowy przekracza okres 5 lat, Dokumentacja Postępowania przechowywana jest przez cały czas trwania Umowy. 2. Dokumentacja Postępowań Zakupowych, w których bierze udział Dział Logistyki Zakupów przechowywana jest przez Dział Logistyki Zakupów. 3. Dokumentacja Postępowań Zakupowych, prowadzonych bez udziału Działu Zakupów przechowywana jest przez Inicjatora Postępowania. § 30 Opracowanie wzoru Umowy 1. Dział Logistyki Zakupów przygotowuje, przy udziale Inicjatora Postępowania wzór Umowy na podstawie OPZ dostarczonego przez Inicjatora Postępowania, z wyłączeniem Zakupów o wartości mniejszej niż 50.000 zł netto. 3. Przed Wszczęciem Postępowania Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej przekazuje wzór Umowy do Komórki Organizacyjnej, która opiniuje wzór Umowy w zakresie jej właściwym, jeżeli przedmiot Zakupu wymaga uregulowania zagadnień w obszarze kompetencyjnym tej Komórki Organizacyjnej. 2. Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej koordynuje proces opiniowania wzoru Umowy. 4. Wzór Umowy Inicjator Postępowania lub Przewodniczący Komisji Przetargowej przekazuje wraz z informacją o uzgodnieniu wzoru Umowy z tymi Komórkami Organizacyjnymi do radcy prawnego, który zapewnia zaopiniowanie wzoru Umowy w zakresie formalno-prawnym. 5. Komórki Organizacyjne, o których mowa w ust. 3 zgłaszają uwagi do otrzymanego wzoru Umowy w terminie wyznaczonym przez Inicjatora Postępowania, nie dłuższym niż 3 dni roboczych od dnia otrzymania wzoru Umowy. 6. W przypadku konieczności nabycia pilnych Dostaw jednorazowych w obrocie magazynowym dopuszcza się odstąpienie od sporządzania Umowy/Zlecenia i generację jedynie Zamówienia wychodzącego. § 31 Czynności związane z podpisaniem Umowy 1. W Postępowaniach Zakupowych, w których udział bierze Dział Logistyki Zakupów Przewodniczący Komisji Przetargowej koordynuje proces uzupełnienia wzoru umowy o dane niezbędne do podpisania Umowy oraz proces terminowego podpisania Umowy. 3. Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania przesyła do Wykonawcy Umowę celem jej podpisania przez Wykonawcę oraz odesłania do Zamawiającego. 2. W Postępowaniach Zakupowych, w których nie bierze udziału Dział Logistyki Zakupów Inicjator Postępowania koordynuje proces uzupełnienia wzoru Umowy o dane niezbędne do podpisania Umowy oraz proces terminowego podpisania Umowy. Inicjator Postępowania zobligowany jest do uzyskania akceptacji ostatecznej wersji Umowy od radcy prawnego/adwokata oraz od osób upoważnionych do działania w imieniu Komórek Organizacyjnych biorących udział w opiniowaniu wzoru Umowy. 4. Przesłana do Wykonawcy Umowa powinna być uzgodniona stosownie do postanowień Regulaminu, oraz: 1) uzupełniona o dane niezbędne do formalnego sfinalizowania Zakupu, 2) podpisana przez osoby umocowane do składania oświadczeń woli w imieniu Zamawiającego, chyba że Wykonawca ma podpisać przesłaną Umowę jako pierwszy. 3) zaparafowana na ostatniej stronie przez radcę prawnego/adwokata, Przewodniczącego Komisji Przetargowej lub Inicjatora Postępowania, jeżeli Komisja Przetargowa nie została powołana. 5. Celem realizacji obowiązków, o których mowa w ust. 1, 2, 3 i 4 Komórki Organizacyjne zobowiązane są współdziałać z Przewodniczącym Komisji Przetargowej i Inicjatorem Postępowania, w szczególności poprzez przesyłanie materiałów oraz informacji, o które występuje Przewodniczący Komisji Przetargowej w terminach umożliwiających niezwłoczną realizację Zakupu. 6. Oryginał dokumentu potwierdzającego wniesienie przez Wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania Umowy Inicjator Postępowania przekazuje do Działu Księgowości albo innej Komórki Organizacyjnej, która dysponuje infrastrukturą pozwalającą zabezpieczyć przekazany dokument w sposób należyty. 8. W Postępowaniach Zakupowych, w których Dział Logistyki Zakupów nie bierze udziału, czynności związane z podpisaniem Umowy koordynuje Inicjator Postępowania. Po wyborze oferty najkorzystniejszej lub zakończeniu negocjacji, w wyniku których Zamawiający doszedł do porozumienia z Wykonawcą, Inicjator Postępowania przekazuje osobom umocowanym do podpisania Umowy w imieniu Zamawiającego Umowę zaopiniowaną zgodnie z postanowieniami niniejszego paragrafu. 7. Oryginał podpisanej obustronnie Umowy Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania przekazuje do Biura Zarządu. Pracownik Biura Zarządu zobowiązany jest przekazać kopię Umowy do właściwej Komórki Organizacyjnej wg rozdzielnika podanego przez Przewodniczącego Komisji Przetargowej lub Inicjatora Postępowania. 9. Przewodniczący Komisji Przetargowej lub Inicjator Postępowania w przypadku Postępowań, w których Dział Logistyki Zakupów nie bierze udziału, przedstawia Protokół Postępowania osobom umocowanym do jego podpisania. § 32 Forma Umowy, zabezpieczenie należytego wykonania Umowy 1. Umowy, których wartość jest równa lub przekracza kwotę 50.000 zł netto, z zastrzeżeniem ust. 2, zawiera się w formie pisemnej lub elektronicznej, chyba że odrębne przepisy wymagają formy szczególnej. 2. Dopuszczalne jest żądanie zabezpieczenia należytego wykonania Umowy w wysokości do 10% ceny całkowitej podanej w ofercie albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania Zamawiającego wynikającego z Umowy, które służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania Umowy. 3. Zabezpieczenie może być wnoszone według wyboru Wykonawcy w jednej lub w kilku następujących formach: 1) pieniądzu, 2) gwarancjach bankowych, 3) gwarancjach ubezpieczeniowych. 4. Zabezpieczenie wnoszone w pieniądzu Wykonawca wpłaca przelewem na wskazany przez Zamawiającego rachunek bankowy. 5. W trakcie realizacji Umowy Wykonawca może dokonać zmiany formy zabezpieczenia na jedną lub kilka form, o których mowa w ust. 4. Zmiana formy zabezpieczenia jest dokonywana z zachowaniem ciągłości zabezpieczenia i bez zmniejszenia jego wartości. 6. W przypadku wnoszenia zabezpieczenia w innej formie niż pieniądz, treść dokumentu stanowiącego zabezpieczenie musi uwzględniać nieodwołalność i bezwarunkowość roszczenia Zamawiającego z tytułu gwarancji, płatność kwot z zabezpieczenia do łącznej jego sumy na pierwsze żądanie Zamawiającego. 7. Zabezpieczenie należytego wykonania Umowy wnosi się przed zawarciem Umowy, chyba że zapisy Dokumentacji Postępowania stanowią inaczej. 8. Za zwrot Wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania Umowy odpowiedzialny jest, w zależności od zastosowanego trybu wyboru Wykonawcy, Inicjator Postępowania. Sposób i tryb zwrotu zabezpieczenia określa się w Umowie. 9. W przypadku wydłużenia terminu realizacji Umowy i złożenia zabezpieczenia należytego wykonania w formie innej niż w pieniądzu, Wykonawca winien złożyć nowe zabezpieczenie lub przedłożyć aneks do dostarczonej wcześniej gwarancji. 10. Egzekwowanie procesu złożenia, zmiany i zwrotu należytego wykonania Umowy spoczywa na Inicjatorze Postępowania. 11. W przypadku realizacji Robót Budowlanych Inicjator Postępowania zobowiązany jest do niezwłocznego przekazania do Działu Logistyki Zakupów kopii Protokołów Odbiorów Końcowych odbiorów oraz informacji o zwrocie Wykonawcy należytego wykonania Umowy. § 33 Zmiana Umowy 1. Zakazuje się istotnych zmian Umowy, chyba że zmiany te zostały przewidziane w Umowie lub zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: 1) łączna wartość zmian Umowy jest mniejsza niż 10% jej pierwotnej wartości, a Umowa zawarta została z Wykonawcą w wyniku przeprowadzenia Postępowania w trybie przetargu nieograniczonego, zapytania ofertowego lub zakupu z wolnej ręki; 2) Umowa nie została zrealizowana w zakresie wartości, a możliwe jest przedłużenie jej terminu bez zmiany wynagrodzenia Wykonawcy; 3) z uwagi na przedłużający się proces wyboru nowego Wykonawcy konieczne jest przedłużenie terminu obowiązywania aktualnie obowiązującej Umowy z uwzględnieniem zmiany wynagrodzenia Wykonawcy; 4) zmiana jest niezbędna ze względu na szczególny interes Zamawiającego; 5) została przewidziana w dokumentacji Postępowania; 6) zmiana ma charakter nieistotny. 2. Zmianę postanowień zawartych w Umowie uznaje się za istotną, jeżeli: 1) zmienia ogólny charakter Umowy, w stosunku do charakteru Umowy w pierwotnym brzmieniu; 2) nie zmienia ogólnego charakteru Umowy, ale zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności: b) zmiana narusza równowagę ekonomiczną Umowy na korzyść Wykonawcy w sposób nieprzewidziany pierwotnie w Umowie, a) zmiana wprowadza warunki, które, gdyby były postawione w Postępowaniu, to w tym Postępowaniu wzięliby lub mogliby wziąć udział inni Wykonawcy lub przyjęto by oferty innej treści, c) zmiana znacznie rozszerza lub zmniejsza zakres świadczeń i zobowiązań wynikający z Umowy, 3. Każda zmiana Umowy, która jest zmianą istotną, wymaga realizacji nowego Zakupu. 4. Każda zmiana Umowy wymaga uzyskania przez Inicjatora Postępowania akceptacji od Komórek Organizacyjnych opiniujących Umowę, o których mowa w § 30 ust. 3. Inicjator Postępowania przedstawia osobom opiniującym do wglądu skan Umowy, szczegółowe uzasadnienie potrzeby dokonania zmiany, opis charakteru tej zmiany i projekt pełnej treści aneksu. 5. Dopuszcza się możliwość przedłużenia terminu obowiązywania Umowy w sytuacji niewykorzystania jej wartości. Okres, o który zostanie przedłużony termin winien być oszacowany jako taki, w którym Umowa może zostać zrealizowana w całości. § 34 Umowa ramowa 1. Umowa ramowa jest to Umowa zawarta w wyniku Postępowania Zakupowego pomiędzy Zamawiającym, a jednym lub większą liczbą Wykonawców, której celem jest ustalenie warunków dotyczących Zakupów, jakie mogą być realizowane z tymi Wykonawcami w okresie jej obowiązywania. 2. Realizacja postanowień Umowy ramowej następuje poprzez Zamówienia wychodzące emitowane przez Dział Logistyki Zakupów. 3. Do Postępowań mających na celu zawarcie Umowy ramowej stosuje się odpowiednio przepisy Regulaminu właściwe ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu. 4. W Postępowaniach, o których mowa w ust. 1 Zamawiający określa warunki i zasady na jakich emitowane będą Zamówienia do Wykonawców, z którymi Zamawiający podpisze Umowy ramowe. 5. Umowę ramową zawiera się na okres nie dłuższy niż 4 lata. Umowa może być zawarta na okres dłuższy niż 4 lata ze względu na przedmiot Zakupu lub szczególny interes OPEC Sp. z o.o. Uzasadnienie zawarcia Umowy ramowej na okres dłuższy niż 4 lata zamieszczane jest we Wniosku Zakupowym lub Dokumentacji Postępowania. Rozdział 2 Zakupy o wartości poniżej 50.000 zł netto § 35 Zakres zastosowania oraz odpowiedzialności 1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyboru Wykonawcy, któremu powierzony zostanie Zakup niepubliczny o Wartości Szacunkowej Zakupu poniżej kwoty 50.000 zł netto, z wyłączeniem Zakupów, o których mowa w § 3 Regulaminu . 2. Postępowanie prowadzone jest przez Inicjatora Postępowania bez udziału Działu Logistyki Zakupów (z uwzględnieniem ust. 3) w sposób zabezpieczający interes OPEC Sp. z o.o., uwzględniając w szczególności zasadę uczciwej konkurencji i równego traktowania Wykonawców. 3. Na uzasadniony wniosek Inicjatora Postępowania, za zgodą Kierownika Działu Logistyki Zakupów, Postępowanie przeprowadza Dział Logistyki Zakupów. 4. Inicjator Postępowania deleguje do wykonania czynności w Postępowaniu osobę/y odpowiedzialne za przygotowanie i przeprowadzenie Zakupu zapewniające bezstronność oraz obiektywizm. 5. Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za przygotowanie Postępowania Zakupowego pod względem merytorycznym, natomiast w przypadku postępowania prowadzonego przez Dział Logistyki Zakupów Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za przygotowanie OPZ i Wartości Szacunkowej Zamówienia. 6. Inicjator Postępowania jest odpowiedzialny za realizację Zakupu zgodnie z Regulaminem, w szczególności w zakresie zastosowania właściwych, ze względu na Wartość Szacunkową Zakupu, przepisów Regulaminu (zakaz dzielenia przedmiotu Zakupu). 7. Postępowanie prowadzi się w formie elektronicznej lub pisemnej. 8. Postępowania Zakupowe podlegają rejestracji w Rejestrze postępowań EZP przez Inicjatora Postępowania. 9. Rejestracja Wniosku Zakupowego przez Dział Logistyki Zakupów umożliwia Inicjatorowi jego dalsze procedowanie. 10. Zastosowanie mają następujące wzory dokumentów: Wniosek Zakupowy (Załącznik nr 1a)), Przykładowy wzór zlecenia (Załącznik nr 3), Przykładowa treść zapytania ofertowego (Załącznik nr 5), Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty (Załącznik nr 8) fakultatywnie. Przygotowanie oraz dokumentowanie Postępowań 1. Przed Uruchomieniem Postępowania Inicjator Postępowania sporządza Wniosek Zakupowy, w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Wniosek Zakupowy sporządza Dział Logistyki Zakupów. 2. Po przeprowadzeniu Postępowania w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Dział Logistyki Zakupów sporządza Protokół postępowania, którego wzór stanowi Załącznik nr 4 do Regulaminu. 3. Inicjator Postępowania, a w przypadku wskazanym w § 35 ust. 3 Dział Logistyki Zakupów, sporządza i przechowuje Dokumentację Postępowania, na którą składają się w szczególności: 1) Wniosek Zakupowy wraz załącznikami; 2) Zlecenie lub zaopiniowany wzór Umowy. 4. W przypadku dokonywania zakupu na dostawy niezwłocznie po zakończeniu Postępowania, Inicjator Postępowania przekazuje do Działu Logistyki Zakupów informację o podpisaniu Umowy / Zlecenia wraz ze wskazaniem kwoty netto wynagrodzenia Wykonawcy, numeru EZP oraz numery indeksów, w celu ich zarejestrowania w systemie informatycznym dedykowanym dla dostaw. § 37 Tryby oraz przebieg Postępowania 1. Podstawowym trybem dokonywania Zakupu o wartości poniżej 50.000 zł netto jest zapytanie ofertowe. 2. Zakup w trybie z wolnej ręki może być zrealizowany tylko w przypadkach spełnienia przesłanek określonych w § 20 Regulaminu. 3. Wniosek Zakupowy podlega rejestracji w Rejestrze Wniosków i nie wymaga opinii Działu Logistyki Zakupów. 4. W przypadku zastosowania trybu zapytania ofertowego: 1) treść Zapytania ofertowego kierowana jest do takiej liczby Wykonawców, która zapewnia wybór najkorzystniejszej oferty, konkurencję i sprawny przebieg Postępowania, jednak nie mniej niż do 3 Wykonawców; 2) wyznacza się termin składania ofert z uwzględnieniem czasu niezbędnego do przygotowania i złożenia oferty, z tym że termin ten nie może być krótszy niż 3 dni robocze; 3) w szczególnie uzasadnionych przypadkach Inicjator Postępowania może odstąpić od sporządzania i przekazania Wykonawcom zapytania ofertowego lub wzoru Umowy/Zlecenia. 4) pisemne uzasadnienie do odstąpienia od obowiązków, o których mowa w pkt. 3 powyżej Inicjator Postępowania dołącza do dokumentów postępowania. 5. Inicjator Postępowania wybiera ofertę, na podstawie kryterium/ów oceny ofert określonych w treści zapytania ofertowego 6. Inicjator Postępowania zobowiązany jest do rejestracji i uzupełnia danych dotyczących postępowania wymaganych w Rejestrze postępowań EZP. 7. Zaleca się aby Inicjator Postępowania dokonał czynności zawiadomienia Wykonawców o wyborze najkorzystniejszej oferty. Dział V – Postępowania dofinansowywane ze środków publicznych § 38 1. W przypadku prowadzenia Postępowań udzielanych w ramach projektów dofinansowywanych ze środków publicznych stosuje się Regulamin udzielania zamówień przy realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 w Okręgowym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. oraz zasady wskazane w odpowiednich wytycznych do projektów, względnie do innych dokumentów i regulacji wskazanych przez instytucję przyznającą wsparcie. 2. W przypadku realizacji Postępowań dofinasowanych ze środków publicznych nie mają zastosowania przepisy niniejszego Regulaminu dotyczące odstąpień i rygorów wynikających z niniejszego Regulaminu, także w odniesieniu do zakupów o wartości poniżej 50.000 zł netto. Dział VI – Monitoring i kontrola procesów zakupowych § 39 Przepisy ogólne 1. Celem etapu monitoringu i kontroli jest weryfikacja poprawności prowadzonych i przeprowadzonych Postępowań Zakupowych, wydawanie rekomendacji dotyczących wprowadzenia usprawnień w zakresie realizacji etapów Planowania oraz przygotowania i przeprowadzenia Postępowań. 2. Kontrola może być przeprowadzana przez Dyrektora Finansowego lub pracownika ds. kontroli wewnętrznej a w przypadku kiedy Postępowanie prowadzone było bez udziału Działu Logistyki Zakupów również Kierownik Działu Logistyki Zakupów. W celu przeprowadzenia kontroli Zarząd lub Dyrektor Finansowy może powołać Zespół ds. Kontroli. § 40 Przebieg procedury 1. Dyrektor Finansowy, pracownik ds. kontroli wewnętrznej lub Kierownik Działu Logistyki Zakupów przeprowadza kontrolę prawidłowości przeprowadzonych lub prowadzonych Postępowań Zakupowych z przepisami Regulaminu. 2. Komórka Organizacyjna poddawana kontroli zobowiązana jest udzielać, w terminie 3 dni roboczych od dnia odebrania żądania, wszelkich informacji oraz udostępniać niezbędne dokumenty lub ich kopie uprawnionym do kontroli pracownikom. 3. W przypadku kontroli Postępowań niezakończonych Inicjator Postępowania uwzględnia wnioski i rekomendacje z przeprowadzonej kontroli, celem usunięcia stwierdzonych uchybień. 4. Informację o wynikach kontroli, w tym o uwzględnieniu wniosków i rekomendacji, o których mowa w ust. 3, Dyrektor Finansowy, pracownik ds. kontroli wewnętrznej lub Kierownik Działu Logistyki Zakupów przekazuje Dyrektorowi kontrolowanej Komórki Organizacyjnej. Załączniki Integralną część Regulaminu stanowią następujące Załączniki:

<urn:uuid:b263d446-5c11-4ce0-8443-f9fec2d469a7>

finepdfs

1.209961

CC-MAIN-2024-30

https://opecgdy.com.pl/images/zamowienia/regulamin_udzielania_zamowien_z_13-06-2024.pdf

2024-07-16T09:05:19+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514742.26/warc/CC-MAIN-20240716080920-20240716110920-00603.warc.gz

373,411,309

0.999995

1

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

false

[ 90, 3187, 6150, 9089, 11860, 14793, 17125, 19432, 22326, 25798, 29070, 32077, 33844, 36950, 40368, 43605, 46638, 49509, 52322, 54708, 56881, 60138, 63376, 66242, 68913, 71434, 73821, 73895 ]

2

0

PRACA ORYGINALNAORIGINAL PAPER © Borgis Nowa Stomatol 2023;28(2):39-51 DOI: https://doi.org/10.25121/NS.2023.28.2.39 To cite this article: To link to this article: Ćwiklińska Agata, Szczepańska Joanna, Majewska-Beśka Sylwia, Bruzda-Zwiech Agnieszka: Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH). Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth affected by molar-incisor hypomineralisation (MIH). Nowa Stomatol 2023;28(2):39-51. DOI: 10.25121/NS.2023.28.2.39 https://doi.org/10.25121/NS.2023.28.2.39 Agata Ćwiklińska 1 , Joanna Szczepańska 2 , Sylwia Majewska-Beśka 2 , *Agnieszka Bruzda-Zwiech 2 Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH) Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth affected by molar-incisor hypomineralisation (MIH) 1 Doctoral studies, Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Lodz, Poland 2 Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Lodz, Poland Head of Department: Professor Joanna Szczepańska, MD, PhD 1Studia doktoranckie, Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Polska 2 Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Polska Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Joanna Szczepańska Słowa kluczowe Streszczenie infiltracja próchnicy, jakościowe defekty rozwojowe szkliwa, zmętnienia szkliwa, hipomineralizacja siekaczowo- Wstęp. Infiltracja żywicą Icon jest minimalnie inwazyjną metodą, którą można uznać za łącznik pomiędzy postępowaniem prewencyjnym a odtwórczym w odniesieniu do plamy próchnicowej oraz niektórych jakościowych rozwojowych defektów szkliwa w formie zmętnień, z uwzględnieniem tych związanych z hipomineralizacją siekaczowo-trzonowcową (MIH). -trzonowcowa, MIH Materiał i metody. 115 zębów siecznych z odgraniczonymi zmętnieniami szkliwa związanymi z MIH u 33 pacjentów w wieku 8-18 lat było poddanych leczeniu metodą Icon. Oceniano poprawę estetyki zmian oraz to, czy w opinii pacjentów po zabiegu nastąpiło zwiększenie gładkości szkliwa. Kontrole kliniczne przeprowadzono po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach. Cel pracy. Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą w maskowaniu odgraniczonych zmętnień szkliwa zlokalizowanych na powierzchniach wargowych zębów stałych u pacjentów w wieku rozwojowym. Wyniki. W żadnym ze 115 zębów z jakościowymi defektami szkliwa po infiltracji nie stwierdzono całkowitego zamaskowania zmian, częściowe zamaskowanie zmiany stwierdzono w 110 zębach (95,65%), a brak efektu leczenia w 3 zębach z MIH (2,61%). Praca finansowana ze środków statutowych Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego. Keywords resin infiltration, qualitative developmental enamel defects, enamel opacities, molar-incisor hypomineralisation, MIH W 2 zębach (1,74%) z wyjściowo dużymi zmianami w postaci żółtych plam hipomineralizacyjnych na powierzchni wargowej po infiltracji uzyskano nasilenie żółtego zabarwienia plam, które w obserwacji dwutygodniowej zmniejszało się, pozostawiając gładką powierzchnię o bardziej mlecznym kolorze. Po 3 miesiącach stabilny efekt infiltracji stwierdzono w 107 zębach (93,04%), a w 8 (6,96%) nieznaczną utratę efektu leczenia. Po 6 miesiącach tylko 2 zmiany (1,74%) wydawały się bardziej widoczne. Wnioski. Infiltracja żywicą stwarza możliwość tylko częściowego zamaskowania zmętnień szkliwa zębów przednich dotkniętych MIH, jednakże zwiększa gładkość leczonych powierzchni. Rozległe żółte i żółto-brązowe zmiany są bardziej oporne na infiltrację niż białe nieprzezroczystości szkliwa. Wskazane jest poinformowanie pacjentów o ograniczeniach tej metody leczenia. Summary Introduction. Resin infiltration (Icon) is a minimally invasive procedure, which provides an intermediary treatment modality between prevention and restorative therapy for early caries lesions, as well as certain qualitative developmental enamel defects including those on anterior teeth affected by molar-incisor- hypomineralisation (MIH). Material and methods. 115 permanent MIH – affected incisors with demarcated enamel opacities in 33 patients aged 8-18 years were infiltrated and the impact on aesthetics and increase of enamel smoothness in patient's perception was assessed. Clinical controls took place after 2 weeks, 3 and 6 months after Icon procedure. Aim. Assessment of effectiveness of resin infiltration for masking demarcated opacities located on labial surfaces of permanent teeth in children and adolescents. Results. None of infiltrated enamel opacities, were classified as completely masked, whereas 110 (95.65%) and 3 (2.61%) were partially masked and unchanged, respectively. Two large yellow opacities (1.74%) became more intense immediately after infiltration, which decreased during the two-week observation, leaving a smooth more milky surface, After 3 months, a stable effect of Icon treatment was observed in 107 teeth (93.04%) and in 8 teeth (6.96%) presented a slight decline. At 6 months only 2 lesions (1.74%) were more visible. Conclusions. Resin infiltration seems to provide only partial masking of demarcated opacities in MIH-affected anterior teeth, however it increases the smoothness of treated surfaces. Large yellow and yellow-brownish spots are more resistant to infiltration than white opacities. An explanation of this treatment limitations should be given to patients. Wstęp Białe plamy lub kremowe i żółte zmętnienia na wargowej powierzchni zębów przednich to problemy stomatologiczne często spotykane u dzieci i młodzieży. Zaburzenia te mogą obejmować wczesne zmiany próchnicowe objawiające się białymi, nieprzezroczystymi obszarami, w których brak połysku szkliwa jest spowodowany podpowierzchniową utratą minerałów, ale mogą być też efektem wad rozwojowych szkliwa (ang. developmental defects of enamel – DDE). Przykładem zmian jakościowych DDE jest hipomineralizacja trzonowcowo-siekaczowa (ang. molar-incisor hypomineralisation – MIH) w postaci asymetrycznych, wyraźnie odgraniczonych od niezmienionego szkliwa, białych, kremowych lub żółtych do brązowawych (większych niż 1 mm) zmętnień (1-5). Najnowszy opublikowany przegląd systematyczny i metaanaliza wykazały, że średnia częstość występowania MIH u dzieci na świecie szacowana jest na 13,5% (6). U dzieci z MIH oprócz obecności słabo zmineralizowanych i zagrożonych poerupcyjnymi uszkodzeniami szkliwa pierwszych stałych zębów trzonowych, hipomineralizacja może również dotyczyć jednego lub więcej zębów siecznych. Wówczas nieprzezroczystości szkliwa zwykle znajdują się Introduction White spots lesions or creamy and yellow opacities on labial surface of teeth are dental problems often seen in children and adolescents. These lesions may include early caries changes, presenting as white opaque areas on which the lack of enamel shininess is caused by the subsurface loss of minerals, but also some form of developmental defects of enamel (DDE). Molar-incisor hypomineralisation (MIH) in form of well-demarcated from intact enamel, asymmetric, white, creamy or yellow to brownish opacities (larger than 1 mm) is an example of quantitative DDE (1-5). The most recent systematic review and meta-analyses revealed that overall prevalence of MIH in children was estimated at 13.5% (6). In addition to having poorly mineralized and at risk of post-eruptive breakdown first permanent molars, children diagnosed with MIH may also have one or more hypomineralized incisors. Then enamel opacities, tend to be located towards the incisal third of the labial surfaces, sparing the cervical enamel. MIH affected enamel has a high carbon and protein content, but lower calcium and phosphate concentrations than intact tissue na powierzchni wargowej, w 1/3 przysiecznej, przy czym szkliwo w okolicy przyszyjkowej pozostaje niezmienione. Szkliwo dotknięte MIH ma wysoką zawartość węgla i białka, ale niższe stężenie wapnia i fosforanów, w porównaniu ze zdrową tkanką (5, 7). W obrazie mikroskopowym zmiany w MIH wykazują dezorganizację pryzmatów szkliwa i duże przestrzenie międzypryzmatyczne wypełnione proteinami macierzy, co powoduje zmniejszenie gęstości szkliwa, twardości i odporności na złamania (8). Obecność pustych przestrzeni między zwykle gęsto upakowanymi pryzmatami szkliwa zmienia współczynnik załamania światła uszkodzonego szkliwa i sprawia, że wydaje się ono bardziej nieprzejrzyste (9). Zmiany hipomineralizacyjne szkliwa w obrębie siekaczy są zazwyczaj mniej nasilone niż te obserwowane w zębach trzonowych, mniejsze jest także ryzyko nadłamań szkliwa ze względu na brak obciążenia przez siły żucia. Ponadto zwykle nie występuje zwiększona wrażliwość tych zębów na bodźce termiczne (3, 7). Mimo że zęby trzonowe z hipomineralizacją są przyczyną najpoważniejszych objawów w jamie ustnej i ograniczeń funkcjonalnych, to jednak siekacze dotknięte MIH mają największy negatywny wpływ ze względów estetycznych na jakość życia w aspekcie dobrostanu emocjonalnego i społecznego (10). Infiltracja żywicą metakrylanową jest jedną z nowszych minimalnie inwazyjnych procedur, która wydaje się stanowić pośrednią metodę leczenia między profilaktyką a leczeniem odtwórczym. Stworzona została ona do leczenia początkowych zmian próchnicowych na powierzchniach gładkich oraz próchnicy na powierzchniach stycznych, obejmujących Dostępne metody leczenia białych zmian i zmętnień obejmują remineralizację z użyciem preparatów fluorkowych lub kompleksu kazeinianu fosfopeptydu i amorficznego fosforanu wapnia (ang. casein phosphopeptides-amorphous calcium phosphate – CPP-ACP). Mogą być one skuteczne w hamowaniu demineralizacji przy przestrzeganiu zaleceń przez pacjenta, jednak ich efektywność w poprawie estetyki jest ograniczona (1, 2). Mikroabrazja i wybielanie mogą być stosowane do kamuflażu defektów szkliwa pochodzenia rozwojowego, jednak metody te nie są pozbawione skutków ubocznych, takich jak agresywna redukcja szkliwa w technice mikroabrazyjnej lub nadwrażliwość zębów po wybielaniu, która może być znacznie nasilona w zębach dotkniętych MIH (1, 2, 5). Co więcej, zgodnie z regulacjami prawnymi obowiązującymi w Polsce wybielanie zębów z zastosowaniem środków, w których stężenie obecnego lub uwalnianego nadtlenku wodoru wynosi od 0,1 do 6%, nie jest wskazane u pacjentów do 18. roku życia (11). Możliwe leczenie zmętnień szkliwa obejmuje również metody bardziej inwazyjne – odbudowę kompozytem lub wykonanie licówek. Niemniej jednak u dzieci i młodzieży ze względu na duże komory miazgi oraz cienkie warstwy szkliwa i zębiny zachowanie jak największej ilości struktury zęba wydaje się być niezwykle istotne (2). Uzasadnione jest więc odłożenie bardziej inwazyjnego leczenia siekaczy dotkniętych MIH do czasu osiągnięcia ich pełnej dojrzałości (5). (5, 7). Microscopically, MIH lesions present disorganized enamel prisms and large inter-prismatic spaces occupied by a protein-rich matrix, which is associated with decreased mineral density, hardness and fracture resistance (8). The presence of voids between the normally densely packed enamel rods alters the refractive index of the defective enamel and makes it appear more opaque (9). The incisor defects are usually less serious than those seen in molars with diminished risk of breakdown due to the absence of chewing forces, and these teeth tend not to be thermally sensitive (3, 7). Even though hypomineralized molars cause the most severe oral symptoms and functional limitations, MIH affected incisors, due to aesthetic reasons, had the largest negative effect on quality of life in aspect of the emotional and social well-being (10). Available methods of white lesions and opacities treatment include remineralization with fluoride or casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate (CPP-ACP), which with patient's adherence might be effective in arresting demineralization, but their effectiveness in an improvement of aesthetics is limited (1, 2). Microabrasion and bleaching can be used for camouflage of with spots of developmental origin and white opacities, however these methods are not free from side – effects e.g. aggressive reduction of enamel in microabrasive technique or postbleaching teeth hypersensivity, which can be severe in MIH – affected teeth (1, 2, 5). Furthermore, according to Polish regulations, teeth bleaching with the use of agents in which the concentration of hydrogen peroxide present or released is between 0.1 and 6% is not recommended for patients under the age of 18 years (11). Possible treatment of enamel opacities includes also more invasive methods – direct composite resin restorations or veneers. Nevertheless, in children and adolescences due to the large pulp chambers, and thin layers of enamel and dentin conservation as much as possible of tooth tissue seems to be really essential (2), and when managing MIH affected incisors more invasive treatment needs to be postponed until complete maturation (5). Infiltration with methacrylate-based resin is one of the newer minimally invasive procedure, which seems to provide an intermediary treatment modality between prevention and restorative therapy. It was design for treatment of caries lesions on smooth and proximal surfaces limited to enamel or crossing the enamel-dentin junction and reaching maximum up to 1/3 external layer of dentin (D1 according to radiological classification). The arresting of caries lesions is achieved by penetrating the low-viscosity and high surface tension resin into the enamel after having been etched with a 15% hydrochloric gel (HCl). Infiltration results in obstructing the diffusion pathways for carbohydrates and organic acids in the enamel and creating of diffusion barrier outside szkliwo lub przekraczających granicę szkliwno-zębinową i ograniczonych do 1/3 zewnętrznej warstwy zębiny (D1 według klasyfikacji radiologicznej). Zatrzymanie zmian próchnicowych uzyskuje się poprzez wniknięcie żywicy o niskiej lepkości i wysokim napięciu powierzchniowym w szkliwo, po uprzednim wytrawieniu 15% kwasem chlorowodorowym (HCl). Infiltracja powoduje zablokowanie dróg dyfuzji węglowodanów i kwasów organicznych w szkliwie oraz utworzenie bariery dyfuzyjnej na zewnątrz i wewnątrz tkanki oraz zwiększa mikrotwardość wczesnych zmian szkliwa (12, 13). Dodatkowo infiltracja ma pozytywny efekt estetyczny w postaci maskowania białych plam, co zostało udowodnione in vitro oraz w badaniach klinicznych (14-20). Zmniejszenie widoczności zmian po infiltracji lub przywrócenie naturalnej barwy zęba jest spowodowane wypełnieniem mikroporowatości szkliwa, uprzednio wypełnionych powietrzem (współczynnik załamania światła RI = 1,00) lub wodą (RI = 1,33), żywicą o niskiej lepkości. Żywica ta posiada współczynnik załamania światła (RI = 1,52) bardziej zbliżony do wskaźnika dla zdrowego szkliwa, który jest taki sam jak dla hydroksyapatytu (RI = 1,65). Powoduje to zmianę właściwości optycznych objętego procesem próchnicowym szkliwa i sprawia, że przyjmuje ono wygląd otaczającej go zdrowej tkanki (9, 15, 16). Pozytywny efekt kosmetyczny infiltracji początkowych zmian próchnicowych i odwapnień powstałych na skutek zaniedbań higienicznych w trakcie leczenia ortodontycznego aparatami stałymi zachęciły lekarzy do stosowania tej metody w leczeniu rozwojowych zmętnień szkliwa na powierzchniach wargowych zębów, będących objawem fluorozy oraz MIH. Doniesienia z piśmiennictwa sugerują rozszerzenie wskazań do leczenia metodą infiltracji żywicą o te jednostki chorobowe (1, 4, 7, 16, 17). Uaktualniony dokument dotyczący opinii Europejskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (European Academy of Pediatric Dentistry – EAPD) w sprawie „Wytycznych dotyczących najlepszych praktyk klinicznych dla lekarzy zajmujących się dziećmi zgłaszającymi się z hipomineralizacją trzonowcowo-siekaczową (MIH)" opublikowany w 2021 roku wymienia infiltrację żywicą jako jedną z opcji leczenia zębów przednich dotkniętych MIH (2). Cel pracy Celem badania była kliniczna ocena skuteczności techniki infiltracji preparatem Icon w maskowaniu odgraniczonych zmętnień szkliwa zlokalizowanych na powierzchniach wargowych zębów stałych z MIH u pacjentów w wieku rozwojowym oraz ocena trwałości uzyskanego efektu wizualnego. Materiał i metody Badanie zostało przeprowadzone za zgodą Komisji Bioetycznej UM w Łodzi nr RNN 24/22/KE z 2022 roku oraz zgodnie z zasadami Deklaracji Helsińskiej. 115 zębów siecznych z odgraniczonymi zmętnieniami szkliwa u 33 pacjentów w wieku 8-18 lat (średnia wieku 10,45 ± 2,97 roku) and inside the tissue, additionally it increases microhardness of infiltrated early enamel lesion (12, 13). Additionally infiltration has positive aesthetic effect – masking of white spots lesions, which was proved in vitro and in clinical trials (14-20). A reduced visibility of infiltrated lesions or restoring of natural tooth color is due to filling of enamel micropores, formerly filled with air (refractive index RI = 1.00) or water (RI = 1.33), with low-viscosity resin of refractive index (RI = 1.52) more similar to intact enamel index (RI = 1.65), which is the same as that of hydroxyapatite. It results in alteration of the optical characteristics of the affected by caries process enamel and it seems like the surrounding sound tissue (9, 15, 16). That cosmetic effects of infiltration of initial caries lesions and post-orthodontic decalcifications encouraged practitioners to use that method in treatment of developmental enamel opacities on labial surfaces that are symptoms of fluorosis MIH, and published reports suggest extending infiltration approach to these indications (1, 4, 7, 16, 17). The update the European Academy of Pediatric Dentistry (EAPD) policy document on the "Best Clinical Practice guidance for clinicians dealing with children presenting with Molar-Incisor Hypomineralisation (MIH)", published in 2021, mentions resin infiltration as one of option of treatment of MIH-affected anterior teeth (2). Aim The aim of this study was therefore to assess clinically the effectiveness infiltration technique Icon in masking demarcated enamel opacities in MIH-affected permanent teeth in children and adolescents. Additionally, the study asses if achieved results remained stable in visual effect. Material and methods The study was approved by the Medical University of Lodz Bioethics Committee, Resolution Number RNN 24/22/KE (2022 yr.) and conducted in compliance with the principles of the Helsinki Declaration). 115 permanent incisors with demarcated opacities in 33 subjects (18 girls and 15 boys), aged form 8 to 18 years (mean age – 10.45 ± 2.97), diagnosed with MIH were selected. All participants were patients of the Department of Pediatric Dentistry of Medical University of Lodz. Specialist inclusion criteria written consent of the patient and/or legal guardian to participate in the study. The study lasted from May 2022 to May 2023, and was conducted by a pediatric dentistry specialist and a doctor undergoing residency training in this field. Inclusion criteria: written consent of the patient and/or legal guardian to participate in the study, age up to 18 years, diagnosis by clinical examination of MIH and presence of demarcated enamel opacities on permanent incisal teeth in the form of white, cream or yellow to brownish discoloration. Exclusion criteria: the presence of post-eruptive mechanical damage z rozpoznanym MIH było poddanych leczeniu metodą Icon (DMG, Hamburg, Niemcy). Wszyscy uczestnicy badania byli pacjentami Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi. Badanie trwało od maja 2022 do maja 2023 roku i było przeprowadzane przez specjalistę w zakresie stomatologii dziecięcej i lekarza w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie. Kryteria włączenia: pisemna zgoda pacjenta i/lub opiekuna prawnego na udział w badaniu, wiek do 18 lat, rozpoznanie MIH na podstawie badania klinicznego i obecność odgraniczonych zmętnień szkliwa na zębach siecznych stałych w postaci białych, kremowych lub żółtych do brązowawych przebarwień. Kryteria wykluczenia: obecność poerupcyjnych uszkodzeń mechanicznych w obrębie zmętnień szkliwa w zębach siecznych dotkniętych MIH, defekty szkliwa within the enamel opacities in incisal teeth affected by MIH, the presence of enamel defects of other origin than incisor-molar hypomineralization on incisor teeth. Of teeth with developmental defects only those with demarcated opacities of enamel in form of white, crème or yellow to brownish discolorations were chosen for treatment with resin infiltration – Icon. Of maxillary teeth 61 were central incisors and 27 lateral incisors, whereas of mandibular teeth 21 were central incisors, 6 lateral incisors, which were 53.05 vs. 23.47% and 18.26 vs. 5.22% of all teeth included into the study, respectively (tab. 1). Colour, the extend of the lesion, and hypersensitivity when drying with air spray were analyzed (tab. 2). The extend of the demarcation Tab. 1. Liczba leczonych zębów z uwzględnieniem podziału według numeru zęba Tab. 1. The number of treated teeth, by tooth numbering Tab. 2. Liczba zębów z podziałem na zasięg zmiany, kolor i przed- i pozabiegowa nadwrażliwość podczas osuszania powietrzem z dmuchawki Tab. 2. The number of teeth by the extent, colour of the lesion and pre-treatment hypersensitivity when drying with air spray innego pochodzenia niż hipomineralizacja siekaczowo-trzonowcowa na zębach siecznych. Spośród zębów szczęki 61 stanowiły siekacze centralne, 27 siekacze boczne, natomiast w żuchwie poddano leczeniu 21 siekaczy centralnych i 6 bocznych, co stanowiło odpowiednio 53,05 i 23, 47% oraz 18,26 i 5,22% wszystkich leczonych zębów (tab. 1). Oceniano barwę i rozległość zmiany, a także nadwrażliwość podczas osuszenia powierzchni dmuchawką (tab. 2). Rozległość zmętnień na powierzchniach przedsionkowych oceniano według kryteriów < 1/3, co najmniej 1/3 < 2/3, co najmniej 2/3 powierzchni wargowej, co jest zgodne z klasyfikacją zasięgu zmian MIH proponowaną przez Ghanim i wsp. (21). Efekt wizualny po aplikacji systemu Icon był oceniany jako: całkowite zamaskowanie zmiany – przyjęcie wyglądu zdrowego szkliwa; częściowe zamaskowanie zmiany (podgrupa 1 – prawie całkowite zamaskowanie zmiany; podgrupa 2 – rozmycie brzegów lub zmniejszenie wysycenia zmiany); brak widocznego efektu lub pogorszenie wyglądu zmiany. Pytano także, czy w subiektywnej ocenie pacjenta nastąpiło zwiększenie gładkości szkliwa po zabiegu. Kontrole kliniczne przeprowadzono po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach. Podczas pierwszej kontroli klinicznej pacjentowi zadawano pytania dotyczące pozabiegowej nadwrażliwości zębów. Efekty leczenia po 3 i 6 miesiącach oceniano na podstawie następujących kryteriów: utrzymanie efektu leczenia – niewidoczna zmiana; utrzymanie efektu leczenia – częściowo zamaskowana zmiana, powrót do stanu wyjściowego; pogorszenie zmiany – nasilenie przebarwienia lub nadłamanie szkliwa. Przed rozpoczęciem procedury infiltracji żywicą metakrylanową usuwano zewnętrzne przebarwienia oraz płytkę nazębną za pomocą szczoteczki na kątnicę wolnoobrotową i pasty super polish bez fluoru. W celu ochrony tkanki dziąsła wokół leczonych zębów nakładano płynny koferdam (Rubber-Dam liquid). Powierzchnię zmiany poddano wytrawieniu przy użyciu 15% kwasu solnego (HCl) przez 2 minuty i płukano przez co najmniej 30 sekund, a następnie osuszono strzykawką powietrzną. Środek suszący Icon dry zawierający około 99% etanol aplikowano na zmianę i pozostawiano na 30 sekund, a następnie osuszano powietrzem z dmuchawki. W przypadku braku lub niewielkiego zmniejszenia przezroczystości szkliwa cykl wytrawiania kwasem HCl i aplikację środka suszącego powtarzano maksymalnie 2 razy. Żywicę nakładano na obszar zmiany i pozostawiono na 3 minuty. Nadmiar żywicy w przestrzeniach proksymalnych usuwano nicią dentystyczną przed utwardzaniem światłem przez 40 sekund. Następnie Icon-Infiltrant aplikowano po raz drugi, pozostawiano na 1 minutę, po czym utwardzano światłem przez 40 sekund. Wykończenie powierzchni przeprowadzano za pomocą gumki do polerowania. Zalecenia pozabiegowe obejmowały dietę „białą" przez 7 dni oraz szczotkowanie zębów 2 x dziennie pastą z fluorem (1450 ppm). Badanie jest częścią przygotowywanej rozprawy doktorskiej. Do grupy badanej prezentowanej w tej pracy wybrano tylko tych pacjentów, którzy zgłosili się na wszystkie wizyty kontrolne i przedstawiono wyniki ich leczenia. opacities of labial surface was assessed according to criteria < 1\3, at least 1/3 < 2/3, 2 at least 2/3 which is in line with the classification of the extent of MIH lesions proposed by Ghanim et al. (21). Before starting the resin infiltration procedure external stains and dental plaque were removed with a rotary bristle brush at low speed with super polish paste without fluoride. For gingiva protection a liquid dam (RUBBER-DAM liquid) was applied around the teeth to be treated. The surface area of the lesion was eroded with a 15% hydrochloric acid (HCl) for 2 minutes and washed for at least 30 seconds followed by drying with air syringe. The drying agent (Icon dry) containing approximately 99% ethanol was applied onto the lesion and let sit for 30 seconds, followed by air drying. If no or little diminishing of enamel whitish or yellowish opaque appearance of enamel was notice HCl etching procedure and drying-agent application were repeated up to 2 times. The resin infiltrant was applied on the lesion area and was let sit for 3 min. The excessive resin in the proximal spaces was removed with dental floss prior to light curing for 40 seconds. Then Icon-Infiltrant was applied for the second time and was let sit for 1 minute and then light-cured. The surface was finished with the polishing cup. Post-operative recommendations included a "white" diet for 7 days and toothbrushing 2 x a day with fluoride toothpaste (1450 ppm). The visual results were classified into three groups: completely masked – the look of sound enamel, partially masked (subgroup 1: nearly completed masking and subgroup 2: diffused margins or decreased intensity of discoloration), and unchanged or deterioration of aesthetics. Children were asked if they noticed the increase of enamel smoothness of treated lesion. Clinical controls took place after 2 weeks, 3 and 6 months from Icon procedure. On first clinical control patients were asked questions on post-operative tooth sensitivity. The effects of treatment after 3 and 6 months were assed basing on following criteria: a maintenance of treatment effect – an invisible lesion; a maintenance of treatment effect – partially masked lesion, a return to the baseline status; a deterioration – an increase of discoloration or enamel breakdown. The study is a part of doctoral dissertation which is currently being prepared. Only patients who attended all follow-up visits were selected for the study group and the results of their treatment were presented. Results None of 115 treated teeth with DDE, were classified as completely masked. Lesions completely masked whereas 110 (95.7%) and 5 teeth (4.3%) were partially masked and unchanged, respectively (tab. 3). Figures 1-3 presents examples of achieved treatment effects. The most favorable Tab. 3. Efekt wizualny infiltracji bezpośrednio po zabiegu Tab. 3. Visual effect of infiltration immediately after the procedure Wyniki W żadnym ze 115 zębów z rozwojowymi defektami szkliwa nie stwierdzono całkowitego zamaskowania zmian, częściowe zamaskowanie zmiany stwierdzono odpowiednio w 110 zębach (95,7%), a brak efektu leczenia w 5 zębach z MIH (4,3%) (tab. 3). Ryciny 1-3 prezentują przykłady osiągniętych wyników leczenia. Najkorzystniejsze wyniki uzyskano w przypadku małych (< 1/3 powierzchni zęba) białych zmętnień na powierzchni wargowej siekaczy. Po procedurze infiltracji kremowe zmętnienia obejmujące 1/3-2/3 powierzchni wargowej wykazywały rozmycie brzegów zmian lub zmniejszenie intensywności przebarwień. W żadnym z przypadków nie zaobserwowano trwałego pogorszenia estetyki powierzchni leczonych preparatem Icon, jednakże results were obtained in case of small (< 1.3 of tooth surface) white/milky opacities on the labial surface of the incisors. After the procedure of infiltration creamy opacities covering 1/3-2/3 of the labial surface usually showed blurring of the margins of the lesions or decreased intensity of discoloration. Permanent deterioration of aesthetics of treated with Icon surfaces wasn't observed in any of cases, however in 2 cases (1.74%) of large yellow opacities became more intense immediately after Icon procedure, which decreased during the two-week observation, leaving a smooth surface with color return to the initial state. Improvement of smoothness of all infiltrated teeth was reported by patients. Fig. 1. MIH lesions prior to infiltration and immediately after infiltration (b) – partial masking – significant improvement of aesthetic appearance of the lesions; clinical control – 6 months after infiltration (c) – stable, satisfactory treatment effect. Fig. 2. Yellow MIH opacities. Status prior to infiltration (a) and immediately after infiltration (b) – lack of improvement of aesthetic appearance of lesions. Fig. 3. MIH opacities > 2/3 od labial surface. Prior to infiltration (a) and immediately after infiltration (b) – partial masking – decreased colour intensity of lesions. w 2 zębach (1,74%) z wyjściowo dużymi zmianami w postaci żółtych plam hipomineralizacyjnych na powierzchni wargowej po infiltracji uzyskano nasilenie zabarwienia plam, które w obserwacji dwutygodniowej zmniejszało się, pozostawiając gładką powierzchnię o bardziej mlecznym kolorze. W ocenie pacjentów uzyskano poprawę gładkości infiltrowanych powierzchni we wszystkich zębach. Siedmioro (21%) pacjentów (3 dzieci w wieku 7 lat i 4 w wieku 8 lat) zgłosiło ból podczas pierwszego cyklu wytrawiania, który ustąpił w ciągu kilku sekund po spłukaniu HCl. Ogółem dotyczyło to 14 zębów siecznych (12,17%). W obecnym badaniu nie zaobserwowano żadnych innych niepożądanych efektów leczenia ani bezpośrednio po infiltracji Icon, ani podczas badań kontrolnych. W przypadku 8 zębów (6,96%) ze stwierdzoną przed zabiegiem nadwrażliwością podczas osuszania powietrzem z dmuchawki wrażliwość ta ustąpiła po infiltracji żywicą. W 13 zębach (11,3%) efekt estetyczny poprawił się po 2 tygodniach w porównaniu ze stanem bezpośrednio po infiltracji. Po 3 miesiącach stabilny efekt po infiltracji Icon wystąpił w 107 zębach (93,04%), w 8 zębach (6,96%) stwierdzono nieznaczną utratę efektu leczenia. Po 6 miesiącach w większości zębów nie zaobserwowano zmian w stosunku do badań kontrolnych przeprowadzonych po 3 miesiącach, tylko w 2 zębach (1,74%) zmiany wydawały się bardziej widoczne (tab. 4). Dyskusja Zamaskowanie zmętnień na powierzchni wargowej siekaczy, po leczeniu estetycznym, może istotnie poprawić jakość życia związaną ze zdrowiem jamy ustnej u dzieci z MIH (7). Rozważając ten aspekt, wydaje się, że możliwość zastosowania małoinwazyjnego leczenia, jakim jest infiltracja odgraniczonych zmętnień na zębach przednich, nawet krótko po całkowitym wyrżnięciu się zębów, jest niezwykle cenna. Ponadto udowodniono, że infiltracja żywicą żółto-brązowych zmętnień MIH pozytywnie wpłynęła na strukturalną integralność zębów dotkniętych hipomineralizacją i skuteczniej niż lakier fluorkowy zapobiegała posterupcyjnym nadłamaniom szkliwa w okresie 18 miesięcy obserwacji (22). El-Baz In case of 8 teeth (6.96%) with pre-treatment hypersensitivity when drying with air spray, the sensitivity disappeared after resin infiltration. Seven (21%) patients (3 children aged 7 years and 4 aged 8 years) reported pain during first cycle of etching procedure of altogether 14 MIH affected incisor, which disappeared within a few seconds after washing off the HCl. No other adverse post treatment effects were seen by present trial either immediately after infiltration or on check-ups. In 13 teeth (11.3%), the aesthetic result was more improved after 2 week comparing to the status immediately after infiltration. After 3 months, a stable effect of ICON treatment was observed in 107 teeth (93.04%), and in 8 teeth (6.96%) there was a slight decline of the treatment effect. In most of teeth there was no change from the 3-month control at 6 months and only in 2 (1.74%) teeth lesions seemed to be more visible (tab. 4). Discussion Masking of opacities on labial surface of incisor may significantly improve oral health-related quality of life in children with MIH (7). Considering that aspect, the possibility of use of minimal invasive treatment, such as infiltration, for demarcated opacities on permanent anterior teeth, even shortly after teeth eruption seems to be valuable. Additionally, it was proved that resin infiltration of yellow-brown MIH opacities positively influenced structural integrity of MIH-affected teeth and more effectively than fluoride varnish prevent teeth from post-eruptive enamel breakdown over 18 moths follow-up (22). El-Baz and Mahfouz observed a significant improvement in radio-density of white lesions on MIH affected incisors in 9-14 years-old children after Icon treatment, and dramatically better masking effects comparing to fluoride varnish application (18). Evaluation of MIH lesion areas on incisors in 8-14-year old children by using cross-polarisation photography showed that after the Icon application preceded by one etching cycle, there was a decrease in the lesion area, which remained stable Tab. 4. Zmiany w wyglądzie powierzchni zębów po infiltracji w badaniu kontrolnym po 2 tygodniach, 3 i 6 miesiącach Tab. 4. Changes in the appearance of the tooth surface immediately after infiltration, 2 weeks, 3 and 6 months after infiltration i Mahfouz odnotowali po leczeniu Icon znaczną poprawę radiologicznej gęstości białych zmian na siekaczach dotkniętych MIH u dzieci w wieku 9-14 lat oraz znacznie lepsze kliniczne efekty maskowania zmian w porównaniu z aplikacją lakieru fluorkowego (18). Ocena zmian MIH na siekaczach u dzieci w wieku 8-14 lat za pomocą fotografii z polaryzacją krzyżową wykazała, że po aplikacji Icon poprzedzonej jednym cyklem wytrawiania nastąpiło zmniejszenie obszaru zmian, które pozostało stabilne przez 6 miesięcy. Dodatkowo, analiza spektrofotometryczna zmian koloru po infiltracji żywicą potwierdziła maskowanie zmian, ponieważ wykazała, że po 6 miesiącach wartość L* (parametr wskazujący jasność koloru) znacznie spadła, co sugerowało, że biały kolor hipomineralizacyjnych zmian przyciemnił się i zbliżył do naturalnej barwy zęba (19). Również analiza z użyciem systemu CIELab wykazała natychmiast po zabiegu zmniejszenie jasności białych łagodnych zmian MIH i przywrócenie naturalnej żółtej komponenty kolorystycznej szkliwa (3, 20). W naszym badaniu, oprócz częściowego zamaskowania zmian MIH, infiltracja dała pozytywny efekt w redukcji nadwrażliwości dotkniętych nimi siekaczy, co jest zgodne z wynikami badania Diago i wsp. (23). Niemniej jednak stopień poprawy wyglądu estetycznego zmian hipomineralizacyjnych po infiltracji był różny w poszczególnych przypadkach, a u niektórych pacjentów nie zaobserwowano żadnych pozytywnych zmian w wyglądzie infiltrowanych powierzchni zębów. Podobnie Kim i wsp. oceniając wpływ infiltracji na białe zmiany hipomineralizacyjne w siekaczach z MIH, stwierdzili, że 25% zmian było całkowicie zamaskowanych, podczas gdy odpowiednio 35 i 40% było zamaskowanych częściowo i niezmienionych (1). W naszym badaniu nie sklasyfikowaliśmy żadnej z leczonych zmian jako całkowicie zamaskowanej, jednak odsetek zmian, których wygląd nie uległ poprawie, był znacznie niższy niż u Kim i wsp. (1). Efekt infiltracji zmętnienia szkliwa wydaje się być uzależniony od pochodzenia rozwojowych zmian hipomineralizacyjnych, przy czym zmiany MIH są znacznie bardziej oporne na infiltrację niż np. zmiany spowodowane fluorozą (24). Bhandari i wsp. zaobserwowali, że infiltracja nie maskuje w równym stopniu całej zmiany MIH (3). Także badania innych autorów wskazują, że efekt infiltracji MIH jest w niektórych wypadkach wątpliwy (25). Kumar i wsp. (26) wykazali, że usunięcie części powierzchownej warstwy szkliwa przez wytrawianie, pomimo powtarzania cyklu wytrawiania, jest często niewystarczające do stworzenia pełnego dostępu dla penetracji żywicy do całej zmiany MIH. Nawet, gdy po 1 lub 2 cyklach 120 s wytrawiania średnia utrata szkliwa wynosiła odpowiednio 58,3 ± 12,4 µm i 104,6 ± 15,8 µm i była większa niż dla zdrowego szkliwa, żywica nie penetrowała zmiany na pełną jej głębokość. Również badania in vitro przeprowadzone przez Crombie i wsp. potwierdziły, że żywica Icon infiltruje 23,1 ± 15,2% powierzchni zmiany, jednak wzór jest nieregularny. W dwóch z 21 badanych zmian MIH hipomineralizacja była ograniczona do wewnętrznej warstwy szkliwa i nie doszło do jej infiltracji (27). Natarajan for 6 months. Additionally, analysis of changes in colour of infiltrated teeth as measured by a spectrophotometer confirmed a masking of the lesion as it showed that after 6 months the L* value (a parameter that indicates the brightness of the colour) decreased significantly, what implied that the white colour of the hypomineralized lesions had darkened and approached the natural tooth colour (19). Also evaluation done by the CIE Lab method showed just after the procedure reduction in the whiteness of mild MIH lesions and restoration of natural yellow contribution (3, 20). In our study infiltration, besides being able to mask partially MIH lesions gave a positive effect in reduction of hypersensitivity of affected incisors, what is in accordance with the results of the study of Diago et al. (23). However, the degree of aesthetic improvement observed in our study differed in particular cases, and in some patients there was no positive changes in visibility of lesions after infiltration. Similarly, Kim et al. who described the effects of infiltration on white hypominralisation in MIH-affected incisors found that 25% of lesions were completely masked, whereas 35 and 40% were partially masked and unchanged, respectively (1). In our study we didn't classify any of treated MIH lesions as completely masked, however the fraction of lesions with no visual improvement was much lower than in the study of Kim et al. (1). Furthermore, the effect of infiltration of the enamel opacity seems to be impacted by the origin of DDE and MIH lesions seems to more resistant to infiltration than e.g. those in case of fluorosis (24). Bhandari et al. observed that resin infiltration did not camouflage equally the whole MIH lesion (3). Also clinical experience of other authors shows that effect of infiltration MIH is in some cases questionable (25). Kumar et al. (26) shoved that removal of a portion of the superficial enamel layer by etching, despite repeating the etching cycle, is often insufficient to create full access for resin penetration into the entire MIH lesion. Even that mild and moderately MIH affected enamel exposed to l for 1 or 2 cycles of 120 s of etching with HCl produced a mean enamel erosion depth of 58.3 ± 12.4 µm and 104.6 ± 15.8 µm respectively, the infiltrant did not penetrated a whole proportion of the hypomineralized lesion. Also in vitro studies conducted by Crombie at al. confirmed that ICON resin could penetrate MIH lesions to 23.1 ± 15.2% of the area of the lesion, and the pattern was erratic. Two of 21 examined MIH lesions were confined to inner enamel, and no infiltration occurred (27). The study of Natarajan showed that the structure of the MIH portion post-treatment appeared much closer to that of normal enamel suggesting a diminution of protein in the MIH region with treatment, however resin infiltration depth is inconsistent and variable depending partly on pretreatment protocols e.g. deproteinization with sodium hypochlorite (28). However, Kumar et al. underline that if i wsp. wykazali, że struktura części MIH po leczeniu staje się znacznie bliższa strukturze normalnego szkliwa, co sugeruje zmniejszenie ilości protein macierzy w obszarze dotkniętym MIH, jednak głębokość infiltracji jest niespójna i zmienna oraz częściowo zależna od postępowania przedzabiegowego, np. deproteinizacji podchlorynem sodu (28). Jednak Kumar i wsp. podkreślają, że gdyby zawartość protein była jedynym czynnikiem utrudniającym infiltrację żywicy, można by oczekiwać, że łagodne zmiany MIH o przypuszczalnie niższej zawartości protein powinny ulegać infiltracji w większym stopniu niż umiarkowane, co jednak nie zostało potwierdzone w ich badaniu (26). Innym pytaniem dotyczącym infiltracji jest to, jak długo utrzymuje się stabilność koloru infiltrowanej zmiany. Badanie in vitro przeprowadzone przez Zhao i Ren wykazało, że właściwości powierzchni zmian szkliwa infiltrowanych żywicą Icon mogą ulegać pogorszeniu w środowisku jamy ustnej Mniej korzystne wyniki infiltracji zmętnień MIH i zmian pourazowych niż fluorozy mogą wynikać z odmiennego obrazu histopatologicznego zmienionego szkliwa. Przebarwienia spowodowane fluorozą, sklasyfikowane według wskaźnika Horowitza ≤ 4, mają bardziej zmineralizowaną warstwę powierzchniową i hipomineralizację podpowierzchniową obejmującą zewnętrzną 1/3 grubości szkliwa, a organizacja hipomineralizacji jest taka sama, jak w przypadku wczesnych zmian próchnicowych. Hipomineralizacja w MIH rozpoczyna się na granicy szkliwno-zębinowej i szerzy się w kierunku powierzchni szkliwa. Łagodna hipomineralizacja MIH pozostaje ograniczona do wewnętrznej 1/3 szkliwa. W przeciwieństwie do tego, w przypadkach ciężkiego MIH cała warstwa szkliwa ma zmniejszoną mineralizację (9). Według Denis i wsp., ponieważ łagodna zmiana MIH przykryta jest przez zewnętrzne 2/3 warstwy względnie zdrowego szkliwa, „wewnętrzna lokalizacja" hipomineralizacji stanowi przeszkodę dla infiltracji żywicy, a w przypadku ciężkich zmian problemem jest głębokość zmiany (9). Zasugerowano również, że abrazja proponowana do eliminacji białych przebarwień szkliwa wydaje się być mniej odpowiednia w przypadku nieprzezierności MIH, gdyż usunięcie całego nieprzeziernego szkliwa spowodowałoby, że brzeg sieczny byłby bardzo cienki i mógłby ulec odłamaniu. Ponieważ „łagodna" zmiana MIH znajduje się w wewnętrznej 1/3 grubości szkliwa, jej usunięcie również wymaga usunięcia dużej ilości tkanki (9). Z tego powodu opracowano nową metodę leczenia hipomineralizacji MIH, zwaną głęboką infiltracją. W metodzie tej, jeżeli po 3 cyklach trawienia zmiana nadal jest wyraźnie nieprzejrzysta, usuwa się najbardziej nieprzezroczysty obszar zmiany przy użyciu abrazji powietrznej lub wiertłem diamentowym o drobnym nasypie i powtarza się cykl wytrawiania, co wyraźnie poprawia efekt zamaskowania białych zmian hipomineralizacyjnych (4, 29). Aczkolwiek, również ta technika nie zawsze pozwala na pełne zamaskowanie żółto-brązowych zmętnień szkliwa (30) i wymaga pokrycia infiltrowanej powierzchni cienką warstwą materiału kompozytowego (4, 30). protein content was the only factor impeding resin infiltration, one would expect more mildly MIH affected lesions with presumably lower protein content to infiltrate to a greater extent than moderately affected samples, which was not the case in their study (26). Another question concerning infiltration is how long the stability of colour of infiltrated lesion is sustain. Zhao and Ren in vitro study indicated that surface properties of resin-infiltrated enamel lesions may deteriorate with time in the oral environment and result in an increase in surface roughness and discoloration. Microcracks may appear on the resin-infiltrated surfaces after thermocycling challenges, which may further render the surface vulnerable to staining and discoloration. However, the authors underlined that water sorption and surface degradation caused by thermocycling affects the mechanical properties and decreases microhardness of many resin composites (13). The less favorable results of classic protocol of infiltration of MIH opacities and traumatic hypomineralisation than of fluorosis- and can be due to different histopathological picture of altered enamel. Fluorosis discolorations, classified by Horowitz index ≤ 4, have a hypermineralized surface layer and subsurface hypomineralisation involving the external third of the thickness of enamel and the organization of the hypomineralized is the same as that encountered in an early caries lesion. Hypomineralisation in MIH begins at the dentino-enamel junction and spreads to the surface of the enamel. Mild MIH hypomineralisation remains limited to the inner third of enamel. In contrast, in cases of severe MIH, the whole of the enamel layer is hypomineralized (10). According to Denis at al. since a "mild" MIH lesion is covered by the superficial two third of relatively healthy enamel 'internal localization' of hipomineralization is an obstacle to resin infiltration, and severe lesion the problem is a depth of the lesion (9). It was also suggested that abrasion alone, regularly proposed for the elimination of white marks, seems to be less appropriate in case of MIH opacity. In severe lesions abrasion of whole opaque area would make the incisal margin very narrow and may lead to its collapse. Since the "mild" MIH lesion is situated in the inner third of the thickness of the enamel, its elimination requires removal of large quantities of tissue (9). That is why a new method of treatment of mild MIH hypomineralisation, called deep infiltration which extends the infiltration protocol. As masking of the spot seems not favorable after 3 cycles of etching, and the spot is markedly opaque, sandblasting or milling with a bur is used for elimination of the most opaque area, and the etching cycle is repeated (4, 29). But this technique is also not always successful in fully masking yellow brown opacities (30) and require restoring with a thin layer of composite resin (4, 30). Conclusions Our study confirmed that neither the aesthetic outcome of resin infiltration of MIH type opacities cannot wraz z upływem czasu, powodując wzrost chropowatości powierzchni i przebarwienia. Wykazano, że poddanie infiltrowanych żywicą powierzchni termocyklingowi prowadzi do powstania mikropęknięć i czyni powierzchnię podatną na przebarwienia. Autorzy podkreślili jednak, że sorpcja wody i degradacja powierzchni spowodowana termocyklingiem wpływają także na właściwości mechaniczne i zmniejszają mikrotwardość wielu materiałów kompozytowych (13). Podsumowanie Nasze badanie potwierdziło, że nie można dokładnie przewidzieć estetycznego wyniku infiltracji żywicą rozwojowych zmętnień szkliwa typu MIH. Ale nawet jeśli nie wszystkie obszary zmiany są całkowicie zamaskowane, infiltracja żywicą zwykle poprawia wygląd leczonych zębów. Jednak żółto-brązowawe przebarwienia wydają się być bardziej odporne na standardowy protokół infiltracji niż zmiany pierwotnie białe. Ze względu na nieprzewidywalną głębokość penetracji żywicy w przypadku defektów rozwojowych szkliwa należy wyjaśnić rodzicom i dziecku ograniczenia tej metody leczenia, aby uniknąć rozczarowania tylko częściowym maskowaniem zmian. Ze względu na nie zawsze korzystny efekt standardowego protokołu infiltracji żywicą, konieczne są dalsze badania nad poprawą penetracji infiltrantu i testowanie kliniczne nowych technik, takich jak proponowana w literaturze głęboka infiltracja żywicą. Ograniczenia badania Podstawowymi ograniczeniami badania jest nieuwzględnienie grupy kontrolnej, a także fakt, że nie zastosowano innych, oprócz wizualno-dotykowych, metod oceny zmian szkliwa. Umożliwiłoby to analizę statystyczną uzyskanych wyników i podwyższyło wartość pracy. Niewątpliwym ograniczeniem jest również brak przeprowadzenia oceny zgodności badających. Konflikt interesów Piśmiennictwo/References Brak konfliktu interesów Adres d o korespondencji Correspondence *Agnieszka Bruzda-Zwiech Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytet Medyczny w Łodzi ul. Pomorska 251, 92-216 Łódź tel.: +48 (42) 675-75-16 firstname.lastname@example.org 1. Kim S, Kim EY, Jeong TS, Kim JW: The evaluation of resin infiltration for masking labial enamel white spot lesions. Int J Paediatr Dent 2011; 21(4): 241-248. 3. Bhandari R, Thakur S, Singhal P et al.: Concealment effect of resin infiltration on incisor of Grade I molar incisor hypomineralization patients: An in vivo study. J Conserv Dent 2018; 21(4): 450-454. 2. Lygidakis NA, Garot E, Somani C et al.: Best clinical practice guidance for clinicians dealing with children presenting with molar-incisor-hypomineralisation (MIH): an updated European Academy of Paediatric Dentistry policy document. Eur Arch Paediatr Dent 2022; 23(1): 3-21. 4. Attal J, Atlan A, Denis M et al.: White spots on enamel: treatment protocol by superficial or deep infiltration (part 2). Int Orthod 2014; 12(1): 1-31. 6. Lopes LB, Machado V, Mascarenhas P et al.: The prevalence of molar-incisor hypomineralization: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2021; 11(1): 22405. 5. Sampson V, Sampson A: Diagnosis and treatment options for anterior white spot lesions. Br Dent J 2020; 229(6): 348-352. be precisely predicted. But even if not all parts of the lesion are masked completely, resin infiltration usually improves the appearance of treated teeth. However large yellow-brownish discoloration seems to be more resistant to standard protocol of infiltration than originally white ones. Due to unpredictable infiltrant penetration depth in enamel developmental defects an explanation of the limitations of treatment should be given to parents and a child to avoid disappointment with only partial masking of the defects. Due to not always favorable effect of standard protocol of resin infiltration further research into improvement of infiltrant penetration and clinical testing of new techniques such as the proposed in literature deep resin infiltration are required. Limitations of the study The main limitations of the study are the lack of a control group and the fact that no other methods, besides visual-tactile, were used to evaluate enamel changes. These would have enabled statistical analysis of the results obtained and might increase the value of the work. Another unquestionable limitation is that inter-examiner reliability was not carried out. 7. Hasmun N, Vettore MV, Lawson JA et al.: Determinants of children's oral health-related quality of life following aesthetic treatment of enamel opacities. J Dent 2020; 98: 103372. 9. Denis M, Atlan A, Vennat E et al.: White defects on enamel: diagnosis and anatomopathology: two essential factors for proper treatment (part 1). Int Orthod 2013; 11(2): 139-165. 8. Marouane O, Manton DJ: The use of transillumination in mapping demarcated enamel opacities in anterior teeth: A cross-sectional study. Int J Paediatr Dent 2022; 32(1): 49-55. 10. Reissenberger T, Ebel M, Klode C et al.: Hypomineralized Teeth and Their Impact on Oral-Health-Related Quality of Life in Primary School Children. Int J Environ Res Public Health 2022; 19(16): 10409. 12. Torres CR, Rosa PC, Ferreira NS et al.: Effect of caries infiltration technique and fluoride therapy on microhardness of enamel carious lesions. Oper Dent 2012; 37(4): 363-369. 11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie list substancji niedozwolonych lub dozwolonych z ograniczeniami do stosowania w kosmetykach oraz znaków graficznych umieszczanych na opakowaniach kosmetyków. Dz. U. 2012 poz. 1175. 13. Zhao X, Ren YF: Surface Properties and Color Stability of Resin-Infiltrated Enamel Lesions. Oper Dent 2016; 41(6): 617-626. 15. Paris S, Schwendicke F, Keltsch J et al.: Masking of white spot lesions by resin infiltration in vitro. J Dent 2013; 41(Suppl 5): 28-34. 14. Paris S, Hopfenmuller W, Meyer- Lueckel H: Resin infiltration of caries lesions: an efficacy randomized trial. J Dental Res 2010; 89: 823-826. 16. Knösel M, Vogel R, Sandoval P: Infiltration of White-Spot-Lesions and developmental enamel defect Rev Clin Periodoncia Implantol Rehabil Oral 2017; 10(2): 101-106. 18. El-Baz GA, Mahfouz SM: Efficacy of two different treatment modalities on masking white spot lesions in children with molar incisor hypomineralization. Egypt Dent J 2017; 63: 2147-2154. 17. Manoharan V, Arun Kumar S, Arumugam SB, et al.: Is Resin Infiltration a Microinvasive Approach to White Lesions of Calcified Tooth Structures? A Systemic Review. Int J Clin Pediatr Dent 2019; 12(1): 53-58. 19. Altan H, Yilmaz RE: Clinical evaluation of resin infiltration treatment masking effect on hypomineralised enamel surfaces. BMC Oral Health 2023; 23(1): 444. 21. Ghanim A, Silva MJ, Elfrink MEC et al.: Molar incisor hypomineralisation (MIH) training manual for clinical field surveys and practice. Eur Arch Paediatr Dent 2017; 18(4): 225-242. 20. Khanna R, Chandra A, Singh RK: Quantitative evaluation of masking effect of resin infiltration on developmental defects of enamel. Quintessence Int 2020; 51(6): 448455. 22. Nogueira V, Soares I, Bullio Fragelli C et al.: Structural integrity of MIH-affected teeth after treatment with fluoride varnish or resin infiltration: An 18-Month randomized clinical trial. J Dent 2021; 105: 103570. 24. Giannetti L, Murri Dello Diago A, Silingardi G et al.: Superficial infiltration to treat white hypomineralized defects of enamel: clinical trial with 12-month follow-up. J Biol Regul Homeost Agents 2018; 32(5): 1335-1338. 23. Diago AMD, Cadenaro M, Ricchiuto R et al.: Hypersensitivity in molar incisor hypomineralization: Superficial infiltration treatment. Appl Sci 2021; 11: 1-7. 25. Guerra F, Mazur M, Nardi, G et al.: Dental hypomineralized enamel resin infiltration. Clinical indications and limits. Senses Sci 2015; 2: 135-139. ediatr Dent 2017; 27: 399-411. 26. Kumar H, Palamara JEA, Burrow MF et al.: An investigation into the effect of a resin infltrant on the micromechanical properties of hypomineralised enamel. Int J Pa- 27. Crombie F, Manton D, Palamara J et al.: Resin infiltration of developmentally hypomineralised enamel. Int J Paediatr Dent 2014; 24(1): 51-55. 29. Guerra F, Mazur M, Nardi G et al.: Objective aesthetic performance of Icon treatment by deep infiltration: a case report Senses Sci 2016; 3(2): 197-202. 28. Natarajan AK, Fraser SJ, Swain MV et al.: Spectroscopic characterisation of resin-infiltrated hypomineralised enamel. Anal Bioanal Chem 2015; 407: 5661-5671. Kliniczna ocena efektywności infiltracji żywicą Icon w maskowaniu zmętnień szkliwa stałych zębów przednich dotkniętych... Clinical assessment of the effectiveness of Icon resin infiltration treatment for masking enamel opacities on permanent anterior teeth... nadesłano: zaakceptowano do druku: 3.04.2023 24.04.2023 30. Deshpande N: Deep Resin Infiltration for the conservative management of a Central Incisor affected by MIH, Published online 8 March 2022. https://www.styleitaliano. org/deep-resin-infiltration-for-the-conservative-management-of-a-central-incisoraffected-by-mih/.

<urn:uuid:113a4591-6f1d-4cb1-b1d7-34d6fee205a0>

finepdfs

1.780273

CC-MAIN-2024-46

https://www.nstomatologia.pl/wp-content/uploads/2023/09/ns_2023_039-051.pdf

2024-11-11T14:34:43+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028230.68/warc/CC-MAIN-20241111123424-20241111153424-00593.warc.gz

838,461,825

0.899822

0.995517

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2986, 8009, 13989, 19647, 21587, 27458, 29608, 33983, 40135, 46254, 50526, 54666, 55256 ]

1

0

Autor: Wioletta Gajda TEST PRZED MATURĄ 2007 PRZYKŁADOWY ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z CHEMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 9 stron (zadania 1–23). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu zespołu nadzorującego egzamin. 3. Pisz czytelnie. UŜywaj długopisu/pióra tylko z czarnym tuszem/atramentem. 2. odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy kaŜdym zadaniu. 4. Nie uŜywaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl. 6. Podczas egzaminu moŜesz korzystać z ołówka i gumki (wyłącznie do rysunków), linijki. 5. Pamiętaj, Ŝe zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie. śyczymy powodzenia! Arkusz przygotowany przez Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON na wzór oryginalnego arkusza maturalnego. Za rozwiązanie wszystkich zadań moŜna otrzymać łącznie 50 punktów Zadanie 1. (4 pkt) a) Podaj nazwę i symbol pierwiastka o Z = 11. ................................................................................................................................................................ b) Zapisz konfigurację elektronową atomu tego pierwiastka. ................................................................................................................................................................ c) Zapisz konfigurację elektronową jego jonu. ................................................................................................................................................................ d) Podaj przykład jonu o takiej samej konfiguracji, jaką ma jon wymienionego pierwiastka. ................................................................................................................................................................ Zadanie 2. (1 pkt) W której reakcji nie wydzieli się wodór? A. Ba + H2O → B. K + H2SO4 → C. NaH + H2O → D. Cu + HNO3 rozc. → Informacja do zadań 3. i 4. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Ca(OH) 2 Ca(OH) 2 I. II. Na 2 CO 3 NaCl Zadanie 3. (2 pkt) Sformułuj obserwacje dotyczące reakcji w probówkach. Probówka I: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Probówka II: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 4. (2 pkt) Napisz w formie cząsteczkowej i jonowej skróconej równania zachodzących reakcji. Równanie cząsteczkowe: ................................................................................................................................................................ Równanie jonowe skrócone: ................................................................................................................................................................ Zadanie 5. (1 pkt) W naczyniu znajduje si ę nasycony roztwór CO 2 w wodzie. Aby zwi ę kszy ć rozpuszczalno ść tej sub- stancji w wodzie nale Ŝ y: a) podnieść temperaturę, c) zwiększyć ciśnienie, b) obniŜyć temperaturę, d) zmniejszyć ciśnienie. Poprawne są odpowiedzi: A. a), c) B. a), d) C. b), d) D. b), c) Zadanie 6. (2 pkt) Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane rysunkiem. P 4 O 10 CaO Na 2 O SO 3 SiO 2 I II III IV V H 2 O WskaŜ probówki, w których pH jest większe od 7. ............................................................................. WskaŜ probówki, w których uniwersalny papierek wskaźnikowy przyjmie zabarwienie czerwone. ..................................................................................................................................................... Zadanie 7. (4 pkt) Określ, które zdanie jest prawdziwe, a które fałszywe, wpisując literę P (prawda) lub F (fałsz). 1. Reakcje endoenergetyczne przebiegają z wydzieleniem energii. ............. 2. Katalizator jest czynnikiem przyśpieszającym przebieg reakcji chemicznej. ............. 3. Procesowi utlenienia towarzyszy proces redukcji. ............. 4. Aktywność metali wraz ze wzrostem liczby atomowej w grupie maleje, a w okresie – rośnie. ............. 5. Stosunek masowy pierwiastków w zwi ą zku chemicznym jest dla danego zwi ą zku wielko ś ci ą stał ą. ............. Informacja do zadań 8. i 9. Na poniŜszych rysunkach przedstawiono przemiany substancji chemicznych. cukier potas tłuszcz cynk jod woda woda benzyna H 2 SO 4 alkohol I II III IV V Zadanie 8. (2 pkt) Uzupełnij zdania. Zjawiska fizyczne zachodzą w probówkach: ........................................................................................ Przemiany chemiczne zachodzą w probówkach: .................................................................................. Zadanie 9. (1 pkt) Zapisz równanie reakcji obrazujące wybraną przez Ciebie przemianę chemiczną. ................................................................................................................................................................ Zadanie 10. (1 pkt) Spośród kwasów fluorowcowodorowych najmocniejszy jest kwas o wzorze: A. HF, B. HCl, C. HBr, D. HI. Informacja do zadań 11. i 12. Wykres przedstawia rozpuszczalność wybranych soli baru w zaleŜności od temperatury. Zadanie 11. (3 pkt) OdwaŜono po 50 g kaŜdej z przedstawionych na wykresie soli baru i rozpuszczono w 200 g wody o temperaturze 40ºC. Podaj, jakie roztwory (nasycony, nienasycony) otrzymano dla kaŜdej z soli. Roztwór chlorku baru: ........................................................................................................................... Roztwór chloranu(V) baru: .................................................................................................................... Roztwór azotanu(V) baru: ..................................................................................................................... Zadanie 12. (1 pkt) Uszereguj podane sole baru według rosnącej rozpuszczalności. ................................................................................................................................................................ Informacja do zadań 13. i 14. Aluminotermia to metoda otrzymywania niektórych metali polegająca na działaniu w wysokiej temperaturze glinem na tlenki metali. Zadanie 13. (3 pkt) Napisz równanie reakcji otrzymywania baru metodą aluminotermii. Dobierz współczynniki reakcji, stosując metodę bilansu elektronowego. Równanie reakcji: .................................................................................................................................. Bilans elektronowy: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 14. (2 pkt) WskaŜ utleniacz i reduktor w powyŜszej reakcji. Utleniacz: ...................................................................................................................................... Reduktor: ....................................................................................................................................... Zadanie 15. (3 pkt) 2 etanian potasu 1 etanal kwas etanowy 3 etanian etylu Za pomocą równań reakcji przedstaw przemiany zaznaczone na schemacie. Reakcja 1: ................................................................................................................................................................ Reakcja 2: ................................................................................................................................................................ Reakcja 3: ................................................................................................................................................................ Zadanie 16. (3 pkt) Okre ś l odczyn wodnego roztworu etanianu potasu, a nast ę pnie, pisz ą c odpowiednie równania reak- cji w formie cz ą steczkowej i jonowej skróconej, uzasadnij stwierdzenie dotycz ą ce odczynu tej soli. Odczyn roztworu: .......................................................................................................................... Reakcja cząsteczkowa: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Reakcja jonowa skrócona: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Informacja do zadań 17. i 18. Substancja o składzie C4H8O tworzy trzy izomeryczne związki A, B i C, z których tylko A i B dają dodatni wynik próby Trommera. Zadanie 17. (3 pkt) Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) związków A, B i C oraz nazwy grup związków organicznych, do których one naleŜą. Zadanie 18. (3 pkt) Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) produktów redukcji związków A, B i C. A B C Zadanie 19. (3 pkt) Alanina (kwas 2–aminopropanowy) reaguje między innymi z kwasem solnym i wodorotlenkiem potasu. Napisz równania reakcji i na tej podstawie określ charakter chemiczny alaniny. Reakcja z kwasem: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Reakcja z zasadą: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Charakter chemiczny: ............................................................................................................................ Zadanie 20. (1 pkt) Napisz reakcje kondensacji, w której powstanie dipeptyd Ala–Ala. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 21. (1 pkt) Napoje regenerujące zawierają między innymi węglowodany: glukozę, fruktozę, sacharozę. Które z tych cukrów są cukrami prostymi, a które złoŜonymi? Cukry proste: ........................................................................................................................................ Cukry złoŜ one: ...................................................................................................................................... Zadanie 22. (2 pkt) Oblicz, ile kilogramów sacharozy naleŜy poddać hydrolizie, aby otrzymać 5 kilogramów fruktozy. ZałóŜ, Ŝe reakcja przebiega ze 100% wydajnością. Zadanie 23. (2 pkt) Dany jest wzór węglowodoru CH2=CH–CH2–CH2–CH3. Przedstaw (półstrukturalnie) po jednym przykładzie jego homologu i izomeru. Homolog: Izomer:

<urn:uuid:b70f9d8e-97c6-4dc8-885d-7c3d7b9cc44b>

finepdfs

3.947266

CC-MAIN-2017-39

http://storage.arkuszematuralne.pl/arkusz_chemia_poziom_p_rok_2007_607.pdf

2017-09-23T19:59:02Z

crawl-data/CC-MAIN-2017-39/segments/1505818689775.73/warc/CC-MAIN-20170923194310-20170923214310-00296.warc.gz

331,091,078

0.902892

0.978421

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 842, 3082, 4393, 5869, 8172, 10600, 12031, 14706, 14870 ]

1

PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu RESEARCH PAPERS of Wrocław University of Economics 235 Strategie i logistyka w sektorze usług. Strategie na rynku TSL Redaktorzy naukowi Jarosław Witkowski Urszula Bąkowska-Morawska Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2011 Recenzenci: Elżbieta Gołembska, Danuta Kempny, Jerzy Kubicki, Maria Nowicka-Skowron Redaktor Wydawnictwa: Barbara Majewska Redaktor techniczny: Barbara Łopusiewicz Korektor: Justyna Mroczkowska Łamanie: Comp-rajt Projekt okładki: Beata Dębska Publikacja jest dostępna w Internecie na stronach: www.ibuk.pl, The Central and Eastern European Online Library www.ceeol.com, a także w adnotowanej bibliografii zagadnień ekonomicznych BazEkon http://kangur.uek.krakow.pl/bazy_ae/bazekon/nowy/index.php Informacje o naborze artykułów i zasadach recenzowania znajdują się na stronie internetowej Wydawnictwa www.wydawnictwo.ue.wroc.pl Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody Wydawcy © Copyright by Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 ISSN 1899-3192 ISBN 978-83-7695-236-9 Wersja pierwotna: publikacja drukowana Druk: Drukarnia TOTEM Spis treści Wstęp ............................................................................................................... 11 36 Część 2. Rynek transportu morskiego i lotniczego 73 95 Strategie i logistyka w sektorze usług. Strategie na rynku TSL Zuzanna Kłos Uniwersytet Szczeciński FUNKCJONOWANIE I PERSPEKTYWY ROZWOJU LOTNICZYCH PRZEWOZÓW TOWAROWYCH W POLSCE Streszczenie: Dynamiczny rozwój transportu lotniczego umożliwia rozwój gospodarczy danego regionu i kraju. W krajach europejskich największy wzrost jest widoczny w przewozach pasażerskich. Przewozy towarowe należą obecnie do tego segmentu rynku, który bardziej niż przewozy pasażerskie jest podatny na zmiany gospodarcze. W porównaniu z pozostałymi gałęziami transportu – transport lotniczy stanowi zaledwie 0,1% udziału przewozu towarów na świecie. Statystyki i prognozy nie wykazują, aby miało się to zmienić. Przedstawione w artykule informacje dotyczą towarowego ruchu lotniczego. Pokrótce został opisany rynek światowy, lecz autorka skoncentrowała się głównie na rynku polskim. Wskazane są podstawowe statystyki dotyczące ruchu lotniczego oraz plany inwestycyjne w zakresie rozbudowy infrastruktury lotniczej. Słowa kluczowe: transport lotniczy, lotnicze przewozy towarowe, transport w Polsce. 1. Wstęp Lotniczy transport ładunków nabiera coraz większego znaczenia w rozwoju gospodarki. Uwzględniając postulaty użytkowników transportu, można powiedzieć, że spełnia on warunek prędkości, bezpieczeństwa, niezawodności i kompleksowości obsługi. Niestety, w małym stopniu pokrywa się z realizacją postulatu masowości i taniości, co powoduje, że tą gałęzią transportu najczęściej przewożone są towary o dużej wartości, niewielkiej masie jednostkowej, ale wymagające szybkiego transportu na duże odległości. Nowoczesne porty lotnicze obsługujące ruch cargo mają na tyle rozwiniętą infrastrukturę, że postulat bezpośredniości również nie stanowi problemu. Duże huby lotnicze są połączone z bocznicami kolejowymi bądź punktami przeładunkowymi dla transportu samochodowego. Działając w oparciu o tego typu połączenia międzygałęziowe, lotniczy transport ładunków jest ważnym ogniwem w handlu światowym. ISSN 1899-3192 Zainteresowanie potencjalnych inwestorów, zagranicznych i krajowych, chcących budować swoje centra produkcyjne, logistyczne czy dystrybucyjne w bliskim sąsiedztwie portów, jest spowodowane przede wszystkim sprawnie działającą obsługą ładunków w portach lotniczych, nie za wysokimi kosztami obsługi naziemnej i dogodnymi połączeniami z głównymi szlakami transportowymi. Tego typu działania poprawiają konkurencyjność danego regionu czy kraju, wpływają na wzrost zatrudnienia oraz mają udział w rozwoju gospodarczym danego kraju. Wciąż rośnie popyt na lotnicze przewozy cargo i coraz większą wagę przykłada się do inwestycji terminalowych w portach lotniczych. 2. Ładunki przewożone transportem lotniczym Transport lotniczy charakteryzuje się tym, że za jego pomocą przewożone są zazwyczaj ładunki wymagające szybkiej dostawy i wrażliwe na uszkodzenia. Samoloty pasażerskie mogą zabierać od 2 do 12 ton ładunku, natomiast samoloty towarowe, zależnie od typu, od 40 do 250 ton. Masa ładunku zabieranego na pokład samolotu jest uzależniona od odległości, na jaką ma on być przetransportowany. Im dalsza odległość, tym większe są ograniczenia w odniesieniu do wagi towaru, gdyż większa masa paliwa powoduje zmniejszenie ładowności. Na ograniczenia przewozów samolotami wpływa też sama konstrukcja samolotów, która po pierwsze, ogranicza przewóz ładunków ponadgabarytowych lub zbyt ciężkich, a po drugie, wymaga zastosowania odpowiednich kontenerów lotniczych, które swoim kształtem odpowiadają krzywiznom kadłuba. Dodatkowo utrudnienie stanowią: konieczność korzystania z usług dowozowych i odwozowych z portu lotniczego, jak również wysokie koszty przemieszczania transportowanych przesyłek. Jednakże w tym przypadku można zaobserwować efekt skali, gdyż koszty te ulegają zmniejszeniu wraz ze wzrostem odległości, na jaką są transportowane. Towarowe przesyłki lotnicze ze względu na warunki obsługi można podzielić na dwie grupy 1 : a) przesyłki zwykłe (typowe) – czyli normalne towary, bez zadeklarowanej dużej wartości i niewymagające specjalnej obsługi podczas załadunku i wyładunku; b) przesyłki wymagające specjalnej obsługi (specjalne) – czyli takie, które wymagają szczególnych warunków obsługi. Należą do nich towary o zadeklarowanej wartości minimum 1000 USD za 1 kg (złoto, banknoty, kamienie szlachetne, biżuteria itd.), przesyłki niebezpieczne, żywe zwierzęta, poczta dyplomatyczna, zwłoki i prochy ludzkie, przesyłki ciężkie, przesyłki łatwo psujące się, leki ratujące życie, części do unieruchomionego samolotu. 1 J. Hawlena, Determinanty kształtowania cen usług transportowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2004, s. 221. Różnorodność towarów przewożonych drogą lotniczą jest bardzo duża, ale o wyborze środka transportu decyduje podatność transportowa danego towaru, dlatego też w transporcie lotniczym najczęściej są przewożone takie ładunki, jak: – farmaceutyki; – przesyłki pocztowe; – produkty bardzo delikatne (np. luksusowe szkła, bombki, zastawy); – części samochodowe; – narzędzia chirurgiczne i sprzęt medyczny; – wysokowartościowe przedmioty RTV i AGD. 3. Lotnicze przewozy towarowe na świecie Główną część infrastruktury lotniczej stanowią porty lotnicze. Z opublikowanego raportu organizacji ACI (Airports Council International) wynika, że w 2009 r. porty lotnicze świata obsłużyły 79,8 mln ton ładunków, nie uwzględniając bagażu pasażerów. Największy udział w rynku miały porty Ameryki Północnej, Europy oraz Azji i Pacyfiku. Udział poszczególnych regionów nie jest zrównoważony, wynika to głównie z poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych państw. W ścisłej czołówce światowej znajdują się następujące porty: Memphis, Hongkong, Szanghaj, Incheon, Anchorage, Louisville, Dubaj, Frankfurt, Tokio i Singapur (tab. 1). Tabela1. Ranking największych portów lotniczych (obsługa ładunków w tys. ton w roku 2009) Źródło: opracowanie własne na podstawie: Cargo Traffic 2009 FINAL, www.aci.aero oraz Statystyki i analizy Urzędu Lotnictwa Cywilnego, www.ulc.gov.pl (10.08.2011). Na rynku europejskim przeładowano 15,4 mln ton ładunków (co stanowi 19,3% całości światowej obsługi). Największe lotniska cargo to Paryż – Charles de Gaulle, Frankfurt, Amsterdam i Londyn − Heathrow 2 . 2 Tamże. 4. Lotnicze przewozy towarowe w Polsce Lotniczy ruch towarowy w Polsce nie jest dotychczas rozwinięty. Spośród 11 działających portów lotniczych praktycznie tylko 9 obsługuje ruch towarowy, natomiast port lotniczy w Łodzi i Zielonej Górze wykazuje znikomy ruch cargo. Największa część ładunków jest obsługiwana przez centralny port lotniczy w Warszawie. Dostępne w miarę kompleksowe dane, obejmujące wszystkie porty lotnicze, dotyczą roku 2009 i 2010. Dane statystyczne dotyczące przewozów towarowych w Polsce w latach 2005-2010 wskazują na wzrost i rozwój tego rynku przewozów lotniczych − poza jednokrotnym spadkiem między rokiem 2008 a 2009, co było spowodowane kryzysem gospodarczym. Tabela 2. Tonaż obsłużonych przesyłek w polskich portach lotniczych w latach 2005-2010 (w kg) Źródło: opracowanie własne na podstawie: Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. W 2010 r. odczuwalny już był lekki wzrost (w odniesieniu do lat kryzysu po 2008 r.). Zauważalne są zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym tendencje wzrostowe. Zwiększyła się dynamika operacji lotniczych. Wielkość ta wzrosła z 71 tys. ton w roku 2009 do 80,9 tys. ton w roku 2010, tj. o prawie 14%, po blisko 15-procentowym spadku w roku 2009. Wspomniany wzrost związany jest wyłącznie z przewozem lotniczym ładunków, który osiągnął dynamikę 26,5%. Tak gwałtowny wzrost umożliwił odrobienie strat wywołanych przez kryzys gospodarczy, który dotknął również segment przewozów lotniczych. Zdecydowanie najszybciej przewóz przesyłek rósł w porcie lotniczym Katowice-Pyrzowice (dynamika 50,8%) 3 . Tabela 3. Tonaż przesyłek obsłużonych w polskich portach lotniczych w roku 2010 Źródło: opracowanie własne na podstawie www.ulc.gov.pl (10.08.2011). 3 Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. Zauważalny jest duży wzrost w ładunkowych przewozach lotniczych, notowany od 2005 r. Wzrost liczby obsłużonych przesyłek ogółem w roku 2010, w porównaniu z 2005, wyniósł 38%. W 2010 r. w krajowych portach lotniczych obsłużono 80,9 tys. t ładunków. Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina w Warszawie obsłużył największą część, tj. 55,6 tys. t, co stanowi udział w wysokości 68,7%. Porty regionalne w sumie obsłużyły ładunki o masie 25,2 tys. t, co daje pozostałe 31,3% udziału. Największy udział wśród portów regionalnych miał Port Lotniczy w Katowicach, obsługując 11,4 tys. ton (14,1%). Udział pozostałych portów był mniejszy i mocno zróżnicowany, co pokazano w tabeli 3 4 . 5. Inwestycje w polskich portach lotniczych Sieć portów lotniczych w Polsce jest prawie sześć razy rzadsza niż w większości rozwiniętych krajów Europy Zachodniej 5 . Wielu mieszkańców Polski dzielą bardzo duże odległości do portów lotniczych i jednocześnie jest to problem połączeń transportowych. Programy rozwoju sieci lotnisk regionalnych są związane głównie ze wzrastającym ruchem pasażerskim. Sprawa lotniczego transportu ładunków jest wciąż pomijana, ale jak wynika z doświadczeń krajów zachodnioeuropejskich, również w Polsce można spodziewać się coraz większego popytu na usługi przewozu ładunków drogą powietrzną. Wiąże się z tym wzbogacanie i rozbudowa istniejącej infrastruktury, jak również dostosowanie portów lotniczych do sprawnej obsługi różnego typu samolotów stricte towarowych. Najlepiej przystosowanym portem do obsługi ładunków jest Centralny Port Lotniczy w Warszawie. Jednak statystyki wskazują na utratę części przewożonych ładunków na rzecz portów regionalnych. Wzrostowi znaczenia portów regionalnych sprzyja również zainteresowanie i pomoc ze strony samorządów terytorialnych, które coraz bardziej doceniają korzyści ekonomiczne płynące z rozwoju portów lotniczych. Dobrze zarządzany i sprawnie funkcjonujący port przyciąga wielu inwestorów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Efektem tego rozwoju jest wzrost gospodarczy, wzrost liczby miejsc pracy, bezpośrednie i pośrednie zasilanie z budżetu samorządowego. Aktywizacji portów lotniczych sprzyja również polityka Unii Europejskiej, która dopuszcza pomoc publiczną na rozbudowę i modernizację portów lotniczych i oferuje udział własnych funduszy w finansowaniu takich inwestycji, preferując przy tym porty lokalne/regionalne celem odciążenia tych największych. Poniżej zostaną zaprezentowane plany inwestycyjne poszczególnych portów lotniczych Polski, dotyczące bezpośrednio portów lotniczych (budynki, pasy startowe) oraz dostępu do nich. W dużej mierze rozbudowa polskich portów lotniczych 4 Żadnej działalności nie prowadziły w 2010 r. porty Szczytno-Szymany oraz Zielona GóraBabimost. 5 W. Rydzkowski, K. Wojewódzka-Król (red.), Transport, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 132. zależy od włączenia ich do Transeuropejskiej Sieci Transportowej (TEN-T), co umożliwia dofinansowanie inwestycji z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) do roku 2015. Wartość tych inwestycji to 4,726 mld zł, z czego dofinansowanie unijne wyniesie 1,274 mld zł. 5.1. Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina – Warszawa-Okęcie Wartość inwestycji dla centralnego portu lotniczego wynosi 1 mld 236 mln zł, z czego dofinansowanie z UE to 148 mln zł (w tym 146 mln zł – POIiŚ). Największe nakłady są przeznaczone na integrację terminalu 1 z terminalem 2 (150 mln zł), budowę systemu paliwowego Hydrant (120,2 mln zł) oraz modernizację dróg startowych (92 mln zł). Brakuje wykazu inwestycji bezpośrednio związanych z rozbudową czy modernizacją terminalu cargo, jednakże pośrednie działania wpływające na efektywność jego funkcjonowania, a opisane w planie inwestycyjnym do 2013 r., to: modernizacja dróg startowych, modernizacja nawierzchni (26,5 mln zł), budowa drogi kołowania (10 mln zł) oraz modernizacja systemu łączności (13 mln zł). Nakłady finansowe umożliwiające lepszy dojazd do lotniska to 7,4 mln zł przeznaczone na rozbudowę układu drogowego prowadzącego do terminali 6 . 5.2. Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka Nakłady inwestycyjne przeznaczone na rozwój lotniska w Rzeszowie to 480 mln zł, z czego środki unijne to 182 mln zł (102 mln zł z POIiŚ). Największy udział w planach inwestycyjnych ma rozbudowa terminalu pasażerskiego (85,8 mln zł), następnie budowa i częściowa modernizacja drogi równoległej szybkiego zejścia (73,32 mln zł) oraz remont płyty postojowej samolotów wraz z infrastrukturą towarzyszącą (37,05 mln zł). Inwestycje związane z rozwojem ruchu cargo dotyczą budowy terminalu cargo wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną, na co przeznaczono 12,87 mln zł. W rzeszowskim porcie dużo uwagi poświęca się ciągłej rozbudowie i modernizacji, co związane jest z posiadaniem najdłuższej drogi startowej (3200 m) oraz wysokiej klasy systemu pomocy świetlno-nawigacyjnej do lądowania. Takie wyposażenie umożliwia przyjmowanie wszystkich rodzajów samolotów, także szerokokadłubowego B747 7 . 5.3. Port Lotniczy Zielona Góra-Babimost Potrzeby inwestycyjne tego portu oszacowano na 37,59 mln zł. 12 mln zł przeznaczono na rozbudowę terminalu odpraw pasażerskich, kolejne inwestycje to moder- 6 Program rozwoju sieci lotnisk i lotniczych urządzeń naziemnych, Ministerstwo Transportu, Warszawa 2007, s. 213. 7 Tamże, s. 214. nizacja oświetlenia nawigacyjnego dróg kołowania (6 mln zł) i zakup oraz instalacja pomocy nawigacyjnej (4,5 mln zł). Nakłady finansowe przeznaczone na rozwój ruchu towarowego (notabene dla portu, w którym nie odbywa się typowy lotniczy ruch towarowy) to 800 tys. zł na modernizację budynku odpraw cargo. Województwo lubuskie przewiduje powstanie w tym porcie intermodalnego centrum tranzytowego, powiązanego z liniami kolejowymi sieci AGC i AGTC oraz autostradą łączącą Bałtyk z Adriatykiem i Morzem Czarnym 8 . 5.4. Port Lotniczy im. Henryka Wieniawskiego Poznań-Ławica Łączna wartość inwestycji wynosi 326 mln zł, z czego 143 mln zł to dofinansowanie unijne (111 mln zł POIiŚ). Brak jest bezpośrednich inwestycji związanych z modernizacją terminali cargo. Mimo to pośrednio związane są z tym takie inwestycje, jak budowa układu komunikacyjnego (74 mln zł), budowa równoległej drogi kołowania (19 mln zł), a także wydłużenie, wzmocnienie i remont drogi startowej (37,5 mln zł). Rozbudowa lotniska jest związana głównie ze zwiększonym ruchem pasażerskim, co będzie realizowane poprzez rozbudowę terminalu pasażerskiego 9 . 5.5. Port Lotniczy im. Lecha Wałęsy Gdańsk Inwestycje do roku 2013 wyniosą 396 mln zł, z czego 183 mln zł pochodzi z funduszy europejskich (178 mln zł – POIiŚ). Najwięcej pieniędzy zostanie przeznaczonych na budowę nowego terminalu pasażerskiego (135 mln zł), następnie na budowę drogi kołowania (44 mln zł) modernizację drogi startowej wraz z systemem oświetlenia nawigacyjnego (26 mln zł). Plany związane z rozbudową lotniska pod względem przewozu ładunków to budowa nowego terminalu cargo, przewidziana na lata 2012-2013 (44,1 mln zł) oraz przebudowa istniejącego terminalu cargo wraz z wykonaniem elewacji (1,2 mln zł) 10 . 5.6. Port Lotniczy im. NSZZ Solidarność Szczecin-Goleniów Na sprostanie wymaganiom inwestycyjnym lotniska przeznaczono 143 mln zł, przy czym wkład unijny to 56 mln zł z POIiŚ. Brakuje bezpośrednich inwestycji cargo, jednakże na uwagę zasługuje przeznaczenie 11,5 mln zł na opracowanie koncepcyjne, fazę projektową i wykonanie odgałęzienia linii kolejowej Szczecin-Dąbie – Świnoujście do lotniska. Z pozostałych inwestycji duże znaczenie ma remont drogi startowej oraz dróg kołowania (32 mln zł), rozbudowa płyty postojowej (21 mln zł), jak również wykonanie drogi szybkiego zejścia z drogi startowej (8,55 mln zł). 8 Tamże. 9 Tamże, s. 215. 10 Tamże, s. 216. 5.7. Port Lotniczy im. M. Kopernika Wrocław-Strachowice Inwestycje dla tego portu określone są na 457 mln zł, przy czym 147 mln zł to środki unijne (142 mln zł − POIiŚ). Do głównych zadań należy rozbudowa terminali pasażerskich, parkingów, dróg kołowania oraz dróg startowych. W planach jest budowa dróg szybkiego zejścia oraz nowoczesnych systemów nawigacyjnych. Inwestycje obejmują również rozbudowę infrastruktury drogowej łączącej port lotniczy z centrum Wrocławia i innymi miejscowościami Dolnego Śląska. Brak jest konkretnych inwestycji związanych z ruchem towarowym 11 . 5.8. Port Lotniczy im. Jana Pawła II Kraków-Balice Potrzeby inwestycyjne tego portu wynoszą 997 mln zł, z czego 248 mln zł to unijne dofinansowanie (223 mln zł – POIiŚ). Nie przewidziano inwestycji w terminal cargo. Najwięcej pieniędzy zostanie przeznaczonych na realizację budowy nowego terminalu 2 wraz z płytą postojową (323,6 mln zł), rozbudowę terminalu pasażerskiego (205 mln zł) oraz rozbudowę istniejącej infrastruktury lotniskowej: przedłużenie drogi startowej, nowych dróg kołowania i szybkiego zejścia (195,2 mln zł). Przebudowa układu komunikacyjnego (budowa stacji szynobusu) w pobliżu lotniska będzie kosztowała 15 mln zł. 5.9. Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice Port w Katowicach w ramach nowych inwestycji do roku 2013 przeznaczył na rozwój inwestycyjny 751 mln zł, z czego 167 mln zł to unijne dofinansowanie (164 mln zł – POIiŚ). Największa część tych środków ma przypaść na rozbudowę i modernizację płyty oraz obiektów lotniskowych (421 mln zł), kolejna inwestycja to rozbudowa terminalu pasażerskiego (230 mln zł). Projekty związane z transportem ładunków koncentrują się wokół rozbudowy i unowocześnienia terminalu cargo, co ma kosztować 10 mln zł 12 . 5.10. Port Lotniczy im. W. Reymonta Łódź Inwestycje tego portu oszacowane zostały na 188 mln zł. Jako że lotnisko to nie obsługuje ruchu towarowego, brakuje jakichkolwiek inwestycji z tym związanych. Planowana jest rozbudowa terminalu pasażerskiego i płyty postojowej, która będzie mogła zmieścić cztery samoloty B737 (165 mln zł). Wśród grupy tych inwestycji znajduje się również uruchomienie połączenia portu z miastem linią szyno- 11 Stan i perspektywy rozwoju regionalnych portów lotniczych w Polsce, „Przegląd Komunikacyjny" 2008, nr 7-8. 12 Program rozwoju…, s. 217. busu. Dodatkowo ma być wybudowana nowa wieża kontroli lotów, a lotnisko zostanie wyposażone w nowoczesne systemy nawigacyjne (10,5 mln zł) 13 . Tabela 4. Nakłady inwestycyjne polskich portów lotniczych (w mln zł) Źródło: opracowanie własne. Powyższe informacje i dane z tabeli 4 potwierdzają tezę o szybkim rozwoju lotnictwa cywilnego w Polsce i związaną z nim potrzebą nowych inwestycji. Głównym źródłem finansowania funkcjonowania i rozwoju infrastruktury transportu lotniczego w Polsce pozostaną opłaty lotniskowe i nawigacyjne pobierane od jej użytkowników. Możliwe jest również wsparcie z zewnątrz poprzez korzystanie ze środków publicznych, takich jak budżet państwa czy środki unijne. Takie sytuacje powinny być jasno określone i zgodne z unijnymi zasadami korzystania z pomocy publicznej. Do momentu wstąpienia Polski do Unii inwestycje lotnicze w Polsce nie były finansowane z jej środków (z wyjątkiem środków tzw. Instrumentu Finansowego Schengen). Możliwość wykorzystania środków unijnych na lata 2007-2013 jest wielką szansą dla polskich portów lotniczych. Polityka Unii Europejskiej w zakresie lotnictwa ograniczy wpływ PPL jako głównego inwestora rozwoju infrastruktury, a będzie kładła nacisk na większy udział kapitału prywatnego 14 . 6. Podsumowanie Wykorzystanie transportu lotniczego, jak to opisano w artykule, wiąże się z silniejszą pozycją konkurencyjną danego regionu. Lokalizacja portu lotniczego, jego oferta usługowa oraz skomunikowanie go z innymi gałęziami transportu może dawać wymierne korzyści zarówno danemu regionowi, jak również gospodarce państwa. Ważne jest umożliwianie i wspieranie rozwoju towarowych przewozów lotniczych. Odnosi się to zarówno do zarządców portów i linii lotniczych, jak i do władz państwowych odpowiedzialnych za rozwój transportu. Inwestycje związane z remontem, rozbudową czy budową nowych terminali do obsługi ładunków powinny również wpisać się w plan działań dotyczących rozwoju 13 Stan i perspektywy…, s. 9. 14 Program rozwoju…., s. 51. danego portu. Każde lotnisko powinno posiadać indywidualną strategię rozwoju uwzględniającą infrastrukturę, którą lotnisko dysponuje, oraz obszar, jaki obsługuje. Mimo znikomego udziału transportu lotniczego w transporcie ładunków ogółem nie należy pomijać tej gałęzi transportu. Jak wspomniano, należy mieć na uwadze specyfikę funkcjonowania transportu lotniczego i rodzaju ładunków, które ku niemu ciążą. Dlatego też ważne jest, aby zarządy portów lotniczych koncentrowały się nie tylko na rozwoju przewozu i obsługi pasażerów, ale również ładunków, i były do tego odpowiednio wyposażone. Literatura ACI releases World Airport Traffic Report 2009, www.airports.org. Analiza rynku transportu lotniczego w Polsce w 2010 roku, Urząd Lotnictwa Cywilnego, Warszawa, maj 2011. Cargo Traffic 2009 FINAL, www.aci.aero. Hawlena J., Determinanty kształtowania cen usług transportowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2004. Program rozwoju sieci lotnisk i lotniczych urządzeń naziemnych, Ministerstwo Transportu, Warszawa 2007. Rydzkowski W., Wojewódzka-Król K. (red.), Transport, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008. Stan i perspektywy rozwoju regionalnych portów lotniczych w Polsce, „Przegląd Komunikacyjny" 2008, nr 7-8. Statystyki i analizy Urzędu Lotnictwa Cywilnego, www.ulc.gov.pl. FUNCTIONING AND PERSPECTIVES OF DEVELOPMENT OF AIR CARGO IN POLAND Summary: Dynamic development of air transport enables the economic growth of a region and a country. In European countries the biggest increase can be observed in passenger transport. Freight transport is this part of the market which is more likely to be affected by economic changes than passenger transport. In comparison to other branches of transport – air transport represents only 0.1% of market share of the world freight. Statistics and forecasts do not show any changes in that matter. The information described in the article concerns air cargo. World air cargo has been described briefly, but the author has concentrated mainly on the Polish market. Basic statistics has been shown as well as investment plans concerning air infrastructure development. Keywords: air transport, air cargo, transport in Poland.

<urn:uuid:26e9ddd2-06b6-4acb-a536-b49c0db3746d>

finepdfs

2.904297

CC-MAIN-2021-43

https://www.dbc.wroc.pl/Content/17695/PDF/Klos_Funkcjonowanie_i_Perspektywy_Rozwoju_Lotniczych_Przewozow_2011.pdf

2021-10-25T14:27:48+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323587711.69/warc/CC-MAIN-20211025123123-20211025153123-00303.warc.gz

871,887,925

0.997384

0.999806

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 309, 1197, 1338, 1388, 1396, 3397, 6084, 7669, 9560, 12416, 14878, 17299, 19632, 21642, 23874 ]

1

0

Tygodnik Gospodarczy PIE 25 lutego 2021 r. Pakiety odbudowy sposobem na wyjście z kryzysu Bieżące wydanie tygodnika jest poświęcone Planowi Odbudowy dla Europy po pandemii COVID-19. To największy w dziejach Unii Europejskiej pakiet inwestycji, który ma na celu digitalizację i transformację energetyczną europejskich gospodarstw [1]. 26.02.br. ruszają w Polsce konsultacje społeczne krajowych programów powiązanych z europejskim planem. Plan Odbudowy dla Europy to fundamentalna zmiana w podejściu do polityki fiskalnej w Unii Europejskiej. Od kilku miesięcy od czołowych europejskich polityków i ekonomistów słyszymy: moment wychodzenia z kryzysu nie jest dobry na oszczędzanie; państwo powinno pomóc gospodarce wrócić na właściwe tory. To lekcja, którą europejskie elity odrobiły po poprzednim kryzysie. Wówczas polityka oszczędności sprawiła, że Europa wpadła w druga falę kryzysu i została w tyle za mniej konserwatywnymi gospodarczo Stanami Zjednoczonymi. Tym razem ma być inaczej – 750 mld EUR rozpisane na niecałe trzy lata ma być dla UE impulsem, który pozwoli szybko przywrócić wysoki i trwały wzrost gospodarczy. Akt porzucenia konserwatyzmu fiskalnego w Europie szybko stracił na atrakcyjności po zapowiedzi pakietu fiskalnego Joe Bidena. 1,9 bln USD przeznaczone na rozwój usług i infrastruktury publicznej, zasiliki oraz bezwarunkowe transfery – to robi wrażenie. Do tego stopnia, że nawet w gronie zwolenników ekspansywnej polityki fiskalnej (jak Larry Summers czy Olivier Blanchard) pojawiły się obawy, że impuls będzie zbyt duży i doprowadzi do przegrzania gospodarki. Czyli po łudzku mówiąc – skończy się wysoką inflacją. Skąd te obawy? Wartość pakietu Bidena wraz z innymi działaniami ponad trzykrotnie przewyższa szacowaną lukę PKB w USA. Dla porównania, unijny impuls ma wynieść „tylko” niespełna 70 proc. luki. Czy europejski konserwatyzm tym razem nam się opłaci? Nawet jeśli europejski impuls będzie mniejszy, to pieniędze do wydania w krótkim czasie i tak będzie rekordowo dużo. I tu dochodzimy do głównego wyzwania związanego z Planem Odbudowy dla Europy: pieniędze trzeba wydać nie tylko dobrze, ale też szybko! Im szybciej, tym lepiej. Dodatkowy impuls będzie najbardziej potrzebny nie w 2023 r. (przynajmniej mamy taką nadzieję), tylko w latach 2021 i 2022. A wydatkowanie środków unijnych nigdy nie było szybkim procesem (nie tylko w Polsce). Największa obawa dotycząca Planu Odbudowy jest więc taka, że „zjedzą” go procedury – coż, co na pewno nie wydarzy się w USA. „Nowa Europa będzie bardziej przyjazna dla środowiska, bardziej cyfrowa i odporniejsza na kryzysy” – czytamy na stronie Komisji Europejskiej w zapowiedzi Planu Odbudowy. O ile z względną odpornością na kryzysy nie mieliśmy w Polsce w ostatnich latach problemu, o tyle dwa inne wyraźnie podkreślone priorytety Planu – środowisko i klimat oraz gospodarka cyfrowa – to nasze znane bolączki. Mamy jedną z największych w UE odległości od celu jakim jest neutralność klimatyczna i jedne z najgorszych kompetencji cyfrowych wśród obywateli (zwłaszcza starszych). Plan Odbudowy dla Europy idealnie trafia w nasze potrzeby. Kluczowe jest jak najszybsze rozpoczęcie realizacji projektów, tak żeby wydatkowane pieniądze rozpięły gospodarkę po kryzysie. To może wyznaczyć nam ścieżkę rozwoju na całą najbliższą dekadę. [1] Dokładny przegląd struktury poszczególnych funduszy związanych z planem można znaleźć w „Miesięczniku Makroekonomicznym PIE”, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2021/01/Miesięcznik-Makro_12-20.pdf#page=4 [dostęp: 23.02.2021]. (JS) Unia Europejska potrzebuje impulsu rozwojowego → Europejskie gospodarki będą rozwijać się wolniej na tle Stanów Zjednoczonych oraz państw azjatyckich. Niedostateczna innowacyjność stwarza ryzyko stagnacji – problemem są niskie wydatki na badania B+R oraz niedobór umiejętności cyfrowych w niektórych regionach wspólnoty. Plan Odbudowy dla Europy i z nim związane programy krajowe mają przeciwdziałać potencjalnemu zapóźnieniu. → Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) prognozuje, że PKB Unii Europejskiej w latach 2019-2025 wzrośnie łącznie o 5 proc. [2]. Straty wynikające z pandemii zostaną odrobione dopiero po 2022 r. Perspektywy wzrostu UE są słabsze na tle Stanów Zjednoczonych oraz pozostałych gospodarek rozwiniętych. Analitycy MFW prognozują, że wartość wspomnianych bloków wzrośnie kolejno o 8 i 11 proc. Europa będzie też tracić przewagę na tle państw azjatyckich – te według funduszu gospodarki bloku ASEAN do 2025 r. urosną o 27 proc., Indie o 31 proc., a Chiny o 37 proc. → Jednym z problemów Unii Europejskiej jest niedostateczna innowacyjność. Średnie nakłady na badania i rozwój oscylują w UE wokół 2,2 proc. PKB. To podobna wartość do Chin, jednak zdecydowanie niższa niż w Stanach Zjednoczonych (2,8 proc.), Japonii (3,2 proc.) czy Korei Południowej (4,8 proc.). Obserwujemy wyraźne rozwarstwienie między krajami nordyckimi a gospodarkami Południa i Europy Środkowo-Wschodniej. Podczas gdy w Niemczech łączna wartość nakładów sięga 3,2 proc. PKB, w Polsce, we Włoszech czy Hiszpanii jest o prawie 2 pkt. proc. niższa. Wykres 1. Mniej cyfrowe gospodarki z większym wsparciem z instrumentów odbudowy Uwaga: wyższa wartość indeksu DESI oznacza lepiej przystosowane społeczeństwo cyfrowe, kraje oznaczyliśmy za pomocą kodów ISO. Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych KE. Brak spójności widać także w przypadku umiejętności cyfrowych. Komisja Europejska prowadzi ranking gospodarki i społeczeństwa cyfrowego (The Digital Economy and Society Index – DESI [3]) obrazujący dostępność szerokopasmowego internetu, poziom umiejętności komputerowych społeczeństwa oraz powszechność e-commerce i usług cyfrowych. Poziomy Indeksu w państwach skandynawskich oscylują wokół 7 tys., w Europie Zachodniej 5,5–6,5 tys., a w państwach Południa i Wschodu najczęściej nie przekraczają 5 tys. Różnica ma kilka przyczyn. Po pierwsze odsetek osób aktywnie korzystających z internetu we wschodnich i południowych gospodarzkach jest o około 10 pkt. niższy niż na północy kontynentu. Znacznie mniej zaawansowane jest również wykorzystywanie danych i infrastruktury ICT przez przedsiębiorstwa. Pakiet odbudowy ma pozwolić nadrobić zaległości słabszym regionom. Alokacja środków jest najwyższa w krajach o mniejszych możliwościach cyfrowych (wykres 1) – w przypadku Bułgarii czy Grecji wartość grantów sięga 10 proc. PKB, dla pozostałych państw Europy Środkowo-Wschodniej – 4–6 proc. Według pierwotnych deklaracji połowa środków alokowanych w ramach grantów ma wspierać digitalizację bądź przeciwdziałanie ociepleniu klimatu. [2] Obliczenia własne PIE na podstawie stycznioowej aktualizacji raportu World Economic Outlook, https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2021/02/26/2021-world-economic-outlook-update [dostęp: 23.02.2021]. [3] The Digital Economy and Society Index (DESI), https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/digital-economy-and-society-index-desi [dostęp: 23.02.2021]. (Kto szybciej upora się z COVID-owym kryzysem? Programy odbudowy w UE i USA Stany Zjednoczone i Unia Europejska to dwa gospodarcze mocarstwa, które w 2021 r. planują wdrożenie programów gospodarczej odbudowy. O ich skuteczności zadecyduje skala, alokacja, efektywność wydatkowania środków, jak również skuteczność w zakresie zwalczania pandemii COVID-19. Amerykański Plan Odbudowy (American Rescue Plan) zaproponowany przez prezydenta Bidena zaktualizowany na 2022 r. (i ew. 2022 r.) impuls fiskalny o wartości 1,9 mld USD. Składają się na niego m.in. dodatkowe bezpośrednie transfery gotówkowe w wysokości 1400 USD na osobę (425 mld USD, ok. 2 proc. PKB), fundusz wsparcia lokalnego (350 mld USD), zwiększenie i wydłużenie okresu wyplatania zasiłków dla bezrobotnych (300 mld USD), ulgi podatkowe na dzieci i dodatkowe urlopy zdrowotne (200 mld USD), dodatkowe finansowanie dla szkół (170 mld USD), gwarancje kredytowe dla firm (50 mld USD) i podniesienie minimalnego wynagrodzenia. Jeśli dodamy do tego wartość pakietu pomocowego (900 mld USD), podpisanego w grudniu 2020 r. przez prezydenta Trumpa, łączna wartość stymulacji fiskalnej może wynieść 2,8 bln USD. Plan Bidena jest obecnie procedowany w Kongresie, który zadecyduje o jego ostatecznym kształcie. Unia Europejska przewiduje dużo mniejsze środki na odbudowę po pandemii COVID-dowej. Największe wsparcie kierowane bezpośrednio do państw ma być dystrybuowane za pomocą Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W 2021 r. i 2022 r. kraje mają z niego otrzymać 470,3 mld EUR, z czego te ze strefy euro – 364,6 mld EUR. Środki wydawane w ramach krajowych programów odbudowy mają być w przynajmniej 37 proc. przeznaczone na wydatki związane z ochroną klimatu, a 20 proc. – z cyfrową transformacją [4]. Oprócz wskazanej wyżej kwoty, państwa Unii będą również we własnym zakresie wdrażać polityki publiczne wspierające wychodzenie z kryzysu. Wśród amerykańskich ekonomistów panuje powszechna zgodna co do konieczności silnego publicznego stymulowania gospodarki. Spory dotyczą jedynie jego skali. Były Sekretarz Stanu w administracji Obamy – Larry Summers i były Główny Ekonomista Międzynarodowego Funduszu Walutowego – Olivier Blanchard [5] wskazują na możliwość przegrzania amerykańskiej gospodarki. Przy pełnym wdrożeniu Planu Bidena impuls będzie trzykrotnie większy niż luka PKB (różnica między PKB potencjalnym a realnym). Może to doprowadzić do szybkiego wzrostu inflacji i konieczności podnoszenia stóp procentowych, co mogłoby skończyć się kolejnym kryzysem gospodarczym. Summers sugeruje zarazem, żeby część środków przeznaczyć na inwestycje infrastrukturalne, które mają większy efekt mnożnikowy, a ich realizacja jest bardziej rozłożona w czasie, co pozwoli na bardziej gradualne wsparcie gospodarki. Na przeciwnym stanowisku stoi laureat ekonomicznego Nobla – Paul Krugman. Sądzi on, że ryzyko przegrzania jest niewielkie, wskazując na strukturalne i bardziej trwałe zmiany w krzywej Philipsa. Domknięcie luki PKB wynikające z obniżek podatków za kadencję Trumpa nie doprowadziło do wzrostu inflacji. Zarazem Krugman wskazuje, że Fed dysponuje narzędziami do ograniczania skutków ewentualnego przegrzania [6]. **Tabela 1.** Projekcje makroekonomiczne i programy wsparcia w Stanach Zjednoczonych i strefie euro | Wyszczególnienie | Stany Zjednoczone | Strefa euro | |----------------------------------|-------------------|-------------| | PKB (2020 r.) | -3,5 proc. | -6,8 proc. | | PKB (2021 r.) | 4,8 proc. | 3,5 proc. | | PKB (2022 r.) | 3,5 proc. | 4,4 proc. | | Inflacja (2021 r.) | 2,1 proc. | 1,4 proc. | | Luka PKB (2021 r.) | 900 mld USD | 1000 mld EUR| | Programy wsparcia | 2800 mld USD | ok. 364,6 mld EUR | | Wartość programów w relacji do PKB z 2020 r. | 13 proc. | 3,2 proc. | | Automatyczne stabilizatory (2021 r.) | ok. 200 mld USD | ok. 300 mld EUR | | Programy wsparcia w relacji do luki PKB | 321 proc. | 36 proc. | | Programy wsparcia i automatyczne stabilizatory w relacji do luki PKB | 333 proc. | 66 proc. | | Przeznaczenie środków | Transfery pieniężne, zasługi dla bezrobotnych, ulgi podatkowe dla rodzin, edukacja, wsparcie MSP | Wsparcie: biznesu, innowacji, ochrony zdrowia, zielonej energii, cyfryzacji, ochrony klimatu i czystego powietrza, inwestycje infrastrukturalne. | Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych UniCredit. **Wykres 2.** Rozmiar impulsów fiskalnych i luki PKB w 2021 r. (w mld, we własnych walutach) ![Wykres 2](image) Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych UniCredit. Między Stanami i Unią widać rozbieżności w podejściu do wychodzenia z obecnego kryzysu. Kwestia konieczności ograniczania długu i powrotu do zrównoważonych budżetów, tak często podnoszona na unijnym gruncie, jest nieobecna w Stanach. Amerykańscy ekonomiści wskazują na konieczność niezwłocznego działania i korzystania z bardzo niskich stóp procentowych, co ma pozwolić na odbicie popytu, powstanie nowych miejsc pracy i w konsekwencji – szybkie i relatywnie tanie wyjście z kryzysu. Efekty impulsu gospodarczego mają być odczuwalne natychmiast, a ich największym bezpośrednim beneficjentem będą gospodarstwa domowe. Programy unijne są w mniejszym stopniu nastawione na wsparcie prywatnej konsumpcji i mają mniejszą skalę (instrument odbudowy dla strefy euro wraz z automatycznymi stabilizatorami ma wartość poniżej 70 proc. luks PKB). Może to skutkować utrzymującym się podwyższonym bezrobociem, wzrostem poniżej długoterminowego potencjalnego oraz niską inflacją. Zaletę tych programów stanowi potencjalnie wysoka stopa zwrotu z inwestycji w cyfrowe i zaawansowane technologicznie projekty, co może skutkować większym wzrostem w średniej i dłuższej perspektywie. Warto grać w zielone. Polska ważnym eksporterem towarów przyjaznych dla klimatu W ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności do państw członkowskich w formie pożyczek i dotacji w latach 2021-2027 trafi 672,5 mld EUR. Będą one rozdysponowane przez poszczególne państwa na podstawie krajowych planów odbudowy (KPO). Najistotniejszym z obszarów KPO będzie „zielona” transformacja. Zgodnie z wytycznymi 37 proc. wydatków w ramach planów ma być związane z ochroną klimatu. Według oceny dostępnych planów Niemcy, Francja, Hiszpania i Portugalia przewidywali „zielone” inwestycje sięgające 140 mld EUR [7]. Dokładne oceny i ewentualna krytyka poszczególnych KPO będą mogły doprowadzić jeszcze do zwiększenia tych inwestycji. Np. niemiecki projekt planu jest krytykowany za zbyt niski pulap proklimatycznych wydatków oraz za pokrycie kosztów już planowanych przedsięwzięć w tej dziedzinie, zamiast wygenerowania nowych inwestycji [8]. Nacisk na niskoemisyjną transformację w odbudowie europejskiej gospodarki po pandemii spowoduje dodatkowy popyt na „zielone” technologie w obecnej dekadzie. Polska może na tym skorzystać. Już teraz jest ona piątym unijnym eksporterem dóbr związanych z szeroko rozumianymi produktami „zielonymi” [9]. W latach 2010-2019 wartość polskiego eksportu produktów przyjaznych środowisku i klimatowi podwoiła się i osiągnęła 24 mld USD, co stanowiło 10 proc. polskiego eksportu. Udział Polski w światowym eksporcie produktów „zielonych” w 2019 r. wynosił 1,6 proc. ~ 0,25 pkt. proc. więcej niż w przypadku całego wywozu. Eksport towarów bezpośrednio związanych tylko z wytwarzaniem energii ze źródeł odnawialnych wyniósł 2,7 mld USD. Struktura towarowa polskiego eksportu „zielonych” produktów była zdywersyfikowana. Pod względem udziału w światowym eksporcie w 2019 r. dominowały turbiny gazowe (19 proc.), wagony do pociągów czy tramwajów (17 proc.) oraz wetny izolacyjne (13 proc). Natomiast pod względem wartości eksportu – elementy konstrukcyjne z żeliwa i stali (2,5 mld USD, 7 proc. udziału w światowym eksporcie). Polska pozycjonuje się także bardzo dobrze w kontekście eksportu towarów związanych z niskoemisyjnym transportem (szczególnie publicznym), co będzie też istotną częścią KPO w poszczególnych państwach członkowskich. W ostatnich latach nasz kraj stał się najważniejszym eksporterem autobusów elektrycznych w Unii Europejskiej, w 2020 r. ich eksport sięgnął 291 mln USD [10]. Eksporterom udało się też skutecznie włączyć w globalne łańcuchy wartości związane z produkcją pojazdów elektrycznych. Imponujące wyniki odnotowała sprzedaż baterii litowo-jonowych, głównie do fabryk za Odrą. Na przestrzeni ostatnich czterech lat jej wartość wzrosła siedemnastokrotnie, a w ostatnich dwóch podwolała się i w 2020 r. wyniosła 4,6 mld USD. Wykres 3. Polski eksport „zielonych” produktów według listy OECD (w mld USD) ![Wykres](image) Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie danych WITS-Comtrade. [7] https://experience.arcgis.com/experience/f270cc0b5974aaba8a4c80e732c665c/page/page_13/?views=view_18 [dostęp: 23.02.2021] [8] https://docs.google.com/spreadsheets/d/1UO-Yq_RyOPBu-QmcVjdYMezb1rfgB14oNLPnNWrqU/edit#gid=0 [dostęp: 23.02.2021] [9] Grupa produktów „zielonych” wg klasyfikacji OECD, zob. Miniszewski, M., Strzelecki, J., Wąsinski, M. (2020), Polska na mapie „zielonego” handlu, Ambroziak, Ł., Gniadek, J. (współpr.), Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa; dane uaktualnione na podstawie bazy danych WITS-Comtrade [dostęp: 23.02.2021]. [10] Obliczenia własne PIE na podstawie danych GUS. (MW) KPO ułatwi przedsiębiorstwom funkcjonowanie w „zielonej” gospodarce Jednym z zadań Krajowego Planu Odbudowy (KPO) jest budowa nowoczesnej i „zielonej” gospodarki. Polska w ramach unijnego Funduszu Odbudowy ma otrzymać 23,1 mld EUR w formie grantów i 34,2 mld EUR w formie pożyczek. Z tego aż 37 proc. ma być przeznaczone na projekty dotyczące klimatu, czyli np. na inwestycje w zakresie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii itp. [11]. Jest zatem duża szansa na to, że dzięki środkom unijnym w nadchodzących latach będzie przybywać bardziej efektywnych narzędzi wsparcia firm w zakresie „zielonej” energii czy transportu. Konieczność dostosowania się do wymogów ochrony środowiska towarzyszy firmom już od lat [12]. Okazuje się, że dla przedsiębiorstw ta konieczność jest często barierą w ich działalności. Według badań PIE (n=1000, grudzień 2020 r., CAWI) konieczność dostosowania się do wymogów związanych z ochroną środowiska stanowi dużą lub bardzo dużą barierę dla ponad połowy polskich przedsiębiorstw (53 proc.). Częściej niż firmy duże skarżą się na to przedsiębiorstwa sektora MMSP. Wynika to głównie z faktu, że „zazielenianie się” nie jest dla firm biznesowym priorytetem. Wymaga zmian w ich funkcjonowaniu, nie zawsze oznacza szybkie zyski lub oszczędności, a do tego – jak wszystkie nowe rozwiązania – na etapie wdrażania wymaga inwestycji, wiedzy i czasu. Według badań PIE w 2020 r. 28 proc. polskich przedsiębiorstw zrealizowało inwestycje mające na celu zmniejszenie szkodliwego oddziaływania na środowisko, a na 2021 r. takie plany miało aż 37 proc. Stanowi to duży wzrost w porównaniu z zeszłorocznym badaniem, według którego takie działania zrealizowało jedynie 13 proc. przedsiębiorstw. Według deklaracji z obu edycji badań, tego typu inwestycje najczęściej podejmowały duże firmy, a najrzadziej mikro (wykres 4). Firmy ze sektora MSP oddziałują na środowisko w mniejszym stopniu niż by mogły. Nie zawsze mają na to fundusze, brakuje im też fundamentalnej wiedzy, wyraźnie potrzebują też wsparcia prawnego oraz finansowego [13]. Wykres 4. Inwestycje w zmniejszenie szkodliwego oddziaływania na środowisko zrealizowane przez firmy w latach 2019-2020 oraz planowane w 2021 r. (w proc.) Na podstawie wyników badań zamieszczonych w raporcie Zielona energia w MŚP. Pod lupą wynika, że przedsiębiorstwa biorące udział w badaniu wyraźnie potwierdziły chęć inwestowania w te rozwiązania, które są po pierwsze opłacalne, po drugie – oznaczają dostosowanie się do wymogów prawnych. Dotyczy to na przykład odnawialnych źródeł energii, w szczególności fotowoltaiki. W polskich warunkach rynkowych OZE już dziś stanowią rozwiązanie, które pod względem cen jest konkurencyjne w stosunku do energii z sieci. Wiąże się więc z wymiernymi oszczędnościami, które w przyszłości będą coraz większe. „Zazielienianiu” biznesu będzie również sprzyjać aspekt wizerunkowy. Coraz częściej klienci poszukują usług i produktów, które są ekologiczne i wytworzone ze zdrowych składników, z troską o środowisko. Środki z Krajowego Planu Odbudowy bez wątpienia będą wsparciem dla przedsiębiorstw w dążeniu do „zazielenienia” biznesu, co przełoży się na korzyści dla samych przedsiębiorstw i dla środowiska. [11] Plan Odbudowy wesprze gospodarkę i transformację energetyczną, https://www.podatki.biz/artykuly/krajowy-plan-odbudowy-wesprze-gospodarke-i-transformacje-energetyczna_16_46273.htm [dostęp: 22.02.2021] Istotnym punktem w Polityce Energetycznej Polski (PEP) oraz Krajowym Planie Odbudowy jest zmniejszenie emisji przez poprawę efektywności energetycznej. Według szacunków Porozumienia Branżowego na Rzecz Efektywności Energetycznej nawet 3/4 budynków jednorodzinnych (3,5 mln) opalanych jest kotłami i piecami na paliwa stałe, z czego 80 proc. to kotły niespełniające wymogów klasy 3 lub wyższej [14] [15]. Według badania EU-SILC w 2019 r. mieszkańcy 4,2 proc. gospodarstw domowych w Polsce wskazali, że zmagają się z trudnościami z utrzymaniem ciepła w budynku (średnio w UE było to 6,9 proc.). Jest to wynik niższy o 10,2 pkt. proc. w stosunku do 2010 r. (spadek o 71 proc.). Wyniki bardziej dokładnych badań dotyczących kwestii ubóstwa energetycznego pokazują jednak, że odsetek gospodarstw klasyfikowanych jako dotkniętych problemem ubóstwa energetycznego może wynosić nawet 10 proc. (1,3 mln) [16]. Wiąże się to nie tylko z wyższymi emisjami CO₂ i zanieczyszczeń, ale też negatywnymi skutkami zdrowotnymi (wyższe ryzyko chorób układu oddechowego czy układu ruchowego) oraz zagrożeniem pożarowym (w 2019 r. przestarzałe i źle eksploatowane piecze były przyczyną 8 proc. pożarów [17]). Strategia PEP2040 zakłada obniżenie ubóstwa energetycznego w Polsce do maksymalnie 6 proc. w 2040 r. Według planów jednym z istotnych środków w osiągnięciu tego celu w dalszym ciągu pozostaje program Czyste Powietrze. Po ponad 2 latach działania, program ten nadal obejmuje mniej niż połowę wszystkich gmin w Polsce (1063 z 2477) [18], choć można zauważać znaczący postęp w porównaniu z końcem 2020 r., kiedy to w programie uczestniczyło 797 gmin. Według zaleceń raportu LifeUnify warto zaangażować także organizacje pozarządowe w podnoszenie świadomości na temat dostępnych możliwości wymiany pieców i termomodernizacji własnego gospodarstwa domowego, czy wprowadzić szerszy program mogący lepiej wspierać eliminację różnych form ubóstwa energetycznego [19]. [14] Najniższa obecnie dopuszczalna klasa kotłów według normy PN-EN 303-5:2012. [15] https://klimat.rp.pl/technologie/polska-bez-smogu/3276-wymiana-kopciuchow-trwa-za-dlugo-dotacje-niewystarcza/ [dostęp: 23.02.2021]. [16] Dominującą metodą identyfikacji ubóstwa energetycznego jest metoda Wysokie Koszty – Niskie Dochody. W przytaczanym badaniu brane są także pod uwagę gospodarstwa domowe z przeciekającymi dachami, mające problemy z opłacaniem rachunków za energię czy osoby mieszkające w niewystarczająco dobrze ogrzanych domach. [17] Sokolowski, J., Frankowski, J. (2021), Jak poprawić jakość życia osób ubogich energetycznie, IBS Policy Paper. [18] https://czystepowietrze.gov.pl/wp-content/uploads/2021/02/2021-02-19-lista-porozumie%C5%84-z-gminami.pdf [dostęp: 23.02.2021]. [19] https://caneurope.org/content/uploads/2021/01/Energy-poverty-report_-Final_December-2020.pdf [dostęp: 23.02.2021]. (AJ) KPO da kopa cyfryzacji? → Środki z Krajowego Planu Odbudowy będą w istotnej części przeznaczone na modernizację technologiczną i transformację cyfrową. O ile jednak ilość środków jest znacząca, o tyle problemem może być ich efektywne wykorzystanie. Wskazują na to dane m.in. z badań PIE oraz raportu Banku Pekao. → Na poniższym wykresie przedstawiliśmy odpowiedzi na jedno z pytań z badania przeprowadzonego przez PIE w IV kwartale 2020 r. Uwage powinno zwrócić twierdzenie dotyczące konieczności szybkiej cyfryzacji, która jest modą przejściową. Aż 43 proc. respondentów zgodoło się z tym stwierdzeniem (taki sam Wykres 6. Odpowiedź na pytanie: W jakim stopniu zgadzają się Państwo z poniższymi stwierdzeniami? (w proc.) Aktywa niematerialne (posiadana własność intelektualna, algorytmy, kompetencje pracowników, umiejętności zarządcze, siła marki) mają kluczowe znaczenie dla rozwoju firmy Nowoczesne technologie cyfrowe są decydujące dla pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw Pandemia COVID-19 zwiększa znaczenie nowoczesnych technologii w prowadzeniu firmy Konieczność szybkiej cyfryzacji przedsiębiorstwa to kolejna moda, która przeminie Uwaga: badanie przeprowadziliśmy na próbie 1000 przedsiębiorstw w Polsce. Źródło: opracowanie własne PIE na podstawie badań odsetek się z nim nie zgodziło). Choć pozostałe odpowiedzi wydają się pokazywać świadomość dotyczącą wagi cyfryzacji i innowacyjności firm, to wątpliwości dotyczące potencjału ich realizacji są znaczące. Potwierdzają je inne dane z badania obrazujące wpływ pandemii na inwestycje w nowoczesne technologie (m.in. wykorzystanie robotów, rozwiązania automatyzujące pracę biurową czy systemy do zarządzania pracą zdalną). Okazuje się, że 25 proc. firm zmniejszyło takie inwestycje lub całkowicie z nich zrezygnowało. Taki sam odsetek przedsiębiorstw zdecydował się je zwiększyć. W opublikowanym kilka tygodni temu raporcie Banku Pekao [20] dotyczącym sytuacji mikro, małych i średnich firm w Polsce w 2020 r. przedstawiono wyniki dotyczące m.in. innowacyjności. Okazuje się, że w 2020 r. innowacje produktowe wdrożyło 23,5 proc. mikrofirm (-4,1 pkt. proc. w porównaniu z 2019 r.), 28,2 proc. małych firm (+0,6 pkt. proc.) oraz 20 proc. średnich (-3,4 pkt. proc.). Z kolei innowacje procesowe wdrożyło 18,4 proc. mikrofirm (-1,0 pkt. proc. w porównaniu z 2019 r.), 26,5 proc. małych firm (+5,1 pkt. proc.) oraz 16,1 proc. średnich (-4,3 pkt. proc.). Spadek odsetka firm innowacyjnych z jednej strony może być normalnym zjawiskiem w czasie kryzysu, jednak z drugiej wskazuje na ograniczoną chęć dokonywania zmian i poszukiwania nowych rozwiązań. Innym wskaźnikiem ilustrującym wykorzystanie i skłonność do wdrażania nowoczesnych technologii w firmach w Polsce jest DESI (Digital Economy and Society Index). W filarze dotyczącym wykorzystania technologii cyfrowych przez firmy Polska znajduje się na czwartym miejscu od końca, przed Węgrami, Rumunią i Bułgarią [21]. Spośród czterech filarów DESI – w tym radzimy sobie najslabiej. Transformacja cyfrowa, odkładamy na bok jej kwestie strukturalne, będzie bardzo istotnym czynnikiem określającym miejsce polskiej gospodarki w światowych łańcuchach wartości w kolejnych dekadach. Jak dowodzą przytoczone wyżej dane, konieczność szybkiej cyfryzacji jest traktowana przez dużą część przedsiębiorstw jako przejściowa moda. Także wdrażanie innowacji jest ich stabilnym punktem. Środki z Krajowego Planu Odbudowy mogą w znaczącym stopniu przyspieszyć i polepszyć transformację cyfrową. Istotną barierą, która może opóźnić realizację ambitnych celów rozwojowych, jest relatywnie mała świadomość znaczenia transformacji oraz niska skłonność do innowacyjności wśród firm, które te środki mają wykorzystać. [20] https://www.pekao.com.pl/raport-msp/ [dostęp: 23.02.2021]. [21] https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/integration-digital-technology-enterprises [dostęp: 23.02.2021]. (FL) Inwestycje w kadry naukowe szansą dla innowacji w Polsce Jednym z najważniejszych elementów rozwoju gospodarki odpornej na niespodziewane wydarzenia i kryzysy jest wzmocnienie potencjału innowacyjności. Jest to złożony proces, który wymaga wsparcia instytucji badawczych, stworzenia kanałów efektywnej współpracy sektora nauki z przedsiębiorstwami oraz transferu wiedzy specjalistycznej w celu podniesienia innowacyjności przedsiębiorstw. W najnowszym Europejskim Rankingu Innowacyjności (2020 r.) opracowanym przez Komisję Europejską Polska zajęła 24. miejsce, utrzymując pozycję z 2019 r. i status umiarkowanego innowatora, mimo rosnącej dynamiki w kilku kategoriach wchodzących w skład rankingu (m.in. wzrost nakładów sektora publicznego na B+R jako proc. PKB – 11,1 proc., wzrost nakładów sektora prywatnego na B+R jako proc. PKB – 19,4 proc., rosnąca liczba wspólnych publikacji sektora nauki i firm na 1 mln ludności – 33,4 proc.). Wyniki badań GUS dowodzą z kolei, że w latach 2017–2019 tylko 21,7 proc. przedsiębiorstw przemysłowych i 13,7 proc. przedsiębiorstw usługowych w Polsce było aktywnych innowacyjnie, czyli wprowadziło innowację produktową, procesową lub realizowało projekt innowacyjny. Niski poziom nakładów na badania i rozwój nie jest jedyną przeszkodą dla rozwoju innowacyjności w Polsce. Problem stanowią także stosunkowo niskie zasoby personelu badawczego, z którego większość jest Polski Instytut Ekonomiczny Polski Instytut Ekonomiczny to publiczny think tank gospodarczy, którego historia sięga 1928 roku. Obszary badawcze Polskiego Instytutu Ekonomicznego to przede wszystkim handel zagraniczny, makroekonomia, energetyka i gospodarka cyfrowa oraz analizy strategiczne dotyczące kluczowych obszarów życia społecznego i publicznego Polski. Instytut zajmuje się dostarczaniem analiz i ekspertyz do realizacji Strategii na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, a także popularyzacją polskich badań naukowych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych w kraju oraz za granicą. Wydarzenia i dane przedstawione w niniejszej publikacji pochodzą i bazują na źródłach zewnętrznych, stąd nie gwarantujemy ich poprawności. Mogą one być ponadto niekompletne albo skrócone. Wszystkie opinie i prognozy wyrażone w niniejszej publikacji są wyrazem oceny ekspertów PIE w dniu ich publikacji i mogą ulec zmianie bez zapowiedzi. Niniejszy dokument jest jedynie materiałem informacyjnym do użytku odbiorcy. Kontakt Andrzej Kubisiak Zastępca Dyrektora email@example.com tel. 48 512 176 030

22053f11-bf7d-4f39-b5df-ca2de8896828

finepdfs

3.257813

CC-MAIN-2021-21

https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2021/02/Tygodnik-Gospodarczy-PIE_08-2021.pdf

2021-05-06T01:05:54+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243988724.75/warc/CC-MAIN-20210505234449-20210506024449-00603.warc.gz

387,197,864

0.999905

0.999928

[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 43, 3550, 5354, 9237, 11702, 15100, 17326, 19873, 21409, 24013, 28054, 29154 ]

1

0

EMANCYPACJA, CYFROWY ŚWIAT I OBIEKTYWNA PRAWDA. REFLEKSJE NAD OSTATNIM ĆWIERĆWIECZEM POLSKI I KOŚCIOŁA W 2017 r. minęło 25 lat od ogłoszenia bulli Totus Tuus Poloniae populus, mocą której 25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II zreorganizował podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce. W wyniku tej decyzji pojawiło się w naszym kraju czternaście nowych diecezji. Ćwierćwiecze tego wydarzenia, jak każdy jubileusz, zachęca nas do uważnej oceny minionego czasu i postawienia pytań o przyszłość polskiego Kościoła w XXI stuleciu. W zrozumieniu, jakie zmiany dokonały się w tym czasie w Polsce, i próbach odpowiedzi na pytanie o kondycję i przyszłość katolickiej wspólnoty wiary może pomóc wyobrażenie sobie, kim dziś są, co robią i jak żyją przeciętni 25-letni chłopak i 25-letnia dziewczyna. Najprawdopodobniej jeszcze studiują, pracują bądź szukają pracy. Może mają męża/żonę albo partnera/partnerkę, mieszkając razem bez ślubu, mimo iż są katolikami i już od pierwszej klasy szkoły podstawowej objęła ich katechizacja, wprowadzona przecież instrukcją ministra edukacji narodowej 30 sierpnia 1990 r. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że owi przykładowi dwudziestoparolatkowie wyemigrowali z kraju, a znalazłszy za granicą lepszą pracę i perspektywy, nie chcą już wracać. Być może są jednak bardzo religijni, ukształtowani przez liczne wspólnoty formacyjne, świadomie przeżywają zarówno swoją wiarę, jak i przynależność narodową. Wydaje się, że to właśnie taka para ludzi, bardziej niż oficjalne statystyki, mówi nam o kierunkach i trendach, wartościach i priorytetach, jakie po dwudziestu pięciu latach możemy rozpoznać w polskim społeczeństwie i Kościele. Kiedy wchodziła w życie bulla Jana Pawła II, w Europie ŚrodkowoWschodniej dokonywały się fundamentalne zmiany społeczne. W tej euforii przemian, których symbolem stało się obalenie „muru berlińskiego" rozdziela- * ks. dr hab. Jacek Grzybowski, prof. UKSW – adiunkt na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i wykładowca na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie; e-mail: email@example.com jącego przez dziesięciolecia całe narody, była nadzieja, że rzeczywiście może nastąpić przynoszący pokój i pojednanie „koniec historii" – jak zgrabnie ujął ten dziejowy moment Francis Fukuyama – ofiarując perspektywę zgodnego współdziałania ludzi i wspólnot 1 . Także Kościół – z dumą zwycięzcy komunizmu, świadomością stworzenia wspólnoty wartości i wiary, dzięki której w czasach stalinizmu i realnego socjalizmu przetrwał naród, kultura, patriotyzm – wkraczał w nową Polskę z poczuciem siły i mocy. Z perspektywy 2017 r. warto zapytać: czy wykorzystano szansę, jaką dała cywilizacyjna przemiana przyniesiona przez „jesień ludów", jak nazwano polityczne metamorfozy roku '89? Podejmując refleksję nad jubileuszem zmian administracyjnych polskiego Kościoła, warto się przyjrzeć, jak uczył niemiecki myśliciel Karl Jaspers, „duchowej sytuacji naszego czasu". Zobaczyć, co – zarówno od strony cywilizacji i kultury, jak i religijności – stało się treścią naszej narodowej wspólnoty i nauczania Kościoła. I choć na pierwszy rzut oka to, co dzieje się na świecie, w Europie i naszym kraju, sprawia wrażenie gęstwiny zjawisk i procesów, w których trudno dostrzec jakąś głębszą logikę i sens, to pytając o bilans ćwierćwiecza, należy zanalizować dominujące dziś w świecie idee. Sekularyzacja i emancypacja Przede wszystkim zauważmy, że dzisiejszy przekaz kulturowy ma bardzo znamienny rys. Czasy współczesne przynoszą, kolejną w dziejach, ale powszechną i mocną, próbę zbudowania cywilizacji nie wokół religii, ale wokół projektów czysto laickich. To swoista chęć stworzenia struktur w najlepszym wypadku pomijających, a tak naprawdę dyskredytujących chrześcijańskie fundamenty kultury, na której przez wiele wieków zbudowany był europejski ład cywilizacyjny. Religia traci, a w wielu przestrzeniach już utraciła funkcję „świętej kosmizacji", mimo że przez wiele stuleci stanowiła podstawę zarówno życia społecznego, obyczaju jak i prawa. Sekularyzacja – proces zmniejszania się wpływu, prestiżu i władzy instytucji religijnych – sprawia, że następuje konsekwentne zastępowanie religijnych legitymizacji, na których dotąd opierał się porządek społeczny, legitymizacjami świeckimi 2 . Czynnikiem wzmagającym te tendencje jest kryzys wiarygodności religii i prezentowanych przez nie definicji rzeczywistości. Dziś ludzie stają się albo obojętni na konfesyjne obrazy świata, albo fanatyczni w swoim religijnym ekstremizmie. Przez to dla wielu religia traci moc uzasadniania postaw i zachowań 3 . W Europie Zachodniej w całej oczywistości, a w Polsce coraz wyraźniej dostrzegamy utratę przez religię społecznej skuteczności i mocy. Następuje proces uwalniania się społeczeństw, kultur, a nawet całych cywilizacji od wpływu chrześcijańskich insty- 1 Zob. F. Fukuyama, Koniec historii, tłum. T. Bieroń, M. Wichrowski, Poznań 1996, s. 90. 3 Por. L. Berger, Sekularyzacja a problem wiarygodności religii, tłum. W. Kurdziel, w: Ateizm oraz irreligia i sekularyzacja, red. F. Adamski, Kraków 2011, s. 100. 2 Por. K. Dobbelaere, Sekularyzacja. Trzy poziomy analizy, tłum. R. Babińska, Kraków 2008, s. 36. tucji religijnych, które kiedyś na przeróżne sposoby oddziaływały na jednostki, rodziny i wspólnoty 4 . Nie trzeba zatem dokonywać specjalnej analizy socjologicznej, by zauważyć, że dominująca w Europie kultura stanowi obszar zeświecczenia i absolutyzacji paradygmatu laickości. Obecna na różnych płaszczyznach próba tworzenia i utrzymania świata bez Boga ma w konsekwencji zaowocować relatywizmem znoszącym trwałe i niezmienne wartości naturalne i ewangeliczne. Skutkiem tego jest z jednej strony sekularyzacja życia zarówno publicznego, jak i prywatnego, z drugiej – obojętność religijna, całkowicie bierna wobec jakichkolwiek odniesień do dóbr wyższego rzędu, transcendentnych wartości i spraw – do Boga i Kościoła 5 . W wielu krajach i środowiskach religia, zarówno jej symbolika, jak i mocne przesłanie kulturowe, została zmuszona do „emigracji" ku sferze prywatnej, odgrywając w społecznościach nowoczesnych coraz bardziej marginalną rolę. Jednocześnie nastąpiła silna wolnościowa emancypacja, zarówno kultury i polityki, a przede wszystkim różnych sfer obyczajowości życia codziennego 6 . W ten sposób właśnie emancypacja stała się symbolem kultury liberalnej, tworząc przestrzeń dla uwalniania się od wszystkiego, co może nas ograniczać – autorytetu, moralności, tradycji, religii, narodowości, obyczaju, norm i zobowiązań. Dokonujący się obecnie bardzo szybko postęp emancypacyjny utożsamiany jest z dobrem i postępem. W tej perspektywie człowiek jawi się jako istota, która chce się ostatecznie wyzwolić od wszystkich i wszystkiego. Pragnie zerwać, jak celnie zauważa Chantal Delsol, z wszelkimi formami zakorzenienia, zapodmiotowania i powinności, świadomie negując obyczaje, wartości i granice 7 . Głębokie i zasadnicze zmiany kulturowe sprawiły, że osią historii stał się każdy sam dla siebie, a dokładnie jego własne i doczesne „tu i teraz". Na mocy tych procesów słabnie prawomocność i społeczna siła religii. Przestała ona mieć swój treściowy ciężar gatunkowy, na którym wspólnoty opierałyby swoje plany, cele i nadzieje. W ten sposób następuje wyzwolenie od cywilizacyjnych „kamieni węgielnych", na których ufundowany był nasz dotychczasowy świat znaczeń i sensów. Emancypacyjne wyzwolenie i związana z nim absolutna dowolność i równość sprawiają, że współczesnemu człowiekowi wydaje się, iż objął świat w posiadanie i może go dowolnie kreować 8 . 4 Por. A. Grumelii, Sekularyzacja pomiędzy religią a ateizmem, tłum. D. Pawłowska, w: Ateizm…, dz. cyt., s. 143. 6 Por. J. Mariański, Zmieniająca się tożsamość religijna we współczesnej Europie. Religijność pozakościelna, w: Wokół tożsamości. Teorie, wymiary, ekspresje, red. I. Borowik, K. Leszczyńska, Kraków 2007, s. 246. 5 Por. N. Pereira, Perwersyjne czasy optymizmu, „Magazyn Apokaliptyczny 44" (2008), nr 1, s. 131. 7 Zob. Ch. Delsol, Nienawiść do świata. Totalitaryzmy i ponowoczesność, tłum. M. Chojnacki, Warszawa 2017, s. 22-24. 8 Zob. tamże, s. 92. Wartości tracą wartość Sekularyzacja, rozumiana jako społeczny proces utraty przez religię mocy legitymizacyjnej, jest jednak raczej skutkiem głębszych tendencji. Przemiany kulturowe i społeczne, jakich jesteśmy świadkami w ciągu minionych kilkudziesięciu lat, są wynikiem dwóch zjawisk charakteryzujących rozwinięte kraje liberalnych demokracji: wolności, rozumianej jako wybór najróżniejszych, ale równorzędnych sposobów postępowania i życia (rodzaj życiowego relatywizmu), i powszechności konsumpcjonizmu (jak najwięcej dóbr dla jak największej liczby osób) 9 . Pragnienie pełnej realizacji tych dwu postaw sprawiło, że wszystko wokół nas (osoby, rzeczy, wartości, idee, kultura) stało się przedmiotem swobodnego wyboru i użytkowania. W Polsce konsekwentnie już od ponad dwóch dekad społeczeństwo kształtowane jest w realizowaniu tych liberalnych ideałów. Oczywiście musimy pamiętać, że jest to skutek długiego procesu cywilizacyjnego, jaki dokonał się po II wojnie światowej w społeczeństwach zachodnich. Stopniowe zmiany światopoglądu, a potem także praktycznych zachowań życiowych, rozpoczęte niewątpliwie tym, co stało się w Europie i Stanach Zjednoczonych Ameryki w 1968 roku, spowodowały pogłębianie się tendencji relatywistycznych, sekularnych i konsumpcyjnych. Dziś, także w Polsce, po ponad 25 latach realizacji zachodniego modelu życia, ich sukces jest niewątpliwy. „Kontrkultura '68" – bunt powojennego pokolenia wobec stylu życia ówczesnego mieszczaństwa i establishmentu – była rodzącą się bazą kulturową, wysiłkiem odkrycia i społecznego ustanowienia awangardowych 9 Termin „konsumpcjonizm" został wprowadzony do języka potocznego w latach dwudziestych XX w. przez amerykańskiego dziennikarza Samuela Straussa. Opisując wzrastającą w Stanach Zjednoczonych użytkową rolę kultury, określił on taki sposób życia, który każe człowiekowi produkować z roku na rok coraz więcej, a podwyższanie standardu życiowego uznaje za wartość samą w sobie. Społeczeństwo amerykańskie określał jako takie, które „[...] ujmuje swój standard życiowy jako coś świętego, coś, czego należy bronić za wszelką cenę. Amerykanie są gotowi do znacznych intelektualnych i moralnych ustępstw, aby utrzymać ten standard życiowy". Już więc w pierwszej definicji konsumpcjonizm był ujmowany jako tendencja raczej negatywna, zagrażająca zarówno moralności, jak i poziomowi intelektualnemu społeczeństwa. Oczywiście konsumpcjonizm może być także uznany za czysto techniczne określenie przynależne ekonomii i niepodlegające społecznemu wartościowaniu. Jednak w większości opracowań i publikacji jest terminem pejoratywnym, narzucającym odbiorcy obraz degenerującego się społeczeństwa, w którym wartości moralne zostają po kolei zastępowane przez wartości czysto użytkowe, praktyczne i techniczne. Zob. szerzej: P. Kopiec, Konsumpcjonizm. Perspektywa protestanckiej koncepcji człowieka i społeczeństwa, Lublin 2016, s. 27-28; B. Barber, Skonsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli, tłum. H. Jankowska, Warszawa 2008, s. 15-35; G. Katona, The mass consumption society, McGraw-Hill 1964; N. McKendrick, J.H. Plumb, The birth of a consumer society: the commercialization of eighteenth-century England, Europa Publications 1982; G.D. McCracken, Culture and Consumption: New Approaches to the Symbolic Character of Consumer Goods and Activities, Indiana University Press 1990; C. Campbell, The Romantic Ethic and the Spirit of Modern Consumerism, WritersPrintShop 2005. form wspólnotowego funkcjonowania: nowych obyczajów seksualnych, wzorów rodziny, stylów życia, form estetycznych, nowych tożsamości 10 . Spopularyzowana i upowszechniona kultura wolności i konsumpcji sprawiła, że to, co z perspektywy historycznej jeszcze stosunkowo niedawno (4050 lat temu) stanowiło trudną do zrozumienia, a tym bardziej do zaakceptowania ekstrawagancję i było niszową subkulturą, teraz stało się powszechne, dominujące i akceptowalne. W Polsce na naszych oczach, właśnie w minionym ćwierćwieczu, konsumpcyjna kultura społeczna i obyczajowa została spopularyzowana i zdemokratyzowana. Zjawiska te przyniosły jednak ze sobą nie tylko swobodę postaw i satysfakcję wyboru. Wszyscy dostrzegamy, że jednocześnie nastąpiła wyraźna erozja autorytetu rodziców, wychowawców, przełożonych upadek dyscypliny w szkołach i zakładach pracy, eksplozja przemocy i wulgaryzmów w mediach, a pornografii w Internecie. Mimo, iż właściwie każdy dorosły i dojrzały człowiek widzi nasilenie się tych zjawisk, to ustawodawstwo, sądownictwo, regulacje administracyjne, prawo karne i podatkowe wzmacniają jeszcze ten moralny i etyczny relatywizm 11 . W czasach obyczajowej swobody i apoteozy wolności wyboru trudno postawić jasne zasady wskazujące na to, co tak naprawdę jest dobre, a co złe. Niewątpliwie zdewaluowało się słowo „cnota". Od starożytności oznaczało ono najlepsze cechy ludzkiego charakteru i szlachetność postaw (gr. areté – dzielność, prawość), dziś jednak nabrało znaczenia prześmiewczego i wulgarnego. Wartością (cnotą) przestały być praca, oszczędność, umiarkowanie, wierność, uczciwość, samodyscyplina, prawdomówność, lojalność, sprawiedliwość. Ideałem stał się wypoczynek, zamożność, wolność, rozrzutność, nieliczenie się ani z czasem, ani z ludźmi, ani z pieniędzmi. W badaniach społecznych zostało to nazwane „odejściem od powściągliwości" 12 . W wyniku aprobaty tak formułowanego światopoglądu i upowszechnianego stylu życia widzimy systematycznie następujące „unormalnienie aberracji i dewiacji". Zachowania i postawy, które wcześniej były uznawane za błędne, niemoralne, nienormalne 10 Zob. Rewolucje 1968, red. M. Jurkiewicz, J. Pieńkos, Warszawa 2008; J. Bartyzel, Umierać, ale powoli. O monarchistycznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach romańskich 18152000, Warszawa 2006, s. 26; Opóźniamy tylko katastrofę. Z Andrzejem Nowakiem rozmawia Cezary Michalski, „Dziennik. Dodatek Europa. Magazyn idei", nr 261 (13/2009), 4-5.04. 2009, s. 13; R. de Matei, Dyktatura relatywizmu, P. Tobola-Pertkiewicz, E. Turlińska, Warszawa 2009. 12 Wyrażenie Rochelle Gurstein, które cytuje Himmelfarb. Zob. G. Himmelfarb, Jeden naród…, dz. cyt., s. 43; E. Anscombe, Ethics, Religion and Politics, Minneapolis 1981, s. 34; J. Grzybowski, Czy nadchodzi post-chrześcijańska epoka? Analiza kulturowych zjawisk współczesności, „Roczniki Teologiczne Warszawsko-Praskie" 5(2009), s. 21-36; J. Grzybowski, O konieczności humanistyki w świecie technokracji i biznesu, „Teologia Polityczna Co Tydzień", nr 21: Paideia polska, wydanie internetowe: http://www.teologiapolityczna.pl/ ks-prof-jacek-grzybowski-o-koniecznosci-humanistyki-w-swiecie-technokracji-i-biznesutpct-21-/ (dostęp: 15.08.2017). 11 Por. G. Himmelfarb, Jeden naród, dwie kultury, tłum. P. Bogucki, Warszawa 2007, s. 30, 137, 146. i głupie, teraz stają się usankcjonowane, tolerowane i przyjęte. To właśnie efekt likwidowania tabu społecznej obyczajowości, trwającej przez wieki jako podstawowa więź cywilizacyjna. W takim kulturowym świecie grzechem nie jest ani homoseksualizm, ani aborcja, a raczej palenie papierosów czy wyrzucanie śmieci do lasu. Powoli, ale nieuchronnie wydaje się spełniać Nietzscheańskie proroctwo – „wartości tracą wartość". Przestając obowiązywać, zaprzepaściły swą funkcję porządkującą 13 . Źródłem tej cywilizacyjnej przemiany jest oczywiście wspomniana już powojenna rewolucja kulturowa, jednak trzeba także bez obawy uproszczeń, wyraźnie powiedzieć, że w dużej mierze dokonało się to przez media. Wpływ mass mediów na społeczeństwo (od radia, empetrójek, telewizji, przez Internet, do gier komputerowych i portali społecznościowych) to szczególny rodzaj kulturowego skoku ku wirtualizacji i cyfrowej rewolucji, którego skutków dziś jeszcze precyzyjnie nie widzimy i nie rozumiemy. Nadchodzi cyfrowa rewolucja Postęp technologiczny, jakiego świadkami jesteśmy w ostatnim dziesięcioleciu, sprawił, że nie wyobrażamy już sobie codzienności bez obecności cyfrowych technologii. Nasza przestrzeń wypełniona jest coraz bardziej skomplikowanymi urządzeniami i gadżetami – telefony komórkowe jako minikomputery, iPody, iPhony, tablety, laptopy, smartfony. Powoduje to jednak, że radykalnej zmianie uległa w nas relacja pomiędzy światem realnym a sferą wirtualną. Do tej pory rozwój cywilizacji sprawiał, że twory człowieka zajmowały coraz więcej miejsca kosztem przyrody. Tak dzieje się nadal, ale obecnie także świat realny jest zastępowany czy wypierany przez to, co wirtualne. Fakt, że mamy nieustanny i szeroki dostęp do informacji, mediów, komentarzy, obrazów 13 „Nihilizm stanem normalnym. Nihilizm: brak celu; brak odpowiedzi na pytanie dlaczego?. Co znaczy nihilizm? To, że najwyższe wartości tracą wartość. Może on być oznaką siły; moc ducha mogła była tak wzróść, że cele dotychczasowe (przekonania, artykuły wiary) są dla niej nieodpowiednie (wiara mianowicie wyraża w ogólności przymus, wynikający z warunków egzystencji, poddanie się autorytetowi stosunków, w których istota jakaś rozwija się, rośnie, zyskuje moc…). Z drugiej strony może on być oznaką siły niedostatecznej, by produktywnie znowu postawić sobie jakiś cel, jakieś dlaczego, jakąś wiarę. Maksimum swojej siły względnej osiąga on jako gwałtowna siła burzenia: jako nihilizm czynny. Przeciwieństwem jego byłby nihilizm znużony, który już nie atakuje: jego najsławniejsza forma to buddyzm: jako nihilizm bierny, jako oznaka słabości: moc ducha mogła była się znużyć, wyczerpać, tak iż dotychczasowe cele i wartości są nieodpowiednie i żadnej wiary już nie znajdują – synteza wartości i celów (na której polega każda silna kultura) już się roztapia, wartości poszczególne bój z sobą toczą: rozkład – czyli że wszystko, co orzeźwia, uzdrawia, uspakaja, odurza, występuje na czoło w różnym przebraniu, religijnym lub moralnym, lub politycznym, lub estetycznym itd. Nihilizm przedstawia patologiczny stan pośredni (patologiczne jest to potworne uogólnienie, wniosek, iż nic nie ma sensu): czy to, że siły produktywne nie są jeszcze dość krzepkie – czy, że décadence jeszcze zwleka i nie wynalazła swoich środków pomocniczych". F. Nietzsche, Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości. Studia i fragmenty, tłum. S. Frycz, K. Drzewiecki, Warszawa 2004, s. 12. i osób spowodował, iż szczególnie dzieci i młodzi ludzie spędzają w świecie cyfrowym – Internet w komputerze, laptopie, smartfonie – dwa razy więcej czasu niż w szkole. Pojawiają się nowe schorzenia osobowościowe i psychiczne – cyfrowa demencja, zaburzenia tożsamości, uzależnienia 14 . Nie do końca jesteśmy dziś świadomi, że cyfrowa rzeczywistość, a szczególnie media społecznościowe (Facebook, Instagram, Google+, YouTube, Twitter, LinkedIn, Snapchat, Tinder, Pinterest) sprawiają, iż ich użytkownicy stają się płynnymi podmiotami beztrosko realizującymi nieokreślony projekt tożsamościowy. W perspektywie cyfrowej kultura nie jest przestrzenią uczenia się zachowań, obyczajów, norm i postaw. Stanowi raczej niewyczerpany rezerwuar uprzedmiotowionych znaków-produktów, dających się dowolnie wybierać i konsumować. Czas poświęcony wirtualnemu światu to niezobowiązujące „tułanie się" pośród internetowego hipertekstu, od informacji do informacji. Wyczuwamy w tym siłę przyciągania, a nawet uzależnienia, bo Internet zawsze gwarantuje maksymalizację doznań i złudne poczucie wolności – nieustannie można przecież przechodzić do innej strony, innego utworu, innych treści i obrazów, innej twarzy. Łatwość, z jaką akceptujemy ten stan rzeczy, najpełniej obrazuje praktyka scrollingu: niekończącego się przewijania losowych treści w portalach internetowych, zabierająca użytkownikowi coraz większą część życia 15 . Na naszych oczach rośnie wiara w sieci społecznościowe oferujące każdemu nieskończone możliwości i szanse na kreowanie własnych, często nierzeczywistych tożsamości. Nie jest zatem chyba przesadą powiedzenie, że obecnie stoimy na progu nowej społecznej rewolucji – rewolucji cyfrowej. W historiozofii ludzkiej populacji posługujemy się pojęciem przełomu (rewolucji) po to, by zobrazować ważne zmiany wyznaczając człowiekowi nowe perspektywy i wyzwania. Mówimy więc o rewolucji neolitycznej (początek rolnictwa i hodowli, 10 000 lat przed Chr.), przemysłowej (XVIII-XIX w.), technologicznej (druga połowa XX w.). Obecne zmiany cywilizacyjne możemy już nazywać rewolucją cyfrową. Skutki tej mentalnościowo-kulturowej przemiany dotykającej całych społeczności nie są jeszcze do końca przez nas roz- 14 Powstaje coraz więcej prac dokumentujących zmiany mentalne, kulturowe, cywilizacyjne i obyczajowe związane z upowszechnianiem wśród dzieci i młodzieży technologii, która oducza skupienia, wysiłku relacji i kontaktu z innymi ludźmi. Zob. szerzej: Guy Debord, Społeczeństwo spektaklu, tłum. M. Kwaterko, Warszawa 2006; M. Spitzer, Cyfrowa demencja. W jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i nasze dzieci, tłum. A. Lipiński, Słupsk 2013; N. Carr, Płytki umysł. Jak Internet wpływa na nasz mózg, tłum. K. Rojek, Gliwice 2013; M.V. Weiss, Digital Dementia, Createspace Independent Pub 2014; B. Huddleston, Digital Cocaine: A Journey Toward iBalance, Christian Art Publishers 2016; Social Media and the Transformation of Interaction in Society, red. J.P Sahlin, IGI Global 2015; M. MolędaZdziech, Czas celebrytów. Mediatyzacja życia publicznego, Warszawa 2013, s. 40-73. 15 Por. K. Grabias, Zemsta symboli – zmierzch kulturowego postmodernizmu?, w: „Teologia Polityczna Co Tydzień", nr 56: Czy kultura jest lewicowa?, http://www.teologiapolityczna. pl/karol-grabias-zemsta-symboli-zmierzch-kulturowego-postmodernizmu (dostęp: 15.08.2017). poznane, zweryfikowane i ocenione. Na progu XXI w. możemy już jednak dostrzec zachowania i zjawiska związane ze zmianami cywilizacyjnych paradygmatów. Krytyczny obserwator współczesnej cywilizacji zachodniej, Benjamin Barber wykazuje, że medialno-konsumpcyjny świat wzmocniony cyfrowymi przeżyciami uruchamia proces infantylizacji. Zaszczepia w populacji coraz więcej dziecięcych zachowań, koncentrujących się na nieskończonych możliwościach wyboru (władza) i konsumpcji (realizowanie siebie). Infantylizacja kultury, której podstawą jest uznanie potęgi świata cyfrowego, sprawia, że impuls zyskuje przewagę nad rozwagą, uczucie nad rozumem, dogmatyzm nad wątpliwością, zabawa i wypoczynek nad pracą, obraz nad słowem, wrażenie nad ideą, egoizm nad altruizmem, to, co prywatne, nad tym, co publiczne, a ignorancja nad wiedzą 16 . W ten sposób odwrócony zastaje, promujący odpowiedzialność wobec siebie i innych, racjonalność i panowanie nad sobą, porządek kultury ludzi dorosłych i dojrzałych. Wskutek tego, otoczeni technicznymi gadżetami i pochłonięci siłą internetowego przekazu, coraz częściej nie potrafimy się odnaleźć w codziennych i zwyczajnych relacjach – w rozmowie, dialogu, spotkaniu, przebaczeniu. Nie uczymy się współczucia, refleksji, cierpienia i śmierci. Powszechna technicyzacja i komputeryzacja życia sprawiła, że praktyczność i wygoda zabijają wewnętrzną wrażliwość i ideę współpracy. W Japonii, kraju najbardziej rozwiniętych technologii na świecie, 70% mężczyzn i 60% kobiet w wieku od 18 do 34 lat to ludzie bardzo samotni. Badania socjologiczne pokazują, że w zastraszającym tempie zwiększa się liczba hikikomori – osób kompletnie wyizolowanych od świata realnego, a skupionych jedynie na doświadczeniu wirtualnym 17 . Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ w cywilizacji cyfrowej odbiorca jest stwarzany i definiowany przez media, które determinują człowieka w ten sposób, że warunkują jego zdolności – stanowią bowiem niejako przedłużenie ciała, pośredniczą w coraz większej ilości interakcji, zarówno ze środowiskiem naturalnym, jak i ludzkim 18 . 16 Por. B. Barber, Skonsumowani…, dz. cyt., s. 33. 18 Robert K. Logan, fizyk i ekolog mediów pokazuje, że wszystkie media są przedłużeniem jakiejś ludzkiej umiejętności, psychicznej bądź fizycznej. Koło samochodu czy roweru jest 17 Hikikomori – słowo powstałe w efekcie połączenia dwóch japońskich czasowników hiku – wycofywać się, rezygnować, odchodzić itp. oraz komoru – być w twierdzy i chronić się, pozostać w świątyni i modlić się, wejść i ukryć się, być w środku i nie wychodzić. Hikikomori (a właściwie „shakaiteki hikikomori" , ang. „social withdrawal", pl. „wycofanie społeczne") – sytuacja, w której dana osoba prawie cały czas, bez przerwy przebywa w domu, nie kontaktując się ze społeczeństwem, a trwa to przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. Trudno jest w takiej sytuacji rozpoznać chorobę psychiczną. Zdarza się, że niektórzy dotknięci tym stanem cierpią z powodu zaburzeń i chorób psychicznych, lecz są one z reguły powodowane długotrwałym życiem poza obszarem społecznych interakcji oraz prowadzeniem specyficznego stylu życia. Zob. szerzej: S. Kozak, Patologia cyfrowego dzieciństwa i młodości: przyczyny, skutki, zapobieganie w rodzinach i w szkołach, Warszawa 2014; J. Kielak, Hikikomori: opis zjawiska, http:// czytelnia.tan uki.pl/lista/pokaz.php/2128/ (dostęp: 15.08.2017); M. Krzystanek, Hikikomori – syndrom wycofania społecznego, http://www.poradnia.pl/hikikomori-syndrom-wycofania-spo lecznegp.html (dostęp: 15.08.2017). Selfizm – wyrafinowana forma egoizmu W konsekwencji, choć mamy wokół siebie wiele urządzeń ułatwiających komunikację i codzienne życie, to jednak tylko pozornie stajemy się bogatsi w spotkania i treści. Popularne media społecznościowe (Facebook, Instagram, Google+, YouTube, Twitter, LinkedIn, Snapchat, Tinder, Pinterest) niosą w sobie kilka szczególnych choć czasem nie wprost zauważalnych własności. Przede wszystkim dają pozór wiedzy, przekonanie, że się coś wie, ale wiedza ta nie ma klauzuli sprawdzalności, dobrego i rzetelnego uzasadnienia, weryfikowalności, nie uczy logicznego wnioskowania. Informacje i wiadomości docierające do nas z mediów społecznościowych są, można użyć poręcznej metafory, jak kałuża – szerokie, ale bardzo płytkie i mętne. Po drugie, media te dają pozór relacji – kontakty są powierzchowne, pozbawione realnych spotkań i doświadczeń. Społecznościowi znajomi są ostatecznie nieznajomymi, a o ich prawdziwym życiu często niewiele wiemy. Po trzecie, zawężają one świat do obrazkowo-memowego skrótu, to zaś sprawia, że w ludzkiej komunikacji zanika umiejętność formułowania poprawnych językowo, złożonych, wielowątkowych i logicznych wypowiedzi. Rozmowy, które prowadzimy, stają się jak internetowy czat – składają się z równoważników zdań, są skrótowe, emocjonalne, nielogiczne, urywane 19 . Najbardziej czytelnym tego wyrazem jest popularność emotikonów – ideogramów złożonych z sekwencji znaków typograficznych, służących w korespondencji telefonicznej i internetowej do wyrażania różnych stanów emocjonalno-nastrojowych. Emotikony zastąpiły słowa, zdania, logocentryczną komunikację. Dostępność, przenośność i elastyczność mediów cyfrowych sprawiła, że bardzo łatwo zapełniają one czas dając pozór zajmowania się czymś istotnym. Co więcej, konwergencja wielu różnych mediów w jednym urządzeniu powoduje, że można wykonywać więcej niż jedną funkcję naraz. W rezultacie wiele przedłużeniem stopy, książka jest przedłużeniem oka, ubranie przedłużeniem skóry, obwody elektryczne przedłużeniem centralnego układu nerwowego. A zatem zmiany zachodzące w technologii mają charakter organicznej ewolucji, ponieważ wszystkie odmiany techniki są przedłużeniem fizycznego bytu człowieka. Zob. M. McLuhan, Zrozumieć media. Przedłużenia człowieka, tłum. N. Szczucka, Warszawa 2004, s. 248; R.K. Logan, McLuhan przedłużony i Teza Umysłu Rozszerzonego (EMT), tłum. E. Bodal, „Avant", nr 2 (2013), vol. IV, s. 260-271; A. Clark, Natural-Born Cyborgs, Oxford University Press, New York 2003. 19 Problematyka wpływu mediów społecznościowych na ludzką populację jest już dość rzetelnie i dobrze opisana. Zob. szerzej: Ch. Fuchs, Social Media: A Critical Introduction, London 2013; J. van Dijck, The Culture of Connectivity: A Critical History of Social Media, Oxford University Press, 2013; A Networked Self: Identity, Community, and Culture on Social Network Sites, red. Z. Papacharissi, New York 2010; Identity Technologies: Constructing the Self Online, red. A. Poletti, J. Rak, University of Wisconsin Press 2014; Ch. Lasch, The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations, W.W. Norton & Company 1991; J.D. Peters, The Marvelous Clouds: Toward a Philosophy of Elemental Media, University of Chicago Press 2015; A. Badiou, N. Truong, In Praise of Love, tłum. P. Bush, Glasgow 2012, s. 5-12; R. Kearney, Losing Our Touch, „The New York Times", 08.31.2014, s. SR4. osób używa wręcz nieustannie cyfrowych gadżetów i jest przekonanych, że „czymś się zajmuje i coś robi", a jednocześnie nie robi niczego konkretnego i twórczego. Stąd cyfrowy świat prowadzi do nieprawdopodobnego marnowania czasu przez całe rzesze ludzi 20 . Iluzoryczna otwartość i komunikatywność internetowa (czasem wręcz ekshibicjonizm) ostatecznie stają się w cyfrowym świecie często wyrafinowaną formą egoizmu. W literaturze zjawisko to zostało nazwane sefizmem. Selfizm głosi proste i zrozumiałe dla każdego hasła: „bądź sobą!", „uwierz w siebie!", „uwierz w swoje możliwości!", „największy dzień w życiu jednostki to ten, w którym po raz pierwszy zaczyna ona urzeczywistniać samą siebie!". Pojęcie selfizmu pochodzi od rzeczownikowego ujęcia angielskiego słowa self, które można przetłumaczyć jako „ja" bądź „sam osobiście". W języku polskim można je oddać neologizmem „jaizm" 21 . Oznacza to postawę skupienia się wyłącznie na sobie, swoich doznaniach, przeżyciach i sukcesach. Inne osoby są tu potrzebne jedynie jako odbiorcy bądź wręcz tło dla utrwalanych w Internecie życiowych impresji. Zobaczmy, że tak ukształtowany człowiek – oderwany od wielowiekowej narracji kultury klasycznej (tradycji, zwyczajów, zachowań, postaw) – nie potrafi dziś odnaleźć innych wzorców działania i reakcji jak tylko medialnowirtualne. Konsumpcja jako substytut zbawienia Podejmując refleksję nad kondycją naszego społeczeństwa, a w kontekście jubileuszu papieskiej bulli Totus Tuus Poloniae populus, nad rolą i zadaniami Kościoła katolickiego, a także obserwując zmiany, jakie dokonały się w Polsce w ciągu ostatnich dwudziestu pięciu lat, trzeba jasno zaznaczyć: światopoglądowe zmaganie, z jakim mamy do czynienia, walka o życiowe ukształtowanie dwudziestoparolatków, którzy rozpoczęli dorosłość już w czasach rynkowej wolności i obyczajowej swobody, dokonuje się w przestrzeni szeroko rozumianej kultury. Trudność tej walki polega jednak na tym, że nie chodzi o kulturę w rozumieniu klasycznym, jako złożoną całość obejmującą wiedzę, wierzenia, sztukę, prawo, moralność, obyczaje, wzory wartości, idee i symbole nabyte przez człowieka i kształtujące jego zachowania 22 . Kultura – to stare, czcigodne 20 Por. S.E. Flores, Sfejsowani. Jak media społecznościowe wpływają na nasze życie, emocje i relacje z innymi, tłum. K. Mojkowska, Warszawa 2017; R.K. Logan, The Sixth Language: Learning a Living in the Internet Age, Blackburn Press, Toronto 2004; tenże, The Extended Mind: The Emergence of Language, the Human Mind, and Culture, University of Toronto Press 2008. Por. J. Turowski, Wielkie struktury społeczne, Lublin 1995, s. 67. 21 Por. P. C. Vitz, Psychologia jako religia. Kult samouwielbienia, tłum. P.O. Żylicz, Ł. Nowak, Warszawa 2002, s. 128-133; J. Galarowicz, Szczęście na manowcach. Liberalizm – hedonizm – selfizm, Kęty 2017, s. 148-149; G. Harrison, Wielkie ego. O obsesji budowania poczucia własnej wartości, tłum. K. Brykner, Poznań 2014; A. Workowski, Samowiedza i bycie sobą, „Kwartalnik Filozoficzny" 3(2014), s. 63. 22 i pełne treści słowo – nie jest już dziś interpretowane zgodnie ze swym źródłosłowem jako „uprawa duszy" (cultura animi) 23 . Obecnie kultura składa się bardziej z ofert i propozycji, niż z obyczajowych wzorów, nakazów czy norm. Nie posiada „ludu" do oświecania i uszlachetniania – posiada natomiast klientów do uwodzenia 24 . Sednem nienormatywnej kultury ponowoczesności jest odrzucenie poglądu, jakoby istniała uniwersalna ludzka natura, a tym bardziej natura zorientowana wokół ludzkiej rozumności i wolności, które można by „uprawiać" poprzez zbiór jednolitych praktyk społecznych i cywilizacyjnych. W postmodernistycznych ujęciach kultury nie znajdziemy odniesień do tego, co przekracza ludzkość „tu i teraz" – transcendentalnego dobra, prawdy czy piękna. Kulturowe szlaki współczesności są policentryczne, a ich ośrodki niestabilne i nieroszczące sobie prawa do wychowania ludzi. Ta kultura ma uwodzić swoich potencjalnych klientów, a nie nauczać, odmieniać czy nawracać powołanych przez siebie „katechumenów" 25 . Treści i znaki, obrazy i informacje nie mają już charakteru normatywnego, a jedynie opisowy. Stanowią określoną i niepodlegającą zewnętrznej ocenie propozycję życia. Już kilkanaście lat temu bardzo dobrze proces ten opisał Gordon Mathews, pokazując, że dla człowieka Zachodu świat stał się możliwością wyboru informacji i tożsamości dostępnych w globalnym supermarkecie kultury 26 . Dokonawszy nawet pobieżnego opisu dominujących we współczesnej cywilizacji nurtów i postaw, możemy zapytać, co rzeszom dzisiejszych ludzi ofiarowuje potencjał, jaki niesie w sobie kultura emancypacji, nieograniczonej niczym wolności, demokracji i konsumpcji, wzmocniona nieskończonym, jak się wydaje, potencjałem cyfrowego świata? Przede wszystkim należy sobie uświadomić, że to, czego jesteśmy świadkami dokonuje się pod wzniosłymi i dobrze brzmiącymi hasłami humanizmu. 23 W czasach antycznych i średniowiecznych, a także w późniejszym okresie nowożytności, być człowiekiem kultury znaczyło być właściwie wykształconym, mieć znajomość odpowiednich praw, zachowań i norm. Wiedza obejmowała klasyczne utwory i dzieła ze wszystkich najważniejszych dziedzin sztuki – literatury, muzyki, malarstwa, poezji. Zawarte w nich symbole, opowieści i znaczenia dostarczały wzorów postaw, elokwencji, zasad postępowania. Uczyły tego, co jest dobre, a co złe, co pożyteczne, a co szkodliwe i zdradliwe, co moralne, co zaś wstydliwe i niemoralne. Kultura stanowiła (wydaje się, że do połowy XX w.) egzystencjalne ramy, w których człowiek musiał się odnaleźć wchodząc w dorosły świat. Zob. P. Bagbay, Kultura i historia. Prolegomena do porównawczego badania cywilizacji, tłum. J. Jedlicki, Warszawa 1975; A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1981, A. Kłoskowska, Kultura masowa. Krytyka i obrona, Warszawa 1964; F. Znaniecki, Nauki o kulturze, Warszawa 1971; A.L. Kroeber, Istota kultury, tłum. P. Sztompka, Warszawa 1973; S. Pietraszko, Studia o kulturze, Wrocław 1992; O kulturze i jej badaniu. Studia z filozofii kultury, red. K. Zamiara, Warszawa 1985; M.A. Krąpiec, U podstaw rozumienia kultury, Lublin 1991; tenże, Człowiek w kulturze, Warszawa 1996. 25 Por. K. Grabias, Zemsta symboli…, dz. cyt. 24 Por. Z. Bauman, Kultura w płynnej nowoczesności, Warszawa 2011, s. 27-30; M. Marody, Jednostka po nowoczesności. Perspektywa socjologiczna, Warszawa 2014, s. 84-88. 26 G. Mathews, Supermarket kultury. Kultura globalna a tożsamość jednostki, tłum. E. Klekot, Warszawa 2005, s. 13. Kultura wolności i możliwości obiecuje nam bardzo wiele: że będziemy żyli autentycznie, że nastąpi integracja naszej osobowości, że zdobędziemy poczucie własnej wartości i w końcu – że zrealizujemy samych siebie i będziemy szczęśliwi. Dlatego konsumpcjonizm jest szczególną wersją hedonizmu, który został zracjonalizowany i zdefiniowany zasadami nowoczesnego państwa prawa. Zobaczmy, że postawy te są umacniane przez swoistą kulturę egoizmu, która jest zarówno ich przekaźnikiem (zwłaszcza poprzez popkulturę), jak i fundamentem 27 . Z kolei indywidualizm sprawił, iż nasze biografie coraz bardziej zależą od nas samych, a przynajmniej tak są ujmowane. W miarę jak uwarunkowania zewnętrzne traktowane są jako pozornie coraz mniej wiążące, zwiększa się społeczny nacisk na sposób postępowania jednostki, który poddawany jest osądowi przez kryterium przydatności społecznej. Różne wersje powiedzenia, że każdy z nas jest dziś „kowalem swego losu" – w potocznej narracji podkreślane aż do absurdu – sprawiają, iż uwierzyliśmy w społeczny indeterminizm. Wolnościowy indywidualizm zostaje pogłębiony przez fakt, że konsumpcja jest ex definitio czynnością samotną, w której jednostka-podmiot uprzedmiotawia wszystkie punkty odniesienia. Co więcej, znaczenia konsumpcji zostają uwiarygodnione przez powszechność i społeczną rutynizację, co jednostce i społeczności może dawać poczucie uczestnictwa w dobrze znanym, uporządkowanym świecie sensów i znaczeń, również tych, które odnoszą się do gry o społeczny status. W konsekwencji może to dawać złudne, ale jednak, poczucie wybrania, wyjątkowości, radości i bezpieczeństwa. Stąd Paul C. Vitz mówi, że „humanistyczny selfizm" jest popularnym świeckim substytutem religii, który wprowadził dzisiejszy szeroko rozpowszechniony kult samouwielbienia, ofiarowując, nawet na chwilę, poczucie wartości, siły i spełnienia. Ta specyficzna religia rynku obiecuje świeckie zbawienie, a jej dogmatami i nakazami stają się hasła: „będziesz się bogacił" i „będziesz konsumował" 28 . To promocja określonego modelu człowieka, skrajnie indywidualistycznego, monadycznego i solipsystycznego. Ideałem jest tu w gruncie rzeczy człowiek-monada – skoncentrowany na sobie, wpatrzony w swoje pragnienia, potrzeby, przeżycia, a zarazem właściwie obojętny i zamknięty na inne osoby, jeśli nie wykazują one entuzjazmu dla jego osobowości, działań, sukcesów czy racji 29 . Antropologia tożsamościowego zagubienia Człowiekowi, który realnie, a jednocześnie z wewnętrzną wrażliwością patrzy na współczesne procesy społeczne, rzeczywistość może jawić się raczej pesymistycznie. Oceniając mijające w Polsce i Kościele ćwierćwiecze, nie 27 Por. P. Kopiec, Konsumpcjonizm…, dz. cyt., s. 29. 29 Por. J. Galarowicz, Szczęście…, dz. cyt., s. 154. 28 Por. P.C. Vitz, Psychologia…, dz. cyt., s. 166. można nie dostrzec zagrożeń, jakie są konsekwencją zmieniającej się kultury i obyczajowości. Czy antropologia osób skupionych na sobie, antropologia selfizmu jest właściwa? Czy propagowany przez nią model życia zrodzi dobre owoce, czy będzie implikował pozytywne konsekwencje społeczne, umacniając na przykład rodzinę, więzi wspólnotowe, solidarność, czy faktycznie uszczęśliwi człowieka? Spontanicznie odpowiadamy na te pytania negatywnie, bo choć kultura emancypacji i konsumpcji oferuje ideał samorealizacji, to należy pamiętać, że człowiek może życiowo spełniać się rozmaicie. Każdy z nas ma w sobie potencjał, żeby zostać ofiarnym i prawym, ale także pokusę niegodziwego moralnie skupienia na sobie. Czy zadaniem cywilizacji i rynku jest ułatwianie każdemu realizacji jego możności niezależnie od tego, jaka jest ich wewnętrzna treść? Cywilizacyjne oswojenie człowieka polega przecież nie na tym, żeby spontanicznie wyrażał wszystko, co może mu się w danej chwili spodobać, ale na tym, żeby był odpowiedzialnym i wartościowym uczestnikiem życia społecznego, w którym ludzie zdolni są sobie pomagać, mają poczucie wspólnoty, związku z tradycją historyczną, świadomość zobowiązań w stosunku do społeczności, w której żyją, a nie tylko potrzebę nieskrępowanego wyrażania instynktów. Refleksja nad postawami, jakie konstytuują cyfrowe przemiany, prowadzi nas do dostrzeżenia, iż promowane popkulturowo marzenia i ideały nie są do osiągnięcia w realnym życiu. Dają raczej brak poczucia ciągłości oraz przynależności powodując kryzys tożsamości, a w konsekwencji, poczucie straty. Konsumpcja bowiem z definicji jest ograniczona czasowo, fragmentaryczna i jeśli ostatecznie przyjmuje się jej logikę za decydującą, może zakłócić ciągłość tożsamości jednostki. Kryzys tożsamości i sensów jest coraz wyraźniej diagnozowany w bogatych społeczeństwach postprzemysłowych. Z pełną powagą należy traktować pęknięcia społeczne, wzrost pretensjonalności, agresji, zobojętnienia, jakie towarzyszą obecnym przemianom społecznym. Indywidualizm wpisuje się bowiem w napięcie pomiędzy siłą wolnego rynku, umasowieniem społeczeństwa a demokracją i cnotami obywatelskimi. W wielu sytuacjach rynkowa swoboda i egoizm zbiegają się z komercjalizacją stosunków społecznych, które na zasadzie sprzężenia zwrotnego utrwalają tego typu postawy, wywołując wrażenie ich naturalności 30 . Budowanie kultury skupionej na osobistych doznaniach, pragnieniu osiągnięcia własnej satysfakcji i spełnienia, może w efekcie skutkować aksjologicznym relatywizmem i moralną indyferencją. Jak pisze Paul C. Vitz, kult samouwielbienia jest sprzeczny ze zdrowym rozsądkiem (potrzebujemy innych, ich obecności, życzliwości, pomocy, altruizmu) i może ostatecznie prowadzić do społecznej anarchii 31 . Dlatego zdaniem wielu analityków społeczeństwo liberalne stanowi pesymistyczny obraz roze- 30 Por. P. Kopiec, Konsumpcjonizm…, dz. cyt., s. 68. 31 Por. P.C. Vitz, Psychologia…, dz. cyt., s. 187. rwanych relacji wspólnotowych i degeneracji jednostki. W ten sposób kultura użycia, z jej wymogiem nieustannego podwyższania standardu życiowego i demonstrowania go, oznacza często niewolę, i to nie tylko tę wewnętrzną, psychologiczną, ale również i społeczną, usankcjonowaną sposobami życia, reklamami, medialnymi formami budowania celów i sensów. Tę dynamikę pogłębia jeszcze specyfika świata cyfrowego. Media społecznościowe, stanowiące dziś główny nerw kultury, ofiarowują – jak już pokazałem – nie tyle całościowy system pojęciowy, na który składałyby się normy, wartości i wreszcie światopoglądy będące kompletnymi reprezentacjami porządku społecznego i naturalnego, ile fragmentaryczne zetknięcia z kodami kultury, pozorność spotkań, relatywność postaw i obyczajów. Współczesny młody człowiek staje się w ten sposób nomadą, turystą, obserwatorem. Internet i zaangażowanie w media społecznościowe sprawiają, że jego postawę charakteryzuje bycie na chwilę, niebycie w pełni, trwanie w dystansie, z boku nawet wobec spraw i wartości życiowo najważniejszych. Bezsprzecznie skutkuje to wewnętrzną dysharmonią osoby. Mamy do czynienia z ludźmi o kondycji „wiecznych tułaczy", pozbawionych symbolicznego oikos, tożsamości, które dałyby im odpowiedź na pytania: kim jestem, co ma sens, jaki jest cel mojej egzystencji? 32 I choć uczestnik tak skonstruowanej kultury może przeczuwać, że jego poczucie szczęścia w fundamentalnym znaczeniu zależy nie od facebookowych selfie i internetowych atrakcji, ale od odnalezienia stabilnych tożsamościowo źródeł sensu (godziwe dobro, wartość, transcendentne ujęcie świata), to jednak będzie wzbraniał się przed ich autorytetem. Uznanie ich wiąże się bowiem z ograniczeniem samowoli, zawężeniem swobody ekspresji, przyjęciem wymagającej definicji wolności, podjęciem trudu odpowiedzialności. Ewangelia wyraża się przez kulturę Społeczne, obyczajowe i kulturowe zmiany, jakich jesteśmy świadkami, a także debata, która im towarzyszy, nie są ze swej natury, jak się powszechnie sądzi, ani polityczne, ani ekonomiczne. Dotyczą samej treści życia ludzi – moralności, religii, formowania światopoglądu, sposobów zachowań i wyboru postaw. Polityka i rynek współgrają z tą dynamiką, ale definitywne racje i idee sięgają znacznie głębiej. Ostatecznie wyrażają spór o to, czy wszystko jest względne, zmienne, kontekstualne, relatywne, czy może istnieje trwały fundament, na którym należy oprzeć życie moralne i społeczne, polityczne i ekonomiczne. Każdy z nas, dokonując zarówno banalnych wyborów codziennych, jak i podejmując istotne decyzje życiowe, na swój sposób dopisuje do tego zmagania własną frazę. Wynika z tego jednak, że wysiłek zachowania etosu kultury chrześcijańskiej jest współcześnie bardzo trudny. Próbując, po podjętych analizach, odpowiedzieć na pytanie, jak należy ocenić pasterską pracę 32 Por. K. Grabias, Zemsta symboli…, dz. cyt. polskiego Kościoła w ostatnim ćwierćwieczu, zauważamy kilka istotnych osiągnięć, ale również wiele zaniedbań. Niewątpliwym sukcesem jest posługa miłosierdzia, jaką podejmuje u nas Kościół. Caritas Polska stała się rozpoznawalną marką, dzięki której rzesze ludzi bardzo aktywnie angażują się w charytatywną pomoc ubogim, potrzebującym, cierpiącym. Nieocenionym darem są działające przy zgromadzeniach zakonnych, domach pomocy i katolickich ośrodkach zdrowia okna życia, dające szansę na uratowanie zagrożonych aborcją dzieci. Wielkim osiągnięciem ostatnich dwudziestu paru lat jest trwająca wciąż, mimo trudów i przeszkód, formacja dzieci i młodzieży dokonująca się w ramach dużej liczby aktywnych katolickich ruchów, stowarzyszeń i grup. Wielu kapłanów, zakonników, wiele sióstr i liczni świeccy moderatorzy są w Polsce zaangażowani w przyparafialną pracę formacyjną z młodzieżą, co w skali europejskiej „pracy Kościoła" jest nie do przecenienia. Wpisuje się w to dobra i owocna duchowo organizacja dwu Światowych Dni Młodzieży (Częstochowa 1990, Kraków 2016). Sukcesem jest pojawienie się w wolnej Polsce stowarzyszeń i środowisk realizujących i promujących katolickie nauczanie, naukę społeczną Kościoła, upowszechniających chrześcijański styl życia (aktualnie w naszym kraju działa ponad 150 większych ruchów oraz ponad 1000 mniejszych ruchów, stowarzyszeń i fundacji katolickich). Wielkim formacyjnym, modlitewnym i organizacyjnym osiągnięciem jest działalność Radia Maryja, Telewizji Trwam i dzieł związanych z tymi mediami. Docenić należy ogromną pracę naukowobadawczą ludzi Kościoła, co możliwe jest dzięki wciąż istniejącej w Polsce wolności badań, debat i prac naukowych. Ocena katechezy szkolnej jest za to niezwykle trudna. Od ponad dwudziestu pięciu lat na każdym poziomie szkoły mamy dwie godziny katolickiej lekcji religii w każdym polskim ośrodku edukacyjnym. Przez te lata katechizacją objętych zostało kilkanaście milionów dzieci i młodzieży. Jakie są tego efekty i owoce? Dyskusja o skuteczności lekcji religii w szkole wciąż jeszcze jest przed nami 33 . Niewątpliwą porażką polskiego Kościoła jest rozdrobienie medialne i brak jednego kierowanego przez Episkopat Polski ośrodka medialnego (dziennik, radio, telewizja). Mimo iż na początku lat dziewięćdziesiątych Kościół posiadał środki, infrastrukturę i ludzi, by stworzyć centralne media katolickie w Polsce, to niestety ambicje poszczególnych biskupów i diecezji sprawiły, iż 33 Zob. szerzej: M. Bardel, Nie wierzę w szkolną katechezę, „Znak", nr 628 (2007), s. 16-22; K. Pawlina, Katechizacja narzędziem ewangelizacji, „Znak", nr 544 (2000), s. 4-8; B. Milerski, Nauczanie religii w szkole. Doświadczenia europejskie, „Znak", nr 544 (2000), s. 10-12; T. Czarnecka, Katecheta w szkole naprawdę nie w krzywym zwierciadle, „Znak", nr 544 (2000), s. 14-21; M. Kita, Ewangelia w szkole, „Znak", nr 544 (2000), s. 28-29; Bilans dziesięciolecia. Z ks. bp. Kazimierzem Nyczem, przewodniczącym Komisji Episkopatu Polski ds. Wychowania Katolickiego, rozmawiają Maria i Janusz Poniewierscy, „Znak", nr 544 (2000), 9, s.33; Z. Nosowski, Owoce lekcji religii, Laboratorium Więzi, http://laboratorium.wiez.pl/ 2013/09/03/owoce-lekcji-religii/ (dostęp: 15.08.2017); Religia w szkole – plusy i minusy (opinie uczniów, rodziców i katechetów), „Więź", nr 9 (1993), s. 29-40. powstawały lokalne radia i gazety. W ogniu wolnorynkowej walki o fundusze większość z nich się nie utrzymała, a największy Kościół katolicki w Europie nie ma nawet oficjalnej gazety i radia kierowanych przez KEP. Największy żal dotyczy jednak zmarnowanego wpływu na szeroko rozumianą kulturę – dokładnie mecenat kultury chrześcijańskiej. Jak celnie zauważył Dariusz Karłowicz, ten fatalny błąd popełnili uczniowie św. Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego, ponoć tak zasłuchani w ich nauczanie. Zapomnieli, czego ci dwaj wielcy synowie narodu i Kościoła uczyli o znaczeniu kultury w dziele wiary i ewangelizacji. Nie ma głoszenia Ewangelii bez wcielania jej w konkretną kulturę, sztukę, obyczaj. Słowo dociera przez czytelne dla współczesnych ludzi treści, obrazy, symbole zanurzone w pamięci, nawykach, codzienności. Niestety w polskiej kulturze, i tej popularnej, i wysokiej, Kościół katolicki jest wielkim nieobecnym, mecenat kościelny niemal nie istnieje, gaśnie chrześcijanki wymiar kultury. Prawie w ogóle nie zamawia się oratoriów, pieśni, wystaw, filmów, poezji, nie funduje kulturowych stypendiów 34 . Nie powstało nawet, sygnalizowane przez świeckie środowiska zaangażowanych katolików, muzeum tysiąclecia polskiego chrześcijaństwa. Nadzieją napawa dobry i prężny rynek wydawniczy katolickich książek, dzieł, albumów, płyt z katechezami i materiałami formacyjnymi. Jubileusz nie może być tylko okazją do świętowania, powinien stać się również sposobnością do poważnej refleksji nad przeszłością i wyzwaniami przyszłości. W kontekście rocznicy reorganizacji polskich diecezji musimy postawić sobie ważne pytania: jak przeciwstawić się negatywnym treściom nadchodzącej rewolucji cyfrowej? jak pokazać, że dobre i szczęśliwe życie należy budować nie na impresjach selfizmu, ale na jasnych normach moralności definiujących kategorie dobra i zła? jak w obecnej epoce zachować etos chrześcijańskiej kultury, gdy utrwaleniu czytelnych wzorców i zasad nie pomaga niosąca ze sobą miraż osiągnięcia satysfakcji przez „pochłanianie świata" logika konsumpcjonizmu? Odważnie należy powiedzieć, że w pewnym stopniu osłabła czujność uczniów Chrystusa, a fascynacje cyfrowymi możliwościami i modnymi gadżetami uwiodły także ludzi Kościoła. Techniczna efektywność i medialne perspektywy nie przełożyły się znacząco na radykalny wzrost wiary. Szczególnie 34 Niesławnym symbolem tego stały się obchody 1050. rocznicy chrztu Polski. Dnia 16 kwietnia 2016 r., na zakończenie oficjalnych państwowo-kościelnych obchodów rocznicy chrztu, obchodów podsumowujących całoroczny jubileusz wiary, na poznańskim stadionie z wielkim rozmachem wystawiono dzieło brytyjskich twórców Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice'a – Jesus Christ Superstar – hipisowską rock operę z lat sześćdziesiątych XX w. Czy oznacza to, iż po tysiącu pięćdziesięciu latach trwania polskiej kultury nie mamy się czym poszczycić i musimy eksportować anglosaskie produkty? Nie, mamy wielkie postaci, dzieła, pomniki kultury i wydarzenia, wielką historię i żywe idee, ale zabrakło woli, by zamówić, zapłacić i zaprosić twórców do stworzenia unikatowego, skrojonego na ten szczególny jubileusz, monumentalnego dzieła. Zob. D. Karłowicz, Polska jako Jason Bourne, Warszawa 2017, s. 85-87. w środowiskach wielkomiejskich sekularyzacja ujawnia się coraz mocniej. Korzystając z gamy możliwości, jakie daje współczesność, trud pracy duszpasterskiej pozostaje wciąż ten sam – formować osoby i środowiska w duchu zasad Ewangelii, budzić sumienia, uświadamiać wyzwania i zagrożenia, to naglące (choć przecież nienowe) zadania pojawiające się przed Kościołem w Polsce. Musimy nauczyć się walczyć o treści ewangeliczne w szeroko rozumianej kulturze, podejmować wszelkie godziwe środki, by docierać do osób uwiedzionych mediami i konsumpcją, ukazywać wartość niezmiennych zasad wiary i moralności, zaangażowania, poświęcenia, służby wobec ludzkiej wspólnoty. Uświadamiać znaczenie gotowości do podejmowania odpowiedzialnych działań, trudu umacniania więzi społecznych, pogłębiania ludzkiej solidarności. Przekonująco uzasadniać, że prawdziwa wolność nie jest absolutną emancypacją, ale możliwością wyboru godziwych środków prowadzących do rozpoznanego i zgodnego z ludzką naturą celu. Taką przestrzeń wolności może zaoferować jedynie kultura zorientowaną wokół transcendentaliów tworzących trwałe węzły sensu. Taką kulturę powinniśmy tworzyć, budować i promować. EMANCIPATION, DIGITAL WORLD, AND OBJECTIVE TRUTH. REFLECTING ON THE LAST QUARTER-CENTURY OF CHANGES IN POLAND AND THE CHURCH Summary Year 2017 marked the 25 th anniversary of the bull Totus Tuus Poloniae populus promulgated on 25 March 1992, with which John Paul II reorganized the administrative structure of the Roman Catholic Church in Poland. The document sanctioned the elevation of 14 new dioceses in Poland. The 25 th anniversary, like any other for that matter, is urging us to carefully evaluate the past years, as well as to ask questions about the near future of the Polish Church. To better understand changes that have taken place in that period of time, let us imagine the average 25-year-old boy and the average girl of the same age: who are they, how do they live, what do they do? Most probably, they are still students, they work or are looking for a job. They may have a wife, a husband, or a partner with whom they live together without marriage, despite their being Catholics who had Religious Education as a mandatory subject starting (as required in accordance with the instruction of Ministry of National Education issued on 30 August 1990) in the first grade of primary school. There is a substantial probability that these average young people have emigrated and having found abroad better job and better perspectives do not want to come back. Perhaps they are very religious and live out their faith and their national affinity consciously. It is probable that such people tell us more than official statistics does about directions and trends, values and priorities that are recognisable and prevailing in Polish society and the Polish Church. 25-year anniversary cannot only be the occasion for celebrating, it should also become an opportunity to seriously reflect on the past and on the challenges of the future. In the context of the anniversary of the reorganization of Polish dioceses we should ask ourselves some important questions: how to resist the negative aspects of the digital revolution? How it can be showed that a good and happy life should be built not on egoistic impressions, but on clear moral norms that delineate the categories of good and evil? How is Christian ethos to be sustained in the modern era, whereas preservation of clearly defined models and principles is impeded by consumptionist logic that entails the illusion of achieving satisfaction through „devouring the world"? Key words: Poland, Church, globalization, secularism, consumerism.

<urn:uuid:d41aa2be-83d2-4968-b736-8c89597e8af1>

finepdfs

2.9375

CC-MAIN-2021-21

https://jacekgrzybowski.pl/wp-content/uploads/2017/12/Emancypacja.pdf

2021-05-18T16:14:33+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243991288.0/warc/CC-MAIN-20210518160705-20210518190705-00176.warc.gz

356,096,168

0.942765

0.999647

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2124, 5219, 8153, 11637, 14938, 18368, 21716, 25235, 28650, 31691, 35181, 37992, 40948, 43833, 47167, 50416, 53178, 54089 ]

2

0

Szanowny Panie Dyrektorze, Muzeum Sztuki w Łodzi przedkłada informację o stanie mienia według stanu na dzień 31.12.2021r. wraz z wymaganymi załącznikami. Łączę wyrazy szacunku, Urszula Tracz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju ul. Więckowskiego 36 90-734 Łódź tel. (042) 633 82 73 fax (042) 632 99 41 www.msl.org.pl | Wyszczególnienie | Wartość | Stan na dzień 31.12.2020r. | Stan na dzień 31.12.2021r. | Zmiana wartości "+"zw. "-", zm. | |------------------------------------------------------|---------|-----------------------------|-----------------------------|--------------------------------| | I. Wartości niematerialne i prawne | | | | | | brutto | 699 472 | 1 001 620 | 302 148 | | | netto | 157 087 | 373 113 | 216 026 | | | umorzenie | 542 385 | 628 507 | 86 122 | | | % umorzenia | 78 | 63 | | | | II. Rzeczowe aktywa trwale | | | | | | brutto | 148 402 900 | 151 969 585 | 3 566 685 | | | netto | 111 620 595 | 112 115 919 | 495 324 | | | umorzenie | 36 782 305 | 39 853 666 | 3 071 361 | | | % umorzenia | 25 | 26 | | | | 1. Środki trwale | | | | | | brutto | 147 850 264 | 151 446 877 | 3 596 613 | | | netto | 111 067 959 | 111 593 211 | 525 252 | | | umorzenie | 36 782 305 | 39 853 666 | 3 071 361 | | | % umorzenia | 25 | 26 | | | | a) grunty (w tym prawo użytkowania wszystkiego gruntu)| | | | | | brutto | 5 887 162 | 5 887 162 | 0 | | | netto | 4 334 792 | 4 097 309 | -237 483 | | | umorzenie | 1 552 370 | 1 789 853 | 237 483 | | | % umorzenia | 26 | 30 | | | | b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej| | | | | | brutto | 95 566 655 | 95 815 655 | 249 000 | | | netto | 72 053 390 | 69 892 692 | -2 160 698 | | | umorzenie | 23 513 265 | 25 922 963 | 2 409 698 | | | % umorzenia | 25 | 27 | | | | c) urządzenia techniczne i maszyny | | | | | | brutto | 6 119 564 | 6 493 554 | 373 990 | | | netto | 626 439 | 724 743 | 98 304 | | | umorzenie | 5 493 125 | 5 768 811 | 275 686 | | | % umorzenia | 90 | 89 | | | | d) środki transportu | | | | | | brutto | 509 413 | 509 748 | 9 335 | | | netto | 49 683 | 39 863 | -9 820 | | | umorzenie | 450 730 | 469 885 | 19 155 | | | % umorzenia | 90 | 92 | | | | e) inne środki trwale | | | | | | brutto | 39 776 470 | 42 740 758 | 2 964 288 | | | netto | 34 003 655 | 36 838 604 | 2 834 949 | | | umorzenie | 5 772 815 | 5 902 154 | 129 339 | | | % umorzenia | 15 | 14 | | | | 2. Środki trwale w budowie | | | | | | brutto | 552 636 | 522 708 | -29 928 | | | netto | 552 636 | 522 708 | -29 928 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | 3. Zaliczki na środki trwale w budowie | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | III. Pozostałe aktywa trwale | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | Udziały w obcych podmiotach gospodarczych | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | Długoterminowe papiery wartościowe | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | Udzielone pożyczki długoterminowe | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | Inne aktywa trwale | | | | | | brutto | 0 | 0 | 0 | | | netto | 0 | 0 | 0 | | | umorzenie | 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | | | Ogółem | | | | | | brutto | 149 102 372 | 152 971 205 | 3 868 833 | | | netto | 111 777 682 | 112 489 032 | 711 350 | | | umorzenie | 37 324 690 | 40 482 173 | 3 157 483 | | | % umorzenia | 23 | 26 | | | Łódź, 17.01.2022r. Magdalena Klapot Z-ca dyrektora ds. Rozwoju Muzeum Sztuki w Łodzi Orszula Tracz | Wyszczególnienie | Wartość | Stan na dzień 31.12.2020r. | Stan na dzień 31.12.2021r. | Zmiana wartości "+"/zw. "-"/zm. | |------------------|---------|----------------------------|----------------------------|-------------------------------| | I. Wartości niematerialne i prawne | | | | | | brutto | 699 472 | 1 001 620 | 302 148 | | | netto | 157 087 | 373 113 | 216 026 | | | umorzenie | 542 385 | 628 507 | 86 122 | | | % umorzenia | 78 | 63 | | | **zwiększenia:** 302.148 zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r wartość wartości niematerialnych i prawnych wzrosła o kwotę 302.148zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania Systemu elektronicznego obiegu dokumentów o wartości 219.780zł, systemu kadrowo-placowego e-Nova o wartości 49.821zł oraz wykupieniem dodatkowych licencji o łącznej wartości 32.547zł. **zmniejszenia:** 0 Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r nie dokonano żadnej likwidacji wartości niematerialnych i prawnych. **zmiana wartości "+"/zw. "-" zm. +302.148zł** Na dzień 31.12.2021r wartość brutto wartości niematerialnych i prawnych wynosiła 1 001.620zł. W okresie od 01.01.2021r do 31.12.2021r wartość wartości niematerialnych i prawnych wzrosła o kwotę 302.148zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania Systemu elektronicznego obiegu dokumentów o wartości 219.780zł, systemu kadrowo-placowego e-Nova o wartości 49.821zł oraz wykupieniem dodatkowych licencji o łącznej wartości 32.547zł. W roku 2021 nie dokonano żadnych likwidacji wartości niematerialnych i prawnych. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia wartości niematerialnych i prawnych wynosi 628.507zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 86.122zł. | a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) | brutto | netto | umorzenie | % umorzenia | |--------------------------------------------------------|--------|-------|-----------|-------------| | | 5 887 162 | 4 334 792 | 1 552 370 | 26 | | | 5 887 162 | 4 097 309 | 1 789 853 | 30 | **zwiększenia 0zł** W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zwiększeń w zakresie gruntów. **zmniejszenia 0zł** W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie gruntów. **zmiana wartości "+"/zw. "-" zm. 0zł** W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie było żadnej zmiany wartości w zakresie gruntów. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia gruntów (w tym prawa do wieczystego użytkowania gruntu) wynosi 1.789.853zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 237.483zł. | b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej | brutto | netto | umorzenie | % umorzenia | |----------------------------------------------------------|--------|-------|-----------|-------------| | | 95 566 655 | 72 053 390 | 23 513 265 | 25 | | | 95 815 655 | 69 892 692 | 25 922 963 | 27 | **zwiększenia: 249.000zł** Na dzień 31.12.2021r wartość brutto budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosiła 95.815.655zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wzrosła o kwotę 249.000zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania nowych urządzeń i narzędzi inżynierskich o wartości 249.000zł. zmniejszenia: 0zł W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +249.000zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosiła 95.815.655zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wzrosła o kwotę 249.000zł. Zmiana jest spowodowana adaptacją pomieszczenia serwerowni. W badanym okresie, tj. od 01.01.2021 do 31.12.2021 nie dokonano żadnych zmniejszeń w zakresie budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia budynków, lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej wynosi 25.922.963zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 2.409.698zł. | c) urządzenia techniczne i maszyny | brutto | 6 119 564 | 6 493 554 | 373 990 | |------------------------------------|----------|-----------|-----------|---------| | | netto | 626 439 | 724 743 | 98 304 | | | umorzenie| 5 493 125 | 5 768 811 | 275 686 | | | % umorzenia | 90 | 89 | | zwiększenia: 549.962zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn wzrosła o kwotę 549.963zł. Zmiana została spowodowana przyjęciem do użytkowania trzech stacji roboczych o łącznej wartości 35.700zł oraz serwera o łącznej wartości 198.000zł. W badanym okresie przyjęto również do użytkowania projektor y multimedialne, system nagłośnienia w Muzeum Pałacu Herbsta, komputery, laptopy, notebooki, monitory graficzne oraz ekran elektryczny o łącznej wartości 316.263zł. zmniejszenia: 175.972zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn zmalała o kwotę 175.972zł. Zmiana jest spowodowana likwidacją notebooków, zestawów komputerowych, mebli, wyposażenia oraz sprzętu elektronicznego. Zlikwidowano również drzwi automatyczne, zmywarkę do posadzek, zestaw mebli do klubokawiarni oraz instalację ogrzewania. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +373.990 Na dzień 31.12.2021r wartość brutto urządzeń technicznych i maszyn wynosiła 6.493.554zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość urządzeń technicznych i maszyn wzrosła o kwotę 373.990zł. Zmiana została spowodowana przyjęciem do użytkowania trzech stacji roboczych o łącznej wartości 35.700zł oraz serwera o łącznej wartości 198.000zł. W badanym okresie przyjęto również do użytkowania projektor y multimedialne, system nagłośnienia w Muzeum Pałacu Herbsta, komputery, laptopy, notebooki, monitory graficzne oraz ekran elektryczny. Zmniejszenie zostało spowodowane likwidacją notebooków, zestawów komputerowych, mebli, wyposażenia oraz sprzętu elektronicznego. Zlikwidowano również drzwi automatyczne, zmywarkę do posadzek, zestaw mebli do klubokawiarni oraz instalację ogrzewania. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia maszyn i urządzeń technicznych wynosi 5.768.811zł. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę 275.686zł. | d) środki transportu | brutto | 500 413 | 509 748 | 9 335 | |----------------------|----------|---------|---------|-------| | | netto | 49 683 | 39 863 | -9 820| | | umorzenie| 450 730 | 469 885 | 19 155| | | % umorzenia | 90 | 92 | | zwiększenia: 9.335zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu wzrosła o kwotę 9.335zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania krzeseł dla niepełnosprawnych. zmniejszenia: 0zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu nie zmniejszyła się. zmiana wartości "+"zw. "-" zm. +9.335zł Na dzień 31.12.2021r wartość brutto środków transportu wynosiła 509.748zł. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków transportu wzrosła o kwotę 9.335zł. Zmiana jest spowodowana przyjęciem do użytkowania krzeseł dla niepełnosprawnych. W okresie badanym nie zlikwidowano żadnego środka transportu. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia środków transportu wynosi **469.885zł**. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę **19.155zł**. | e) inne środki trwałe | brutto | 39 776 470 | 42 740 758 | 2 964 288 | |-----------------------|----------|------------|------------|-----------| | | netto | 34 003 655 | 36 838 604 | 2 834 949 | | | umorzenie| 5 772 815 | 5 902 154 | 129 339 | | | % umorzenia | 15 | 14 | | **zwiększenia: 3.078.530zł** Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła **42.740.758zł**. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych wzrosła o kwotę **3.078.530zł**. Zmiana jest spowodowana nabyciem dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych, darowizną dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych (o łącznej wartości 3.024.723) oraz przyjęciem do użytkowania innych środków trwałych, jak np. stolik teleskopowy, szorowarki, krzesła do ewakuacji, krosno, zmywarka do posadzek - o łącznej wartości 53.807zł. **zmniejszenia: 114.242zł** Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła **42.740.758zł**. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych zmalała o kwotę **114.242zł**. Zmiana jest spowodowana likwidacją pozostałych środków trwałych, np. zmywarki do posadzek, zestawów mebli, ksero, mebli oraz pozostalego wyposażenia o łącznej wartości 114.242zł **zmiana wartości "+zw. " - zm. +2.964.288zł** Na dzień 31.12.2021r wartość brutto innych środków trwałych wynosiła **42.740.758zł**. W badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość innych środków trwałych wzrosła o kwotę **2.296.288zł**. Zmiana jest spowodowana nabyciem dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych, darowizną dzieł sztuki i zbiorów bibliotecznych (o łącznej wartości 3.024.723) oraz przyjęciem do użytkowania innych środków trwałych, jak np. stolik teleskopowy, szorowarki, krzesła do ewakuacji, krosno, zmywarka do posadzek - o łącznej wartości 53.807zł. Dodatkowo dokonano likwidacji pozostałych środków trwałych, jaknp. zmywarki do posadzek, zestawu mebli, ksero, mebli oraz pozostalego wyposażenia o łącznej wartości 114.242zł. Na dzień 31.12.2021r wartość umorzenia innych środków trwałych wynosi **5.902.154zł**. Stanowi to wzrost wartości w badanym okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 o kwotę **129.339zł**. | 2. Środki trwałe w budowie | brutto | 552 636 | 522 708 | -29 928 | |-----------------------------|----------|---------|---------|---------| | | netto | 552 636 | 522 708 | -29 928 | | | umorzenie| 0 | 0 | 0 | | | % umorzenia | 0 | 0 | 0 | **zwiększenia: 974.822zł** Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi **522.708zł**. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zwiększeniu o kwotę **974.822zł**. Zwiększenie jest wynikiem zakupu obiektów, aparatów, stolików teleskopowych, programu do ewidencji zasobów, streamera, wyposażenia serwerowni, stacji roboczych, programu do elektronicznego obiegu dokumentów oraz zakupu oprogramowania do programu ewidencji zasobów. **zmniejszenia: 1.004.750** Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi **522.708zł**. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zmniejszeniu o kwotę **1.004.750zł**. Zmniejszenie jest wynikiem przyjęcia do użytkowania adaptacji przebudowy budynku, systemu elektronicznego obiegu dokumentów, systemy kadrowo-placowego, systemu e-Nova, komputerów, monitorów graficznych, oprogramowania do programu ewidencji zasobów oraz wyposażenia serwerowni i oprogramowania. **zmiana wartości "+zw. " - zm. -29.928zł** Wartość środków trwałych w budowie na dzień 31.12.2021r wynosi **522.708zł**. W okresie od 01.01.2021 do 31.12.2021 wartość środków trwałych w budowie uległa zmniejszeniu o kwotę **29.928zł**. Zwiększenie jest wynikiem zakupu obiektów, aparatów, stolików teleskopowych, programu do ewidencji zasobów, streamera, wyposażenia serwerowni, stacji roboczych, programu do elektronicznego obiegu dokumentów oraz zakupu oprogramowania do programu ewidencji zasobów. Zmniejszenie jest wynikiem przyjęcia do użytkowania adaptacji przebudowy budynku, systemu elektronicznego obiegu dokumentów, systemy kadrowo-placowego, systemu e-Nova, komputerów, monitorów graficznych, oprogramowania do programu ewidencji zasobów oraz wyposażenia serwerowni i oprogramowania. | Ogółem | brutto | 149 102 372 | 152 971 205 | 3 868 833 | |--------|--------------|-------------|-------------|-----------| | | netto | 111 777 682 | 112 489 032 | 711 350 | | | umorzenie | 37 324 690 | 40 482 173 | 3 157 483 | | | % umorzenia | 23 | 26 | | Razem zwiększenia kwota: 5.163.797zł Razem zmniejszenia kwota: 1.294.964zł zmiana wartości majątku brutto stan na 31.12.2021 r. kwota: 3.868.833zł Łódź, 17.01.2022 Magdalena Kupot Główny Księgowy Miejska Szkoła w Łodzi Urszula Tracz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Miejskiej Szkoły w Łodzi Główny Księgowy ## Majątek w trwałym zarządzie | L.p | Nazwa nieruchomości | nr działek oraz powierzchnie (m²) | nr Księgi Wieczystej | data ewidencji księgowej | wartość | | |-----|---------------------|----------------------------------|----------------------|-------------------------|---------|---| | 1 | | | | | | | | 2 | | | | | | | | 3 | | | | | | | | 4 | | | | | | | | 5 | | | | | | | Razem grunty w użytkowaniu wieczystym | 0,00 | | Łódź, 17.01.2022 r. Małgorzata Knapel (Grupa Zespoły) Tytuł: Sekretarz Główny Księgowy Dyrektor Urszula Trecz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju Tytuł: Sekretarz Tytuł: Dyrektor ## Majątek w nieodpłatnym użytkowaniu | L.p. | Nazwa nieruchomości | nr działek oraz powierzchnie (m²) | nr Księgi Wieczystej | data ewidencji księgowej | wartość | |------|---------------------|----------------------------------|----------------------|--------------------------|---------| | 1 | | | | | | | 2 | | | | | | | 3 | | | | | | | 4 | | | | | | | 5 | | | | | | Razem grunty w użytkowaniu wieczystym | 0,00 | Łódź, 17.01.2022 Magdalena Klapot Główny Księgowy Dyrektor Miejskie Studia w Łodzi Dochody uzyskane z tytułu wykonywania prawa własności i posiadania oraz innych praw majątkowych w okresie od 01.01.2021 r. do 31.12.2021 r. | Lp | Treść | Wartość | |----|----------------------------------------------------------------------|-----------| | 1 | Dochody uzyskane ze sprzedaży gruntów | nie dotyczy | | 2 | Dochody uzyskane ze sprzedaży budynków, budowli | nie dotyczy | | 3 | Dochody uzyskane ze sprzedaży lokali mieszkalnych | nie dotyczy | | 4 | Dochody uzyskane ze sprzedaży garaży | nie dotyczy | | 5 | Dochody uzyskane z wieczystego użytkowania gruntów | nie dotyczy | | 6 | Dochody uzyskane z dzierżawy, najmu | 84 501 | | 7 | Dochody z tyt. przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności | nie dotyczy | | 8 | Inne - trwały zarząd, użytkowanie gruntów, odszkodowania, sprzedaż środków trwałych | nie dotyczy | | 9 | Pozostałe - sprzedaż akcji i udziałów | nie dotyczy | **OGÓŁEM** 84 501 Łódź, 17.01.2022 Magdalena Klapot Główny Księgowy Muzeum sztuki w Łodzi Urszula Tracz Z-ca Dyrektor ds. Równości Muzeum sztuki w Łodzi Należności z tytułu wykonywania prawa własności i posiadania oraz innych praw majątkowych wg stanu na dzień 31.12.2021 r. | Lp. | Treść | Wartość | |-----|-----------------------------------------------------------------------|---------| | 1 | Należności z tyt. sprzedaży | nie dotyczy | | | - lokali mieszkalnych | | | | - gruntów, budynków, budowli | | | 2 | Należności z tyt. dzierżawy i bezumownego korzystania z gruntów | nie dotyczy | | 3 | Należności z tyt. wieczystego użytkowania i bezumownego korzystania z gruntów | nie dotyczy | | 4 | Pozostałe: trwały zarząd, użytkowanie gruntów, służebności przesyłu i na gruncie, odpłatne nabycie prawa własności, najem | 2 591 | **OGÓŁEM** | | 2 591 | Łódź, 17.01.2022 Mieczysław Knapo Śworny Ksiegowy Muzeum Sztuki Współczesnej Urzyszka Tracz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Muzeum Sztuki Współczesnej Główny Księgowy | Lp. | Nazwa Użytkownika | Wyszczególnienie | Wartość | Stan na dzień 31.12.2020 r. | Stan na dzień 31.12.2021 r. | Zmiana wartości "+" zw. "-" zm. | |-----|-------------------|------------------|---------|-------------------------------|-------------------------------|--------------------------------| | | | I. Wartości niematerialne i prawne | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | II. Rzeczowe aktywa trwale | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | 1. Środki trwale | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | a) grunty ( w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | c) urządzenia techniczne i maszyny | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | d) środki transportu | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | e) inne środki trwale | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | | | | 2. Środki trwale w budowie | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | | netto | | | | | | | | umorzenie| | | | | | | | % umorzenia| | | | **RAZEM** | | | brutto | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | | | | netto | | | | | | | umorzenie| | | | | | | % umorzenia| | | | Łódź, 17.01.2022 Małgorzata Mapot Sekretarz Miejskiego Sztabu Warty Łodzi Główny Księgowy Wrszuta Tracz Z-ca dyrektora ds. Zarządzania Miejskiego Sztabu Warty Łodzi Szanowny Panie Dyrektorze, Muzeum Sztuki w Łodzi przedkłada korektę informacji o stanie mienia według stanu na dzień 31.12.2021r. w zakresie załącznika numer 4 oraz załącznika numer 6. Łączę wyrazy szacunku, Urszula Tracz Zastępca Dyrektora ds. Rozwoju | Tytuł | Wartość | |----------------------------------------------------------------------|----------| | **I Zobowiązania ogółem** | 587 259 | | 1. Zobowiązania długoterminowe | 56 320 | | a) kredyty i pożyczki | 0 | | b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych | 0 | | c) inne zobowiązania finansowe | 56 320 | | 2. Zobowiązania krótkoterminowe | 530 939 | | a) kredyty i pożyczki | 903 | | b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych | 0 | | c) inne zobowiązania finansowe | 0 | | d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności: | 248 436 | | - do 12 miesięcy | 248 436 | | - powyżej 12 miesięcy | 0 | | e) zaliczki otrzymane na dostawy | 0 | | f) zobowiązania wekslowe | 0 | | g) z tytułów: | 19 516 | | - podatków | 1 882 | | - cel | 0 | | - ubezpieczeń | 0 | | - innych świadczeń | 17 634 | | h) z tytułu wynagrodzeń | 0 | | i) inne | 262 084 | | **II. Pozostałe należności ogółem** | 842 277 | | a) z tytułu dostaw i usług, o okresie splaty: | 40 711 | | - do 12 miesięcy | 40 711 | | - powyżej 12 miesięcy | 0 | | b) z tytułów: | 730 556 | | - podatków: nadpłata podatku VAT | 710 000 | | - cel | 0 | | - ubezpieczeń | 0 | | - innych świadczeń | 20 556 | | c) inne | 71 010 | | d) dochodzone na drodze sądowej | 0 | Łódź, 04.03.2022r. Małgorzata Krąpok Główny Księgowy Urszula Kacz Z-ca Dyrektora ds. Rozwoju Muzeum _________________________ _________________________ | Lp. | nr zadania inwestycyjnego | nazwa zadania | miejsce inwestycji | zakres inwestycji - opis | poniesione nakłady 2021 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------|------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 1 | | Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup dźwięk sztuki | 1 234 395 | | 2 | | Zakup projektów multimedialnych (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup projektów | 30 407 | | 3 | | Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych | 25 797 | | | | Zadania nowe UE | Razem zadania nowe UE | 0 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------|---| | 1 | | Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów w wymianie systemu kartowo-placowego | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Pakiet nowa 365 - karty i place | 11 715 | | 2 | | Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | 112 103 | | | | | | Razem zadania kontynuowane UE | 123 818 | | | | Zadania kontynuowane | Razem zadania kontynuowane UE | 617 257 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------|---------| | 1 | | Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | 617 257 | | | | Zadania zakończone | Razem zadania zakończone | 11 715 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------|---------| | 1 | | Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów w wymianie systemu kartowo-placowego | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Pakiet nowa 365 - karty i place | 11 715 | | 2 | | Zakup projektów multimedialnych (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup projektów | 30 407 | | 3 | | Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych | 25 797 | | 4 | | Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X | Łódź, ul. Węgrowskiego 36 | Zakup dźwięk sztuki | 1 234 395 | | | | Zadania zakończone z UE | Razem zadania zakończone UE | 1 302 314 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------|-----------| | | | | | 0 | Łódź, 04.03.2022 r. Małgorzata Klapot Z-ca Dyrektora ds. Zarządzania Sztuką w Łodzi Dyrektor Główny Inżynier | Lp. | nr zadania inwestycyjnego | nazwa zadania | miejsce inwestycji | zakres inwestycji - opis | poniesione nakłady 2021 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 1 | | Rozwój Kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych | 1 234 395 | | 2 | | Zakup projektorów multimedialnych w ramach akcji "Kultura dostępna" (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Zakup projektorów | 30 407 | | 3 | | Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych | 25 797 | | Lp. | nr zadania inwestycyjnego | nazwa zadania | miejsce inwestycji | zakres inwestycji - opis | poniesione nakłady 2021 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 1 | | Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów / wymiana systemu zaakrowo-placowego | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Pakiet enowa 365 - kady i place | 11 715 | | 2 | | Cyfrowe udostępnianie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Cyfrowe udostępnianie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi | 112 103 | | Lp. | nr zadania inwestycyjnego | nazwa zadania | miejsce inwestycji | zakres inwestycji - opis | poniesione nakłady 2021 | |-----|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 1 | | Wprowadzenie elektronicznego obiegu dokumentów / wymiana systemu zaakrowo-placowego | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Pakiet enowa 365 - kady i place | 11 715 | | 2 | | Zakup projektorów multimedialnych w ramach akcji "Kultura dostępna" (działania wynikające z przeciwdziałania COVID-19) | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Zakup projektorów | 30 407 | | 3 | | Zakup sprzętu i wyposażenia na potrzeby wydarzeń plenerowych | Łódź, ul. Wielkopolskiego 36 | Zakup sprzętu do wydarzeń plenerowych | 25 797 | | l.p. | nr zadania inwestycyjnego | nazwa zadania | miejsce inwestycji | zakres inwestycji - opis | poniesione nakłady 2021 | |------|--------------------------|--------------|--------------------|--------------------------|------------------------| | 4 | Rozwój kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi - etap X | Łódź, ul. Wielickowskiego 36 | Zakup dzieł sztuki | **Razem zadania zakończone** | 1 234 395 | | | | | | **Razem zadania zakończone UE** | 1 302 314 | | | | | | **Razem zadania zakończone** | 0 | Łódź, 17.01.2022r. Magdalena Klapot Dyrektor Muzeum Sztuki Główny Kierujący Dyrektor [Signature]

1a3f1b70-f0cc-4837-a157-12d68b69113d

finepdfs

1.430664

CC-MAIN-2023-40

https://msl.org.pl/media/system/bip/MSL-InformacjaMienie-2021.pdf

2023-09-25T06:41:34+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506686.80/warc/CC-MAIN-20230925051501-20230925081501-00206.warc.gz

466,864,766

0.953652

0.999925

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 314, 13605, 17775, 22313, 26936, 27573, 28745, 29806, 31145, 32258, 39012, 39269, 42255, 46821, 50697, 51428 ]

1

0

ZARZĄDZENIE NR 17/2015 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BIAŁYMSTOKU z dnia 21 maja 2015 r. w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody „Tobolinka” Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 926, 1002, 1101 i 1863 oraz z 2015 r. poz. 222) zarządza się co następuje: § 1. Ustanawia się na pięć lat zadania ochronne dla rezerwatu przyrody „Tobolinka”, zwanego dalej rezerwatem. § 2. Zadania ochronne, o których mowa w § 1, uwzględniają: 1) identyfikację i ocenę istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz sposoby eliminacji lub ograniczania tych zagrożeń i ich skutków, określone w załączniku nr 1 do zarządzenia; 2) opis sposobów ochrony czynnej ekosystemów, gatunków roślin, zwierząt i grzybów z podaniem rodzaju, rozmiaru i lokalizacji poszczególnych zadań, określony w załączniku nr 2 do zarządzenia; 3) wskazanie obszarów objętych ochroną ścisłą, czynną oraz krajobrazową. § 3. Obszar rezerwatu objęty jest w całości ochroną ścisłą. § 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. REGIONALNY DYREKTOR OCHRONY ŚRODOWISKA w Białymstoku dr inż. Lech Magrel RABCA PRAWNY mgr Anna E. Dubiejk B1695 ### IDENTYFIKACJA I OCENA ISTNIEJĄCYCH I POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ WEWNĘTRZNYCH I ZEWNĘTRZNYCH ORAZ SPOSOBY ELIMINACJI LUB OGRANICZANIA TYCH ZAGROŻEŃ IICH SKUTKÓW | L.p. | Identyfikacja i ocena istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych. | Sposoby eliminacji lub ograniczania zagrożeń ich skutków. | |------|----------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------| | 1. | Zmiana warunków wodnych (obniżenie poziomu wód gruntowych, osuszenie torfowiska). | Zaniechanie zmian (działań) w otoczeniu rezerwatu mogących prowadzić do zmian poziomu wód gruntowych w jego granicach. | | 2. | Niszczenie stanowisk roślin chronionych. | Edukacja społeczeństwa. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. | | 3. | Niszczenie oznakowań i infrastruktury rezerwatu. | Bieżące naprawy i uzupełnianie infrastruktury i oznakowań. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. | | 4. | Zaśmiecanie terenu. | Zbieranie śmieci. Edukacja społeczeństwa. Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu przez służby leśne w okresie letnim. | ### OPIS SPOSOBÓW OCHRONY CZYNNEJ EKOSYSTEMÓW, GATUNKÓW ROŚLIN, ZWIERZĄT I GRZYBÓW Z PODANIEM RODZAJU, ROZMIARU I LOKALIZACJI ZADAŃ OCHRONNYCH | L.p. | Rodzaj i rozmiar poszczególnych zadań ochronnych. | Lokalizacja poszczególnych zadań ochronnych (adres leśny). | |------|--------------------------------------------------|----------------------------------------------------------| | 1. | Edukacja w zakresie ochrony lokalnej przyrody skierowana głównie do dzieci i młodzieży a także do wybranych grup społeczności dorosłych. | Cały obszar rezerwatu. | | 2. | Usuwanie śmieci. | Cały obszar rezerwatu. | | 3. | Naprawa, wymiana lub ustawianie nowych tablic informacyjnych. | Cały obszar rezerwatu. | | 4. | Wzmożone patrolowanie obszaru rezerwatu | Cały obszar rezerwatu. | przez służby leśne, szczególnie w okresie letnim. RADCA PRAWNY mgr Anna E. Dubielska 2015-05-28 UZASADNIENIE Zadania ochronne dla rezerwatu przyrody „Tobolinka” zostały opracowane zgodnie z art. 22 ust. 2 pkt. 2, ust. 3, 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.). Rezerwat przyrody „Tobolinka” funkcjonuje w oparciu o Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Pomorze” (Dz. Urz. Woj. Podl. z 2012 r. poz. 6). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych jeziora dystroficznego z pływającymi wyspami pla torfowców. Rezerwat przyrody „Tobolinka” obejmuje obszar gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa będących w zarządzie Nadleśnictwa Pomorze. Pod względem administracyjnym położony jest on w województwie podlaskim, powiecie sejneńskim, gm inie Giby. Z uwagi na charakter rezerwatu oraz cel jego ochrony objęto go ochroną ścisłą. Identyfikując istniejące zagrożenia, sposoby ich eliminacji lub ograniczenia oraz określając działania ochronne w rezerwacie uwzględniono jego cel ochrony oraz sytuację w nim panującą od czasu jego ustanowienia. Obecnie głównym zagrożeniem dla celu ochrony rezerwatu jest zmiana warunków wodnych (obniżenie poziomu wód gruntowych), której efektem są okresowe niedostatki wody w torfowisku. Zagrożenie polegające na obniżeniu zwierciadła wód gruntowych pierwszego poziomu wodonośnego w rezerwacie przyrody może być spowodowane zaburzeniami w skali regionalnej i działaniami poza granicami rezerwatu przyrody. Na obszarze rezerwatu eliminacja tego zagrożenia nastąpi poprzez ochronę bierną tj. niepodejmowaniu żadnych działań w obrębie jeziora i przylegającego do niego torfowiska. Projekt zarządzenia powstał w porozumieniu z Nadleśnictwem Pomorze (podmiot władający gruntami rezerwatu). Nadleśnictwo Pomorze zgłosiło do zarządzenia następujące uwagi, których części nie uwzględniono z uwagi na wskazane okoliczności: 1. W treści zarządzenia zaproponowano dodanie do identyfikacji i oceny istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych nowego punktu określającego zagrożenia biotyczne i abiotyczne. Art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.) wyraźnie określa co powinno zawierać zarządzenie w sprawie zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody. Z uwagi na obowiązek działania na podstawie przepisów prawa nie uwzględniono tej propozycji. 2. Wskazano ponadto, że w zarządzeniu należałoby uwzględnić sytuacje, w których dochodzi do zamierania siedlisk nautrowych nie wskazując o jakie siedliska chodzi. Pojęcie zamierania odnosi się raczej do gatunków; w przypadku siedlisk natomiast bardziej adekwatnym pojęciem wydaje się „zanikanie”. Z powyższych powodów nie uwzględniono tej propozycji. 3. Zaproponowano również dodanie do zabiegów ochrony czynnej zapisu wskazującego na możliwość dochodzenia zwierzyny rannej w wyniku kolizji drogowych oraz postrzałków na terenie rezerwatu.”. Działanie to nie jest związane z celem ochrony rezerwatu dlatego też jego wprowadzenie nie jest zasadne. W odniesieniu jednak do przypadku wejścia na teren rezerwatu postrzałka lub rannej w wyniku kolizji zwierzyny należy wskazać, że jeżeli taka zwierzyna zagraża bezpieczeństwu powszechnemu to jej dojście i dostrzelenie jest możliwe w oparciu o art. 15 ust 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, z późn. zm.).

6a5877e0-bdc3-49ec-9e42-cef7f883f851

finepdfs

1.657227

CC-MAIN-2021-39

https://bip.bialystok.rdos.gov.pl/files/obwieszczenia/36230/Zarzadzenie_RDOS_Bialystok_17_2015.pdf

2021-09-22T23:46:34+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057403.84/warc/CC-MAIN-20210922223752-20210923013752-00498.warc.gz

181,237,317

0.999708

0.999989

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1275, 3459, 3557, 6346, 7001 ]

1

0

UCHWAŁA NR XLIX/452/22 RADY MIEJSKIEJ W BOBOWEJ z dnia 28 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXXVIII/325/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 25 września 2017 r. zmieniającej Uchwałę Nr XXXI/264/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 14 ust. 1 w związku z art. 23 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2021 r., poz. 485), Rada Miejska w Bobowej uchwala, co następuje: § 1. W uchwale Nr XXXVIII/325/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 25 września 2017 r. zmieniającej Uchwałę Nr XXXI/264/17 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022, wprowadza się następujące zmiany: 1) w załączniku stanowiącym Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa: - wydłuża się okres obowiązywania w/w dokumentu do roku 2023, w efekcie czego w treści Uchwały i załącznika stanowiącego Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa, okres „2017-2022” zastępuje się okresem „2017-2023”, - w rozdziale 4.4 „Projekty rewitalizacyjne uzupełniające” oraz w rozdziale 4.7. „Mechanizmy zapewnienia komplementarności” dodaje się projekt uzupełniający pn. 4. Aktywny senior, - w rozdziale nr 6.3. „Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć”, zmienia się datę osiągnięcia wskaźników docelowych na rok 2023, - ujednolica się numerację i nazewnictwo rozdziałów i podrozdziałów w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa. § 2. Załącznikiem do niniejszej uchwały jest tekst jednolity Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023, który uwzględnia zmiany wymienione w § 1 niniejszej uchwały. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Bobowej. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Malgorzata Molendowicz Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Załącznik do Uchwały nr XLIX/452/22 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 28 grudnia 2022 r. Gmina Bobowa ul. Rynek 21 38-350 Bobowa 1. WSTĘP .................................................................................................................. 6 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji ......................................................... 6 1.2. Zasady horyzontalne rewitalizacji .................................................................. 10 1.3. Nawiązanie do dokumentów strategiczno-programowych ......................... 12 2. DIAGNOZA GMINY ............................................................................................ 18 2.1. Analiza zjawisk funkcjonalno-przestrzennych .............................................. 19 2.1.1. Położenie i uwarunkowania przestrzenne ............................................... 19 2.1.2. Polityka przestrzenna gminy ................................................................... 19 2.1.3. Infrastruktura techniczna .......................................................................... 20 2.2. Sfera społeczna ............................................................................................... 22 2.2.1. Demografia ................................................................................................. 22 2.2.2. Rynek pracy i bezrobocie ......................................................................... 24 2.2.3. Pomoc społeczna ..................................................................................... 27 2.2.4. Organizacje pozarządowe ........................................................................ 28 2.3. Strefa gospodarcza ......................................................................................... 29 2.4. Sfera środowiskowa ....................................................................................... 31 2.5. Sfera przestrzenno-funkcjonalna ................................................................. 34 3. WYZNACZENIE OBSZARÓW ZDEGRADOWANYCH I DO REWITALIZACJI ........ 37 3.1. Metodologia wyboru obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji .... 37 3.1.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary ................................................................. 38 3.2. Identyfikacja zróżnicowania wewnętrzgminnego ........................................ 38 3.3. Analiza zjawisk negatywnych ....................................................................... 41 3.4. Wyniki delimitacji i wskazanie obszarów zdegradowanych ........................ 48 3.5. Zasięg terytorialny obszaru do rewitalizacji i uzasadnienie jego wyboru. .... 52 3.5.1. Obszary rewitalizacji ................................................................................. 52 3.5.2. Pogłębiona diagnoza dla obszarów rewitalizacji ..................................... 56 4. ZAŁOŻENIA GMINNEGO PROGRAMU REWITALIZACJI .................................. 63 4.1. Wizja obszarów zdegradowanych .................................................................. 63 4.2. Cele rewitalizacji – logika interwencji .......................................................... 64 4.3. Projekty rewitalizacyjne ............................................................................... 67 4.3.1. Projekty rewitalizacyjne kluczowe inwestycyjne .................................... 68 4.3.2. Projekty rewitalizacyjne kluczowe społeczne .................................................. 73 4.4. Projekty rewitalizacyjne uzupełniające ................................................................. 74 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów ........................................................................... 80 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów ........................................................................... 80 4.5.1. Projekty inwestycyjne ....................................................................................... 80 4.5.2. Projekty społeczne ............................................................................................ 80 4.6. Planowane efekty rewitalizacji ............................................................................. 81 4.7. Mechanizmy zapewnienia komplementarności .................................................... 81 4.7.1. Komplementarność przestrzenna ..................................................................... 82 4.7.2. Komplementarność problemowa ...................................................................... 82 4.7.3. Komplementarność proceduralno-instytucjonalna ........................................... 83 4.7.4. Komplementarność międzyokresowa ................................................................ 84 4.7.5. Komplementarność źródeł finansowania ........................................................... 84 5. PLAN FINANSOWY GPR .......................................................................................... 85 5.1. Plan finansowy GPR .............................................................................................. 85 5.1.2. Źródła finansowania projektów rewitalizacyjnych .............................................. 86 5.2. Analiza ryzyka wraz ze środkami zaradczymi ..................................................... 88 6. INSTRUMENTY WDRAŻANIA PROGRAMU, MONITORINGU i KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ 90 6.1. Organizacja procesu wdrażania .......................................................................... 90 6.2. Zasady współpracy pomiędzy sektorem publicznym, społecznym i gospodarczym 92 6.3. Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć ...................................................... 92 6.3.1. Oczekiwane wskaźniki realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji ............... 93 6.3.2. Oczekiwane wskaźniki realizacji w zakresie oddziaływania GPR .................... 95 6.3.3. Ewaluacja ........................................................................................................... 95 6.3.4. Aktualizacja ....................................................................................................... 96 22.214.171.124. Aktualizacja – wzór wniosku zadanie inwestycyjne ..................................... 96 126.96.36.199. Aktualizacja – wzór wniosku zadanie społeczne ......................................... 98 7. PODSUMOWANIE KONSULTACJI SPOŁECZNYCH ................................................. 101 7.1. Mechanizmy włączenia mieszkańców, przedsiębiorców i innych podmiotów i grup aktywnych w proces rewitalizacji ................................................................. 101 7.1.1. Procedura uspokożenia na etapie przygotowania programu rewitalizacji ....... 102 7.2. Procedura uspokożenia na etapie realizacji programu rewitalizacji ................... 106 7.3. Opiniowanie dokumentu w innych instytucjach .................................................. 107 8. OKREŚLENIE NIEZBĘDNYCH ZMIAN W UCHWAŁACH ........................................ 108 8.1. Specjalna Strefa Rewitalizacji ................................................................. 108 8.2. Zmiany w dokumentach planowania i zagospodarowania przestrzennego ...... 108 8.2.1. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego ................................................................. 108 8.2.2. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego .................................................................................. 108 8.3. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7, ust. 3...... 108 9. ANALIZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO ........................................... 109 ZAŁĄCZNIK 1............................................................................................................. 114 Mapa obszaru rewitalizacji .................................................................................... 114 ZAŁĄCZNIK 2............................................................................................................. 117 RAPORT Z DIAGNOZY .......................................................................................... 117 1. WSTĘP 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji Przemiany społeczno-gospodarcze na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza wywołane procesem globalizacji oraz transformacją ustrojową i wyzwaniami gospodarki wolnorynkowej spowodowały szereg niekorzystnych zjawisk i procesów na obszarach jednostek samorządu terytorialnego, takich jak degradacja tkanki materialnej oraz narastające problemy w sferze społeczno-gospodarczej. W takiej sytuacji szczególnego znaczenia zaczęło nabierać planowanie oraz realizacja kompleksowych projektów rewitalizacyjnych, obejmujących sferę przestrzenną, społeczną, gospodarczą, środowiskową i kulturową, a tym samym odpowiadających na indywidualny zestaw zidentyfikowanych problemów danego obszaru. Na potrzeby projektowania i wdrażania interwencji w ramach procesu rewitalizacji, współfinansowanych środkami Unii Europejskiej, rewitalizację należy rozumieć, jako: „wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez przedsięwzięcia całościowe (integrujące interwencję na rzecz społeczności lokalnej, przestrzeni i lokalnej gospodarki), skoncentrowane terytorialnie i prowadzone we współpracy z lokalną społecznością, w sposób zaplanowany oraz zintegrowany przez określenie i realizację programów rewitalizacji”$^1$. Podstawowym narzędziem tworzącym ramy operacyjne i płaszczyznę koordynacji działań rewitalizacyjnych jest program rewitalizacji, który opracowywany i przyjmowany jest przez samorząd gminy w drodze uchwały na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie gminnym. Ze względu na to, że celem rewitalizacji jest równoczesna odnowa społeczna, gospodarcza, kulturowa, przestrzenna (w tym także techniczna) oraz środowiskowa, nadanie nowych funkcji, remonty lub modernizacja techniczna infrastruktury muszą być środkiem, a nie celem rewitalizacji. Konieczne jest, by działania rewitalizacyjne w Gminie nie były działaniami przypadkowymi, ale by były ujęte w ramy zintegrowanego podmiotowo i przedmiotowo programu rewitalizacji. Gminny Program Rewitalizacji (GPR) powinien być programem wieloletnich działań zmierzających do wyprowadzenia obszarów zdegradowanych ze stanu kryzysu oraz stworzenia warunków do ich dalszego rozwoju poprzez optymalne wykorzystanie endogenicznych uwarunkowań i wzmacnianie lokalnych potencjałów. Objęcie danego obszaru programem lub planem rewitalizacji stanowi podstawę wspierania go poprzez instrumenty i narzędzia dedykowane rewitalizacji (programy unijne oraz krajowe) lub korzystania z preferencji w innych instrumentach, programach i działaniach sektorowych. W wyniku przeprowadzonej analizy wskaźników społecznych, gospodarczych, technicznych, przestrzенно-funkcjonalnych i środowiskowych dla Gminy Bobowa wyznaczono obszary zdegradowane i do rewitalizacji$^2$, nie wprowadzono Specjalnej Strefy Rewitalizacji w Gminie, co w konsekwencji spowodowało brak konieczności wprowadzenia niezbędnych --- $^1$ Narodowy Plan Rewitalizacji 2022 - Założenia, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, 2014, s. 4. $^2$ Uchwała Nr XXVII/230/16 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa zmian w uchwałach, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150 oraz z 2015 r. poz. 1322). Obszary do rewitalizacji zostały zatwierdzone Uchwałą Nr XXVII/230/16 Rady Miejskiej w Bobowej z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa (http://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/WDU_K/2016/7991/akt.pdf). Dla wyznaczonych obszarów do rewitalizacji opracowany został Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022. Program opracowano zgodnie z Ustawą o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 r. (Dz.U. 2015r. poz. 1777) oraz zasadami określonymi w Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, wydane przez Ministerstwo Rozwoju, Warszawa, 2 sierpnia 2016r. Program był szeroko konsultowany z władzami Gminy Bobowa, pracownikami Urzędu Miejskiego, przedstawicielami instytucji społecznych, publicznych, a także środowiska gospodarczego i organizacji pozarządowych z terenu Gminy Bobowa. Niniejszy Program wspiera realizację celów i działań sprecyzowanych w innych dokumentach planistycznych i strategicznych Gminy, wpływając na jej ożywienie gospodarcze, ekonomiczne oraz rozwój w sferze społecznej, kulturalnej i turystycznej. Wyznaczone obszary do rewitalizacji i zadania inwestycyjne przewidziane do realizacji są zgodne z kierunkami rozwoju Gminy określonymi w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego i Strategii Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020. Rewitalizacja jest ważną częścią myślenia o rozwoju Gminy - powinna stać się kluczowym programem społecznym i gospodarczym dla Gminy w odniesieniu do jego obszarów problemowych. Równocześnie jest ona procesem długotrwałym, kosztownym i wymagającym zachowania ciągłości oraz konsekwencji. Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa jest także narzędziem realizowania określonej w Strategii Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020, misji Gminy Gmina Bobowa w sposób nowoczesny i efektywny wykorzystuje: walory przyrodnicze stając się zagłębiem ekologicznych produktów rolnych, swój potencjał kulturowy związany z tradycją i zwyczajami ludowymi stając się ośrodkiem turystyki etnicznej, spuściznę historyczno-religijną, stając się domem spotkań ekumenicznych. Głównym założeniem Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy jest prowadzenie działań skoncentrowanych na prowadzeniu działań kompleksowych w celu inicjowania przemian przestrzennych, technicznych, ekonomicznych i przede wszystkim społecznych, których celem jest przywrócenie funkcjonalności poszczególnych terenów i stworzenie warunków --- 3 MR/H 2014-2020/20(2)08/2016 4 Przyjęta do realizacji przez Radę Miejską w dniu 25 maja 2015r. UCHWAŁA Nr VIII/61/15 dla rozwoju kapitału ludzkiego i społecznego na obszarze problemowym/zdegradowanym - wymagającym interwencji publicznej. Zgodnie z wytycznymi opracowany Gminny Program Rewitalizacji charakteryzuje się następującymi cechami: • kompleksowość ➢ działania całościowe i wielowymiarowe, uwzględniające aspekty: społeczny, ekonomiczny, przestrzenny, techniczny, środowiskowy i kulturowy, ➢ włączenie środków z EFRR, EFS, FS, innych publicznych oraz prywatnych. Proponowane do realizacji w ramach Programu działania odnoszą się do wszystkich pięciu sfer, w tym społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Zaplanowane Projekty rewitalizacyjne są przekrojowe, odpowiadają równocześnie na kilka celów strategicznych oraz kierunków działań. W ramach wykazania kompleksowości poszczególnych projektów w fiszkach projektowych odnotowano, cele i kierunki działań, do jakich poszczególne zadania się odnoszą. • koncentracja ➢ koncentracja na obszarach najbardziej zdegradowanych, tj. obszarach gminy gdzie skala problemów i zjawisk kryzysowych jest największa. Zgodnie z przedstawioną w Programie diagnozą obszary wyznaczone do rewitalizacji są obszarami cechującymi się największą koncentracją problemów społecznych, warto także zwrócić uwagę, iż obszary są ze sobą spójne przestrzennie. • komplementarność ➢ wzajemne oddziaływanie między projektami rewitalizacyjnymi, powiązanie działań rewitalizacyjnych ze strategicznymi decyzjami Rady Miejskiej Bobowa, ➢ efektywny system zarządzania projektami rewitalizacyjnymi (współdziałanie instytucji, spójność procedur itp.), kontynuacja i dopełnienie przedsięwzięć zrealizowanych w ramach polityki spójności 2007-2013. • partycypacja ➢ nierozerwalnie wpisane w proces rewitalizacji uczestnictwo we współdecydowaniu, ➢ musi mieć charakter realny charakter, ➢ stanowi fundament działań na każdym etapie procesu rewitalizacji: diagnozowania, programowania, wdrażania monitorowania i oceniania. Dla uzyskania ww. cech w ramach przedmiotowego Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa dokonano: ➢ pełnej diagnozy służącej wyznaczeniu obszaru zdegradowanego wskazanego w programie rewitalizacji oraz zdefiniowano dotykające go problemy. Diagnoza obejmuje łącznie kwestie społeczne, ekonomiczne, przestrzenne - infrastrukturalne i środowiskowe, a także kulturowe (w tym związane z dziedzictwem kulturowym) i techniczne, właściwego doboru narzędzi i interwencji do potrzeb i uwarunkowań danego obszaru, zsynchronizowania uzupełniających się działań w sferze społecznej, gospodarczej, przestrzennej (infrastrukturalnej i środowiskowej), ustalenia hierarchii potrzeb w zakresie działań rewitalizacyjnych, zrealizowania wynikającej z art. 5 rozporządzenia nr 1303/2013 zasady partnerstwa polegającej na łączeniu szerokiego grona partnerów (w szczególności lokalnych społeczności i przedsiębiorców, a także ekspertów) w procesy programowania i realizacji projektów rewitalizacyjnych w ramach programów operacyjnych oraz konsekwentnego, otwartego i trwałego dialogu z tymi podmiotami i grupami, których rezultaty rewitalizacji mają dotyczyć, poprzez: a) zbieranie uwag w postaci papierowej i elektronicznej, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w formularzy zamieszczonych na stronie Gminy Bobowa w Biuletynie Informacji Publicznej, b) spotkania, warsztaty, ankiety. otwarte konsultacje społeczne, badania ankietowe, indywidualne spotkania z ekspertami, zastosowania podejścia do rewitalizacji, jako istotnego elementu całościowej wizji rozwoju Gminy. Opracowany Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa składa się z następujących części: CZĘŚĆ WPROWADZAJĄCA, CZĘŚĆ DIAGNOSTYCZNO-ANALITYCZNA, CZĘŚĆ PROGRAMOWA. Część wprowadzająca zawiera ogólne informacje dotyczące metodologii opracowania GPR-u oraz opis zaangażowania społeczności lokalnej w ten proces, a także uwarunkowania zewnętrzne dokumentu, tj. strategiczno-programowe i środowiskowe. Część diagnostyczno-analityczna obejmuje charakterystykę obecnej sytuacji w Gminie Bobowa w sferze przestrzennej, społecznej, gospodarczej, środowiskowej i kulturowej wraz ze skwantyfikowanymi danymi oraz ich analizą, celem identyfikacji problemów i delimitacji obszarów kryzysowych w Gminie. Część programowa przedstawia najistotniejsze założenia procesu rewitalizacji zdegradowanych obszarów Gminy Bobowa w latach 2017-2022, tj.: cel strategiczny rewitalizacji, horyzont czasowy dokumentu, obszary problemowe określone przestrzennie wraz z celami głównymi i celami szczegółowymi. Ponadto zostały tutaj wskazane priorytetowe projekty do realizacji oraz system ich wdrażania. Ważnym elementem jest również opracowany system monitoringu skuteczności działań wraz z systemem wprowadzania modyfikacji w reakcji na zmiany w otoczeniu oraz sposób ewaluacji i komunikacji społecznej dokumentu. 1.2. Zasady horyzontalne rewitalizacji PARTYCYPACJA SPOŁECZNA Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 opracowany został z wykorzystaniem modelu ekspercko-partycypacyjnego, polegającego na możliwie szerokim udziale wszystkich interesariuszy w pracach nad Programem, przy jednoczesnym zaangażowaniu ekspertów zewnętrznych, odpowiadających między innymi za zorganizowanie procesu konsultacji społecznych oraz przygotowanie końcowej wersji dokumentu. Podczas prac nad diagnozą oraz założeniami Programu wykorzystano metody badawcze pozwalające dotrzeć do możliwie szerokiej grupy mieszkańców, umożliwiające uzyskanie opinii i indywidualnych ocen dotyczących kondycji poszczególnych obszarów definiowanych, jako problemowe. Metodologia uspokoczenia procesu tworzenia GPR była zastosowana w oparciu o wytyczne ustawy o rewitalizacji i obejmowała działania polegające w szczególności na: 1) poznaniu potrzeb i oczekiwań interesariuszy oraz dążeniu do spójności planowanych działań z tymi potrzebami i oczekiwaniami; 2) prowadzeniu, skierowanych do interesariuszy, działań edukacyjnych i informacyjnych o procesie rewitalizacji, w tym o istocie, celach, zasadach prowadzenia rewitalizacji, wynikających z ustawy, oraz o przebiegu tego procesu; 3) inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących rozwijaniu dialogu między interesariuszami oraz ich integracji wokół rewitalizacji; 4) zapewnieniu udziału interesariuszy w przygotowaniu dokumentów dotyczących rewitalizacji, w szczególności gminnego programu rewitalizacji; 5) wspieraniu inicjatyw zmierzających do zwiększania udziału interesariuszy w przygotowaniu i realizacji gminnego programu rewitalizacji; 6) zapewnieniu w czasie przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji możliwości wypowiedzenia się przez interesariuszy. Prace nad przygotowaniem Gminnego Programu Rewitalizacji przebiegały zgodnie z poniższym schematem: Upublicznie informacji o przystąpieniu do opracowywania GPR. Przyjęcie założeń i rozpoczęcie prac nad opracowanie obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Wybór zewnętrznego wykonawcy GPR Eurogrant Sp. z o.o. Zebranie potrzebnych dokumentów, danych statystycznych do opracowania raportu nt. obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa Konsultacje opracowanego raportu z Burmistrzem i zespołem pracowników Urzędu Miejskiego KONSULTACJE SPOŁECZNE - ANKIETY, SPOTKANIA, WARSZTATY nt. 1. Obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji w Gminie Bobowa 2. Zasad wyznaczania składu oraz zasad działania Komitetu Rewitalizacyjnego Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa. Przyjęcie Uchwał przez Radę Miejską w zakresie: obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji oraz zasad działania Komitetu Rewitalizacji KONSULTACJE SPOŁECZNE - WARSZTATY-ANKIETY Projektu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa upublicznie dokumentu Konsultacja dokumentu GPR z innymi instytucjami Poprawki i ostateczna redakcja dokumentu Przyjęcie uchwałą Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Przekazanie Gminnego Programu Rewitalizacji do Urzędu Marszałkowskiego Kompleksowa diagnoza Diagnoza przeprowadzona na potrzeby niniejszego opracowania ma charakter kompleksowy realizowany w oparciu o analizę danych ilościowych oraz jakościowych. Wyznaczenie obszarów kryzysowych zostało poparte analizą porównawczą udowadniającą konieczność podjęcia zintegrowanej interwencji na wyodrębnione obszary. Ze względu na konieczność przedstawienia danych dedykowanych każdemu z wyznaczonych obszarów zdegradowanych, korzystano z informacji gromadzonych przez odpowiednie wydziały i jednostki organizacyjne Urzędu Miejskiego w Bobowej. Pełna diagnoza dająca podstawę do wyznaczenia obszarów zdegradowanych oraz do rewitalizacji została zawarta w analizie pn. „Raport z diagnozy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji”. Koncentracja interwencji Efektem prac nad „Gminnym Programem Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023” jest wyznaczenie dwóch ograniczonych terytorialnie obszarów o charakterze kryzysowym – koncentracja interwencji w wymiarze terytorialnym obejmuje tereny zdegradowane na obszarze wybranych jednostek urbanistycznych 2 sołectw: Bobowa (podobszar I i podobszar II) i Siedliska (podobszar III), jako obszar do rewitalizacji, wymagające wsparcia. Powierzchnia tych obszarów do rewitalizacji obejmuje 3,8815 ha co stanowi 0,08% powierzchni Gminy Bobowa. Wyznaczony obszar do rewitalizacji zamieszkuje 160 osób i stanowią 1,63% ogólnej liczby mieszkańców Gminy Bobowa. Koncentracja interwencji w wymiarze tematycznym - zaplanowane działania w ramach zintegrowanych projektów rewitalizacyjnych obejmują określone dziedziny przewidziane do realizacji ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Wymiar społeczny oraz techniczny i przestrzenny został zdefiniowany w oparciu o kompleksową diagnozę sytuacji społecznej Gminy, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru kryzysowego. Planowanie finansowe Planowanie finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 było przeprowadzone w oparciu o możliwość rzeczywistego zbudowania montażu finansowego dla poszczególnych projektów rewitalizacyjnych. Projekty gminne posiadają zabezpieczenie w postaci wkładu finansowego w Wieloletniej Prognozie Finansowej. Szczegółowe informacje na temat montażu finansowego znajdują się w rozdziale 5 niniejszego opracowania. Założenia finansowe częściowo mają charakter indykatywny wynikający z długookresowego charakteru dokumentu oraz potencjalnych zmian w zakresie wdrażania Gminnego Programu Rewitalizacji. 1.3. Nawiązanie do dokumentów strategiczno-programowych Gminny Program Rewitalizacji odnosząc się w swych założeniach do zidentyfikowanych problemów mieszkańców na zdegradowanych obszarach gminy, uwzględnia kontekst innych dokumentów strategicznych na szczeblu lokalnym (stanowiąc istotny element całościowej wizji rozwoju jednostki), a także regulujących działania w przedmiotowym obszarze na szczeblu regionalnym, krajowym oraz europejskim. W związku z tym, komplementarność z innymi działaniami oraz priorytetami wpływa na skuteczność i efektywność procesu rewitalizacji. | Lp. | Nazwa dokumentu | Nawiązanie GPR-u do zapisów dokumentu strategicznego | |-----|---------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------| | | **POZIOM EUROPEJSKI** | | | 1. | Europa 2020 - Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu | Priorytet III. Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu - wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną. Ponadto, wpływa na osiągnięcie 3 z 5 celów głównych: CEL 1 Osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia na poziomie 75% wśród kobiet i mężczyzn w wieku 20-64 lata. CEL 4 Podniesienie poziomu wykształcenia, zwłaszcza poprzez dążenie do zmniejszenia odsetka osób zbyt wcześnie kończących naukę do poniżej 10% oraz poprzez zwiększenie, do co najmniej 40% osób w wieku 30-34 lat mających wykształcenie wyższe lub równoważne. CEL 5 Wspieranie włączenia społecznego, zwłaszcza przez ograniczanie ubóstwa, mając na celu wydzwignięcie z ubóstwa lub wykluczenia społecznego co najmniej 20 mln obywateli. | | | **POZIOM KRAJOWY** | | | 2. | Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju | Obszar Konkurencyjności i innowacyjności gospodarki: Innowacyjność gospodarki i kreatywność indywidualna: Cel 3 Poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach oraz podniesienie konkurencyjności nauki; Kapitał Ludzki: Cel 6 Rozwój kapitału ludzkiego poprzez wzrost zatrudnienia i stworzenie „workfare state”; Obszar Równoważenia potencjału rozwojowego regionów Polski: Rozwój regionalny: Cel 8 Wzmocnienie mechanizmów terytorialnego równoważenia rozwoju dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych; Obszar Efektywności i sprawności państwa: Kapitał społeczny: Cel 11 Wzrost społecznego kapitału rozwoju. | | 3. | Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary wiejskie | Cel główny: Efektywne wykorzystywanie specyficznych regionalnych i innych terytorialnych potencjałów rozwojowych dla osiągania celów rozwoju kraju - wzrostu, zatrudnienia i spójności w horyzoncie długookresowym. Cel 2 Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów problemowych („spójność”). | | | | | |---|---|---| | 4. | Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (Warszawa 2017) | Głównym celem Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju jest tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym. Cele rewitalizacji wpisuje się 2 cel szczegółowy Strategii: Cel szczegółowy II - Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony, w zakresie: poprawy dostępności usług świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne oraz wzrost i poprawa wykorzystania potencjału kapitału ludzkiego na rynku pracy. Oczekiwanym efektem realizacji Strategii w perspektywie długookresowej dla obywateli będzie wzrost ich dochodów oraz poprawa jakości życia, rozumiana jako stworzenie przyjaznych warunków bytowych, przede wszystkim dla rodzin; zapewnienie odpowiedniej jakości edukacji i szkoleń, podwyższających kwalifikacje i kompetencje obywateli; wzrost zatrudnienia i lepsze jakościowo miejsca pracy; poprawa dostępu do infrastruktury; Planowane efekty GPR w Gminie Bobowa są zbliżone z oczekiwanymi efektami realizacji Strategii. | | 5. | Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 | Tworzenie estetycznej i uporządkowanej przestrzeni zgodnie z zasadami ładu przestrzennego, respektując zróżnicowane kulturowo i historycznie tradycje architektoniczne oraz w możliwie jak największym stopniu zachowującą walory naturalnego krajobrazu przyrodniczego. 1). Cel 2. Poprawa spójności wewnętrznej i terytorialne równoważenie rozwoju kraju poprzez promowanie integracji funkcjonalnej, tworzenie warunków dla rozprzestrzeniań się czynników rozwoju, wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich oraz wykorzystanie potencjału wewnętrznego wszystkich terytoriów. 2). Cel 4. Kształtowanie struktur przestrzennych wspierających osiągnięcie i utrzymanie wysokiej jakości środowiska przyrodniczego i walorów krajobrazowych Polski. | | 6. | Umowa Partnerstwa5 | Głównym celem jest zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawa spójności społecznej i terytorialnej kraju oraz poprawa efektywności administracji publicznej. 1). Cel Tematyczny 3. Wzmocnianie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego (w odniesieniu do EFRROW), finansowego, doradczego i szkoleniowego. 2). Cel tematyczny 4. Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach. 3). Cel tematyczny 6. Zachowanie i ochrona środowiska naturalnego oraz wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami. 4). Cel tematyczny 8. Promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników. 5). Cel tematyczny 9. Wspieranie włączenia społecznego i walka | 5 Umowa Partnerstwa (UP) jest dokumentem określającym strategię interwencji funduszy europejskich w ramach trzech polityk unijnych: polityki spójności, wspólnej polityki rolnej (WPR) i wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) w Polsce w latach 2014-2020. (grudzień 2015r.) | | | | |---|---|---| | 7. | Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020 | Głównym celem jest umożliwienie pełnego wykorzystania potencjału zasobów ludzkich, poprzez wzrost zatrudnienia i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw i ich pracowników, podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa, zmniejszenie obszarów wykluczenia społecznego oraz wsparcie dla budowy struktur administracyjnych państwa. 1). Cel 3. Poprawa sytuacji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym | | 8. | Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 | Głównym celem jest wspieranie procesów i inicjatyw, które wzmocniają wolę działania obywateli na rzecz dobra wspólnego i przyczyniają się do wzmocenia zaufania, jako jednego z podstawowych komponentów życia społecznego, gospodarczego i kulturowego. 1). Cel 4. Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego. | | | | | |---|---|---| | 9. | Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2020 | Głównym celem jest efektywne wykorzystanie potencjałów regionalnej szansy dla rozwoju gospodarczego oraz wzrost spójności społecznej i przestrzennej małopolski w wymiarze regionalnym, krajowym i europejskim. 1). Obszar 1. Gospodarka wiedzy i aktywności. 1.4 Rozwój kształcenia zawodowego i wspieranie zatrudnienia (poprawa jakości i efektywności usług w zakresie planowania i rozwoju kariery zawodowej oraz wspierania zatrudnienia). 1.5 Wzmacnianie i promocja przedsiębiorczości (wzmacnianie potencjału oraz rozwój sieci instytucji otoczenia biznesu). 2). Obszar 2. Dziedzictwo i przemysły czasu wolnego. 2.1 Ochrona małopolskiej przestrzeni kulturowej (kompleksowa rewitalizacja obszarów zdegradowanych oraz powstrzymanie degradacji wartościowych krajobrazów kulturowych oraz dewastacji obiektów zabytkowych). | | | | | |---|---|---| | | 2.2 Zrównoważony rozwój infrastruktury oraz komercjalizacja usług czasu wolnego (turystyka aktywna, rekreacyjna na terenach wiejskich). 2.4 Wzmocnienie promocji dziedzictwa regionalnego oraz oferty przemysłów czasu wolnego (aktywna i skuteczna promocja oraz wsparcie regionalnej oferty przemysłów czasu wolnego, w szczególności markowych produktów turystycznych i wydarzeń kulturalnych, w tym artystycznych i twórczych). 3). Obszar 5. Rozwój miast i terenów wiejskich. 5.1 Rozwój funkcji lokalnych centrów usług publicznych (poprawa standardu świadczenia oraz dostępności podstawowych usług publicznych w zakresie lokalnej infrastruktury społecznej o charakterze: edukacyjnym, kulturalnym, rekreacyjnym i sportowym, zdrowotnym, w szczególności na obszarach o najniższej dostępności do usług publicznych). 5.2 Rozwój gospodarczy małych i średnich miast oraz terenów wiejskich (aktywizacja gospodarcza terenów wiejskich). 5.3 Funkcjonalne zarządzanie przestrzenią na poziomie lokalnym (rewitalizacja obszarów zdegradowanych, rozumiana jako podniesienie atrakcyjności przestrzeni publicznych oraz ochronę krajobrazu i ładu przestrzennego na obszarach wiejskich poprzez zachowanie unikatowych form krajobrazu rolniczego). | | | | Strategia dla Rozwoju Polski Południowej w Obszarze Województw Małopolskiego i Śląskiego do roku 2020 | Główny celem jest koordynacja wspólnych przedsięwzięć dotyczących dużego terytorium i ukierunkowanych na wykorzystanie korzyści ze zintegrowanego i wielosektorowego podejścia do wspólnych działań strategicznych oraz na rzecz inteligentnego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. 1) Cel 2. Polska Południowa przestrzenią partnerskiej współpracy na rzecz efektywnego wykorzystania możliwości rozwojowych. 2) Cel 3. Polska Południowa miejscem przyciągającym ludzi, podmioty i inicjatywy wzmacniające potencjały makroregionu. | | | Subregionalny Program Rozwoju na lata 2014-2020 dla Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011-2020 | Głównym celem jest wspieranie polityki rozwoju poszczególnych Subregionów z ukierunkowaniem na wykorzystanie wewnętrznego potencjału i zasobów terytorialnych, szczególnie istotnym w Małopolsce, która należy do grupy województw o jednym z najwyższych poziomów wewnętrzregionalnych dysproporcji. Gmina Bobowa leży w subregionie sądeckim dla którego działania koncentrują się na działaniach: Działanie 1.1. Lepsze warunki dla rozwoju przedsiębiorczości | | | | | |---|---|---| | 12. | | Działanie 2.4. Wysoka jakość kapitału intelektualnego mieszkańców subregionów Działanie 1.2. Wysoka wewnętrzna i zewnętrzna, dostępność transportowa subregionów Działanie 2.2. Dobry stan środowiska naturalnego | | | | | |---|---|---| | 13. | Strategia Rozwoju Gminy Bobowa na lata 2015-2020 | Cele strategiczne są odpowiedzią na problemy zidentyfikowane w Gminie Bobowa na podstawie analizy stanu społeczno-gospodarczego Gminy. Cele strategiczne wynikają ze sformułowanej wcześniej wizji rozwoju Gminy. Wytyczają ścieżki, którymi trzeba podążać, by osiągnąć założony w niej stan. Niniejsza Strategia postawiła przed sobą 7 celów strategicznych. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji wpisują się w cel strategiczny 6: Rewitalizacja przestrzenna, gospodarcza i społeczna. | | | | | |---|---|---| | 14. | Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Bobowa na lata 2013 - 2020 | Celem głównym strategii jest podejmowanie działań w zakresie organizacji wsparcia dla osób podlegających wykluczeniu społecznemu i poprawa ich sytuacji. Działania te związane są z rozwiązywaniem problemów społecznych, takich jak walka z bezrobociem, ubóstwem, patologiami czy wykluczeniem społecznym. Wskazane priorytety: I. Zmniejszenie marginalizacji społecznej oraz zapewnienie godnego życia osobom niepełnosprawnym. II. Poprawa jakości życia ludzi starszych oraz wspieranie aktywności ludzi w podeszłym wieku i ich rodzin. III. Zintegrowane działania na rzecz rodzin ze szczególnych uwzględnieniem rodzin wielodzietnych, niepełnych i zagrożonych patologią. Są zbieżne z celami prowadzenia rewitalizacji na wyznaczonych obszarach. | 2. DIAGNOZA GMINY Diagnoza zawarta w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa obejmuje pogłębioną analizę obszarów do rewitalizacji w zakresie: 1. Problemów społecznych dla określenia potrzeb podjęcia wyprzedzających działań o charakterze społecznym (dotyczącym rozwiązywania problemów społecznych oraz pobudzających aktywność lokalną). 2. Czynników i zjawisk kryzysowych obejmuje także analizę zjawisk gospodarczych, funkcjonalno-przestrzennych, środowiskowych oraz kulturowych, stan wyposażenia w infrastrukturę techniczną oraz stan techniczny obiektów budowlanych. Diagnozy czynników i zjawisk kryzysowych dokonano w oparciu o współpracę z lokalną społecznością, organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorcami, jak i innymi interesariuszami obszarów zdegradowanych poprzez przeprowadzenie konsultacji społecznych, a także przez dokonanie analizy danych ilościowych. Szczegółowa analiza przeprowadzona na podstawie danych statystycznych pozwoliła wyodrębnić obszary charakteryzujące się największą koncentracją problemów. Materiały, niezbędne do sporządzania analiz, potrzebnych do zdiagnozowania obszarów problemowych w gminie, pozyskano z zasobów Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Miejskiego w Bobowej (ewidencje ludności, podmiotów gospodarczych, gruntów i budynków), Powiatowego Urzędu Pracy, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i innych. Analiza zjawisk kryzysowych została przeprowadzona w oparciu o cztery rodzaje sfer: 1. Sfera funkcjonalno-przestrzenna, 2. Sfera społeczna, 3. Sfera gospodarcza, 4. Sfera środowiskowa. Analiza przeprowadzona w wyżej wymienionych sferach pozwala wyszczególnić miejsca charakteryzujące się największą koncentracją problemów, a tym samym pozwala określić zasiegu terytorialny obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Wystąpienie powyższych zjawisk, w różnych konfiguracjach bądź wszystkich równocześnie, świadczy o kryzysowej sytuacji danego obszaru. Taka szeroka ocena i identyfikacja potrzeb rewitalizacyjnych pozwoliła na przygotowanie projektów o bardziej złożonym, kompleksowym charakterze i większym oddziaływaniu. 2.1. Analiza zjawisk funkcjonalno-przestrzennych 2.1.1. Położenie i uwarunkowania przestrzenne Gmina Bobowa położona jest w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, nad rzeką Białą Tarnowską, na trasie Tarnów - Nowy Sącz. Rysunek 1. Położenie gminy na tle powiatu gorlickiego Gmina Bobowa leży na szerokości geograficznej północnej 49,11 stopni i długości geograficznej wschodniej 20,57 stopni, około 280 m n.p.m. Tereny gminy zlokalizowane są na Pogórzu Rożnowskim, w dolinie rzeki Biała. Od południa gmina Bobowa jest otoczona Górami Grybowskimi, od zachodu Podgórzem Ciężkowickim, natomiast od wschodu sąsiaduje z Obniżeniem Bużańsko-Bieckim, stanowiącym część Dolów Jasielsko-Sanockich. Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne. Gmina zajmuje obszar 49,84 km², stanowi to 5,15% powierzchni powiatu gorlickiego. Gmina Bobowa składa się z 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Największą miejscowością jest Bobowa, będąca siedzibą władz Gminy. Natomiast najmniejsza jest Sędziszowa (6,8%). 2.1.2. Polityka przestrzenna gminy Podstawowym dokumentem regulującym warunki zabudowy i zagospodarowania przestrzennego jest Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy oraz Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa. --- 6 Uchwała Nr XIV/101/99 Rady Gminy Bobowa z dnia 6 grudnia 1999 r. w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobowa. Polityka przestrzenna stanowi świadomą działalność podmiotu publicznego, jakim jest samorząd gminy. Studium kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy ma na celu określenie długofalowego procesu kształtowania i ewolucji struktury przestrzennej jej obszaru wynikającą z uwarunkowań stanu, potrzeb i wymogów ochrony środowiska, przyrody, krajobrazu i dziedzictwa kulturowego, uwarunkowań, potrzeb i możliwości rozwoju społeczno-gospodarczego gminy, a także kierunków polityki przestrzennej przyjętej przez państwo oraz regulacji prawnych dotyczących gospodarki przestrzennej. Przyjęcie zasady zrównoważonego rozwoju oznacza trwałe dążenie do zachowania równowagi pomiędzy procesami związanymi z wykorzystaniem zasobów gminy przez wszystkich użytkowników przestrzeni, a prawidłowym funkcjonowaniem środowiska przyrodniczego. W urbanizującej się gminie, w połączeniu z urbanizacją pobliskich obszarów i rozwojem Gorlic osiągnięcie zrównoważonego rozwoju jest dużym wyzwaniem. Główny cel polityki przestrzennej Gminy kierunekuje także realizację celów w sferach: społecznej, ekonomicznej, przyrodniczej, kulturowej, przestrzennej, komunikacyjnej. Zaplanowana do przeprowadzenia rewitalizacja w gminie wpisuje się w dążenie Gminy do zrównoważonego rozwoju poprzez wsparcie określonych w Studium celów strategicznych sfery społecznej: - zapewnienie dogodnych warunków przestrzennych dla realizacji życiowych potrzeb i aspiracji mieszkańców gminy (mieszkanie, wykształcenie, praca, wypoczynek, opieka zdrowotna, opieka na starość), - zapewnienie obsługi mieszkańców w zakresie usług publicznych na poziomie akceptowanych standardów ilościowych i jakościowych, - działanie w kierunku sukcesywnego (dalszego) obniżania stopy bezrobocia w gminie do wielkości akceptowanej społecznie, - kształtowanie elementów systemu przestrzeni publicznej gminy służącej zaspokojeniu potrzeb w dziedzinie usług, rekreacji itp. oraz umożliwiającej rozwój więzi społecznej mieszkańców gminy. 2.1.3. Infrastruktura techniczna Drogi - komunikacja Sieć drogowa na terenie Gminy Bobowa jest dość dobrze rozwinięta. Komunikację gminy stanowią: drogi wojewódzkie nr 977 i nr 981 o łącznej długości na terenie gminy – 14,08 km, drogi powiatowe, o łącznej długości 13,26 km oraz drogi gminne o długości 144,96 km. Na terenie Gminy Bobowa brak jest dróg krajowych. Ponadto Gmina posiada bardzo dobre połączenie kolejowe z Nowym Sączem i Tarnowem oraz autobusowe z Gorlicami. Komunikację PKS uzupełniają prywatnebusy, które kursują pomiędzy sąsiednimi gminami Grybów, Ciejkowice, Gorlice i Nowy Sącz. Droga wojewódzka nr 981 wraz ze stanowiącą jej przedłużenie drogą wojewódzką nr 977 jest ważnym korytarzem transportowym o kierunku północ – południe we wschodniej części --- 7 Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa uchwalony został Uchwałą Nr IV/25/03 Rady Gminy Bobowa z dnia 27 stycznia 2003 r. województwa, łącząc trzy powiaty: tarnowski, nowosądecki i gorlicki, oraz zapewniając dostęp bezpośrednio z kierunku północnego do uzdrowisk w Krynicy, Muszynie, Dolinie Popradu, przejścia granicznego Leluchów - Plavec. **Gospodarka wodno-ściekowa** Z instalacji wodociągowej korzysta tylko 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015). Obecnie długość sieci wodociągowej na terenie Gminy Bobowa wynosi 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy 51,4 km. Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacje uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. Urząd Miejski w Bobowej jest właścicielem i eksploatatorem sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni. Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 80,2 km wraz z przyłączami$^8$. z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługuwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne – przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. Ujęte ścieki odprowadzane siecią kanalizacyjną lub przetransportowane przez tabor asenizacyjny trafiają do oczyszczalni ścieków w Siedliskach. Zlewnią dla wszystkich ścieków bytowych z terenu Gminy Bobowa jest oczyszczalnia ścieków w Siedliskach. Stan sieci kanalizacyjnej jest dobry. Większość to sieci budowane po 1997 roku. Oczyszczalnia ścieków w Siedliskach została zaprojektowana na przepustowość 1080 m³/d oraz dla równoważnej liczby mieszkańców RLM = 1560. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Białej Tarnowskiej w Bobowej. **Tabela 1. Liczba ludności korzystającej z sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na terenie Gminy Bobowa** | Wyszczególnienie | jm | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-----------------------------------|------|------|------|------|------| | Liczba ludności ogółem w Gminie Bobowa | osoba | 9564 | 9563 | 9613 | 9822 | | Ludność korzystająca z sieci wodociągowej | osoba | 3135 | 3242 | 3291 | 3424 | | % korzystających z sieci wodociągowej | | 32,78% | 33,90% | 34,23% | 34,86% | | Ludność korzystająca z sieci kanalizacyjnej | osoba | 2036 | 2819 | 3600 | 3679 | | % ludności korzystających z sieci kanalizacyjnej | | 21,29% | 29,48% | 37,45% | 37,46% | **Gospodarka odpadami** 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 01.07.2011r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ustawa ta wprowadziła zupełnie nowe $^8$ dane GUS https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/tablica podejście do systemu gospodarki odpadami komunalnymi. System ten zaczął obowiązywać od 01 lipca 2013 r. Odpady komunalne na terenie Gminy Bobowa są odbierane ze wszystkich nieruchomości, zarówno zamieszkałych, jak też niezamieszkałych (firmy, instytucje, prowadzący działalność gospodarczą, właściciele działek rekreacyjnych, ogrody działkowe itp.). Gospodarka odpadami na terenie województwa małopolskiego realizowana jest zgodnie z Planem gospodarki odpadami dla województwa małopolskiego (PGOWM9). Nowy PGOWM został opracowany na lata 2012-2017 z perspektywą do 2020. Jego realizacja jest oparta o regiony gospodarowania odpadami (RGOK) i instalacje regionalne. Zaopatrzenie w gaz Z danych GUS wynika, że 63,8% mieszkańców gminy korzysta z instalacji gazociągowych, z czego w mieście Bobowa odsetek ten wynosi 66,8%, natomiast na pozostały obszarze gminy - 62,5%. Długość czynnej sieci gazowej na terenie gminy wynosi 123,762 km. W 2015 r. było 1435 odbiorców gazu (gospodarstwa dom.), z czego prawie połowa wykorzystywała gaz do ogrzewania mieszkań (711). W mieście gazem jest ogrzewanych 517 gospodarstw domowych. Systematycznie wzrasta liczba mieszkańców korzystających z sieci gazowej, zwłaszcza w nowych budynkach. 2.2. Sfera społeczna 2.2.1. Demografia Gmina Bobowa na tle gmin sąsiednich jak i na tle całego powiatu gorlickiego jest gminą średnią pod względem liczby mieszkańców, i średnią pod względem wielkości powierzchni. Porównując pełne lata statystyczne według informacji posiadanych przez GUS, liczba ludności rośnie. Gminę Bobowa w roku 2015 (31.12.2015 r.) zamieszkiwało 9822 osób. Ludność Gminy Bobowa stanowi ponad 9% ludności powiatu gorlickiego, 0,82% ludności gmin miejsko-wiejskich województwa małopolskiego oraz 0,29% całego województwa. Tabela 2. Ludność Gminy Bobowa na tle województwa, powiatu gorlickiego i gmin wiejskich województwa (stan na 31.12.2015 r.) | MAŁOPOLSKIE | 3 372 618 osób | |-------------|----------------| | MALOPOLSKIE - GMINY MIEJSKO -WIEJSKIE | 1 200 054 osób | | 0,29% | 0,82 % | | Powiat gorlicki | 109 140 osób | | 9% | Gmina Bobowa 9822 osób | Gęstość zaludnienia tego terenu wynosi 195 osób na km². Poniższa tabela przedstawia rozkład ludności w miejscowościach gminy. Najwięcej osób zamieszkuje miejscowości: Bobowa (3120 osób), Siedliska (1596 osób), Brzana (1381 osób), natomiast najmniej w Sędziszowej (566 osób). Największa gęstość zaludnienia występuje w miejscowościach Bobowa, Siedliska i Sędziszowa, najmniejsze zaś jest w miejscowościach Stróżna i Brzana. --- 9 Plan Gospodarki Odpadami Województwa Małopolskiego (PGOWM) 10 Źródło: Urząd Gminy Bobowa 11 Źródło: Podregiony 2016_woj.malopolskie /GUS Kraków Wskaźnik gęstości zamieszkania gminy jest niższy o ok.12,16% od średniej gęstości zaludnienia województwa małopolskiego, liczącej około 222 osoby/km², wyższy o ok.59% od średniej w kraju, liczącej 122 osoby/km². Również w porównaniu do gmin miejsko-wiejskich województwa (średnio 122 osób/1km²), obszar gminy charakteryzuje się znacznie większym zagęszczeniem ludności. Wśród gmin powiatu gorlickiego, gmina Bobowa, zajmuje 2 miejsce wśród gmin w powiecie (na 9 gmin). **Tabela 3. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa** | lp. | Sołectwo | Liczba ludności ogółem | % do ogółu | |-----|------------|------------------------|-------------| | 1 | Bobowa | 3120 | 31,77 | | 2 | Brzana | 1381 | 14,06 | | 3 | Jankowa | 1095 | 11,15 | | 4 | Sędziszowa | 566 | 5,76 | | 5 | Siedliska | 1596 | 16,25 | | 6 | Stróżna | 950 | 9,67 | | 7 | Wilczyska | 1114 | 11,34 | | | **Razem** | **9822** | **100** | *Źródło: UM Bobowa* Obecnie w Gminie Bobowa zaobserwować można zaobserwować prawie równomierny rozkład ludności pod względem płci, liczba kobiet przewyższa nieznacznie liczbę mężczyzn (ok.0,18%). **Tabela 4. Struktura ludności Gminy Bobowa w podziale na płeć w latach 2012-2015** | | jm | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-------|----|------|------|------|------| | **ogółem** | osoba | 9564 | 9563 | 9613 | 9822 | | **mężczyźni** | osoba | 4855 | 4854 | 4864 | 4920 | | | % | 50,76% | 50,76% | 50,60% | 50,09% | | **kobiety** | osoba | 4709 | 4709 | 4749 | 4902 | | | % | 49,24% | 49,24% | 49,40% | 49,91% | *Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL)* Z kolei w aspekcie struktury wiekowej wg ekonomicznych kategorii wieku, w Gminie Bobowa na przestrzeni lat widoczny jest korzystny trend wzrostowy w zakresie liczby osób w wieku produkcyjnym, przy równoczesnym spadku liczby mieszkańców najmłodszych, będących w wieku przedprodukcyjnym. Według informacji z 2015 r., 65,98% ogółu lokalnej społeczności to osoby w wieku produkcyjnym, osób w wieku przedprodukcyjnym jest 19,97%, a w poprodukcyjnym 14,05% ogółu. Tabela 5. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku - Gmina Bobowa [2012-2015] | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------------|--------|--------|--------|--------| | ogółem | 9564 | 9563 | 9613 | 9822 | | w wieku przedprodukcyjnym | 2004 | 1994 | 1968 | 1961 | | w wieku produkcyjnym | 6269 | 6257 | 6296 | 6481 | | w wieku poprodukcyjnym | 1291 | 1312 | 1349 | 1380 | | % udział w ogólnej liczbie mieszkańców | | | | | | w wieku przedprodukcyjnym | 20,95% | 20,85% | 20,47% | 19,97% | | w wieku produkcyjnym | 65,55% | 65,43% | 65,49% | 65,98% | | w wieku poprodukcyjnym | 13,50% | 13,72% | 14,03% | 14,05% | Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL) Struktura ekonomiczna grup wiekowych na chwilę obecną jest dość korzystna. Analizując dane statystyczne stanu ludności w Gminie Bobowa w analizowanym okresie 2012-2015, zauważymy ogólnie wzrost ludności (o 2,70%). Z analizy wynika, iż na terenie Gminy Bobowa obserwowany jest proces starzenia się społeczeństwa - liczba osób starszych rośnie w stosunku do lat ubiegłych (wzrost o 0,55%). Jednocześnie zauważalny jest spadek osób w wieku przedprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności (wzrost o 0,99%). Tempo zmian w strukturze ekonomicznej ludności w Gminie Bobowa nie jest korzystne, liczba osób w wieku przedprodukcyjnym zmniejsza się szybciej niż w wieku poprodukcyjnym. Tempo zmian w strukturze ekonomicznej ludności | | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------------|--------|--------|--------| | w wieku przedprodukcyjnym | -0,10% | -0,38% | -0,51% | | w wieku produkcyjnym | -0,12% | 0,07% | 0,49% | | w wieku poprodukcyjnym | 0,22% | 0,31% | 0,02% | Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS(BDL) Zmiany w strukturze ludności stanowią wyzwanie dla nowej polityki rozwoju, w szczególności w zakresie wzmacniania atrakcyjności osadniczej i dostosowywania systemu świadczenia usług publicznych - głównie w obszarze polityki społecznej i edukacji. 2.2.2. Rynek pracy i bezrobocie Bezrobocie jest zjawiskiem polegającym na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i chcących pracować nie znajduje żadnego zatrudnienia. W Polsce, zgodnie z Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolna... i gotowa do podjęcia zatrudnienia, co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaocznym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Cechą specyficzną polskiego bezrobocia jest stosunkowo niska aktywność bezrobotnych, zarejestrowanych, jako osoby poszukujące pracy, w podejmowaniu wysiłków na rzecz szybkiego formalnego zatrudnienia. Ponadto osłabienie aktywności w tym obszarze wynika często ze zbyt małej różnicy między możliwym do uzyskania zarobkiem z tytułu legalnego zatrudnienia, a wysokością zasiłku dla bezrobotnych, przy jednoczesnej możliwości zatrudnienia „na czarno”. Zjawisko bezrobocia stanowi jeden z najtrudniejszych problemów społeczno-gospodarczych, pociąga za sobą negatywne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 zarejestrowanych osób w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. **Struktura bezrobotnych wg wieku** W 2015 roku wśród bezrobotnych zmniejszył się odsetek ludzi młodych w wieku do 35 lat, ale nadal ludzie młodzi stanowili liczną grupę - 48, 7% ogółu bezrobotnych. Odsetek bezrobotnej młodzieży w wieku do 25 lat zmniejszył się o 3,5 punktu procentowego z 23,2% do 19,7%, a odsetek osób w wieku 25-34 lata wzrósł nieznacznie z 28,6% do 29,0%. Natomiast udział osób ze starszych grup wiekowych pow. 35 lat, wzrósł łącznie o 3,1 punktu procentowego, w porównaniu do poziomu z końca 2014 roku. Najbardziej w ostatnich 3 latach wzrasta odsetek osób najstarszych powyżej 60 roku życia. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. były 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. **Tabela 6. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r.** | L.P. | Miejscowości | Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem | Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy | |------|----------------|---------------------------------------------|--------------------------------------------------| | 1. | Bobowa | 121 | 50 | | 2. | Brzana | 53 | 31 | | 3. | Jankowa | 36 | 16 | | 4. | Sędziszowa | 25 | 14 | | 5. | Siedliska | 82 | 43 | | 6. | Stróżna | 33 | 17 | | 7. | Wilczyska | 33 | 15 | | | **GMINA OGÓŁEM** | **383** | **186** | *Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach* W Gminie Bobowa osoby bezrobotne długotrwałe stanowią 48,6% wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych gminy. Na koniec grudnia 2015 r. średnia stopa bezrobocia w Polsce wynosiła 9,8%. Małopolska ze stopą 8, 4% zajmowała trzecie miejsce w kraju, pod względem najniższej stopy bezrobocia. Powiat gorlicki, ze stopą bezrobocia 11,3%, zajmował 15 miejsce na liście. --- 12 Informacja roczna o sytuacji na rynku pracy w regionie gorlickim w 2015 roku -źródło: PUP Gorlice powiatów w Małopolsce, a wskaźnik stopy był o 1,1% niższy w porównaniu do stanu z końca listopada 2014 roku (12,9%). Tabela 7. Bezrobocie - stan na 31.12.2015 r. (PUP Gorlice) | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------|------|------|------|------| | Polska | 13,4 | 13,4 | 11,4 | 9,8 | | województwo małopolskie | 11,4 | 11,5 | 9,7 | 8,4 | | powiat gorlicki | 15,1 | 15,3 | 13,4 | 11,3 | Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). W Gminie Bobowa na koniec 2015r. zarejestrowanych było 383 osób, wśród których 60,83% stanowiły kobiety. Najliczniejszą grupę bezrobotnych ogółu bezrobotnych z Gminy Bobowa stanowiły osoby do 30 roku życia (48,3%). Prawo do zasiłku posiadało zaledwie 13,6% ogółu zarejestrowanych. Wśród bezrobotnych 48,56% to osoby długotrwałe bezrobotni. W Gminie Bobowa odnotowano wzrost liczby bezrobotnych (dynamika=103%). Wśród bezrobotnych dominują osoby z wykształceniem zasadniczym (33,9%). Rysunek 2. Wykształcenie bezrobotnych mieszkańców Gminy Bobowa zarejestrowanych w PUP Gorlice (stan na 31.12.2015r.) Według stanu na dzień 31.12.2015 roku bezrobotni bez stażu pracy stanowili 20,1% ogółu zarejestrowanych osób w PUP Gorlice. Największy odsetek osób bez stażu pracy był wśród bezrobotnych z Gminy Bobowa (29,2%). Brak pracy lub jej utrata jest przyczyną wielu bardzo niepokojących zjawisk społecznych (tj. patologia, przestępczość czy uzależnienia od alkoholu), a także czynnikiem skutecznie ograniczającym popyt wewnętrzny. Długotrwałe występowanie tych efektów bezrobocia w konsekwencji wpłynie bezpośrednio na wzrost wydatków Gminy na pomoc społeczną w zakresie likwidacji lub minimalizacji. tych zjawisk, jak również na pogorszenie wizerunku i atrakcyjności osiedleńczej i inwestycyjnej Gminy. Chcąc zmniejszać poziom bezrobocia, władze Gminy powinny skutecznie pozyskiwać nowych inwestorów, a także stwarzać odpowiednie warunki do prowadzenia działalności gospodarczej na swoim terenie m.in. poprzez tworzenie odpowiedniego systemu zachęt dla nowych przedsiębiorców lub poprzez wyznaczanie odpowiednich terenów inwestycyjnych. 2.2.3. Pomoc społeczna Zgodnie z danymi Internetowego Obserwatora Statystyk Spolecznych, w 2015 roku ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa korzystało 22,38% ogółu mieszkańców Gminy (na podstawie danych o rzeczywistej liczbie osób w rodzinach objętych pomocą społeczną (świadczenia przyznane w ramach zadań zleconych i własnych bez względu na rodzaj, formę, liczbę oraz źródło finansowania). Strukturę rodzin korzystających z pomocy w 2015r. prezentuje poniższy wykres. Głównym powodem trudnej sytuacji życiowej i przyznawania pomocy przez GOPS jest: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność oraz bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i długotrwała choroba. Szczególne przyczyny przyznania pomocy, przez GOPS przedstawia poniższe zestawienie: ![Wykres przedstawiający najczęściej występujące przyczyny przyznania pomocy w 2015 roku] Rysunek 3. Najczęstsze powody udzielania przyznania pomocy - rok 2015 Przestrzenny wskaźnik zagrożenia problemami społecznymi wyrażony został liczbą osób w rodzinach, które korzystały ze wsparcia pomocy społecznej ze względu na problemy: ubóstwa, potrzeba ochrony macierzyństwa, wielodzieżność oraz bezrobocia, jako najczęstsze powody przyznania pomocy. Z analizy problemów społecznych wynika, że dysfunkcją, która występuje w największej liczbie rodzin jest dysfunkcja związana z ubóstwem. Problem ten dotyczy aż 86,74% wszystkich rodzin korzystających z pomocy w Gminie Bobowa. Z diagnozy problemów społecznych w gminie wynika, że wśród rodzin korzystających ze wsparcia pomocy społecznej jest wiele rodzin wieloproblemowych, to znaczy takich, w których występuje więcej niż jedna dysfunkcja. 2.2.4. Organizacje pozarządowe Organizacje pozarządowe aktywnie działają na rzecz społeczności lokalnej. Co roku wspólnie opracowywany jest Program Współpracy Gminy Bobowa z Organizacjami Pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego, który stanowi element polityki społecznej gminy. Jego zadaniem jest kształtowanie demokratycznego ładu społecznego poprzez partnerstwo między administracją samorządową i organizacjami pozarządowymi, umacnianie lokalnych działań, stwarzanie warunków dla powstawania inicjatyw i struktur funkcjonujących na rzecz gminy oraz umożliwienie organizacjom pozarządowym indywidualnego wystąpienia z ofertą realizacji projektu konkretnych zadań publicznych. Współpraca z organizacjami pozarządowymi odbywa się w następujących obszarach: upowszechnianie kultury fizycznej, sportu i turystyki; kultury, ochrony tradycji i dziedzictwa kulturowego; promocji gminy; profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania patologiom społecznym; działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej. Przebiega w różnych formach: zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych, wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności, konsultowania projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji, publikowania ważnych informacji dotyczących organizacji na stronach internetowych gminy, udział przedstawicieli organizacji pozarządowych w sesjach Rady Miejskiej z możliwością zabierania głosu. 2.3.5. Poziom kapitału społecznego Jednym z niezwykle istotnych elementów poddanych analizie w ramach sfery społecznej w Gminie Bobowa jest poziom kapitału społecznego. Kapitał społeczny określa zdolność mieszkańców do działania wspólnotowego, współpracy i kooperacji, a także angażowania się w sprawy społeczności lokalnej. Istotną składową kapitału społecznego jest zaufanie, wyrażane zarówno w wymiarze między ludzkim, jak i w relacji mieszkańców do instytucji i organów administracji publicznej. Jako podstawowe wskaźniki partycypacji społecznej analizie statystycznej poddane zostały wskaźniki frekwencji wyborczej, w wyborach samorządowych, do sejmu RP oraz prezydenckich z lat 2014 i 2015. Z punktu widzenia interesów lokalnej społeczności bardziej istotne powinny być wybory samorządowe. Istotność tego głosowania przejawia się w bliskości przestrzennej i społecznej spraw i osób, których dotyczą. Zadania szczebla lokalnego w porównaniu do centralnych są bardziej konkretne i szczegółowe. Również problemy są bardziej techniczne i w inny sposób niż ogólnokrajowe, powinny interesować i poruszać mieszkańców. Poziom aktywności kapitału społecznego jest także zaangażowanie mieszkańców w uczestnictwo w różnych formach oferowanych zajęć zarówno edukacyjnych jak i rekreacyjnych i innych kumulujących czynniki integrujące mieszkańców. Dla porównania wzięto pod uwagę liczbę uczniów zaangażowanych w inne zajęcia /pozalekcyjne np. sportowe/, co może świadczyć o potencjale młodych mieszkańców Gminy i ewentualnie o konieczności tworzenia dla nich warunków do integracji. 2.2.6. Bezpieczeństwo Istotnym wskaźnikiem warunkującym, jakość życia lokalnej społeczności jest także liczba przestępstw i wykroczeń. Przekłada się ona, bowiem na poczucie bezpieczeństwa, które z jednej strony może powodować poczucie dyskomfortu psychicznego mieszkańców, a z drugiej strony może prowadzić do dezintegracji społeczności lokalnych, powodując rezygnację z przebywania w przestrzeniach publicznych. Przestrzenny rozkład przestępstw i wykroczeń na 1 tys. mieszkańców w Gminie Bobowa obejmuje przestępstwa i wykroczenia stwierdzone, poza zdarzeniami drogowymi i przestępstwami gospodarczymi, w tym: czyny karalne nieletnich, co sprawia, że najwyższe wartości tego wskaźnika nie koncentrują się wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych przebiegających przez teren gminy wśród których obserwuje się najwięcej wykroczeń drogowych. 2.3. Strefa gospodarcza Na rozwój gospodarczy Gminy Bobowa korzystnie wpływa jej położenie geograficzne, zwłaszcza bliskość miasta Gorlice, która stymuluje rozwój lokalnej małej i średniej przedsiębiorczości, wpływa na tworzenie nowych miejsc pracy. Gmina Bobowa ma charakter rolniczy. Większość gospodarstw to małe gospodarstwa o powierzchni do 5 ha. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb Gminy - 77% zaliczana jest do klasy IV a i b, a pozostałe 23% jest mozaiką innych klas. Pomimo, że niemal każda rodzina posiada przynajmniej działkę, to dla większości mieszkańców Gminy główne źródło utrzymania stanowi praca poza rolnictwem. Duży odsetek mieszkańców prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Stawia to Bobowę w rzędzie najprężniej działających pod tym względem gmin w powiecie gorlickim. Na terenie gminy działa 491 podmiotów gospodarczych (stan na 31.12.2015 r., dane Bank Danych Lokalnych). Najwięcej jest firm zatrudniających do 9 pracowników (466), od 10 do 49 pracowników jedynie 23 podmioty, natomiast zatrudniających od 50 do 249 pracowników tylko jedna firma oraz 1000 i więcej to również jeden podmiot gospodarczy. Tabela 8. Podmioty wg klas wielkości | Klasa wielkości | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-----------------|------|------|------|------| | 0 - 9 | 448 | 459 | 464 | 466 | | 10 - 49 | 20 | 20 | 22 | 23 | | 50 - 249 | 1 | 1 | 1 | 1 | | 250 - 999 | 1 | 1 | 0 | 0 | | 1000 i więcej | 0 | 0 | 1 | 1 | | Ogółem liczba firm | 470 | 481 | 488 | 491 | Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Jednostki wpisane do rejestru REGON w 93,69% należą do sektora prywatnego. Dane te świadczą pozytywnie o rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy i wskazują na silne potencjał sektora prywatnego gospodarki. Istotne jest również to, że jest to dalszy systematyczny wzrost w stosunku do lat poprzednich. W 2015 r. w gminie funkcjonowało o 4,47% więcej podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON niż w 2012 r. **Tabela 9. Podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa (w latach 2012-2015)** | Jednostka terytorialna | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------------|--------|--------|--------|--------| | MALOPOLSKA | 343 375| 351 074| 356 785| 363883 | | Gmina Bobowa | 470 | 481 | 488 | 491 | *Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL)* **Udział % podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa w liczbie podmiotów:** | W tym: | Sektor prywatny | |---------------------------------------------|-----------------| | sektor prywatny - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą | 386 395 401 395 | | sektor prywatny - spółki handlowe | 5 7 8 14 | | sektor prywatny - spółdzielnie | 5 5 5 5 | | sektor prywatny - fundacje | 2 2 2 2 | | sektor prywatny - stowarzyszenia i organizacje społeczne | 21 21 21 21 | W Gminie Bobowa w 2015 r. wśród 491 podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON 46,03% stanowiły podmioty “pozostałej działalności”, 51,93% przemysł i budownictwo oraz 2,04% rolnictwo, łowiectwo i rybactwo. **Tabela 10. Podmioty wg rodzajów działalności** | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------------|------|------|------|------| | ogółem | 470 | 481 | 488 | 491 | | rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo | 17 | 17 | 12 | 10 | | przemysł i budownictwo | 232 | 243 | 242 | 255 | | pozostała działalność | 221 | 221 | 234 | 226 | *Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL).* 2.4. Sfera środowiskowa Gmina Bobowa nie posiada wielu obszarów chronionych, co nie oznacza, że nie ma zasobów przyrodniczych, które mogłyby ulec zniszczeniu i degradacji. Najważniejszym obszarem przyrodniczym jest dolina rzeki Białej. Największe zagrożenie dla tego terenu stanowi sąsiadująca nieopodal infrastruktura komunikacyjna, która prowadzi do fragmentacji cennych terenów, a hałas płoszy zwierzęta. Głównymi źródłami emisji zanieczyszczeń są kotłownie grzewcze podmiotów gospodarczych i obiektów użyteczności publicznej. Również emisja zanieczyszczeń z indywidualnych systemów grzewczych w skupiskach zwartej zabudowy może przyczyniać się do lokalnego występowania podwyższonych stężeń zanieczyszczeń powietrza w sezonie grzewczym. To źródło uciążliwości ulega jednak stopniowej eliminacji w miarę wzrostu stosowania niskoemisyjnych paliw (gaz, olej opałowy). Ilości innych zanieczyszczeń, tzw. specyficznych, pochodzących z procesów technologicznych w zakładach przemysłowych i rzemieślniczych oraz emitowanych przy przetładunku są w gminie bardzo małe. Emisja zanieczyszczeń powietrza przez samochody jest źródłem silnego zanieczyszczenia powietrza nad drogą i w jej sąsiedztwie. Ukształtowanie terenu Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne, z piękną szatą roślinną. Znaczną część powierzchni Gminy Bobowa zajmują lasy a ich powierzchnia wynosi ok. 734 ha, z czego 84,9 ha znajduje się w granicach samego miasta Bobowa. Gmina położona jest w piętrze klimatycznym umiarkowanie ciepłym (klimat podgórski o dużym nasłonecznieniu). Wyróżniającą cechą jest silne przewietrzanie, zarówno grzbietów, jak i dolin. Pogórza sięga 450 - 550 m.n.p.m. porastane przez wielogatunkowe lasy liściaste. Dominują w nich buki, jawory, graby, świerki, jodły, będące pozostałością dawnych puszczy karpackich. Nad rzekami zachowały się częściowo lasy łęgowe wierzbowo-topolowe oraz wiązowe. Znaczny udział w piętrze pogórza mają na wpół naturalne zbiorowiska łąkowe. Stan wód powierzchniowych i podziemnych Największym ciekiem wodnym na terenie gminy jest rzeka Biała Tarnowska oraz jej dopływy. Doliny Białej Tarnowskiej jest obszarem niezwykle cennym przyrodniczo ze względu na zachowane jeszcze bogactwo gatunkowe roślin i zwierząt. Jest korytarzem ekologicznym zarówno dla migrujących ryb, jak również zwierząt lądowych. Charakterystyczną cechą dla tego obszaru, wynikającą przede wszystkim z ukształtowania terenu, są wezbrania w okresie wiosennych roztopów, letnich opadów, grudniowych deszczy. Na terenie gminy brak jest naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych. W Gminie Bobowa zasoby wód podziemnych są niewielkie. Zbiorniki wód podziemnych o znaczeniu użytkowym występują w utworach czwartorzędowych, trzeciorzędowych oraz mezozoicznym. Na terenie gminy znajduje się fragment głównego zbiornika wód podziemnych. Występuje on w utworach czwartorzędowych i ma porowy charakter ośrodka. Zbiornik ten związany jest z doliną rzeczną rzeki Biała oraz kopalnym stanem tej doliny. Jego zasoby dyspozycyjne szacowane są na 7 tys. m3/d, natomiast głębokość ujęć wynosi 6 m. Zbiornik wykorzystywany jest powszechnie do zaopatrzenia w wodę indywidualnych gospodarstw, cechuje się wysokimi wahaniami poziomu wody nawiązującymi do przebiegu opadów. Głowe problemy w zakresie ochrony wód podziemnych i powierzchniowych w Gminie Bobowa to: - niepełny stopień skanalizowania gminy, - niewłaściwie prowadzoną gospodarkę rolną (problem nawożenia upraw i stosowania środków ochrony roślin), - punktowe (rzyny ścieków, nieszczelne zbiorniki na nieczystości płynne) i obszarowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych stanowiące głównie zanieczyszczenia spływające z pól, szczególnie w okresach po nawożeniu gruntów rolnych, - odprowadzanie do wód i do ziemi nieoczyszczonych ścieków komunalnych w ilościach zagrażających jakości wód powierzchniowych i podziemnych, ze względu na brak infrastruktury kanalizacyjnej (nieszczelne szamba, niewłaściwie eksploatowane przydomowe oczyszczalnie ścieków), ze względu na wody podziemne - niedostateczna sanacja obszarów wiejskich i rekreacyjnych, zanieczyszczenia ze źródeł rolniczych, nadmierne rozdzysponowanie zasobów; Badania jakości wody na terenie gminy wykonane przez Państwowy Instytut Geologiczny na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, wykazały że stan jakościowy wód jest dobry. Również wody przeznaczone do spożycia spełniają wymagania. Stan powietrza Źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie gminy są: paleniska domowe, źródła gospodarcze oraz pojazdy mechaniczne. Szkodliwymi substancjami pochodzenia antropogenicznego najczęściej emitowanymi do powietrza są przede wszystkim: tlenek siarki, tlenek węgla, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, benzo-a-pirene, sadza, kadmu oraz drobne pyły powstające w wyniku spalania węgla i oleju opałowego. Ze względu na ilości emitowanych zanieczyszczeń, szacuje się, że w gminie emisja antropogeniczna jest jednym z głównych zagrożeń dla warunków życia i zdrowia człowieka oraz środowiska. Dla terenów wiejskich jej uciążliwość wynika głównie z rozproszenia źródeł emisji (emisja niska z palenisk domowych). Ze względu na koncentrację ośrodków przemysłowo - usługowych na terenie miasta obszary te są w największym stopniu narażone na skutki emisji antropogenicznej (przemysłowej, niskiej i komunikacyjnej). Ze względu na brak stacji pomiaru zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Bobowa, stan czystości powietrza gminy w 2015 roku został przedstawiony na tle całego województwa małopolskiego. W rocznej ocenie jakości powietrza przyjęto wartości kryterialne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z dnia 18 września 2012 r., poz. 1031) w zakresie: SO2, NO2, NOx, CO, C6H6, O3, pyłu PM10, pyłu PM2,5 zawartości ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 zgodnie z podanymi w dyrektywach 2008/50/WE i 2004/107/WE. Ocena jakości powietrza w odniesieniu do ozonu, pod kątem ochrony zdrowia jak również roślin, opiera się na dwóch wartościach kryterialnych, którymi są: poziom docelowy oraz poziom celu długoterminowego. W rezultacie, dla ozonu dokonuje się podwójnej klasyfikacji stref (ochrona zdrowia), biorąc pod uwagę poziom docelowy ozonu (klasy A i C) oraz poziom celu długoterminowego (klasy D1 i D2). Na obszarze powiatu gorlickiego znajduje się dwie stacje pomiaru zanieczyszczeń powietrza, usytuowane w Gorlicach przy ul. Krasińskiego oraz miejscowości Szymbark. W stacji w Gorlicach mierzony jest poziom BAP_PM10 - benzo(a)piren w PM10 oraz PM10 - Pył zawieszony PM10. Pomiar mierzone metodą manualną. W 2015 roku na stanowisku pomiarowym w Gorlicach nie stwierdzono poziomu alarmowego. Wartości średnioroczne stężenia pyłu zawieszonego PM10 wyniosło 30,0 ug/m³, co stanowi 75% wartości dopuszczalnej. Stężenie to obniżyło się w porównaniu do poprzedniego roku o 0,8 ug/m³, gdyż w 2014 r. wartości średniodobowe (50 ug/m³) zostały przekroczone dla 37 dni. Natomiast na stanowisku pomiarowym w Szymbarku stosuje się automatyczną metodę pomiaru, względem poziomów zanieczyszczenia tlenkiem azotu (NO), dwutlenkiem azotu (NO2), tlenkami azotu (NOX), Ozonem (O3) i dwutlenkiem siarki (SO2). W 2015 roku pomiar nie wykazał przekroczenia średnich dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. Stan gleb Tereny Gminy Bobowa charakteryzują się występowaniem średnich pod względem bonitacyjnym gleby – mady, piaszczyste i piaszczysto – żwirowe, jak również dłuższym okresem wegetacji. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy (77%) zalicza się do klasy IV a i b, a pozostałe 23 % jest mozaiką innych klas. Jakość gleb warunkuje sposób wykorzystywania gruntów. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew zbóż. Rolnicy często decydują się również na uprawę ziemniaków. Jednak zbierane plony wykorzystywane są na potrzeby własne rolników. Na ilość uzyskiwanych plonów mają wpływ głównie słabsze gleby oraz warunki klimatyczne, ukształtowanie terenu i powiązane z tym stosunki wodne. 2.5. Sfera przestrzenno-funkcjonalna Analiza sfery przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa dokonana została w oparciu o wskaźniki związane z jakością i dostępnością podstawowych usług publicznych oraz terenów publicznych. Obejmuje ona w szczególności dane dotyczące: infrastruktury społecznej (przedszkola, żłobki) potrzebnej dla wsparcia aktywności zawodowej mieszkańców oraz infrastruktury rekreacyjnej i sportowej integrującej mieszkańców. PRZEDSZKOLE Na terenie Gminy Bobowa działają 2 przedszkola, do których uczęszcza: - 50 dzieci - przedszkole w Bobowej - 25 dzieci przedszkole w Wilczyskach. Dane GUS również pokazują, że w Gminie Bobowa rośnie liczba dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym w 2015 r. w porównaniu do 2012 r. wzrasta o 11%. Tabela 11. Dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym w Gminie Bobowa (przedszkola wraz z oddziałami przedszkolnymi) | dzieci ogółem | dzieci w wieku 3 - 5 lat | |---------------|--------------------------| | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | | osoba | 437 | 424 | 394 | 380 | | dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym | dzieci w wieku 3 - 6 lat | |----------------------------------------|--------------------------| | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | | | 476 | 462 | 563 | 629 | Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). EDUKACJA Szkoły podstawowe W gminie funkcjonują 3 Szkoły Podstawowe w miejscowościach: Jankowa, Sędziszowa, Stróżne oraz 4 Zespoły Szkół w miejscowościach Bobowa, Wilczyska, Brzana i Siedliska. W roku szkolnym 2015/2016, do szkół podstawowych uczęszczało 889 uczniów. Analizując dane statystyczne zauważalny jest w okresie 2012-2015 wzrost liczby uczniów o ok. 13,54%. Uczniowie szkół podstawowych w Gminie Bobowa | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------|------|------|------| | osoba| 783 | 763 | 850 | 889 | Źródła: Oprac. własne na podstawie danych GUS BDL). Ponadto w Gminie Bobowa zmalała liczba absolwentów (o 10% w ciągu ostatnich 3 lat i 12 Absolwenci szkół podstawowych w Gminie Bobowa | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-------|------|------|------|------| | osoba | 147 | 152 | 134 | 130 | Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Współczynnik skolaryzacji brutto jest to relacja liczby osób uczących się (stan na początku roku szkolnego) na danym poziomie kształcenia (niezależnie od wieku) do liczby ludności (stan w dniu 31 XII), w grupie wieku określonej, jako odpowiadająca temu poziomowi nauczania.$^{13}$ W 2015 r. wartość tego współczynnika w Gminie Bobowa wyniosła 96% i jego wartość zmalała o ok. 7 % od 2012 r. Równocześnie nastąpił spadek współczynnika skolaryzacji we wszystkich porównywanych jednostkach administracyjnych, gdzie jego wartość jest wyższa, niż w Gminie Bobowa. W Polsce wartość wskaźnika wynosiła w 2015 r. 90,94 % i zmniejszyła się od 2012 r. o ponad 8 %. Tabela 12. Współczynnik skolaryzacji brutto dla szkół podstawowych w Gminie Bobowa na tle województwa w latach 2012-2015 [ % ] | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-------|------|------|------|------| | POLSKA| 99,15| 98,58| 94,72| 90,94| | MALOPOLSKIE| 98,34| 97,97| 93,89| 88,87| | Gmina Bobowa| 103,98| 102,28| 102,29| 96,00| Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). Gimnazjum Na terenie Gminy Bobowa działają 3 gimnazja, w których w 2015r. uczyło się 371 dzieci, a naukę skończyło 141 uczniów. Podobnie jak w innych jednostkach administracyjnych w powiecie gorlickim w Gminie Bobowa zmniejszyła się liczba uczniów (9,51 %) oraz absolwentów o ponad 9,30 %. Dla porównania, w województwie liczba uczniów zmniejszyła się na przestrzeni 4 lat o 10 %, zaś absolwentów 12,3 %. Tabela 13. Liczba uczniów i absolwentów w gimnazjach (2012-2015) | | uczniowie | absolwenci | |-------|-----------|------------| | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | | | osoba | osoba | osoba | osoba | | | 410 | 394 | 394 | 371 | | | 129 | 145 | 122 | 141 | Źródło: Oprac. własne na podstawie danych GUS (BDL). $^{13}$ http://www.stat.gov.pl (09.12.2014). Współczynnik skolaryzacji brutto w gimnazjach wynosił w 2015 r. ponad 90,49% i jego wartość nieznacznie wzrosła na przestrzeni 4 lat o 0,77%. W latach 2012-2015 obserwuje się spadek wskaźnika skolaryzacji województwie małopolskim (o 0,31%) czy Polsce (o 0,81%). Tabela 14. Wskaźnik skolaryzacji w gimnazjach (2012-2015) (brutto) | Jednostka terytorialna | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------------|--------|--------|--------|--------| | | % | % | % | % | | POLSKA | 99,71 | 99,10 | 98,41 | 98,90 | | MAŁOPOLSKIE | 97,59 | 97,17 | 96,87 | 97,29 | | Gmina Bobowa | 89,72 | 89,75 | 92,06 | 90,49 | Źródło: GUS (BDL). 3. WYZNACZENIE OBSZARÓW ZDEGRADOWANYCH I DO REWITALIZACJI 3.1. Metodologia wyboru obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji. Na potrzeby analizy czynników określających stan kryzysowy, do zdiagnozowania przyjęto miejscowości jako jednostki urbanistyczne umożliwiające porównanie wewnątrzgminnego stopnia zróżnicowania poszczególnych wskaźników degradacji. Rysunek 5. Podział administracyjny Gminy Bobowa - granice sołectw jednostek urbanistycznych podlegających diagnozie wskaźników delimitacji. 14 Dla usystematyzowania zbierania danych przyjęto miejscowości, jako najmniejszą jednostkę poddawaną analizie i najłatwiejszą do przebadania przez dostawców danych. 15 Wskaźniki określone w wytycznych MR (w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, dokument przyjęty w dniu 2 sierpnia 2016r.) opisujące negatywne zjawiska społeczne: poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. 3.1.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary. Obszar gminy cechuje skupienie zabudowy wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Układ ten jest kontynuacją historycznych układów ulicowych, charakterystycznych również dla gmin sąsiednich. Przeważają budynki typu zabudowy jednorodzinnej. Gmina Bobowa obejmuje 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Tabela 15. Powierzchnia i ludność sołectw Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015r.) | L.P. | Sołectwo | Liczba mieszkańców | % do ogółu | Powierzchnia (ha) | % do ogółu | |------|------------|--------------------|------------|------------------|------------| | 1 | Bobowa | 3120 | 31,77% | 719,92 | 14,43 | | 2 | Brzana | 1381 | 14,06% | 885 | 17,76 | | 3 | Jankowa | 1095 | 11,15% | 684 | 13,72 | | 4 | Sędziszowa | 566 | 5,76% | 339 | 6,8 | | 5 | Siedliska | 1596 | 16,25% | 882 | 17,7 | | 6 | Stróżna | 950 | 9,67% | 795 | 15,95 | | 7 | Wilczyska | 1114 | 11,34% | 680 | 13,64 | | | Razem | 9822 | 100 | 4984.92 | 100 | Opracowanie własne na podstawie danych z UM Bobowa. Charakter powiązań układów przestrzennych w strukturze sieci osadniczej jest jednym z podstawowych czynników generujących rozwój poszczególnych elementów tej struktury. Dla Gminy Bobowa czynnikiem najbardziej generującym możliwości rozwojowe gminy jest sąsiedztwo miasta Gorlice i wynikający stąd szeroki zakres powiązań. Dominującym ośrodkiem w obszarze Gminy jest miejscowość Bobowa, w której zamieszkuje ponad 31% ogółu mieszkańców. W pozostałych miejscowościach daje się zauważać wyraźną tendencję do rozpraszania zabudowy, zwłaszcza we wschodniej części. Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż ostabia wartość kompleksów rolnych, degradując dodatkowo charakterystyczny i malowniczy krajobraz Gminy o urozmaiconej rzeźbie terenów. Możliwości rozwojowe budownictwa mieszkaniowego w gminie są bardzo korzystne. Sprzyjają temu dobre warunki fizjograficzne i postępujący rozwój infrastruktury technicznej w zakresie uzbrojenia terenów budowlanych. 3.2. Identyfikacja zróżnicowania wewnątrzgminnego Dla prawidłowego przeprowadzenia delimitacji analizowanych jednostek statystycznych konieczny był wybór odpowiednich zmiennych, które je w sposób istotny statystycznie różnią. Ze względu na charakter Gminy Bobowa (gmina miejsko-wiejska) i występujące tutaj zjawiska społeczne i demograficzne, jak również środowiskowe, przestrzenne i techniczne, konieczne było zbadanie szeregu zmiennych i wypracowanie katalogu umożliwiającego analizę na każdym ze wskazanych w ustawie o rewitalizacji poziomie. Dla wyznaczonych obszarów (jednostek urbanistycznych - miejscowości) przeprowadzono diagnozę wskaźników opisujących negatywne zjawiska społeczne, gospodarcze, środowiskowe techniczne i przestrzenno funkcjonalne, czyli min. poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu aktywności. Tabela 16. Wykaz wybranych kryteriów oceny i wskaźników zjawisk społecznych do wyznaczania obszarów zdegradowanych | ZMIENNA | OPIS ZMIENNEJ | METODOLOGIA | ŹRÓDŁO DANYCH | |------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------| | DEMOGRAFIA | Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowani w miejscowości, a liczba wymeldowań w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej. = ((Lzam - Lwym)*100 | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania | wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym miejscowości i liczby osób w wieku produkcyjnym miejscowości, pomnożony przez 100% Wsk.deg.miej. = (Lopop/Lprs)*100% | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | Mediana wieku | | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu różnicy między liczbą urodzeń żywych w miejscowości, a liczba zgonów w miejscowości pomnożony przez 100 Wsk.deg.miej. = ((Lużm - Lzm)*100)/ Lmm | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | RYNEK PRACY | Liczba długotrwa bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem | wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy w miejscowości i liczby bezrobotnych ogółem w miejscowości, pomnożony przez 100% Wsk.deg.miej.=(Lobm/Lbm)*100% | Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach , stan na 31.12.2015 r. | | | Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania. | wskaźnik wyliczono jako iloraz ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym wg. miejsca zamieszkania oraz liczby 100% | Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach , stan na 31.12.2015 r. | | POMOC SPOŁECZNA | Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania z powodu ubóstwa | Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz*100)/Lmm | Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. | | | Wskaźnik syntetyczny degradacji | Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy Wsk.deg.=(Lz*100)/Lmg | Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. | | | Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu bezrobocia w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania | Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasilek pomocy społecznej z tytułu bezrobocia w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz*100)/Lmm | Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan 31.12.2015r. | | | Wskaźnik syntetyczny | Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających | | --- 16 Wskaźniki określone w wytycznych MR (w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, dokument przyjęty w dniu 2.08.2016r. ) opisujące negatywne zjawiska społeczne : poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczającym poziom uczestnicztwa w życiu publicznym i kulturalnym. | ZMIENNA | OPIS ZMIENNEJ | METODOLOGIA | ŹRÓDŁO DANYCH | |--------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------| | PODMIOTY GOSPODARCZE | Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w prze- | Wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospo- | GUS – Bank Danych Lokalnych, Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | liczieniu na 1000 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | padarczych w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby mieszkańców miej- | | | | | scowości | | | | | Wska.deg.miej.= (lzpg*100)/lms | | | SFERA TECHNICZNA | Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej | Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodo- | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | | ciągowej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miej- | | | | | scowości | | | | | Wsk.deg.miej.= (Losw*100%)/Lms | | | | Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej | Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kana- | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | | lizacyjnej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miej- | | | | | scowości | | | | | Wsk.deg.miej.= (Losk*100%)/Lmm | | | | Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. | Wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | | przez 100% i liczby liczby budynków miejscowości | | | | | Wsk.deg.miej.= (Losk*100%)/Lmm | | | UWARUNKOWANIA PRZESTRENNO-FUNKCJONALNE | Niewystarczające wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej zły stan techniczny | Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w sołectwie pomnożony przez 1000 i liczby uczniów sołectwa | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | | Wska.deg.sol.=(Lb*1000)/Lus | | | | | Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w sołectwie pom- | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., | | | | nożony przez 1000 i liczby dzieci (3-5) gminy | | | | | Wska.deg.sol.=(Lpsz*1000)/Ld | | ### 3.3. Analiza zjawisk negatywnych Kluczowa z punktu widzenia rewitalizacji **SFERA SPOŁECZNA** została poddana analizie, dzięki której wyprowadzono wskaźniki pokazujące kondycję poszczególnych jednostek statystycznych. Wartość wskaźników wyprowadzono z liczby bezwzględnej osób w poszczególnych kategoriach, którą przeliczono na 100 mieszkańców poszczególnych jednostek statystycznych oraz całej Gminy. Umożliwiło to porównanie wartości wskaźnika pomiędzy jednostkami statystycznymi oraz w stosunku do wartości średniej dla całej Gminy Bobowa. **STREFA SPOŁECZNA** Na podstawie analizy i oceny wartości badanych wskaźników$^{17}$ dla zdiagnozowanych jednostek urbanistycznych, **w każdej miejscowości Gminy Bobowa występują negatywne zjawiska społeczne**, czyli wysoki wskaźnik bezrobocia, ubóstwa, niska aktywność społeczna, przestępczość, ale w różnym natężeniu. Największa kumulacja negatywnych zjawis spolecznych występuje w 2 miejscowościach: Bobowa i Siedliska, najmniej negatywnych zjawisk występuje w miejscowościach Jankowa (3) i Wilczyska (3). --- $^{17}$ Wskaźniki negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym; Raport - Z diagnozy zjawisk społeczno-ekonomiczno-przestrzennych gminy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. Bobowa listopad 2016r. Natężenie negatywnych zjawisk: SFERA SPOŁECZNA Rysunek 6. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Gminy Bobowa do zmiany | Miejscowość | liczba zjawisk negatywnych /spolecznych | |---------------|----------------------------------------| | Bobowa | 9 | | Brzana | 5 | | Jankowa | 3 | | Sędziszowa | 5 | | Siedliska | 7 | | Stróżna | 6 | | Wilczyska | 3 | Dla zdiagnozowania występowania problemów w sferze społecznej analizie poddano następujące wskaźniki: 1. Demografia: Ze względu na wyraźny proces starzenia się społeczeństwa w Gminie Bobowa widoczny na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015) spadek liczby osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym oraz wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym, problemy demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa zostały poddane analizie poprzez trzy wskaźniki z tej dziedziny: 1.1. Saldo migracji na pobyt stały - stanowi obok przyrostu naturalnego jeden z najważniejszych czynników kształtujących liczbę ludności. Migracje (szczególnie zagraniczne) stanowią jeden z najważniejszych (po liczbie urodzeń i zgonów) czynników kształtujących liczbę ludności na danym obszarze. - W analizowanych miejscowościach tylko 3 miejscowości w Gminie Bobowa charakteryzują się dodatnim saldem migracji. Są to miejscowości: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna. 1.2. Przyrost naturalny – Wskaźnik o wartości wyższej od 0 oznacza, że w badanym okresie liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów (dodatni przyrost naturalny). Wskaźnik o wartości mniejszej od 0 oznacza ujemny przyrost naturalny (inaczej – ubytek naturalny). W przypadku obszarów rozwiniętych, borykających się z problemem starzenia się społeczeństw, dodatni przyrost naturalny jest pożądanym zjawiskiem, a ujemny – niekorzystnym. W Gminie Bobowa tylko w 1 miejscowości obserwujemy ujemny przyrost naturalny tj. w Wilczyskach. 1.3. Stosunek ludności w wieku poprodukcyjnym do ludności w wieku produkcyjnym – wskaźnik ten potwierdza niekorzystne zjawisko starzenia się społeczeństwa w 3 miejscowościach: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna mają niekorzystny wskaźnik, niż dana referencyjna dla całej gminy. 1.4. Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granice wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa (obszary rozwinięte, gdzie obserwuje się niską dzietność i długie trwanie życia). Niekorzystnie zjawisko powyżej wartości średniej dla gminy występuje w 3 miejscowościach: Bobowej, Sędziszowej i Siedliskach. 2. Liczba osób korzystająca z pomocy społecznej 2.1. z powodu ubóstwa Duży udział mieszkańców korzystających z pomocy społecznej - w 2015 roku ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa korzystało 22,38% ogółu mieszkańców Gminy. Problem ten dotyka prawie każdą miejscowość, ale ulega nasileniu w miejscowości Brzana (17,01%), Stróżna (15,26%), Jankowa (12,14%) i Siedliska (11,84%). Wskaźnik referencyjny przyjęty średni dla całej Gminy (11,51%). Z analizy problemów społecznych wynika, że dysfunkcją, która występuje w największej liczbie rodzin jest dysfunkcja związana z ubóstwem. Problem ten dotyczy aż 86,74% wszystkich rodzin korzystających z pomocy w Gminie Bobowa. Na podstawie przeprowadzonych badań społecznych opinii dotyczących problemów społecznych w Gminie Bobowa ponad 23% badanych wskazało problem ubóstwa za jeden z najważniejszych, a wśród przyczyn najczęstszych występowania ubóstwa respondenci wskazywali bezrobocie (ponad 61% badanych) oraz niskie dochody 17%. 2.2. z powodu niepełnosprawności Ważnym problemem mającym często duży wpływ na pozostałe dysfunkcje wśród osób objętych pomocą społeczną w Gminie Bobowa jest niepełnosprawność. Problem niepełnosprawności, dotyka głównie osób starszych dotkniętych także problemem ubóstwa. Występuje w dużym nasileniu w miejscowościach, Brzana, Stróżna, Sędziszowa i Bobowa. 3. Liczba przestępstw Istotnym wskaźnikiem warunkującym jakość życia lokalnej społeczności jest także liczba przestępstw i wykroczeń. Przekłada się ona, bowiem na poczucie bezpieczeństwa, które z jednej strony może powodować poczucie dyskomfortu psychicznego mieszkańców, a z drugiej strony może prowadzić do dezintegracji społeczności lokalnych, powodując rezygnację z przebywania w przestrzeniach publicznych. Szczególne nasilenie tego problemu społecznego widać w miejscowościach Bobowa, Stróżna i Wilczyska. 4. integracja społeczna Dla dopełnienia analizy zjawisk społecznych diagnozie poddano także integrację społeczną mierzoną aktywnością mieszkańców w działalności społecznej oraz uczestniczeniu w życiu społecznym gminy (frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego): 4.1. Organizacje pozarządowe kierują swoją działalność w te dziedziny sfery społecznej, które potrzebują interwencji. Na obszarze Gminy Bobowa istnieje ciągle zapotrzebowanie na ich działalność, szczególnie w miejscowościach Siedliska, Wilczyska oraz Bobowa. 4.2. Poziom aktywności mierzony aktywnością obywatelską i uczestnictwem w życiu publicznym poprzez udział w wyborach ogółem w gminie jest na niskim poziomie (46,3%) ale w miejscowościach o niskim kapitale społecznym jest jeszcze niższy: Sędziszowa (34,72%) czy Brzana (37,72%). 5. bezrobocie 5.1. Niepokojąco przedstawia się również ilość długotrwałe bezrobotnych w strukturze mieszkańców, gdzie średnia dla gminy wynosi prawie 5,89%. W większym nasileniu zjawisko to występuje w miejscowościach Bobowa, Stróżna i Siedliska. 5.2. Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania wynosi 5,89%. Występowanie problemu najbardziej odczuwalne jest w miejscowościach: Siedliska (8,07) i Bobowa (5,96). 6. edukacja Poziom edukacji na przykładzie egzaminów szóstoklasistów: egzamin jest powszechny i obowiązkowy. Przystąpienie do egzaminu jest warunkiem ukończenia szkoły. Analiza wskaźnika pokazuje dużą rozpiętość w wynikach od 63,93% do 78,36% przy średniej dla Gminy 70,16%. Najstabilniej wypadli uczniowie w miejscowościach Bobowa, Brzana i Jankowa. SFERA GOSPODARCZA Ogólnie w Gminie Bobowa obserwuje się tendencję wzrostową (wzrost o ok.2,33%) w zakresie nowo zarejestrowanych firm na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015). Niestety potencjał przedsiębiorczy różnie się rozkłada w badanych jednostkach urbanistycznych. Dla zdiagnozowania negatywnych zjawisk w sferze gospodarczej w poszczególnych miejscowościach Gminy Bobowa, badaniu poddano aktywność gospodarczą mierzoną poprzez liczbę nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania. W porównaniu do średniej dla Gminy w zakresie nowopowstałych podmiotów w 2015r. niższy wskaźnik niż średnia dla Gminy obserwuje się w miejscowościach Siedliska, Brzana, Jankowa i Bobowa. SFERA TECHNICZNA Diagnozując sferę techniczną analizie poddano dostępność do podstawowej infrastruktury technicznej czyli: - wodociągi - kanalizacja - oraz stan techniczny budynków na terenie każdej miejscowości. W Gminie Bobowa z instalacji wodociągowej korzysta zaledwie 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015) najmniej w miejscowości Sędziszowa, Stróżna, Wilczyska i Brzana, a z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy z wyłączeniem miejscowości Stróżna. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne - przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. W Gminie Bobowa stwierdza się, duży udział budynków mieszkalnych o złym stanie technicznym oraz niskim stopniu termomodernizacji. Szacuje się, iż spośród budynków --- 18 Na podstawie Raportu z diagnozy zjawisk społeczno-ekonomiczno-przestrzennych gminy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. Bobowa listopad 2016r. mieszkańczych na terenie gminy, ok. 15% zostało wybudowanych po 2000 roku, ok. 25% zostało wybudowanych w latach 1992-1999, ok. 40% budynków zostało wybudowanych w latach 1985-1992, oraz ok. 20% budynków zostało wybudowanych przed 1985 rokiem. W sferze technicznej negatywne zjawiska występują w każdej miejscowości w różnym nasileniu. Najbardziej widoczne są w miejscowościach Sędziszowa i Wilczyska (3 wskaźniki negatywne). Rysunek 8. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA TECHNICZNA SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA W sferze negatywnych zjawisk przestrzenno-funkcjonalnych na obszarze Gminy Bobowa poddano analizie poziom wyposażenia w podstawową infrastrukturę sportową (liczba boisk) oraz społeczną (liczba przedszkoli). Po przeprowadzonej analizie widać, iż poszczególne miejscowości w różnym stopniu są wyposażone w infrastrukturę sportową, brak jest natomiast potrzebnej infrastruktury przedszkolnej. 19 ibid SFERA ŚRODOWISKO Diagnozując negatywne czynniki sfery środowiskowej analizie poddano liczbę budynków mieszkalnych Gminie Bobowa pokrytych eternitem. Wskaźnikiem negatywnym związanym ze środowiskiem, w którym przebywają mieszkańcy gminy jest wskaźnik narażenia na szkodliwe działanie budynków zawierających wyroby z azbestu. Dowiedziono, że azbest ma oddziaływania rakotwórcze, dlatego powinien być niezwłocznie usuwany z budynków. Przeprowadzona w 2012r. inwentaryzacja wyrobów azbestowych na terenie Gminy Bobowa pokazała, że 280 budynków mieszkalnych pokrytych jest eternitem, co stanowi 12,8% wszystkich budynków, gdzie wykorzystywany jest eternit. Najwięcej budynków gdzie wykorzystywany jest eternit występuje na terenie miejscowości Brzana - 195 szt. w tym 130 budynki gospodarcze i gospodarskie i 62 budynki mieszkalne. Dodatkowo wykonano porównanie ilości budynków mieszkalnych, gdzie jest wykorzystywany eternit w stosunku do ogólnej ilości domów (wg danych UM). Według tego porównania w 3 miejscowościach: Bobowej, Jakowej i Siedliskach ich ilość jest większa niż średnia referencyjna dla Gminy. --- 20 ibd Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników w diagnozowanych jednostkach urbanistycznych zauważalne jest występowanie negatywnych wskaźników społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych w każdej analizowanej miejscowości Gminy Bobowa. Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się koncentracją negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. 3.4. Wyniki delimitacji i wskazanie obszarów zdegradowanych Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników w diagnozowanych jednostkach urbanistycznych zauważalne jest występowanie negatywnych wskaźników społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych w każdej analizowanej miejscowości Gminy Bobowa. Negatywne zjawiska SFERY SPOŁECZNEJ, które determinują potrzeby interwencji dla poprawy niekorzystnej społecznie sytuacji mieszkańców występują w dużym nasileniu w dwóch miejscowościami: Bobowej oraz Siedliskach, ale w pozostałych miejscowościach negatywne problemy sfery społecznej również są bardzo odczuwalne. --- 21 ibd W wymienionych miejscowościach na uwagę zasługiwały problemy związane z ogólnym korzystaniem ze środków pomocy społecznej, bezrobociem, ubóstwem. Również bezpieczeństwo w tych miejscowościach, było na niezadowalającym poziomie. Niepokojąca jest kwestia związana z niekorzystnymi zmianami demograficznymi, dotykająca każdej miejscowości Gminy Bobowa, a w szczególności stale rosnący udział osób starszych. Problemy z aktywnością i intergacją społeczną są odczuwalne w 5 miejscowościach (na 7) Gminy Bobowa. **Tabela 17. Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych** | | Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA | DEMOGRAFIA | RYNEK PRACY | POMOC SPOŁECZNA | EDUKACJA | BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE | INTEGRACJA SPOŁECZNA | |----------------|------------------------------------------|------------|-------------|-----------------|----------|--------------------------|---------------------| | Bobowa | 9 | 3 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | | Brzana | 5 | 1 | 0 | 2 | 1 | 0 | 1 | | Jankowa | 3 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | | Sędziszowa | 5 | 3 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | | Siedliska | 7 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 1 | | Stróżna | 6 | 2 | 1 | 2 | 0 | 1 | 0 | | Wilczyska | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | Jednostki urbanistyczne$^{22}$, w których występują niekorzystne zjawiska społeczne (gorsze niż średnia dla Gminy) mogą być potencjalnie uznane za zdegradowane, pod warunkiem występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1) gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, stabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw lub 2) środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, lub 3) przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, lub 4) technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska Przeprowadzona analiza wskaźników diagnozujących sferę społeczną pokazała, iż wszystkie jednostki urbanistyczne Gminy Bobowa tj. miejscowości Bobowa, Brzana, --- $^{22}$ W przypadku Gminy Bochnia – miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska są dotknięte negatywnymi problemami społecznymi. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska uzupełnia koncentracja negatywnych zjawisk w sferach gospodarczej, przestrzennej, technicznej, środowiskowej, które występują w każdej miejscowości w znacznym nasileniu. Tabela 18. Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa | Miejscowość | Razem wskaźnik degradacji | Gospodarcza | Uwarunkowania przestrzenne | Techniczna | Środowiskowa | |-------------|---------------------------|-------------|----------------------------|------------|--------------| | Bobowa | 5 | 1 | 2 | 1 | 1 | | Brzana | 5 | 1 | 2 | 2 | 0 | | Jankowa | 5 | 1 | 1 | 2 | 1 | | Sędziszowa | 4 | 0 | 1 | 3 | 0 | | Siedliska | 5 | 1 | 2 | 1 | 1 | | Stróżna | 3 | 0 | 1 | 2 | 0 | | Wilczyska | 4 | 0 | 1 | 3 | 0 | Wyznaczenie obszaru zdegradowanego - metodologia Zgodnie z Ustawą o rewitalizacji (Art. 9. 1. Ustawy), jako obszar zdegradowany można wyznaczyć tylko ten, na którym obok negatywnych zjawisk społecznych występuje ponadto, co najmniej jeden z negatywnych wskaźników gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych czy technicznych. Biorąc pod uwagę, że rewitalizacja ma w pierwszej kolejności służyć poprawie jakości życia mieszkańców, uznano, że kwestie społeczne mają kluczowe i nadrzędné znaczenie dla wyznaczania obszaru zdegradowanego. Dla podkreślenia ważności problemów społecznych przy analizie wskaźników społecznych zastosowano wagowy system ocen, czyli wartości degradacji w sferze społecznej potraktowano wagą „2”. Tabela 19. Wartości wskaźnika degradacji dla wszystkich sfer: sfera społeczna, gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa | Miejscowość | Razem wskaźniki degradacji | Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA | Razem wskaźnik degradacji: SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNA, TECHNICZNA, ŚRODOWISKOWA | |-------------|---------------------------|------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------| | | | Wartość wskaźnika | Waga dla sfery | | | Bobowa | 23 | 9 | 2 | 5 | | Brzana | 15 | 5 | 2 | 5 | | Jankowa | 11 | 3 | 2 | 5 | | Sędziszowa | 14 | 5 | 2 | 4 | | Siedliska | 19 | 7 | 2 | 5 | | Stróżna | 15 | 6 | 2 | 3 | | Wilczyska | 8 | 3 | 2 | 3 | | Średnia dla Gminy | 15,14 | | | | Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, tj. noszą znamię obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. Po zsumowaniu wartości wszystkich wskaźników diagnozujących stan kryzysowy w Gminie Bobowa, wyznaczono obszary zdegradowane w miejscowościach, dla których suma wskaźników jest wyższa niż średnia dla Gminy tj. miejscowość Bobowa i miejscowość Siedliska. Rysunek 11. Mapa Obszary zdegradowane na terenie Gminy Bobowa Tak wyznaczone granice obszarów zdegradowanych znalazły także uzasadnienie w opinii mieszkańców, którzy na wskazanych obszarach dostrzegają szczególne nasilenie zarówno problemów społecznych (bezrobocie, bieda, brak miejsc pracy) jak również problemy z brakiem miejsc dla prowadzenia działalności kulturalnej czy niską estetykę przestrzeni publicznych i brak parkingów (głównie w Bobowej)- podczas konsultacji społecznych prowadzonych w okresie 07.06. -06.07.2017r.23 23 Szczegóły wyników badań ankietowych - raport po konsultacja społecznych http://rewitalizacja.bobowa.pl/ 3.5. Zasięg terytorialny obszaru do rewitalizacji i uzasadnienie jego wyboru. Dla wyznaczenia zasięgu obszaru rewitalizacji kierowano się przesłankami wynikającymi z Ustawy o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 r. (Dz. U. 2015 poz. 1777) oraz zapisami Wytycznych Ministerstwa w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020: obszar rewitalizacji to całość lub część obszaru zdegradowanego, cechującego się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk; obszar rewitalizacji to obszar o istotnym znaczeniu dla rozwoju lokalnego; obszar rewitalizacji nie może obejmować terenów większych niż 20% gminy oraz nie może być zamieszkiwany przez więcej niż 30% mieszkańców gminy. Przeprowadzona diagnoza wskazała miejsca, w których występuje największa liczba negatywnych zjawisk (w sferze społecznej, gospodarczej, technicznej, przestrzennej). Znajdują się one na terenie 2 miejscowości: Bobowa i Siedliska, gdzie w Bobowej zdiagnozowano 14 negatywnych zjawisk a w Siedliskach 12. 3.5.1. Obszary rewitalizacji W kontekście prac rewitalizacyjnych, kluczowym etapem jest wyznaczenie obszarów rewitalizacji. Miejsc, w których koncentrują się negatywne zjawiska w 5 wymiarach: społecznym oraz gospodarczym, przestrzennym, środowiskowym lub technicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego pierwszego. Obszar, obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o rewitalizacji, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako obszar rewitalizacji. Zapisy ustawy o rewitalizacji, a także szczególna koncentracja negatywnych zjawisk w badanych jednostkach urbanistycznych oraz oczekiwania i potrzeby lokalnej społeczności wyrażone podczas warsztatów rewitalizacyjnych, stały się podstawą do wskazania części obszaru zdegradowanego jako obszaru rewitalizacji, wybierając tereny, które zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy mają istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, w których gmina zamierza prowadzić rewitalizację. Wyznaczając obszary do rewitalizacji na terenie zdiagnozowanych obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa brano pod uwagę analizę danych statystycznych, ocenę wartości wskaźników statystycznych charakteryzujących problemy sfery społecznej, gospodarczej, technicznej, przestrzенно-funkcjonalnej i środowiskowej oraz oczekiwania i potrzeby lokalnej społeczności wynikające z badań społecznych$^{24}$ przeprowadzonych podczas konsultacji społecznych wśród mieszkańców Gminy Bobowa.. Opinie zebrane w czasie badań, wskazujące koncentrację i charakterystykę problemów, były podstawą do ostatecznego definiowania granic podobszarów rewitalizacji, a najistotniejsze z nich znalazły się w opisie każdego z podobszarów rewitalizacji z podziałem na problemy społeczne i pozostałe. --- $^{24}$ badania społeczne z wykorzystaniem metody ankietowej dotyczącej problemów występujących na obszarach wyznaczonych do rewitalizacji - celem było poznanie opinii mieszkańców w zakresie problemów występujących na obszarach rewitalizacji oraz oczekiwań i potrzeb lokalnej społeczności w odniesieniu do planowanej rewitalizacji Obszarem rewitalizacji objęto 3 zamieszkałe podobszary obszaru zdegradowanego. Łącznie obszar do rewitalizacji zajmuje powierzchnię 3,8815 ha i stanowi 0,08% powierzchni Gminy Bobowa i jest zamieszkały przez 160 osób co stanowi 1,63% ogólnej liczby mieszkańców Gminy Bobowa. W Gminie Bobowa obszar rewitalizacji składa się z 3 podobszarów, są to tereny znajdujące się w miejscowościach Bobowa i Siedliska: - **Podobszar I: Bobowa** **Podobszar I:** - Powierzchnia 0,8365 ha, - Liczba ludności: 51 osób. Obejmuje budynki mieszkalne wielokroplowe przy ul. Św. Wawrzyńca w Bobowej. Na wyznaczonym obszarze do rewitalizacji obserwuje się koncentrację problemów społecznych oraz braki infrastruktury w sferze społecznej. Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR I BOBOWA | Aspekty społeczne | Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) | |-----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------| | 1. Duża liczba osób korzystająca z pomocy społecznej | • Niedostateczna liczba miejsc, które spełniałyby na obszarze funkcje integracyjne dla mieszkańców | | 2. Niskie poczucie dobra wspólnego i małe | • Brak infrastruktury kultury | | 3. Zaangażowanie mieszkańców obszaru w sprawy lokalne. | | | 4. Wzrost zagrożenia patologiami społecznymi (bezrobocie, przemoc, ubóstwo itd.). | | | 5. Obserwowany jest proces starzenia się społeczeństwa, obszar cechuje ujemny wskaźnik przyrostu naturalnego | | Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (52,5% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę i ofertę czasu wolnego (27,32%-badanych). **Podobszar II Bobowa** **Podobszar II:** - Powierzchnia 1.2650 ha - Liczba ludności: 25 osób **Mapa 2: Podobszar II: Bobowa** Obejmuje teren pokolejowy wraz z przyległymi budynkami mieszkalnymi na ul. Grunwaldzkiej w Bobowej Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR II BOBOWA | Aspekty społeczne | Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) | |-----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------| | 1. Duża liczba osób korzystająca z pomocy społecznej. | • Obserwowany jest proces degradacji technicznej przestrzeni publicznej, | | 2. Niskie poczucie dobra wspólnego i małe zaangażowanie mieszkańców obszaru w sprawy lokalne. | • Brak miejsc dla rozwojania aktywności gospodarczej. | | 3. Wzrost zagrożenia patologiami społecznymi (bezrobocie, przemoc, ubóstwo itd.). | • Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (32,15% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę dla prowadzenia aktywności gospodarczej. | Podobszar III Siedliska Podobszar III: - Powierzchnia 1.78 ha, - Liczba ludności: 84 osoby. Obejmuje budynki mieszkalne wielokalowe w m. Siedliskach, po byłym Państwowym Gospodarstwie Rolnym. Mapa 3. Podobszar III Siedliska Przesłanki wyboru podobszaru rewitalizacji: PODOBSZAR III SIEDLISKA | Aspekty społeczne | Aspekty pozostałe (w tym gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne, techniczne) | |----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------| | 1. Brak zakładów pracy, trudność w znalezieniu pracy, | • Obserwowany jest proces degradacji technicznej przestrzeni publicznej, | | 2. Niska aktywność mieszkańców, | • Lokalizacja obszarów oddalona od większych ośrodków miejskich, | | 3. Rosnące ubóstwo, | • Brak miejsc dla rozwinienia aktywności gospodarczej. | | 4. Brak miejsc do spędzania wolnego czasu, | | | 5. Zdarzają się akty chuligaństwa i wandalizmu oraz agresywne zachowania osób nietrzeźwych. | | Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających podobszar zaliczyć należy wysoki % bezrobocia i ubóstwa. Ważnym problemem jest także brak miejsca, wokół którego koncentruje się życie społeczne. Problem ten dotyka w szczególności seniorów, którzy większość swojego czasu spędzają w domach. W najbliższym otoczeniu brak jest także obiektów rekreacyjno-sportowych. Często dochodzi do zakłócania porządku, co jest często uciążliwe dla mieszkańców okolicznych posesji. ### 3.5.2. Pogłębiona diagnoza dla obszarów rewitalizacji Po wyznaczeniu granic obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji dokonano pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji. Prowadzona pogłębiona diagnoza pozwala na sformułowanie celów rewitalizacji, jej kierunków oraz koniecznych przedsięwzięć rewitalizacyjnych pozwalających na osiągnięcie zakładanych efektów prowadzonej rewitalizacji. Najważniejszym celem pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji było osadzenie procesu budowy programu rewitalizacji w lokalnym środowisku, bo tylko to gwarantuje trafność sformułowania celów rewitalizacji oraz adekwatność przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Pogłębionej diagnozy obszaru rewitalizacji dokonano na podstawie analizy danych statystycznych oraz badań jakościowych: - wywiadów grupowych i badań prowadzonych podczas spotkań z mieszkańcami. W badaniu wzięło udział 87 osób. Ankiety i formularze konsultacyjne realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych w dniach 22.11.2016r. oraz 6,7,8.12.2016r. Szczegółowa analiza sytuacji społeczno-gospodarczej potwierdziła trafność wytyczenia obszaru rewitalizacji. Respondenci zgodzili się, iż wyznaczony obszar rewitalizacji ma istotne znaczenie dla rozwoju Gminy Bobowa, a równocześnie jest obszarem, który koncentruje w sobie negatywne zjawiska społeczne, przestrzenno-funkcjonalne, gospodarcze, techniczne i środowiskowe. Obszar rewitalizacji został zdiagnozowany, jako objęty w całości koncentracją powiązanych ze sobą problemów ubóstwa, bezrobocia, bezpieczeństwa i niskiego poziomu uczestnictwa w życiu społecznym. Na tę koncentrację nakłada się wysoka skala problemów związanych z zagospodarowaniem przestrzennym, w tym w szczególności niski poziom estetyki przestrzennej i niedobór w jej zagospodarowaniu na cele publiczne w większości wyznaczonego obszaru rewitalizacji. Szukając uzasadnienia dla takich opinii zapytano mieszkańców o występujące problemy do rozwiązania w procesie rewitalizacji, a które są dotkliwe na wskazanych podobszarach. 1. Najważniejsze PROBLEMY SPOŁECZNE, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Odpowiadając szczegółowo w zakresie jakie problemy społeczne zauważają na terenach wskazanych do rewitalizacji, wskazano przede wszystkim niedobór zajęć kulturalno-edukacyjnych ukierunkowanych na osoby starsze (19,35%) oraz zaburzenia stosunków międzyludzkich (18,06%) i bezrobocie (16,77%). - zaburzenia stosunków międzyludzkich 18,06% - sierocstwo społeczne, izolacja społeczna 12,26% - bezrobocie 16,77% - słaba samoorganizacja społeczna i współpraca pomiędzy mieszkańcami, 6,45% - niedobór zajęć kulturalno-edukacyjnych ukierunkowanych na osoby starsze 19,35% - niedobór organizacji pomagających w znalezieniu pracy 4,52% - niedostateczna opieka nad dziećmi i młodzieżą 7,10% - niski poziom wykształcenia oraz uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym 5,16% - osłabienie funkcji wychowawczej rodziny 10,32% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE GOSPODARCZEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Odpowiadając szczegółowo w zakresie jakie problemy w sferze gospodarczej są zauważalne na wyznaczonych obszarach do rewitalizacji, przede wszystkim wskazano na wysoki poziom bezrobocia co łączy się z brakiem miejsc pracy (25,88%), słabo rozwinięty sektor usług (20%). Respondenci wskazali także na występujący problem z brakiem terenów inwestycyjnych (uzbrojonych w podstawowe media) (12,94%). Respondenci szczegółowo wskazywali główne problemy gospodarcze na wskazanym obszarze, do rozwiązania w procesie rewitalizacji jako: - wysoki poziom bezrobocia (brak miejsc pracy, trudności w uzyskaniu okresowych umów o pracę dla bezrobotnych, tworzenia miejsc pracy w niepełnym wymiarze godzin itp.) 25,88% - słabo rozwinięty sektor usług 20,00% - niewykorzystanie potencjału turystycznego gminy 14,12% - brak wsparcia dla kobiet pozwalającego im łączyć życie prywatne i zawodowe 10,59% - brak lub zbyt mała ilość połączeń komunikacyjnych z innymi ośrodkami 7,06% - brak lub zła jakość terenów inwestycyjnych (brak uzbrojenia, słaba dostępność komunikacyjna, zagrożenie osuwiskowe i powodziowe) 12,94% - słaba kondycja finansowa i niska aktywność małych i średnich przedsiębiorstw 9,41% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE PRZESTRZENO-FUNKCJONALNEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. Analizując problemy w sferze przestrzenno-funkcjonalnej na wskazanym obszarze rewitalizacji, ankietowani wskazywali jako w pierwszej kolejności do rozwiązania w procesie rewitalizacji słabą samoorganizację społeczną i współpracę pomiędzy mieszkańcami (22,35%) oraz niską estetykę przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury (14,21%) oraz brak miejsc integrujących starszych mieszkańców (12,12%). - brak miejsc integrujących starszych mieszkańców Gminy 12,12% - niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury 8,52% - brak lub niska jakość przedszkoli, bądź też niewystarczająca ilość miejsc w tych placówkach 11% - słaba samoorganizacja społeczna i współpraca pomiędzy mieszkańcami 22,35% - brak stowarzyszeń i organizacji pozarządowych 2,80% - niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury 14,21% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE ŚRODOWISKOWEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. W obszarze problemów środowiskowych ankietowani najczęściej wskazywali na problem zanieczyszczeń atmosferycznych, oraz niewystarczającego wykorzystania walorów i zasobów naturalnych, takiej odpowiedzi udzieliło 41,5% badanych. - zanieczyszczenia atmosferyczne, gleby, wód, powierzchni ziemi, szaty roślinnej poprzez 42,00% - niewystarczające wykorzystania walorów i zasobów naturalnych 41,05% - niszczenie warunków zamieszkania poprzez hałas i zanieczyszczenia atmosferyczne 14,59% Najważniejsze PROBLEMY w SFERZE TECHNICZNEJ, jakie w opinii respondentów występują na wskazanym obszarze rewitalizacji. W obszarze problemów technicznych badani najczęściej wskazywali na brak rozwiązań technicznych w zakresie energooszczędności w obiektach budowlanych (47,65% respondentów) oraz zły/niewystarczający stan budynków mieszkalnych (35,0%). - degradacja stanu technicznego zabudowy 6,67% - zły stan techniczny dróg 1,67% - brak rozwiązań technicznych w zakresie energooszczędności w obiektach budowlanych 47,65% - brak rozwiązań technicznych w zakresie ochrony środowiska w obiektach budowlanych 3,33% - bariery architektoniczne w przestrzeni publicznej (w budynkach użyteczności publicznej, w obrębie dróg i chodników) 5,68% - Zły/niewystarczający stan techniczny budynków mieszkalnych 35,00% Przeprowadzona diagnoza, wsparta wynikami badań ankietowych zbieranych w trakcie konsultacji społecznych wskazuje na następujące deficyty obszarów do rewitalizacji: Zdiagnozowane problemy społeczno - gospodarczo przestrzenne i środowiskowe obszaru rewitalizacji | SFERA SPOŁECZNA | SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ŚRODOWISKOWA TECHNICZNA | |---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------| | 1. Problemy społeczne w tym: | 1. Brak miejsc i aktywności integrujących mieszkańców; | | 1.1. Wysoki % mieszkańców korzystających z pomocy społecznej głównie z powodu ubóstwa; | 2. Brak dostępu do nowoczesnej technologii; | | 1.2. Bezrobocie - szczególnie wśród osób w wieku produkcyjnym (izolacja społeczna, niewystarczający stopień mobilności zawodowej); | 3. Brak zaplecza dla prowadzenia działalności kulturalnej; | | 1.3. Brak miejsc pracy, (trudności w uzyskaniu okresowych umów o pracę dla bezrobotnych, tworzenia miejsc pracy w niepełnym wymiarze godzin itp.; | 4. Zubozienie społeczeństwa (wzrost nierówności dochodowych, ograniczenie siły nabywczej gospodarstw domowych); | | 2. Niski poziom kapitału społecznego; | 5. Niewystarczająca oferta usług dedykowanych seniorom; | | 3. Słaby przepływ informacji w sprawach dotyczących najbliższego otoczenia zamieszkania; | 6. Nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieciom i młodzieży ; | | 4. Postępujący proces starzenia się społeczeństwa | 7. Problem jakości powietrza związany z niską emisją i sposobem ogrzewania; | | 5. Emigracja młodych mieszkańców obszarów rewitalizacji; | 8. Nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieciom i młodzieży ; | | 6. Zaburzenia stosunków międzyludzkich (nieżyczliwość, nietolerancja, obojętność, egoizm); | 9. Problem jakości powietrza związany z niską emisją i sposobem ogrzewania; | | 7. Niedobór organizacji pozarządowych aktywizujących mieszkańców zarówno społecznie jak i zawodowo; | 10. Małe wykorzystanie terenów nadających się do prowadzenia działalności gospodarczej; | | 8. Niedostateczna opieka nad dziećmi i młodzieżą; | 11. Brak infrastruktury sprzyjającej rozwojowi (np.parkingi); | | | 12. Niska estetyka przestrzeni publicznych - dróg, placów, skwerów, parków, małej architektury; | | | 13. Duża liczba starszych budynków; | Proponowany kierunek działań rewitalizacyjnych na wskazanych obszarach rewitalizacji: Podobszar 1: Bobowa Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych (18, 42%) podniesienie standardu życia mieszkańców – warunków pracy, zamieszkania i rekreacji (15, 79%) oraz konieczność powstania miejsc integracji międzypokoleniowej (10, 53% badanych). W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego i estetyki zabudowy oraz poprawę i rozwój infrastruktury społecznej – ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii. Tabela 20. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego).- dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar I). | Cel | Procent | |----------------------------------------------------------------------|---------| | Eliminacja problemów społecznych | 5,26% | | Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania | 7,89% | | Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji | 15,79% | | Zwiększenie liczby miejsc pracy | 7,89% | | Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej | 7,89% | | Stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) | 10,53% | | Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych | 18,42% | | Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu | 2,63% | | Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej | 7,89% | | Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii | 7,89% | | Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy | 7,89% | Podobszar 2: Bobowa Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności powstanie miejsc aktywności gospodarczej poprzez przebudowanie terenu pokolejowego i utworzenie placu targowego sprzyjającego rozwojowi przedsiębiorczości (42,5% badanych) oraz stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) -22,62%. W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego. Tabela 21. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego).- dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar II). | Cel | Procent | |----------------------------------------------------------------------|---------| | Eliminacja problemów społecznych | 5,95% | | Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania | 1,19% | | Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji | 4,76% | | Powstanie miejsc aktywności gospodarczej poprzez przebudowanie terenu pokolejowego i utworzenie placu targowego sprzyjającego rozwojowi przedsiębiorczości | 42,5% | | Wsparcie dla kobiet pozwalające na podejmowanie pracy - budowa przedszkoli | 1,19% | | Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej | 9,76% | | Stworzenie warunków dla integracji osób starszych ( zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) | 5,62% | | Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych | 7,10% | | Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu | 1,19% | Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej | Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej | 1,19% | | --- | --- | | Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii | 7,14% | | Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy | 11,90% | **Podobszar III Siedliska** **Proponowany kierunek działań rewitalizacyjnych:** Wśród działań rewitalizacyjnych mieszkańcy zaproponowali w pierwszej kolejności podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji (19,05%) oraz poprawę ładu przestrzennego (17,08%). W wyniku działań rewitalizacyjnych mieszkańcy oczekują także na poprawę ładu przestrzennego i estetyki zabudowy. Tabela 22. Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego), - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Siedliska (podobszar III) | Eliminacja patologii społecznych | 3,03% | | Zatrzymanie trendów migracyjnych młodzieży poprzez tworzenie preferencyjnych warunków pracy i zamieszkania | 1,01% | | Podniesienie standardu życia mieszkańców - warunków pracy, zamieszkania i rekreacji | 19,05% | | Zwiększenie liczby miejsc pracy poprzez utworzenie stref aktywności gospodarczej z pełnym wyposażeniem w infrastrukturę techniczną i drogową - w celu rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości | 0,00% | | Wsparcie dla kobiet pozwalające na podejmowanie pracy - budowa przedszkoli | 0,00% | | Powstanie miejsc integracji międzypokoleniowej | 2,02% | | Stworzenie warunków dla integracji osób starszych (zajęcia edukacyjno-kulturalne, zajęcia ruchowe) | 7,26% | | Rozwój ośrodków kultury i sportowo-rekreacyjnych | 23,25% | | Intensyfikacja ochrony środowiska naturalnego i kulturowego, przyrody i krajobrazu | 0,00% | | Poprawa i rozwój infrastruktury technicznej - wodno-kanalizacyjnej i drogowej | 0,00% | | Poprawa i rozwój infrastruktury społecznej - ilości i standardu usług kultury, ochrony zdrowia i opieki społecznej, handlu, rzemiosła i gastronomii | 9,09% | | Poprawa ładu przestrzennego i estetyki zabudowy | 17,08% | Ostatnim etapem pogłębiałych badań było **wskazanie potencjałów**, na których można się oprzeć przeciwdziałając zdefiniowanemu kryzysowi. Główne potencjały to **lokalizacja**, szczególnie dla **Podobszaru I** i **Podobszaru II**- położonych w Bobowej- w miejscowości która pełni rolę centrowtórczą w całej Gminie. Ważnym aspektem są także **możliwości zagospodarowania zdegradowanych przestrzeni publicznych** (np. obszar po kolejowy) na cele publiczne tj. na plac targowy, parking czy Dom Kultury. Przewidziane działania są szansą rozwojową zarówno dla mieszkańców obszaru rewitalizacji jaki do rozwoju całej Gminy. Potencjał społeczny obszaru, w szczególności poczucie dumy z miejsca zamieszkania może być istotnym czynnikiem przywrócenia energii i aktywności na obszarze. 4. ZAŁOŻENIA GMINNEGO PROGRAMU REWITALIZACJI 4.1. Wizja obszarów zdegradowanych. Wizja rozwoju obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji to oczekiwany stan docelowy uwzględniający oczekiwania grup docelowych. Wizja wspomaga ukierunkowanie się w zakresie działań strategicznych. Przypomina o wiodącej potrzebie zmian oraz warunkuje ducha przemian. Wizja jako dążenie społeczności lokalnej do stanu, w którym nie tylko zażegnana została sytuacja kryzysowa, ale również rozwinięty został potencjał obszaru. Funkcjonuje, jako wyobrażenie, które przyswieca wszystkim działaniom towarzyszącym realizacji procesu rewitalizacji. Wizja powinna wypełniać następujące cechy: ⇒ ukierunkowanie - umożliwia weryfikację zgodności bieżących działań z długofalowymi zamierzeniami i wartościami, ⇒ integrowanie - stanowi wartość, wokół której ogniskują się emocje i wartości, ⇒ inspirowanie - zachęca do innowacji zmierzających do szybszego, lepszego, tańszego wcielenia w życie zamierzeń zawartych w wizji, Planowany efekt rewitalizacji zostanie uzyskany poprzez realizację zaplanowanych projektów (rozdział 4.2. Lista przedsięwzięć rewitalizacyjnych) wpisujących się w wyznaczone cele rewitalizacji (rozdział 4.1. Cele rewitalizacji), jednocześnie wizja ma charakter optymalny i została zbudowana na racjonalnych przesłankach. Perspektywa roku 2022 koresponduje z graniczną datą wyznaczającą możliwość absorpcji środków unijnych z lat 2014-2020, zatem poniższe zapisy wizji (stanu docelowego) odnoszą się w dużej mierze do konkretnych przemian społeczno-gospodarczych, które są pożądane i zostaną osiągnięte dzięki skutecznemu wdrożeniu „Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. Biorąc pod uwagę cele rewitalizacyjne **WIZJA** obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji została określona następująco: **W 2023 roku obszary rewitalizacji objęte Gminnym Programem Rewitalizacji Gminy Bobowa po realizacji zaplanowanych inwestycji i działań społecznych zostaną efektywnie przekształcone zarówno społecznie, przestrzennie, jak i gospodarczo.** Obszar rewitalizacji będzie atrakcyjnym miejscem zamieszkania i spędzania czasu wolnego dla obecnych i przyszłych mieszkańców - **MIEJSCEM INSPIRUJĄCYM SPRZYJAJĄCYM ROZWOJOWI NA KAŻDYM ETAPIE ŻYCIA I PRACY.** ### 4.2. Cele rewitalizacji - logika interwencji Rewitalizację można rozumieć, jako kompleksowy program modernizacji zabudowy i przestrzeni publicznych, rewaloryzacji zabytków na wybranym obszarze w powiązaniu z rozwojem gospodarczym i społecznym. Rewitalizacja to połączenie działań technicznych - takich jak remonty – z programami ożywienia gospodarczego i działaniem na rzecz rozwiązania problemów społecznych, występujących na tych obszarach: bezrobocia, przestępczości, braku równowagi demograficznej. Ich zakładanym skutkiem jest odbudowa więzi społecznych na obszarach problemowych i przywrócenia ładu przestrzennego. Zgodnie z wytycznymi zdefiniowane obszary problemowe powinny być rewitalizowane z uwzględnieniem kryteriów przestrzennych, ekonomicznych oraz społecznych. Szczególny nacisk należy kierunkować na stopień nasilenia problemów społecznych na danym obszarze - głównie w zakresie marginalizacji materialnej i społecznej mieszkańców obszaru rewitalizacji. Proces rewitalizacji tworzy, zatem szansę zwiększenia bezpieczeństwa społecznego, przełamania impasu gospodarczego oraz stworzenia warunków ekonomicznych dla potencjalnych inwestorów, a dzięki atrakcyjności gminy sprzyjać będzie przyciągnięciu ludzi operatywnych i otwartych na nowe wyzwania, jakie po wejściu do Unii Europejskiej i w nowej rzeczywistości ekonomicznej, stawia nam codzienność. Całość działań z zakresu rewitalizacji koordynowana będzie na poziomie Gminnego Programu Rewitalizacji. Stanowi on wieloplaszczyznowy dokument operacyjny będący jednym z głównych instrumentów zintegrowanego systemu zarządzania rozwojem gminy. Nadrzędnym celem podejmowanych działań - w perspektywie kilku najbliższych lat - jest poprawa, jakości życia mieszkańców obszaru rewitalizacji Gminy Bobowa, powstrzymanie degradacji obszarów znajdujących się w gorszym położeniu oraz przywrócenie miejscom wskazanym przez lokalną społeczność jako obszary wymagające rewitalizacji ich pierwotnych - ważnych z punktu widzenia lokalnego rozwoju - funkcji. Będzie się to odbywać poprzez szereg mniejszych i większych projektów, zarówno infrastrukturalnych, jak i „miękkich”, realizowanych w równej mierze przez samorząd i instytucje publiczne, jak i przez organizacje pozarządowe oraz przedsiębiorców i innych ważnych „aktorów” rozwoju lokalnego. Nadrzędną ideą przyswiecającą tym działaniom i organizującym aktywność lokalnej społeczności jest wyprowadzenie wskazanych obszarów ze stanu kryzysowego poprzez usunięcie zjawisk, które spowodowały ich degradację. Cele, kierunki interwencji oraz konkretne zadania rewitalizacyjne mają doprowadzić do przemiany zdegradowanych terenów. W tym świetle dla osiągnięcia nadrzędnego celu procesu rewitalizacji w Gminie Bobowa jest poprawa jakości życia mieszkańców zdegradowanych obszarów Gminy Bobowa poprzez ograniczenie koncentracji problemów społecznych, gospodarczych i przestrzenno-funkcjonalnych. W oparciu o przeprowadzone analizy sytuacji społeczno-gospodarczej, przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa, które przedstawiono w poprzednich rozdziałach, a także przy uwzględnieniu zapisów gminnych dokumentów strategicznych oraz dokumentów sporządzonych na wyższych szczeblach (krajowym i wojewódzkim) sformułowane zostały cele rewitalizacji Gminy Bobowa. Zgodnie z logiką główne cele rewitalizacji odnoszą się do zidentyfikowanych obszarów problemowych, wyznaczonych na podstawie analizy wskaźnikowej oraz konsultacji społecznych. Mając na uwadze powyższe, cele główne Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa zostały sformułowane w następujący sposób: **CEL GŁÓWNY 1** - ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW **CEL GŁÓWNY 2** - POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH W dalszym etapie prac wyodrębniono cele szczegółowe: 1. **CEL GŁÓWNY: ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW.** 1.1. **Cel szczegółowy:** Aktywizacja gospodarcza obszaru rewitalizacji, w szczególności poprzez stworzenie warunków przyciągających inwestorów, udzielanie wsparcia istniejącym przedsiębiorstwom oraz wykorzystanie posiadanych potencjałów. **Kierunki działań:** 1.1.1. Aktywna promocja gospodarcza gminy, w szczególności obszaru rewitalizowanego. 1.1.2. Modernizacja i rozwój infrastruktury mającej istotne znaczenie dla podnoszenia konkurencyjności rolników oraz przedsiębiorców z obszaru zdegradowanego. 1.1.3. Inwestowanie w rozwój OZE (fotowoltaika, kolektory słoneczne). 1.1.4. Organizowanie spotkań informacyjnych dla lokalnych przedsiębiorców w zakresie możliwości pozyskania zewnętrznych środków finansowych na rozwój. 1.2. **Cel szczegółowy:** Podniesienie aktywności przedsiębiorczej mieszkańców, w szczególności poprzez ułatwianie gospodarczego wykorzystywania nowych pomysłów oraz sprzyjanie tworzeniu nowych firm, w szczególności mikro i małych, w tym również przez inkubatory przedsiębiorczości. **Kierunki działań** 1.2.1. Identyfikacja i kreacja produktów lokalnych oraz ich marketing. 1.2.2. Opracowanie i wdrożenie gminnego wsparcia dla osób bezrobotnych poprzez organizację szkoleń i kursów kwalifikacyjnych. 1.3. **Cel szczegółowy:** Tworzenie warunków wspierających zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo oraz kształcenie dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy. **Kierunki działań** 1.3.1. Nauka przedsiębiorczości, w tym kreowanie nowoczesnych programów kształcenia. 1.3.2. Współpraca instytucjonalna (władze gminy, urząd pracy, przedsiębiorcy, szkoły) na rzecz rozwoju przedsiębiorczości. 2. CEL GŁÓWNY: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.1. Cel szczegółowy: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. Kierunki działań 2.1.1. Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2. Cel szczegółowy: Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Kierunki działań 2.2.1. Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.1. Tworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych, w tym terenów zieleni, parków, placów zabaw, siłowni zewnętrznych etc. - we współpracy ze społecznością lokalną. 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych. 4.3. Projekty rewitalizacyjne W niniejszym rozdziale przedstawiono zbiorczo projekty przewidziane do realizacji w ramach wdrażania „Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. W procesie prac nad Programem dokonano wyboru kluczowych projektów rewitalizacyjnych, które w najwyższym stopniu będą oferować kompleksowe rozwiązanie zdiagnozowanych problemów na obszarach kryzysowych i w znaczący sposób wpłyną na osiągnięcie założonych celów strategicznych i kierunków interwencji. Wyłonienia i uszeregowania projektów kluczowych do realizacji w ramach GPR dokonano w oparciu o opinię mieszkańców oraz ocenę formalną i merytoryczną projektów, bazującą na obiektywnych kryteriach strategicznych, przeprowadzoną przez zespół pracujący nad Programem. Kryteria oceny projektów rewitalizacyjnych | Spójność terytorialna | Działania ujęte w projekcie będą realizowane dla mieszkańców obszaru rewitalizacji i będą oddziaływać na mieszkańców obszaru zdegradowanego. | |-----------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | Kompleksowość | Kompleksowość oddziaływania projektu na sfery: społeczną, infrastrukturalną, przestrzenną gospodarczą i środowiskową. Preferowane były projekty dotyczące kilku celów tematycznych. | | Zasadność realizacji | Projekt bezpośrednio wpływa na poprawę sytuacji problemowych na rewitalizowanym obszarze. | | Komplementarność | Projekt jest komplementarny bądź zintegrowany z innymi projektami realizowanymi lub planowanymi do realizacji. | | Spójność strategiczna | Założone w projekcie działania są spójne ze zdiagnozowanymi celami i kierunkami działań ujętymi w opracowaniach strategicznych na poziomie gminy, powiatu lub województwa. | | Wpływ na osiągnięcie założonych celów strategicznych | Określone w projekcie wskaźniki wpływają na osiągnięcie celu strategicznego. | W wyniku przeprowadzonych konsultacji społecznych do Programu wybrano ogółem 3 projekty. Ze zgłoszonych zadań podczas konsultacji społecznych wybrano te, które mają największy potencjał dokonywania oczekiwanych zmian na obszarze rewitalizacji i obszarze zdegradowanym, zaś pozostałe – których charakter jest nieco bardziej lokalny znalazły się na liście zadań komplementarnych. Co ważne - kryterium umieszczenia zadania strategiczne, jak i komplementarne - było rozwiązywanie zdefiniowanych problemów społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych. Poniżej zdefiniowane przedsięwzięcia są zlokalizowane w obrębie wyznaczonych terenów zdegradowanych, tym samym oddziałując na nie. 4.3.1. Projekty rewitalizacyjne kluczowe inwestycyjne ZI/1/2017 Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej Podmiot realizacji przedsięwzięcie: Gmina Bobowa Szacunkowa wartość projektu: 1 973 452,26 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacje ze środków unijnych, w tym RPO WM 2014-2020, PROW na lata 2014-2020, lub krajowych oraz środki własne Gminy. Miejsce realizacji: podobszar 2 Bobowa (Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232) Zakres zadania - roboty w zakresie przygotowania terenu pod budowę oraz roboty rozbiórkowe (nawierzchnia z płyt drogowych), - wykonanie nawierzchni placu i dojazdu, parkingu, dojazdów, chodników z kostki brukowej, - ubezpieczenie skarpy placu, - wykonanie krawężników i obrzeży dla całości nawierzchni i dróg, - wykonanie ogrodzenia systemowego z bramkami wjazdowymi, - roboty w zakresie kształtowania terenów zielonych, - wykonanie instalacji wodno-kanałizacyjnych i sanitarnych, - przebudowa sieci napowietrznej elektroenergetycznej niskiego napięcia i budowa sieci kablowej elektroenergetycznej niskiego napięcia. Realizacja projektu przyczyni się do zatrzymywania procesu degradacji placu pokolejowego w m. Bobowa. Wykonanie kompleksowego uzbrojenia terenu oraz utwardzenie placu ma na celu utworzenie na tym terenie placu targowego w Bobowej, który docelowo przyczyni się do zmniejszenia negatywnych zjawisk społecznych w szczególności bezrobocia. Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2018r. Przewidywany termin zakończenia prac: 2019r. DANE REWITALIZACYJNE: Produkt projektu: utworzenie placu targowego służącego rozwojowi przedsiębiorczości mieszkańców gminy. Powierzchnia zagospodarowanego obszaru - 4500m². Uzasadnienie realizacji projektu: Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy niską estetykę otoczenia (52,5% wskazań), oraz niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę służącą rozwojowi przedsiębiorczości. Aktualny stan terenu charakteryzuje się bardzo niską estetyką. Realizowane cele Gminnego Programu Rewitalizacji: Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia dwóch głównych celów GPR tj. • CEL GLÓWNY 1: Rozwój gospodarczy obszaru rewitalizacji oraz pobudzenie przedsiębiorczości wśród mieszkańców. oraz cele szczegółowe: - CS 1.1.: Aktywizacja gospodarcza obszaru rewitalizacji, w szczególności poprzez stworzenie warunków przyciągających inwestorów, udzielanie wsparcia istniejącym przedsiębiorstwom oraz wykorzystanie posiadanych potencjałów. - CS 1.2.: Podniesienie aktywności przedsiębiorczej mieszkańców, w szczególności poprzez ułatwianie gospodarczego wykorzystywania nowych pomysłów oraz sprzyjanie tworzeniu nowych firm, w szczególności mikro i małych, w tym również przez inkubatory przedsiębiorczości. • CEL GLÓWNY 2: Poprawa jakości życia mieszkańców poprzez tworzenie infrastruktury społecznej oraz zagospodarowanie przestrzeni publicznych. oraz cele szczegółowe: - CS 2.2. Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczynia się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. - CS 2.3. Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: | Sfera społeczna | Sfera gospodarczarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalana | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | |-----------------|-----------------------|----------------------------------|--------------------|------------------| | | X | X | X | X | Komplementarność projektu: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Razem ku samodzielności”, którego celem jest aktywizacja społeczno-zawodowa osób korzystających z pomocy społecznej. Uzasadnienie: Projekt pn. Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej, poprzez utworzenie placu targowego przyczyni się do rozwoju gospodarczego i pobudzenia aktywności zawodowej mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych oraz wpłynie korzystnie na całą społeczność gminną. Dzięki realizacji projektu pn. Razem ku samodzielności uczestnicy zdobędą umiejętności pro przedsiębiorcze i będą mogli skorzystać w przyszłości z placu targowego do prowadzenia własnej działalności gospodarczej. ZI/2/2017 Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową Podmiot realizujący przedsięwzięcie: Gmina Bobowa Szacunkowa wartość projektu: 8.000.000,00 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacje ze środków unijnych, w tym RPO WM 2014-2020 działanie 11.2, lub krajowych oraz środki własne Gminy. Miejsce realizacji: Bobowa: Dz. nr 875/1, dz. nr 870/28 Zakres realizowania zadania: - budowa budynku zawierającego m.in. sale widowiskową, garderoby, pomieszczenie biurowe, sale bankietową, szatnie, sanitariaty, windę dla niepełnosprawnych, pomieszczenia techniczne, - parking, - droga dojazdowa, Celem realizacji projektu jest poprawa dostępności i jakości oferty usług społecznych (w tym edukacyjnych, kulturalnych, rekreacyjno-wypoczynkowych) oraz poprawa istniejącego stanu zagospodarowania oraz jakości (estetyki) przestrzeni publicznej. Projekt przyczyni się do stworzenia: - dostępności i jakości gminnych przestrzeni publicznych, - odpowiednich warunków do realizacji programów artystycznych i zapewnienia dostępu oferty kulturalnej, - możliwości organizowania zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, imprez kulturalno-rozrywkowych, teatralnych itp. (dodatkowa oferta spędzania wolnego czasu dla dzieci, młodzieży i dorosłych), - możliwości organizowania konferencji, szkoleń i zebran. Produkt projektu: budowa infrastruktury kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową - pow. zabudowy budynku - ok. 950 m2 - pow. zabudowy placu - 1 950 m2 Rezultat: Procent mieszkańców gminy korzystających ze zmodernizowanej infrastruktury - 60%; Liczba utworzonych miejsc pracy - 2 etaty Uzasadnienie realizacji projektu: Zdaniem mieszkańców do najważniejszych problemów dotykających obszar zaliczyć należy brak miejsc i aktywności integrujących mieszkańców, brak zaplecza do prowadzenia działalności kulturalnej, nie wystarczająca oferta zagospodarowania wolnego czasu dzieci i młodzieży. Brak miejsca służącemu ogólnej integracji mieszkańców jest również ważnym problemem. Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia 2 celu głównego GPR tj. **CEL GŁÓWNY 2:** POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH oraz celów szczegółowych: CS 2.1.: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń; CS 2.2. Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Typ projektu: inwestycyjny. A. Przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne. Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2018 Przewidywany termin zakończenia prac: 2019 Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: | Sfera społeczna | Sfera gospodarczarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | |-----------------|-----------------------|----------------------------------|--------------------|------------------| | X | | X | | | Komplementarność: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Razem ku samodzielności”, którego celem jest aktywizacja społeczno-zawodowa osób korzystających z pomocy społecznej. Realizowany projekt budowy MCK przewiduje min. powstanie sal do zajęć edukacyjnych, na potrzebę prowadzenia zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, które będą wykorzystywane przy realizacji projektu „Razem ku samodzielności”. Realizacja projektu wpisuje się w 2 cel główny Programu Rewitalizacji, czyli w poprawę jakości życia mieszkańców poprzez tworzenie infrastruktury społecznej oraz zagospodarowanie przestrzeni publicznych. Zaplanowane działania przyczyniają się do zwiększenia warunków dla dostępności i jakości gminnych przestrzeni publicznych oraz stwarza możliwości organizacji zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, oraz budujących postawy pro przedsiębiorcze, a także stwarza możliwości organizacji imprez kulturalno-rozrywkowych, teatralnych itp. (dodatkowa oferta spędzania wolnego czasu dla dzieci, młodzieży i dorosłych). Dodatkowo zadanie pn. „Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową” jest komplementarne do projektu pn. Budowa kompleksu rekreacyjno-sportowego w m. Bobowa, obejmującego m.in. budowę tras biegowych, siłowni zewnętrznej, budynku CAW, parkingu, miasteczka ruchu drogowego, parku przyrodniczo-geologicznego z funkcją edukacyjną w m. Bobowa, basenu otwartego, boisk i kortów tenisowych" - w ramach środków unijnych (POIiŚ 2014-2020, RPO WM 2014-2020, Interreg Polska-Słowacja) oraz krajowych, w tym środków własnych. 4.3.2. Projekty rewitalizacyjne kluczowe społeczne ZS/1/2017 Razem ku samodzielności Podmiot realizujący przedsięwzięcie: Ośrodek Pomocy Społecznej Gmina Bobowa Wartość projektu: dotacja 807 998,50 zł, wkład własny 142 600 zł. Źródła finansowania inwestycji (krajowe środki publiczne, EFRR, EFS, FS, środki prywatne, środki z innych źródeł): Dotacja z RPO WM 2014-2020 działanie 9.1.1, oraz środki własne. Zakres realizowania zadania: Projekt ma na celu aktywizację społeczno-zawodową osób korzystających z pomocy społecznej. Zakłada się, że wsparciem zostanie objętych 105 osób. Zaplanowano szeroką gamę wsparcia dla uczestników w zależności od diagnozy. W ramach zadania będą realizowane różnorodne formy aktywizacji wynikające z diagnozy oraz opracowanej ścieżki reintegracji. Aktywizacja w wymiarze społecznym będzie się odbywała m.in. poprzez: - treningi kompetencji i umiejętności społecznych, poradnictwo psychologiczne i psychospołeczne, - inne narzędzia, metody służące aktywizacji społecznej i zawodowej wynikające ze zidentyfikowanych potrzeb osób obejmowanych wsparciem (w tym o charakterze zdrowotnym) np. koszty zespołów ćwiczeń usprawniających psychoruchowo i/lub zajęć rehabilitacyjnych dla osób niepełnosprawnych. Wszystkie działania w ramach projektu będą uwzględniały sytuację osób niepełnosprawnych np. możliwość szkolenia w miejscu zamieszkania oraz w przypadku samotnych matek lub opiekunów osób zależnych, opiekę nad podopiecznymi na czas uczestnictwa w zajęciach. W ramach zadania będzie również świadczona praca socjalna na rzecz uczestników projektu. Usługi aktywnej integracji o charakterze zawodowym – staże będą realizowane zgodnie z „wytycznymi w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego...” w porozumieniu z PAI a dla pozostałych osób poszukujących pracy będą zlecane wyspecjalizowanej instytucji. Projekt przyczyni się do stworzenia: - zwiększenia kompetencji zawodowych mieszkańców terenów zdegradowanych. Realizowane cele Gminnego Programu Rewitalizacji: Realizacja projektu przyczyni się do osiągnięcia 1 głównego celu GPR tj. - CEL GŁÓWNY 1: Rozwój gospodarczy obszaru rewitalizacji oraz pobudzanie przedsiębiorczości wśród mieszkańców. oraz celu szczegółowego: CS 1.2. Tworzenie warunków wspierających zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i osób biernych zawodowo oraz kształcenie dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy. Typ projektu: PROJEKT SPOŁECZNY MIĘKKI Przewidywany termin rozpoczęcia prac: 2017 Przewidywany termin zakończenia prac: 2018 Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: | Sfera społeczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | |-----------------|-------------------|----------------------------------|--------------------|-----------------| | X | X | | | | Komplementarność projektu: Realizowany projekt jest komplementarny do projektu pn. „Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową”, którego celem powstanie nowej infrastruktury na obszarze rewitalizowanym stwarzającej możliwości prowadzenia zajęć, sotkań, kursów podnosząc kwalifikacje uczestników, w tym główne mieszkańców obszaru rewitalizacji. Realizowany projekt budowy MCK przewiduje min. powstanie sal do zajęć edukacyjnych, na potrzebę prowadzenia zajęć podnoszących kompetencje społeczne w kulturze, budujące postawy pro przedsiębiorcze, które będą wykorzystywane przy realizacji projektu „Razem ku samodzielności”. Dodatkowo zadanie pn. „Razem ku samodzielności” jest komplementarne do projektu pn. „Strefa Aktywności Gospodarczej w miejscowości Siedliska, Gmina Bobowa” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Wartość całkowita projektu stanowi 6 105 000,00 zł. Rozwój gospodarczy jest jednym z celów strategicznych obszaru rewitalizacji. Ważnym aspektem działań rewitalizacyjnych jest pobudzanie przedsiębiorczości wśród mieszkańców wyznaczonych obszarów rewitalizacji i jest zbieżne z celami stworzenia Strefy Aktywności Gospodarczej, w której mieszkańcy obszarów rewitalizacyjnych będą mogli rozwijać swoją aktywność przedsiębiorczą lub będą mogli znaleźć pracę (problemy społeczne obszarów rewitalizacyjnych to m.in. wysoki poziom bezrobocia). 4.4. Projekty rewitalizacyjne uzupełniające Poza szczegółowo opisanymi powyżej projektami, w ramach programu rewitalizacji Gminy Bobowa przewidziana jest również możliwość realizacji innych przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Należy mieć na uwadze, że na chwilę obecną trudno jest zidentyfikować jednoznacznie wszystkie potrzeby mieszkańców. Mogą się one, bowiem zmieniać, na przestrzeni funkcjonowania Programu, także ze względu na realizację wpisanych do dokumentu działań. Aby Gminny Program Rewitalizacji był elastyczny i mógł reagować na zmieniające się potrzeby mieszkańców, poniżej zaprezentowano zakres tematyczny projektów, które będą mogły być podejmowane w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa: - wyrównywanie szans społecznych i zawodowych osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym; - aktywizacja i integracja społeczna seniorów; - rozwój kapitału ludzkiego poprzez wzmocnienie kwalifikacji i umiejętności mieszkańców; - przeciwdziałanie bezrobociu oraz aktywizacja zawodowa mieszkańców; - promowanie przedsiębiorczości, podejmowanie działań na rzecz rozwoju gospodarczego, w tym podejmowanie działań sprzyjających tworzeniu nowych firm i rozwoju kompetencji przedsiębiorczości mieszkańców; - wsparcie przedsiębiorczości społecznej; - poprawa efektywności energetycznej oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej; - poprawa stanu zagospodarowania oraz jakości przestrzeni publicznych i półpublicznych; - projekty realizowane w oparciu o partnerstwo publiczno-prywatne. Wśród projektów uzupełniających należy wymienić: | Lp. | Projekt | Okres realizacji | Wartość projektu | |-----|------------------------------------------------------------------------|------------------|------------------| | 1. | Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. | 2017-2018 | 76 782,73 | **Źródła finansowania:** - krajowe środki publiczne **1. Działania w projekcie:** Głównym działaniem będzie wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie różnych zajęć, typu: zajęcia kulinarne, zajęcia plastyczne, wycieczki do różnych ciekawych miejsc, wyjazdy do teatru, wyjazdy na baseny termalne. **2. Uzasadnienie:** Projekt ma na celu wsparcie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. Osoby starsze, często samotne będą mogły w miłym towarzystwie aktywnie spędzić czas. Poprzez organizowane przez młodzież zajęcia i wyjazdy osoby starsze zostaną zmotywowane do wyjścia z domu, udziału w ciekawych wycieczkach, przedstawieniach teatralnych i różnych zajęciach. Osoby te poczują się potrzebne. Będą miały szansę aby wyjść z domu i dobrze się zabawić. Miejsce realizacji: Gmina Bobowa, miejscowość: Siedliska Realizacja projektu przy udziale organizacji pozarządowej. Komplementarność: Projekt jest komplementarny do działań przewidzianych w ramach projektu: „Razem ku samodzielności”, szczególnie w zakresie planowanych działań o charakterze zdrowotnym) np. koszty zespołów ćwiczeń usprawniających psychoruchowo i/lub zajęć rehabilitacyjnych dla osób niepełnosprawnych. Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: | Sfera społeczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | |-----------------|-------------------|---------------------------------|--------------------|------------------| | X | | | | | Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.1. Cel szczegółowy: Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. Kierunki działań 2.1.1. Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2. Cel szczegółowy: Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. Kierunki działań 2.2.1. Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.1. Tworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych, w tym terenów zieleni, parków, placów zabaw, siłowni zewnętrznych etc. – we współpracy ze społecznością lokalną. 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych. 2. "Demontaż i bezpieczne składowanie wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa" | 2017-2019 | Całkowity koszt zadania - 52 567,80 zł Wkład własny na poziomie 15% - 7 885,17 zł | | --- | --- | **Źródło finansowania:** RPO WM 2014-2020 Oś 5 Ochrona środowiska Działanie 5.2 Rozwijanie systemu gospodarki odpadami Poddziałanie 5.2.2 Gospodarka odpadami - spr. Przedmiotem projektu jest demontaż, transport i utylizacja wyrobów azbestowych z dachów i elewacji budynków mieszkalnych i gospodarczych z obszaru Gminy Bobowa. Zbiórce i utylizacji podlegać będzie także gruz azbestowy zdemontowany w latach poprzednich. Z uwagi na wysoką szkodliwość azbestu w realizację projektu zostanie zaangażowana specjalistyczna firma posiadająca doświadczenie i kwalifikacje, zajmująca się demontażem, transportem i utylizacją azbestu. Przyczyni się do podniesienia jakości życia mieszkańców oraz do poprawy stanu środowiska na obszarach zdegradowanych i rewitalizacji. Realizacja Projektu będzie miała bardzo pozytywny wpływ na społeczeństwo. Przyczyni się do podniesienia jakości życia mieszkańców oraz do poprawy stanu środowiska na obszarach rewitalizowanych. Podjęcie działań założonych w Projekcie umożliwi w szerokim znaczeniu racjonalnie kształtować środowisko i gospodarować jego zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w znaczeniu społeczno-gospodarczym. Miejsce realizacji: Gmina Bobowa **Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt:** | Sfera społeczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | X | | Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: **CEL GŁÓWNY 2:** POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych 3. „Budowa sieci kanalizacyjnej i wodociągowej na terenie Gminy Bobowa” | Źródło finansowania: | PROW na lata 2014-2020 „Gospodarka wodno - ściekowa” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycje w energię odnawialną i w oszczędzanie energii” | | Miejsce realizacji: Gmina Bobowa | | Projekt zakłada budowę sieci wodociągowej o łącznej długości 3,734 km oraz budowę sieci kanalizacji sanitarnej i grawitacyjnej o łącznej długości 11,688 km na terenie Gminy Bobowa. Realizacja zadania przyczyni się do rozwoju infrastruktury technicznej na terenie Gminy Bobowa. Wpłynie korzystnie na rozwój Gminy Bobowa oraz jakość życia jej mieszkańców. W związku z powyższym operacja ta wpisuje się w cel 6B Wspieranie lokalnego rozwoju na obszarach wiejskich Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. | | Spełnienie aspektów rewitalizacji przez projekt: | | --- | --- | --- | --- | --- | | Sfera społeczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | | | | | X | | Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: **CEL GLÓWNY 2:** POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH 2.3. Cel szczegółowy: Poprawa standardu technicznego i środowiskowego obszarów rewitalizacji. Kierunki działań 2.3.2. Poprawa estetyki, stanu technicznego obiektów i terenów zdegradowanych 4. „Aktywny senior” | 2020 - 2023 | Całkowity koszt zadania: 3 704 524,69 zł Kwota dotacji: 3 434 734,69 zł | |---|---| **Źródło finansowania:** Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 2014 - 2020 Poddziałanie 9.2.3. Usługi opiekuńcze oraz interwencja kryzysowa - SPR **Miejsce realizacji:** Gmina Bobowa, miejscowość: Brzana Projekt realizowany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej oraz Stowarzyszenie Nowa Perspektywa w Bieczu Projekt obejmuje utworzenie Ośrodka Wsparcia i Aktywizacji Osób Starszych, obejmującego obszarem swojego działania mieszkańców Gminy Bobowa powyżej 60 roku życia. Placówka świadczy usługi dla 45 osób w tym: stacjonarne dla 30 osób niesamodzielnych oraz 15 osób w miejscu zamieszkania. Działanie Ośrodka ukierunkowane jest na wsparcie umożliwiające osobom niesamodzielnym jak najdłużej funkcjonowanie w środowisku własnego miejsca zamieszkania. Działalność ośrodka skupia się na prowadzeniu usług pielęgnacyjno - opiekuńczych, aktywizująco - usprawniających oraz wspomagających. W ramach wsparcia dla uczestników projektu organizowane będą wydarzenia kulturalne takie jak organizacja świąt, wycieczki oraz wspólne przedsięwzięcia w tym zakresie z wolontariuszami. Duży nacisk położony jest na międzypokoleniową wymianę doświadczeń. **Spelnienie aspektów rewitalizacji przez projekt:** | Sfera społeczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | |---|---|---|---|---| | X | | | | | Działania z ww. zakresu tematycznego wpisują się w: **CEL GŁÓWNY 2: POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH** 2.1 **Cel szczegółowy:** Integracja międzypokoleniowa, w szczególności poprzez stworzenie warunków do aktywizacji różnych pokoleń. **Kierunki działań** 2.1.1 Organizacja wydarzeń (kulturalnych, sportowych, rozrywkowych itp.) integrujących międzypokoleniowo mieszkańców. 2.2 **Cel szczegółowy:** Rozwój infrastruktury społecznej, która przyczyni się do promowania włączenia społecznego, poprzez lepszy dostęp do usług społecznych, kulturalnych i rekreacyjnych. **Kierunki działań** 2.2.1 Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotnej. ### 4.5. Zbiorcze zestawienie projektów #### 4.5.1. Projekty inwestycyjne | Numer zadania | Tytuł zadania | Lokalizacja | Inwestor/realizator | OKRES REALIZACJI | WARTOŚĆ | Powiązanie z celami rewitalizacji | |---------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------|---------------------|-----------------|-------------|----------------------------------| | Z/IN/1/2017 | Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej | Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232 | Gmina Bobowa | 2018-2019 | 1 973 452,26 | CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. Cel szczegółowy 1.2. CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.2. Cel szczegółowy 2.3. | | Z/IN/2/2017 | Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową | Dz. nr 875/1 | Gmina Bobowa | 2018-2019 | 8 000 000 | CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.1. Cel szczegółowy 2.2. Cel szczegółowy 2.3. | #### 4.5.2. Projekty społeczne | Numer zadania | Tytuł zadania | Lokalizacja | Inwestor/realizator | OKRES REALIZACJI | WARTOŚĆ | Powiązanie z celami rewitalizacji | |---------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------|---------------------|-----------------|-------------|----------------------------------| | ZS/1/2017 | **Razem ku samodzielności** Projekt ma na celu aktywizację społeczno-zawodową osób korzystających z pomocy społecznej. Zakłada się, że wsparciem zostanie objętych 105 osób | Projekt realizowany dla mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych | Ośrodek Pomocy Społecznej Gmina Bobowa | 2017-2018 | 807 998,50 | CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.2 | 4.6. Planowane efekty rewitalizacji Realizacja planowanych projektów rewitalizacyjnych na obszarze Gminy Bobowa w efekcie przyczyni się do wyprowadzenia tego obszaru ze stanu kryzysowego, nadania mu nowej jakości funkcjonalnej i poprawy warunków życia mieszkańców, a co za tym idzie dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy. Przedsięwzięcia rewitalizacyjne przyczyniają się do: 1. poprawy istniejącego stanu zagospodarowania oraz jakości (w tym estetyki) przestrzeni publicznej, 2. wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań w zakresie organizacji i upowszechniania oferty edukacyjnej i kulturalnej, 3. poprawy dostępności i jakości oferty usług społecznych (w tym edukacyjnych, kulturalnych, rekreacyjno-wypoczynkowych, pomocy społecznej), 4. zwiększenia dostępności i jakości gminnych przestrzeni rekreacyjno-wypoczynkowych, 5. wykreowania przyjaznych miejsca spędzania czasu wolnego dla mieszkańców (w tym osób starszych), 6. szerszej aktywizacji mieszkańców (w tym również aktywizacji społecznej i zawodowej osób zagrożonych procesami wykluczenia i marginalizacji społecznej) w różnych dziedzinach życia społecznego. 4.7. Mechanizmy zapewnienia komplementarności Przedsięwzięcia interwencyjne (projekty) przewidziane do realizacji w ramach GPR, są odpowiedzią na zdiagnozowaną sytuację problemową i wpisują się w cel nadrzędný, jakim jest poprawa jakości życia mieszkańców zdegradowanych obszarów gminy poprzez ograniczenie wysokiej koncentracji problemów społecznych, gospodarczych, przestrzennych, środowiskowych oraz kulturowych. Rewitalizacja jako proces przemian służących wyprowadzeniu ze stanu kryzysowego zdegradowanych obszarów zakłada optymalne wykorzystanie endogenicznych uwarunkowań oraz wzmacnianie lokalnych potencjałów. Jest procesem długotrwałym, prowadzonym we współpracy z lokalną społecznością i na jej rzecz. Działania służące wspieraniu procesów rewitalizacji z wykorzystaniem środków UE, prowadzone są w sposób zaplanowany, skoordynowany, komplementarny oraz zintegrowany wewnętrznie (poszczególne działania pomiędzy sobą) i zewnętrznie (celami i kierunkami wynikającymi z dokumentów strategicznych). W związku z różnorodnością zjawisk degradacji i podejść do ich przewyciężenia podstawową wskazówką prowadzenia działań rewitalizacji powinno być dążenie do programowania i prowadzenia działań jak najbardziej dopasowanych do lokalnych uwarunkowań. Dlatego wybór projektów przewidzianych do realizacji w ramach GPR jest nieprzypadkowy. Łączą one konieczność podjęcia wszechstronnych działań o charakterze rewitalizacyjnym skoncentrowanych na osiągnięciu wyznaczonych celów szczegółowych, a zatem zachowują wymogi wzajemnej komplementarności (przestrzennej, problemowej, proceduralno-instytucjonalnej, międzyokresowej oraz źródeł finansowania). 4.7.1. Komplementarność przestrzenna ⇒ **Komplementarność przestrzenna** - projekty przewidziane dla wyznaczonych w gminie Bobowa obszarów zdegradowanych, mają na celu oddziaływanie na cały dotknięty kryzysem obszar (a nie punktowo, w pojedynczych miejscach), wzajemnie się dopełniają co implikuje efekt synergii pomiędzy nimi. Komplementarność przestrzennej interwencji poszczególnych projektów ujawnia się również w tym, że planowane działania nie będą skutkować przesuwaniem problemów na inne obszary ani prowadzić do niepożądanych efektów społecznych takich jak segregacja społeczna i wykluczenie. Tabela 23. Komplementarność zadań przewidzianych do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa | Numer zadania | Tytuł zadania | Lokalizacja | |---------------|-------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------| | Z/IN/1/2017 | Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej | Podobszar 2 Bobowa (Dz. nr 395/9, 395/13, 395/8, 280/2, 234/1, 233/2, 232) | | | Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. | Podobszar III Siedliska | | Z/IN/2/2017 | Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową | Podobszar 1 Bobowa : Dz. nr 875/1, dz. nr 870/28 | | | Razem ku samodzielności | Podobszar 1 Bobowa Podobszar III Siedliska | | | Wspieranie osób w podeszłym wieku w integracji z młodzieżą poprzez prowadzenie ośrodka wsparcia w Siedliskach. | Podobszar III Siedliska | 4.7.2. Komplementarność problemowa ⇒ **Komplementarność problemowa** - projekty dopełniają się tematycznie, sprawiając, że program rewitalizacji będzie oddziaływał na obszar zdegradowany we wszystkich niezbędnych aspektach (społeczny, ekonomiczny, przestrzenny, środowiskowy, kulturowy, techniczny). Jednocześnie planowane projekty unikają fragmentacji działań, koncentrując uwagę na całościowym spojrzeniu na przyczyny kryzysu danego obszaru, określając pożądany stan, do jakiego mają doprowadzić dany obszar projekty/przedsięwzięcia rewitalizacyjne. ### Tabela 24. Komplementarność problemowa - potrzeby rewitalizacyjne wraz z odpowiadającymi im celami rewitalizacji oraz zaplanowanymi projektami inwestycyjnymi i przedsięwzięciami społecznymi | SFERA | Potrzeba rewitalizacyjna | Cel rewitalizacji | Kierunki działań | Projekty kluczowe | Projekty uzupełniające | |----------------|----------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------|-------------------|------------------------| | SPOŁECZNA | Zapewnienie dostępu do wysokiej jakości podstawowych usług publicznych | CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.1. Cel szczegółowy 2.2 Cel szczegółowy 2.3. | Kierunki działań:2.1.1 Kierunki działań:2.2.1 Kierunki działań:2.3.1 | ZI/1/2017 | 1,3,4 | | GOSPODARCZA | Wspieranie rozwoju przedsiębiorstw i działalności gospodarczych mieszkańców na obszarze rewitalizacji | CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. Cel szczegółowy 1.2. Cel szczegółowy 1.3. | Kierunki działań:1.1.1 Kierunki działań:1.1.2 Kierunki działań:1.1.4 Kierunki działań:1.2.1 Kierunki działań:1.2.2 Kierunki działań:1.3.1 Kierunki działań:3.1.2 | ZI/1/2017 | 1 | | FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA | Uporządkowanie oraz stworzenie atrakcyjnych przestrzeni publicznych | CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. | Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 | ZI/1/2017 | 2,3 | | TECHNICZNA | Zatrzymanie postępującej degradacji technicznej przestrzeni publicznej | CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. | Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 | ZI/1/2017 | 2,3 | | ŚRODOWISKOWA | Zwiększenie bezpieczeństwa środowiska naturalnego poprzez zagospodarowanie obiektów i terenów publicznych | CEL GŁÓWNY 1: Cel szczegółowy 1.1. CEL GŁÓWNY 2: Cel szczegółowy 2.3. | Kierunki działań:1.1.3 Kierunki działań:2.3.1 Kierunki działań:2.3.1 | ZI/1/2017 | 2,3 | ### 4.7.3. Komplementarność proceduralno-instytucjonalna ⇒ **Komplementarność proceduralno-instytucjonalna** – realizacja poszczególnych projektów, zarządzana przez operatora całego procesu rewitalizacji, pozwala na efektywne i harmonijne współdziałanie wzajemne, uzupełnianie się i spójność procedur. 4.7.4. Komplementarność międzyokresowa ⇒ **Komplementarność międzyokresowa** – szczegółowy dobór projektów jest efektem krytycznej oceny oraz sformułowania wniosków na temat dotychczasowego (w kontekście zaangażowania środków wspólnotowych, szczególnie w ramach polityki spójności 2007-2013) sposobu wspierania procesów zaangażowanych społecznie. Dokonując wyboru projektów ważnym kryterium była ciągłość programowa. Zdefiniowane projekty są naturalną kontynuacją i rozwinięciem działań oraz przedsięwzięć realizowanych przez samorząd Gminy Bobowa na przestrzeni ostatnich lat, w tym z wykorzystaniem środków zewnętrznych. Projekty rewitalizacyjne wpisują się w długoterminowe plany strategiczne gminy, których celem jest podniesienie jakości życia mieszkańców. **ZESTAWIENIE ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW PRZEZ GMINĘ BOBOWA** | Lp. | Nazwa projektu | Okres realizacji projektu | Program | |-----|--------------------------------------------------------------------------------|---------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 1. | Instalacja kolektorów słonecznych w Zespole Szkół Nr 1 w Bobowej | 2013 - 2014 | Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 | | 2. | Przebudowa stadionu sportowego w Bobowej - wykonanie trybun dla kibiców | 2014 | Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 | | 3. | Odnowa Centrum Miasta Bobowa | 2011-2013 | Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 | | 4. | Modernizacja i rozbudowa Centrum Miasta Bobowa | 2014-2015 | Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 | | 5. | Modernizacja remizy strażackiej w Siedliskach | 2014 r. | Województwo Małopolskie w ramach programu Małopolskie Remizy | | 6. | Zakup wyposażenia na potrzeby działalności kulturalnej | 2015 r. | MKIDN - Rozwój Infrastruktury Kultury-Infrastruktura domów kultury | 4.7.5. Komplementarność źródeł finansowania ⇒ **Komplementarność źródeł finansowania** – planowane projekty rewitalizacyjne, opierają się na uzupełnianiu i łączeniu wsparcia ze środków EFRR, EFS z wykluczeniem ryzyka podwójnego dofinansowania. Ponadto łączą prywatne i publiczne źródła finansowania, przy założeniu, że stymulowanie endogenicznych zdolności inwestycyjnych ma kluczowe znaczenie dla dynamiki pożądanych zmian na obszarach zdegradowanych. Współfunkcjonowanie zaplanowanych projektów w ramach GPR, które są względem siebie komplementarne, zakłada skonsolidowanie wysiłków różnych podmiotów na rzecz obszarów zdegradowanych, co jest ważnym warunkiem sukcesu całego procesu. 5. PLAN FINANSOWY GPR 5.1. Plan finansowy GPR Plan finansowy Gminnego Programu Rewitalizacji obejmuje zadania przewidziane do realizacji w latach 2017-2022. Został opracowany na podstawie kosztów poszczególnych projektów, zgłoszonych i zakwalifikowanych do Programu. Określając poziom wsparcia oraz rodzaj kosztów kwalifikowanych kierowano się zapisami Szczegółowego opisu priorytetów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 oraz Podręcznika kwalifikowania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Plan finansowy, źródła finansowania i poziom zapotrzebowania na środki UE przedstawia poniższa tabela. Tabela 25. Zadania inwestycyjne | LP. | Tytuł projektu | Okres realizacji [plan] | Szacunkowe nakłady [PLN/ | ŹRÓDŁA FINANSOWANIA | |-----|----------------------------------------------------|-------------------------|--------------------------|----------------------| | | | | | Fundusz | Urząd Gminy | Środki unijne | | Z/IN/1/2020 | Rewitalizacja zdegradowanych terenów pokolejowych w Bobowej | 2017-2018 | 1 973 452,26 | EFRR | TAK | RPO WM 2014-2020 | | Z/IN/2/2022 | Budowa Miejskiego Centrum Kultury wraz z parkingiem i drogą dojazdową | 2017-2018 | 8 000 000 | EFRR | TAK | RPO WM 2014 | | | **suma** | | **9 973 452,26** | | | | | | **Dotacja 75%** | | **7 480 089,20** | | | | | | **Wkład własny** | | **2 493 363,07** | | | | Tabela 26. Zadania społeczne | LP. | Tytuł projektu | Okres realizacji [plan] | Szacunkowe nakłady [PLN/ | ŹRÓDŁA FINANSOWANIA | |-----|----------------|-------------------------|--------------------------|----------------------| | | | | | Fundusz | Urząd Gminy | Środki unijne | | ZS/1/2017 | Razem ku samodzielności | 2017-2018 | 807 998,50 | EFS | 142 600 | RPO WM 2014-2020 | | | **suma** | | **807 998,50** | | | | Zabezpieczenie finansowe działań związanych z realizacją Programu Rewitalizacji stanowią przede wszystkim środki budżetowe gminy. Jednakże środki własne gminy wspomagane będą środkami zewnętrznymi pochodzącymi m. in. ze środków Unii Europejskiej. Podstawowe źródła pozabudżetowe wykorzystywane do realizacji GPR-u obejmują: - środki Unii Europejskiej – m. in. fundusze strukturalne i inwestycyjne: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Fundusz Spójności, Instrument Łącząc Europę, Europejski Fundusz na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, - środki budżetu państwa – przewidziane na współfinansowanie projektów, jak i jako niezależne źródło finansowania, - środki budżetów samorządów – wojewódzkich, powiatowych – na współfinansowanie projektów lub jako niezależne źródło finansowania, - inne środki publiczne – np. fundusze celowe, - środki prywatne – np. środki organizacji pozarządowych, - kredyty, pożyczki, obligacje komunalne i inne narzędzia i instrumenty finansowe kierowane do JST. 5.1.2. Źródła finansowania projektów rewitalizacyjnych Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 Głównym źródłem finansowania projektów rewitalizacyjnych w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa będzie Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020. W ramach tego Programu przedsięwzięcia rewitalizacyjne wpierane będą w Osi Priorytetowej 11. Rewitalizacja przestrzeni regionalnej Działanie 11.2 Odnowa obszarów wiejskich. Głównym celem tego działania jest ograniczenie problemów społecznych na terenach zdegradowanych, a finansowane będą projekty ukierunkowane na ograniczenie istotnych problemów społecznych zidentyfikowanych w Gminnym Programie Rewitalizacji. Możliwymi typami przedsięwzięć będą: - przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne, obejmujące: placówki oferujące wsparcie dzienne dla dzieci i młodzieży (np. oddziały przedszkolne i inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły, świetlice, w tym środowiskowe), obiekty rekreacyjne (np. place zabaw, boiska), obiekty, w których świadczone są usługi służące aktywizacji społecznej i zawodowej mieszkańców, obiekty wielofunkcyjne, w których łączone są różne funkcje społeczne; - budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastruktury kultury; - działania prowadzące do ożywienia gospodarczego rewitalizowanych obszarów (np. zagospodarowanie przestrzeni na cele gospodarcze); - zagospodarowanie (przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja) przestrzeni publicznej na cele społeczne (np. place, skwery, parki); modernizacje, renowacje części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych, tj. odnowienie elementów strukturalnych budynku (dachy, fasady, okna i drzwi w fasadzie, klatki schodowe i korytarze, windy). W ramach wskazanych powyżej typów projektów (wyłącznie jako element projektu) możliwa jest: budowa, przebudowa, rozbudowa i modernizacja podstawowej infrastruktury komunalnej (np. sieci i urządzeń wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych, ciepłowniczych, elektrycznych, telekomunikacyjnych) na obszarze objętym projektem, w celu zapewnienia dostępu rewitalizowanym obiektom i terenom do podstawowych usług komunalnych, budowa, przebudowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury drogowej poprawiającej dostępność do rewitalizowanych obiektów i terenów. Warunkiem ubiegania się o wsparcie w ramach działania jest wykazanie wpływu projektu na likwidację lub niwelację zdiagnozowanych problemów społecznych. Wnioskodawcami projektów realizowanych w ramach Działania 11.2 mogą być: jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia, jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną, instytucje kultury, osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki, partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe), kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, Towarzystwa Budownictwa Społecznego, parki narodowe i krajobrazowe, PGL Lasy Państwowe i jego jednostki organizacyjne, inne jednostki sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną, szkoły wyższe, przedsiębiorcy, administracja rządowa. Poza Działaniem 11.2. w RPO Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 przewidziano również preferencje dla projektów rewitalizacyjnych także w ramach innych działań. Działaniami tymi są: Oś 8. Rynek pracy: 8.2 Aktywizacja zawodowa, 8.5 Wsparcie na rzecz łączenia życia zawodowego z prywatnym Oś 9. Region spójny społecznie: 9.1 Aktywna integracja, 9.2 Usługi społeczne i zdrowotne Oś 10. Wiedza i kompetencje: 10.1 Rozwój kształcenia ogólnego. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program PROW 2014 - 2020 obejmuje następujące działania i poddziałania, które mogą zostać wykorzystane do finansowania projektów rewitalizacyjnych: Działanie 1 Transfer wiedzy i działalność informacyjna: Poddziałanie 1.1 Wsparcie dla działań w zakresie kształcenia zawodowego i nabywania umiejętności; Działanie 7 Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich: Poddziałanie 7.2 Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii; Poddziałanie 7.6 Wsparcie badań i inwestycji związanych z utrzymaniem, odbudową i poprawą stanu dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego wsi, krajobrazu wiejskiego i miejsc o wysokiej wartości przyrodniczej, w tym dotyczące powiązanych aspektów społeczno-gospodarczych oraz środków w zakresie świadomości środowiskowej; Poddziałanie 7.4 Wsparcie inwestycji w tworzenie, ulepszanie i rozwijanie podstawowych usług lokalnych dla ludności wiejskiej, w tym rekreacji, kultury i powiązanej infrastruktury. Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Projekty przewidziane do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa mogą zostać dofinansowane w ramach Programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Źródłem finansowania zadań zaproponowanych w niniejszym dokumencie mogą być w szczególności program Rozwój infrastruktury kultury. Zasadniczym celem programu jest wsparcie infrastruktury oraz poprawa funkcjonowania podmiotów prowadzących działalność kulturalną, domów kultury, jak również szkół i uczelni artystycznych. Projekty zaproponowane z ramach Gminnego Programu Rewitalizacji mogą ubiegać się o dofinansowanie w ramach priorytetów: Priorytet 1. Infrastruktura kultury (głównym celem priorytetu jest stworzenie optymalnych warunków dla prowadzenia działalności kulturalnej, poprzez rozbudowę oraz modernizację infrastruktury instytucji kultury, a także innych podmiotów prowadzących działalność w tym obszarze). Priorytet 3. Infrastruktura domów kultury (Zasadniczym celem priorytetu jest zapewnienie optymalnych warunków dla działalności domów i ośrodków kultury oraz centrów kultury i sztuki w zakresie edukacji kulturalnej i animacji kultury poprzez modernizację i rozbudowę ich infrastruktury. Zadania możliwe do realizacji w ramach tego priorytetu to: prace budowlane, opracowywanie dokumentacji technicznej czy zakup wyposażenia niezbędnego dla realizacji celów statutowych. 5.2. Analiza ryzyka wraz ze środkami zaradczymi Przeprowadzona analiza dla obszarów zdegradowanych stanowi w pewnym sensie analizę ryzyka w kontekście przyjętego w Programie Rewitalizacji (na poziomie celów rewitalizacji) zakresu niezbędnych interwencji samorządu Gminy Bobowa. Wskazano tam czynniki, które występują (lub mogą potencjalnie wystąpić) niezależnie od aktywności samorządu lokalnego, lecz stanowią jednocześnie konkretne uwarunkowania, w obrębie których samorząd będzie realizował swoje założenia rewitalizacji. Jako że Program realizowany będzie na przestrzeni wielu lat i w tym czasie zmianie ulegały będą lokalne i zewnętrzne uwarunkowania, przewidziano ścieżki postępowania na wypadek wystąpienia potencjalnych trudności dla realizacji GPR. Na poziomie indywidualnych projektów do najpoważniejszego ryzyka należy: - nieosiągnięcie w ramach realizacji projektu zakładanych produktów - do barier, które składają się na to ryzyko można zaliczyć np. niezrealizowanie robót w przewidzianym zakresie ze względu na problemy techniczne, prawne czy społeczne. Z tego powodu prowadzony będzie monitoring wskaźników osiągniętych w wyniku realizacji projektów. W razie konieczności ich aktualizacji, Rada Miejska będzie władna do podejmowania uchwał w sprawie zmian w Programie, tak aby GPR mógł w dalszym ciągu spełniać swoje zadania operacyjne. Każdorazowo wybierany będzie taki wykonawca, który swoim doświadczeniem i potencjałem technicznym gwarantować będzie terminową i zgodną z zakresem rzeczowym implementację zaplanowanych działań; - nieosiągnięcie w ramach realizacji projektu zakładanych rezultatów - w razie zidentyfikowania takiego problemu we wdrażaniu GPR dla pojedynczego projektu, po jego merytorycznym uzasadnieniu, Rada Miejska będzie mogła podjąć stosowną uchwałę w sprawie zmian w Programie dla konkretnego projektu. Zasadniczo jednak UG dołoży wszelkich starań, aby wskaźniki rezultatu zostały osiągnięte w zakładanym wymiarze (odpowiednia promocja działań itd.); - nieuzyskanie środków finansowych na realizację projektów - dla każdego projektu wskazano jego potencjalne źródła finansowania, co minimalizuje ryzyko nieuzyskania dofinansowania zewnętrznego. Głównym założeniem dla realizacji danego projektu jest uzyskanie współfinansowania (m.in. ze środków UE, budżetu Państwa). Brak dofinansowania może wpłynąć na przesunięcie w czasie kolejnych etapów projektów do momentu zapewnienia wystarczających środków w budżecie lub też Gmina zapewni dodatkowe, brakujące środki finansowe. Zostaną podjęte wszelkie środki, aby dokumentacja aplikacyjna została przygotowana rzetelnie, a w trakcie realizacji projektu nie wystąpiły nieprawidłowości, które mogłyby skutkować cofnięciem całości lub części przyznanych środków. Każdorazowo zostanie przeprowadzona staranna ocena wystąpienia pomocy publicznej w projekcie; - w przypadku niepowodzenia w realizacji pojedynczych projektów, w tym takich, które stanowią fundament dla kolejnych działań, UM powoła odpowiedni zespół zadaniowy, złożony z pracowników merytorycznych właściwych wydziałów UM i jednostek organizacyjnych, a w miarę potrzeb również ekspertów zewnętrznych. Zespół ten wspólnie znajdzie najbardziej optymalne rozwiązanie problemu, np. wdrożenie alternatywnego projektu, zaspokajającego daną potrzebę społeczności lokalnej. Na poziomie realizacji GPR jako całości można wyróżnić następujące potencjalne sytuacje problemowe: - zmiana polityczna we władzach gmin - mogłaby ona skutkować odmienną wizją rewitalizacji. Wybrane do realizacji projekty nie zostały jednak wytypowane w oparciu o sympatie polityczne, a o niezależne badania ekspertów zewnętrznych i opinie mieszkańców. GPR może podlegać aktualizacji, polegającej na opracowaniu i wpisaniu nowych projektów do katalogu zadań, jednakże czynniki polityczne nie będą miały wpływu na wybór projektów. Będzie on każdorazowo opiniowany przez Radę Miejską po szczegółowym przeanalizowaniu ich zasadności przez specjalistów z Urzędu Miejskiego; - nie osiągnięcie porozumienia z interesariuszami GPR na etapie wdrażania Programu - brak akceptacji ze strony zainteresowanych podmiotów mógłby przekreślić zasadność Programu, jednakże dla jego akceptacji społecznej odbyły się otwarte spotkania konsultacyjne z mieszkańcami i badania ankietowe, a w Programie uwzględniono zgłoszone postulaty i propozycje wysuniętych przez nich konkretnych zadań. Zagwarantowano również możliwość zgłaszania uwag już w trakcie realizacji Programu, które będą przedyskutowane wraz z osobami je zgłaszającymi w celu uzyskania porozumienia; - ryzyko opóźnień w związku z procedurami administracyjnymi - harmonogram realizacji poszczególnych zadań i projektów w ramach GPR przewiduje możliwe wystąpienie opóźnień, dlatego wskazane w nim terminy zostały określone z marginesem czasu potrzebnym do przeprowadzenia odpowiednich procedur urzędowych. 6. INSTRUMENTY WDRAŻANIA PROGRAMU, MONITORINGU I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ 6.1. Organizacja procesu wdrażania Gminny Program Rewitalizacji jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele i plany działań na kilka lat, dlatego ważnym elementem decydującym o skuteczności realizacji jego założeń jest skuteczny i zintegrowany system wdrażania. Dla zagwarantowania, że przyjęte postanowienia będą konsekwentnie realizowane, zapewnione zostały warunki organizacyjne i instytucjonalne do ich wdrażania i weryfikacji. Dla zagwarantowania, że przyjęte postanowienia będą konsekwentnie realizowane, zapewnione zostały warunki organizacyjne i instytucjonalne do ich wdrażania i weryfikacji. Podmiotem zarządzającym dokumentem Gminy Bobowa będzie Burmistrz oraz Komitet ds. Rewitalizacji, który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017 r. Komitet Rewitalizacji stanowi forum współpracy i dialogu interesariuszy z organami gminy w sprawach dotyczących przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji oraz pełni funkcję opiniodawczo-doradczą Burmistrza. System wdrażania Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa będzie realizowany w oparciu o schemat wdrażania pomocy Unii Europejskiej. Konkretnie projekty będą implementowane zgodnie z zasadami wydatkowania środków, według źródeł ich pochodzenia, co w niektórych sytuacjach może oznaczać konieczność sprostania wielu wymaganiom formalnym przez podmiot korzystający z różnych źródeł finansowania (dotyczy to w szczególności odmiennych zasad wykorzystywania środków pochodzących ze źródeł krajowych oraz środków pochodzących ze źródeł unijnych). Główną rolę w przygotowaniu odpowiednich wniosków aplikacyjnych na realizację projektów odegrają podmioty będące bezpośrednio ich beneficjentami. W przypadku przedsięwzięć, w których bezpośrednim beneficjentem będzie Gmina, przygotowanie wniosków oraz odpowiedzialność za pełen nadzór nad realizacją zadań leżała będzie w gestii pracowników Urzędu Miejskiego. Zgodnie z przyjętą praktyką w przypadku projektów własnych, realizowanych przez UM i podległe mu jednostki, pracownicy merytoryczni Urzędu odpowiedzialni będą za: - przygotowanie dokumentacji technicznej (nadzór nad pracami projektantów i innych zewnętrznych ekspertów), studiów wykonalności zgodnych z wytycznymi oraz wszystkich innych załączników niezbędnych do realizacji projektu, - nadzór techniczny i merytoryczny nad inżynierami projektów, - przygotowanie wniosków według obowiązujących wytycznych oraz złożenie ich w odpowiednim terminie w instytucji finansującej, - współpracę z jednostkami podległymi realizującymi projekty finansowane z budżetu Gminy (pomoc tym jednostkom w przygotowaniu dokumentacji), - współpracę z samorządem powiatowym i wojewódzkim, - współpracę z instytucjami finansującymi w zakresie wdrażania projektów, - przygotowanie odpowiedniej dokumentacji niezbędnej w razie przeprowadzenia kontroli realizacji projektów przez instytucje uprawnione (m.in.: Urzędy Kontroli Skarbowej, uprawnione organy Komisji Europejskiej), - nadzór nad właściwym wdrażaniem programu rewitalizacji (monitoring), - przygotowanie i wykonanie przetargów, - zgodną z wymogami funduszy UE archiwizację dokumentacji, - opracowywanie zgodne z zapisami umów o finansowanie projektów okresowych, rocznych i końcowych raportów monitoringowych z realizacji projektów, - zapewnienie odpowiedniej promocji projektów, zgodnej z wytycznymi. Pracownicy odpowiedzialni za finanse będą dodatkowo odpowiedzialni za opracowywanie harmonogramów płatności, obsługę kont i właściwe opisywanie faktur, przygotowywanie/zatwierdzanie wniosków o płatność (refundację poniesionych wydatków) z różnych źródeł, dokonywanie płatności na rzecz wykonawców robót i innych jednostek zaangażowanych w realizację projektów. Urząd Miejski będzie mógł również w zakresie opracowywania niezbędnej dokumentacji aplikacyjnej i technicznej korzystać z usług ekspertów zewnętrznych. Dla sprawnego zarządzania większymi zadaniami inwestycyjnymi, wymagającymi współpracy i wiedzy fachowej, Burmistrz będzie mógł powoływać Zespoły Zadaniowe. W ich skład będą wchodzić przedstawiciele poszczególnych komórek odpowiedzialnych za cząstkowe funkcje zarządzania projektem. Złożoność problemów wymagających kompleksowych i całościowych rozwiązań to podstawowe przyczyny wzrostu znaczenia oraz coraz częstszego wykorzystywania zespołów zadaniowych w administracji. Celem powołania Zespołów jest właściwe przygotowanie projektu od strony technicznej i sprawne nim zarządzanie począwszy od przygotowania specyfikacji istotnych warunków zamówienia, poprzez przeprowadzenie postępowania przetargowego, realizację, kontrolę i nadzór nad pracami, zarządzanie przepływem dotacji, sprawozdawczość i monitoring oraz ostateczne rozliczenie otrzymanego wsparcia. 6.2. Zasady współpracy pomiędzy sektorem publicznym, społecznym i gospodarczym Wdrażanie projektów rewitalizacyjnych na wyznaczonych zdegradowanych obszarach nie ma szans powodzenia bez udanej współpracy pomiędzy sektorem społecznym, gospodarczym i publicznym. W związku z tym określenie zasad i sposobów współuczestnictwa wszystkich interesariuszy jest kluczowym elementem osiągnięcia zgodności podejmowanych działań z potrzebami i oczekiwaniami społeczności lokalnej, ograniczenia występowania konfliktów oraz kosztów ich rozwiązywania, a także jest podstawą tworzenia się współczesnych form samoświadomości społecznej. Współpraca międzysektorowa w realizacji zapisów Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa odbywać się będzie w kilku zintegrowanych wymiarach: 1. **MERYTORYCZNYM** - poprzez wspólne podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów, realizowane przede wszystkim na poziomie Komitetu Rewitalizacyjnego, 2. **ORGANIZACYJNYM** - polegającym na angażowaniu specyficznych i unikalnych zasobów oraz kompetencji charakterystycznych dla danego sektora i wzajemnym ich uzupełnianiu podczas realizacji wspólnych projektów, 3. **FINANSOWYM** - opierającym się na współudziale finansowym wszystkich partnerów poprzez zapewnienie wkładu własnego w realizację określonych przedsięwzięć i wykorzystanie koncepcji partnerstwa publiczno-prywatnego. Partnerstwo trzech sektorów: publicznego, społecznego i gospodarczego oprócz wspólnego celu, jakim jest wyprowadzenie zdegradowanych obszarów z sytuacji kryzysowej, ma określone podstawowe zasady, stanowiące fundament wspólnych działań: 1) respektowanie własnych potrzeb, możliwości i dążenie do osiągnięcia kompromisu, 2) przejrzystość podejmowanych działań, 3) otwarty dialog z mieszkańcami gminy. 6.3. Monitoring i oczekiwane wskaźniki osiągnięć. Kluczowe znaczenie dla prawidłowej i efektywnej realizacji założeń Programu Rewitalizacji ma system monitoringu skuteczności działań oraz wprowadzania modyfikacji w reakcji na zmiany w otoczeniu dokumentu. Za wdrożenie założeń Programu odpowiedzialny będzie Burmistrz, zaś do pomocy we właściwym wdrożeniu projektów będzie dysponował aparatem wykonawczym, w postaci merytorycznych pracowników Urzędu Miejskiego Bobowa, jednostek organizacyjnych i jednostek zależnych, zgodnie z ich zakresem odpowiedzialności oraz powołanym Komitetem Rewitalizacyjnym, którego głównym zadaniem jest bieżący monitoring realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa. Bieżący monitoring, polega na systematycznym zbieraniu oraz analizowaniu ilościowych i jakościowych informacji na temat wdrażanych projektów i realizacji całego programu, mając na celu zapewnienie zgodności realizacji projektów z wcześniej zatwierdzonymi założeniami i celami Programu. Monitorowanie obejmować będzie zarówno finansowe, jak i rzeczowe aspekty wdrażania dokumentu. Monitoring finansowy dostarczy danych na temat szacunkowego kosztu oraz wykorzystanych źródeł finansowania, będących podstawą do oceny sprawności wydatkowania środków. 6.3.1. Oczekiwane wskaźniki realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Ze względu na stan przygotowania zadań, które wymagają doprecyzowania, wskaźniki określone niżej mają wartość szacunkową i mogą ulec wahaniom. Część wskaźników (szczególnie rezultatu) zostanie osiągnięta w długim okresie czasu dlatego też zostaną one określone szczegółowo przy opracowaniu poszczególnych projektów. Zrealizowane projekty inwestycyjne będą analizowane między innymi pod kątem osiągniętych n/w wskaźników. Zgodnie z wymogami EFRR, każdy projekt musi mieć zgodnie z zasadą trwałości określone wskaźniki monitorowania, czyli wskaźniki produktu i rezultatu. Wskaźniki te służą do oceny każdego projektu w trzech fazach: - I faza - realizacji, - II faza - zamknięcia inwestycji, - III faza - 2023 rok | Wskaźniki produktu - projekty inwestycyjne | |--------------------------------------------| | **WSKAŹNIK PRODUKTU** | **ŽRÓDŁO DANYCH** | **JEDN. MIARY** | **ROK 2017** | **STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy** | | Liczba wspartych obiektów infrastruktury zlokalizowanych na rewitalizowanych obszarach | Monitoring własny | szt. | 0 | 1 | | Obszar poddany rewitalizacji | Monitoring własny | ha | 0 | 0,6450 | | Powierzchnia nowo wybudowanych obiektów/ użyteczności publicznej | Monitoring własny | m² | 0 | 950 | | Liczba obiektów infrastruktury kultury wybudowanych dla potrzeb społecznych | Monitoring własny | Szt. | 0 | 1 | | WSKAŹNIK PRODUKTU | ŹRÓDŁO DANYCH | JEDN. MIARY | ROK 2017 | STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy | |-------------------|---------------|-------------|----------|-------------------------------------| | Liczba zorganizowanych wydarzeń, kursów podnoszących kwalifikacje edukacyjnych, kulturalnych | Monitoring własny | szt. | 0 | 5 | | Liczba przeprowadzonych kampanii informacyjno-promocyjnych | Monitoring własny | szt. | 0 | 1 | | WSKAŹNIK REZULTATU | ŹRÓDŁO DANYCH | JEDN. MIARY | ROK 2017 | STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy | |-------------------|---------------|-------------|----------|-------------------------------------| | Liczba nowo utworzonych miejsc pracy | Monitoring własny | Szt. | 0 | 2 | | Procent mieszkańców obszarów rewitalizacji i obszarów zdegradowanych korzystających ze zmodernizowanej infrastruktury | Monitoring własny | % | 0 | 70 | | WSKAŹNIK REZULTATU | ŹRÓDŁO DANYCH | JEDN. MIARY | ROK 2017 | STAN NA ROK 2023 - wskaźnik docelowy | |-------------------|---------------|-------------|----------|-------------------------------------| | Liczba osób objętych wsparciem | Monitoring własny | Osoba | 0 | 105 | | Liczba osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, które podniosły swoje kwalifikacje do aktualnych potrzeb rynku pracy | Monitoring własny | Osoba | 0 | 52 | ### 6.3.2. Oczekiwane wskaźniki realizacji w zakresie oddziaływania GPR. | Założenia GPR | Wartość bazowa - 2016 rok | Źródło danych/częstotliwość pomiaru | Wartość docelowa - 2023 rok | |-------------------------------------------------------------------------------|---------------------------|-------------------------------------|-----------------------------| | **Cel strategiczny 1:** **ROZWÓJ GOSPODARCZY OBSZARU REWITALIZACJI ORAZ POBUDZANIE PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WŚRÓD MIESZKAŃCÓW** | | | | | **Kierunki działań:** | | | | | Nauka przedsiębiorczości, w tym kreowanie nowoczesnych programów kształcenia. | | | | | Współpraca instytucjonalna (władze gminy, urząd pracy, przedsiębiorcy, szkoły) na rzecz rozwoju przedsiębiorczości. | | | | | Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | 0,32 | CEIG Raz na 3 lata i na koniec programu przy ewaluacji | Wzrost w stosunku do roku bazowego | | **Cel strategiczny 2:** **POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ TWORZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ ORAZ ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH** | | | | | **Kierunki działań:** | | | | | Rozbudowa, budowa i modernizacja infrastruktury kulturalnej, rekreacyjnej i zdrowotne. | | | | | Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania | 0,21 | Urząd Gminy Bobowa Raz na 3 lata i na koniec programu przy ewaluacji | Wzrost w stosunku do roku bazowego | ### 6.3.3. Ewaluacja Ewaluacja ma na celu poprawę, jakości, skuteczności i spójności realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji w odniesieniu do konkretnych problemów obszaru rewitalizowanego z jednoczesnym uwzględnieniem celu strategicznego podejmowanych działań. Ocena wszystkich projektów i zadań rewitalizacyjnych zostanie dokonana przy współudziale wszystkich interesariuszy rewitalizacji oraz w oparciu o opracowanie. ewaluacji ex-post, czyli na zakończenie obowiązywania dokumentu, i będzie brała pod uwagę następujących 5 kryteriów ewaluacyjnych: 1. **SKUTECZNOŚĆ** (ang. *effectiveness*) – kryterium pozwalające ocenić w jakim stopniu osiągnięte zostały cele dokumentu zdefiniowane na etapie planowania. 2. **EFEKTYWNOŚĆ** (ang. *efficiency*) – kryterium pozwalające ocenić poziom „ekonomiczności” zrealizowanych projektów, czyli stosunek poniesionych nakładów do uzyskanych efektów. 3. **UŻYTECZNOŚĆ** (ang. *utility*) – kryterium pozwalające ocenić do jakiego stopnia oddziaływanie programu odpowiada zdiagnozowanym potrzebom grupy docelowej. 4. **TRAFNOSĆ** (ang. *relevance*) – kryterium pozwalające ocenić do jakiego stopnia cele programu odpowiadają potrzebom i priorytetom wskazanym w odniesieniu do obszaru rewitalizowanego. 5. **TRWAŁOŚĆ** (ang. *sustainability*) – kryterium pozwalające ocenić na ile można się spodziewać, że pozytywne zmiany wywołane oddziaływaniem programu będą nadal widoczne po zakończeniu jego realizacji. ### 6.3.4. Aktualizacja Zakłada się, że proces rewitalizacji, jako rozciągnięty w czasie, podlegał będzie wpływowi czynników zewnętrznych, co wymusza konieczność założenia okresowej aktualizacji GPR oraz aktualizacji nadzwyczajnej w razie zaistnienia takich okoliczności. Aktualizacja, o ile zaistnieją ku niej odpowiednie przesłanki, dokonywana będzie, raz na 3 lata wraz z przedłożeniem Radzie Miejskiej sprawozdania z realizacji Programu. Procedura okresowej aktualizacji GPR obejmuje następujące kroki: - zainteresowane podmioty, działające na obszarach wskazanych do rewitalizacji w ramach Programu lub zainteresowane podjęciem takiej działalności, w zakresie przyczyniającym się do realizacji celów rewitalizacji, zgłaszają swoje propozycje w formie pisemnej do Urzędu Miejskiego Bobowa, - Burmistrz po konsultacjach z właściwymi wydziałami Urzędu, oraz po zapoznaniu się z opinią Komitetu ds. Rewitalizacji dokonuje weryfikacji zgłoszonych propozycji i wydaje opinię odnośnie włączenia lub odmowy włączenia zgłoszonego działania bądź innej proponowanej zmiany do Gminnego Programu Rewitalizacji, - jeżeli planowane zmiany wymagają: włączenia do GPR nowych projektów, modyfikacji założonych celów bądź też wyznaczonych kierunków działań warunkujących powodzenie rewitalizacji - Burmistrz podejmuje decyzję o przystąpieniu do aktualizacji Gminnego Programu Rewitalizacji. #### 188.8.131.52. Aktualizacja - wzór wniosku zadanie inwestycyjne Tabela 27. Wzór wniosku do GPR-zadanie inwestycyjne | NR | WNIOSEK o UMIESZCZENIE PROJEKTU w GMINNYM PROGRAMIE REWITALIZACJI GMINY BOBOWA NA LATA 2017-2023 | |----|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| --- Fundusze Europejskie Pomoc Techniczna UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO | Data wpływu wniosku | Urząd Miejski Bobowa | |---------------------|----------------------| | Miejsce składania | Urząd Miejski Bobowa | ### A. DANE DOTYCZĄCE WNIOSKODAWCY #### 1. Nazwa wnioskodawcy #### 1.1. Adres wnioskodawcy: (kod, miejscowość, ul, nr lokalu) #### 1.2. Dane telefoniczne, fax, adres e-mail #### 1.3. Dane osoby upoważnionej do kontaktu (imię, nazwisko, telefon, e-mail) #### 2. Typ beneficjenta - jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia - jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną - instytucje kultury - osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki - partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe) - kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych - inny ... (należy podać jaki?) ### B. DANE DOTYCZĄCE PROJEKTU #### 3. Tytuł projektu #### 3.1. Lokalizacja projektu (adres) #### 3.2. Przewidywany termin rozpoczęcia i zakończenia prac | Termin rozpoczęcia | Termin zakończenia | |--------------------|--------------------| #### 3.3. Stopień zaawansowania prac(analizy, zezwolenia, dok. techniczna) #### 4. Opis projektu (max. 4000 znaków) - cel projektu, realizacja działań **Cel projektu w powiązaniu z celami rewitalizacji** **Zakres zadania:** **Komplementarność z innymi projektami.** **Powiązanie projektu z celami społecznymi :** - zapobieganie zjawisku bezrobocia - podniesienie bezpieczeństwa | 4. Cele projektu: | walka z patologiami społecznymi | |-------------------|---------------------------------| | | przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu | | | rozwój zasobów ludzkich | 5. Typ projektu: | A. przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastrukturalnych z przeznaczeniem na cele społeczne, | B. budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i adaptacja obiektów infrastruktury kultury | C. działania prowadzące do ożywienia gospodarczego rewitalizowanych obszarów | |-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------| | D. zagospodarowanie przestrzeni publicznej na cele społeczne | E. modernizacje, renowacje budynków użyteczności publicznej poprawiające ich estetykę zewnętrzną | F. modernizacje, renowacje części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych | 6. Wskaźniki osiągnięte w wyniku realizacji projektu* - Powierzchnia odnowionych budynków [m²]: - Liczba utworzonych miejsc pracy [szt.]: - Powierzchnia zagospodarowanego obszaru [ha]: - Liczba założonych firm [szt.]: C. FINANSOWANIE PROJEKTU 7. Budżet projektu (w zł); 8. Oczekiwana wielkość wsparcia z EFRR 9. Udział środków własnych | Kapitał własny | Kredyt | Inny (jaki) | |----------------|--------|-------------| 184.108.40.206. Aktualizacja - wzór wniosku zadanie społeczne Tabela 28. Wzór wniosku do GPR-zadanie społeczne | WNIOSEK o UMIESZCZENIE ZADANIA SPOŁECZNEGO | |------------------------------------------| | W GMINNYM PROGRAMIE REWITALIZACJI GMINY BOBOWA NA LATA 2017-2023 | Data wpływu wniosku Miejsce składania Urząd Miejski Bobowa A. DANE DOTYCZĄCE WNIOSKODAWCY | 1. Nazwa wnioskodawcy | | |-----------------------|---| | 1.1. Adres wnioskodawcy: (kod, miejscowość, ul, nr lokalu) | | | 1.2. Dane telefoniczne, fax, adres e-mail | | | 1.3. Dane osoby upoważnionej do kontaktu (imię, nazwisko, telefon, e-mail) | | | 2. Typ beneficjenta | | |---------------------|---| | jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia | | | jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną | | | instytucje kultury | | | osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki | | | partnerzy społeczni i gospodarczy (w tym organizacje pozarządowe) | | | kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych | | | inny ... (należy podać jaki?) | | | 2.1. Inne instytucje i podmioty uczestniczące we wdrażaniu | | ### B. DANE DOTYCZĄCE PROJEKTU | 3. Tytuł projektu | | |-------------------|---| | 3.1. Lokalizacja projektu (adres) | OBSZAR REWITALIZACJI | DOKŁADNY ADRES | |----------------------------------|----------------------|----------------| | 3.2. Przewidywany termin realizacji | Termin rozpoczęcia | Termin zakończenia | |------------------------------------|--------------------|--------------------| | 4. Opis projektu: | | |-------------------|---| **CELE** **DZIAŁANIA** | 5. Typ projektu (odniesienie do przyjętych celów działań rewitalizacyjnych): | | |--------------------------------------------------------------------------|---| | działania dotyczące zapobieganiu zjawisku bezrobocia | | | działania dotyczące podniesienia bezpieczeństwa | | | działania dotyczące walki z patologiami społecznymi | | | działania dotyczące przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu | | | działania dotyczące rozwoju zasobów ludzkich, | | ### C. FINANSOWANIE PROJEKTU | 6. Budżet projektu (w zł); (szacowane koszty) | | |---------------------------------------------|---| | 7. Podział źródeł finansowania /prognoza/ | | | Kapitał własny | | | Dotacja (jakie źródło) | | | Inny (jaki) | | 7. PODSUMOWANIE KONSULTACJI SPOŁECZNYCH 7.1. Mechanizmy włączenia mieszkańców, przedsiębiorców i innych podmiotów i grup aktywnych w proces rewitalizacji Ustawa z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji podkreśla znaczenie zasady partnerstwa i partycypacji w procesie tworzenia i realizacji/wdrażania programu rewitalizacji. Program rewitalizacji jest wypracowywany przez samorząd gminny i poddawany dyskusji w oparciu o diagnozę lokalnych problemów: społecznych, gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych, technicznych i środowiskowych. Prace nad przygotowaniem programu, bądź jego aktualizacją, jak również wdrażanie (realizacja) programu oparte są na współpracy ze wszystkimi grupami interesariuszy, w tym szczególnie ze społecznością obszarów rewitalizacji, innymi ich użytkownikami, przedsiębiorcami i organizacjami pozarządowymi. Partycypacja społeczna obejmuje przygotowanie, prowadzenie i ocenę rewitalizacji w sposób zapewniający aktywny udział interesariuszy, w tym poprzez uczestnictwo w konsultacjach społecznych oraz w pracach Komitetu Rewitalizacji. Przygotowanie, prowadzenie i ocena rewitalizacji polegają w szczególności na: - poznaniu potrzeb i oczekiwań interesariuszy oraz dążeniu do spójności planowanych działań z tymi potrzebami i oczekiwaniami; - prowadzeniu skierowanych do interesariuszy działań edukacyjnych i informacyjnych o procesie rewitalizacji, w tym o istocie, celach, zasadach prowadzenia rewitalizacji, wynikających z ustawy oraz o przebiegu tego procesu; - inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących rozwijaniu dialogu między interesariuszami oraz ich integracji wokół rewitalizacji; - zapewnieniu udziału interesariuszy w przygotowaniu dokumentów dotyczących rewitalizacji, w szczególności gminnego programu rewitalizacji; - wspieraniu inicjatyw zmierzających do zwiększania udziału interesariuszy w przygotowaniu i realizacji gminnego programu rewitalizacji; - zapewnieniu w czasie przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji możliwości wypowiedzenia się przez interesariuszy. Partycypacja społeczna jest wpisana w proces rewitalizacji, jako fundament działań na każdym etapie tego procesu (diagnozowanie, programowanie, wdrażanie, monitorowanie). Skonsolidowanie wysiłków różnych podmiotów na rzecz obszaru rewitalizacji jest ważnym warunkiem sukcesu$^{25}$. --- $^{25}$ Ustawa z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji 7.1.1. Procedura uspolecznienia na etapie przygotowania programu rewitalizacji. Program Rewitalizacji jest dokumentem o charakterze strategicznym, którego skutki wdrożenia obejmują praktycznie wszystkie podmioty zlokalizowane na obszarze rewitalizowanym. Powoduje to konieczność zaangażowania do prac w przygotowaniu i wdrażaniu szerokiego spektrum przedstawicieli sektora samorządowego, pozarządowego i biznesowego. W celu zaangażowania w planowanie i realizację jak największej grupy mieszkańców reprezentujących sektor biznesu, samorządu i NGO proces tworzenia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa był opracowany metodą partycypacji społecznej przy dużym zaangażowaniu mieszkańców Gminy, a także radnych, sołtysów, przedsiębiorców, przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz działaczy kultury i liderów opinii publicznej. W ramach działań prowadzono konsultacje społeczne: 1) Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych i obszaru rewitalizacji przeprowadzono w okresie 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych i obszaru rewitalizacji przeprowadzono w formie: - **Zbieranie uwag** w postaci elektronicznej oraz papierowej w terminie od 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego udostępnionego na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Bobowa (www.bobowa.pl/BIP/), na stronie internetowej poświęconej procesowi rewitalizacji w Gminie Bobowa pod adresem internetowym http://rewitalizacja.bobowa.pl/ oraz w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa (pok. nr 18) w dniach i godzinach pracy urzędu. Wypełnione formularze można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres: email@example.com, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa od 14.11.2016r.do 14.12.2016r. - **Badania ankietowego** z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety w terminie od 14.11.2016 r. do 14.12.2016 r. Ankieta dostępna była na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Bobowa (www.bobowa.pl/BIP/), na stronie internetowej poświęconej procesowi rewitalizacji w Gminie Bobowa pod adresem internetowym http://rewitalizacja.bobowa.pl/ oraz w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa (pok. nr 18) w dniach i godzinach pracy urzędu. Wypełnione ankiety można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres: firstname.lastname@example.org, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa od 14.11.2016r.do 14.12.2016r. - **Spotkania konsultacyjne** z interesariuszami procesu rewitalizacji, które połączone były z warsztatami i debatą podczas której zbierano uwagi w formie ustnej. Informacje o konsultacjach projektu uchwały w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszarów rewitalizacji na terenie Gminy Bobowa zamieszczono: - w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Bobowa http://www.bobowa.pl/BIP/index.php?id=167), Rysunek 1 Fragment BIP Gminy Bobowa z informacją o konsultacjach społecznych Źródło: Źródło: Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Bobowa - na stronie internetowej Gminy Bobowa; (http://rewitalizacja.bobowa.pl/), - rozwieszone plakaty w miejscowościach z informacją o terminach spotkań warsztatowych. Konsultacje społeczne w sprawie projektu Gminnego Programu Rewitalizacji przeprowadzono w okresie od 26.01.2017 r. do 24.02.2017 r. w następujących formach: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć drogą elektroniczną na adres email@example.com, osobiście lub drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21, 38-350 Bobowa z dopiskiem „Rewitalizacja gminy” do 24.02.2017r. do godz. 12:00; spotkania rewitalizacyjnego, które odbyło się 6,8,14.02.2017 r. w godz. w Sali Widowiskowej w Bobowej ul. Rynek 2. Podczas spotkania omówione zostały główne cele i założenia procesu rewitalizacji w Gminie Bobowa, zadania rewitalizacyjne oraz oczekiwane efekty rewitalizacji, w tym także projekt uchwały w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy. Informacje o konsultacjach zamieszczono: - w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy, - na stronie internetowej Gminy w zakładce Gminny Program Rewitalizacji, - w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18 w godzinach pracy urzędu, Po każdych konsultacjach wyniki i wnioski zostały opisane w raporcie z konsultacji społecznych i opublikowane na stronie internetowej Gminy Bobowa pod adresem http://rewitalizacja.bobowa.pl/. Ze względu na konieczność zmiany granic obszaru zdegradowanego ponownie przeprowadzono KONSULTACJE SPOŁECZNE 1) w terminie 07.06.2017r. - 06.07.17r. KONSULTACJE SPOŁECZNE w zakresie prezentacji obszarów zdegradowanych: Przedmiotem konsultacji było poznanie opinii mieszkańców Gminy Bobowa na temat propozycji zmiany przebiegu granic wyznaczonego obszaru zdegradowanego. Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych przeprowadzono w formie: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć: - drogą elektroniczną na adres: firstname.lastname@example.org - drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa - osobiście: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18. - Spotkania konsultacyjnego z interesariuszami procesu rewitalizacji połączone z warsztatami i debatą podczas której zbierane będą uwagi w formie ustnej. Spotkanie odbyło się w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa w dniu 13 czerwca 2017 r. o godz. 15:00 w pok. nr 8. 2) **w terminie 08.08.2017r. - 06.09.17r. KONSULTACJE SPOŁECZNE w zakresie projektu zmiany Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2022:** Konsultacje społeczne wyznaczonych obszarów zdegradowanych przeprowadzono w formie: - zbierania uwag i opinii w formie papierowej oraz elektronicznej z wykorzystaniem formularza konsultacyjnego. Wypełnione formularze można było dostarczyć: - drogą elektroniczną na adres: email@example.com - drogą korespondencyjną na adres: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa - osobiście: Urząd Miejski w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa pok. nr 4 lub pok. nr 18. - Spotkania konsultacyjnego z interesariuszami procesu rewitalizacji połączone z warsztatami i debatą. Spotkanie odbyło się w Urzędzie Miejskim w Bobowej ul. Rynek 21 38-350 Bobowa w dniu 16 sierpnia 2017 r. o godz. 15:00 w pok. nr 8. Po każdych konsultacjach wyniki i wnioski zostały opisane w raporcie z konsultacji społecznych i opublikowane na stronie internetowej Gminy Bobowa. **Prezentacja formy konsultacji społecznych:** | Forma konsultacji | opis | |-------------------|------| | Warsztaty | Przeprowadzono łącznie 8 sesji warsztatowych (w każdej miejscowości Gminy)-na etapie diagnozy obszarów zdegradowanych i obszarów do rewitalizacji. Przeprowadzono łącznie 4 sesje warsztatowe na etapie konsultacji projektu Gminnego Programu Rewitalizacji. | | | • prezentacja diagnozy, publiczna dyskusja nt. problemów Gminy Bobowa, definiowanie stanów kryzysowych, | | Ankiety | W badaniu wzięło udział: - 87 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych oraz w dniach 22.11.2016r. i 6,7,8,12.2016 r. - 18 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w trakcie konsultacji społecznych w dniach 6,8,14.02.2017r. - 11 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w dniu 13.06.2017r oraz w trakcie konsultacji społecznych w dniach 07.06.- 06.07.2017r. - 15 osób. Ankiety realizowane były podczas warsztatów w dniu 16.08.2017r oraz w trakcie konsultacji społecznych w dniach 08.08.- 06.09.2017r. | | --- | --- | | Korespondencyjne zbieranie uwag | Przeprowadzone zostało korespondencyjne zbieranie uwag w trakcie trwających konsultacji społecznych. | ### 7.2. Procedura uspokoczenia na etapie realizacji programu rewitalizacji. Efektywność partycypacji społecznej zależy od skuteczności dwustronnego przepływu informacji, co oznacza, że nie tylko Gmina, jako podmiot zarządzający procesem rewitalizacji powinna informować stronę społeczną o planowanych działaniach i zamierzeniach, ale także strona społeczna powinna mieć szanse wyrażenia swojej opinii na temat realizowanych działań. Poniżej prezentowane są zasady, którymi kierować się będzie Gmina Bobowa w realizacji procesu konsultacji społecznych. Zasady partycypacji w projekcie: 1. Dwustronny przepływ informacji. 2. Rzetelne diagnozowanie i prezentowanie informacji. 3. Angażowanie społeczności na możliwie wielu etapach działań rewitalizacyjnych. 4. Wieloetapowość konsultacji społecznych. 5. Wieloaspektowość konsultacji społecznych. W procesie rewitalizacji wykorzystywane zostaną bierne i czynne formy konsultacji społecznych: 1. Formy bierne, a więc takie, w których prowadzona komunikacja jest jednokierunkowa to m.in. artykuły w informatorach samorządowych oraz krótkie informacje na stronach internetowych Gminy, bądź też w lokalnych mediach. Komunikacja jednokierunkowa będzie miała głównie charakter informacyjny. 2. Formy czynne tzn. komunikacja dwukierunkowa będzie miała charakter informacyjno-konsultacyjny i prowadzona będzie w sposób dedykowany. Założenia koncepcji procesu konsultacji społecznych: 1. Proces uspokoczenia realizacji programu rewitalizacji realizowany będzie wśród interesariuszy programu rewitalizacji, a więc podmiotów (osób fizycznych i prawnych), na które osiągane rezultaty będą miały wpływ. 2. W ramach procesu następować będzie komunikacja jedno- i dwukierunkowa z zespołami i osobami zarówno biorącymi bezpośredni udział w projektach rewitalizacji, jak również z zespołami i osobami, powiązanymi pośrednio z działaniami rewitalizacyjnymi. 3. Wstępnie zidentyfikowane w niniejszym opracowaniu grupy interesariuszy (przedsiębiorcy, organizacje społeczne, lokalni liderzy, mieszkańcy poszczególnych sołectw, jednostki organizacyjne gminy, parafie) będą szczegółowo zweryfikowane na etapie prac realizacyjnych. 4. Uspolecznienie będzie prowadzone w sposób bezpośredni. 5. Wszystkie działania zaplanowane w ramach procesu uspolecznienia zostaną szczegółowo zweryfikowane po zapoznaniu się z oczekiwaniami, potrzebami i możliwościami uczestników procesu. 6. Po każdym spotkaniu konsultacyjnym/warsztatowym dotyczących programu rewitalizacji zostanie sporządzony raport. Istotnym narzędziem partycypacji społecznej jest działalność Komitetu Rewitalizacji powołanego Zarządzeniem Burmistrza, który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017r. Zadaniem Komitetu jest dostarczanie w procesie rewitalizacji opinii i stanowisk, które mają pomóc gminie w prawidłowym ukształtowaniu jego przebiegu. Na forum Komitetu możliwe jest również prowadzenie dyskusji (dialogu) na temat planowanych rozwiązań, sposobu ich realizacji oraz ewaluacji rewitalizacji. Komitet stanowi organizacyjny łącznik między organami gminy a pozostałymi interesariuszami rewitalizacji, stanowiąc jeden ze środków zapewnienia partycypacyjnego charakteru rewitalizacji. 7.3. Opiniowanie dokumentu w innych instytucjach Zgodnie z zapisami art. 17, ustęp 2, tiret 4 a i b. Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji opracowany dokument przekazano instytucjom wskazanym w Ustawie do opiniowania. Wszystkie instytucje Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022 zaopiniowały pozytywnie. 8. OKREŚLENIE NIEZBĘDNYCH ZMIAN W UCHWAŁACH 8.1. Specjalna Strefa Rewitalizacji Na dzień przyjęcia uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022 nie przewiduje się ustanowienia Specjalnej Strefy Rewitalizacji, jednakże Gmina zastrzega sobie możliwość jej powołania, zgodnie z art. 25 Ustawy z dnia 9 października o Rewitalizacji. 8.2. Zmiany w dokumentach planowania i zagospodarowania przestrzennego 8.2.1. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017 - 2022, nie przewiduje wprowadzenia zmian w obecnym dokumencie Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Bobowa. 8.2.2. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Na dzień przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji lata 2017 - 2022, nie przewiduje się wprowadzenia zmian w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego. 8.3. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7, ust. 3 Komitet Rewitalizacji, to ciało doradczo-opiniotwórcze, przewidziane w Ustawie o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 roku, jako podmiot wspierający Burmistrza Bobowej w podejmowaniu decyzji i wydawaniu opinii o działaniach rewitalizacyjnych. Komitet Rewitalizacji został uwzględniony w strukturze zarządzania i monitoringu Gminnego Programu Rewitalizacji, został powołany zarządzeniem Burmistrza który został powołany Zarządzeniem Burmistrza nr 150/17 z dnia 13 lutego 2017 r. 9. ANALIZA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO Prawidłowo i rozsądnie realizowany rozwój gospodarczy, przestrzenny i społeczny Gminy Bobowa musi uwzględniać ochronę istniejącego ekosystemu oraz eliminować wszystkie zagrożenia mogące zakłócić jego funkcjonowanie. Działania przewidziane do podejmowania, a zapisane w Gminnym Programie Rewitalizacji muszą mieć na względzie specyfikę miejscowości, a w tym przypadku występowanie na obszarze Gminy Bobowa miejsc atrakcyjnych przyrodniczo i krajobrazowo. Strefa rewitalizacji leży w granicach obszaru znajdującego się w miejscowościach Bobowa i Siedliska. W celu identyfikacji potencjalnych oddziaływań na środowisko będących wynikiem realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji oraz oceny ich natężenia, a także określenia, czy w programie w należyty sposób został uwzględniony interes środowiska przyrodniczego i kulturowego rozpatruje się wpływ realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji na poszczególne komponenty środowiska: - różnorodność biologiczną, zwierzęta i rośliny, - ludzi, - wodę, - powietrze i środowisko akustyczne, - powierzchnię ziemi, - krajobraz i zabytki, - klimat, zasoby naturalne. Program poddano opiniowaniu przez: 1. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie, który po przeanalizowaniu Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 w piśmie z dnia 11 września 2017r. nr ST.II.410.4.50.2017.SG stwierdził, iż większość uwarunkowań o których mowa w art.49 ustawy oś, nie wystąpi w stosunku do Programu Rewitalizacji, a zatem nie zachodzi konieczność przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Programu. oraz 2. Małopolski Państwowy Inspektor Sanitarny, który Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 zaopiniował pozytywnie pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych opinia z dnia 04.09.2017r. znak NS.9020.10.371.2017. 3. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektorat Sanitarny, który opiniując Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2024 stwierdził, iż realizacja Programu Rewitalizacji przyczyni się do wyprowadzenia obszarów zdegradowanych z stanu kryzysowego i nada mu nową jakość funkcjonalną oraz poprawi warunki życia mieszkańców, a planowane zadania nie spowodują zagrożenia dla zdrowia ludzi czy środowiska przyrodniczego, a zatem nie zachodzi konieczność przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Programu. (pismo z dnia 11.09.2017r. znak NS.9020.10.378.2017). W przypadku powierzchni ziemi, klimatu i zasobów naturalnych, stwierdzono neutralny wpływ realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji, natomiast na wszystkie pozostałe komponenty środowiska realizacja projektów będzie miała wpływ pozytywny. W przypadku realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych niekorzystne oddziaływanie może nastąpić jedynie w fazie ich wykonywania i może być związane bezpośrednio z uciążliwościami powstającymi w trakcie prowadzonego procesu budowlanego. Wówczas oddziaływania mają charakter odwracalny, chwilowy oraz występują w relatywnie krótkim czasie (krótkoterminowo). Realizacja zadań zaproponowanych w niniejszym dokumencie jest zgodna z priorytetami środowiskowymi określonymi w dokumencie strategicznym, jakim jest Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2020 oraz wpływa na zrównoważony rozwój województwa. Spójna jest z zadaniami zawartymi w Gminnym Programie Rewitalizacji i jej treść brzmi następująco: „Obszar 5. Rozwój miast i terenów wiejskich 5.3 Funkcjonalne zarządzanie przestrzenią na poziomie lokalnym (rewitalizacja obszarów zdegradowanych, rozumiana jako podniesienie atrakcyjności przestrzeni publicznych oraz ochronę krajobrazu i ładu przestrzennego na obszarach wiejskich poprzez zachowanie unikalnych form krajobrazu rolniczego). Obszar 6. Bezpieczeństwo ekologiczne, zdrowotne i społeczne. 6.1 Poprawa bezpieczeństwa ekologicznego oraz wykorzystanie ekologii dla rozwoju Małopolski (Rozwijanie systemu gospodarki odpadami, Ochrona zasobów wodnych, Ochrona i zachowanie środowiska przyrodniczego)” Oddziaływanie na środowisko poszczególnych zadań ujętych w Gminnym Programie Rewitalizacji, może spowodować nakładanie się działań w przypadku ich równoczesnej realizacji. Dlatego też, harmonogram realizacji zadań jest tak skonstruowany, aby z jednej strony uwzględnić technologię robót, a z drugiej ograniczyć kumulację uciążliwych oddziaływań. W przypadku zadań związanych z budową lub modernizacją uzbrojenia podziemnego o podejmowanych w tym zakresie pracach będą informowani wszyscy zarządcy sieci, tak by w jednym czasie uporządkować całość zidentyfikowanych spraw na danym terenie. Minimalizacja oddziaływań inwestycji na środowisko, to różnego rodzaju działania, które mają wpływać na zmniejszenie uciążliwości przedsięwzięcia na otoczenie, zarówno w fazie realizacji jak i eksploatacji. Są to m.in. następujące działania: - w czasie realizacji inwestycji prawidłowe zabezpieczenie techniczne sprzętu i placu budowy, - stosowanie odpowiednich technologii, materiałów i rozwiązań konstrukcyjnych, - właściwe kierowanie pracami, - dotrzymywanie terminów wykonywania prac budowlanych, _____________________ 26 Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego 2011-2020, s. 123, s. 126. • nadzór nad skutecznością i jakością realizacji, • stosowanie wysokiej klasy rozwiązań technicznych, • ograniczanie i oszczędzanie podczas budowy surowców takich jak woda, piasek i energia, • maskowanie elementów dysharmonijnych dla krajobrazu. Przykładem działań minimalizujących, jest także wyznaczenie okresu lub nawet pory dnia, w jakich możliwe jest prowadzenie prac budowlanych. Powodem może być również ochrona ludzi i zwierząt przed hałasem lub ograniczenie ingerencji, która mogłaby zakłócić normalny cykl życia ludzi i zwierząt. Paleta rozwiązań technicznych i organizacyjnych, jakie należy stosować w przypadku danej uciążliwości jest szeroka i należy do sztuki inżynierii i ochrony środowiska. Proponowane przez inwestora metody są najczęściej wynikami szczegółowych analiz przeprowadzanych przez doświadczonych projektantów korzystających z dobrych praktyk, które zdaly egzamin w przypadku innych podobnych inwestycji. Skala przedsięwzięć zaproponowanych do realizacji w ramach Programu ma charakter lokalny, zatem oddziaływanie tych przedsięwzięć będzie również miało zasięg lokalny. Natomiast realizacja Programu nie wskazuje na możliwość negatywnego transgranicznego oddziaływania na środowisko, mogącego objąć terytorium innych państw. Analiza projektów ujętych w Gminnym Programie Rewitalizacji wykazuje spójność z głównymi celami Strategii Rozwoju Gminy Bobowa oraz zgodność z dokumentami strategicznymi w ujęciu lokalnym, regionalnym i krajowym. Zgodność zauważa się również z dokumentami dotyczącymi polityk sektorów społeczno-gospodarczych oraz dokumentów opisujących formy zagospodarowania przestrzennego w ujęciu gminy i regionu. W perspektywie długoterminowej działania, które będą realizowane, korzystnie wpłyną nie tylko na znacząca poprawę warunków korzystania ze środowiska naturalnego, ale też na komfort życia mieszkańców Gminy Bobowa. Środki zapobiegawcze negatywnemu oddziaływaniu na środowisko to przede wszystkim rozwiązania, jakie zostały zaproponowane w przedmiotowym dokumencie. Są to przede wszystkim: wybór odpowiedniej lokalizacji, wybór właściwych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych. Działania zaproponowane w niniejszym dokumencie mają na celu poprawę stanu środowiska na terenie Gminy Bobowa a tym samym pozytywnie wpłyną na zdrowie mieszkańców. Ponadto prognozowanie opisujące negatywne oddziaływanie na środowisko będzie miało charakter tymczasowy i może wystąpić zwłaszcza w trakcie prowadzenia prac ziemnych. W Gminie Bobowa należy zrealizować zadania mające na celu poprawę atrakcyjności jej terenów, przyciągnięcie inwestorów oraz podniesienie poziomu życia. Wybrane do realizacji zadania inwestycyjne nie wpływają negatywnie na środowisko, mają zdecydowanie korzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Spis rysunków i ilustracji Rysunek 1. Położenie gminy na tle powiatu gorlickiego ................................................................. 19 Rysunek 2. Wykształcenie bezrobotnych mieszkańców Gminy Bobowa zarejestrowanych w PUP Gorlice (stan na 31.12.2015 r.) ........................................................................................................... 26 Rysunek 3. Najczęstsze powody udzielania przyznania pomocy-rok 2015 ............................................ 27 Rysunek 4. Struktura podstawowych branż gospodarki Gminy Bobowa [2015r.] ............................... 31 Rysunek 5. Podział administracyjny Gminy Bobowa – granice sołectw jednostek urbanistycznych podlegających diagnozie wskaźników delimitacji .............................................................................. 37 Rysunek 6. Negatywne zjawiska społeczne w miejscowościach Gminy Bobowa do zmiany ............. 42 Rysunek 7. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA GOSPODARCZA ........................................... 45 Rysunek 8. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA TECHNICZNA .................................................. 46 Rysunek 9. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ................ 47 Rysunek 10. Wskaźniki negatywnych zjawisk: SFERA ŚRODOWISKOWA ........................................ 48 Rysunek 11. Mapa Obszary zdegradowane na terenie Gminy Bobowa ............................................. 51 Rysunek 12. Położenie Gminy Bobowa na tle powiatu gorlickiego .................................................... 124 Rysunek 13. Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem w Gminie Bobowa, stan na 31.12.2015 r. .......................................................................................................................... 126 Rysunek 14. Podział administracyjny Gminy Bobowa ........................................................................ 135 Rysunek 15. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej demografia ............................................. 153 Rysunek 16. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej rynek pracy ............................................. 155 Rysunek 17. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej - pomoc społeczna ................................. 156 Rysunek 18. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej integracja społeczna , edukacja, bezpieczeństwo ........................................................................................................................................ 158 Rysunek 19. Zestawienie wskaźników ze sfery gospodarczej ............................................................. 159 Rysunek 20. Zestawienie wskaźników ze sfery przestrzenno-funkcjonalnej ..................................... 160 Rysunek 21. Zestawienie wskaźników ze sfery technicznej ............................................................... 162 Rysunek 221. Zestawienie wskaźników ze sfery środowiskowej ....................................................... 163 Tabela 1. Liczba ludności korzystająca z sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na terenie Gminy Bobowa ........................................................................................................................................... 21 Tabela 2. Ludność Gminy Bobowa na tle województwa, powiatu gorlickiego i gmin wiejskich województwa (stan na 31.12.2015 r.) ......................................................................................... 22 Tabela 3. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa .................................................................. 23 Tabela 4. Struktura ludności Gminy Bobowa w podziale na płeć w latach 2012-2015 ....................... 23 Tabela 5. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku - Gmina Bobowa [2012-2015] .. 24 Tabela 6. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r. ... 25 Tabela 7. Bezrobocie – stan na 31.12.2015 r. (PUP Gorlice) ............................................................. 26 Tabela 8. Podmioty wg klas wielkości ................................................................................................. 29 Tabela 9. Podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON w Gminie Bobowa (w latach 2012-2015). ........................................................................................................................................... 30 Tabela 10. Podmioty wg rodzajów działalności ............................................................................... 30 Tabela 11. Dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym w Gminie Bobowa (przedszkola wraz z oddziałami przedszkolnymi) ................................................................................................. 34 Tabela 12. Współczynnik skolaryzacji brutto dla szkół podstawowych w Gminie Bobowa na tle województwa w latach 2012-2015 [%] ......................................................................................... 35 Tabela 13. Liczba uczniów i absolwentów w gimnazjach (2012-2015) ............................................. 35 | Tabela | Opis | Strona | |--------|------|--------| | 14 | Wskaźnik skolaryzacji w gimnazjach (2012-2015) (brutto) | 36 | | 15 | Powierzchnia i ludność sołectw Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015r.) | 38 | | 16 | Wykaz wybranych kryteriów oceny i wskaźników zjawisk społecznych do wyznaczania obszarów zdegradowanych | 39 | | 17 | Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych | 49 | | 18 | Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa | 50 | | 19 | Wartości wskaźnika degradacji dla wszystkich sfer: sfera społeczna, gospodarcza, przestrzenna, techniczna, środowiskowa | 50 | | 20 | Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar I). | 60 | | 21 | Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Bobowa (podobszar II). | 60 | | 22 | Odpowiedź na pytanie: Jakie najważniejsze cele (efekty) według Pana(i) powinny zostać osiągnięte w wyniku procesu rewitalizacji (ożywienia społeczno-gospodarczego). - dotyczy obszaru do rewitalizacji w miejscowości Siedliska (podobszar III). | 61 | | 23 | Komplementarność zdań przewidzianych do realizacji w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Bobowa | 82 | | 24 | Komplementarność problemowa – potrzeby rewitalizacyjne wraz z odpowiadającymi im celami rewitalizacji oraz zaplanowanymi projektami inwestycyjnymi i przedsięwzięciami społecznymi | 83 | | 25 | Zadania inwestycyjne | 85 | | 26 | Zadania społeczne | 85 | | 27 | Wzór wniosku do GPR-zadanie inwestycyjne | 96 | | 28 | Wzór wniosku do GPR-zadanie społeczne | 98 | ZAŁĄCZNIK 1. Mapa obszaru rewitalizacji - miejscowość Siedliska (opracowana z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej o skali 1:2880). Mapa obszaru rewitalizacji: miejscowość Bobowa (opracowana z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej o skali 1:5000) Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023 Mapa obszaru zdegradowanego i obszaru do rewitalizacji Gmina Bobowa Skala 1:5000 - obszary do rewitalizacji - obszar zdegradowany ZAŁĄCZNIK 2. RAPORT Z DIAGNOZY RAPORT z diagnozy służącej wyznaczeniu obszarów zdegradowanych na terenie Gminy Bobowa wraz z uzasadnieniem i rekomendacją terenów do objęcia Gminnym Programem Rewitalizacji. 1. WSTĘP - METODOLOGIA OPRACOWANIA .................................................. 118 2. CHARAKTERYSTYKA GMINY ................................................................. 123 2.1. Położenie ....................................................................................... 123 2.2. Demografia .................................................................................... 124 2.3. Rynek pracy – bezrobocie ............................................................. 125 2.4. Gospodarka ................................................................................... 127 2.5. Pomoc społeczna ........................................................................ 128 2.6. Infrastruktura ............................................................................... 129 2.6.1. Sieć wodociągowa ................................................................. 129 2.6.2. Sieć kanalizacyjna ................................................................. 130 2.6.3. Sieć gazowa ........................................................................... 130 2.7. Środowisko naturalne .................................................................. 131 3. WYZNACZANIE OBSZRÓW KRYZYSOWYCH DO DIAGNOZY W GMINIE BOBOWA .............. 133 3.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary ...... 134 4. IDENTYFIKACJA ZRÓŻNICOWANIA WEWNĄTRZGMINNEGO ........................................... 136 4.1. Wskaźniki zjawisk negatywnych .................................................. 137 5. WYNIKI DELIMITACJI i WSKAŹNIKI OBSZARÓW DO REWITALIZACJI .......................... 150 5.1. Analiza porównawcza .................................................................. 151 5.1.1. SFERA SPOŁECZNA .......................................................... 151 5.1.2. SFERA GOSPODARCZA .................................................... 158 5.1.3. SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA ......................... 159 5.1.4. SFERA TECHNICZNA ......................................................... 160 5.1.5. SFERA ŚRODOWISKOWA .................................................. 162 6. TERENY ZDIAGNOZOWANE JAKO OBSZARY KRYZYSOWE ........................................... 164 6.1. Obszary do rewitalizacji .............................................................. 167 6.2. Podsumowanie ........................................................................... 169 1. WSTĘP - METODOLOGIA OPRACOWANIA Zadaniem niniejszego opracowania jest wyznaczenie obszarów zdegradowanych w Gminie Bobowa, celem opracowania dokumentu o nazwie „Gminny Program Rewitalizacji Gminy Bobowa na lata 2017-2023”. Sporządzenie Gminnego Programu Rewitalizacji przez Gminę Bobowa wynika z wymogów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego (RPOWM) i daje możliwość realizacji działań rewitalizacyjnych przy wsparciu środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. RAPORT został opracowany, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (art.9 ust.1—2) oraz Wytycznymi Ministra Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 (dokument przyjęty w dniu 2 sierpnia 2016r.). W opracowaniu, zgodnie z ww. wytycznymi, przyjęto do analizy metodę porównawczą jednostek urbanistycznych$^{27}$ opartą na zestawie syntetycznych wskaźników degradacji, pozwalającą na obiektywne określenie stopnia zróżnicowania rozwoju społeczno-gospodarczego poszczególnych obszarów (jednostek urbanistycznych – miejscowości) Gminy. Jako syntetyczne wskaźniki degradacji wzięto do analizy wskaźniki wskazane w wytycznych MR$^{28}$ oraz Ustawie o rewitalizacji. Są to wskaźniki opisujące negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. Dla precyzyjnego zobrazowania sytuacji gminy, zdecydowana większość danych zebranych w ramach diagnozy społeczno-gospodarczej w obszarach problemowych została poddana badaniu w dwóch płaszczyznach. Z jednej strony w układzie dynamicznym, jako analiza podstawowych trendów rozwojowych. Z drugiej strony w układzie porównawczym – dane statystyczne Gminy Bobowa zestawiono z wartościami dla miejscowości gminy. W diagnozie posłużyło się możliwie najbardziej aktualnymi danymi statystyki publicznej. Prezentowane dane dotyczą okresu lat 2014/2015 (w zależności od dostępności danych w momencie rozpoczęcia badania). Analizy bazujące na danych statystyki publicznej uzupełnione zostały poprzez sporządzenie analiz przestrzennych, obrazujących rozkład problemów (społecznych, gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych oraz technicznych) i szczególnej koncentracji zjawisk kryzysowych. Należy zaznaczyć, że analizy przestrzenne zjawisk kryzysowych opracowane zostały jedynie dla tych problemów i negatywnych aspektów funkcjonowania Gminy Bobowa, dla których istniała możliwość zebrania danych na odpowiednim poziomie spójności. --- $^{27}$ W przypadku Gminy Bobowej za jednostki urbanistycznie podlegające diagnozie przyjęto miejscowości gminy; $^{28}$ MR w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 (dokument przyjęty w 02.08.2016r.). Zgodnie z wytycznymi w pierwszym kroku określone powinny zostać **obszary zdegradowane**, które stanowią „obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji **negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym**. Obszar zdegradowany można wyznaczyć w przypadku występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1) **gospodarczych** – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, 2) **środowiskowych** – w szczególności przekroczenia standardów, jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, 3) **przestrzenno-funkcjonalnych** – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, 4) **technicznych** – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. Skalę negatywnych zjawisk odzwierciedlają wskaźniki opisujące powyższe sfery, które wskazują na **niski poziom rozwoju** lub dokumentują **silną dynamikę spadku poziomu rozwoju** w odniesieniu do wartości dla całej gminy. W kolejnym kroku wyznacza się **obszar rewitalizacji** – obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację. Należy podkreślić, że Ustawa o Rewitalizacji nie definiuje jednoznacznie pojęć „koncentracji” i „szczególnej koncentracji” negatywnych zjawisk. W związku z powyższym w przypadku pojęcia „koncentracji” (odnoszącego się do analizy wskaźników społecznych na potrzeby wyznaczenia obszarów zdegradowanych), przyjęto, że koncentracja oznacza występowanie przynajmniej dwóch wskaźników o wartościach przekraczających wartość progową – średnią dla całej gminy. Zatem obszarem zdegradowanym, w myśl Ustawy o Rewitalizacji, będzie obszar, na którym występują: - przynajmniej dwa czynniki społeczne (odzwierciedlone za pomocą mierzalnych wskaźników), których wartości przekraczają medianę dla całej gminy, oraz - przynajmniej jeden czynnik (wskaźnik): gospodarczy lub środowiskowy lub przestrzenno-funkcjonalny lub techniczny, którego wartość przekracza średnią dla całej gminy. Równocześnie w Ustawie o rewitalizacji brak jest jednoznacznej definicji „szczególnej koncentracji”. Jednakże Ustawiadawca w art. 10 pkt. 2 Ustawy zawarł zapis, iż: „obszar rewitalizacji nie może być większy niż 20% powierzchni gminy oraz zamieszkały przez więcej niż 30% liczby mieszkańców gminy”. Zatem szczególna koncentracja, w myśl przesłanek wynikających z powyższego punktu, oznaczać może obszary gminy zawierające do 30% mieszkańców gminy i zajmujące do 20% powierzchni gminy, na których występuje największa liczba negatywnych zjawisk (wskaźników odzwierciedlających problemy społeczne, gospodarcze, środowiskowe, przestrzenno-funkcjonalne i techniczne). Mając równocześnie na uwadze definicję obszaru rewitalizacji, przewiduje się wykluczenie danego obszaru z procesu rewitalizacji (ze względu na brak szczególne znaczenia dla rozwoju lokalnego lub brak przewidywanych działań rewitalizacyjnych) i zastąpienie go innym obszarem o ile: - spełnia on kryteria „obszaru zdegradowanego”; - ma on istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego; - przewidziane na nim są działania rewitalizacyjne; - jego włączenie nie spowoduje przekroczenia progu 30% mieszkańców gminy i 20% powierzchni gminy w obszarze rewitalizacji. Ocenę skali koncentracji problemów oparto w szczególności na dwóch wskaźnikach: - „koncentracji negatywnych zjawisk”, którego celem jest weryfikacja, czy dany obszar spełnia kryteria „obszaru zdegradowanego”, określone w Ustawie o Rewitalizacji; - syntetycznego wskaźnika szczególnej koncentracji, którego celem jest określenie rankingu obszarów pod kątem występowania największej liczby negatywnych zjawisk i ich klasyfikacji jako obszary potencjalnie kwalifikowane do obszarów rewitalizacji. Wyznaczenie powyższych wskaźników wymaga analizy rozmieszczenia przestrzennego zjawisk problemowych (tzw. „wskaźników cząstkowych”). W poniższej tabeli przedstawiono zakres analizowanych wskaźników cząstkowych (przypisanych do wszystkich grup wymienionych w ww. ustawie: społecznej, gospodarczej, przestrzenno-funkcjonalnej oraz technicznej). | Wskaźnik cząstkowy | Źródło danych | |---------------------|--------------| | **CZYNNIKI SPOŁECZNE** | | | Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | | Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | | Mediana wieku | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | | Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | | **Poziom długotrwałego bezrobocia (liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy i dłużej)** | PUP Gorlice | | **Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania.** | PUP Gorlice | | **Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania.** | OPS w Bobowej stan na 31.12.2015r. | | **Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania.** | OPS w Bobowej stan na 31.12.2015r. | | **Wyniki egzaminów 6-klasisty** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | | **Liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania.** | Komenda Policji w Gorlicach, stan na 31.12.2014 r. | | **Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego** | wyniki/gminy/view/121603 | | **Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. | ### CZYNNIKI GOSPODARCZE | **Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania.** | CEIG/UG Bobowa | ### SFERA TECHNICZNA | **Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej.** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. | | **Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. | | **Liczba budynków wybudowanych przed 1989r.** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. | ### SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA | **Liczba boisk przy szkołach** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. | | **Liczba przedszkoli** | Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015r. | ### SFERA ŚRODOWISKOWA | **Emisja zanieczyszczeń gazowych i pyłowych w Gminie Bobowa** | PGN dla Gminy Bobowa http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf | | **Liczba budynków z wyrobami azbestowymi** | Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa do roku 2032 | W celu wyznaczenia obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk obliczono **wskaźnik koncentracji**, odzwierciedlający liczbę negatywnych czynników (wskaźników cząstkowych), których wartość na danym obszarze przekracza średnią dla gminy. Następnie wszystkie **obszary uszeregowano od największej koncentracji do najmniejszej liczby wskaźników** i wybrano te obszary, które charakteryzują się największą liczbą tych wskaźników i nie przekraczają 30% liczby mieszkańców i 20% powierzchni gminy. Wyselekcjonowane obszary stanowią wstępną grupę obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk. W kolejnym kroku wstępna lista obszarów o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk została zweryfikowana pod kątem tego czy: - obszar ma szczególne znaczenie dla rozwoju lokalnego; - przewiduje się na nim realizację działań rewitalizacyjnych. Obszary, które nie spełniały powyższych założeń zostały wykluczane z grupy obszarów rewitalizacji i zastępowane kolejnymi o najwyższej liczbie wskaźników negatywnych, o ile spełniały one powyższe założenia i nie powodowały przekroczenia ograniczenia 30% liczby mieszkańców i 20% powierzchni gminy w obszarach rewitalizacji. Analizując poziom wskaźników zgodnie z art. 10 ustawy o rewitalizacji$^{29}$ w ww. sferach obejmujących analizowane jednostki urbanistycznie, wyznaczono **obszary zdegradowane**, cechujące się szczególną koncentracją **negatywnych zjawisk**, na których „z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, gmina zamierza prowadzić rewitalizację.” ### 2. CHARAKTERYSTYKA GMINY #### 2.1. Położenie Gmina Bobowa położona jest w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, nad rzeką Biała Tarnowska, na trasie Tarnów – Nowy Sącz. Gmina zajmuje obszar 49,84 km², stanowi to 5,15% powierzchni powiatu gorlickiego. Gmina Bobowa składa się z 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Największą miejscowością jest Brzana, stanowi 17,76 % ogólnej powierzchni gminy. Natomiast najmniejszą jest Sędziszowa (6,8%). **Tabela 29. Powierzchnia miejscowości Gminy Bobowa** | L.P. | Miejscowości | Powierzchnia [ha] | % do ogółu | |------|----------------|-------------------|------------| | 1. | Bobowa | 719,92 | 14,43 | | 2. | Brzana | 885 | 17,76 | | 3. | Jankowa | 684 | 13,72 | | 4. | Sędziszowa | 339 | 6,8 | | 5. | Siedliska | 882 | 17,7 | | 6. | Stróżna | 795 | 15,95 | | 7. | Wilczyska | 680 | 13,64 | | | GMINA OGÓŁEM | 4984,92 | 100 | * Źródło: Urząd Miejski Bobowa Gmina Bobowa sąsiaduje z czterema gminami: Ciężkowice, Grybów, Korzenna, Łużna. --- $^{29}$ Art. 10.1. Obszar, obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, [...] na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się, jako obszar rewitalizacji. Gmina Bobowa leży na szerokości geograficznej północnej 49,11 stopni i długości geograficznej wschodniej 20,57 stopni, około 280 m n.p.m. Tereny gminy zlokalizowane są na Pogórzu Rożnowskim, w dolinie rzeki Biała. Od południa Gmina Bobowa jest otoczona Górami Grybowskimi, od zachodu Podgórzem Ciężkowickim, natomiast od wschodu sąsiaduje z Obniżeniem Bużańsko-Bieckim, stanowiącym część Dolów Jasieńsko-Sanockich. Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne. 2.2. Demografia Liczba mieszkańców Gminy Bobowa wynosi 9822 mieszkańców z czego 49,3% stanowią kobiety, a 50,7% mężczyźni. Średni wiek mieszkańców wynosi 35,5 lat i jest znacznie mniejszy od średniego wieku mieszkańców województwa małopolskiego oraz znacznie mniejszy od średniego wieku mieszkańców całej Polski. Mieszkańcy Gminy Bobowa stanowią ok. 0,3 % mieszkańców województwa małopolskiego oraz 8,9 % ludności powiatu gorlickiego. W gminie na kilometr kwadratowy przypada 197 osób. Tabela 30. Stan ludności w miejscowościach Gminy Bobowa, stan 31.12.2015 r. | L.P. | Miejscowości | Ludność | % ogółu | |------|----------------|---------|---------| | 1. | Bobowa | 3120 | 31,77 | | 2. | Brzana | 1381 | 14,06 | | 3. | Jankowa | 1095 | 11,15 | | 4. | Sędziszowa | 566 | 5,76 | | 5. | Siedliska | 1596 | 16,25 | | 6. | Stróżna | 950 | 9,67 | | 7. | Wilczyska | 1114 | 11,34 | | | GMINA OGÓŁEM | 9822 | 100 | Źródło: Urząd Miejski w Bobowej Największą miejscowością gminy pod względem liczby mieszkańców jest miasto Bobowa. Jego mieszkańcy stanowią 31,77 % ludności gminy. Natomiast najmniejsza jest wieś Sędziszowa, której mieszkańcy stanowią zaledwie 5,76 % ogółu ludności w gminie. Tabela 31. Przyrost naturalny w Gminie Bobowa w 2011 -2014 roku | Wyszczególnienie | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | |------------------------|------|------|------|------| | Urodzenie | 119 | 133 | 143 | 126 | | Zgony | 72 | 64 | 77 | 66 | | Zgony niemowląt | 2 | 4 | 1 | 0 | | Przyrost naturalny | 47 | 69 | 66 | 60 | Źródło: GUS, Bank Danych Lokalnych Gmina Bobowa ma dodatni przyrost naturalny wynoszący 60. Odpowiada to przyrostowi naturalnemu 6,3 na 1000 mieszkańców Gminy Bobowa. W 2014 roku urodziło się 126 dzieci. W 2014 roku zarejestrowano 81 zameldowań w ruchu wewnętrznym oraz 91 wymeldowań, w wyniku, czego saldo migracji wewnętrznych wynosi dla Gminy Bobowa -10. W tym samym roku zameldowano jedną osobę z zagranicy oraz zarejestrowano jedno wymeldowanie za granicę. W 2015 r. 61,0 % ogółu mieszkańców Gminy Bobowa stanowili mieszkańcy w wieku produkcyjnym (najwyższy odnotowany wskaźnik % w latach 2012 - 2015), 24,8% w wieku przedprodukcyjnym (spadek w stosunku do poprzednich analizowanych lat) i 14,2% w wieku poprodukcyjnym. Tabela 32. Struktura wiekowa wg ekonomicznych kategorii wieku – Gmina Bobowa (2012 – 2015) | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-------------------------------|------|------|------|------| | w wieku przedprodukcyjnym | 2452 | 2435 | 2423 | 2408 | | w wieku produkcyjnym | 5821 | 5816 | 5841 | 5919 | | w wieku poprodukcyjnym | 1291 | 1312 | 1349 | 1380 | % udział w ogólnej liczbie mieszkańców | | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |-------------------------------|------|------|------|------| | w wieku przedprodukcyjnym | 25,6 | 25,5 | 25,2 | 24,8 | | w wieku produkcyjnym | 60,9 | 60,8 | 60,8 | 61 | | w wieku poprodukcyjnym | 13,5 | 13,7 | 14 | 14,2 | Źródło: opracowano na podstawie danych z GUS, Bank Danych Lokalnych Powyższa analiza wskazuje, że społeczeństwo gminy zaczyna się starzeć. Zaobserwować można wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym i mniejszy odsetek ludności w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym. 2.3. Rynek pracy - bezrobocie Bezrobocie jest zjawiskiem polegającym na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i chcących pracować nie znajduje żadnego zatrudnienia. W Polsce, zgodnie z Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia, co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaoczny, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Cechą specyficzna polskiego bezrobocia jest stosunkowo niska aktywność bezrobotnych, zarejestrowanych jako osoby poszukujące pracy, w podejmowaniu wysiłków na rzecz szybkiego formalnego zatrudnienia. Ponadto osłabienie aktywności w tym obszarze wynika często ze zbyt małej różnicy między możliwym do uzyskania zarobkiem z tytułu legalnego zatrudnienia, a wysokością zasiłku dla bezrobotnych, przy jednoczesnej możliwości zatrudnienia „na czarno”. Zjawisko bezrobocia stanowi jeden z najtrudniejszych problemów społeczno-gospodarczych, pociągających za sobą negatywne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwale bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Tabela 33. Bezrobocie rejestrowane w miejscowościach Gminy Bobowa, stan na 31.12.2015 r. | L.P. | Miejscowości | Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem | Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy | |------|----------------|---------------------------------------------|--------------------------------------------------| | 1. | Bobowa | 121 | 50 | | 2. | Brzana | 53 | 31 | | 3. | Jankowa | 36 | 16 | | 4. | Sędziszowa | 25 | 14 | | 5. | Siedliska | 82 | 43 | | 6. | Stróżna | 33 | 17 | | 7. | Wilczyska | 33 | 15 | | | GMINA OGÓŁEM | 383 | 186 | Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach W Gminie Bobowa osoby bezrobotne długotrwale stanowią 48,6% wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych gminy. Rysunek 13. Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem w Gminie Bobowa, stan na 31.12.2015 r. (Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Gorlicach) Największa liczba osób długotrwale bezrobotnych w Gminie Bobowa zamieszkuje w miejscowości Brzana, aż 58,50% osób pozostaje bez pracy dłużej niż 12 miesięcy. Równie wysoki poziom utrzymuje się w miejscowości Sędziszowa, tam bezrobotni długotrwałe stanowią 56,0% wszystkich bezrobotnych. 2.4. Gospodarka Gmina Bobowa ma charakter rolniczy. Większość gospodarstw to małe gospodarstwa o powierzchni do 5 ha. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy – 77% zaliczana jest do klasy IV a i b, a pozostałe 23% jest mozaiką innych klas. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew pszenicy i innych zbóż. Rolnicy również często zajmują się uprawą ziemniaków. Pomimo, że niemal każda rodzina posiada przynajmniej działkę, to dla większości mieszkańców gminy główne źródło utrzymania stanowi praca poza rolnictwem. Duży odsetek mieszkańców prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Stawia to Gminę Bobowa w rzędzie najprężniej działających pod tym względem gmin w powiecie gorlickim. Na terenie gminy działa 491 podmiotów gospodarczych (stan na 31.12.2015 r., dane Bank Danych Lokalnych). Najwięcej jest firm zatrudniających do 9 pracowników (466), od 10 do 49 pracowników jedynie 23 podmioty, natomiast zatrudniających od 50 do 249 pracowników tylko jedna firma oraz 1000 i więcej to również jeden podmiot gospodarczy. Do największych podmiotów gospodarczych na terenie Gminy Bobowa można zaliczyć następujące przedsiębiorstwa: - Piekarnia Bobowska, - Exor Sp. z o.o. - Dom Weselny Ostoja, - Budimet - Polfin, - Juhas – bis, - Usługi Budowlane Kipiel, - Sew – Bud, - Usługi Transportowe i Komunalne Szpila, - Stacja Paliw Szpila, - Firma Libropol, - Kwiatarnia GABI. Na terenie gminy działają głównie podmioty gospodarcze z sektora prywatnego. Dane te świadczą pozytywnie o rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy i wskazują na siłę potencjału sektora prywatnego gospodarki. Istotne jest również to, że jest to dalszy systematyczny wzrost w stosunku do lat poprzednich. Tabela 34. Zarejestrowane podmioty gospodarcze wg sektorów własnościowych w Gminie Bobowa | Wyszczególnienie | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | |------------------|------|------|------|------| | sektor prywatny - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą | 386 | 395 | 401 | 395 | | sektor prywatny - spółki handlowe | 5 | 7 | 8 | 14 | |----------------------------------|---|---|---|----| | sektor prywatny - spółdzielnie | 5 | 5 | 5 | 5 | | sektor prywatny - fundacje | 2 | 2 | 2 | 2 | | sektor prywatny - stowarzyszenia i organizacje społeczne | 21 | 21 | 21 | 21 | Źródło: opracowanie własne na podstawie danych: GUS – Bank Danych Lokalnych W Gminie Bobowa w 2015 roku osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą stanowiły 80,45% wszystkich zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w gminie. 2.5. Pomoc społeczna. Pomoc społeczna umożliwia przewyższenie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest także zapobieganie trudnym sytujom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Główne cele pomocy społecznej: - wsparcie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, doprowadzenie do ich życiowego usamodzielniania i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, - zapewnienie dochodu na poziomie interwencji socjalnej – dla osób nie posiadających dochodu lub o niskich dochodach, w wieku poprodukcyjnym i osobom niepełnosprawnym, - zapewnienie dochodu do wysokości poziomu interwencji socjalnej osobom i rodzinom o niskich dochodach, które wymagają okresowego wsparcia, - zapewnienie profesjonalnej pomocy rodzinom dotkniętym skutkami patologii społecznej, w tym przemocą w rodzinie, - integracja ze środowiskiem osób wykluczonych społecznie, - stworzenie sieci usług socjalnych adekwatnych do potrzeb w tym zakresie. Działaniami z zakresu pomocy społecznej w Gminie Bobowa zajmuje się Ośrodek Pomocy Społecznej. Ośrodek realizuje zadania własne gminy i zlecone gminie z zakresu: pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego, przeciwdziałania przemocy w rodzinie, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, pomocy materialnej dla uczniów. Pomocy udziela się w szczególności z powodu: - ubóstwa, - sierocztwa, - bezdomności, - bezrobocia, - niepełnosprawności, - długotrwałej lub ciężkiej choroby, - przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, które otrzymały w Rzeczpospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje: - osobie samotnej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 542 zł., - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. kwoty 456 zł. Tabela 35. Osoby korzystające z pomocy społecznej w miejscowościach Gminy Bobowa | L.P. | Miejscowości | Osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej | Osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności | |------|----------------|--------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------| | 1. | Bobowa | 257 | 50 | | 2. | Brzana | 235 | 28 | | 3. | Jankowa | 133 | 15 | | 4. | Sędziszowa | 61 | 10 | | 5. | Siedliska | 189 | 26 | | 6. | Stróżna | 145 | 19 | | 7. | Wilczyska | 111 | 17 | | | GMINA OGÓŁEM | 1131 | 165 | Źródło: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej Na terenie Gminy Bobowa jest 1131 osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, w tym aż 165 z tytułu niepełnosprawności. 2.6. Infrastruktura 2.6.1. Sieć wodociągowa Na terenie Gminy Bobowa funkcjonuje wodociąg o długości 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy – 51,4 km. W ostatnich latach zaobserwowano wzrost ludności korzystającej z sieci. Gmina Bobowa jest średnio zwodociągowana. Dopiero 1/3 mieszkańców ma możliwość korzystania z sieci wodociągowej. Tabela 36. Sieć wodociągowa w Gminie Bobowa w 2013 roku | Wyszczególnienie | Jednostka miary | 2013 | |-----------------------------------|-----------------|------| | Długość czynnej sieci rozdzielczej| km | 51,4 | | Połączenia prowadzące do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania | szt. | 790 | | Woda dostarczana gospodarstwom domowym | dam³ | 77,4 | | Ludność korzystająca z sieci wodociągowej | osoba | 3200 | | Zużycie wody w gospodarstwach domowych na 1 mieszkańca | m³ | 24,2 | **Źródło:** Urząd Miejski w Bobowej Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacja uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. ### 2.6.2. Sieć kanalizacyjna Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 66,60 km wraz z przyłączami oraz 63,16 km bez przyłączy. Z kanalizacji korzysta 3056 osób i ich liczba z roku na rok wzrasta. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny oraz przez systemy indywidualne - przydomowe oczyszczalnie ścieków. Ujęte ścieki odprowadzane siecią kanalizacyjną lub przetransportowane przez tabor asenizacyjny trafiają do oczyszczalni ścieków w Siedliskach. **Tabela 37. Sieć kanalizacyjna w Gminie Bobowa w 2013 roku** | Wyszczególnienie | Jednostka miary | 2013 | |------------------|-----------------|------| | Długość czynnej sieci kanalizacyjnej | km | 63,16 | | Połączenia prowadzące do budynków mieszkalnych i zbiorowego zamieszkania | szt. | 756 | | Ścieki odprowadzone | dam³ | 108,4 | | Ludność korzystająca z sieci kanalizacyjnej | osoba³ | 3056 | **Źródło:** Urząd Miejski w Bobowej Wszystkie ścieki bytowe z terenu gminy oczyszczane są w oczyszczalni w Siedliskach. Ogólny stan sieci można określić jako dobry. Większość do sieci budowane po 1997 roku. Oczyszczalnia ścieków w Siedliskach została zaprojektowana na przepustowość 720 m³/d oraz dla równoważnej liczby mieszkańców RLM 1560. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Biała Tarnowska w Bobowej. ### 2.6.3. Sieć gazowa Na terenie Gminy Bobowa znajduje się sieć gazownicza, której operatorem jest Polska Spółka Gazownictwa Sp. z.o.o., gaz dostarczany jest do następujących miejscowości: - Bobowa, - Brzana, - Jankowa, - Sędziszowa, - Siedliska, - Stróżna, - Wilczyska. Z sieci gazociągowej w Gminie Bobowa korzysta około 69% mieszkańców. Długość czynnej sieci gazowej na terenie gminy wynosi 123 762 km. Tabela 38. Sieć gazowa na terenie Gminy Bobowa w 2015 r. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | 2015 | |------------------------------------------------------|-----------------|------| | długość czynnej sieci | m | 123 762 | | czynne przyłącza | szt. | 1 408 | | odbiorcy gazu | gosp. | 1 435 | | odbiorcy gazu ogrzewający mieszkania gazem | gosp. | 711 | | zużycie gazu | tys.m³ | 717,0 | Źródło: GUS – Bank Danych Lokalnych 2.7. Środowisko naturalne Gmina Bobowa nie posiada wielu obszarów chronionych, co nie oznacza, że nie ma zasobów przyrodniczych, które mogłyby ulec zniszczeniu i degradacji. Najważniejszym obszarem przyrodniczym jest dolina rzeki Biała. Największe zagrożenie dla tego terenu stanowi sąsiadująca nieopodal infrastruktura komunikacyjna, która prowadzi do fragmentacji cennych terenów, a hałas płoszy zwierzęta. Ukształtowanie terenu Charakterystyczną cechą jest ukształtowanie terenu. Gminę otaczają duże kompleksy leśne, z piękną szatą roślinną. Znaczną część powierzchni Gminy Bobowa zajmują lasy a ich powierzchnia wynosi ok. 734 ha, z czego 84,9 ha znajduje się w granicach samego miasta Bobowa. Gmina położona jest w piętrze klimatycznym umiarkowanie ciepłym (klimat podgórski o dużym nasłonecznieniu). Wyróżniającą cechą jest silne przewietrzanie, zarówno grzbietów, jak i dolin. Pogórze sięga 450–550 m.n.p.m. porastane przez wielogatunkowe lasy liściaste. Dominują w nich buki, jawory, graby, świerki, jodły, będące pozostałością dawnych puszczy karpackich. Nad rzekami zachowały się częściowo lasy łęgowe wierzbowo-topolowe oraz wiązowe. Znaczny udział w piętrze pogórza mają na wpół naturalne zbiorowiska łąkowe. Stan wód powierzchniowych i podziemnych Największym ciekiem wodnym na terenie gminy jest rzeka Biała Tarnowska oraz jej dopływy. Doliny Białej Tarnowskiej jest obszarem niezwykle cennym przyrodniczo ze względu na zachowane jeszcze bogactwo gatunkowe roślin i zwierząt. Jest korytarzem ekologicznym zarówno dla migrujących ryb, jak również zwierząt lądowych. Charakterystyczną cechą dla tego obszaru, wynikającą przede wszystkim z ukształtowania terenu, są wezbrania w okresie wiosennych roztopów, letnich opadów, grudniowych deszczów. Na terenie gminy brak jest naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych. W Gminie Bobowa zasoby wód podziemnych są niewielkie. Zbiorniki wód podziemnych o znaczeniu użytkowym występują w utworach czwartorzędowych, trzeciorzędowych oraz mezozoicznym. Na terenie gminy znajduje się fragment głównego zbiornika wód podziemnych. Występuje on w utworach czwartorzędowych i ma porowy charakter ośrodka. Zbiornik ten związany jest z doliną rzeczną rzeki Biała oraz kopalnym stanem tej doliny. Jego zasoby dyspozycyjne szacowane są na 7 tys. m³/d, natomiast głębokość ujęć wynosi 6 m. Zbiornik wykorzystywany jest powszechnie do zaopatrywania w wodę indywidualnych gospodarstw, cechuje się wysokimi wahaniami poziomu wody nawiązującymi do przebiegu opadów. Głowe problemy w zakresie ochrony wód podziemnych i powierzchniowych w Gminie Bobowa to: - niepełny stopień skanalizowania na obszarach wiejskich gminy, - niewłaściwie prowadzoną gospodarkę rolną (problem nawożenia upraw i stosowania środków ochrony roślin), - punktowe (rzuty ścieków, nieszczelne zbiorniki na nieczystości płynne) i obszarowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych stanowiące głównie zanieczyszczenia spływające z pól, szczególnie w okresach po nawożeniu gruntów rolnych, - odprowadzanie do wód i do ziemi nieoczyszczonych ścieków komunalnych w ilościach zagrażających jakości wód powierzchniowych i podziemnych, ze względu na brak infrastruktury kanalizacyjnej (nieszczelne szamba, niewłaściwie eksploatowane przydomowe oczyszczalnie ścieków), - za względu na wody podziemne – niedostateczna sanacja obszarów wiejskich i rekreacyjnych, zanieczyszczenia za źródeł rolniczych, nadmierne rozdysponowanie zasobów; Badania jakości wody na terenie gminy wykonane przez Państwowy Instytut Geologiczny na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, wykazały że stan jakościowy wód jest dobry. Również wody przeznaczone do spożycia spełniają wymagania. **Stan powietrza** Źródłem zanieczyszczeń powietrza na terenie gminy są: paleniska domowe, kotłownie lokalne, źródła gospodarcze oraz pojazdy mechaniczne. Szkodliwymi substancjami pochodzenia antropogenicznego najczęściej emitowanymi do powietrza są przede wszystkim: tlenek siarki, tlenek węgla, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, benzo-a-piren, sadza, kadm oraz drobne pyły powstające w wyniku spalania węgla, oleju opałowego oraz materiałów pędnych. Ze względu na ilości emitowanych zanieczyszczeń, szacuje się, że w gminie emisja antropogeniczna jest jednym z głównych zagrożeń dla warunków życia i zdrowia człowieka oraz środowiska. Dla terenów wiejskich jej uciążliwość wynika głównie z rozproszenia źródeł emisji (emisja niska z palenisk domowych). Ze względu na koncentrację ośrodków przemysłowo – usługowych na terenie miasta obszary te są w największym stopniu narażone na skutki emisji antropogenicznej (przemysłowej, niskiej i komunikacyjnej). Ze względu na brak stacji pomiaru zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Bobowa, stan czystości powietrza gminy w 2015 roku został przedstawiony na tle całego województwa małopolskiego. W rocznej ocenie jakości powietrza przyjęto wartości kryterialne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. W sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z dnia 18 września 2012 r., poz. 1031) w zakresie: SO₂, NO₂, NO₃, CO, C₆H₆, O₃, pyłu PM10, pyłu PM2,5 zawartości ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle PM10 zgodne z podanymi w dyrektywach 2008/50/WE i 2004/107/WE. Ocena jakości powietrza w odniesieniu do ozonu, pod kątem ochrony zdrowia jak również roślin, opiera się na dwóch wartościach kryterialnych, którymi są: poziom docelowy oraz poziom celu długoterminowego. W rezultacie, dla ozonu dokonuje się podwójnej klasyfikacji stref (ochrona zdrowia), biorąc pod uwagę poziom docelowego ozonu (klasy a i C) oraz poziom celu długoterminowego (klasy D1 i D2). Na obszarze powiatu gorlickiego znajduje się dwie stacje pomiaru zanieczyszczeń powietrza, usytuowane w Gorlicach przy ul. Krasińskiego oraz miejscowości Szymbark. W stacji w Gorlicach mierzony jest poziom BAP_PM10 - benzo(a)piren w PM10 oraz PM10 - Pył zawieszony PM10. Pomiarzy mierzone metodą manualną. W 2015 roku na stanowisku pomiarowym w Gorlicach nie stwierdzono poziomu alarmowego. Wartości średnioroczne stężenia pyłu zawieszonego PM10 wyniosło 30,0 ug/m³, co stanowi 75% wartości dopuszczalnej. Stężenie to obniżyło się w porównaniu do poprzedniego roku o 0,8 ug/m³, gdyż w 2014 r. wartości średniodobowe (50 ug/m³) zostały przekroczone dla 37 dni. Natomiast na stanowisku pomiarowym w Szymbarku stosuje się automatyczną metodę pomiaru, względem poziomów zanieczyszczenia tlenkiem azotu (NO), dwutlenkiem azotu (NO₂), tlenkami azotu (NOₓ), Ozonem (O₃) i dwutlenkiem siarki (SO₂). W 2015 roku pomiar nie wykazał przekroczenia średnich dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. **Stan gleb** Tereny gminy charakteryzują się występowaniem średnich pod względem bonitacyjnym gleby – mady, piaszczyste i piaszczysto – żwirowe, jak również dłuższym okresem wegetacji. Pod względem przydatności rolniczej większość gleb gminy (77%) zalicza się do klasy IV a i b, a pozostałe 23 % jest mozaiką innych klas. Jakość gleb warunkuje sposób wykorzystywania gruntów. Największe obszary gruntów ornych wykorzystywane są pod zasiew zbóż. Rolnicy często decydują się również na uprawę ziemniaków. Jednak zbierane plony wykorzystywane są na potrzeby własne rolników. Na ilość uzyskiwanych plonów mają wpływ głównie słabsze gleby oraz warunki klimatyczne, ukształtowanie terenu i powiązane z tym stosunki wodne. --- **3. WYZNACZANIE OBSZRÓW KRYZYSOWYCH DO DIAGNOZY W GMINIE BOBOWA** Na potrzeby analizy czynników określających stan kryzysowy, do zdiagnozowania przyjęto miejscowości jako jednostki administracyjne umożliwiające porównanie wewnątrzgminnego stopnia zróżnicowania poszczególnych wskaźników degradacji. 3.1. Podstawowe informacje charakteryzujące poszczególne diagnozowane obszary Obszar gminy cechuje skupienie zabudowy wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Układ ten jest kontynuacją historycznych układów ulicowych, charakterystycznych również dla gmin sąsiednich. Przeważają budynki typu zabudowy jednorodzinnej. Gmina Bobowa obejmuje 7 miejscowości: Bobowa, Brzana, Jankowa, Sędziszowa, Siedliska, Stróżna, Wilczyska. Tabela 39. Powierzchnia i ludność miejscowości Gminy Bobowa (stan na 31.12.2015 r.) | L.P. | Miejscowość | Liczba mieszkańców | % do ogółu | Powierzchnia (ha) | % do ogółu | |------|---------------|--------------------|------------|-------------------|------------| | 1. | Bobowa | 3120 | 35,37 | 719,92 | 14,43 | | 2. | Brzana | 1381 | 15,66 | 885 | 17,76 | | 3. | Jankowa | 1095 | 12,42 | 684 | 13,72 | | 4. | Sędziszowa | 566 | 6,42 | 339 | 6,8 | | 5. | Siedliska | 1596 | 18,1 | 882 | 17,7 | | 6. | Stróżna | 950 | 10,77 | 795 | 15,95 | | 7. | Wilczyska | 1114 | 1,26 | 680 | 13,64 | | | GMINA OGÓŁEM | 9822 | 100 | 4984,92 | 100 | Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Urzędu Miejskiej w Bobowej Charakter powiązań układów przestrzennych w strukturze sieci osadniczej jest jednym z podstawowych czynników generujących rozwój poszczególnych elementów tej struktury. Dla Gminy Bobowa czynnikiem najbardziej generującym możliwości rozwojowe gminy jest sąsiedztwo miasta Gorlice i wynikający stąd szeroki zakres powiązań. Dominującym ośrodkiem w obszarze gminy jest miejscowość Bobowa, w której dominuje zwarta zabudowa i którą zamieszkuje ponad 31% ogółu mieszkańców gminy. W pozostałych miejscowościach daje się zauważyć wyraźną tendencję do rozpraszania zabudowy, zwłaszcza we wschodniej części. Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż osłabia zwartość kompleksów rolnych, degradując dodatkowo charakterystyczny i malowniczy krajobraz gminy o urozmaiconej rzeźbie terenów. Możliwości rozwojowe budownictwa mieszkaniowego w gminie są bardzo korzystne. Sprzyjają temu dobre warunki fizjograficzne i postępujący rozwój infrastruktury technicznej w zakresie uzbrojenia terenów budowlanych. Ważnym elementem generującym rozwój gminy jest dostępność do traktatów komunikacyjnych. Sieć drogowa na terenie Gminy Bobowa jest stosunkowo dobrze rozwinięta. Komunikację gminy stanowią: drogi wojewódzkie nr 977 i 981 oraz drogi powiatowe i gminne. Drogi wojewódzkie są ważnym korytarzem transportowym o kierunku północ – południe, które zapewniają dostęp bezpośrednio z kierunku północnego do miejscowości uzdrowiskowych oraz przejścia granicznego. Ponadto gmina posiada bardzo dobre połączenie kolejowe z Nowym Sączem i Tarnowem, jak również autobusowe z miastem Gorlice i Nowym Sączem. Gmina Bobowa posiada znaczące walory turystyczne. Gmina przyciąga turystów poszukujących terenów idealnych dla rekreacji. Gmina bogata jest w wiele zabytków, dlatego też jest często zwiedzana przez miłośników historii. W Gminie Bobowa znajdziemy wiele zabytków m.in. - Rynek miasta Bobowa z fontanną, na której usytuowana jest „Zosia Koronczarka” - dwa kościoły p.w. Wszystkich Świętych oraz zabytkowy kościół p.w. Św. Zofii z II połowy XV w. W Bobowej, - Synagoga usytuowana w ścisłym centrum miasta oraz odsuniętym na granicach miasta cmentarzu żydowskim, na którym spoczywa cadyk, - Dwór Długoszowskich w Bobowej, który został przeznaczony na Szkołę muzyczną i stopnia, - Kasztel Obronnny w Jeżowie drewniano – murowany utrzymany w gotycko – renesansowym stylu, zachowany w bardzo dobrym stanie, - Kościół parafialny św. Stanisława w Wilczyskach, który zbudowano w XVII w. Gruntowny remont świątyni miał miejsce w XVIII w., z tego okresu pochodzi także dobudowana kaplica. Wnętrze nakryto stropami płaskimi z fasetami. Otwór tęczowy zwieńczony jest łukiem o wykroju w tzw. ośli grzbiet, na belce tęczowej znajduje się barokowy krucyfiks. Najstarszym zabytkiem wyposażenia jest gotycka chrzcielnica kamienna z 1486 r. Ołtarz główny regencyjny z obrazem św. Stanisława Biskupa z przeł. XVIII i XIX w. Kościół wchodzi w skład Szlaku Architektury drewnianej w Małopolsce, - Kościół p.w. Świętego Mikołaja w Siedliskach pochodzącego z przełomu XIV – XV w. Kościół zbudowany głównie z kamienia. Budowla jednonawowa na rzucie prostokątnym. Prawdopodobnie zbudowana w stylu gotyckim, ale w wyniku licznych przeróbek zatraciła swoje cechy stylowe. W Gminie Bobowa, co roku organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Koronki Klockowej. Festiwal to nie tylko okazja do międzynarodowych spotkań koronczarek, ale także możliwość obejrzenia poszczególnych ekspozycji narodowych i pokonkursowej wystawy nagrodzonych prac w Ogólnopolskim Konkursie Koronek Klockowych. Festiwalowi towarzyszy pokaz mody i warsztaty nauki wyrabiania koronek. Obszar ten jest na tyle ciekawy, że może zainteresować krajoznawców i miłośników przyrody, ludzi szukających krótkiego wypoczynku w spokoju i ciszy. 4. IDENTYFIKACJA ZRÓŻNICOWANIA WEWNĄTRZGMINNEGO Dla wyznaczonych obszarów przeprowadzono diagnozę wskaźników opisujących negatywne zjawiska społeczne, czyli poziom bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym. Dla każdego badanego wskaźnika ustalono wskaźnik syntetyczny degradacji (dana referencyjna). Zasadniczo daną referencyjną jest średnia dla gminy. Jednostki administracyjne (miejscowości), dla których wskaźnik syntetyczny będzie gorszy niż średnia dla gminy może być potencjalnie uznany za obszar zdegradowany, pod warunkiem występowania na nim, co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: 1. gospodarczych – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, 2. środowiskowych – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, 3. przestrzenno-funkcjonalnych – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań administracyjnych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, 4. technicznych – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz nie funkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. 4.1. Wskaźniki zjawisk negatywnych KATEGORIA: SFERA SPOŁECZNA - **Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowań, a liczbą wymeldowań pomnożony przez 100, i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(\text{Lzam} - \text{Lwym}) \times 100}{\text{Lmg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz, iloczynu różnicy między liczbą zameldowań w miejscowości, a liczbą wymeldowań w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Lzam} - \text{Lwym}) \times 100}{\text{Lmm}} \] Tabela 40. Demografia – wskaźnik: saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |----------------|--------------------------------------| | Bobowa | -0,04 | | Brzana | -0,01 | | Jankowa | -0,02 | | Sędziszowa | 0,02 | | Siedliska | 0,07 | | Stróżna | 0 | | Wilczyska | -0,01 | | GMINA OGÓŁEM | -0,03 | - **Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym gminy i liczby osób w wieku produkcyjnym gminy, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lopop}}{\text{Lopp}} \times 100\% \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby osób w wieku poprodukcyjnym miejscowości i liczby osób w wieku produkcyjnym miejscowości, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \left( \frac{\text{Lopop}}{\text{Loprs}} \right) \times 100\% \] Tabela 41. Demografia – wskaźnik: ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 10% | | Brzana | 20% | | Jankowa | 19,5% | | Sędziszowa | 23,7% | | Siedliska | 23% | | Stróżna | 24,5% | | Wilczyska | 18% | | GMINA OGÓŁEM | 21% | – Mediana wieku - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., Tabela 42. Kategoria demografia – wskaźnik: mediana wieku, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 35,9 | | Brzana | 34,4 | | Jankowa | 34,3 | | Sędziszowa | 36,7 | | Siedliska | 36,6 | | Stróżna | 35,09 | | Wilczyska | 34,08 | | GMINA OGÓŁEM | 35,5 | – Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz różnicy między liczbą urodzeń żywych w gminie, a liczbą zgonów w gminie pomnożony przez 100, \[ \text{Wsk.deg.} = \left( \frac{\text{Lużg} - \text{Lzg}}{100} \right) \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz różnicy między liczbą urodzeń żywych w miejscowości, a liczbą zgonów w miejscowości pomnożony przez 100 i liczbą mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Lużm} - \text{Lzm})}{100} \] Tabela 43. Demografia – wskaźnik: przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | Miejscowość | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |---------------------------------|-------------|-------------------------------------| | | Bobowa | 0,23 | | | Brzana | 0,1 | | | Jankowa | 0,08 | | | Sędziszowa | 0 | | | Siedliska | 0,07 | | | Stróżna | 0,06 | | | Wilczyska | -0,02 | | | GMINA OGÓŁEM| 0,52 | RYNEK PRACY Dla zobrazowania negatywnego zjawiska związanego z bezrobociem, analizie poddano podstawowe kategorie wpływające na poziom bezrobocia w gminie: – **Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem** - dane źródłowe: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gmin: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy i liczby osób bezrobotnych ogółem w gminie, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lob}}{\text{Lbmg}} \times 100\% \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób bezrobotnych poszukujących pracy pow.12 m-cy w miejscowości i liczby bezrobotnych ogółem w miejscowości, pomnożony przez 100% \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lobm}}{\text{Lbm}} \times 100\% \] Tabela 44. Rynek pracy – wskaźnik: liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowość | Liczba bezrobotnych zarejestrowanych ogółem | Liczba osób bezrobotnych długotrwałe pow. 12 m-cy | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |-------------|--------------------------------------------|--------------------------------------------------|-------------------------------------| | Bobowa | 121 | 62 | 51,24 % | | Brzana | 53 | 25 | 47,17 % | | | Miejscowość | Liczba bezrobotnych | Liczba ludności w wieku produkcyjnym | Udział bezrobotnych | |---|-----------------|---------------------|--------------------------------------|---------------------| | 3 | Jankowa | 36 | 16 | 44,4 % | | 4 | Sędziszowa | 25 | 11 | 44,0 % | | 5 | Siedliska | 82 | 43 | 52,4 % | | 6 | Stróżna | 33 | 17 | 51,5 % | | 7 | Wilczyska | 33 | 15 | 45,5 % | | | GMINA OGÓŁEM | 383 | 189 | 48,6 % | **Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym w gminie oraz liczby 100% \[ Wsk.deg. = \frac{Lob}{Lowp} \times 100\% \] - **degradacji dla poszczególnych miejscowości**: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu liczby bezrobotnych zarejestrowanych ogółem i liczby ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania oraz liczby 100% \[ Wska.deg.miej. = \frac{Lob}{Lowp} \times 100\% \] *Tabela 45. Rynek pracy – wskaźnik: udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r.* | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|--------------------------------------| | Bobowa | 5,96 | | Brzana | 5,79 | | Jankowa | 5,16 | | Sędziszowa | 5,78 | | Siedliska | 8,07 | | Stróżna | 5,63 | | Wilczyska | 4,62 | | GMINA OGÓŁEM | 5,89 | **POMOC SPOŁECZNA** Dla zobrazowania negatywnego zjawiska związanego z ubóstwem, analizie poddano dane związane z liczbą osób, które zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej są uprawnione do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego: - **Liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lz*100)}{Lmg} \] - **degradacji dla poszczególnych miejscowości**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(Lz*100)}{Lmm} \] **Tabela 46. Pomoc społeczna – wskaźnik: liczba osób korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r.** | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |----------------|-------------------------------------| | Bobowa | 8,23 | | Brzana | 17,01 | | Jankowa | 12,14 | | Sędziszowa | 10,77 | | Siedliska | 11,84 | | Stróżna | 15,26 | | Wilczyska | 9,96 | | GMINA OGÓŁEM | 11,51 | - **Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Ośrodek Pomocy Społecznej w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lz*100)}{Lmg} \] - **degradacji dla poszczególnych miejscowości**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby osób korzystających z zasiłków pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.=(Lz*100)/Lmm Tabela 47. Pomoc społeczna – wskaźnik: korzystający ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania | |---------------------------------------------------------------| | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |---------------|-------------------------------------| | 1 Bobowa | 1,68 | | 2 Brzana | 2,02 | | 3 Jankowa | 1,36 | | 4 Sedziszowa | 1,76 | | 5 Siedliska | 1,62 | | 6 Stróżna | 2 | | 7 Wilczyska | 1,52 | | GMINA OGÓŁEM | 1,67 | – Wyniki egzaminów 6-klasisty - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r. Tabela 48. Kategoria edukacja – wskaźnik: wyniki egzaminów 6-klasisty, stan na 31.12.2015 r. | Wyniki egzaminów 6-klasisty | |-----------------------------| | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |---------------|-------------------------------------| | 1 Bobowa | 63,93 % | | 2 Brzana | 63,40 % | | 3 Jankowa | 64,00 % | | 4 Sedziszowa | 78,36 % | | 5 Siedliska | 75,80 % | | 6 Stróżna | 70,63 % | | 7 Wilczyska | 75,00 % | | GMINA OGÓŁEM | 70,16 | – Liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Komenda Policji w Gorlicach, stan na 31.12.2014 r. - metodologia wyznaczania wskaźnika: • syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby przestępstw i wykroczeń w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lpwg \times 100)}{Lmg} \] • degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby przestępstw i wykroczeń w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{(Lzpg \times 100)}{Lms} \] Tabela 49. Bezpieczeństwo publiczne – wskaźnik liczba stwierdzonych przestępstw ogółem w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |----------------|-------------------------------------| | Bobowa | 0,66 | | Brzana | 0,29 | | Jankowa | 0,09 | | Sędziszowa | 0,17 | | Siedliska | 0,31 | | Stróżna | 0,63 | | Wilczyska | 0,62 | | GMINA OGÓŁEM | 0,45 | - **Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby organizacji pozarządowych w gminie pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lop} \times 100}{\text{Lmg}} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby organizacji pozarządowych w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{\text{Lopm} \times 100}{\text{lms}} \] Tabela 50. Integracja społeczna – liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2014 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |----------------|-------------------------------------| | Bobowa | 0,29 | | Brzana | 0,44 | | Jankowa | 0,37 | | Sędziszowa | 1,06 | | Siedliska | 0,13 | | Stróżna | 0,53 | | Wilczyska | 0,27 | | GMINA OGÓŁEM | 0,32 | - **Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2014 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu udziału osób w głosowaniu podzielony przez liczbę wyborców i liczby 100 Wsk.deg. = (Log/Lwyb) * 100 - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloczyn ilorazu udziału osób w głosowaniu w miejscowości podzielony przez liczbę wyborców w miejscowości i liczby 100 Wska.deg.miej. = (Logm/Lwybm) * 100 Tabela 51. Integracja społeczna – wskaźnik: frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego, stan na 31.12.2014 r. | Miejscowości | Liczba wyborców | Udział w głosowaniu | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-----------------|---------------------|--------------------------------------| | Bobowa | 2362 | 1231 | 52,11 % | | Brzana | 965 | 364 | 37,72 % | | Jankowa | 798 | 406 | 50,87 % | | Sędziszowa | 439 | 213 | 34,72 % | | Siedliska | 1201 | 417 | 48,52 % | | Stróżna | 703 | 329 | 46,8 % | | Wilczyska | 817 | 413 | 50,55 % | | GMINA OGÓŁEM | 7285 | 3373 | 46,3 % | KATEGORIA: SFERA GOSPODARCZA - Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania - dane źródłowe: Urząd Gminy w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(Lzpg*100)}{Lmg} \] - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz liczby nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w miejscowości pomnożony przez 100 i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wska.deg.miej.} = \frac{(lzpg*100)}{lms} \] Tabela 52. Podmioty gospodarcze – wskaźnik: liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|--------------------------------------| | Bobowa | 0,41 | | Miejscowość | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 69% | | Brzana | 1% | | Jankowa | 40% | | Sędziszowa | 0% | | Siedliska | 41% | | Stróżna | 10% | | Wilczyska | 22% | | **GMINA OGÓŁEM** | **25%** | **KATEGORIA: SFERA TECHNICZNA** - **Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej** - dane źródłowe: Urząd Gminy w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodociągowej pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{(\text{Losw} \times 100\%)}{\text{Lmg}} \] - **degradacji dla poszczególnych miejscowości**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci wodociągowej miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{(\text{Losw} \times 100\%)}{\text{Lms}} \] Tabela 53. Sfera techniczna – wskaźnik: odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej, stan na 31.12.2015 r. - **Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kanalizacyjnej pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców gminy Wsk.deg. = (Losk*100%)/Lmg - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu osób korzystających z sieci kanalizacyjnej w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby mieszkańców miejscowości Wsk.deg.miej.= (Losk*100%)/Lmm Tabela 54. Wskaźnik: odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 80% | | Brzana | 21% | | Jankowa | 19% | | Sędziszowa | 26% | | Siedliska | 46% | | Stróżna | 0% | | Wilczyska | 28% | | GMINA OGÓŁEM | 31% | Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji gminy: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków pomnożony przez 100% i liczby budynków w gminie Wsk.deg. = (Losk*100%)/Lmg - degradacji dla poszczególnych miejscowości: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby liczby budynków miejscowości Wsk.deg.miej.= (Losk*100%)/Lmm Tabela 55. Wskaźnik :liczba budynków ,wybudowanych przed 1989r. stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 75,90% | | Brzana | 74,41% | | Jankowa | 77,08% | | Sędziszowa | 80,57% | | Siedliska | 79,92% | | Stróżna | 72,00% | | Wilczyska | 77,10% | | GMINA OGÓŁEM | 74,57% | KATEGORIA: SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA - **Liczba boisk przy szkołach** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji (referencyjnego): Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w gminie pomnożony przez 1000 i liczby uczniów gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lb} \times 1000}{\text{Lug}} \] - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba boisk w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby uczniów miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lb} \times 1000}{\text{Lus}} \] Tabela 56. Wskaźnik - Liczba boisk przy szkołach, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |----------------|-------------------------------------| | Bobowa | 1,8 | | Brzana | 5,3 | | Jankowa | 13,8 | | Sedziszowa | 31,25 | | Siedliska | 7,6 | | Stróżna | 27,3 | | Wilczyska | 21,7 | | GMINA OGÓŁEM | 7,9 | - **Liczba przedszkoli** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2015 r., - metodologia wyznaczania wskaźnika: - syntetycznego degradacji (referencyjnego): Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w gminie pomnożony przez 1000 i liczby dzieci w wieku przedszkolnym gminy \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Lpsz} \times 1000}{\text{Ld}} \] - wskaźnika degradacji dla poszczególnych miejscowości: Wskaźnik wyliczono, jako iloraz iloczynu Liczba przedszkoli w miejscowości pomnożony przez 1000 i liczby dzieci w wieku przedszkolnym gminy \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Lpsz} \times 1000}{\text{Ld}} \] Tabela 57. Wskaźnik – liczba przedszkoli, stan na 31.12.2015 r. | Miejscowości | Wskaźnik degradacji dla miejscowości | |--------------|-------------------------------------| | Bobowa | 20 | | Brzana | 0 | | Jankowa | 0 | | Sędziszowa | 0 | | Siedliska | 0 | | Stróżna | 0 | | Wilczyska | 27,6 | **GMINA OGÓŁEM** | **23,8** | --- **KATEGORIA: SFERA ŚRODOWISKOWA** **JAKOŚĆ POWIETRZA W GMINIE BOBOWA** Problem środowiskowy związany z niską emisją dotyczy wszystkich miejscowości w Gminie Bobowa, i spowodowana jest główne spalaniem węgla kamiennego w niskosprawnych, indywidualnych źródłach ciepła. Ocena jakości powietrza atmosferycznego na terenie województwa małopolskiego oraz Gminy Bobowa, przeprowadzona została w oparciu o dane z „Oceny jakości powietrza w województwie małopolskim w 2013 rok” – WIOŚ w Krakowie (2014) oraz „Programu Ochrony Powietrza dla województwa małopolskiego- Małopolska 2023 – w zdrowej atmosferze”, Kraków 2013. Największa wartość emisji CO2 w roku bazowym 2013 na terenie Gminy Bobowa, spowodowana była spalaniem paliw w sektorze mieszkaniowym (przeszło 58%) i w transporcie (przeszło 28%). Duży udział w emisji CO2 w Gminie Bobowa ma zużycie energii elektrycznej (przeszło 35%) oraz spalanie benzyny oraz oleju napędowego w pojazdach silnikowych, które spowodowało ok. 24% całkowitej emisji CO2. Paliwem, które powoduje największe zanieczyszczenie powietrza (niską emisję) w Gminie Bobowa jest węgiel kamienny. Jego udział w emisji SO2, CO, pyłów zawieszonych oraz benzo(α)pirenu wynosi blisko 100%. W odniesieniu do emisji NOx, udział węgla kamiennego wynosi ok.78%, a udział gazu ziemnego to przeszło 20%. Analizując zanieczyszczenia powietrza na terenie Gminy Bobowa, stwierdzić należy, iż największymi zanieczyszczeniami powietrza są tu pyły PM10 i PM2,5 oraz benzo(α)pirenu będące wynikiem spalania paliw stałych w indywidualnych systemach ogrzewania oraz emisją liniową, fakt ten potwierdza analiza oceny stanu aktualnego zasobów mieszkaniowych w gminie przeprowadzona na potrzebę sporządzenia *Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Bobowa*[^30] (2015r.). W Gminie Bobowa stwierdza się, duży udział budynków mieszkalnych o złym stanie technicznym oraz niskim stopniu termomodernizacji. Szacuje się, iż spośród budynków mieszkaniowych na terenie gminy, ok. 15% zostało wybudowanych po 2000 roku, ok. 25% zostało wybudowanych w latach 1992-1999, ok.40% budynków zostało wybudowanych w latach 1985-1992, oraz ok. 20% budynków zostało wybudowanych przed 1985 rokiem. Spośród budynków wybudowanych wg. starych norm tylko ok. 25% budynków zostało poddane termomodernizacji w zakresie poprawy izolacyjności budynku. Jedna [^30]: [http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf](http://www.bobowa.pl/wp-content/uploads/2015/07/PGN_Bobowa.pdf) czwarta budynków nie została poddana żadnym zabiegom termomodernizacyjnym. Nadal duży odsetek budynków zaopatrywanych jest w energię cieplną z niskosprawnych systemów grzewczych opartych o paliwa wysokoemisyjne (ponad 60%). **WYROBY AZBESTOWE WYSTĘPUJĄCE NA TERENIE GMINY BOBOWA** Ze względu na swoją niezniszczalność oraz specyficzne właściwości azbest wprowadzony do środowiska otaczającego człowieka utrzymuje się w nim przez czas nieokreślony. Chorobotwórcze działanie azbestu powstaje w wyniku wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Inwentaryzację wyrobów azbestowych na terenie gminy Bobowa przeprowadzono w lipcu i sierpniu 2012 r. spis danych dokonano zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. z 2010 r. Nr 162, poz. 1089) - „INFORMACJA O WYROBACH ZAWIERAJĄCYCH AZBEST”. W wyniku inwentaryzacji stwierdzono, że głównie użytkowanym wyrobem zawierającym azbest na terenie gminy Bobowa są wyroby azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie, do których należą: - płyty płaskie (karo), - płyty azbestowo-cementowe faliste. Wyroby te używane są, jako materiał do pokrycia domów, zabudowań gospodarskich (stodół, stajni, szop) oraz zabudowań gospodarczych (garaże, magazyny, warsztaty itp.). **Liczba budynków pokrytych eternitem** - dane źródłowe: Urząd Miejski w Bobowej, stan na 31.12.2012r., metodologia wyznaczania wskaźnika: - **syntetycznego degradacji gminy**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków pokrytych azbestem w gminie \[ \text{Wsk.deg.} = \frac{\text{Losk} \times 100\%}{\text{Lbg}} \] - **degradacji dla poszczególnych miejscowości**: wskaźnik wyliczono jako iloraz iloczynu budynków w miejscowości pomnożony przez 100% i liczby budynków miejscowości \[ \text{Wsk.deg.miej.} = \frac{\text{Losk} \times 100\%}{\text{Lmm}} \] --- 31 Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bobowa 5. WYNIKI DELIMITACJI I WSKAŹNIKI OBSZARÓW DO REWITALIZACJI O obszarze problemowym możemy mówić w sytuacji, gdy na danym terenie stan kryzysowy występuje nie tylko w odniesieniu do sfery architektoniczno-administracyjnej czy przestrzennej danego obszaru, lecz związany jest przede wszystkim ze sferą gospodarczą i społeczną, warunkującą funkcjonalność terenu. Podstawowym kryterium wyznaczenia obszaru, jako "kryzysowego" i wskazania go do działań z zakresu rewitalizacji powinien być fakt, iż sytuacja zastana jest tam gorsza niż średnia dla danego obszaru. W rozdziale zaprezentowano wyniki analizy porównawczej obszarów problemowych. Porównania dokonano przede wszystkim w oparciu o wskaźniki określone w ustawie o rewitalizacji. Kolejne tabele prezentują zbiorcze porównanie obszarów we wszystkich sferach. Dla każdej z kategorii wskaźników ustalono wartość progową, która kwalifikowałaby dany współczynnik jako problematyczny lub wymagający interwencji, a tym samym wskazujący jednostkę do zawarcia w planie rewitalizacji. Otrzymane wskaźniki w poszczególnych jednostkach administracyjnych zestawiono w table w podsumowujące każdą ze sfer. W większości badanych wskaźników otrzymana wartość świadczy o sytuacji gorszej niż średnia w gminie, jednak w niektórych przyjętych wskaźnikach wartość świadczy o sytuacji lepszej niż średnia, zatem w tych przypadkach za odchylenie od normy uznawane były wartości poniżej średniej. Każdy z analizowanych wskaźników, w którym występują nieprawidłowości, zaznaczono kolorem szarym. W celu obliczenia wyniku końcowego zestawiono wszystkie dane w zbiorczej tabeli wynikowej dla sfery społecznej oraz zbiorczej tabeli wynikowej dla pozostałych sfer. 5.1. Analiza porównawcza 5.1.1. SFERA SPOŁECZNA DEMOGRAFIA Ze względu na wyraźny proces starzenia się społeczeństwa w Gminie Bobowa widoczny na przestrzeni ostatnich 4 lat (2012-2015) spadek liczby osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym oraz wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym, problemy demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa zostały poddane analizie poprzez trzy wskaźniki z tej dziedziny: - Saldo migracji na pobyt stały – stanowi obok przyrostu naturalnego jeden z najważniejszych czynników kształtujących liczbę ludności. Migracje (szczególnie zagraniczne) stanowią jeden z najważniejszych (po liczbie urodzeń i zgonów) czynników kształtujących liczbę ludności na danym obszarze. - W analizowanych miejscowościach tylko 3 miejscowości w Gminie Bobowa charakteryzują się dodatnim saldem migracji. Są to miejscowości: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna. - Przyrost naturalny – Wskaźnik o wartości wyższej od 0 oznacza, że w badanym okresie liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów (odatni przyrost naturalny). Wskaźnik o wartości mniejszej od 0 oznacza ujemny przyrost naturalny (inaczej – ubytek naturalny). W przypadku obszarów rozwiniętych, borykających się z problemem starzenia się społeczeństw, dodatni przyrost naturalny jest pożądanym zjawiskiem, a ujemny – niekorzystnym. W Gminie Bobowa tylko w 1 miejscowości obserwujemy ujemny przyrost naturalny tj. w Wilczyskach. - Stosunek ludności w wieku poprodukcyjnym do w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym - wskaźnik ten potwierdza niekorzystne zjawisko starzenia się społeczeństwa w 3 miejscowościach: Sędziszowa, Siedliska i Stróżna mają niekorzystny wskaźnik, niż dana referencyjna dla całej gminy. - Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granicę wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa (obszary rozwinięte, gdzie obserwuje się niską dzietność i długie trwanie życia). Niekorzystnie zjawisko powyżej wartości średniej dla gminy występuje w 3 miejscowościach: Bobowej, Sędziszowej i Siedliskach. | Wskaźnik porównawczy | Jednostka urbanistyczna | Saldo migracji na pobyt stały w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | Ludność w wieku poprodukcyjnym w stosunku do ludności w wieku produkcyjnym wg faktycznego miejsca zamieszkania | Mediana wieku$^{32}$ | Przyrost naturalny w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | SUMA | |----------------------|-------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------|---------------------------------------------------------------------------------|------| | Bobowa | -0,04 | 1 | 10% | 35,9 | 0,23 | 1 | | Brzana | -0,01 | 0 | 20% | 34,4 | 0,1 | 1 | | Jankowa | -0,02 | 0 | 19,5% | 34,3 | 0,08 | 1 | | Sędziszowa | 0,02 | 0 | 23,7% | 36,7 | 0 | 1 | | Siedliska | 0,07 | 0 | 23% | 36,6 | 0,07 | 1 | | Stróżna | 0 | 0 | 24,5% | 35,09 | 0,06 | 1 | | Wilczyska | -0,01 | 0 | 18% | 34,08 | -0,02 | 1 | | **Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA** | **-0,03** | **Degradacja wartość poniżej wartości referencyjnej** | **21%** | **Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej.** | **35,5** | **Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej.** | **0,52** | $^{32}$ Mediana wieku jest to wartość dla danej populacji wyznaczająca granicę wieku, którą połowa osób z tej populacji już przekroczyła, a druga połowa jeszcze jej nie osiągnęła. Wysoka i rosnąca wartość wskaźnika może świadczyć o narastaniu zagrożenia demograficznego, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa. **Źródło:** Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych RYNEK PRACY-BEZROBOCIE W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. były 383 osoby zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 189 to osoby długotrwale bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Struktura bezrobotnych wg wieku W 2015 roku wśród bezrobotnych zmniejszył się odsetek ludzi młodych w wieku do 35 lat, ale nadal ludzie młodzi stanowili liczną grupę - 48,7% ogółu bezrobotnych. Odsetek bezrobotnej młodzieży w wieku do 25 lat zmniejszył się o 3,5 punktu procentowego z 23,2% do 19,7%, a odsetek osób w wieku 25-34 lata wzrósł nieznacznie z 28,6% do 29,0%. Natomiast udział osób ze starszych grup wiekowych pow. 35 lat, wzrósł łącznie o 3,1 punktu procentowego, w porównaniu do poziomu z końca 2014 roku. Najbardziej w ostatnich 3 latach wzrasta odsetek osób najstarszych powyżej 60 roku życia. 33 Informacja roczna o sytuacji na rynku pracy w regionie gorlickim w 2015 roku -źródło: PUP Gorlice W Gminie Bobowa na dzień 31.12.2015 r. było 383 zarejestrowanych osób w Powiatowym Urzędzie Pracy w Gorlicach, z czego aż 186 to osoby długotrwałe bezrobotne powyżej 12 miesięcy. Wśród miejscowości Gminy Bobowa największa liczba bezrobotnych mieszka w miejscowościach Bobowa i Siedliska. Liczność wszystkich analizowanych kategorii bezrobotnych na przestrzeni lat 2012-2015 uległa zmniejszeniu, co uwarunkowane było ogólnym spadkiem liczby osób zarejestrowanych, jako bezrobotne (spadek stopy bezrobocia o 2,6%). | Wskaźnik porównawczy | Zestawienie zbiorcze wskaźników z zakresu SFERA SPOŁECZNA - RYNEK PRACY | |----------------------|------------------------------------------------------------------------| | Jednostka urbanistyczna | Liczba długotrwałe bezrobotnych w % bezrobotnych ogółem | Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg miejsca zamieszkania | SUMA | | Bobowa | 51,3 % | 1 | 5,96 | 1 | 2 | | Brzana | 47,17 % | 0 | 5,79 | 0 | 0 | | Jankowa | 44,4 % | 0 | 5,16 | 0 | 0 | | Sędziszowa | 46,0 % | 0 | 5,78 | 0 | 0 | | Siedliska | 52,4 % | 1 | 8,07 | 1 | 2 | | Stróżna | 51,5 % | 1 | 5,63 | 0 | 1 | | Wilczyska | 45,5 % | 0 | 4,62 | 0 | 0 | | **Gmina ogółem** | 48,6% | Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej | 5,89 | Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej | **Źródło:** Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych Analizując liczbę bezrobotnych w liczbie mieszkańców ogółem należy zauważyć, iż stanowią oni w gminie ok. 4% mieszkańców i w odniesieniu do miejscowości najliczniejszą grupę w liczbie ogółu mieszkańców miejscowości zamieszkują Bobowa i Siedliskach. Rysunek 16. Zestawienie wskaźników ze sfery społecznej rynek pracy POMOC SPOŁECZNA W celu wyznaczenia obszaru zdegradowanego wzięto pod uwagę także liczbę osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej w Gminie Bobowa. Wskaźnik ten świadczy o pogarszającej lub polepszającej się sytuacji społecznej informując pośrednio o natężeniu problemów społecznych związanych z ubóstwem, wykluczeniem społecznym, bezrobociem, jako czynnikami kształtującymi trudną sytuację życiową osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej przeliczona na jednego mieszkańca, mówi o skali tego zjawiska i obrazuje sytuację materialno-bytową ludności danej miejscowości. W badanym okresie negatywnie pod względem omawianych wskaźników wyróżniały się miejscowości: Brzana i Stróżna. | Wskaźnik porównawczy | Zestawienie zbiorcze wskaźników z zakresu SFERA SPOŁECZNA – POMOC SPOŁECZNA | |----------------------|--------------------------------------------------------------------------------| | Jednostka urbanistyczna | Liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania | Korzystający ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu niepełnosprawności w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania | SUMA | | Bobowa | 8,23 | 0 | 1,68 | 1 | 1 | | Brzana | 17,01 | 1 | 2,02 | 1 | 2 | | Jankowa | 12,14 | 1 | 1,36 | 0 | 1 | | Sędziszowa | 10,77 | 0 | 1,76 | 1 | 1 | | Siedliska | 11,84 | 1 | 1,62 | 0 | 1 | | Stróżna | 15,26 | 1 | 2 | 1 | 2 | | Wilczyska | 9,96 | 0 | 1,52 | 0 | 0 | | Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej | Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartość powyżej wartości referencyjnej | |-----------------------------------|--------------------------------------------------|-----------------------------------|--------------------------------------------------| | 11,51% | 1,67 | | | - POZIOM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ, BEZPIECZEŃSTWO, EDUKACJA Dla dopełnienia analizy zjawisk społecznych diagnozie poddano także: - integrację społeczną mierzoną aktywnością mieszkańców w działalności społecznej oraz uczestniczeniu w życiu społecznym gminy. Organizacje pozarządowe aktywnie działają na rzecz społeczności lokalnej. Współpraca z organizacjami pozarządowymi odbywa się w następujących obszarach: upowszechnianie kultury fizycznej, sportu i turystyki; kultury, ochrony tradycji i dziedzictwa kulturowego; promocji gminy; profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania patologiom społecznym; działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej. Przebiega w różnych formach: zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych, wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności, konsultowania projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji, publikowania ważnych informacji dotyczących organizacji na stronach internetowych Urzędu Miejskiego. Największa ilość organizacji pozarządowych jest zarejestrowana w Bobowej najmniej na obszarach wiejskich gminy. - frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego. Poziom aktywności mierzony aktywnością obywatelską i uczestnictwem w życiu publicznym poprzez udział w wyborach ogółem w gminie jest na niskim poziomie (46,3%) ale w miejscowościach o niskim kapitale społecznym jest jeszcze niższy: Sędziszowa (34,72%) czy Brzana (37,72%). - bezpieczeństwo publiczne: poczucie bezpieczeństwa jest jednym z podstawowych kryteriów oceny obszaru, w którym się żyje, pracuje i spędza czas. Przestępczość stanowi ważny czynnik wpływający, na jakość życia mieszkańców. Dla diagnozy wykorzystano informacje dotyczące liczby przestępstw: kradzieży i rozboje oraz wybryki chuligańskie, których liczba ogółem w przeliczeniu na 100 osób waha się od 0,09 (miejscowość Jankowa) do 0,66 (miejscowość Bobowa). - poziom edukacji na przykładzie egzaminów szóstoklasistów: egzamin jest powszechny i obowiązkowy. Przystąpienie do egzaminu jest warunkiem ukończenia szkoły. Analiza wskaźnika pokazuje dużą rozpiętość w wynikach od 63,93% do 78,36%. | Jednostka urbanistyczna | INTEGRACJA SPOŁECZNA | BEZPIECZEŃSTWO | EDUKACJA | |-------------------------|----------------------|----------------|----------| | | Liczba organizacji pozarządowych na 100 osób wg miejsca zamieszkania | Frekwencja w wyborach do organów jednostek samorządu terytorialnego i tura) | Liczba osób przestępstw w przeliczeniu na 100 osób wg miejsca zamieszkania | Wyniki egzaminów 6-klasisty | | Bobowa | 0,29 | 1 | 52,11 % | 0 | 0,66 | 1 | 63,93 % | 1 | 3 | | Brzana | 0,44 | 0 | 37,72 % | 1 | 0,29 | 0 | 63,40 % | 1 | 2 | | Jankowa | 0,37 | 0 | 50,87 % | 0 | 0,09 | 0 | 64,00 % | 1 | 1 | | Sędziszowa | 1,06 | 0 | 34,72 % | 1 | 0,17 | 0 | 78,36 % | 0 | 1 | | Siedliska | 0,13 | 1 | 48,52 % | 0 | 0,31 | 0 | 75,80 % | 0 | 1 | | Stróżna | 0,53 | 0 | 46,8 % | 0 | 0,63 | 1 | 70,63 % | 0 | 1 | | Wilczyska | 0,27 | 1 | 50,55 % | 0 | 0,62 | 1 | 75,00 % | 0 | 2 | | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartości poniżej ref. | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartości poniżej ref. | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartości powyżej wartości ref. | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartości poniżej ref. | |-------------------------------------|----------------------------------|-----------------------------------|----------------------------------|-------------------------------------|------------------------------------------|-----------------------------------|----------------------------------| | 0,32 | 46,3 % | | 0,45 | | 70,16% | | | Źródło: Opracowanie własne na podstawie pozyskanych danych Analizując powyższe wskaźniki sfery społecznej można zauważyć występowanie niekorzystnych zjawisk w każdej miejscowości, ale w różnym natężeniu. 5.1.2. SFERA GOSPODARCZA Zgodnie ze wskaźnikami uwzględnionym w Ustawie oraz Wytycznych MR sytuacja kryzysowa w danym obszarze może być również związana z niskim poziomem przedsiębiorczości na analizowanym terenie. Dobrze rozwinięta sfera działalności gospodarczej jest wypadkową wielu czynników: początkowy od kapitału ludzkiego, przez położenie gminy, na wsparciu władz lokalnych kończąc. Poziom przedsiębiorczości jest mierzony: - liczbą nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych na 100 osób. Wskaźnik przedsiębiorczości w miejscowościach w 2015 roku waha się od 0,19 podmiotów (miejscowość Jankowa) do 0,69 (miejscowość Wilczyska) podmiotów na 100 osób (mieszkańców miejscowości); | Jednostka urbanistyczna | GOSPODARKA | |-------------------------|------------| | | Liczba nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w rejestrze REGON w przeliczeniu na 100 osób wg faktycznego miejsca zamieszkania | | Bobowa | 0,41 | 1 | | Brzana | 0,28 | 1 | | Jednostka urbanistyczna | Liczba boisk dostępnych na terytorium miejscowości | Liczba przedszkoli dostępnych na terytorium miejscowości | |------------------------|--------------------------------------------------|----------------------------------------------------------| | Bobowa | 1,8 | 20 | | Brzana | 5,3 | 0 | **Rysunek 19. Zestawienie wskaźników ze sfery gospodarczej** ### 5.1.3. SFERA PRZESTRZENNO-FUNKCJONALNA Analiza sfery przestrzenno-funkcjonalnej Gminy Bobowa dokonana została w oparciu o wskaźniki związane, z jakością i dostępnością podstawowych usług publicznych oraz terenów publicznych. Obejmuje ona w szczególności dane dotyczące: infrastruktury społecznej (przedszkola, żłobki) potrzebnej dla wsparcia aktywności zawodowej mieszkańców oraz infrastruktury rekreacyjnej i sportowej integrującej mieszkańców. | Jednostka urbanistyczna | Liczba boisk dostępnych na terytorium miejscowości | Liczba przedszkoli dostępnych na terytorium miejscowości | |------------------------|--------------------------------------------------|----------------------------------------------------------| | Bobowa | 1,8 | 20 | | Brzana | 5,3 | 0 | | Miejscowość | Przedszkola | Boiska | Przedszkole bez boiska | Przedszkole z boiskiem | Przedszkole bez boiska, bez przedszkole z boiskiem | |-------------|-------------|--------|------------------------|------------------------|--------------------------------------------------| | Jankowa | 13,8 | 0 | 0 | 0 | 1 | | Sędziszowa | 31,25 | 0 | 0 | 0 | 1 | | Siedliska | 7,6 | 1 | 0 | 0 | 1 | | Stróżna | 27,3 | 0 | 0 | 0 | 1 | | Wilczyska | 21,7 | 0 | 27,6 | 0 | 0 | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA Degradacja wartość wartości poniżej ref. Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA Degradacja wartość wartości poniżej ref. Rysunek 20. Zestawienie wskaźników ze sfery przestrzenno-funkcjonalnej 5.1.4. SFERA TECHNICZNA Diagnozując sferę techniczną analizie poddano dostępność do podstawowej infrastruktury technicznej czyli: - wodociągi - kanalizacja - oraz stan techniczny budynków na terenie każdej miejscowości. Z instalacji wodociągowej korzysta tylko 34,86% ludności gminy (dane GUS 2015). Obecnie długość sieci wodociągowej na terenie Gminy Bobowa wynosi 52,5 km z przyłączami, natomiast bez przyłączy 51,4 km. Na terenie Gminy Bobowa występują trzy ujęcia wody wraz ze stacjami uzdatniania, zasilające istniejące sieci wodociągowe. Stacje uzdatniania wody znajdują się w miejscowościach Bobowa, Jankowa, Wilczyska. Gmina Bobowa jest właścicielem i eksploatatem sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni. Długość sieci kanalizacyjnej wynosi 80,2 km wraz z przyłączami$^{34}$. Z kanalizacji korzysta 37,46% mieszkańców gminy. Gmina Bobowa nie ma w pełni zorganizowanego systemu odprowadzania ścieków, około 1/3 mieszkańców podłączonych jest do systemu kanalizacyjnego. Pozostała część mieszkańców obsługiwana jest przez tabor asenizacyjny, oraz przez systemy indywidualne – przydomowe oczyszczalnie ścieków, na terenie gminy według stanu na koniec 2015 r. jest 34 takich obiektów. Z analizy zasobów budynków znajdujących się na terenie Gminy Bobowa wynika, iż | Jednostka urbanistyczna | Odsetek ludności korzystającej z sieci wodociągowej | Odsetek ludności korzystającej z sieci kanalizacyjnej | Liczba budynków wybudowanych przed 1989r. | |-------------------------|-----------------------------------------------------|-----------------------------------------------------|------------------------------------------| | Bobowa | 69% | 80% | 75,90% | | Brzana | 1% | 21% | 74,41% | | Jankowa | 40% | 19% | 77,08% | | Sędziszowa | 0% | 26% | 80,57% | | Siedliska | 41% | 46% | 79,92% | | Stróżna | 10% | 0% | 72,00% | | Wilczyska | 22% | 28% | 77,10% | | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartość poniżej ref | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartość poniżej ref | Gmina ogółem - WARTOŚĆ REFERENCYJNA | Degradacja wartość powyżej wartości ref | |------------------------------------|---------------------------------|------------------------------------|---------------------------------|------------------------------------|----------------------------------------| $^{34}$ dane GUS https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/tablica 5.1.5. SFERA ŚRODOWISKOWA Diagnozując sferę środowiskową analizie poddano liczbę budynków mieszkalnych Gminie Bobowa pokrytych eternitem. Dla określenia ilości azbestu i wyrobów zawierających azbest na terenie Gminy Bobowa przeprowadzono szczegółową inwentaryzację zasobów azbestu oraz wyrobów zawierających azbest w terenie. Inwentaryzację w terenie przeprowadzono wg Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71/2004, poz. 649 ze zmianami) – załącznika pn. - INFORMACJA O WYROBACH ZAWIERAJĄCYCH AZBEST oraz wg Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 5 sierpnia 2010 r. (Dz. U. z 2010r. Nr 162, poz. 1089) – według nowego wzoru oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji w terenie oraz pozyskanymi informacjami stwierdzono, że głównymi wyrobami azbestowymi użytkowymi na terenie gminy Bobowa są płyty azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie do pokryć dachowych budynków (tzw. eternit). Inwentaryzacja wyrobów azbestowych pokazała, że 280 budynków mieszkalnych na terenie Gminy Bobowa pokrytych jest eternitem, co stanowi 12,8 % wszystkich budynków gdzie wykorzystywany jest eternit. Najwięcej budynków gdzie wykorzystywany jest eternit występuje na terenie miejscowości Brzana – 195 szt. w tym 130 budynki gospodarcze i gospodarskie i 62 budynki mieszkalne. Łączna ilość zinwentaryzowanych budynków pokrytych wyrobami azbestowo-cementowymi na terenie Gminy Bobowa wynosi 939 szt. Według tego obliczono całościową ilość wyrobów azbestowo-cementowych (ternitu) na terenie Gminy Bobowa, tj. 167 040 m2. Dodatkowo wykonano porównanie ilości budynków mieszkalnych, gdzie jest wykorzystywany ternit w stosunku do ogólnej ilości domów (wg danych UM). Według tego porównania największy udział tych budynków jest w miejscowości Jankowa i wynosi 22,06%. | Jednostka urbanistyczna | ŚRODOWISKO | |-------------------------|------------| | | Udział % domów mieszkalnych krytych ternitem w stosunku do ogólnej ilości tych budynków | | Bobowa | 17,17 | 1 | | Brzana | 9,67 | 0 | | Jankowa | 22,06 | 1 | | Sędziszowa | 17,32 | 0 | | Siedliska | 12,31 | 1 | | Stróżna | 10,73 | 0 | | Wilczyska | 8,52 | 0 | | **Gmina ogółem -WARTOŚĆ REFERENCYJNA** | **13,97** | Degradacja wartości powyżej wartości ref. | Rysunek 221. Zestawienie wskaźników ze sfery środowiskowej 6. TERENY ZDIAGNOZOWANE JAKO OBSZARY KRYZYSOWE Na podstawie analizy wartości badanych wskaźników dla zdiagnozowanych jednostek urbanistycznych, w 7 miejscowościach Gminy Bobowa występują negatywne zjawiska społeczne, czyli wysoki wskaźnik bezrobocia, ubóstwa, niska aktywność społeczna, przestępczość, ale w różnym natężeniu. Zgodnie z Ustawą o rewitalizacji, jako obszar zdegradowany można wyznaczyć tylko ten, na którym występuje, co najmniej jeden z negatywnych wskaźników gospodarczych, przestrzenno-funkcjonalnych czy technicznych. Z analizy wynika, iż negatywne wskaźniki w sferze gospodarczej oraz w sferze przestrzenno-funkcjonalnej występują w każdej miejscowości Gminy Bobowa z różnym nasileniem. Tabela 59. Wartości wskaźnika degradacji dla zjawisk społecznych | Miejscowość | Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA | DEMOGRAFIA | RYNEK PRACY | POMOC SPOŁECZNA | EDUKACJA | BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE | INTEGRACJA SPOŁECZNA | |-------------|------------------------------------------|------------|-------------|-----------------|----------|--------------------------|---------------------| | Bobowa | 9 | 3 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | | Brzana | 5 | 1 | 0 | 2 | 1 | 0 | 1 | | Jankowa | 3 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | | Sędziszowa | 5 | 3 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | | Siedliska | 7 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 1 | | Stróżna | 6 | 2 | 1 | 2 | 0 | 1 | 0 | | Wilczyska | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | Negatywne zjawiska SFERY SPOŁECZNEJ, które determinują potrzeby interwencji dla poprawy niekorzystnej społecznie sytuacji mieszkańców koncentrują się w dwóch miejscowościach: Bobowej oraz Siedliskach. W wymienionych miejscowościach na uwagę zasługiwały problemy związane z ogólnym korzystaniem ze środków pomocy społecznej, bezrobociem, ubóstwem. Również bezpieczeństwo w tych miejscowościach, było na niezadowalającym poziomie. Niepokojąca jest kwestia związana z niekorzystnymi zmianami demograficznymi, a w szczególności stale rosnący udział osób starszych. Tabela 60. Wartości wskaźnika degradacji sfera gospodarcza, przestrzenna, techniczna | Miejscowość | Razem wskaźnik degradacji | Gospodarcza | Uwarunkowania przestrzenne | Techniczna | Środowiskowa | |-------------|----------------------------|-------------|----------------------------|------------|-------------| | Bobowa | 5 | 1 | 2 | 1 | 1 | | Miejscowość | 5 | 1 | 2 | 2 | 0 | |-------------|---|---|---|---|---| | Jankowa | 5 | 1 | 1 | 2 | 1 | | Sędziszowa | 4 | 0 | 1 | 3 | 0 | | Siedliska | 5 | 1 | 2 | 1 | 1 | | Stróżna | 3 | 0 | 1 | 2 | 0 | | Wilczyska | 3 | 0 | 0 | 3 | 0 | Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było wyznaczenie obszarów zdegradowanych, które charakteryzują się koncentracją negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. **Tabela 61. Zbiorczo wskaźniki degradacji** | Miejscowość | Razem wskaźnik degradacji | Zdiagnozowane problemy w poszczególnych aspektach rewitalizacji | |-------------|---------------------------|---------------------------------------------------------------| | | | społeczny | gospodarczy | uwarunkowania przestrzenne | techniczna | środowiskowa | | Bobowa | 14 | x | x | x | x | x | | Brzana | 10 | x | x | x | x | | | Jankowa | 8 | x | x | x | x | x | | Sędziszowa | 9 | x | | x | x | | | Siedliska | 12 | x | x | x | x | x | | Stróżna | 9 | x | | x | x | | | Wilczyska | 6 | x | | x | x | | **WYZNACZENIE OBSZARU ZDEGRADOWANEGO - metodologia** Biorąc pod uwagę, że rewitalizacja ma w pierwszej kolejności służyć poprawie jakości życia mieszkańców, **uznano, że kwestie społeczne mają kluczowe i nadrzędné znaczenie dla wyznaczania obszaru zdegradowanego**. Dla podkreślenia ważności problemów społecznych przy analizie wskaźników społecznych zastosowano **wagowy system ocen**, czyli wartości degradacji w sferze społecznej potraktowano wagą „2”. | Miejscowość | Razem wskaźniki degradacji | Razem wskaźnik degradacji: SFERA SPOŁECZNA | Razem wskaźnik degradacji: SFERA GOSPODARCZA, PRZESTRZENNA, TECHNICZNA, ŚRODOWISKOWA | |-------------|----------------------------|------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------| | | | Waga dla sfery społecznej | | | Bobowa | 23 | 9 | 2 | 5 | | Miejscowość | 15 | 5 | 2 | 5 | |--------------|----|---|---|---| | Brzana | | | | | | Jankowa | | | | | | Sędziszowa | | | | | | **Siedliska**| **19** | **7** | **2** | **5** | | Stróżna | | | | | | Wilczyska | | | | | **Średnia dla Gminy** | **15,14** Opierając się na tak przeprowadzonym postępowaniu badawczym możliwe było **wyznaczenie obszarów zdegradowanych**, które charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, tj. noszą znamiona obszaru zdegradowanego w pierwszej kolejności w oparciu o czynniki społeczne, a następnie pozostałe. Po zsumowaniu wartości wszystkich wskaźników diagnozujących stan kryzysowy w Gminie Bobowa, **wyznaczono obszary zdegradowane** w miejscowościach, dla których suma wskaźników jest większa niż średnia dla Gminy tj. **miejscowość Bobowa i miejscowość Siedliska**. 6.1. Obszary do rewitalizacji Obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o rewitalizacji, na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako OBSZAR REWITALIZACJI. Opierając się na przeprowadzonej diagnozie wskazano miejsca o szczególnej koncentracji negatywnych zjawisk. Znajdują się one na terenie 2 miejscowości: Bobowa i Siedliska. Zapisy ustawy o rewitalizacji, a także szczególna koncentracja negatywnych zjawisk stały się podstawą do wskazania części obszaru zdegradowanego jako obszaru rewitalizacji, wybierając tereny, które zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy mają istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego, w których Gmina Bobowa zamierza prowadzić rewitalizację. Obszarem rewitalizacji objęto 3 podobszary do rewitalizacji: Podobszar I – ok. 0.8365 ha Obejmuje budynki mieszkalne wielolokalowe przy ul. Św. Wawrzyńca w Bobowej, Podobszar II – ok. 1.2650 ha Obejmuje teren pokolejowy wraz z przyległymi budynkami mieszkalnymi na ul. Grunwaldzkiej w Bobowej Podobszar III – ok. 1.78 ha Obejmuje budynki mieszkalne wielolokalowe w m. Siedliskach Mapa 1: Podobszar I Mapa 2: Podobszar II: Bobowa Mapa 3. Podobszar III Siedliska 6.2. Podsumowanie Głównym wnioskiem płynącym z przeprowadzonej diagnozy gminy jest konieczność podjęcia działań, które powinny koncentrować się przede wszystkim na aktywizacji i poprawie jakości życia lokalnych społeczności, w tym: - przeciwdziałaniu bezrobociu, szczególnie długotrwałemu (m.in. podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz poziomu przedsiębiorczości, eliminacja biernej postawy społeczeństwa); - przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu osób starszych oraz likwidacji barier przestrzennych; - wzmacnianiu postaw obywatelskich i patriotyzmu lokalnego; - zmniejszeniu problemu ubóstwa, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży; - poprawa stanu technicznego obiektów budowlanych, szczególnie infrastruktury publicznej; - poprawa dostępności oraz jakości terenów rekreacyjnych i zielonych, w tym tworzenie nowych, atrakcyjnych przestrzeni oraz kreowanie miejsc spotkań lokalnych społeczności; - wykorzystanie lokalnego potencjału dla rozwoju turystyki oraz poprawy wizerunku gminy jako całości. Id: BCB93F5F-AF9D-493F-BC8D-A7F690D14366. Podpisany Przewodniczący Rady Małgorzata Molendowicz

725a8e03-73c1-4387-b603-59d20510f19c

finepdfs

1.34668

CC-MAIN-2023-50

http://rewitalizacja.bobowa.pl/wp-content/uploads/2023/01/Uchwa%C5%82a.XLIX_.452.22.2022-12-28-GPR-aktualny.pdf

2023-11-29T20:58:14+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100146.5/warc/CC-MAIN-20231129204528-20231129234528-00744.warc.gz

51,092,359

0.998834

0.999917

[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...

pol_Latn

{}

true

[ 2032, 2093, 2283, 5644, 9207, 10373, 13564, 16412, 18836, 21274, 23189, 24359, 27386, 30171, 33203, 34985, 37468, 39152, 40865, 42767, 45666, 48369, 51056, 53332, 55970, 59744, 61429, 63520, 66653, 69135, 71229, 73238, 76030, 79331, 81382, 83534,...

1

0

PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 529 • 2018 ISSN 1899-3192 e-ISSN 2392-0041 Marzena Schneider Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu e-mail: firstname.lastname@example.org WOLNOŚĆ JAKO STYMULANTA WYMIANY FREEDOM AS A BOOSTER OF EXCHANGE PROCESS DOI: 10.15611/pn.2018.529.26 JEL Classification: K20, K22, E02 Streszczenie: W artykule zaprezentowano dyskurs o poszukiwaniu kompromisu pomiędzy sprawiedliwością a efektywnością w kontekście instytucjonalnego ograniczania przez imperium, którym jest państwo, wolności jednostki w należącej do niej sferze dominium. Wskazano na uwarunkowania konieczne do uzyskania przymiotu efektywności ograniczeń, które – mimo że wkraczają w obszar wolności gospodarowania – mogą przyczynić się do dobrobytu grupy i dodatnio wpływać na proces wymiany. Pokazano również zastosowanie, posiadających neoklasyczny rodowód, narzędzi mikroekonomicznych w procesie ekonomicznej analizy instytucji oraz autorsko użyto koncepcji wiązki praw własności do wyjaśnienia podlegającej ograniczeniu wiązki swobód. Słowa kluczowe: wolność, własność, sprawiedliwość, instytucje. Summary: The article presents a discourse about seeking a compromise between justice and efficiency. This has been explained in a context of institutionalised limitations to an individual freedom of property rights set by an imperium to an individual. Necessary determinants for the efficiency limitations have been pointed out, which – despite stepping into the area of economic freedom ‒ are able to build a welfare society and have a positive influence on the process of an exchange. Further to this, the instruments of microeconomics (originating in neoclassicism) have been shown, in a context of an economical analysis of institutions. The author also draws and applies his original theory of property rights to explain limited crew of ease. Keywords: freedom, property, justice, institutions. 1. Wstęp Rozważaniom nad wolnością jednostki i całych grup społecznych w rozmaitym, uzależnionym od przedmiotu badań kontekście, poświęcono wiele miejsca w naukach społecznych, w tym w filozofii, socjologii, prawie i wreszcie w ekonomii. O wartości wolności dowodzi też niezliczona ilość aktów sztuki. Nie straciły one na aktualności z uwagi na ciągłą ingerencję w wolność w różnym stopniu i zakresie. Naukom ekonomicznym wolność nie pozostawała obojętna i choć milcząco uznawano jej istnienia jako warunek sine qua non zastosowania podstawowego modelu homo economicusa, to dopiero nowa ekonomia instytucjonalna, spoglądająca na rzeczywistość przez pryzmat tworzących ją instytucji, jest tym obszarem, na gruncie którego wyjątkowo płodnie wyjaśnić można relację pomiędzy wolnością a efektywnością działalności człowieka gospodarującego. Dla ekonomii jako nauki zajmującej się człowiekiem aspektowym, gospodarującym głównie poprzez zawieranie niezliczonej ilości kontraktów, wolność jest tym obszarem i przestrzenią, której kształt determinuje proces i skutki kontraktowania oraz wymiany. Jest jednocześnie oczywiste, że – wobec istnienia systemu społecznego – pełna wolność nie istnieje, podobnie jak nie istnieje wolny rynek, będący w istocie wyłącznie modelem służącym procesowi wyjaśniania. Wolność doznaje różnych ograniczeń instytucjonalnych, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych – z reguły jako następstwo zastosowania jakiegoś kryterium sprawiedliwości i dążenia do realizacji celów o charakterze aksjologicznym. Istotne jest jednak to, że w konsekwencji ograniczeń wolności z reguły zyskowi jednych towarzyszyć będzie strata innych, a od ograniczeń tych, a zwłaszcza od rozwiązania kwestii negatywnych efektów zewnętrznych (external effects) owej ingerencji, uzależniona jest sprawność rynku z jednej strony oraz efektywność wyborów ludzkich i stanowiący sumę dobrobytów indywidualnych – dobrobyt ogółu z drugiej. Chodzi więc o to, aby instytucjonalna matryca ograniczeń wolności nie była dysfunkcjonalna z punktu widzenia tak wyznaczonej funkcji celu i dostarczała bodźców do angażowania się w wymianę. Filozofia pojęcie wolności przeciwstawiła zniewoleniu, podkreślając, że człowiek wolny pozostaje wówczas, kiedy doświadcza zupełnego braku ograniczeń. Jednocześnie w kwestii tej wypracowała implikowaną przez prawo i nauki polityczne koncepcję wolności pozytywnej i negatywnej, czyli wolności do czegoś (do działania, czynienia, zaniechania) i od czegoś (od ucisku, przymusu, wymagań, oczekiwań), której twórcą był niemiecki filozof Georg Wilhelm Friedrich Hegel, łączący wolność z jednostką i jej odpowiedzialnością [Drużkowski, Sokół 1966, s. 275]. Wolności jednostki upatrywał on w jej zdolności do przeciwstawienia się przyrodzie jako bytowi niezależnemu od woli człowieka i do stworzenia nowej rzeczywistości będącej antytezą rzeczywistości zastanej [Zirk-Sadowski 2011, s. 61]. Jak słusznie skonstatował Leszek Nowak, wolność wcale nie jest „stanem naturalnym człowieka" (state of nature), albowiem z biologicznego punktu widzenia ma on wrodzoną podatność na uleganie słuszności silniejszego, nie zaś na samokontrolę własnej niezależności [Nowak 1991, s. 45], od czego bycie wolnym zależy. W tym kontekście w artykule podjęty zostanie dyskurs naukowy o przenikaniu się dwóch wartości, a jednocześnie obszarów – wolności i efektywności, oraz skutkach takiej kombinacji. Rozważania prowadzone będą wokół odpowiedzi na pytanie, czy, kiedy i przy spełnieniu jakich warunków ograniczenie wolności może być stymulantą gospodarowania i nie będzie z perspektywy ekonomicznej dysfunkcjonalne. Dociekania te mają charakter teoriopoznawczy o podejściu prakseologicznym, stanowiąc wkład w poszukiwanie kompromisu pomiędzy sprawiedliwością a efektywnością z punktu widzenia ekonomicznej oceny instytucji. Mogą też prowokować do dyskusji o skutkach ograniczenia wolności dla efektywności. Głównym celem artykułu jest wykazanie, że wolność może być stymulantą w procesie wymiany i gospodarowania nawet wtedy, kiedy doznaje formalnych ograniczeń, zyskując taką cechę głównie poprzez kompensację szkód beneficjentom efektów zewnętrznych (externalities). Celem dodatkowym jest zaprezentowanie zastosowania narzędzi mikroekonomicznych do badania ekonomicznych skutków regulacji, w tym – na zasadzie analogii – użycie koncepcji wiązki praw własności. Ekonomia głównego nurtu milcząco przyjęła, że człowiek aspektowy działa w warunkach nieskrępowanego, wolnego wyboru, a w procesie gospodarowania ograniczają go wyłącznie wybitnie ekonomiczne determinanty wyborów, jakimi są ceny i dochody. Równie milcząco przyjęła, że istnieją instytucje [North 1990, s. 3], które nie zyskały cechy zmiennej wyjaśniającej. Ten atrybut otrzymały dopiero w ramach podejścia instytucjonalnego. Tymczasem instytucje, podążając za myśleniem D.C. Northa, są ograniczeniami wolności jednostki wpływającymi na jej interakcje, w tym na jej wybory i ich konsekwencje. Determinowana nimi wolność w ograniczonym kształcie może oliwić wymianę, nie będąc dysfunkcjonalną, mimo że z pozoru ingerencja w nią w jakimkolwiek stopniu zawsze wymianę tę hamuje. 2. Wolność z perspektywy ekonomicznej Wolność była obiektem zainteresowania naukowego w ramach różnych dyscyplin naukowych. Z ekonomicznego punktu widzenia wolność ma znaczenie dlatego, że wpływa na wybory człowieka, zwłaszcza wtedy, kiedy podejmuje on decyzje związane z gospodarowaniem i wymianą opartą na koncepcji dobrowolności stron. Z tej perspektywy ekonomia skupia swoją uwagę głównie na wolności gospodarczej, będącej pochodną lub częścią wolności i praw człowieka. Ukazując tę zależność, twierdzi, że jej ograniczenie jest zamachem na wolność w ogóle [Friedman, Friedman 2009, s. 79]. Dzieje się tak dlatego, że potrzeba zamiany jednej rzeczy na drugą są naturalnymi skłonnościami człowieka [Chodorowski 2002, s. 138], który do realizacji tej biologicznej, naturalnej skłonności przetrwania i instynktu bogacenia się musi działać w warunkach pełnej swobody. Przede wszystkim zaś urzeczywistnienie tych potrzeb zachodzi w sytuacji wolnego wyboru w odniesieniu do dysponowania przez racjonalną jednostkę własnym dochodem, jako elementu, bez którego wolność gospodarowania nie istnieje. Konceptualizując i definiując wolność dla celów związanych z analizą ekonomiczną, konieczne jest odróżnienie wolności człowieka od wolności grup społecznych. Podział ten odzwierciedla dysonans eksplikacyjny wyznaczony przez indywidualizm metodologiczny i holizm poznawczy. Jest istotny dlatego, że pozwala na wyjaśnienie wolności jednostki, która jest najistotniejsza z perspektywy dokonywanych przez nią wyborów w sferze gospodarowania. Jednocześnie rozważania nad wolnością jednostki zachowują swój sens wyłącznie w kontekście systemu społecznego [Mises 2011, s. 242], budującego macierz instytucjonalną, w jakiej ona funkcjonuje. Z wolnością społeczeństwa czy narodu mamy do czynienia wtedy, gdy zachodzi sytuacja samorządzenia, a zatem kiedy rządzą swoi, a nie obcy [Balcerowicz 2012, s. 16] , co wcale nie oznacza, że w ramach tych rządów nie dochodzi do zniewolenia jednostki lub jakiejś grupy ludzi, znajdujących się pod jarzmem takich rządów. Wolność lub jej brak realizuje się głównie w działaniu, poprzedzonym wyborem. Z tej perspektywy korzystanie przez człowieka z wolności sprowadza się w istocie do używania jej elementów składowych, jakimi są swobody. Na wzór ekonomicznego konceptu wiązki praw własności 1 stanowią one wiązkę uprawnień, możliwych do zastosowania przy dokonywaniu wyboru i podejmowaniu decyzji oraz ich realizacji. Zbiór uprawnień własnościowych nazwany wiązką praw własności jest koncepcją nauk ekonomicznych określającą zakres, w jakim podmioty decyzyjne mogą posiadać, używać, rozbudowywać, ulepszać, przekształcać, konsumować, uszczuplać, niszczyć, sprzedawać, darować, pozostawiać w spadku, przenosić, obciążać hipoteką, wydzierżawiać oraz pożyczać czy wyłączać innych z użytkowania swojej własności, który wyznacza ramy prawne do alokacji zasobów i podziału bogactwa [Tyc 2016, s. 148]. O tym, kiedy jednostka pozostaje wolna, decyduje przede wszystkim jej stosunek, czy inaczej relacja, do adresata decyzji, którą jednostka ta w następstwie dokonanego uprzednio wyboru podejmuje, nie będąc w tej kwestii pod wpływem innych niż własne preferencji oraz standardów, ani żadnych ograniczeń zewnętrznych. Jednocześnie wolność jednostki, poza tą relacją, pozostaje determinowana poprzez stan jej rozwoju, samoświadomości, samokontroli i wreszcie dostępu do prawdziwej informacji. Tylko bowiem człowiek wyposażony w dostateczny zasób polegającej na prawdzie informacji, zabezpieczony skonkretyzowaną wiedzą, którego świadomość nie doznaje uszczuplenia, może kontrolować własne wybory i podejmować suwerenne decyzje, jako że wyłącznie nomotetyczna i prawdziwa wiedza jednostki pozwala jej na osiągnięcie tego, co w świetle preferencji jednostki jest słuszne [Nowak 1991, s. 244]. Jest więc wolny na tyle, na ile z wolności tej jest subiektywnie zdolny skorzystać w określonej, neutralnej strukturze i w alternatywnych sytuacjach. Analogia wolności do własności wynika z faktu wprost proporcjonalnej zależności pomiędzy wolnością jednostki a wiązką jej uprawnień własnościowych, a w następnej kolejności pomiędzy efektywnością wymiany i wzrostem dobrobytu. 1 Prawo prywatne kontynentalne, na wzór rzymskiego Corpus Iuris Civilis, odróżnia posiadanie (possessio) od własności (dominium) i każdemu z nich enumeratywnie przypisuje, w pewnym zakresie odmienny, zespół uprawnień, ekonomia natomiast nie dokonuje takiego rozróżnienia, posługując się wyłącznie koncepcją wiązki praw własności, nawet wtedy, kiedy z prawnego punktu widzenia nie zachodzi stosunek własności, tylko posiadania zależnego lub samoistnego [Samuel 2016, s. 184; Coote, Ulen 2011, s. 97]. Z zasady, oparta na pełnej wolności wymiana jest efektywniejsza od tej, która zachodzi w warunkach ograniczeń, albowiem racjonalnie działający człowiek, niebędący niczym ograniczony, zawsze dokona efektywniejszego wyboru, kierując się kryterium maksymalizacji korzyści. Przetransferuje, czy inaczej dokona zamiany dobra o mniejszej wartości na dobro przedstawiające dla niego wartość wyższą. Relacja własności do wolności poprzez wiązkę praw i wiązkę swobód pozwala na wyspecyfikowanie fundamentalnych uprawnień własnościowych, którym odpowiadają skonkretyzowane swobody, przy wykorzystaniu jakich możliwa jest realizacja wiązki praw własności. Powyższe porównanie prowadzi do wyodrębnienia zespołu swobód będących pochodną wiązki praw własności, składających się na wolność w tym obszarze. Zawężenie to jest ewidentne i ukierunkowane na eksplikację wolności gospodarowania. Z tego względu pomija inne morfologiczne elementy wolności, jakimi są swobody o nieekonomicznym rodowodzie, nieistotne ekonomicznie lub o nieekonomicznym skutku. Dla przykładu można wskazać na swobodę wypowiedzi, swobodę myśli czy swobodę przekonań, które składają się na wolność, lecz ich wiązka nie składa się na wolność gospodarowania. Zobrazowana w tabeli 1 analogia umożliwiła także usytuowanie swobody kontraktowania jako tej, która służy urzeczywistnieniu i wykorzystaniu każdego jednego uprawnienia składającego się na wiązkę praw własności. Przez to jest ona podstawowym narzędziem służącym do, będącego funkcją celu, efektywnego wykorzystania tych praw, zyskując status reguły konstytutywnej. Oznacza to, że ingerencja w wolność poprzez zahamowanie całkowite lub częściowe korzystania ze swobody kontraktowania determinuje zakres użycia uprawnień własnościowych – począwszy od zakresu pełnego, aż do zupełnego wyłączenia. Następstwem tego jest wzrost kosztów transakcyjnych ochrony praw własności i będących ich wypadkową cen towarów i praw, co w konsekwencji kształtuje tendencje i relacje rynkowe. Tabela 1. Analogia wiązki praw własności do wiązki swobód | Lp. | WŁASNOŚĆ – WIĄZKA PRAW WŁASNOŚCI | WOLNOŚĆ – WIĄZKA SWOBÓD | |---|---|---| | 1 | prawo do wyłącznego korzystania | swoboda kontraktowania swoboda używania swoboda zarządzania | | 2 | prawo do wyłącznego pobierania pożytków | swoboda kontraktowania swoboda gospodarowania | | 3 | prawo do przenoszenia własności | swoboda kontraktowania swoboda wymiany | Źródło: opracowanie własne. Sytuacja realizowania pełnej wolności jednocześnie przez wszystkie jednostki żyjące w określonej grupie społecznej jest nie do zaakceptowania z uwagi na pojawiające się zaburzenia społeczne i negatywne tego skutki, będące efektem swoistej tyranii silniejszych. Dotyczy to w szczególności wolności gospodarowania, gdzie drapieżność indywidualnych jednostek jest wyjątkowo duża. Z tego też względu tak rozumiana wolność doznaje ograniczeń ze strony aparatu organizacji, która uposażyła go w kompetencje kształtowania formalnych reguł gry społecznej w gospodarce [North 1990, s. 234]. Najczęściej jest nim rząd, to jest podmiot wykonawczy struktury społecznej, jaką jest państwo. Kompetencje w tym zakresie realizuje on poprzez tworzenie instytucji formalnych, czyli norm prawnych. Stanowi to egzemplifikację umowy społecznej (social contract), będącej porozumieniem ukierunkowanym na zwiększenie bogactwa i osiągnięcie minimum bezpieczeństwa, gdzie w zamian za przekazanie uprawnień do stanowienia tych reguł, do wkroczenia w sferę wolności jednostki i jej swobód jako narzędzi wykonawczych, oczekuje się nie tylko zinstytucjonalizowanej ochrony praw cywilnych, ale też wspomnianego wzrostu bogactwa [Justyńska, Justyński 2013, s. 71]. Z jednej strony więc zadaniem państwa jest ochrona praw własności jako tych, które wykorzystywane w pełni za pomocą wiązki swobód finalnie prowadzą do wzrostu dobrobytu będącego sumą korzyści krańcowych wszystkich jednostek. Z drugiej natomiast celem tym pozostaje zapobieganie wyżej wspomnianej tyranii silniejszych i ochrona słabszych przed następstwami ich naturalnej przewagi. Ten drugi cel wynika z respektowania rodowodu państwa jako organizacji realizującej zespół wartości o charakterze aksjologicznym, przy przyjęciu niepoddającego się obiektywizacji kryterium sprawiedliwości, gdzie normy prawa jako instytucje formalne tworzone są na fundamencie wartości [Skorupka 2013, s. 191]. Z tego względu państwo i zintegrowany system społeczny tej organizacji stanowią pochodne ideologii, która decyduje o kształcie porządku społecznego [Mises 2011, s. 162–163]. Ta dwoistość wzajemnie wykluczających się celów, czyli dążenia do urzeczywistnienia przez rządy nieobiektywnej sprawiedliwości, z jednoczesnym zadaniem osiągnięcia obiektywnej efektywności systemu społeczno-gospodarczego, rodzi potrzebę kompromisu i odnalezienia takiej postaci ingerencji państwa w indywidualną wolność gospodarowania, która poprzez instytucjonalne odbieranie lub ograniczenie swobód na rzecz realizowania przez nie aksjologicznych wartości co najmniej zrekompensuje straty poszkodowanym i w ostatecznym rozrachunku doprowadzi do sytuacji sumarycznego wzrostu dobrobytu całej zbiorowości. Straty te bowiem pozostają efektem zewnętrznym ingerencji w wolność gospodarowania, stanowią bezpośrednie następstwo naruszania swobód korzystania z wiązki praw własności, są policzalne, poddają się obiektywizacji i składają się na tzw. koszty zewnętrzne (external cost) [Coote, Ulen 2011, s. 50]. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że pod pojęciem straty, czy szerzej – szkody, poniesionej w następstwie takiej ingerencji mieszczą się zarówno straty rzeczywiste, jak i utracone korzyści, które z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością mogłyby być uzyskane przez tych, których wyżej wskazane, autorytarne oddziaływanie doprowadziło do sytuacji gorszej. Tak rozumiana powinność władzy publicznej zaprzecza anglosaskiej formule king can't wrong i jest wyrazem nie tylko dążenia do kształtowania instytucji formalnych i zbudowanego z nich systemu prawa w sposób efektywny, ale także poszanowania autonomicznej pozycji jednostki wobec państwa [Safjan 2003]. Respektowanie przez państwowe imperium tego, co jest składową sfery prywatnej, a więc dominium jednostki, możliwe jest nie tylko przy braku jakiegokolwiek władczego wkraczania w ten obszar autonomii człowieka, ale także wówczas, kiedy władztwo państwa skierowane jest w jej stronę. 3. Ekonomiczne i instytucjonalne uwarunkowania ograniczenia wolności kontraktowania Odebranie pewnym grupom jednostek lub poszczególnym ludziom ich wolności gospodarczej w zakresie odnoszącym się do praw własności 2 ma miejsce wtedy, gdy dochodzi do zawłaszczenia części lub wszystkich swobód korzystania z tych praw, w tym swobody zawierania umów, których przedmiotem jest wejście w posiadanie rzeczy, wyłączne używanie jej i pobieranie pożytków, a w tym zmiana przeznaczenia rzeczy i jej samej oraz pozbycie się rzeczy w jakikolwiek sposób. Przykładów wkraczania państwa w tak rozumianą wolność jednostki, a więc w jej obszar użyteczności, jest wiele, w zależności od celu takiej ingerencji. W istocie sprowadza się ono do krzywdzenia przez władzę osób poszkodowanych w imię wsparcia słabszych. Takie sprawowanie przez państwo imperium w sferze dominium będzie efektywne tylko wtedy, kiedy stanowi wyraz ostatecznej kalkulacji dobrobytu całej grupy, mimo zaburzenia naturalnej konkurencji oraz wzrostu cen zasobów, których ono dotyczy. Dokonana w ten sposób zmiana, oprócz kalkulacji kosztów Instytucjonalne odbieranie jednostce przez państwo swobody do działania i zaniechania w tym zakresie dokonywane jest po to, aby realizować zasady sprawiedliwości społecznej oraz chronić słabszych. Ze względu na to, że ludzie, realizując swoją wolność, nie są równi, nie mają tych samych możliwości podmiotowych oraz nie cieszą się jednakowym dostępem do informacji 3 , potrzebnej do skutecznego realizowania własnych interesów i prowadzenia wyrównanej walki w procesie wymiany i gospodarowania [Becker 2013, s. 161], to ochrona słabszych i wyrównywanie tych dysproporcji na rzecz jednych odbywa się kosztem innych. Nie jest bowiem w takich uwarunkowaniach możliwa zmiana, w której po poprawie sytuacji jednych nie dochodzi do pogorszenia się sytuacji kogokolwiek z podmiotów takiego oddziaływania, co dla przyjęcia efektywności rozwiązań instytucjonalnych wymagane jest przez kryterium Pareto. 2 Ingerencja państwa w wolność działalności gospodarczej ma szerszy, wykraczający poza artykuł, wymiar i odnosi się również do ograniczenia podejmowania działalności gospodarczej i jej form. 3 Asymetria informacji, według twórcy tego pojęcia G.A. Akerlofa, występuje wtedy, gdy sprzedający wiedzą więcej niż kupujący, a więc gdy wiedza stron potrzebna do zawarcia kontraktu nie jest tożsama [Akerlof 2005, s. 475–476]. i korzyści, których suma musi być ostatecznie mniejsza od dodatnich efektów ingerencji władzy, dla stwierdzenia, że wkroczenie w cudzą sferę użyteczności i przysługujące mu uprawienie do korzystania jest efektywne, wymaga wyrównania strat wyrządzonych takim działaniem. Jednocześnie straty te, a więc zarówno ujemne skutki rzeczywiste, jak i utracone korzyści, powinny być zrekompensowane przez tych, którzy zyskali najwięcej. Takie rozumienie efektywności poprzez zastosowanie testu kompensacji jest następstwem myślenia o zmianach instytucjonalnych w ujęciu koncepcji efektywności Kaldora–Hicksa [Munzer 1990, s. 200]. Dobrym przykładem kompensacyjnego podejścia państwa do ingerencji w sferę użyteczności jednostki poprzez pozbawienie jej własności są instytucjonalne rozwiązania związane z wywłaszczeniem [Banaszak (red.) 2001, s. 177]. Państwo władczo pozbawia jednostkę prawa własności z uwagi na to, że wyłącznie przy użyciu przedmiotu tego prawa może zrealizować cel publiczny i dokonać redystrybucji dóbr, ale czyni to za odpowiednim odszkodowaniem. Odszkodowanie takie ma funkcję kompensacyjną, jest zindywidualizowane in concreto i uwzględnia wszystkie szczególne okoliczności odnoszące się zarówno do przedmiotu szkody, jak i do osoby poszkodowanej, a jego zapłata jest de facto kalkulacyjnym uporaniem się z efektami zewnętrznymi takiej ingerencji państwa i osiągnięciem progu efektywności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt konkretnego przypadku, wskazać można zespół regulacji, czyli instytucji wprowadzonych przez państwo w odniesieniu do żywienia dzieci i młodzieży, w ramach których ustanowiony został formalny zakaz sprzedaży w placówkach szkolnych pieczywa z ciasta głęboko mrożonego, zawierającego dużą ilość stabilizatorów, barwników, konserwantów i innych polepszaczy, wywołujących szereg chorób, m.in. astmę i problemy skórne [Rozporządzenie z 26 lipca 2016, par. 1 ust. 1 pkt 1]. Niewątpliwie ustanawiając zakaz sprzedaży produktów takiego pochodzenia, państwo zaingerowało w sferę wolności Instytucjonalna ingerencja w wolność jednostki, odbieranie lub redukcja swobód jako narzędzi, które decydują o tym, czy możliwe jest korzystanie w ogóle z praw własności, jest ingerencją nie tylko w samo prawo własności i w reguły o konstytutywnym charakterze, ale także w będące wypadkową tych rozwiązań oraz stanowiące determinantę rozwoju, prawa rynku i konkurencji. W celu oliwienia systemu decyzja o wprowadzeniu tego rodzaju zmiany nie może być kompulsywna. Rozważania nad efektywnością wdrożenia modyfikacji instytucjonalnej winny mieć miejsce ex ante, a nie ex post, w szczególności w zakresie zdolności do wypłacenia kompensacji 4 . Pomocnym narzędziem dla tych rozważań jest analiza marginalna podstawowych wielkości ekonomicznych, jakimi są korzyści oraz koszty, pozwalająca na optymalizację podejmowanych decyzji w zakresie rozwiązania, które zamierza się wprowadzić. 4 Warunek ten ustanowił Tibor Scitowski i składa się on na tzw. kryterium Scitowskiego, obejmujące zalecenie, aby korzystający ze zmian mieli możliwość rekompensaty strat poszkodowanym oraz aby poszkodowani nie mogli nakłonić beneficjentów do zaniechania dążeń do wypłaty odszkodowań [Scitovszky 1941, s. 77–88]. producentów, sprzedawców i konsumentów, gdyż każdemu z nich odebrało swobodę kontraktowania w odniesieniu do ich własności, począwszy od wprowadzenia takich produktów do obrotu, poprzez zwieńczenie procesu wymiany na płaszczyźnie konsumpcji. Uzasadnieniem tego rozwiązania była troska o dobrostan słabszych jednostek społecznych, którymi są dzieci. Taka ingerencja w wolność gospodarczą, a więc siłowa, bo zabezpieczona przymusem państwa, zmiana instytucjonalna, poza realizacją racji sprawiedliwościowych o aksjologicznym rodowodzie może zyskać jednocześnie atrybut efektywnej, jeżeli suma kosztów poniesionych w jej następstwie, a polegających na zmniejszonych wpływach podatkowych pochodzących od dostawców i sprzedawców, opłat administracyjnoprawnych nałożonych na te podmioty gospodarcze oraz ponoszonych przez konsumenta dochodów z podatków obrotowych, będzie mniejsza od ekonomicznych korzyści, jakie ostatecznie przyniesie to rozwiązanie. Wysokość tych korzyści wynika z zysków, mających swoje odbicie w kosztach, które musiałoby ponieść państwo w walce ze zdrowotnymi skutkami chorób cywilizacyjnych osób dorosłych, wynikających ze spożycia towarów wytworzonych z tego rodzaju produktów. Do efektywności takiej zmiany konieczne jest także zrekompensowanie tracącym na niej tych strat, które pozostają w związku z tą ingerencją, albo bezpośrednio w postaci odszkodowania, albo też pośrednio poprzez politykę podatkową czy instytucje włączające producentów i sprzedawców w tak kreowany rynek szczególnych konsumentów, aby nie mieli się oni gorzej. Pozostawienie pełnej wolności w tym wypadku, a więc brak instytucjonalnej ingerencji w swobodę kontraktowania i zgoda na sprzedaż produktów żywnościowych takiego pochodzenia, nie byłoby efektywne, gdyż nie prowadziłoby do wzrostu dobrobytu zbiorowości. Koszty transakcyjne zdobycia przez każdego z rodziców informacji o szkodliwości spożywania przez ich pociechy tego typu żywności i koszty jej internalizacji przewyższałyby ryzyko związane z takim żywieniem, co ostatecznie doprowadziłoby do przerzucania części kosztów leczenia schorzeń stanowiących tego skutek na podatników, którzy ze swojej wolności w tym zakresie korzystali świadomie i kalkulacyjnie. Z tego powodu taka ingerencja państwa w swobodę kontraktowania i wyłącznego decydowania o prawach własności nie jest dysfunkcjonalna i posiada przymiot efektywności. 4. Zakończenie Instytucje są ograniczeniami wpływającymi na wolność jednostki, a czasem całych grup w obrębie danego społeczeństwa. Zadaniem państwa jest sprawiedliwy podział dóbr i ochrona słabszych oraz działanie w sposób efektywny, aby finalnie budować dobrobyt grupy. Realizacja tego celu możliwa jest poprzez tworzenie takiej matrycy instytucjonalnej, która z jednej strony doprowadzi do urzeczywistnienia zasad sprawiedliwości społecznej, z drugiej zaś nie będzie ekonomicznie dysfunkcjonalna. Trudność w pogodzeniu tych dwóch porządków uwidacznia się zwłaszcza na gruncie przysługującej jednostce swobody do wykorzystania należącej do niej wiązki praw własności, składającej się na wolność gospodarowania i wolność w ogóle. Szczególnie zatem wtedy, kiedy państwo przy zastosowaniu swojego imperium dopuszcza się ograniczenia tak rozumianej wolności, nadanie tego rodzaju zmianom cechy efektywności stanowi kluczowe narzędzie dyskursu w teorii wyboru publicznego i w ramach poszukiwania optymalnych rozwiązań oraz decyzji interwencyjnych rządu w sferę prywatną jednostki. Mikroekonomia stworzyła katalog narzędzi do weryfikacji efektywności działań człowieka. Jednocześnie wyjaśniła zagadnienie efektywności oraz nadała mu niesporną treść. W ostatnim czasie nauki ekonomiczne zajęły się też problematyką uprawnień własnościowych i na potrzeby dyskursu o efektywności wyborów ekonomicznych stworzyły katalog nazwany wiązką praw własności. Wiązce tej odpowiada zespół swobód, które składają się na wolność gospodarowania i determinują możliwość oraz zakres użycia praw własności, a w dalszej części także osiągnięcie optimum właścicielskiego. Efektywność gospodarowania, do którego dochodzi poprzez kontraktowanie, uzależniona jest nie tylko od wybitnie ekonomicznych, cenowo – dochodowych ograniczeń, ale także od instytucji, które decydują o tym, czy dane działanie zyska tę cechę. Zespół rozwiązań prawnych, składających się na otoczenie instytucjonalne, a konstruowanych w sposób uwzględniający potrzebę stymulacji wymiany, w tym rekompensaty negatywnych efektów ingerencji władzy w jej przestrzeń, jest zbiorem instytucji formalnych właściwych prawu spełniającemu postulat efektywności. Literatura Akerlof G.A., 2005, Explorations in Pragmatic Economics, Oxford University Press, Oxford. Banaszak B. (red.), 2001, Przegląd Prawa i Administracji, t. XL, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. Balcerowicz L., 2012,Odkrywając wolność. Przeciw zniewoleniu umysłów, Zysk i S-ka, Poznań. Becker G.S., 2013, Nieoczywistości. Ekonomiczna teoria wszystkiego, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa. Drużkowski M., Sokół K., 1966, Antynomie wolności. Z dziejów filozofii wolności, Książka i Wiedza, Warszawa. Chodorowski J., 2002, Adam Smith 1723-1970, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. Coote R., Ulen T., 2011, Ekonomiczna analiza prawa, C.H. Beck, Warszawa. Friedman M., Friedman R., 2009, Wolny Wybór, Aspekt, Sosnowiec. Mises L. von, 2011, Ludzkie działanie. Traktat o ekonomii, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa. Justyńska I., Justyński J., 2013, Historia myśli socjologiczno-ekonomicznej, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa. Munzer R., 1990,A Theory of Property, Cambridge University Press, New York. Nowak L., 1991, U podstaw teorii socjalizmu, t. III, Nakom, Poznań. North D.C., 1990, Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, Cambridge. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach, Dz. U. 2016, pozycja 1159. Safjan M., 2003, Konstytucyjne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej, http://trybunal.gov.pl (18.07.2018). Scitovszky T. de, 1941, A note of welfare propositions in economics, [w:] The Review of Economic Studies, vol. 9, ed. N. Kaldor, Oxford University Press, Oxford, s. 77–88. Samuel G., 2016, Epistemology and Method in Law, Routledge, New York. Skorupka J., 2013, O sprawiedliwości procesu karnego, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa. Stankiewicz W., 2012, Ekonomika instytucjonalna, Warszawa. Zirk-Sadowski M., 2011, Wprowadzenie do filozofii prawa, Lex a Wolters Kluwer bussines, Warszawa. Tyc W., 2016, Mikroekonomiczne optimum alokacji prawa własności – próba konceptualizacji, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, red. J. Harasim, Katowice, s. 146–156.

<urn:uuid:5a16c531-1daa-4054-b8a1-0dd611a7fd3b>

finepdfs

4.121094

CC-MAIN-2024-38

https://www.dbc.wroc.pl/Content/59597/Schneider_Wolnosc_Jako_Stymulanta_Wymiany_2018.pdf

2024-09-07T14:04:43+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650883.10/warc/CC-MAIN-20240907131200-20240907161200-00567.warc.gz

694,321,912

0.995488

0.999958

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2818, 5883, 9168, 11809, 16349, 18193, 20608, 23828, 28406, 29978, 30814 ]

1

0

ZARZĄDZENIE Nr 45 /2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017r. w sprawie zmian w budżecie gminy na 2017r. Na podstawie art. 257 pkt. 1, 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j Dz. U z 2016 r., poz. 1870 z póż. zm.) zarządzam co następuje: § 1 1. Zwiększa się plan dochodów zadań zleconych gminie o kwotę - 293.705,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 1 do niniejszego Zarządzenia. § 2 1. Zwiększa się plan wydatków zadań zleconych gminie o kwotę - 300.605,00 zł 2. Zmniejsza się plan wydatków zadań zleconych gminie o kwotę - 6.900,00 zł. zgodnie z Tabelą Nr 2 do niniejszego Zarządzenia. § 3 1. Zwiększa się plan dochodów zadań własnych gminy o kwotę - 53.185,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 3 do niniejszego Zarządzenia. § 4 1. Zwiększa się plan wydatków zadań własnych gminy o kwotę - 62.985,00 zł 2. Zmniejsza się plan wydatków zadań własnych gminy o kwotę - 9.800,00 zł zgodnie z Tabelą Nr 4 do niniejszego Zarządzenia. § 5 1. Po zmianie plan dochodów gminy wynosi - 25.666.211,60 zł w tym: plan dochodów bieżących - 23.255.946,71 zł plan dochodów majątkowych - 2.410.264,89 zł 2. Po zmianie plan wydatków gminy wynosi - 26.666.211,60 zł w tym: plan wydatków bieżących - 22.229.508,18 zł plan wydatków majątkowych - 4.436.703,42 zł § 6 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Burmistrz Marian Soszyński Uzasadnienie do Zarządzenia Nr 45/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017 r. Zmiany w budżecie 2017 roku wprowadzone zostały na podstawie: 1. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.3220.127.116.117 z 21 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 1.905,00 zł z przeznaczeniem na realizację zadań zleconych wynikających z ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, ewidencji ludności i dowodach osobistych. 2. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.318.104.22.1687 z 26 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 53.185,00 zł. z przeznaczeniem na dofinansowanie wypłat zasiłków stałych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 19 ustawy o pomocy społecznej. 3. Pisma z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Finansów, FIN.I.322.214.171.1247 z 22 września 2017 r. w sprawie zwiększenia planu dotacji o 291.800,00 zł. z przeznaczeniem na realizację świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. 4. Wniosków kierowników jednostek w zakresie przeniesień w planach wydatków bieżących. Burmistrz Marian Soszyński | Dział | Rozdział | Paragraf | Treść | Przed zmianą | Zmiana | Po zmianie | |-------|----------|----------|-----------------------------------------------------------------------|--------------|----------|------------| | 750 | | 75011 | Urzędy wojewódzkie | 47 327,00 | 1 905,00 | 49 232,00 | | | | | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym) ustawami | | | | | 855 | | 85501 | Rodzina | 6 695 217,00 | 291 800,00 | 6 987 017,00 | | | | | Świadczenie wychowawcze | 4 556 000,00 | 291 800,00 | 4 847 800,00 | | | | | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na zadania bieżące z zakresu administracji rządowej zlecone gminom (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym), związane z realizacją świadczenia wychowawczego stanowiącego pomoc państwa w wychowywaniu dzieci | | | | | | | | Razem: | 6 911 385,28 | 293 705,00 | 7 205 090,28 | Tabela Nr 1 do Zarządzenia Nr 45/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017 r. Burmistrz Kaluszyna Marian Soczyński | Dział | Rozdział | Paragraf | Treść | Przed zmianą | Zmiana | Po zmianie | |-------|----------|----------|--------------------------------------------|--------------|----------|------------| | 750 | | | Administracja publiczna | 47 327,00 | 1 905,00 | 49 232,00 | | | 75011 | | Urzędy wojewódzkie | 47 327,00 | 1 905,00 | 49 232,00 | | | | 4010 | Wynagrodzenia osobowe pracowników | 47 327,00 | 1 905,00 | 49 232,00 | | 855 | | | Rodzina | 6 695 217,00 | 291 800,00 | 6 987 017,00 | | | 85501 | | Świadczenie wychowawcze | 4 556 000,00 | 291 800,00 | 4 847 800,00 | | | | 3110 | Świadczenia społeczne | 4 482 055,00 | 287 300,00 | 4 769 355,00 | | | | 4260 | Zakup energii | 500,00 | 500,00 | 1 000,00 | | | | 4300 | Zakup usługi pozostałych | 2 900,00 | 4 000,00 | 6 900,00 | | | 85502 | | Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego | 2 139 000,00 | 0,00 | 2 139 000,00 | | | | 3110 | Świadczenia społeczne | 2 008 505,00 | -6 900,00 | 2 001 605,00 | | | | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 1 000,00 | 200,00 | 1 200,00 | | | | 4260 | Zakup energii | 800,00 | 700,00 | 1 500,00 | | | | 4300 | Zakup usługi pozostałych | 4 600,00 | 6 000,00 | 10 600,00 | Razem: 6 911 385,28 293 705,00 7 205 090,28 Tabela Nr 2 do Zarządzenia Nr 43/2017 Burmistrza Kaluszyna z dnia 29 września 2017r. Burmistrz Kaluszyna Marian Kozyński | Dział | Rozdział | Paragraf | Pomoc społeczna | Zasługi stałe | Tresć | Przed zmianą | Zmiana | Po zmianie | |-------|-----------|----------|-----------------|---------------|------------------------------------------------------------------------|--------------|----------|------------| | 852 | 85216 | | | | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) | 309 563,00 | 53 185,00 | 362 748,00 | | | | | | | | 122 988,00 | 53 185,00 | 176 173,00 | | | | | | | | 122 988,00 | 53 185,00 | 176 173,00 | | | | | | | | | | | | | | | | | **Razem:** | 18 407 936,32 | 53 185,00 | 18 461 121,32 | Burmistrz Kaluszyna Marian Soszyński | Dział | Rozdział | Paragraf | Treść | Przed zmianą | Zmiana | Po zmianie | |-------|-----------|----------|--------------------------------------------|--------------|----------|------------| | 600 | | 60016 | Transport i łączność | | | | | | | | Drogi publiczne gminne | 1 044 597,87 | 0,00 | 1 044 597,87 | | | | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 897 966,67 | 0,00 | 897 966,67 | | | | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 1 400,00 | -800,00 | 600,00 | | 700 | | 70005 | Gospodarka mieszkaniowa | 18 679,00 | 800,00 | 19 479,00 | | | | 4300 | Zakup usług pozostałych | 132 800,00 | 0,00 | 132 800,00 | | | | 70095 | Pozostała działalność | 112 100,00 | 1 000,00 | 113 100,00 | | | | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 12 800,00 | 1 000,00 | 13 800,00 | | | | | | 20 700,00 | -1 000,00| 19 700,00 | | 801 | | 80101 | Oświata i wychowanie | 1 400,00 | -1 000,00| 400,00 | | | | | Szkoły podstawowe | 7 820 318,62 | 0,00 | 7 820 318,62 | | | | 4140 | Wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób | 3 173 380,61 | 1 500,00 | 3 174 880,61 | | | | | Niepełnosprawnych | 1 000,00 | -1 000,00| 0,00 | | | | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 4 000,00 | 2 500,00 | 6 500,00 | | | | 80113 | Dowożenie uczniów do szkół | 319 620,00 | -1 500,00| 318 120,00 | | | | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 41 500,00 | -1 500,00| 40 000,00 | | 852 | | | Pomoc społeczna | 918 566,00 | 53 185,00| 971 751,00 | | | | 85216 | Zasiłki stałe | 143 988,00 | 53 185,00| 197 173,00 | | | | 3110 | Świadczenia społeczne | 143 988,00 | 53 185,00| 197 173,00 | | 900 | | 90004 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 1 624 790,67 | 0,00 | 1 624 790,67 | | | | | Utrzymanie zieleń w miastach i gminach | 56 500,00 | -1 500,00| 55 000,00 | | | | 4260 | Zakup energii | 19 600,00 | -1 500,00| 18 100,00 | | | | 90095 | Pozostała działalność | 279 446,00 | 1 500,00 | 280 946,00 | | Kod | Opis | 2016 | 2017 | |---------|-------------------------------------------|------|------| | 926 | Zakup materiałów i wyposażenia | | | | 4210 | Kultura fizyczna | 41 688,00 | 1 500,00 | 43 188,00 | | 92604 | Instytucje kultury fizycznej | 252 713,54 | 0,00 | 252 713,54 | | 4300 | Zakup usług pozostałych | 28 500,00 | 4 000,00 | 32 500,00 | | 4430 | Różne opłaty i składki | 12 000,00 | -4 000,00 | 8 000,00 | Razem: 19 407 936,32 53 185,00 19 461 121,32 Burmistrz Kaluszyna Marian Soszyński

8b8e4120-ec50-4c6b-b817-238d3631b313

finepdfs

1.166992

CC-MAIN-2020-50

http://umgkaluszyn.bip.org.pl/pliki/umgkaluszyn/zarzadzenie_45_2017.pdf

2020-12-04T03:18:48+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141733120.84/warc/CC-MAIN-20201204010410-20201204040410-00540.warc.gz

89,184,686

0.999379

0.999799

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1371, 2574, 4160, 6176, 7533, 10469, 11127 ]

1

0

Koszary w południowej części miasta Spacer rozpoczynamy na ulicy Kalinkowej, w pobliżu marketu Piotr i Paweł. Naprzeciwko znajdują się budynki rozległego zespołu koszarowego. To najbardziej przekształcony ze wszystkich grudziądzkich kompleksów koszarowych. By zobaczyć je z bliska, schodzimy w dół wewnętrzną ulicą osiedla. Budynki powstawały etapami w la- w nim stacjonująca to 101. Regiment Landwehry. Budynki koszarowe stanowią tu typowe założenie - zostały zgrupowane wokół dużego placu apelowego. Na terenie samego placu zachowały się resztki tzw. „małpiego gaju", czyli toru przeszkód, który służył żołnierzom do ćwiczeń. tach 1913-1916. Pierwsza jednostka W okresie międzywojennym koszary nosiły imię księcia Świętopełka. Po opuszczeniu wojska w latach 90-tych XX wieku budynki przeszły kompleksowy remont oraz częściową modernizację i dziś kilka z nich zatraciło styl koszarowy. Obecnie większość budynków została zaadaptowana na cele mieszkalne (01). W roku 1918 cześć przyległa do ul. Kalinkowej została odgrodzona od reszty zabudowy. Powstał w niej obóz jeniecki dla ponad 600 brytyjskich oficerów. W tym czasie w Prusach istniały dziesiątki takich obozów, jednak grudziądzki wsławił się brawurowymi ucieczkami. W trakcie jednej z nich jeniec brytyjski uciekł nad ogrodzeniem, przy pomocy kabli elektrycznych. Dodatkowo został ostrzelany przez strażników obozu. Jeniec zbiegł bez żadnego draśnięcia. Krótko po tym zdarzeniu kolejni jeńcy wykonali podkop biegnący z budynku poza ogrodzenie. W ten prosty sposób kilkunastu oficerów opuściło obóz. Naprzeciw powyższego kompleksu, po drugiej stronie ul. Chełmińskiej, znajduje się kolejny, przeznaczony pierwotnie dla pruskich saperów (02). Wybudowany w latach 1912-13, zachował do dnia dzisiejszego ory- ginalny charakter, pomimo podzielenia budynków miedzy różnych użytkowników. Wchodząc przez bramę główną, po prawej stronie mijamy koszarowiec, w którym mieści się Powiatowa Komenda Policji. Właśnie przy tej bramie, po prawej stronie, znajduje się kamień upamiętniający działalność Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w okresie międzywojennym. Obelisk został odsłonięty w sierpniu 1990, a ufundowali go wychowankowie tej szkoły. Sam kompleks można swobodnie obejść i zobaczyć gdzie szkolono najpierw kadry pionierów pruskich, a następnie polskich kawalerzystów. Po I wojnie światowej koszary nazwano imieniem Bolesława Śmiałego. #2 Opuszczamy koszary tą samą drogą i ruszamy ulicą Chełmińską w kierunku skrzyżowania z ul. Bydgoską. Skręcamy w prawo, przechodzimy przez linię kolejową Grudziądz – Toruń i ulicą Pruszyńskiego oraz Bora-Komorowskiego docieramy do ronda im. W. Pileckiego. Tu skręcamy w prawo, w ulicę Hallera, by zobaczyć ostatnie trzy budynki koszarowe (03) dawnego kompleksu przeznaczonego dla pruskiego 141. Regimentu Piechoty. Ich budowa przypadała na lata 1895-98. Zarówno warunki socjalne, jak i architektura tych obiek- tów pozostawiały wiele do życzenia, dlatego gdy po zakończeniu I wojny światowej nie zostały zajęte przez wojsko polskie, zasiedlili je bezrobotni. W ten sposób powstało osiedle mieszkaniowe o specyficznym charakterze. Żartobliwie obszar tych koszar nazwano Maderą, nawiązując do wyjazdów wypoczynkowych Józefa Piłsudzkiego i nazwa ta stała się w Grudziądzu powszechną. Kompleks został bardzo szybko zdewastowany, a po II wojnie światowej rozebrany. Pozostawiono tylko te trzy budynki. Podążając dalej ulicą Hallera dojdziemy do najbardziej znanych koszar w Grudziądzu. To właśnie tam, w okresie dwudziestolecia międzywojennego, znajdowała się najsławniejsza i najważniejsza szkoła kawaleryjska w Polsce – Centrum Wyszkolenia Kawalerii (04). Od 1974 roku stacjonował tu 8. Pułk Zakłóceń Radiowych, obecnie 8. Batalion Walki Radioelektronicznej. Ze względu na obecność wojska nie można wejść na teren koszar, warto się jednak wybrać ulicą Smoleńskiego między budynki znajdujące się przed koszarami. Część tego terenu do końca II wojny światowej należała do CWK. Same koszary należą do jednych z młodszych w mieście, powstały bowiem w latach 1905-1911. Ich modernistyczna architektura i dbałość o socjalną stronę, mocno kontrastują z budynkami widzianymi wcześniej. Ulica Smoleńskiego wpada w ul. Chopina i przechodzi w Zaciszną. W tym miejscu widać, że kompleks koszarowy w tym dużym kwartale podzielony był na dwie części, z osią na ulicy Chopina. Ta część koszar powstała w latach 1913-14 i była budowana dla potrzeb 3. Kompanii Fortecznych Karabinów Maszynowych. W dwudziestoleciu międzywojennym użytkowana była także przez wspomniane Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Z kompleksu budynków użytkowanych przez wojsko jeden został wydzielony i przebudowany na budynek mieszkalny. >> Grudziądz od lat postrzegany był jako miasto wojskowe. Obraz ten ukształtowała najpierw cytadela, zbudowana nieopodal Starego Miasta i będąca osobnym organizmem administracyjnym. Wrażenie to spotęgowała rozbudowa Twierdzy Grudziądz w latach 90-tych XIX wieku. Powstało wtedy 11 fortów tworzących tzw. pierścień wewnętrzny twierdzy, a wraz z nimi znaczne kompleksy koszarowe. W okresie międzywojennym zagospodarowane przez Wojsko Polskie, mieściły także cenione wojskowe uczelnie. Ocalałe po II wojnie światowej, zagospodarowano ponownie na potrzeby polskiej armii. Rynek 3-5, 86-300 Grudziądz tel./fax 56 46 123 18, e-mail: firstname.lastname@example.org SPACER PO HISTORYCZNYCH KOSZARACH >> Kontynuujemy spacer po obiektach koszarowych, podążając ulicą Hallera w kierunku osiedla Lotnisko. Mijamy po prawej ostatnie budynki zespołu koszarowego, za którym, zaraz za kompleksem garaży, znajduje się dawna strzelnica wojskowa (obecnie niewykorzystywana). Na końcu strzelnicy przechodzimy na drugą stronę ul. Hallera i podążamy aleją Solidarności w kierunku ronda Lotników. Przy rondzie skręcamy w prawo i dochodzimy do gmachu dawnych koszar lotniczych (05). Zbudowane w latach 1912-14 sąsiadowały z pobliskim lotniskiem wojskowym. Pierwotnie stacjonował tu 5. Batalion Statków Powietrznych (ba- lonów obserwacyjnych) oraz 2. Kompania 2. Batalionu Lotniczego, licząca 4-5 samolotów. W dwudziestoleciu międzywojennym koszary mieściły Wyższą Szkołę Pilotów (1922-25), następnie Oficerską Szkołę Lotniczą (1925-27), po niej Lotniczą Szkołę Strzelania i Bombardowania (1928-37) oraz Wyższą Szkołę Pilotażu (1937-39). W okresie II wojny mieściły się tu zakłady remontowe samolotów myśliwskich. Od 1960 roku swoją siedzibę mają tu Wojskowe Zakłady Uzbrojenia. Przy tym obiekcie kończymy część spaceru po koszarach południowej części Grudziądza. Aby zwiedzić koszary zlokalizowane na północy Grudziądza należy udać się autobusem linii nr 3 do przystanku Legionów /Poniatowskiego – przystanek naprzeciwko WZU. Koszary w północnej części miasta Spacer po tej części Grudziądza rozpoczynamy na ul. Legionów, przy rondzie gen. Fieldorfa „Nila", na którym skręcamy w prawo, w ulicę Poniatowskiego. Za mostem nad kanałem Trynka, prawą stronę ulicy Karabinierów zdominowały wysokie budynki koszarowe kompanii fortecznych karabinów maszynowych. Kompleks zbudowano w latach 1913-14. Składał się z kilku obiektów w stylu klasycystycznym, zbudowanych wokół trójkątnego placu apelowego. W okresie międzywojennym ko- szary nosiły imię Władysława Łokietka i mieściło się w nich Centrum Wyszkolenia Żandarmerii, w której kształcono kadrę dla jednostek żandarmerii i Korpusu Ochrony Pogranicza (06). Opuszczamy budynki dawnego CWŻ aleją nad Trynką, w stronę centrum miasta. Dochodzimy do końca zespołu basenów odkrytych (po lewej) i skręcamy w prawo, na mostek nad kanałem Trynka. Idąc ulicą Kruszel- . nickiego po lewej mijamy budynki dawnego pruskiego 14. Pułku Piechoty, zbudowane w latach 18901897. W 20-leciu międzywojennym koszary nosiły imię Tadeusza Kościuszki i stacjonował tu 64. Pułk Piechoty. Dochodzimy do ulicy Legionów i skręcamy w lewo, by zobaczyć je w całej okazałości (07) Od 1960 roku sformowany był tu 12. Batalion Mostów Składanych, następnie 8. Pułk Mostów Drogowych i Kolejowych. Obecnie mieści się tu skład sprzętu 2. Inowrocławskiego Pułku Komunikacyjnego. Tuż obok znajdują się nowe koszary artylerii (08) powstałe w latach 1892-95 i zbudowane w skromnej formie (w przeciwieństwie do koszar, które zobaczymy przy ul. Bema). Od strony ulicy Legionów, po lewej stronie wznosi się szereg byłych budynków mieszkalnych. Ze względu na obecne umiejscowienie w tym kompleksie wielu instytucji, obiekty można oglądać od wewnątrz. Warto wejść w głąb, by zobaczyć duży budynek dawnych stajni w kształcie podkowy. W koszarach tych stacjonował pruski 71. Regiment Artylerii Polowej. W okresie międzywojnia koszary nosiły imię Marszałka Józefa Piłsudskiego. Po wojnie stacjonowały tu wojska chemiczne, m.in. 2. Pomorski Batalion Zadymiania i Miotaczy Ognia oraz 2. Pomorski Pułk Przeciwchemiczny. Naprzeciwko tych koszar znajduje się wybudowany w latach 1892-95 kompleks lazaretu garnizonowego, czyli szpitala wojskowego (09). Od ulicy widać duży gmach izby przyjęć, w głębi zbudowano 5 pawilonów dla chorych, odkażalnię, kostnicę i budynek gospodarczy. Pośrodku kompleksu założono park i wytyczono alejki. Teren dostępny do zwiedzania. Spacer kontynuujemy ulicą Legionów, w stronę centrum. Mijamy siedzibę Biblioteki Miejskiej, za którym nieco przysłonięty drzewa- mi, wznosi się piękny gmach dawnej komendantury (10), zbudowany w latach 1893-95 w stylu baroku holenderskiego. Elewację budynku obłożono żółtą cegłą, zaś narożniki i gzymsy wykonano z różowego piaskowca. Komendantura mieściła mieszkanie służbowe i biuro komendanta oraz biuro starszego placu. Przechodzimy przez ulicę Bema. Naszą uwagę przyciąga olbrzy- mi budynek koszarowy po lewej. To główny i najbardziej reprezentacyjny budynek kompleksu Starych Koszar Artyleryjskich (11). To pierwszy budynek koszarowy zbudowany w Grudziądzu. Powstał w latach 1883-85 i odznaczał się wyjątkową urodą i starannym detalem architektonicznym. Za gmachem koszarowym znajduje się duży budynek w kształcie litery U – to dawne stajnie. W koszarach stacjonowało kilkanaście jednostek artyleryjskich, m.in. dywizjony 16. i 17. Pułku Artylerii Polowej, 1. i 2. dywizjon 35. Pułku Artylerii Polowej. W 1900 roku w koszarach tych ulokowano sztab oraz 1. i 2. dywizjon 75. Pułku Artylerii. W dwudziestoleciu międzywojennym obiekt ten nosił imię gen. Józefa Hallera i był zajęty przez 16. Pułk Artylerii Lekkiej. Po wojnie mieścił się tu 31. Ośrodek Szkolenia Specjalistów Samochodowych. Obecnie znajduje się tu Centrum Szkolenia Logistyki i w związku z obecnością wojska koszary nie są dostępne do zwiedzania. Z ulicy Legionów ruszamy ulicą Forteczną w górę. Po dotarciu do skrzyżowania przy szkole podstawowej skręcamy w prawo, w górę ulicy Jagiełły. Po niespełna 200 metrach, po lewej stronie, zobaczymy ciekawe architektonicznie koszary. To stare koszary pionierów (12), zbudowane w latach 1905-09. Uważane są za najładniejszy kompleks koszarowy w mieście, składa się z kilku budynków mieszkalnych, kasyna, kuźni i stajni, otaczając rozległy plac ćwiczeń. Pierwotnie zakwaterowano tu 23. Forteczny Batalion Pionierów (saperzy). Po przejęciu koszar przez Polaków w 1920 roku, nazwano je imieniem Władysława Jagiełły. Warto zwrócić uwagę na piękną bramę do kompleksu koszarowego. Obiekt obecnie użytkowany jest przez wojsko i nie jest dostępny do zwiedzania. W latach 1913-15 kompleks koszar pionierów rozbudowano w stronę miasta (przy dzisiejszej ul. Jagiellończyka) (13). W okresie międzywojennym „nowe" koszary nosiły nazwę Kazimierza Jagiellończyka i stacjonował w nim 65. Pułk Piechoty. Od niedawna obiekt znajduje się w rękach prywatnych. Wracamy do ulicy Jagiełły i pniemy się na szczyt Góry Garnizonowej. Na jej szczycie skręcamy w lewo, w ulicę Czwartaków, która prowadzi do najstarszego obiektu Twierdzy Grudziądz – cytadeli (14). Zbudowana w latach 1776-89, składała się z części koszarowej, magazynowej (Wielki Magazyn) oraz bojowej (4 raweliny i 5 bastionów). Żołnierzy ulokowano w budynkach donżonu, dla oficerów i podoficerów oraz ich rodzin zbudowano domy na majdanie, dla dowódcy wzniesiono gmach komendantury (istnieje do dziś). Po oddaniu do użytku, cytadela koszarowała 54. Pułk Piechoty złożony z żołnierzy pochodzących z terenu miasta i okolic. Jednostka ta stacjonowała tu do przełomu 1806 i 1807 roku, czyli do blokady cytadeli przez wojska napoleońskie. W tym czasie na cytadeli skoszarowano 5813 oficerów i żołnierzy, nie licząc ich rodzin. W trakcie blokady wszyscy żołnierze przebywali w pomieszczeniach donżonu. Ich rodziny, na czas ostrzału, miały obowiązek opuścić pomieszczenia donżonu i przebywać w namiotach na majdanie. Kadra oficerska i bardziej majętni cywile mieszkali w Wielkim Magazynie. W okresie po blokadzie na cytadeli pojawiły się pułki Landwehry (pospolite ruszenie), saperów i artylerzystów. Szczególnie te formacje były tu aktywne w okresie po demobilizacji cytadeli, którą traktowano jako poligon. W czasie I wojny światowej cytadelę użytkowano głównie jako magazyn. Ulokowano tu także ośrodek szkoleniowy. Wraz z rozwojem działań wojennych funkcjonował tu potężny lazaret (szpital). W 1920 roku cytadela została przejęta przez Wojsko Polskie. Obiekt zastano obrabowany ze wszelkich ruchomych elementów. Pierwszą formacją skoszarowaną tu w okresie międzywojnia była bateria artylerii – liczbowo największa bateria w historii armii polskiej, licząca ponad 1000 żołnierzy. Od lutego 1920 roku twierdza stała się siedzibą 18. Pułku Ulanów Pomorskich, którzy zajmowali cytadelę aż do mobilizacji 24 sierpnia 1939 roku. W czasie II wojny cytadela była miejscem ostatniej obrony wojsk hitlerowskich. Schroniło się w niej ponad 3.000 żołnierzy, w tym około 1.000 rannych. Twierdzę poddano 6 marca 1945 roku. Po wojnie na cytadeli stacjonowała jednostka radiolokacyjna oraz saperzy. Obecnie znajdują się tu dwie jednostki: 13. Wojskowy Oddział Gospodarczy oraz Rejonowe Warsztaty Techniczne. Pomimo obecności wojska cytadela jest dostępna do zwiedzania, po uzgodnieniu ze stowarzyszeniem Rawelin, która obsługuje ruch turystyczny w tym obiekcie. Tu kończymy spacer.

<urn:uuid:5c2d6d69-34d9-4c9e-8d05-81cb2c5a8a5f>

finepdfs

2.505859

CC-MAIN-2019-09

http://haszgru.pl/uploads/files/Przewodnik_po_grudziadzu/2013/pdf/IT_spacer_2_wojsko.pdf

2019-02-23T06:42:21Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550249490870.89/warc/CC-MAIN-20190223061816-20190223083816-00542.warc.gz

124,807,080

0.999891

0.999888

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 5370, 14050 ]

4

3

Wyrok z dnia 21 czerwca 2005 r. II PK 319/04 1. Złożenie przez pracodawcę oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. w okresie pobierania wynagrodzenia i zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby jest niezgodne z prawem, choćby pracodawca jako datę rozwiązania umowy wskazał datę przypadającą po tym okresie. 2. Pracownik stawiający się do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności (art. 53 § 3 k.p.) nie ma obowiązku dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p. Jeżeli pracownik stawi się do pracy i zgłosi gotowość jej wykonywania, obowiązek skierowania go na kontrolne badania lekarskie spoczywa na pracodawcy (§ 4 ust. 1 w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Barbara Wagner, Zbigniew Hajn Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy z powództwa Włodzimierza M. przeciwko „P.P." Spółce z o.o. Zakładowi Pracy Chronionej w G. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 maja 2004 r. [...] oddalił kasację. Uzasadnienie Powód Włodzimierz M., odwołując się od rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., wniósł o przywrócenie do pracy w pozwanej „P.P." Spółce z o.o. Zakładzie Pracy Chronionej w G. oraz zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gnieźnie oddalając powództwo ustalił, iż powód był pracownikiem pozwanej od dnia 15 stycznia 2002 r. Od 17 czerwca 2003 r. korzystał z kolejnych zwolnień lekarskich, zaś okres zasiłkowy upłynął z dniem 13 grudnia 2003 r. Ostatnie zwolnienie lekarskie kończyło się dnia 15 grudnia 2003 r. W dniu 9 grudnia 2003 r. pozwana powiadomiła Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Spółki „P.P." o zamiarze rozwiązania z dniem 14 grudnia 2003 r. z powodem stosunku pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia z uwagi na niezdolność do pracy dłuższą aniżeli okres zasiłkowy. Związek nie zajął w tej sprawie stanowiska, a dnia 14 grudnia 2003 r. powód otrzymał pismo pozwanej (z dnia 12 grudnia 2003 r.) rozwiązujące umowę o pracę. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyniku uwzględnienia apelacji powoda w całości zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, iż przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółce na poprzednich warunkach pracy i płacy i zasądził na jego rzecz kwotę 3.000 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Uznał przy tym , iż Sąd Rejonowy dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie daty doręczenia powodowi pisma pozwanej z dnia 12 grudnia 2003 r. o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Strony zgodnie bowiem przyznały, iż to pismo powód otrzymał w dniu 13 grudnia 2003 r., tj. w sobotę. Sąd Okręgowy podkreślił, że oznacza to, iż doręczenie nastąpiło w ostatnim, tj. 180 dniu okresu zasiłkowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.). Sąd podkreślił, iż limity czasowe przewidziane w art. 53 k.p. są okresami ochronnymi usprawiedliwionej nieobecności w pracy w rozumieniu przepisu art. 41 k.p. W okresie tym nie jest zatem dopuszczalne rozwiązanie umowy o pracę. Prawo pracodawcy do rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 53 k.p. powstaje bowiem z upływem tego okresu i kończy się z dniem stawienia się pracownika do pracy w związku z ustaniem przyczyn nieobecności (art. 53 § 3 k.p.). A zatem, aby można było dokonać rozwiązania umowy w tym trybie musi upłynąć okres ochronny, a niezdolność musi trwać nadal. Jak stwierdził Sąd Okręgowy taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Powód nie stawił się do pracy w dniu następnym po upływie okresu ochronnego, tj. 14 grudnia 2003 r. albowiem była to niedziela, stanowiąca w przyjętym u pozwanej systemie czasu pracy dzień wolny od pracy. Powód stawił się natomiast w pracy w dniu 15 grudnia 2003 r. w godzinach rannych, przedkładając jednocześnie pracodawcy zaświadczenie lekarskie z tego dnia, z którego wynika, iż jest on zdolny do świadczenia pracy u pozwanej. Dwa dni później wykonał on badania kontrolne, na skutek których wydane zostało zaświadczenie lekarskie potwierdzające jego zdolność do pracy od dnia 15 grudnia 2003 r. W kasacji strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., przez przyjęcie, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę było wadliwe, w sytuacji spełnienia przez pozwaną wszystkich przesłanek skuteczności rozwiązania umowy o pracę na podstawie tego przepisu; art. 53 § 3 k.p., przez przyjęcie, że stawienie się powoda niezdolnego do pracy, bez dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p., dzień po rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz dwa dni po otrzymaniu pisemnego oświadczenia pozwanej o tym rozwiązaniu, powoduje wadliwość oświadczenia pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia; art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p., przez niezastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że oświadczenie pozwanej zostało złożone powodowi w dniu jego doręczenia, pomimo że z treści oświadczenia wyraźnie wynikał termin późniejszy rozwiązania umowy o pracę; art. 45 § 1 k.p., przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynikało jednoznacznie, że przywrócenie do pracy jest niemożliwe i niecelowe; art. 53 § 4 k.p., przez przyjęcie, że powiadomienie organizacji związkowej w dniu 9 grudnia 2003 r. i złożenie oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę w dniu 13 grudnia 2003 r. ze skutkiem od dnia 14 grudnia 2003 r. stanowi naruszenie tego przepisu; art. 41 k.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie do sytuacji, w której pozwana była uprawniona do rozwiązania umowy o pracę. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie apelacji powoda, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona. Z istoty regulacji zawartej w art. 53 k.p. wynika, iż pracodawca oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia w oparciu o ten przepis zawsze składa w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy (bo gdy pracownik stawi się do pracy nie jest to już możliwe - art. 53 § 3 k.p.). W okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z powodu choroby należy jednak wyróżnić dwa okresy: pierwszy to okres tzw. ochronny (3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku), w którym stosunek pracy nie może być rozwiązany; drugi - to późniejszy okres, gdy pracodawca może go rozwiązać. W sprawie powstał między innymi problem, czy zgodne z prawem jest złożenie oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy w okresie ochronnym, ale wskazujące jako datę ustania stosunku pracy datę przypadającą na okres nie objęty ochroną. Sąd Najwyższy stwierdził, iż właściwą odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź negatywna. Należy bowiem przyjąć, iż nie jest dopuszczalne złożenie oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia w chwili, gdy nie istniała jeszcze przyczyna do podjęcia takiej decyzji. Przyczyną tą jest zaś niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwająca dłużej niż okresy wskazane w przepisie art. 53 § 1 pkt 1 k.p. (tryb dokonany), nie zaś niezdolność do pracy, która według prognoz ma trwać dłużej niż te okresy. Należy bowiem wskazać, iż pracownik do ostatniego momentu okresu ochronnego (a więc do godz. 24 00 dnia, w którym ów okres ochronny upływa) może stawić się do pracy po odzyskaniu zdolności do niej, co powoduje, że pracodawca nie może rozwiązać stosunku pracy bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 168/04, jeszcze nieopublikowany). Nie ma przy tym racji skarżący, iż na pracowniku ciąży w takiej sytuacji obowiązek dostarczenia orzeczenia lekarskiego o zdolności do pracy, o którym mowa w art. 229 § 2 k.p. Jeżeli bowiem pracownik stawi się do pracy i zgłosi gotowość do jej wykonywania, to obowiązek skierowania go na badania kontrolne spoczywa na pracodawcy (§ 4 ust. 1 w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy, (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.; por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2001 r., I PKN 639/00, OSNP 2003 nr 17, poz. 415). Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 53 § 4 k.p. Na mocy tego przepisu do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 3 miesiące albo łączny okres pobierania z tytułu choroby wynagrodzenia i zasiłku odpowiednio stosuje się regulację zawartą w art. 52 § 3 k.p. Zgodnie z nią pracodawca podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania umowy po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. W razie zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy zakładowa organizacja związkowa wyraża swoją opinię niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni. W sprawie strona pozwana o zamiarze rozwiązania umowy o pracę z powodem zawiadomiła organizację związkową w dniu 9 grudnia 2003 r., samą zaś decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy podjęła w dniu 12 grudnia 2003 r., a zatem przed upływem trzydniowego terminu. Na mocy odpowiednio stosowanego art. 111 k.c. (w związku z art. 300 k.p.) termin ten upłynął dnia 12 grudnia 2003 r. o godzinie 24 oo . To działanie pracodawcy jest niezgodne z prawem. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika bowiem, iż istota i cel konsultacyjnej kontroli związkowej rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę wskazuje, że do czasu wyczerpania trybu konsultacji pracodawca nie może złożyć oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy. Ma on obowiązek wstrzymać się z ostateczną decyzją w tym przedmiocie przez okres 3 dni. Wcześniejsze podjęcie jej narusza tryb wskazany w przepisie art. 52 § 3 k.p., a w konsekwencji uzasadnia roszczenia pracownika z art. 56 § 1 k.p. (por. między innymi uchwałę całej Izby Sądu Najwyższego, Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 1978 r., V PZP 6/77, OSNCP 1978 nr 8, poz. 127, a także wyrok z dnia 10 marca 1978 r., I PRN 22/78, LEX nr 14451). Sąd Najwyższy zważył również, iż Sąd drugiej instancji słusznie postąpił nie uwzględniając wniosku strony pozwanej o zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy (art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p.). Pozwana nie wykazała bowiem inicjatywy dowodowej w przedmiocie niezasadności żądania pracownika przywrócenie go do pracy ze względu na niemożność lub niecelowość jego realizacji. Z tych względów na podstawie art. 393 12 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================

<urn:uuid:2404d6aa-32bc-4af3-9861-84972f0df582>

finepdfs

1.530273

CC-MAIN-2025-05

http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia1/II%20PK%20319-04-1.pdf

2025-01-13T07:16:19+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362084.86/warc/CC-MAIN-20250113053801-20250113083801-00162.warc.gz

52,999,746

1.000001

1.000002

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1565, 4236, 6608, 9295, 11708 ]

1

0

DECYZJA Na podstawie art. 24b ust. 1, 24c ust. 2 oraz 27a ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2028, zwanej dalej „zzwzoś”), w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej „Kpa”), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z wniosku „EKO-BUG” Spółka z o.o., Kobylany, ul. Słoneczna 7, 21-540 Małaszewice, KRS 0000009461 z dnia 12 marca 2021 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie zatwierdza taryfę za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i za zbiorowe odprowadzenie ścieków na terenie Gminy Terespol na okres 3 lat. Taryfa stanowi załącznik do niniejszej decyzji oraz jej integralną część. Uzasadnienie Na podstawie art. 107 § 4 Kpa odstępuję od uzasadnienia decyzji. Niniejsza decyzja podlega opłacie, o której mowa w art. 24d zzwzoś. Oplatę w wysokości 530,07 zł uiszczą się na rachunek bankowy organu regulacyjnego nr: 49 1130 1017 0020 1510 6720 0044 w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Pouczenie Od niniejszej decyzji służą stronom prawo wniesienia odwołania do Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublin Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Nie jest możliwe skuteczne cofnięcie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Otrzymują: 1. „EKO-BUG” Spółka z o.o., Kobylany, ul. Sloneczna 7, 21-540 Malaszewice, 2. Wójt Gminy Terespol, Pl. Ryszarda Kaczorowskiego 1, 21-540 Kobylany, 3. a/a - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie ul. Leszka Czarnego 3, 20-610 Lublin tel.: +48 (81) 53 10 300 | faks: +48 (81) 53 10 301 | e-mail: firstname.lastname@example.org Strona 2 z 2 Taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i za zbiorowe odprowadzanie ścieków na okres 3 lat na terenie gminy Terespol 1. Informacje ogólne. Niniejsza taryfa stanowi zestawienie cen i stawek opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków obowiązujące na terenie gminy Terespol, na obszarze obsługiwany przez Spółkę EKO-BUG Kobyłany ul. Słoneczna 7 na okres 3 lat tj. Taryfa określa także warunki jej stosowania. Taryfa opracowana została na podstawie zasad określonych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz.1152 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą oraz przepisami Rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lutego 2018r w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. 2018, poz. 472), zwanego dalej rozporządzeniem. Taryfowe ceny i stawki opłat dotyczą wszystkich odbiorców usług w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków świadczonych przez Spółkę. 2. Rodzaje prowadzonej działalności Spółka EKO-BUG została zawiązana aktem notarialnym Aktem założycielskim jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, sporządzonym w dniu 22 maja 1998 roku przez Stefana Durleja – notariusza w Terespolu, prowadzącego Kancelarię przy ul. Wojska Polskiego 104. Repetytorium A nr 1631/98. Spółka została wpisana do rejestru handlowego w dziale B pod numerem RH 676 na mocy Postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej V Wydział Gospodarczy z dnia 29 maja 1998r. Sygn. Akt V Nr Rej H 154/98. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2001r. Sąd Rejonowy w Lublinie XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego dokonał wpisu Spółki do Rejestru Przedsiębiorców pod nr 0000009461. Na dzień 31 stycznia 2021 roku Spółka zatrudniała 37 pracowników. Wartość kapitału zakładowego Spółki na dzień na dzień 31 stycznia 2021r wynosi 7 683 494,00 zł i dzieli się na 14883 udziały po 518,00 zł. Właścicielem całości udziałów jest Gmina Terespol. W skład Rady Nadzorczej wchodzą: Henryk Kamiński – Przewodniczący Elżbieta Napiórkowska – Członek Edyta Maruda – Członek Funkcję Prezesa Zarządu pełni Bogusław Wolski Przedsiębiorstwo prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol na podstawie decyzji wydanej przez Wójta Gminy Terespol z dn. 08 marca 2018 roku znak I-IM.7030.1.2018.AD, pozwolenia wodno-prawnego na pobór wód podziemnych nr decyzji 3/D/ZUZ/2021, pozwolenia wodno-prawnego na odprowadzenie ścieków nr RS.6341.22.2015.BW, regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol zatwierdzonego Uchwałą Rady Gminy Terespol Nr XXII/216/18 z dnia 27 czerwca 2018r; Zgodnie z zezwoleniem przedmiot działalności przedsiębiorstwa stanowi: a) w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę: ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody na terenie Gminy Terespol, za pomocą urządzeń wodociągowych, odbiorcom usług, z którymi zawarto umowy b) w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków: zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków dostarczonych przez usługobiorców, z którymi zawarto umowy, za pomocą urządzeń kanalizacyjnych c) w zakresie zbiorowego zaopatrenia w wodę: ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody na terenie Gminy Zalesie, za pomocą urządzeń wodociągowych, odbiorcom usług, z którymi zawarto umowy d) w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków: zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków dostarczonych przez usługobiorców, z którymi zawarto umowy, za pomocą urządzeń kanalizacyjnych na terenie Gminy Zalesie Punkty c) i d) nie zostały objęte kalkulacją w tym wniosku, sporządzony został na nie odrębny wniosek taryfowy. Spółka osiąga inne przychody, których nie obejmuje Taryfa. Są to usługi w zakresie: - wywóz nieczystości stałych i płynnych - administrowanie cmentarza gminnego - usługi remontowo budowlane - dostawy ciepła Przychody oraz koszty tych działalności zostały wyłączone z taryfy. 3. Rodzaj i struktura taryfy Taryfa dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę jest taryfą jednolitą, wieloczłonową i obejmuje: a) cenę za 1m³ dostarczonej wody, b) jednolitą stawkę opłaty abonamentowej za utrzymanie w gotowości do świadczenia usług urządzeń wodociągowych, Taryfa dla zbiorowego odprowadzania ścieków jest taryfą jednolitą, wieloczłonową i obejmuje: c) cenę za 1m³ odprowadzonych ścieków do kanalizacji sanitarnej, d) stawkę opłaty abonamentowej za utrzymanie w gotowości do świadczenia usług urządzeń kanalizacyjnych. 4. Taryfowe grupy odbiorców usług W zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę wszyscy odbiorcy mają jednakowe wymagania jakościowe w stosunku do dostarczanej im wody. Korzystają w jednakowy sposób z urządzeń wodociągowych, które to urządzenia stanowią jeden spójny system. Wszyscy również zostali opomiarowani. Nie występują czynniki, które uzasadniałyby możliwość zróżnicowania kosztów dostawy wody. Wyoniono więc jedną podstawową grupę taryfową odbiorców usług w zakresie ceny za 1m³ dostarczonej wody i opłaty abonamentowej. Obejmuje ona wszystkich odbiorców. W zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków komunalnych, kanalizacja sanitarna wraz z oczyszczalnią ścieków stanowi jednolity zamknięty system. Brak jest możliwości uzasadnionego względami kosztowymi, podziału na różne grupy odbiorców. Ponadto, z uwagi na to, że wszyscy dostawcy ścieków są opomiarowani pośrednio za pomocą wodomierzy, wyyoniono jedną grupę taryfową odbiorców usług w zakresie ceny za 1m³ odprowadzonych ścieków do kanalizacji sanitarnej i opłaty abonamentowej. Obejmuje ona wszystkich odbiorców usług. 5. Rodzaje i wysokość cen i stawek opłat 5.1. W rozliczeniach z odbiorcami usług w zależności od zakresu świadczonych usług stosuje się: a) za dostarczoną wodę: - cenę – wyrażoną w złotych za 1m³ dostarczanej wody, a) za dostarczanie wody: - stawkę opłaty abonamentowej na odbiorcę usług – niezależną od ilości dostarczonej wody, na odbiorcę usług, płacącą bez względu na ilość pobieranej wody lub też jego całkowitego braku w złotych/miesiąc; b) za odprowadzone ścieki: - cenę wyrażoną w złotych za 1m³ odprowadzanych ścieków, - stawkę opłaty abonamentowej na odbiorcę usług – niezależną od ilości odprowadzanych ścieków, na odbiorcę usług, płacącą bez względu na ilość odprowadzanych ścieków lub też jego całkowitego braku w złotych/miesiąc; c) do cen i stawek opłat netto podanych w poniższych tabelach dolicza się podatek od towarów i usług (VAT). 5.2. Wysokość cen i stawek opłaty za dostarczanie wody | Lp | Taryfowa grupa odbiorców | Rodzaj cen i stawek opłat | W okresie od 1 do 12 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | W okresie od 13 do 24 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | W okresie od 25 do 36 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | |----|--------------------------|---------------------------|--------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------| | 1. | Wszyscy odbiorcy usług | Cena wody w zł/m³ | 3,36 | 3,40 | 3,45 | | | | Stawka opłaty abonamentowej w zł/miesiąc | 4,79 | 4,85 | 4,85 | 5.3. Wysokość cen i stawek opłaty za odprowadzanie ścieków | Lp | Taryfowa grupa odbiorców | Rodzaj cen i stawek opłat | W okresie od 1 do 12 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | W okresie od 13 do 24 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | W okresie od 25 do 36 miesiąca obowiązywania nowej taryfy | |----|--------------------------|---------------------------|--------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------| | 1. | Wszyscy odbiorcy usług | Cena ścieków w zł/m³ | 5,51 | 5,63 | 5,71 | | | | Stawka opłaty abonamentowej w zł/miesiąc | 4,72 | 4,86 | 4,91 | Obecnie obowiązujące stawki za wodę to 3,13 zł/m3 i abonament miesięczny 4,47zł, natomiast za ścieki to 5,37 zł/m3 i abonament miesięczny 4,63 zł. 6. Warunki rozliczeń z uwzględnieniem wyposażenia nieruchomości w przyrządy i urządzenia pomiarowe. Rozliczenia za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków prowadzone są zgodnie z przepisami ustawy i rozporządzenia wymienionymi w punkcie I Taryfy oraz Regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Terespol. 6.1. Z uwagi na pełne wyposażenie nieruchomości zlokalizowanych na terenie działania przedsiębiorstwa w wodomierze główne, ilość wody dostarczanej do nieruchomości ustala się na podstawie ich wskazań. 6.2. W rozliczeniach ilości odprowadzanych ścieków równa jest ilości pobranej wody na podstawie wskazań wodomierza głównego. 6.3. Ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadku, gdy wielkość jej zużycia jest ustalona na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy usług. 6.4. W przypadku korzystania przez klienta z własnego ujęcia wody, ilość odprowadzanych ścieków określa się na podstawie wskazań wodomierza zainstalowanego na tym ujęciu. 6.5. Oplata abonamentowa regulowana jest przez odbiorcę usług niezależnie od tego, czy odbiorca usług pobierał wodę lub odprowadzał ścieki w okresie rozliczeniowym. 6.6. Stawka opłaty abonamentowej naliczana jest z zastosowaniem jednomiesięcznych okresów rozliczeniowych. 6.7. Przy rozliczeniach podliczników mierzących ilość wody bezpowrotnie zużytej, zamontowanych na koszt odbiorców usług nie będzie naliczana opłata abonamentowa za gotowość do świadczenia usług. 7. Warunki stosowania cen i stawek opłat 7.1. Zakres świadczonych usług dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców Zbiorowe zaopatrzenie w wodę, dokonywane jest dla wszystkich odbiorców usług w oparciu o takie same zasady technologiczne i techniczne. Zróżnicowanie pod względem ilości poboru wody rozliczane jest taryfą obejmującą jednolitą cenę za każdy dostarczony m³ wody. Dotyczy to zarówno zbiorowego zaopatrzenia w wodę budynków jednorodzinnych i wielorodzinnych oraz budynków użyteczności publicznej, przeznaczonych na cele usługowo-handlowe. Woda poddawana jest tym samym procesom, a wszystkim odbiorcom usług, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanaлизacyjne zainstalowało wodomierze główne. Brak zróżnicowania zakresu świadczonych usług występuje również w przypadku zbiorowego odprowadzania ścieków do kanalizacji sanitarnej. Jakość dostarczanych ścieków w niewielkim stopniu ulega zmianom, (na terenie gminy Terespol nie ma zakładów przemysłowych dostarczających ścieki inne niż komunalne). Nie powoduje to zróżnicowania kosztów oczyszczania zależnych od źródła pochodzenia lub jakości, a jedynie od ilości. Dlatego zróżnicowanie pod względem ilości dostawy ścieków rozliczane jest taryfą obejmującą jednolitą cenę za każdy odebrany przez przedsiębiorstwo m³ ścieków. W zakresie obsługi odbiorców usług przedsiębiorstwo ponosi wydzielone koszty stałej obsługi swoich klientów, związane z prowadzeniem odczytów, rozliczaniem należności oraz stałą gotowością do świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych, co uzasadnia stosowanie opłaty abonamentowej. Koszty te obciążają każdego odbiorcę podłączonego do sieci niezależnie od tego czy w danym okresie będzie faktycznie pobierał wodę lub odprowadzał ścieki czy też nie. 7.2. Standardy jakościowe obsługi odbiorców usług Określone w Taryfie ceny i stawki opłat stosuje się przy zachowaniu standardów jakościowych obsługi klientów, które wynikają z obowiązujących przepisów prawnych i zostały określone w zezwoleniu na działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków oraz w Regulaminie uchwalonym przez Radę Gminy Terespol Uchwałą Nr XXII/216/18 z dnia 27.07.2018r. Zgodnie z zapisami Regulaminu Przedsiębiorstwo jest zobowiązane do udzielania odbiorcom usług wszelkich istotnych informacji dotyczących: - prawidłowego sposobu wykonywania przez odbiorcę usług umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, - występujących zakłóceń w dostawach wody lub w odprowadzaniu ścieków w tym o planowanych przerwach w świadczeniu usług, - występujących awariach urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych. Każdy odbiorca usług ma prawo zgłaszania reklamacji dotyczących sposobu wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne umowy. Reklamacja może być składana w dowolnej formie (ustnie, telefonicznie, e-mail, pisemnie), po powzięciu informacji o wystąpieniu zdarzenia stanowiącego podstawę jej złożenia. Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest zobowiązane rozpatrzyć reklamację bez zbędnej zwłoki w terminie nie dłuższym jednak niż 30 dni od dnia złożenia reklamacji w siedzibie przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego lub jej doręczenia przedsiębiorstwu w inny sposób. W siedzibie przedsiębiorstwa i w biurze są udostępnione: - aktualnie obowiązujące na terenie gminy Terespol taryfy, - tekst jednolity obowiązującego „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie gminy Terespol”, - wyniki ostatnio przeprowadzonych analiz jakości wody. Spółka nie posiada wyodrębnionego Biura Obsługi Klientów, a wszelkie informacje na temat zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzenie ścieków można uzyskać w siedzibie Spółki w Kobylanach przy ul. Słonecznej 7 w godzinach pracy Spółki. Jakość wody dostarczanej przez Przedsiębiorstwo jest zgodna z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Systematycznie poddawana jest kontroli fizykochemicznej i bakteriologicznej przez laboratorium Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej, który prowadzi monitoring jakości wody poprzez wydzielone punkty poboru. 1. Jakość ścieków wprowadzonych do urządzeń kanalizacyjnych reguluje ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wraz z aktami wykonawczymi na jej podstawie wydanymi. Natomiast jakość ścieków po oczyszczeniu, wprowadzanych do środowiska, określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. 2019 poz.1311). Kierujący Przedsiębiorstwem PREZES ZARZĄDU Bogusław Wolski EKO-BUG Spółka z o.o. Kobyłany, ul. Słoneczna 7 21-540 Malaszewicze NIP 537-19-65-148, Regon 030222 tel. (083) 375-15-39, fax (083) 375-1!

3d01b778-cf60-4625-b3d4-aafceaa38c4c

finepdfs

1.236328

CC-MAIN-2022-21

https://ekobug.pl/images/tarygateresoil.pdf

2022-05-16T05:26:07+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662509990.19/warc/CC-MAIN-20220516041337-20220516071337-00364.warc.gz

291,371,335

0.999965

0.999991

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1361, 2386, 5472, 8299, 11485, 14699, 17643 ]

1

0

Artykuł został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. STANISŁAW MĘDALA CM, WARSZAWA FUNKCJA „ŻYDÓW” W EWANGELII ŚW. JANA Problematykę żydowską w Ewangelii Janowej trafnie ujęła Anna Kuśmirek w artykule pt. Żydzi w czwartej Ewangelii$^1$. Przedstawiła ona stan badań tego problemu w egzegezie współczesnej, ukazała różne formy interpretacji wypowiedzi antyżydowskich w tej Ewangelii oraz stwierdziła, że w świetle naukowych badań nawet najostrzejsze wypowiedzi o Żydach w czwartej Ewangelii nie są wyrazem antysemityzmu. W swoim referacie chciałbym zilustrować to stwierdzenie na przykładzie wybranych tekstów Ewangelii św. Jana, wskazując na funkcję „Żydów” w kontekście literackim, retorycznym i historycznym. 1. Funkcja „Żydów” w kontekście literackim Ewangelii Janowej a) Połączenie kilku schematów literackich Podobnie jak trzy Ewangelie synoptyczne, czwarta Ewangelia ma charakter kerygmatyyczny; przekazuje orędzie zbawienia w formie opowiadania o nauczaniu i działalności mesjańskiej Jezusa, która kończy się Jego śmiercią na krzyżu i zmartwychwstaniem. Ewangelia św. Jana stylizuje opowiadanie o Jezusie w nawiązaniu do starotestamentalnego procesu Boga na oczach całego świata w obronie swego wybrańca oraz w nawiązaniu do dramatu greckiego. Jak w klasycznym dramacie greckim w Ewangelii Janowej występuje prolog, parodos, w którym chór nadaje emocjonalny ton dramatowi, oraz epizody oddzielone przez stasima, czyli chórowe interludia wyjaśniające poprzednią akcję. Rolę chóru stwarzającego atmosferę dramatu w czwartej Ewangelii spełniają głównie „Żydzi”$^2$. Egzegeci współcześni$^3$ wskazują w narracji czwartej Ewangelii dwa poziomy znaczeń: poziom dosłowny, który opisuje wydarzenia z historii Jezusa, i drugi poziom alegoryczny, który wskazuje na doświadczenie wspólnoty chrześcijańskiej. Charakteryzacja „Żydów” nawiązuje zatem do konkretnych doświadczeń, ale ma funkcję doktrynalną. Jak w klasycznym dramacie greckim los bohatera, Jezusa, kończy się tragicznie śmiercią na krzyżu. Ale przesłanie Ewangelii jest odmienne od przesłania tragedii greckich. Dlatego autor nawiązuje do starotestamentalnej formy procesu sądowego na oczach świata, aby ukazać zwycięstwo --- $^1$ SThV 30 (1992) fasc. 2, s. 121-135. $^2$ Por. J.E. Bruns, The Art and Thought of John, NY, 1969, 43-45. $^3$ Np. J.L. Martyn, R.E. Brown, F. Vouga, a zwłaszcza w swym komentarzu do czwartej Ewangelii X. Léon-Dufour. Boga w wywyższeniu Jezusa w chwale. To, co w oczach ludzkich jest klęską Jezusa, w planach Bożych, na płaszczyźnie duchowej jest Jego zwycięstwem. Bezwiednym narzędziem do realizacji planów Boga, do wywyższenia Jezusa są „Żydzi” (por. J 8,28). Jezus zostaje oddzielony od świata żydowskiego, bo tak miał się spełnić zbawczy plan Boga w stosunku do całego świata. b) Znaki i słowa Jezusa – dialog Jezusa z Nikodemem Ewangelia Janowa dzieli się na dwie części: publiczne objawienie się osoby Jezusa w świecie, którym jest świat żydowski (J 1,19 – 12,50), i wyjaśnienie tego objawienia dla uczniów (J 12-21). Objawienie publiczne w świecie żydowskim dzieli się na sekcję znaków (rozdz. 2-4) i na sekcję dzieł Jezusa (rozdz. 5-12). Sens teologiczny ma przede wszystkim rozmieszczenie znaków Jezusa w Galilei i Judei (w rozdz. 2-4), z inkluzjami czasowymi i przestrzennymi, aby podać ich bilans pozytywny. Równocześnie ewangelista wskazuje na dwuznaczność wiary opartej na znakach. W Galilei i Samarii następuje powiązanie znaków Jezusa z Jego słowem, w Judei oddzielenie znaków od słów Jezusa. Oddzielenie znaków od słów Jezusa ilustruje dialog Jezusa z Nikodemem (J 3,1-21)$^4$. Zbudowany jest wokół trzech pytań Nikodema z potrójną wypowiedzią Jezusa zaczynającą się wyrażeniem: „Amen, amen”. Pierwsze pytanie Nikodema ma charakter negatywny, a dwa następne pytania dotyczą możliwości. Wypowiedzi Jezusa mają charakter objawieniowy z pozyicji popaschalnej. Potrójne objawienie Jezusa stanowi odpowiedź na pytanie o racjonalną możliwość wiary chrześcijańskiej. Rabin wyklucza symboliczne wymiary języka objawienia. W dialogu ewangelista podaje zatem refleksję na temat dwóch znaczeń: materialnego i duchowego. W całym dialogu dominuje charakterystyczny dualizm antropologiczny (ciasło-duch) i kosmologiczny (sprawy ziemskie i sprawy niebieskie), na tle którego ukazany jest dualizm sensu objawienia. Nikodem reprezentuje materialną interpretację objawienia, a Jezus ukazuje duchową formę lektury. Część pierwsza dialogu zaczyna się od uznania Jezusa za Nauczyciela i boskiego pochodzenia Jego misji przez Nikodema, który występuje jako uczeń żydowski. Komplement Nikodema ustawia Jezusa w Jego jedności do Boga. Odpowiedź Jezusa bierze za punkt wyjścia wskazaną pozycję, ale dokonuje trzech przemieszczeń. Z zamkniętego kręgu („ja” – „ty”) Jezus przechodzi na płaszczyznę uniwersalną („jeśli ktoś”). Na miejsce znaków jako dowodu pochodzenia misji Jezusa od Boga wprowadza „widzenie królestwa Bożego”, a na miejsce wyrażenia „przyjść od --- $^4$ Z opracowań dialogu w języku polskim na uwagę zasługują: L. Stachowiak, Spotkanie Jezusa z Nikodemem (J. 3,1-21), RTK 20,1 (1973) 69-81; F. Gryglewicz, Jezusowe przemówienia w czwartej Ewangelii, Kraków 1986, 17-35; S. Mędala, Chrysotologia Ewangelii św. Jana, Kraków 1993, 294-300. Boga” Jezus wprowadza wyrażenie „być narodzonym z góry” („powtórnie”). „Widzenie królestwa Bożego” stanowi starożytny przekaz tradycji palestyńskiej, od którego tradycja Janowa się odłączyła, wprowadzając na jego miejsce pojęcie życia wiecznego. Tutaj wyrażenie „królestwo Boże” służy do wskazania, że znak ma obiektywną rzeczywistość w Królestwie Bożym. Jezus nie mówi o sobie, ale o każdym wierzącym. Jako odpowiednik na swoje zdolności czynienia znaków Jezus wskazuje możliwość każdego wierzącego widzenia królestwa Bożego. To implikuje inicjację, nowe narodzenie, przeciwko czemu Nikodem wyraża swój protest. Druga interwencja Jezusa dokonuje na nowo dwa przemieszczenia w wypowiedzi Nikodema. Najpierw stwierdza On, że istnieje ściśła korelacja między widzeniem królestwa Bożego a wejściem do niego. Następnie Jezus stwierdza, że powtórné narodzenie to narodzenie „z wody i Ducha Świętego”. Narodzeniu cieleśnemu przeciwstawia Jezus narodzenie duchowe. W wypowiedzi Jezusa, ukazującej dwa poziomy rozumienia narodzin, są ukazane dwa poziomy bycia: cieleśnego i duchowego. Jezus ustawia się na poziomie bycia duchowego (w. 7); cytując siebie unieważnia interpretacje Nikodema, a dając interpretację swojej wypowiedzi wskazuje na dwa sposoby interpretacji Pisma: żydowski i chrześcijański. Logion o działaniu Ducha w w. 8 jest dość luźno związany z kontekstem, ale łączy się ściśle z treścią wypowiedzi Jezusa. Logion ten podkreśla nieprzewidywalność działania Ducha i wolność narodzonego z ducha. Stanowi on wskazanie braku wolności u Nikodema. Jeśli Nikodem byłby wolny, to przeszedłby na poziom duchowy. Pierwszy znak przynależności do sfery duchowej to zdolność wnikania w duchowy sens nauczania Jezusa. Trzecia interwencja Nikodema zadowala się stwierdzeniem, że nie rozumie nauczania Jezusa. Ewangelista denuncjuje w ten sposób niemożliwość przeniknięcia duchowej strony chrześcijaństwa do pewnych środowisk w końcu I w., a zwłaszcza do ówczesnego judaizmu, jeśli nie otworzy się na praktykę życia chrześcijańskiego. Trzecia formuła objawieniowa w wypowiedzi Jezusa przeciwstawia „my – wy”. Od 3,11 kończy się dialog, a zaczyna się właściwa mowa objawieniowa Jezusa. Ewangelista świadomie porzuca kontekst narracyjny dialogu i przetwarza go w monolog Jezusa, którego treść stanowi przedmiot świadectwa chrześcijańskiego. Wypowiedź Jezusa ma powiązanie z 19,35, gdzie jest mowa o świadectwie tego, który widział znaki dokonane przez Jezusa. Nikodem jest zamknięty na znaki, których treść stanowią przedmiot świadectwa chrześcijańskiego. Wypowiedź ta podkreśla powiązanie między poznaniem i wiarą oraz między świadectwem indywidualnym a życiem wspólnoty chrześcijańskiej. Przedmiotem świadectwa chrześcijańskiego jest stan Syna Człowieczego – tajemnica Jezusa, Syna Bożego, Zbawcy. Objawienie ma charakter chrystologiczny. Do dawania świadectwa konieczna jest świadomość ucznia, wierzącego. Ta wiara zakłada zbawcze działanie Boga w stosunku do całego świata: „Tak Bóg umiłował świat, że każdy, kto w Niego wierzy, nie zginie, ale będzie miał życie wieczne”. Ale formula ou gar ("albowiem nie") w 3,17, która stanowi wprowadzenie wypowiedzi Jezusa wyjaśniającej Boże działanie w 3,16, ma charakter apologetyczny, a może nawet polemiczny. Według Schnackenburga chodzi tu o wyakcentowanie zbawczej miłości Boga, którą wskazują wiersze poprzednie. Ale nie jest wykluczone, że autorowi chodzi o sprecyzowanie zbawczego planu Bożego, w którym zdaje się kryć akcent apologetyczny. Wspólnota Janowa ma odmienną koncepcję działania Boga niż judaizm faryzejski, przeradzający się w judaizm rabiniczny, którego reprezentantem jest Nikodem. Plan Boży objawiony w Chrystusie ma charakter uniwersalny i zbawczy. Być może, iż w wierszu kryje się także akcent antygnostycki przez włączenie pas (każdy), w celu uniknięcia ideologii elitarnej gnostycyzmu. Zastosowana w kompozycji dialogu technika literacka ironii bezpośrednio służy autorowi jako strategia w stosunku do czytelnika. Autor chce, aby odbiorca nastawił się inaczej niż Nikodem, faryzeusz fundamentalista, zaślępiony własną interpretacją. Nikodem pełni funkcję literacką w dialogu, ale równocześnie stanowi charakterystykę judaizmu rabinicznego w dialogu z chrześcijaństwem. W dialogu tym znalazł odbicie klimat pokoju i tolerancji w dyskusjach między chrześcijaństwem a judaizmem, odmienny od klimatu napięcia wyrażonego w J 9. Dlatego przypuszcza się, że jest to dokument dialogu żydowsko-chrześcijańskiego przed odejściem wspólnoty Janowej do Efezu i przed wyłączeniem chrześcijan z synagogi. c) Chrześcijańskie i żydowskie rozumienie działania Jezusa Po sekcji znaków następuje pierwsza część sekcji dzieł zawarta w dwóch rozdziałach (5 i 6) zbudowanych według tego samego schematu: opis działania Jezusa, zrozumienie tego działania jako znaku, mowa Jezusa ukazująca działanie Boga. Dzieła Jezusa dokonują próby wiary. Rozdz. 5 zawiera niewiele danych chronologicznych i przestrzennych (w Jerozolimie, sadzawkę Betesda, wzmianka o świecie), ale pomijanie dalszych danych zdaje się być świadomym zabiegiem, aby ukazać ponadczasową i nieprzemijalną wartość gestów i słów Jezusa, po odlączeniu ich od środowiska (sadzawka) i od struktury judaizmu (szabat). Chrześcijańskie i żydowskie rozumienie działania Jezusa zostało ukazane w mowie Jezusa wyjaśniającej sens uzdrowienia chromego od urodzenia. Składa się z wprowadzenia (5,16-18) i dwóch części: 5,19-30 i 5,31-47. Część pierwsza obejmuje trzy mowy objawieniowe rozpoczynające się formułą: „amen, amen” (5,19-23; 5, 24; 5, 25-30). Część druga podejmuje temat świadectw. --- 5 Na formę i treść mowy Jezusa w J 5 szczególną uwagę zwrócił C.H. Dodd, Une parabole cachée dans le quatrième Évangile. Revue d’Histoire et de Philosophie Religieuses 42 (1962) 107-115; tenże, The Portrait of Jesus in John and in the Synoptics, w: Christian History and Interpretation. Studies Presented to John Knox, ed. W.R. Farmer i inni, Cambridge 1967, 183-198 (autor podaje szczegółową analizę tytułu Jezusa jako Sędziego). Wprowadzenie (5,19-23) ukazuje dwie konsekwencje uzdrowienia człowieka przez Jezusa, które stanowią zarazem dwa motywy, dwa nieporozumienia między Jezusem a Żydami. Pierwszy motyw, odnoszący się do horyzontu życia Jezusa, to konflikt z ówczesnym judaizmem wokół interpretacji szabatu. Tu Jan zgadza się z Ewangeliami synoptycznymi na temat zasadniczego punktu sporu Jezusa z ówczesnym judaizmem faryzejskim (por. Mk 2,2-3,6; Łk 13,10-17; 14,1-6 itp.), że szabat jest dla człowieka, a nie odwrotnie. Drugi motyw, odnoszący się do horyzontu życia Kościoła, to sprawa odrzucenia judaizmu jako systemu, który nie uznaje osoby Jezusa w Jego kondycji Chrystusa w chwale (por. Flp 2). Między dwoma horyzontami znajduje się w 5,17 logion Jezusa: „Ojciec mój aż do tej chwili działa i ja działam”, który ma dwa znaczenia i pozwala przejść z jednego horyzontu na drugi. Logion ustala paralelę między nieustannym działaniem Boga i Jezusa. Logion stosuje się najpierw do historycznych debat na temat szabatu. Roszcząc sobie prawo działania w szabat, które należy do Boga, Jezus identyfikuje się z Bogiem. Ale wypowiedź w 5,17 ma także zastosowanie w popaschalnym rozumieniu Jezusa w jego kondycji Syna Bożego, które znalazł w jego recepcji kościelnej. Mowa Jezusa rozwija tę drugą płaszczyznę logionu, gdyż sprawa przepisów szabatowych nie interesuje wspólnotę Janową, już odlączoną od judaizmu. W 5,19-23 znajduje się deklaracja odnośnie do relacji Ojca do Syna wokół słowa działać. Słowo działać (ergazomai) w czwartej Ewangelię występuje zawsze w ustach Jezusa. Deklaracja zaczyna się paraboliczną formułą (w. 19) wskazującą na doświadczenie codzienne z życia ludzkiego przy uczeniu się zawodu: syn (czeladnik) uczy się od ojca (od mistrza) przez obserwację jego działania i reprodukcję jego gestów. W. 20 wychodzi z płaszczyzny przypowieści na plan teologiczny do ekspozycji ściśle chrystologicznej. Ekspozycja ma charakter katechezy kościelnej nacechowanej elementami apologetycznymi. Zostaje ukazana relacja między Jezusem a Ojcem i zapowiedź nowych dzieł poza szabatem. Tymi nowymi dziełami Jezusa są globalne spojrzenia na Jego misję ziemską. W ustach Jezusa mamy tu słowo „dziela” (erga). Słowo „wy” bierze pod uwagę przeciwników Kościoła Janowego, a także odbiorców, jako potencjalnych przeciwników. Relacja Ojciec-Syn podana jest najpierw w formie twierdzącej, a następnie zaprzeczającej (w.22). W. 21 w formie stwierdzającej wyraża naśladowanie Ojca przez Syna. W. 22 w formie zaprzeczającej wskazuje na stopniowanie naśladowania przez odwołanie się do zasady substytucji: Ojciec nie czyni sam, bo przekazuje działanie Synowi. Syn nie zajmuje miejsca Ojca, lecz wypełnia działanie Ojca. Tym działaniem jest czynność boska jaką jest wskrzeszenie zmarłych i sąd eschatologiczny. U czytelników jest zakładana wiara w Ojca i część religijna – bojaźń. Tę samą postawę mają odbiorcy zachowywać w stosunku do Syna. Ale w. 23 zawiera logion wskazujący na bolesne doświadczenie niewiary. Konstatuje on odrzucenie Syna, a odrzucenie wiary w Syna to odrzucenie wiary w Ojca. Wiara w Syna to wiara w Ojca, który wysyła Syna. J 5,24 stanowi nowe ujęcie tematu na płaszczyźnie formalnej. Jezus nie mówi już o Synu w trzeciej osobie, lecz w pierwszej osobie. Wypowiedź Jezusa przeciwstawia życie i śmierć w perspektywie sądu. Życie jest przedmiotem wiary. W wierze dzieło zmartwychwstania i sądu, zapowiadzane na później, są już obecne i teraz się realizują. Obecność Chrystusa i przylgnięcie do Niego przez wiarę powodują życie i odsunięcie od sądu. Nie wiadomo, czy jest to ujęcie czysto literackie, czy też stanowi ono wyraz pamięci słów Jezusa. d) **Wiara w zbawcze działanie Jezusa** — dialog Jezusa z tłumem Rozdz. 6 zawiera inkluzje czasowe i przestrzenne: Pascha, góra, woda, barka, Kafarnaum. Dane te służą do uwydlatnienia radykalnego oczyszczenia wiary opartej na znakach Jezusa, które dokonuje się głównie w Galilei, bo w Jerozolimie dzieła Jezusa zostają globalnie odrzucone, gdyż Żydzi tylko zewnętrznie obserwują działanie Jezusa i dlatego nie rozumieją jego głębi. Galilejczycy natomiast szukają znaków Jezusa, ale docierając do ich głębi przechodzą kryzys wiary. Przy Jezusie zostaje tylko grupa dwunastu, która przechodzi próbę Jego dzieł. Mając na uwadze strukturę tekstu i jego *Sitz im Leben* można wskazać trzy poziomy w materiale literackim i teologicznym w 6,22-71$^6$. Pierwszy poziom to odbicie świadomości z kręgu judeo-chrześcijańskiego, kryształizowanej przez praktykę homilii na temat tekstów Starego Testamentu. Drugi poziom to wspomnienie praktyki Jezusa, który głosi homilię w synagodze i przenosi motyw manny na swoją osobę (por. Łk 4,16-30). Wreszcie decydujący, trzeci poziom to katecheza kościelna wspólnoty Janowej, która prezentowała Jezusa jako wypełnienie Pisma na bazie interpretacji typologicznej. W dialogu Jezusa z tłumem zostały przeciwstawione dwa systemy teologiczne. a. W pierwszym segmencie dialogu Jezusa z tłumem (6,25-27) została przeciwstawiona bierność tłumu i działanie wymagane przez Jezusa. Postawa tłumu to: zatrzymanie się na materialności znaku ("widzieć"), na jego aspekcie fizycznym; tłum zatrzymuje się na pokarmie jako takim (spożywać, nasycić się), który daje jedynie moc materialną; ten pokarm jest jednak przejściowy. Postawie tłumu Jezus przeciwstawia inny pokarm na płaszczyźnie znaczenia, pod osłoną znaku: ten pokarm jest niezniszczalny, wieczny, dany przez Syna Człowieczego jako szczególnego powiernika Ojca (w. 27); Jezus nalega na zaangażowanie się w działaniu – szukanie pokarmu, karmienie się, przyswajanie go sobie. --- $^6$ Na temat mowy Jezusa w J 6 zob. L. Schenk e, *Die formale und gedankliche Struktur von Joh 6,26-58*, BZ 24 (1980) 21-41; t e n ż e. *Die literarische Vorgeschichte von Joh 6,26-58*, BZ 29 (1985) 68-89; S. Mędala, *Chrystologia Ewangelií św. Jana*, 319-323. b. Drugi segment dialogu (6,28-29) dotyczy działania. W rozumieniu tłumu działanie polega na mnożeniu uczynków ("Cóż mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boże?"), na waloryzacji czynności ludzkich (np. kazusytyka faryzejska). W ujęciu Jezusa jest jedno dzieło Boga (termin ergon w sing.) Tym dziełem jest misja Wysłannika Boga. Uczestnictwo w tym dziele dokonuje się przez wiarę w Syna Człowieczego jako posłanego przez Ojca. c. Trzeci segment (6,30-33) ma na uwadze wiarę. Katecheza na temat wiary należy do głównego tematu Ewangelii, gdyż jej celem jest pogłębianie wiary (20,31). W pojęciu tłumu wiara to kontynuacja prośb o następny znak. Tłum zatrzymuje się na znaku. Na pierwszy plan daje on działanie w jego aspekcie fizycznym. Wypełnienie Pisma rozumie właśnie na tym pierwszym planie. Tłum ma trudności z wyjściem z ekonomii Starego Testamentu do nowej ekonomii, gdyż miesza widzenie z wiarą. Wysiłek zmierzający do wiary jest u niego chybiony. Natomiast Jezus, podejmując wyrażenie "chleb z nieba" ze Starego Testamentu, wskazuje na jego nośność metaforyczną. Manna (fizyczna), która przychodzi od Boga ("niebo"), to chleb Boży, prawdziwy chleb, którym jest osoba Syna Bożego. To rzeczywistość chleba Bożego. Jezus łączy Stary i Nowy Testament. d. Czwarty segment (6,34-40) dialogu przeciwstawia pojęcie zbawienia. Tłum zdaje się rozumieć przejście od znaku do znaczenia, stosując do Jezusa tytuł Kyrios ("Panie" – w.34) i przyjmując konsekwencje nauki Jezusa na poziomie pokarmu ("daj nam tego chleba"). Tłum wierzy, dokonuje przejścia, aby przylgnąć do Jezusa, mając na uwadze przyszłe zbawienie. Ale wypowiedź Jezusa wskazuje, że postawa tłumu jest jeszcze nieadekwatna. Tłum chce sobie przyswoić zbawienie wskazane na horyzoncie pełni eschatologicznej. Tymczasem zbawienie nie jest dziełem ludzkim. Wiara zbawcza pochodzi z inicjatywy samego Boga. Polega ona na całkowitym posłuszeństwie Jego Synowi. Zbawienie jest następstwem takiej wiary, i to zbawienie jest obecne w doświadczeniu wierzącego, jak też zbawienie w jego pełni eschatologicznej. Dalsza część mowy na temat chleba życia (6,41-59) ma charakter monologu Jezusa na tle szemrania i niewiary Żydów. Postawa tłumu wobec objawienia Jezusa przeradza się w postawę Żydów, gdyż Żydzi symbolizują negatywną postawę wobec Niego. Dwa wystąpienia Żydów dzielą tę część na dwa segmenty: 41-51a i 51b-59, ale w tej części Żydzi nie są partnerami dialogu z Jezusem, lecz tłem Jego wypowiedzi. Te wypowiedzi można podzielić na trzy objawienia Jezusa: 41-46; 47-51 i 53-58. a. Szemranie Żydów stanowi ironiczne odwołanie się do wydarzeń na pustyni Synaj. Tłum reprodukuje wydarzenia z historii Izraela. Jezus mówi w trzeciej osobie, ukazując dystans w stosunku do tłumu. Trudność w kontakcie z Jezusem nie pochodzi już ze zrozumienia metafor, lecz na tle objawienia pochodzenia Jezusa z nieba. Pochodzenie ziemskie Jezusa stanowi przeszkodę do przyjęcia Jego pochodzenia od Ojca. b. W 6,47-51 Jezus przywołuje temat wiary jako źródła życia wiecznego za pomocą symboliki chleba i życia. Ukazuje On skutki przebóstwiające w stosunku do tych, którzy ten chleb przyjmują. Tym skutkiem jest udział w życiu wiecznym. Na tym tle manna na pustyni okazuje się pokarmem doczesnym, przemijającym. Formalny dodatek *kai* de w 6,51 wskazuje na przejście do następnej części mowy, gdzie jako równoważnik wyrażenia „chleb życia” występuje słowo „ciało” (*sarx*). c. W kolejnej sekcji (6,53-58), wprowadzonej słowami Żydów wyrażającymi materialne pojmowanie słów Jezusa o spożywaniu ciała, tekst wskazuje podwójne ukierunkowanie: ukierunkowanie na krzyż jako tajemnicę zbawienia i na sakrament ciała i krwi jako źródła życia dla świata. Wypowiedź wstawiona w usta Jezusa bierze za to obiekcie Żydów odnośnie do możliwości dania swego ciała na pokarm. Słowo „ciało” w ustach Żydów wprowadza problem rozumienia Eucharystii w środowisku Janowym. Problem eucharystyczny jest powiązany z wiarą. Nie ma właściwego rozumienia Eucharystii bez adekwatnej wiary w Jezusa. Formuła „amen, amen” w 6,53 wprowadza nowy segment objawienia Jezusa na temat sakramentalnego urzeczywistnienia chrystologii. W tej części mowy objawieniowej znajdują się elementy z rytu sprawowania Eucharystii. Wypowiedź Jezusa podkreśla realizm spożywania (w. 54,55) oraz ożywiający i przebóstwiający skutek tego spożywania ciała i krwi Jezusa. W ostatniej części mowy (6,60-66) Jezus ma jako słuchaczy uczniów (6,60.61.66). Mamy tu dwa pytania i dwie odpowiedzi. Nie tylko Żydzi, którzy zerwali łączność z Jezusem przez odrzucenie Jego nauki, lecz również niektórzy uczniowie odchodzą od Jezusa przez odrzucenie praktyki sakramentalnej, która wymaga przemieszczenia się w wierze z poziomu zjawiskowego pojmowania osoby Jezusa na poziom duchowy (w. 63). Tłum, niezliczona rzesza ludzi, rzesza anonimowych jednostek nie potrafi odczytać i zrozumieć znaków Jezusa. Tymczasem lud Boży, który Jezus tworzy, jest ograniczony w liczbie (symboliczna liczba dwunastu). Przynależność do ludu jest uwarunkowana przejściem próby wiary, która polega na zrozumieniu znaków Jezusa i przyjęciu Jego objawienia jako słów życia wiecznego. Ale nawet ta wybrana reszta jest podzielona, gdyż w jej łonie zostaje zapowiedziany zdrajca (6,66-71). Grupa dwunastu jest symbolem ludu Bożego. U Jana powstaje ona nie przez naznaczenie, ale przez selekcję, przez próbę wiary, przez którą przechodzi tłum i uczniowie. Dwunastu stanowią wybraną „resztę” nowego ludu Bożego. Należą do niego ci, którzy ocaleli z wielkiej próby wiary; ci, którzy potrafili odczytać i zrozumieć znaki Jezusa. W jej imieniu Piotr formułuje wyznanie wiary w Jezusa jako jedynego Pośrednika między Bogiem a człowiekiem. Tytuł „Święty Boga” przywołuje na myśl funkcję arcykapłana w narodzie wybranym, ale rozumiany na tle tradycji ewangelijnej (wypowiedzi opętanych) rozwijanej na podłożu koncepcji „Świętego” w ówczesnym judaizmie kieruje uwagę na Jezusa jako nadprzyrodzonego Pośrednika między Bogiem a człowiekiem”. Uogólniając spostrzeżenia wynikające z analizy przykładowych wypowiedzi czwartej Ewangelii o Żydach w kontekście literackim można stwierdzić, że ewangelista przydziela „Żydom” trzy podstawowe funkcje: 1) Nikodem jako faryzeusz i dostojnik żydowski oraz władze żydowskie swoją sceptyczną postawą uwydatniają odrębność Jezusa i Jego boskie pochodzenie; 2) Anonimowy tłum, reprezentujący świat, który Bóg umiłał i do którego Jezus został posłany jako „Zbawiciel świata”, rozpoznaje misję Jezusa po Jego znakach, ale przychodzi kryzys wiary; w tym kryzysie przy Jezusie zostaje określona garstka uczniów, a inni odchodzą od Niego i stanowią w dalszym ciągu ten świat, który może być zbawiony dopiero przez wiarę w Jezusa wywyższonego na krzyżu; 3) Judejczycy, Żydzi są symbolem niewiary w misję Jezusa na ziemi; na przykładzie postawy Judejczyków ewangelista analizuje postawę potencjalnych przeciwników wspólnoty Janowej; postawa niewiary w boskie posłannictwo Jezusa jest świadectwem przynależności do świata, a nie do Boga (por. J 8,31-59). Przedstawiając opozycję niewiary i niezrozumienia w stosunku do Jezusa, ewangelista zakłada stopniowe oczyszczanie wiary u czytelników. Niezrozumienie dotyczy możliwości pochodzenia Mesjasza z Nazaretu (1,46; 7,42), ciała Jezusowego jako świątyni (2,18-22), powtórnego narodzenia (3,3-5), wody żywej (4,10-15), pokarmu (4,31-34), chleba z nieba (6,32-35), spożywania ciała Jezusa (6,51-53), odejścia Jezusa (7,33-36; 8,21-22; 13,36-38; 14,4-6), wolności przez Niego przyniesionej (8,31-35), śmierci wiecznej (8,51-53), oglądania dnia Jezusa przez Abrahama (8,56-58), zaśnięcia Łazarza (11,11-15), powtórnego zmartwychwstania (11,23-15), wywyższenia Jezusa na krzyżu (12,32-34), oglądania Boga (14,7-9) i powtórnego przyjścia Jezusa (16,16-19). Często rozmówcy Jezusa wypowiadają słowa, nie podejrzewając, że kryje się w nich głębsza prawda: Samarytanka pyta Jezusa, czyżby był większy od Jakuba (4,12), chromy od urodzenia stwierdza, że nie ma do pomocy człowieka (5,7), bracia Jezusa zachęcają Go ironicznie do objawienia się światu (7,4), Kajfasz wyrokuje, że lepiej będzie dla narodu, gdy zginie jeden człowiek (11,50), faryzeusze widząc tłum stwierdzają, że świat poszedł za Jezusem (12,19), Pilat oznajmia: „Oto Cziowiek”, „Oto wasz król” (19,4). --- 7 Por. E.R. D o m e r i s , The Holy One of God as a Title for Jesus, Neotestamentica 19 (1985) 9-17. 8 Funkcje techniki niezrozumienia i ironii w czwartej Ewangelii omawiają m.in. H. L e r o y , Rätsel und Missverständnis, Bonn 1968; F. V o u g a , Le cadre historique et l'intention théologique de Jean, Paris 1977, 32-36; R.A. C u l p e p p e r , Anatomy od the Fourth Gospel. A Study in Literary Design, Philadelphia 1983, 152-180. 2. Funkcja „Żydów” w kontekście retorycznym Retoryka, czyli perswazja w Ewangelii Janowej idzie w podwójnym kierunku. Ewangelia została napisana dla konkretnych odbiorców, którymi są aktualni i potencjalni wyznawcy Jezusa (20,30-31). W stosunku do tych czytelników retoryka zmierza do wyeksponowania wyznania wiary w Jezusa wyrażonej ustami Tomasza: „Pan mój i Bóg mój”. Ale w czwartej Ewangelii da się jeszcze zauważyć elementy perswazyjne w stosunku do władz rzymskich, które pod koniec I w. podejmowały kroki nazwane ogólnie w J 15,18 „nienawiścią świata”. a) Elementy perswazyjne w Janowym opisie męki Jezusa Z punktu widzenia retorycznego najważniejszą funkcję odgrywa opis męki i zmartwychwstania Jezusa, które w klasycznym schemacie retorycznym pełnią funkcję argumentacji. Autor stosuje przy tym metodę dowodzenia, którą w swej Poetyce Arystoteles nazywa anagnōrisis – taki opis faktów, który ma doprowadzić czytelnika do rozpoznania Jezusa jako Syna Bożego. To rozpoznanie powinno nastąpić w śmierci Jezusa na krzyżu$^9$. Wśród przytaczanych dowodów na to, że Jezus umierał jako Syn Boży, jest opis zachowania się Żydów w procesie przed Piłatem. Z ewangelijnych opisów męki i śmierci Jezusa Ewangelia Janowa winą najbardziej obciąża Żydów, a usprawiedliwia Rzymian. Nieodwoalna decyzja, że Jezus ma umrzeć za naród, podjęta w imieniu całego narodu przez ówczesnego arcykapłana Kajfasza, ma znaczenie profetyczne. Wyraża faktycznie odwieczny plan zbawczy Boga, że Jezus umrze za całą ludzkość. Dlatego nieugięte zachowanie się Żydów przed Piłatem oznacza, że decyzja arcykapłana jest nieodwoalna. Według Arystotelesa życzliwość, rosządek i szlachetność są, obok dowodów, warunkami do wierzenia wypowiedziom mówcy$^{10}$. Dlatego życzliwe nastawienie autora Ewangelii, odmienne od autora Apokalipsy, z punktu widzenia retorycznego ma wskazać, że nie występuje on jako stronniczy obrońca narodu żydowskiego. Wręcz przeciwnie, występuje on jako ideologiczny przeciwnik Żydów. Ale właśnie w oparciu o opis postawy tego ideologicznego przeciwnika Rzymianie powinni się dowiedzieć, że Żydzi postępują zgodnie ze swoim Prawem, ale równocześnie byli i są lojalni wobec władzy cesarskiej: nie wykonują nawet wyroku, którego wymaga ich Prawo, i uznają tylko cesarza. Z drugiej strony Jezus jest Synem Bożym i nie wywołał żadnych zamieszek w świecie żydowskim, by była potrzebna ingerencja Rzymian. Po wydaniu Jezusa na śmierć Żydzi na podstawie swojego prawa religijnego postarali się, żeby Jezusa „wyma- --- $^9$ Por. P. Bühler, *Ist Johannes ein Kreuzestheologie?*, w: *Johannes-Studien*, Zürich 1991, 191-207 (zwł. s. 197). $^{10}$ *Retoryka*, II,7; 1385a, 16-20. Zob. *Retoryka* * Poetyka*, przeł. H. Podbielski, Warszawa 1988, 170. zać z księgi żyjących”. Nie Żydzi są więc winni, że chrześcijanie znaleźli się w zasięgu administracji rzymskiej, lecz sama władza cesarska, która ostatecznie jest zależna od Boga. b) Analiza elementów retorycznych w Janowym opisie procesu Jezusa przed Piłatem Janowy opis procesu przed Piłatem został starannie wystylizowany. W układzie tekstu wskazuje się zazwyczaj (R.E.Brown, R.Schnackenburg, I. de la Potterie) siedem scen zbudowanych koncentrycznie według schematu: abcdc'b'a' (18,29-32; 18,33-38a; 18,38b-40; 19,1-3; 19,4-7; 19,8-12; 19,13-16). J 18,28 stanowi wstęp, a 19,16 zakończenie. Podkreśla się dokładną organizację tekstu według elementów przestrzennych. Akcja dokonuje się na dwóch różnych scenach: wewnątrz pretorium, gdzie Piłat jest u siebie, i na zewnątrz pretorium, gdzie są Żydzi. Wychodzenie i wchodzenie Piłata oznacza, iż ciągle waha się, ale w końcu poddaje się manipulacji władz żydowskich i ulega prowokacji. Między obydwoma scenami znajduje się trybunał, który z punktu widzenia rzymskiego nazywa się Lithostrotos (miejsce wyłożone kamieniem), a z punktu widzenia żydowskiego Gabbata (wzniesienie). Jest to miejsce na pograniczu świata żydowskiego i rzymskiego, gdzie krzyżyuje się fałszywy sąd tego świata z innym sądem, który dokonuje się na płaszczyźnie spotkania osobowego. C.H. Giblin\textsuperscript{11} zwraca uwagę na dwuetapową interakcję konfrontacyjną, w której bierze udział Piłat, Żydzi i Jezus. Wydziela on siedem scen, ale podzielonych na dwa etapy: 18,29-19,3 i 19,4-16a. Konfrontacja przedstawia się według następującego scenariusza: najpierw Piłat jest z Żydami albo z Jezusem (18,29-19,3): Piłat wychodzi na zewnątrz do Żydów; wchodzi prywatnie, żeby przesłuchać Jezusa; wychodzi, żeby zwrócić się do Żydów; wreszcie biczuje Jezusa. Następnie Piłat dokonuje konfrontacji z Żydami razem z Jezusem (19,4-16a): wychodzi, prowadzi Jezusa na zewnątrz i zwraca się do Żydów; wchodzi do wewnątrz, żeby pytać Jezusa i słyszy krzyki Żydów; wyprowadza Jezusa, posadza Go na trybunale i zwraca się do Żydów; wreszcie wydaje im Jezusa na ukrzyżowanie. a. Konfrontacja Piłata na przemian z Żydami albo z Jezusem (18,29 – 19,3) stanowi konfrontację Piłata z dwoma systemami wartości, żydowskim i chrześcijańskim. Przeprowadzenie Jezusa z domu Kajfasza do Piłata łączy się z przekazaniem Go spod jurysdykcji żydowskiej pod jurysdykcję rzymską. Ewangelista nie wspomina, co działo się u Kajfasza, by połączyć scenę przed Piłatem ze sprzysiężeniem w domu Kajfasza (11,45-53). Tę decyzję zabicia Jezusa narrator zatrzymuje w pamięci i ukazuje jej konsekwencje. Do tego motywu nawiązuje „więc” (\textit{oun}) w 18,28, które otwiera opis. Wykonanie podjętego planu implikuje przekazanie swego prawa nad Jezusem Piłatowi, \textsuperscript{11} \textit{John's Narration of Hearing Before Pilate (John 18,28-19,16a)}, Bibl 67 (1986) 211-239. tego prawa, którego Żydzi tak kurczowo się trzymają, że nie mogą wejść do pretorium. Dlatego Piłat sam wychodzi do Żydów. Egzegeci zauważają, że między Piłatem a Żydami nie ma porozumienia, gdyż obydwie strony opierają się na różnych systemach wartości$^{12}$. Żydzi nie mogą wejść do pretorium, bo stosują inne ramy przepisów prawa. Stąd to, co jest przestępstwem według prawa żydowskiego, niekoniecznie jest przestępstwem według prawa rzymskiego. Przewiduje się więc dostosowanie systemu wartości jednej strony do systemu wartości drugiej strony. Ponieważ siła władzy przemawia na korzyść Piłata, przeto Żydzi muszą dostosować zarzut do wymogów prawa rzymskiego. Ale aż do umieszczenia napisu na krzyżu strony nie dojdą do porozumienia na temat motywu skazania Jezusa. Obiektywnie nie ma takiego powodu, który mógłby być przyjęty przez obydwie strony. Od pierwszego momentu w spotkaniu Żydów z Piłatem nie ma prawdziwej komunikacji. Następuje jedynie „wydanie” i „przyjęcie” Jezusa. Ewangelista wyjaśnia prawdziwy powód śmierci Jezusa. Ma się wypełnić Jego słowo: „w którym zapowiedział, jaką śmiercią miał umrzeć” (18,32). Narrator przywołuje tutaj wypowiedź Jezusa w 12,32: „A ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie”. Narrator nie mówi nam, że Jezus powinien umrzeć, tylko jaką śmiercią ma umrzeć. Dyskusja nie dotyczy życia albo śmierci, lecz rodzaju nieuniknionej śmierci między ukamienowaniem (śmiercią jako karą żydowską) lub ukrzyżowaniem (jako karą rzymską). By Jezus był ukrzyżowany, musi być przekazany pod władzę rzymską. To nie manipulacja Żydów, lecz słowo Jezusa nadaje sens wydarzeniu. Opowiadanie ma dwa poziomy znaczeń. Jeden poziom z punktu widzenia aktorów żydowskich i rzymskich: wymiana zdań, kompromis na płaszczyźnie wartości moralnych, cały splot czynności, które prowadzą do ukrzyżowania. Te kroki ujawniają zakłamanie i antagonizm stron niezdolnych do wzajemnego zrozumienia i kompromisu na płaszczyźnie ideologii. Drugi poziom z punktu widzenia słowa Jezusowego, które przekazuje narrator, odsłania faktyczne znaczenie śmierci Jezusa. Gra słów (hypsothenai – „wywyższyć” w znaczeniu wznieść do góry na krzyż i wejść do chwały), a nie sił, ukazuje podniesienie Jezusa na krzyż jako wywyższenie w chwale. Chwała, która znosi hańbę krzyża, wprowadza jedność znaczenia przez odniesienie do jednego podmiotu („Ja”), bez której różnorodność wypowiedzi pozostaje rozbita. Wszyscy ludzie zostaną przyciągnięci, każdy na swój sposób zostanie zainteresowany wywyższeniem Jezusa. To, co różniło interesy Żydów i Rzymian, dla wszystkich stanie się przyczyną zbawienia. Rzeczywistość objawia się w wydarzeniu, które dane jest do przyjęcia poprzez wiarę. Piłat wchodzi do pretorium i szuka winy Jezusa. Według toku opowiadania jest tylko podejrzenie winy, bo Jezus został wydany przez --- $^{12}$ Por. zwłaszcza J. Calloud, F. Genuyt, J. Duplantier, *L’Evangile de Jean* (IV). *Lecture sémiotique des chapitres 18-21*, Lyon 1991, 26n. Żydów jako „złoczyńca”. To wystarczy, aby kogoś obciążyć winą, chociaż za mało, aby go skazać na śmierć. Piłat zostaje wciągnięty w sytuację fałszu, w której nie potrafi się już wyzwolić. Ponieważ Żydzi nie chcą sprecyzować oskarżenia, Piłat musi sam uzupełnić oskarżenie i szukać powodu na liście złoczyńców, żeby wymierzyć karę wyznaczoną przez Żydów. Identyfikacja Jezusa jako króla żydowskiego wystarczy dla Piłata, aby wydać wyrok śmierci. Ostatecznie Piłat formułuje określenie „król żydowski” (18,33,39; 19,3,19,21; lub w formie: „wasz król” w 19,14-15) i umieszcza jako tytuł winy na krzyżu. Żydzi, wnosząc sprzeciw przeciwko takiemu sformułowaniu, przypisują je Jezusowi. Tytuł „król żydowski” jest więc jedną z form interpretacji terminu „król”, która stanie się powodem konfliktu. Tekst nie informuje nas, na czym Piłat opiera tę interpretację (sugestia Żydów, informacja policji, opinia otoczenia), przekazuje tylko obsesję władzy rzymskiej i przywidzenie Piłata. Piłat wypowiada, powtarza, wypisze na tabliczce i jego ostatnie słowo zaznaczy jego upartą zawziętość: „Com napisał, napisałem”. Ze względu na duże znaczenie tytułu „króla” w relacjach między Rzymem a Żydami, w ustach Piłata przybiera on formę asekuracji. W odpowiedzi Jezus nie pyta się ani o słuszność tego tytułu, ani o źródło informacji. Pyta się, kto to mówi: Piłat czy inni („Czy od siebie to mówisz, czy inni ci to powiedzieli?”). Odwołuje się do inwencji lub powtarzania, Jezus ustawia się na dystans do treści tego sformułowania i zostawia sobie swobodę osądzenia. Jezus usiłuje w ten sposób zmienić warunki rozmowy; chce odłączyć Piłata od obrazu, jaki sobie o Nim wytworzył oraz ustawić rozmowę na płaszczyźnie podmiotowej jak człowiek rozmawia z człowiekiem. Pierwszym skutkiem pytania Jezusa jest zobowiązanie Piłata do uświadomienia sobie miejsca. Dlatego ten odpowiada: „Czy ja jestem Żydem?” Prokurator przyznaje się, że ustawia się na miejscu Rzymianina, co uściśla sens pytania. Drugim skutkiem jest uznanie, że między nim a Żydami nie ma żadnego specjalnego porozumienia, żadnego spisku, jedynie przekazanie władzy nad Jezusem, czynność porządku pragmatycznego, wola Żydów bez władzy wykonania została przekazana Piłatowi. Trzecim skutkiem jest wycofanie się Piłata z oficjalnej pozycji sędziego. Pytanie: „Czy ty jesteś królem żydowskim?” na płaszczyźnie ideologicznej oznacza: „Coż takiego ty zrobiłeś?” Użycie zaimka „ty” (sy) ma charakter emfatyczny. Oznacza zdziwienie, a nawet zaskoczenie. Mając do czynienia w prawdziwymi przestępcami i usurpatorami Piłat wie, jaką osobowość reprezentuje kandydat do tego tytułu. Na płaszczyźnie pytania Piłata Jezus nic nie zrobił ani Jego uczniowie. Nie ma żadnej walki o Niego w świecie żydowskim. Dlatego Jezus daje na to pytanie odpowiedź negatywną, wskazując na inną płaszczyznę swej władzy: „Królestwo moje nie jest z tego świata”. Świat rzymski nie jest miejscem do osądzenia Jezusa. Wprawdzie Jezus należy do świata żydowskiego, bo tam mógł wznieśćć ewentualny konflikt, ale tego nie uczynił. Daje do zrozumienia Pilatowi, że nie chce być umieszczany w miejscu Żydów. Wypowiada się jako autonomiczny podmiot słowa, a nie z miejsca Żydów. W ten sposób zaprasza Pilata do przemieszczenia się na płaszczyznę swojej wypowiedzi, do zajęcia przez niego jedynego miejsca, które może przemienić antagonizm między Żydami a Rzymianami we wzajemne zrozumienie. Wypowiedź Piłata: „A więc jesteś królem”? pozwala odciąć się od sprawy „Żydów”, ale zostawia wahanie; nie wiadomo, czy Piłat odnosi ten tytuł do swojego pierwszego pytania, czy do ostatniej wypowiedzi Jezusa. Mimo to Jezus nie odrzuca pytania. Opierając się na presupozycji, że Piłat je stawia od siebie, Jezus podkreśla charakter swego królestwa. Na tym świecie narodził się po to, aby dać świadectwo prawdzie. Tu jest Królem-Świadkiem. Każdy kto jest z prawdy, słucha Jego głosu. Na miejsce podziału ideologicznego między Żydami i Rzymianami, Jezus wprowadza, a ściślej objawia, podział między prawdą a kłamstwem. Warunkiem słyszenia Jego głosu jest „być z prawdy”, podobnie jak w 8,47 warunkiem słyszenia głosu Boga jest „być z Boga”. Piłat wezwany na początek do zajęcia płaszczyzny słowa, teraz jest wzywany na miejsce jego słuchania. Chociaż Piłat wycofał się z miejsca prawdy, nie znalazł w Jezusie niczego, co zasługiwałoby na potępienie. Dwukrotnie podsuwa więc Żydom pójście na kompromis. Najpierw czyni wysiłki, aby negocjować z nimi w sprawie wypuszczenia więźnia na Święto Paschy. Po niepowodzeniu negocjacji proponuje zamianę kary; zamiast śmierci ubiczowanie. Nie ma jednak żadnej możliwości kompromisu ani przez negocjację w słowach, ani przez ukazanie faktu. Układy trwają krótko, krzyk zagłusza słowo. Piłat jest bezsilny, żeby uprawomocnić niewinnność Jezusa, jak również jest bezsilny w zastosowaniu prawa. Przeciwdziałanie Piłata nie potrafi przeciwstawiać się działaniu Żydów. Przeciw oskarżeniu, że Jezus jest winny śmierci, Piłat przeciwstawia Jego uwolnienie w formie ulaskawienia, zakładając przez to nie udowodnioną winę. Piłat chce ulaskawić niewinnego, Żydzi wybierają do ulaskawienia winnego. Przeciw tym, którzy odkrywają swą wolę „zabicia” Jezusa, Piłat zgadza się na pozór egzekucji w formie „ubicowania”. Biczowanie oznacza ustępstwo dla Żydów. Piłat dostosowuje się częściowo do woli Żydów. Biorąc Jezusa na ubiczowanie przyjmuje wydanie winnego, niezależnie od rodzaju oskarżenia i bez osobistego stwierdzenia winy. Popelnia on nadużycie, podobne do nadużycia Piotra przy obcięciu ucha, które okaże się bezużyteczne. Żołnierze idą w tym samym kierunku. Stojąc niżej od Piłata przedłużają jego zachowanie. Ironicznie czczą przejawy królewskiego charakteru, silnie uderzają w sła-bość (J. Calloud, F. Genuyt). b. Konfrontacja Piłata z Żydami i z Jezusem (19,4-16) stanowi wyraz niepewności prokuratora odnośnie do osoby Jezusa. Piłat wychodzi na zewnątrz, żeby zadeklarować niewinność Jezusa. Wtedy sam Jezus wychodzi na zewnątrz „w koronie cierniowej i płaszczu purpurowym”, sam wystawia się na publiczny widok, aby poprzeć deklarację Piłata. Piłat ogłasza: „Oto Człowiek”. W wypowiedzi Piłata wyrażenie „oto człowiek” oznacza, że to tylko człowiek, z punktu widzenia rzymskiego nie ma żadnych elementów władzy i zagrożenia. Taki „król” może spokojnie żyć i działać w świecie. Piłat jeszcze raz ujawnia, że jest niezdolny wyjść z własnego wyobrażenia władzy, ale nie przeciwstawia się Jezusowi. Reakcja arcykapłanów i slug jest natychmiastowa. Ten „widok”, ten znak jeszcze bardziej utwierdza ich wolę zabicia Jezusa. Piłat jeszcze raz deklaruje niewinność Jezusa. Żydzi w odpowiedzi teraz usprawiedliwiają swą wolę rozporządzeniem swego Prawa. Zobowiązują Piłata do respektowania ich Prawa i wykonania wyroku. „My mamy Prawo, a według Prawa powinien On umrzeć” (19,7). Pomiędzy dwiema stronami, na granicy dwóch systemów, których nośnikami są osoby o przeciwnych kompetencjach, na granicy obszaru rzymskiego i żydowskiego jest cierpiący podmiot: „Człowiek”. Jezus kontynuuje rolę świadka prawdy, świadka objawienia$^{13}$. Samą swoją obecnością ukazuje przewrotność dwóch systemów w konflikcie: prawo rzymskie zobowiązuje do karania bez powodu; prawo żydowskie zmusza do apelacji do władzy, którą Żydzi gardzą. Sprawa Jezusa wyświetla sprzeczności: u Rzymian zabieganie o potępienie kogoś według obcego prawa; u Żydów naleganie w celu wykonywania aktu władzy, która do nich nie należy. Konsekwencje tych sprzeczności zostaną doprowadzone do końca. Nie ma nikogo, kto by słuchał głosu prawdy. Prawda jest ukryta w milczeniu. Piłat wyświetlił nieco niewinność Jezusa, ale jego ustępstwo oznacza chwiejność, wygląda na panikę. Teraz słyszy, że ten, który oznajmił, iż jest skądinąd, ma być Synem Bożym. Stąd niespokojne pytanie: „Skąd Ty jesteś?”, Piłat czuje lęk przed konfrontacją z Kimś, od którego pochodzi autorytet prawa. Jezus nie odpowiada bezpośrednio. Jego milczenie daje do zrozumienia, że trzeba powrócić do wezwania, aby słuchać prawdy, od której Piłat starał się oddalić. Sprawa wraca jednak w związku z władzą Piłata. Jako reprezentant władzy rzymskiej Piłat broni tej władzy, którą posiada: obiektywnie posiada prawo do decydowania o życiu i śmierci, a w roli sędziego ma prawo do wymagania, aby obwiniony odpowiadał. Jezus nie dyskutuje na temat prawa Piłata do decydowania o życiu i śmierci. Ale zabiera głos, gdyż Piłat dotyka swego prawa do przesłuchania Jezusa. Wypowiedź Jezusa na temat władzy z góry jest wieloznaczna. Na --- $^{13}$ Scena „Ecce Homo” według J. Blanka (Krisis. Untersuchungen zur johanneischen Christologie und Eschatologie, Freiburg im Br. 1964, 289) nawiązuje do inwestytury Syna Człowieczego u Dn 7,13-22; Syn Człowieczy otrzymuje władzę królewską. Janowy opis ma na celu ukazanie intronizacji Jezusa na Króla mechańskiego. Ukrzyżowanie i uwielbienie stanowią jedną, nierozłączną całość. Prezentacja Jezusa przez Piłata jako Człowieka i jako Króla stanowi realizację wizji Daniela jednocześnie bolesnej i chwałnej. płaszczyźnie rozumowania Piłata pochodzi od cesarza, ale na płaszczyźnie słowa Jezusowego pochodzi od samego Boga. Piłat może w takiej mierze stosować prawo, w jakiej sam podporządkuje siłę prawa Bożemu$^{14}$. W 19,12 ewangelista informuje, że odtąd Piłat chce uwolnić Jezusa, ale Żydzi otwierają ostatnią kartę. Powołują się na tytuł „przyjaciela cezara”. Jeśli uwolni Jezusa, będzie wrogiem, a nie przyjacielem cezara. Jest tu szczyt ironii, że przywódcy żydowscy, cały znienawidzony przez Rzymian naród, miałby powodzenie w oskarżeniu prokuratora rzymskiego. Komentatorzy pokreślają, że najwyższy urzędnik rzymski w Judei został przyparty do muru pod groźbą oskarżenia o brak lojalności wobec cesarza przez przedstawicieli najbardziej nienawidzącego i odczuwającego ciężar władzy rzymskiej narodu. Są jednak przesłanki, że Piłat byłby bezradny w takiej sytuacji. Tyberiusz był bowiem podejrzliwy w stosunku do każdego, kto zdradzał swoje stanowisko, i wtedy karał go bezlitośnie. Piłat zapewne zdawał sobie sprawę z tego, że oskarżenie o popieranie i uniewinnienie buntowniczego króla w niespokojnej Palestynie byłoby niebezpieczne. E. Bammel$^{15}$ wykazał, że tytuł „przyjaciel cezara” (filos tou kaisaros) był tytułem honorowym dawanym senatorom i wybranym jednostkom. Przypuszcza on, że Piłat otrzymał ten tytuł i godność senatora dzięki Aeliusowi Sejanowi, który był wszechwładnym ministrem Tyberiusza od 23 r. do października 31 r., kiedy z rozkazu cezara został pozbawiony życia wraz ze swymi poplecznikami. Piłat był zbyt dobrym politykiem, by nie wiedzieć, co się w Rzymie dzieje. Dlatego groźba oskarżenia go była ostrym ostrzem w niego wymierzonym. Został wplątany w sieć, z której już się nie wyplącze. Ewangelista dokładnie notuje miejsce i czas ukazania Jezusa jako Króla przez Pilata. Pilat sam wyprowadza Jezusa. Jest to ostatnia próba uwolnienia Jezusa przez prokuratora. Słowa „Oto wasz król” nie mają ironicznego sensu w stosunku do Jezusa, ale w stosunku do Żydów. Stanowią one niejako wymówkę i oskarżenie. Dlatego dla ewangelisty słowa te zawierają głębszy sens teologiczny. Sens teologiczny zależy jednak w znaczonej mierze od interpretacji wyrażenia ekathisen epi bēmatos – w sensie nieprzechodnim (zasiadł na trybunale), jak rozumie większość tłumaczy i komentatorów, czy w sensie --- $^{14}$ Wypowiedź o grzechu większym od grzechu Piłata egzegeci odnoszą zazwyczaj od Judasza. Jednak Judasz znika po wyprowadzeniu Jezusa przez żołnierzy i slug arcykapłana w 18,13. Cały czas natomiast ewangelista nawiązuje do decyzji Kajfasza odnośnie do konieczności śmierci Jezusa (11,49-53). Kajfasz był pierwszym motorem do skazania Jezusa na śmierć. On był odpowiedzialny za wskazanie i sformułowanie zarzutu, że Jezus obwolał się króletem żydowskim i winien jest śmierci za błudnictwo (por. Mk 14,61-64). Podobnie jak Pilat ma władzę nad Jezusem, ale jej nadużywa. Dla celów politycznych przekazał Jezusa Pilatowi, żeby wciągnąć go w spisek i obarczyć odpowiedzialnością za śmierć Jezusa. Stąd Pilat, chociaż jest winny, nie popełnia tak wielkiego grzechu, jak arcykapłan. „święty Boga”. Wydaje się, że grzech Pilata jest zestawiony z grzechem arcykapłana. Por. G.R. Beasley-Murray, John, Waco 1987, 340. $^{15}$ Filos tou kaisaros (John 19,12), TLZ 77 (1952) 205-220. przechodnim: posadził (domyślne Jezusa) na trybunale\textsuperscript{16}. Za znaczeniem przechodnim słowa \textit{ekathisen} przemawia kontekst użycia terminu trybunał. Trybunał nie jest tu użyty w znaczeniu sądowym, gdyż przewód sądowy powinien odbywać się w pretorium, a tutaj chodzi o farsę procesu na oczach Żydów\textsuperscript{17}. Jest to decydujący moment konfrontacji Jezusa z Żydami za pośrednictwem Pilata. Przyjawszy sens przechodni wyrażenia, Pilat ukazuje Jezusa jako króla, który nie zagraża władzy rzymskiej. Taki król może zajmować nawet miejsce wśród urzędników cesarskich. Żydzi odrzucają jednak Jezusa jako swojego króla. Żądają ukrzyżowania. Pilat im Go wydaje. Ale na krzyżu ogłasza on Jezusa jako króla żydowskiego. Napis mógł być czytany przez wszystkich. Dwie osoby odpowiedzialne za śmierć Jezusa mimowoli spełniają plan Boga: Kajfasz, oznajmiając w roli proroka, że ta śmierć ma charakter zbawczy dla Izraela i narodów (11,49-50), a Pilat w roli interpretatora prawa, ogłaszając Jezusa jako króla żydowskiego, że jest to wywyższenie króla Izraela i Pana wszystkich. Wśród Żydów powstaje spór wokół napisu. Chcą, by Pilat dodał, że to powiedział Jezus. Chodziłoby o dodanie na początku „Ja jestem”, by napis nie miał charakteru stwierdzenia obiektywnej prawdy historycznej. Napis na krzyżu dzieli ludzkość na dwa obozy; jeden uznaje obiektywny sens tekstu przyjętego jako prawne uzasadnienie śmierci Jezusa, drugi usiłuje dostosować powód śmierci Jezusa do konkretnej sytuacji. Żydzi chcą doprowadzić swój plan do końca. Aby nie naruszyć przepisów szabatowych, proszą Pilata, by skazańcom połamano golenie i zdjęto z krzyża. Tym gestem chcą definitywnie wykluczyć Jezusa z historii (dane czasowe) oraz z ich systemu kulturowego i religijnego (Pascha, szabat). Chcą zrównać Jezusa z innymi anonimowymi skazańcami. Ma się to dokonać jako akt nieprzewidziany, uzgodniony potajemnie. Przez ironię następuje akt nieprzewidziany. Żołnierze przynaglani przez Pilata znajdują ciała dwóch skazańców przy życiu, a Jezusa już po śmierci. Jezus umarł nie tak, jak tego oczekiwano. Ten szczegół spowodował inny obrót spraw. Żołnierze nie łamali kości Jezusowi, tylko dwom lotrom. Jezusowi żołnierz przebił włócznią bok i wtedy wypłynęła krew i woda. To zjawisko świadek, z którym identyfikuje się ewangelista (narrator), interpretuje jako przedmiot wiary. Jakaś rzecz została zachowana z tożsamości autonomicznego podmiotu historycznego. Zapowiedział to na początku publicznej działalności Jan Chrzciciel: „Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata” (1,29). Odrzucony w święto rytualne wypełnia nieprzewidzianie zapowiedź jako baranek paschalny. Fakt dany do wierzenia to Baranek zwycięski idący \textsuperscript{16} Sens przechodni wyrażenia uzasadnia I. de la Potterie, \textit{Jésus roi et juge d'après Jn 19,13}, Bibl 41, 1960, 217-247. C.H. Giblin (\textit{art. cyt.}, 234) podkreśla, że akcent spoczywa na \textit{ekathisen}, a nie \textit{ēgagen}, co sugeruje, że \textit{ekathisen} jest użyte w znaczeniu przechodnim. \textsuperscript{17} Por. C.H. Giblin, \textit{art. cyt.}, 237. Inaczej interpretuje scenę I. de la Potterie, widząc w niej oficjalne ogłoszenie Jezusa jako Króla i Sędziego. na czele trzody (sens pierwotnej wypowiedzi Jana Chrzciciela). Podwójne odniesienie do Pisma (grafie) pełni tu rolę objawieniową; w tym, co się widzi, jest słowo do wierzenia. W tym wypadku Pismo mówi, czyli podmiot Pisma zapowiada wydarzenie: „Będą patrzeć na tego, którego przebodzi”. W wystawionym na pokaz ciele patrzący zobaczą zło, swój grzech, i to grzech odpuszczony. Patrzącymi są potencjalnie wszyscy ludzie, Żydzi i Rzymianie, wszyscy czytelnicy i słuchacze Ewangelii, wszyscy ci, którzy chociaż osobiście nie popełnili morderstwa, to jednak noszą w sobie intencję ludobójstwa, uswiadomioną lub nieświadomioną. Bezwiednie sprawę Jezusa w świecie żydowskim, za zgodą Piłata, usiłują ostatecznie załatwić Jego dwaj uczniowie, dostojnicy żydowscy: Nikodem i Józef z Arymatei. Urządzają Jezusowi wspaniały pogrzeb. Józef oddaje nowy grób. Ciało Jezusa powinno spoczywać w ziemi żydowskiej, w judaizmie, a po Jezusie ma pozostać pamiątka historyczna. Nie przewidują zupełnie innego biegu wydarzeń – zmartwychwstania Jezusa. 3. Kontekst historyczny obrazu „Żydów” w czwartej Ewangelii a) Odbicie sytuacji wspólnoty Janowej Jednym z zasadniczych nurtów we współczesnej egzegezie pism Janowych jest badanie wspólnoty chrześcijańskiej, w której one powstały. Na interakcje między czwartą Ewangelią a wspólnotą kościołową zwrócił szczególną uwagę japoński egzegeta T. Onuki. Według niego czwarta Ewangelia jest pomyślana jako model, za pomocą którego wspólnota odkrywa na nowo siebie i zastanawia rzeczywistość i na nowo ma dawać odpowiedź. Wspólnota ta znalazła się bowiem w trudnej sytuacji na skutek odłączenia od judaizmu i szukania własnej tożsamości. Czwarta Ewangelia stanowi punkt węzłowy między dystansowaniem się i reintegracją. Z jednej strony broni ona tożsamości chrześcijańskiej przeciwko tendencji jego rejudaizacji, a z drugiej strony przystosowania się do pojęć otaczającego świata pogańskiego w szukaniu legitymizacji chrześcijaństwa po jego odłączeniu od judaizmu. J.L. Martyn na podstawie analizy rozdziału siódmego i dziewiątego czwartej Ewangelii doszedł do wniosku, że w tekście została wpisana historia ostrych dyskusji wspólnoty Janowej z synagogą. Przedstawiciele --- 18 J. Calloud, F. Genuyt, J-P. Duplantier, dz. cyt., 53. 19 Badania w tym kierunku rozpoczął R.E. Brown. Z nowszych prac na uwagę zasługuje T. Onuki, Gemeinde und Welt im Johannesevangelium, Neukirchen 1984; P.S. Minear, John: The Martyr’s Gospel, NY 1984; G.M. Burge, The Anointed Community, Grand Rapids 1987; W. Rebell, Gemeinde als Gegenwelt. Zur soziologischen und didaktischen Funktion des Johannesevangelium, Frankfurt am M. 1087; D. Rensberg, Johannine Faith and Liberating Community, Philadelphia 1988; K. Wengst, Bedrängte Gemeinde und verherrlichter Christus, 3 Aufl., München 1990. 20 T. Onuki, Gemeinde und Welt, zwl. s.9 i 94. 21 History and Theology in the Fourth Gospel, 2 ed., Nashville 1979 (pierwsze wydanie w NY 1968). synagogi żądali dowodów egzegetycznych na potwierdzenie tego, co głoszono o Jezusie. To doprowadziło do debat i ustosunkowania się w synagodze do wspólnoty Janowej (za lub przeciw). W tym czasie nastąpiły dwa decydujące wydarzenia: wyklecie wyznawców Jezusa i wprowadzenie procesów sądowych przeciwko nim. 1) Władze synagogalne wprowadziły tzw. *Birkat ha-Minim* (wyklecie heretyków) do liturgii synagogalnej, aby zidentyfikować ortodoksyjnych Żydów i wyeliminować wyznawców Jezusa jako Mesjasza. Niektórzy z grupy mesjańskiej powrócili do łączności ze wspólnotą synagogalną, a ci, którzy zostali w grupie mesjańskiej, zostali odseparowani od synagogi i z niej wykluczeni (przestał być chrześcijanami Żydami, a stali się judeo-chrześcijanami). 2) Władze synagogalne, chcąc zapobiec przechodzeniu Żydów do grupy judeo-chrześcijan, wprowadziły procesy sądowe i egzekucje za idolatrię (por. J 5,18; 10,33; 16,2). Wygnanie i prześladowania prowadziły wspólnotę Janową do nowych sformułowań chrystologicznych, w których na miejsce zwykłej kontynuacji dominuje dualizm. Teraz Jezus jest przedstawiany jako obcy, który przychodzi z góry (J 3,31) i zostaje odrzucony przez swoich (1,11). Następuje wtedy proces szukania własnej tożsamości wspólnoty Janowej nie tylko w stosunku do Żydów i reprezentowanego przez nich „świątą”, lecz także w stosunku do innych grup chrześcijańskich (do kryptochrześcijan pozostających w judaizmie i do innych chrześcijan rozproszonych przez prześladowania). b) **Chrześcijaństwo i judaizm w mowie o Dobrym Pasterzu** (J 10,1-21) Aluzje do ostatecznych decyzji Kościoła Janowego są przedstawione m.in. w kończącej konfrontację Jezusa z Żydami w czasie Święta Namiotów mowie o Dobrym Pasterzu. Obraz pasterza był szeroko rozpowszechniony w starożytnym świecie. Był on stosowany do określenia postaci pośredniczącej między czystością świata boskiego a zamętem i zepsuciem świata ludzkiego, gdyż w starożytnym świecie pasterz zajmował pozycję graniczną; przebywał między dwoma światami: światem cywilizowanym (miejskim) a światem dzikim (pustynią). Przypuszcza się, że w świetle tekstów biblijnych na tle sytuacji Kościoła końca I w. ewangelista przepracowuje przepowieść Jezusa o zagubionej owcy. Przepowieść ta u Łk 15,3-7 została zinterpretowana w aspekcie etycznym (Jezus mówi do faryzeuszów i uczonych w Pismie), u Mt 18,10-19 w aspekcie eklezjologicznym (do uczniów), a u Jana nabiera orientacji chrystologicznej. W redakcji mowy o Dobrym Pasterzu Jan usiłuje przekonać czytelników pochodzących ze świata żydowskiego i pogańskiego, że Jezus jest jedynym pasterzem i w swej osobie, jako duchowej owczarni, łączy „swoje owce”, czyli Żydów, i owce z innej owczarni, czyli pogan. Równocześnie ewangelista wykazuje, że Żydzi nie zrozumieli nauki i roli osoby Jezusa. Faktycznie jednak władze żydowskie pełniły funkcję odźwiernego, czyli dały Jezusowi możliwość oficjalnego wystąpienia w sercu judaizmu, na terenie świątyni w kontekście Święta Namiotów. Mowa o Dobrym Pasterzu składa się z dwóch części: z mowy zagadkowej (10,1-6) i z mowy wyjaśniającej (10,7-21)$^{22}$. Mowa zagadkowa w taki sposób przedstawia owczarnię, funkcję bramy, odźwiernego, pasterza, złodzieja i rozbójnika, iż może stosować się do różnych sytuacji. Istnieje tylko pewne ukierunkowanie myśli na sprawy związane ze świątynią w terminie *aulē* na oznaczenie owczarni oraz wyakcentowanie czynności wyprowadzania owiec z owczarni. Mowa wyjaśniająca koncentruje całą tematykę wokół osoby Jezusa. Odniesienia pozatekstowe są uściślane aspektami czasu: przed Jezusem (aoryst), w czasie wypowiadania się Jezusa (czas teraźniejszy, zjawiska typowe), zapowiedź na przyszłość jednej owczarni i jednego pasterza w związku z oddaniem życia (krzyż). W mowie zagadkowej ewangelista sugeruje, że wyłączenie chrześcijan z synagogi zbiega się z misją zbawczą Jezusa. Jak w 9,34 faryzeusze wyrzucają uzdrowionego ze ślepoty, tak w 10,3 sam Jezus wyprowadza z zagrody judaizmu świątynnego owce, które słuchają Jego głosu. **c) Zapowiedź zabijania uczniów Jezusa** **a) judaizm** W mowach pożegnalnych Jezusa (15,18 – 16,4) jest aluzja nie tylko do wyłączania chrześcijan z synagogi, lecz także do ich zabijania. Jezus zapowiada uczniom nienawiść świata i prześladowania. Fakty te komentuje w słowach: „Nadchodzi godzina, w której każdy, kto was zabije, będzie sądził, że oddaje cześć Bogu” (J 16,2). 1) Sytuacja adresatów czwartej Ewangelii Podsumowując analizy funkcji retorycznej i chrystologicznej pojęcia „Żydów” i pojęcia „światu” w czwartej Ewangelii, F. Vouga$^{23}$ doszedł do wniosku, że celem tego dzieła było przekonanie czytelników o bóstwie Chrystusa oraz zachęta do nieustraszonego trwania w wyznawanej wierze w sytuacji kryzysowej. Na sytuację kryzysową bezpośrednich odbiorców – wspólnot chrześcijańskich Azji Mniejszej pod koniec I w. – złożyły się trzy czynniki: wspólnoty te były ofiarą antysemityzmu, absolutyzmu władzy cesarskiej i lokalnego patriotyzmu. Środowisko pogańskie przez długi czas traktowało chrześcijan jako grupę lub odłam żydowski. Dlatego nawet po wygnaniu chrześcijan z Synagogi (ok. 85 r.) mogli oni być ofiarą antysemityzmu, który już od dłuższego czasu przejawiał się w diasporze. F. Vouga stwierdza, że z badań sytuacji Żydów w cesarstwie rzymskim od dawna wiadomo, iż antysemityzm nie jest wymysłem chrześcijan. --- $^{22}$ Por. A. Suski, *Struktura literacka perykopy o Dobrym Pasterzu (J 10,1-18)*, RBL 29 (1976) 271-279. $^{23}$ *Le cadre historique*, 107-111. Stanowił on twardą rzeczywistość na długo przedtem, kiedy zaczęto oskarżać Żydów, że są mordercami Boga. Zanim jednak nawet chrześcijanie zaczęli wpisywać się w linię ostracyzmu pogańskiego, najpierw sami stali się ofiarą antysemityzmu. Wyżej wspomniany egzegeta zaznacza, że starożytny antysemityzm nie miał podłoża etnicznego ani ekonomicznego. Żydzi byli na marginesie ówczesnego społeczeństwa dzięki etycznym i moralnym konsekwencjom ich religii oraz ze względu na ich obyczaje i rygoryzm rytualny. Monoteizm, prostopota kultu żydowskiego, moralność, pasja do studiów i komentarze Prawa budziły nawet sympatię do Żydów w świecie grecko-rzymskim. Ale to przychylne wrażenie niszczyły takie elementy, jak ekskluzywizm jahwistyczny, motywowana religijnie i rytualnie separacja od pagan oraz przywileje uzyskane od dworu cesarskiego w Rzymie. W świecie grecko-rzymskim nastawienie antysemitickie spotykało się wszędzie. To antysemitkie nastawienie nie ominęło Azji Mniejszej, gdzie wspólnoty Janowe przeżywały „nienawiść świata” (J 16,2). Już Łk, Rz 13 i 1 P zawierają elementy apologetyczne zmierzające do wykazania, iż istnieje możliwość pokojowego współistnienia między Kościołem a władzą cesarską. Czwarta Ewangelgia tak ujmuje chrystologię, aby ominąć apokalptyczną opozycję między Kościołem a cesarstwem. Główna uwaga nie kieruje jednak na władzę rzymską, lecz na wierzących, aby im wyjaśnić powód prześladowań, których stali się ofiarami. Dlatego czwarta Ewangelia zawiera bardzo dyskretnie aluzje do prześladowań. Jak wykazaliśmy w poprzednim paragrafie, dyskretny apel Jana do władz rzymskich (według Vougi w okresie rządów Domicjana) znajduje się w opisie procesu Jezusa przed Pilatem, w którym nie tylko uwydatnia niewinność Jezusa (18,23.38; 19,4.6), lecz ukazuje także odpowiedzialność Pilata (18,31,38.39; 19,1-4.12-16) i Żydów (18,31b.40; 19,6.7.11b.12.16b.18). Ewangelista stara się rozwiązać wszelkie wątpliwości co do rzeczywistego powodu śmierci Jezusa (19,7). W ten sposób ewangelista pragnie uwydatnić niewinność polityczną chrześcijan końca I w. oraz wskazać na oszczędzanie ze strony władz żydowskich w stosunku do Jezusa i do chrześcijan, przez co zaczęli być traktowani jako politycznie niebezpieczni. Vouga zaznacza, że tendencja apologetyczna, obecna już w ewangeliah synoptycznych, silnie jest wyakcentowana w ostatniej warstwie redakcyjnej czwartej Ewangelii, która przypada na rządy Domicjana. Ewangelista pragnie wykazać, że chrześcijanie motywują odrzucenie kultu cesarskiego nie politycznie, lecz religijnie, i że Kościół i Rzym mogą znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienia. Wspólnota chrześcijańska nie dąży do wzniecania niepokojów społecznych ani obalenia władzy politycznej, lecz chce pozostać wierna swemu Mistrzowi. Dyskretna apologia chrześcijaństwa stanowi równocześnie dyskretną krytykę absolutyzowania władzy cesarskiej (19,10-12), gdyż władza Pilata, jak również władza cesarza, jest ostatecznie zależna od Boga. Władza państwowa ma służyć, a nie domagać się służenia, ma pilnować porządku publicznego, a nie podporządkowywać świat dla własnych celów. Vouga dopuszcza możliwość, że wspólnoty Janowe nie były bezpośrednio dotknięte przez władze rzymskie, lecz przez reprezentantów władzy cesarskiej, którymi były władze miast i zarządcy prowincji. Władze lokalne starały się wykazać nadgorliwość w okazywaniu lojalności wobec cesarza i jego urzędników. W tych ramach rozszerzał się w Azji Mniejszej kult cesarski. Kult cesarski bezpośrednio wiązał się ze sprawami wiary w Boga. Żydzi byli zwolnieni z kultu cesarskiego. Kościół, po odlączeniu chrześcijan od judaizmu, musiał te sprawy normować. Ale przeszkadzały mu w tym władze żydowskie donosami i oskarżeniami wobec urzędników cesarskich. Wierność chrześcijan normom Kościoła pobudzała patriotyzm lokalny do „nienawiści” wierzących w Chrystusa. Wrogość „Żydów” w czwartej Ewangelii w stosunku do wyznawców Jezusa jest nie tyle wzorcem nienawiści świata, ile raczej jedną z form tej nienawiści. Dla Jana konflikt z Żydami skończył się ze śmiercią Jezusa, ale wywyższenie Syna Człowieczego jest punktem wyjścia nienawiści świata. 2) Sytuacja adresatów bezpośrednich i pośrednich Ponieważ czwarta Ewangelia była redagowana przynajmniej w dwóch etapach, przeto sytuacja bezpośrednich adresatów nieco się zmieniała. Ewangelista wyczuwał zmianę adresatów bezpośrednich, dlatego w ostatniej redakcji kieruje orędzie nie tylko do konkretnych wspólnot chrześcijańskich końca I w., ale nastawia tekst na potencjalnych odbiorców zwłaszcza ze środowiska pogańskiego$^{24}$. Dlatego dzieło Janowe ma charakter wybitnie misyjny, chociaż nie traci swego osadzenia w konkretnej rzeczywistości Kościoła końca I w. i nie podsycza antysemityzmu w ówczesnym świecie pogańskim. Podkreślając i udowadniając ustawicznie boskie synostwo Jezusa z Nazaretu, ewangelista umieszcza wiarę wspólnoty chrześcijańskiej w obliczu ataków ze strony oficjalnego judaizmu. Temu celowi służy rozwijanie dyskusji i polemik między Jezusem a faryzeuszami jako przywódcami Żydów. Na drugim miejscu wspólnota Janowa jest bezpośrednio lub pośrednio ofiarą prześladowań Nerona i Domicjana, o czym informuje nas tekst, gdy mówi o „nienawiści świata”. Vouga$^{25}$ wysuwa hipotezę, że pierwszą ofiarą prześladowania za Domicjana stał się główny przywódca adresatów Ewangelii w momencie, gdy ewangelista redagował swe pismo przez dodanie drugiej mowy pożegnalnej Jezusa (rozdz. 15-17). W świetle tej hipotezy scenariusz, do którego czyni aluzję J 16,2b, wyglądał następująco: w pierwszej warstwie redakcyjnej w wyrażeniu „nienawiść świata” została wpisana ekskomunika chrześcijan przez Synagogę, która nie implikowała śmierci wyznawców Chrystusa. Ale --- $^{24}$ Końcowa redakcja zajmuje pozycję kościoła Piotrowego (tendencja J 21). Ścisłe kontakty tradycji Janowej z Rzymem uwydatnia J.M. Braun, Jean le Théologien et son évangile dans l’Église ancienne, vol.1, Paris 1959, 294n. Autor opowiada się za Palestyną jako miejscem powstania Ewangelii św. Jana (por. dz. cyt., zwł. s. 293n.). $^{25}$ Le cadre historique, 113nn. w drugiej warstwie redakcyjnej za Domicjana, kiedy chrześcijanie wyrzuceni z judaizmu, nie mając praw religio licita, „nienawiść świata” oznacza prześladowania kończące się śmiercią wyznawców. Ta druga warstwa sensu łączy się jednak organicznie, na zasadzie analogii, ze znaczeniem wyrażenia z pierwszej wersji, gdyż synagogalne środowiska przywódcze często podjudzały władze rzymskie przeciwko chrześcijanom: za pośrednictwem tej władzy przywódcy żydowscy mogli „składać ofiarę Bogu” (16,2b). Ewangelista nie zamierza jednak dawać bezpośredniej apologii wspólnoty chrześcijańskiej, gdyż z judaizmem nie było możliwości prowadzenia dyskusji, a ze strony władzy rzymskiej groziły jej prześladowania. Podstawową troską ewangelisty w tej sytuacji było uwydatnianie synostwa Bożego Jezusa. Wiara chrześcijańska, mimo pozorów, zachowuje ważność, gdyż w Jezusie znajduje prawdę, która wyzwala, w Nim znajduje życie i drogę. Zdaniem Vougi wszystkie mowy Jezusa, w których Syn czyni coraz to nowe wysiłki, aby przekonać swych rozmówców, że pochodzi od Boga, gdyż jest eschatologicznym Posłańcem i Słowem Wcielonym, świadczą, iż główna uwaga ewangelisty spoczywa na wykazywaniu bóstwa Jezusa. Nie oznacza to negacji albo zapoznania Jego człowieczeństwa (jak rozumie Käsemann), gdyż człowieczeństwo Jezusa stanowi punkt wyjścia. Teologicznym celem czwartej Ewangelii jest proklamacja synostwa Bożego konkretnego i historycznego człowieka – Jezusa z Nazaretu. Jednak ze względu na sytuację bezpośrednich odbiorców ewangelista nie mógł się zadowolić samą proklamacją synostwa Bożego Jezusa. Trzeba było wyjaśnić, jak Boże plany realizują się w trudnej i niepewnej sytuacji historycznej. Gdyby Jezus był tylko wielkim, ubóstwionym człowiekiem, wiara byłaby naśladownictwem i heroizmem, gdyby był tylko Bogiem (w sensie doketycznym), wiara byłaby ucieczką ze świata. Tymczasem Jezus u Jana ciągle podkreśla, że wiara jest odseparowaniem się od świata, ale po to, aby uzyskać wolność w świecie, egzystencję w świecie, ale nie według tego świata, i spełniać misję zbawczą w świecie. Fundamentem wiary jest Syn Człowieczy paradoksalnie uwielbiony na krzyżu. Wiarę chrześcijańską znamionuje ten sam paradoks. Ta paradoksalna egzystencja daje życie wieczne, życie w prawdzie i świętości. Nienawiść ze strony świata jest dowodem autentyzmu życia chrześcijańskiego, jest oznaką, że chrześcijanin nie jest z tego świata. Wierzący nie mogą się wyrzec swej tożsamości, gdyż pozbawiliby się życia wiecznego i włączyliby się do tego świata, który znajduje się pod osądem krzyża. Jan nie pisał swojej Ewangelii przeciw Żydom, lecz napisał Ewangelię, aby czytelnicy (adresaci bezpośredni i potencjalni) trwały w swej wierze chrześcijańskiej, żeby wierzyli, że Jezus jest eschatologicznym Mesjaszem, Synem jedynego i prawdziwego Boga, i aby tak wierząc, mieli życie w Jego imię. ks STANISŁAW MĘDALA CM

ddbce83d-2363-4958-bfa6-690efa7447af

finepdfs

4.050781

CC-MAIN-2022-05

https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Collectanea_Theologica/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2-s79-101/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n2-s79-101.pdf

2022-01-26T22:44:00+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320305006.68/warc/CC-MAIN-20220126222652-20220127012652-00396.warc.gz

185,692,241

0.999806

0.999863

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

true

[ 446, 2822, 5660, 8732, 11687, 14747, 17551, 20499, 23427, 26275, 29027, 31901, 34894, 37868, 40762, 43901, 47206, 50433, 53375, 56204, 58887, 61989, 64983, 67861 ]

1

0

Przedmiotowe Zasady Oceniania – WOS - PG Przedmiotowe Zasady Oceniania z wiedzy o społeczeństwie zostały opracowane na podstawie: Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 14.02.2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 356). Ustawy o systemie oświaty (Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, 1954, 1985 i 2169 oraz z 2017 r. poz. 60). Rozporządzenia MEN z dnia 10. 08. 2001 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów (Dz. U. Nr 92, poz. 1020 z dnia 3 września 2001 r.). Rozporządzenia MEN z dnia 07. 09. 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 29, poz. 323 z 2001 r. z późniejszymi zmianami). Statutu Szkoły, Wewnątrzszkolnych Zasad Oceniania, Programu nauczania „Dziś i jutro". Program nauczania ogólnego wiedzy o społeczeństwie w klasach I-III gimnazjum, autor - Teresa Kowalewska, Nowa Era 2009, Podręcznika do wiedzy o społeczeństwie „Dziś i jutro"- Wyd. Nowa Era. Celem nauczania wiedzy o społeczeństwie jest: zapoznanie uczniów z najważniejszymi wydarzeniami z kraju i ze świata, rozwijanie poczucia więzi z rodziną, narodem, społecznością europejską i światową, kształtowanie postaw moralnych, patriotycznych i obywatelskich, kształtowanie szacunku do własnego państwa i symboli narodowych, dostarczanie wzorców osobowych, wprowadzanie ucznia w świat wartości ogólnoludzkich, sprzyjających wychowaniu uczciwego, aktywnego, świadomego swych praw i obowiązków obywatela. I. CELE PZO: 1. Wspieranie rozwoju intelektualnego i osobowości ucznia. 2. Niesienie pomocy uczniowi w samodzielnym planowaniu swego rozwoju. 3. Motywowanie ucznia do dalszej pracy. 4. Dostarczenie uczniom, rodzicom i nauczycielowi rzetelnej informacji o specjalnych uzdolnieniach, postępach i trudnościach ucznia. 5. Umożliwienie nauczycielowi doskonalenia organizacji i metod pracy dydaktyczno-wychowawczej. II. ZASADY PZO: 1. Nauczyciel na początku roku szkolnego informuje uczniów o zakresie wymagań z wiedzy o społeczeństwie oraz o sposobie i zasadach oceniania. 2. Każda ocena jest jawna i opatrzona komentarzem nauczyciela – ustnym lub pisemnym. 3. Zawartością komentarza są wskazówki dla ucznia, w jaki sposób może on podnieść swoje osiągnięcia edukacyjne. 4. Wymagania edukacyjne formułowane są w oparciu o podstawę programową. 5. Stosuje się dwa poziomy wymagań: podstawowy i ponadpodstawowy. 6. Wymagania ponadpodstawowe zawierają w sobie wymagania podstawowe. Aby zaliczyć poziom ponadpodstawowy, należy najpierw osiągnąć poziom podstawowy. 7. Stosuje się sześciostopniową skalę ocen. 8. Powiązanie wymagań dwupoziomowych z sześciostopniową skalą wymagań jest następujące: 9. Prace klasowe są obowiązkowe. Jeżeli z przyczyn losowych uczeń nie może ich napisać z całą klasą, to powinien to uczynić w terminie dwutygodniowym od powrotu do szkoły po uprzednim zapoznaniu się z wymaganiami. 10.Uczeń ma tylko jeden raz prawo do poprawy pracy klasowej, w terminie dwóch tygodni od rozdania prac (wyjątki: w przypadku ucznia, który ma nieusprawiedliwioną nieobecność na lekcji, na której odbywał się sprawdzian oraz ucznia, który ściągał na sprawdzianie, poprawa powinna odbyć się na następnej jednostce lekcyjnej). 11.Prace klasowe są zapowiadane z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem. 12.Jeżeli w ustalonym wcześniej terminie mają miejsce: wycieczka, uroczystości szkolne itp., które nie uwzględniają zapowiedzianej wcześniej pracy klasowej, konsekwencje zwiększenia liczby pisemnych prac klasowych w tygodniach następnych ponoszą uczniowie. 13.Dłuższe pisemne prace domowe nie są zadawane z lekcji na lekcję. 14.Każdy uczeń ma obowiązek napisania pracy długoterminowej i oddania jej w ustalonym przez nauczyciela terminie. 15.Uczeń, który z przyczyn usprawiedliwionych nie odda pracy na czas, ma prawo do przedłużenia terminu oddania pracy po uzgodnieniu tego z nauczycielem. 16.Uczeń, który nie wywiąże się z obowiązku napisania pracy i nie skorzysta z terminu dodatkowego, utraci szansę na zdobycie oceny pozytywnej, a zaniedbywanie przez niego obowiązków zostaje odnotowane w dzienniku i ma wpływ na ocenę śródroczną i roczną. 17.Pisemne prace domowe uczniowie powinni napisać czytelnie i estetycznie. 18.Zeszyt przedmiotowy powinien być prowadzony systematycznie i starannie. 19.Pracą domową jest również przeczytanie tekstu z podręcznika. Po wykorzystaniu limitu nieprzygotowania niewykonanie jej skutkuje oceną niedostateczną. 20.Dwa razy w semestrze uczeń może zgłosić przed rozpoczęciem lekcji nieprzygotowanie do zajęć, ale tylko z ustnej lub krótkiej pisemnej pracy domowej bądź przeczytania tekstu (fakt ten odnotowywany jest w dzienniku). 21.W przypadku dłuższej (powyżej trzech dni) absencji spowodowanej chorobą uczeń ma prawo do uzgodnienia z nauczycielem przedmiotu terminu uzupełnienia braków. 22.Nauczyciel ma prawo wstawić dodatkową ocenę cząstkową uczniowi, który osiągnął wysoką frekwencję na zajęciach, był aktywny podczas lekcji, inicjował przedsięwzięcia innowacyjne: wystawa, projekt naukowy, prezentacja multimedialna, z sukcesami brał udział w konkursach, poszerzających wiedzę ujętą programem, , przygotowywał systematycznie „prasownik", działał aktywnie w wolontariacie, stowarzyszeniach, fundacjach, Ochotniczej Straży Pożarnej. 23.Ocena śródroczna i roczna nie jest w żadnym wypadku średnią arytmetyczną ocen cząstkowych. Klasyfikacji semestralnej i końcowo rocznej dokonuje się na podstawie ocen cząstkowych. 24.Uczeń pracuje systematycznie przez cały rok, nie ma możliwości poprawiania ocen na tydzień przed klasyfikacją. 25.Rodzice mają prawo wglądu do prac uczniów podczas wywiadówek, dni otwartych szkoły i indywidualnych spotkań z nauczycielem przedmiotu. III OBSZARY AKTYWNOŚCI PODLEGAJĄCE OCENIE 1. Wypowiedzi ustne. 2. Wypowiedzi pisemne. 3. Udział w konkursach przedmiotowych/tematycznych. 4. Wykonywanie dodatkowych prac domowych (tzw. prac dla chętnych). 5. Udział w przedstawieniach bądź uroczystościach, przygotowanie i prowadzenie fragmentów lekcji itp. 6. Projekt edukacyjny. IV METODY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ 1. Prace klasowe: Rozumiane jako samodzielne pisemne prace kontrolne uczniów przeprowadzone podczas zajęć edukacyjnych i obejmujące określony materiał tematyczny (wg harmonogramu). test semestralny – raz w semestrze (w II-im semestrze jest równoznaczny z testem na zakończenie roku), sprawdzian wiadomości (test na zakończenie działu) – maksymalnie 3 razy w semestrze. 1. Kartkówki Rozumiane jako krótkie prace pisemne, sprawdzające wiadomości i umiejętności uczniów i obejmujące 3 ostatnie tematy lekcji - w zależności od potrzeb, a) nie są zapowiadane, b) trwają 15 - 20 minut, c) o pisaniu kartkówki przez ucznia w przypadku jego losowej nieobecności lub choroby decyduje nauczyciel. 2. Wypowiedzi ustne ucznia – maksymalnie 2 x w semestrze. Podczas odpowiedzi ustnej oceniana jest zawartość rzeczowa, umiejętność formułowania myśli, stosowanie właściwej terminologii, wskazywanie związków przyczyno-skutkowych, zgodność z poziomem wymagań, umiejętność ilustrowania wypowiedzi poprzez wykorzystanie pomocy naukowych. 3. Dłuższa pisemna praca domowa – maksymalnie 2 x w semestrze. Dłuższa samodzielna wypowiedź na określony temat (w tej formie oczekujemy od uczniów prezentacji własnego zdania lub poglądu). Praca może być oceniona w skali od 0-10 pkt., które następnie przeliczane są na oceny zgodnie ze skalą procentową. Na sumę punktów składają się następujące elementy pracy: właściwe wykorzystanie materiału faktograficznego do argumentacji 0-2 pkt. wzbogacenie pracy o fragmenty źródeł lub wiedzę pozaźródłową - 0-1 pkt. właściwe stosowanie pojęć, nazwisk, dat - 0-2 pkt. wzbogacenie pracy o własne przemyślenia, sądy, wnioski, poglądy 0-2 pkt. poprawność językowa; właściwy dobór słownictwa do wyrażanej treści – 0-1 pkt. poprawność ortograficzna – 0-1 pkt. zaznaczenie związków przyczynowo-skutkowych - 0-1 pkt. 4. Krótka pisemna praca domowa, sprawdzająca tzw. wąski zakres materiału – w zależności od potrzeb; oceniana plusami „+" lub minusami „-„. 5. Projekt edukacyjny - raz roku. 6. Praca długoterminowa (CV, list motywacyjny lub reklamacja) – raz w roku. 7. Praca w grupie – w zależności od potrzeb; sprawdzająca umiejętność współpracy w grupie, wkład pracy własnej w pracę grupy oraz umiejętność wyszukiwania informacji i dokonywanie ich selekcji. 8. Udział ucznia w konkursach tematycznych. 9. Aktywność na lekcji - oceniana plusami lub minusami z założeniem, że 3 plusy = bdb, 3 minusy = ndst, 2 plusy = db, 1 plus = dost. 10. Prace dodatkowe, nadobowiązkowe (wszelkie prace nadobowiązkowe, których podejmie się uczeń z własnej inicjatywy lub z inicjatywy nauczyciela, będą wysoko oceniane; dla osób chętnych). Nauczyciel może dokonać zmian w ocenianiu ze względu na trudność testów oraz zwracając uwagę na uczniów ze specjalnymi trudnościami w uczeniu się. Ocenę dodatkową można otrzymać za samodzielnie przygotowane projekty/referaty/prezentacje. V OCENIANIE 1. Kryteria oceniania ucznia: zrozumienie tematu, poprawność merytoryczna wypowiedzi, kompozycja wypowiedzi (spójność wypowiedzi, logika), styl i sposób prezentacji, umiejętność zintegrowania/połączenia wiedzy z różnych dziedzin, poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. 2. Kryteria osiągnięć ucznia na poszczególne oceny szkolne: Ocena niedostateczna (1) – uczeń nie opanował wymagań określonych na ocenę dopuszczającą; wykazuje braki w opanowaniu podstawowych wiadomości; nie potrafi wskazać związków między omawianymi faktami i wydarzeniami; nie podejmuje prób wnioskowania i oceniania lub czyni to nieumiejętnie i z poważnymi błędami; nie chce pracować w zespole, przeszkadza tym, którzy starają się pracować, nie wykonuje zadanej pracy; nie angażuje się w działania grupy nawet pod presją jej członków; nie podejmuje próby odpowiedzi. Ocena dopuszczająca (2) – uczeń potrafi z pomocą nauczyciela wyjaśnić niektóre z terminów i zagadnień na lekcjach, potrafi wykonać najprostsze zadania; nie potrafi kojarzyć zagadnień; posługuje się ubogim słownictwem popełnia liczne błędy językowe; nie unika współpracy z grupą, ale nie wykazuje w tym własnej inicjatywy; uaktywnia się tylko na wyraźne polecenie nauczyciela. Ocena dostateczna (3) – uczeń potrafi z pomocą nauczyciela wyjaśnić najważniejsze terminy i zagadnienia, a także wykonywać typowe zadania o średnim stopniu trudności; umie kojarzyć niektóre zagadnienia; nie popełnia zbyt często błędów językowych; aktywnie współpracuje z grupą, wykonując zadania i przygotowując projekty lub prezentacje; czasami sam zgłasza się do odpowiedzi. Ocena dobra (4) – uczeń samodzielnie wyjaśnia najważniejsze terminy i zagadnienia , potrafi wykonać zadania złożone oraz kojarzyć fakty i formułować własne opinie, wnioski; dba o styl wystąpienia; aktywnie współpracuje z grupą i zachęca innych do aktywności, wspólnie z grupą tworzy projekty i prezentacje; często sam zgłasza się do odpowiedzi. Ocena bardzo dobra (5) – uczeń samodzielnie wyjaśnia najważniejsze terminy i zagadnienia, a także wątki poboczne omówionych tematów lekcyjnych. Logicznie kojarzy fakty, formułuje własne opinie i wnioski oraz potrafi uzasadnić swoje zdanie. Samodzielnie potrafi korzystać z zasobów Internetu, tworzy prezentacje i wykonuje projekty. Posługuje się bogatym i poprawnym językiem, troszczy się o styl wypowiedzi. Aktywnie współpracuje z grupą, zachęca innych do aktywności i dba o dobrą jakość efektów pracy grupy. Bierze aktywny udział w życiu klasy. Ocena celująca (6) – uczeń wykazuje się wiedzą i umiejętnościami na stopień bardzo dobry, ale ponadto dysponuje wiedzą dotyczącą wydarzeń aktualnych z kraju i świata. Samodzielnie korzysta z zasobów Internetu, tworzy projekty multimedialne, przygotowuje prezentację. Osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i pozaszkolnych. Bierze czynny udział w życiu szkoły, wykazuje się aktywną i prospołeczną postawą VI Ocenianie wspomagające: Uczeń może otrzymać „+" za: - aktywność na lekcji, - prace domowe o małym stopniu trudności, - pracę w grupach, - pomoce dodatkowe przyniesione na lekcję, - znajomość bieżących wydarzeń politycznych, społecznych i gospodarczych. Za trzy plusy uczeń otrzymuje ocenę bardzo dobrą. Uczeń może otrzymać „–"za: - brak pracy domowej - brak zeszytu, podręcznika lub innej pomocy, - brak aktywności na zajęciach. Za trzy minusy uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. VII Skala ocen 1. Zgodnie z WZO stosuje się skalę ocen od 1 do 6. 2. Ponadto znakiem plus (+) oceniana jest na bieżąco aktywność ucznia na lekcji. 3. Trzy znaki plus (+) równa się ocenie bardzo dobrej (5). 4. Brak przygotowania do lekcji zaznaczane jest minusem (-). Trzy minusy równają się ocenie niedostatecznej, przy czym nie jest to ocena wiedzy czy umiejętności, lecz jedynie informacja o pilności ucznia. 5. Nieoddanie w terminie pracy odnotowywane jest w dzienniku. Nieoddanie w terminie nie wpływa na ocenę pracy, o ile nauczyciel wyznaczył dodatkowy termin. Ponieważ jednym z podstawowych zadań szkoły jest wychowanie, wszelkie nieuczciwe formy oszustwa ze strony uczniów podczas sprawdzania wiedzy będą skutkowały oceną niedostateczną. KOPIOWANIE PRAC Z INTERNETU = PLAGIAT = OCENA NIEDOSTATECZNA VIII POPRAWIANIE OCEN 1. Uczeń ma prawo do poprawienia ocen, uzyskanych z dwóch wybranych sprawdzianów typu II w półroczu, w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od oddania sprawdzianów i nie później niż tydzień przed klasyfikacyjnym posiedzeniem rady pedagogicznej w terminie i trybie ustalonym przez nauczyciela przedmiotu. 2. Oceny ze sprawdzianów typu I i III nie podlegają poprawie. 3. Oceny uzyskane z innych form sprawdzania osiągnięć, uczeń może poprawić w terminie uzgodnionym z nauczycielem. 4. Przy poprawianiu prac klasowych i pisaniu ich w drugim terminie kryteria ocen nie zmieniają się. 5. Wszystkie sprawy sporne oraz nieujęte w PSO, rozstrzygane będą zgodnie z WSO oraz rozporządzeniami MEN. IX SPOSOBY DOSTOSOWANIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Wymagania na poszczególne oceny dla uczniów z dysfunkcjami ustala się w zależności od dysfunkcji oraz indywidualnych możliwości i potrzeb ucznia w oparciu o zalecenia przekazane przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną. Uczeń ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: Dysgrafia a. uczeń powinien siedzieć blisko nauczyciela, b. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), c. precyzyjne formułowanie poleceń, d. dopuszczenie pisma drukowanego oraz prac na komputerze, e. możliwość odczytania pracy domowej w przypadku niewyraźnego pisma, f. umożliwienie zaliczenia części materiału w formie ustnej. Dysleksja a. uczeń nie powinien głośno czytać przed całą klasą, b. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), c. precyzyjne formułowanie poleceń, d. wydłużenie czasu pracy z tekstem, e. jak najczęściej stosować środki wizualne i skojarzeniowe, f. monitorowanie stopnia rozumienia czytanego tekstu przez ucznia. Dysortografia a. monitorowanie pracy ucznia (notatki, ćwiczenia), b. precyzyjne formułowanie poleceń, c. poprawność ortograficzna nie wpływa na ocenę, d. umożliwienie zaliczenia części materiału w formie ustnej. Dostosowanie wymagań edukacyjnych oraz form i metod pracy do indywidualnych potrzeb ucznia słabowidzącego i słabosłyszącego na lekcjach wiedzy o społeczeństwie 1. Przy ocenie z prac pisemnych brać pod uwagę zawartość merytoryczną, a nie błędy wynikające z wady wzroku. 2. Opracowywać (w miarę możliwości) zagadnienia w postaci tabel, schematów, w celu lepszego zrozumienia pojęć. 3. Odwoływać się do modeli graficznych, rysunków. 4. Udostępniać teksty (np. testy sprawdzające wiedzę) w wersji powiększonej. 5. Zwracać uwagi na szybką męczliwość ucznia, związaną ze zużywaniem większej energii na patrzenie i interpretację informacji uzyskanych drogą wzrokową (wydłużać czas na wykonanie określonych zadań). 6. Umożliwić uczniowi korzystanie z kaset z nagraniami tekstów szkolnych. 7. Często zadawać pytania: „co widzisz?" w celu sprawdzenia i uzupełnienia słownego trafności doznań wzrokowych. 8. Uwzględnić wolniejsze tempo pracy. 9. Stosować większą czcionkę na sprawdzianach i kartkówkach, w miarę możliwości treść zadań tekstowych samemu głośno odczytywać na lekcji. Unikać zwartego tekstu, pisanego małą czcionką. 10.Umożliwić uczniowi stosowanie pomocy optycznych. 11.Umożliwić uczniowi korzystanie z komputera na lekcji i urządzeń elektronicznych wspomagających ucznia słabo widzącego i słabosłyszącego. 12.Przygotowując sprawdzian powiększać tekst, pamiętając, że niektóre czcionki są trudniejsze do czytania, między kolejnymi zadaniami pozostawić zwiększony odstęp, 13.Rozwiązując zadania tekstowe kierować ucznia do ważniejszych fragmentów tekstu, tych, które zawierają istotne dane. 14.Pozwolić korzystać z dużej ilości kartek, aby każde zadanie mogło być rozwiązane osobno,(wtedy łatwiej jest ocenić cały tok myślenia, a nie tylko wynik końcowy). 15.Pisać wyraźnie na tablicy. 16.Podać uczniowi jasne kryteria oceny prac pisemnych (wiedza, dobór argumentów, logika wywodu, treść, styl, kompozycja itd.). 17.Przeznaczać więcej czasu na prace pisemne, sprawdzać, czy uczeń skończył notatkę z lekcji, w razie potrzeby skracać wielkość notatek. 18.W przypadku trudności z odczytaniem pracy odpytać ucznia ustnie. 19.Pozwalać na wykonywanie prac na komputerze. 20.Nie wyrywać do natychmiastowej odpowiedzi, przygotować wcześniej zapowiedzią, że uczeń będzie pytany, uwzględniać trudności z zapamiętywaniem nazw, nazwisk, dat, w czasie odpowiedzi ustnych dyskretnie wspomagać, dawać więcej czasu na przypomnienie, wydobycie z pamięci nazw, terminów, dyskretnie naprowadzać. 21.Posadzić ucznia słabowidzącego i słabosłyszącego w ławce ze zdolnym uczniem, zrównoważonym emocjonalnie, który chętnie dodatkowo będzie pomagał mu np. szybciej otworzy książkę, wskaże ćwiczenie, pozwoli przepisać notatkę z zeszytu itp. 22.W czasie lekcji używać jak najczęściej pomocy wizualnych i tablicy. 23.Jeżeli pisanie z tablicy sprawia uczniowi słabowidzącemu i słabosłyszącemu duże trudności, można je zastąpić inną formą ćwiczeń w pisaniu: a. przepisywanie zdań z uzupełnieniem „luk" odpowiednimi wyrazami, b. sprawdzanie notatek ucznia i uzupełnianie ich. 24.Przy ocenie prac pisemnych ucznia nie należy uwzględniać błędów wynikających z niedowidzenia i niedosłuchu, one nie powinny obniżyć ogólnej oceny pracy. 25.Przy ocenie osiągnięć ucznia z wadą wzroku należy szczególnie doceniać własną aktywność i wkład pracy ucznia, a także jego stosunek do obowiązków szkolnych (systematyczność, obowiązkowość, dokładność). Kryteria oceniania na poszczególne stopnie: CELUJĄCY: wiedza na poziomie znacznie przekraczającym wymagania programowe, pełne rozumienie wiadomości programowych i na ich podstawie operowanie treściami programowymi, samodzielne i sprawne posługiwanie się wiedzą w teorii i praktyce, odpowiedzi ustne i pisemne świadczące o opanowaniu wiedzy we właściwym zakresie problemowym, swobodne operowanie faktami, dostrzeganie między nimi związków, ukazywanie związków między zjawiskami z różnych dziedzin życia, aktywność na lekcjach, systematyczność i pilność w nauce. BARDZO DOBRY materiał został opanowany we właściwym zakresie problemowym, samodzielne i sprawne posługiwanie się wiedzą w teorii i praktyce (odpowiedzi nie wychodzą poza obowiązujący program nauczania), duża szczegółowość w przedstawianiu faktów, podejmowanie samodzielnej oceny zjawisk i faktów, duża aktywność na zajęciach, w pracach pisemnych i w wypowiedziach ustnych właściwe używanie terminologii, systematyczność i pilność w nauce DOBRY materiał nie został w pełni opanowany i zrozumiany, materiał opanowany w zakresie podstaw programowych, w odpowiedziach ustnych lub pisemnych występują drobne błędy rzeczowe i merytoryczne, ograniczona umiejętność analizy problemu, poprawne stosowanie słownictwa i terminologii, poprawne rozumienie i stosowanie pojęć, poprawne przedstawianie związków przyczynowo-skutkowych, uczestnictwo w zajęciach lekcyjnych. DOSTATECZNY materiał został opanowany i zrozumiany w niewielkim stopniu, odpowiedzi ustne i pisemne tylko częściowo odpowiadają podstawowym zagadnieniom, zdarza się błędne używanie terminologii, sporadyczne używanie właściwych pojęć, brak własnej oceny wydarzeń, niesamodzielność i odtwórczość w pracach pisemnych i wypowiedziach ustnych, bierna postawa na zajęciach, w pracach pisemnych i wypowiedziach ustnych ubogie słownictwo. DOPUSZCZAJĄCY materiał został opanowany tyko w zakresie podstawowych wiadomości, poprawne rozumienie treści programowych przy znacznej pomocy nauczyciela, niewielkie umiejętności posługiwania się wiedzą w teorii i w praktyce, zaburzona umiejętność wskazywania związków przyczynowo-skutkowych, liczne błędy w rozumieniu i używaniu pojęć, ubogie słownictwo, pełne uproszczeń i nieścisłości, sporadyczna aktywność na lekcjach, sporadyczne przygotowywanie się do zajęć, odpowiedzi pisemne i ustne w dużej części nie na temat, NIEDOSTATECZNY materiał nie został opanowany nawet w zakresie wiadomości podstawowych, mimo znacznej pomocy nauczyciela, nieznajomość podstawowych faktów z wiedzy o społeczeństwie, brak umiejętności i stosowania wiedzy w teorii i praktyce, błędne rozumienie pojęć, złe ich stosowanie, prace pisemne i odpowiedzi ustne nie na temat, nie wypełnianie poleceń nauczyciela, brak odrobionych prac domowych, lekceważący stosunek do przedmiotu i nauczyciela, brak aktywności na lekcjach. Autorzy: T. Szymkiewicz, B. Mazur,

<urn:uuid:254c1cb3-3d2d-4d7c-8a18-a9a35ff1aad1>

finepdfs

3.224609

CC-MAIN-2024-30

http://kielecki.net/pdf/PZO_WOS.pdf

2024-07-13T00:57:51+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514459.28/warc/CC-MAIN-20240712224556-20240713014556-00422.warc.gz

15,590,160

0.99993

0.999977

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1795, 5821, 7216, 8840, 10711, 12448, 14074, 18633, 20080, 21545, 21582 ]

1

0

Sprawozdanie z działalności Gminnej Biblioteki Publicznej im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie za rok 2021 Gminna Biblioteka Publiczna im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie jest samodzielną jednostką organizacyjną gminy wpisaną do Rejestru Instytucji Kultury dnia 1 stycznia 2009 r. pod numerem 4. Biblioteka działa na mocy ustawy o bibliotekach z dnia 27 czerwca 1997 roku, ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz statutu nadanego przez organizatora. Do podstawowych zadań Biblioteki należy: - gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych ze szczególnym uwzględnieniem materiałów dotyczących Gminy Konstantynów, - zaspokajanie potrzeb oświatowych, kulturalnych i informacyjnych, głównie poprzez zapewnienie dostępu do materiałów bibliotecznych i informacji, - popularyzowanie literatury i czytelnictwa, - udostępnianie zbiorów bibliotecznych na miejscu oraz wypożyczanie do domu, - współpraca z innymi bibliotekami, szkołami i instytucjami kultury w zakresie rozwijania czytelnictwa i zaspokajania potrzeb oświatowych i kulturalnych społeczności lokalnej, - doskonalenie form i metod pracy bibliotecznej, - upowszechnianie wiedzy oraz nowych technologii w procesie edukacji i rozwoju osobistego. Podejmowane działania w 2021 r. nawiązywały do: - obchodów Roku Stanisława Lema. Rok 2021 to kolejny rok, w którym działania Biblioteki były uzależnione od wytycznych zawartych w Rozporządzeniach Rady Ministrów i rekomendacjach Biblioteki Narodowej dotyczących funkcjonowania bibliotek podczas pandemii. W ciągu roku biblioteka była czynna dla czytelników przez 250 dni. Nadal nie prowadzono cyklicznych zajęć i spotkań z czytelnikami, zapewniono rękawice jednorazowe i środki do dezynfekcji oraz utrzymano trzydniową kwarantannę zwracanych książek. GROMADZENIE I OPRACOWANIE ZBIORÓW Podstawowym czynnikiem warunkującym pracę w bibliotece jest księgozbiór, który jest bezpłatnie dostępny dla wszystkich, którzy pragną z niego skorzystać. Gromadzenie zbiorów odbywa się poprzez zakup nowości książkowych oraz jako dary. Podstawowym źródłem finansowania jest dotacja organizatora, a od jej wysokości uzależniona jest dotacja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Znaczna część środków na zakup księgozbioru to nagrody jakie Biblioteka zdobywa w konkursach dedykowanych bibliotekarzom. 1. Księgozbiór Wpływy W roku 2021 ogółem przybyło 1026 woluminów na kwotę 12 733,67 zł w tym: a) zakupione ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego - 209 wol. na kwotę 5 000,00 zł b) z dotacji organizatora - 287 wol. na kwotę 6 099,74 zł c) z Fundacji Orlen w ramach programu grantowego „Moje Miejsce na Ziemi" - 50 wol. na kwotę 1 157,43 zł c) nagroda w konkursie dla bibliotekarzy „Ocalić od zapomnienia" - 32 audiobooki na kwotę 531,58 zł d) pozyskano dary książkowe - 480 wol. Ubytki W 2021 r. nie dokonywano selekcji księgozbioru. Stan księgozbioru na 31 grudnia 2021 roku 14 304 wol. w tym: literatura dla dzieci i młodzieży – 4 804 wol., literatura dla dorosłych 5 983 wol., literatura popularno-naukowa – 3 517 wol. Zbiory audiowizualne - 175 szt. (przybyło 32 szt.) Zbiory specjalne - 5 szt. (gry planszowe) Czasopisma W 2021 r. w bibliotece były dostępne 4 tytuły czasopism, w tym: - 1 tytuł z prenumeraty: Kraina Bugu - 3 tytuły bezpłatne: Gmina Konstantynów, Gościniec Bialski, Przegląd Prawosławny Zbiory regionalne W dalszym ciągu pozyskiwane są i opracowywane materiały regionalne w postaci książek, czasopism, wycinków prasowych, rękopisów, fotografii, pocztówek i dokumentów życia społecznego. 2. Czytelnicy W ciągu roku 2021 zarejestrowano 494 czytelników wzrost o 9% w stosunku do roku 2020, wzrost o 17% w stosunku do roku 2019, wzrost o 30% w stosunku do roku 2018. Czytelnicy korzystający z biblioteki w Konstantynowie - 430 osób, czytelnicy zarejestrowani w punktach bibliotecznych - 64 osoby w tym czytelnicy: do 5 lat – 75 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 6-12 lat – 136 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 13-15 lat – 29 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 16-19 lat – 21 os. (spadek w stosunku do roku 2020) 20-24 lat – 20 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 25-44 lat – 109 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) 45-60 lat – 47 os. (spadek w stosunku do roku 2020) pow. 60 lat – 57 os. (wzrost w stosunku do roku 2020) Ogółem zarejestrowano w bibliotece wszystkich /?odwiedzin – 5957 osób (około 23 osób dziennie – wzrost o 9,5% w stosunku do roku 2020) Odwiedziny czytelników - 3 465 razy. Wypożyczono ogółem – 9 349 książek (19 książek/czytelnika w roku), 144 czasopism, 81 zbiory specjalne (audiobooki). DZIAŁALNOŚĆ KULTURALNO – OŚWIATOWA I INFORMACYJNA 1. Konkursy Głównym celem konkursów dedykowanych dla bibliotek i ich użytkowników jest rozwój kultury i czytelnictwa, a także rozwijanie i zacieśnianie współpracy biblioteki ze środowiskiem lokalnym, dokumentowanie historii lokalnej poprzez spisywanie wspomnień, pozyskiwanie dokumentów, fotografii i innych materiałów związanych z regionem oraz włączanie się w obchody i jubileusze. Konkursy zewnętrzne dla bibliotek: * Ranking bibliotek organizator: Instytut Książki i Rzeczpospolita. Celem rankingu Instytutu Książki i Rzeczpospolitej jest nagrodzenie najlepszych bibliotek w Polsce, doceniając w ten sposób zaangażowanie samorządów, które uznały, że dobrze działająca biblioteka publiczna jest najlepszym sposobem zapewnienia wszystkim mieszkańcom bezpłatnego dostępu do kultury, literatury, wiedzy i nowych mediów. Nasza biblioteka uplasowała się na 319. miejscu na 837 bibliotek z Polski startujących w rankingu. Rok 2020 - 423. miejsce na 816 bibliotek Rok 2019 - 569. miejsce na 761 bibliotek Rok 2018 - 549. miejsce na 733 bibliotek Rok 2017 – 443. miejsce na 644 bibliotek Organizatorzy oceniają m.in. powierzchnię bibliotek i filii w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, godziny otwarcia biblioteki, zatrudnienie, jaki procent w wydatkach bieżących gminy stanowiły dotacje podmiotowe i celowe dla biblioteki, wielkość księgozbioru w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, wielkość księgozbioru nabytego w ciągu ostatnich 10 lat jako procent całego zbioru i zakupione nowe książki. Punkty przyznawano m.in. za dostępne dla czytelników tytuły prasowe, dostęp do nowych mediów oraz udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, a także działania dodatkowe: np. funkcjonujące przy bibliotece kółka czytelnicze, artystyczne i literackie czy ilość zorganizowanych wydarzeń promujących czytelnictwo. * Moja miejscowość w pamięci mieszkańców XVII edycja powiatowego konkursu o tematyce regionalnej z cyklu Ocalić od zapomnienia, organizowana przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Białej Podlaskiej oraz Starostwo Powiatowe w Białej Podlaskiej. Za pracę o Zakalinkach Biblioteka zdobyła II miejsce w konkursie i otrzymała 750,00 zł na zakup zbiorów bibliotecznych. Projekty, programy grantowe, konkursy dotacyjne * „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025" Priorytet 1: Poprawa oferty bibliotek publicznych. Kierunek interwencji 1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych. Operatorem Programu jest Biblioteka Narodowa. Dzięki udziałowi w programie zakupiono zbiory biblioteczne na kwotę 5 000,00 zł (wysokość dotacji zależała od wielkości wkładu własnego biblioteki ubiegającej się o dotację oraz do której grupy „zamożności" zakwalifikowana jest gmina). Wartość projektu – 11 000,00 zł (wkład własny – 5 000,00 zł) Termin realizacji projektu: wkład własny od 01.01.2020 r. do 30.11.2021, dotacja od 03.06.2020 r. do 30.11.2020 r. * Moje miejsce na Ziemi Program grantowy PKN ORLEN przeznaczony dla społeczności lokalnych, w którym darczyńcą jest Fundacja ORLEN. Kontynuacja realizacji wniosku pt. „Biblioteka Mobilna. Z książką do każdego" Wartość projektu – 15 000,00 zł (wkład własny – 0,00 zł) Termin realizacji projektu: od 01.06.2020 r. do 30.06.2021 r. * Partnerstwo dla książki Program MKiDN, instytucja zarządzająca – Instytut Książki. Wniosek pt. „Z książką nieustannie. Gamifikacja w rozwoju czytelnictwa." otrzymał dofinansowanie w kwocie 9 300,00 zł Wartość projektu – 12 894,96 zł (wkład własny –3 594,96 zł) Termin realizacji projektu: od 22.03.2021 r. do 31.12.2021 r. W ramach realizacji zadania zorganizowano: Spotkania autorskie 1. z Joanną Olech – 19 sierpnia 2021 r. 2. z Tomaszem Samojlikiem – 7 września 2021 r. 3. z Agnieszką Mielech – 30 listopada 2021 r. 4. z Moniką Oworuszko – 9 grudnia 2021 r. Wycieczki Edukacyjne 1. Lublin – 9 sierpnia 2021 r. – uczestnicy odwiedzili dwie biblioteki publiczne: „BIOtekę" na Al. Racławickich i „Bibliotekę Na Poziomie" na ul. Sławin. Nowoczesne i przyjazne przestrzenie zachęcały do dłuższego pozostania wśród książek. Pojawiły się także myśli o bibliotece marzeń w Konstantynowie. Uczestnicy wycieczki mogli także śledzić start kolarzy na trasę wyścigu Tour de Pologne 2021, spacerować po Ogrodzie Botanicznym i ochłodzić się przy fontannach na Placu Litewskim. Uczestnicy wycieczki edukacyjnej zebrali kilkadziesiąt kilogramów suchej karmy dla psów, którą przekazali do Schroniska AZYL w Białej Podlaskiej. 2. Biała Podlaska - 28 grudnia 2021 r. – Drukarnia „Arte" – uczestnicy mieli okazję zobaczyć jak wygląda (i z jakimi zapachami związana jest) praca drukarza, zapoznać się z pracą maszyn wykorzystywanych podczas procesu powstawania książek. 3. Biała Podlaska - 29 grudnia 2021 r. - grudniowe popołudnie uczestnicy spędzili oglądając zbiory Muzeum Południowego Podlasia oraz poznając Bibliotekę Akademicką PSW (gdzie pracownicy biblioteki przekazali im cenne informacje i przygotowali wiele aktywności). Program lojalnościowy Uczestnicy, ze względu na wiek, mieli do dyspozycji dwa rodzaje kart: dzieci 012 lat oraz 13-18 lat, na których były 32 różne propozycje (lektury i aktywności tj. spotkania autorskie i wycieczki edukacyjne), za które uczestnik otrzymywał naklejkę, a po uzupełnieniu całej karty - dyplom i upominek. Nie wszyscy uczestnicy ukończyli zabawę w 2021 r., więc nadal jest kontynuowana, a wielu uczestników, którzy ją ukończyli ponownie przystępuje do programu lojalnościowego. * Równać Szanse 2020 Regionalny Konkurs Grantowy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności prowadzony przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży. Projekt pt. „Równać szanse – zdobywamy szczyty, pokonujemy góry" otrzymał dotację w kwocie 8 500,00 zł. Wartość projektu – 10 780,00 zł (wkład własny –2 28 0,00 zł) Termin realizacji projektu: od 01.02.2021 r. do 31.07.2021 r. W projekcie wzięło udział 12 uczestników w wieku 13-19 lat. W ramach projektu odbyło się: - 27 spotkań uczestników, - spotkanie wyjazdowe do Gnojna, - udział uczestników w akcji Operacja Czysta Rzeka, -1 spotkanie ze specjalistami - Zdobywcami Korony Gór Polski, - udział uczestników w Rodzinnym Pikniku w Konstantynowie, -2 wyjazdy studyjne, podczas których uczestnicy m.in. zdobywali szczyty wchodzące w skład Korony Gór Polski (pięciodniowy - zdobyto Orlicę (Góry Orlickie), Jagodną (Góry Bystrzyckie), Waligórę (Góry Kamienne) i Szczeliniec Wielki (Góry Stołowe) oraz czterodniowy - zdobyto Łysicę (Góry Świętokrzyskie), Mogielicę (Beskid Wyspowy) i Lubomir (Beskid Makowski), - wystawa zdjęć z przebiegu projektu. Młodzież przez czas trwania projektu prowadziła kronikę oraz utworzyła profil na fb "Zdobywcy KGP Konstantynów - Młodzi i Góry" – na którym zamieściła 32 posty z przebiegu projektu. Po zakończeniu projektu z inicjatywy uczestników powstał w Bibliotece Klub Młodzi i Góry, do którego mogą należeć wszyscy chętni. * Sieć na kulturę w podregionie bialskim Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa, działanie 3.2 „Innowacyjne rozwiązania na rzecz aktywizacji cyfrowej" W ramach projektu: -2 pracowników Biblioteki uczestniczyło w 3-dniowym szkoleniu w systemie zdalnym. - 6 uczestników w wieku 10-14 lat wzięło udział w zajęciach w systemie zdalnym pt. „Projektowanie graficzne z wykorzystaniem aplikacji cyfrowych" 31 godz. (od 12.08.2021 do 27.08.2021) - 8 uczestników w wieku 11-18 lat wzięło udział w zajęciach w systemie zdalnym pt. „Projektowanie i realizacja serwisów internetowych oraz gier mobilnych" - 31 godz. (od 29.06.2021 do 23.07.2021) Wszyscy uczestnicy zajęć otrzymali zaświadczenia potwierdzające udział w zajęciach, a Biblioteka sprzęt komputerowy - 6 laptopów Gateway . * Kinder Mleczna Kanapka Przerwa na wspólne czytanie Dzięki głosowaniu internetowemu, uzyskując 19 miejsce po oddanych na naszą Bibliotekę 12 664 głosach, zdobyliśmy zestaw 51 książek dla najmłodszych czytelników o wartości 1 000,00 zł oraz papierowy teatrzyk obrazkowy Kamishibai. * Mała książka Wielki Człowiek Nasza Biblioteka uczestniczy od początku w ogólnopolskiej akcji Instytutu Książki, w 2021 r. ruszyła IV edycja programu, w którym najmłodsi czytelnicy otrzymują wyprawki czytelnicze, które składają się z książki dla dziecka „ Pierwsze czytanki dla…", broszury dla rodziców „Książką połączeni" pozycja pomagająca zrozumieć, jak ważną sprawą w życiu dziecka i prawidłowym jego rozwoju jest rozbudzenie zamiłowania do lektury oraz jak niedoceniany jest wspólnie spędzony czas na czytaniu i poznawaniu. Czytelnik otrzymuje też Kartę Małego Czytelnika do zbierania naklejek podczas kolejnych wizyt w bibliotece. Dzięki realizacji projektu przez wszystkie edycje zauważamy wzrost liczby czytelników w grupie objętej programem. Projekt nie wymaga finansowego wkładu własnego. * Wakacyjna AktywAKCJA Program grantowy edukacyjno-sportowy Fundacji Polskiego Funduszu Rozwoju skierowany do dzieci i młodzieży w okresie wakacji - wniosek biblioteki nie został zakwalifikowany (dofinansowano 53 z 1500 wniosków). * Kultura dostępna Program MKiDN, instytucja zarządzająca – Narodowe Centrum Kultury. Wniosek pt. „Przystanek Biblioteka." W trakcie oceny. Wartość projektu – 19 500,00 zł (wkład własny –4 000,00 zł) Termin realizacji projektu: od 22.03.2021 r. do 31.12.2021 r. 2. Działania skierowane do czytelników * Kodowanie w bibliotece W roku 2021 r. ze względu na obowiązujące obostrzenia sanitarne nie prowadzone były grupowe zajęcia cykliczne. Odbyły się tylko jedne zajęcia z kodowania (dla kl. I ze Szkoły Podstawowej w Konstantynowie), natomiast czytelnicy mogli bez przeszkód korzystać ze sprzętu indywidualnie (tablety, roboty Photon) * Lekcje biblioteczne W listopadzie odbyły się 2 lekcje biblioteczne dla klas IV ze Szkoły Podstawowej w Konstantynowie. * Dyskusyjny Klub Książki DKK działa w ramach wspólnego programu Instytutu Książki i WBP im. Hieronima Łopacińskiego. Klub liczy 6 stałych członków. W 2021 r. odbyły się 3 spotkania klubowiczów. * Noc bibliotek pt. Czytanie wzmacnia Noc Bibliotek to wielkie święto bibliotek i czytania – ogólnopolska akcja w niekonwencjonalny sposób zachęca do korzystania z zasobów bibliotek, które są zawsze otwarte i dostępne dla osób w każdym wieku, łącząc ludzi są lokalnymi centrami żywej kultury i edukacji. Tegoroczną Noc Bibliotek rozpoczęliśmy od przygotowania sejfu na rozpraszacze - telefony komórkowe. Następnie zastanawialiśmy się co czytanie może wzmacniać. Potem wybraliśmy 4 elementy: Koncentrację, pamięć, słownictwo i wyobraźnię. Podczas całej nocy sprawdzaliśmy w jakim stopniu mamy te elementy wzmocnione, pomógł w tym nam też film "Operacja Człowiek w czerni". Podczas nocy w bibliotece opiekę i zajęcia zapewniono 13 młodym czytelnikom. *Cała Polska czyta dzieciom W ramach ogólnopolskiej akcji odbyło się czytanie w Przedszkolu w Komarnie Kolonii. * Wystawa zdjęć „Równać szanse zdobywamy szczyty, pokonujemy góry" W przestrzeni Biblioteki zostały wyeksponowane zdjęcia zrobione podczas realizacji projektu Równać szanse 2020. * Klub Kolekcjonerów i Kolekcjonerów Pocztówek Członkowie klubów nie spotkali się w 2021 r. * Klub Genealogiczny Osoby należące do Klubu służą pomocą i radą na zasadzie wymiany doświadczeń wszystkim, którzy pragną poznać historię swojej rodziny. Odbyły się 2 spotkania klubu. * Klub Młodzi i Góry 19 osób wzięło udział w wyjeździe do Walimia w Sudetach (11-14 listopada 2021 r.). Zdobyto Wielką Sowę (Góry Sowie), Chełmiec (Góry Wałbrzyskie) i Skopiec (Góry Kaczawskie). Uczestnicy odwiedzili też: Rezerwat Przyrody Góry Choiny, Zamek Grodno i zaporę na Jeziorze Bystrzyckim, Sztolnie Walimskie Riese i Kolorowe Jeziorka. Koszt wyjazdu ponosili uczestnicy. * spotkania grup zorganizowanych i spontaniczne spotkania czytelników W bibliotece odbywają się spotkania Kolegium Redakcyjnego Rocznika Konstantynowskiego i członków SPZK. Cieszy nas obecność dzieci i młodzieży, którzy spontanicznie przychodzą by porozmawiać lub pograć w gry planszowe. * Zaduszki Historyczne „Żeby Polska była Polską" Wspólnie z Gminnym Centrum Kultury zorganizowano 6 listopada Zaduszki Historyczne poświęcone Bohaterom walczącym o Niepodległość. * Rodzinny Piknik W niedzielę 30 maja Biblioteka przygotowała swoje stoisko podczas Rodzinnego Pikniku zorganizowanego przez GCK, który w parku przed pałacem Platerów zgromadził wielu uczestników. Na naszym stoisku można było zapisać się do Biblioteki oraz wypożyczyć książki. Najmłodsi mogli przystąpić do projektu Mała Książka Wielki Człowiek. Przygotowaliśmy też miejsce, w którym można było pograć w gry planszowe lub wziąć udział w quizie o polskich górach, który przygotowali uczestnicy projektu Równać Szanse. * Kody Legimi Przekazaliśmy czytelnikom 34 miesięcznych kodów Legimi, która jest obecnie największą bazą e-booków i audiobooków w Polsce. Kody udostępniła nam Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. * Rok 2021 Rokiem Stanisława Lema Wyeksponowano i polecano czytelnikom książki autorstwa Stanisława Lema. W programie lojalnościowym z projektu Z książką nieustannie uwzględniono twórczość pisarza, a szata graficzna kart lojalnościowych i grafika na torbach dla czytelników nawiązywała do twórczości Stanisława Lema. Podczas wycieczki do Lublina w BIOtece nasi czytelnicy obejrzeli wystawę dotyczącą tego wielkiego polski pisarza gatunku hard science fiction, filozofa i futurologa. 3. Współpraca z organizacjami i instytucjami Jako pracownicy Biblioteki doceniamy każdą formę współpracy ze środowiskiem lokalnym: Gminne Centrum Kultury, Urząd Gminy Konstantynów, Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Konstantynowskiej, Zespół Szkolno-Przedszkolny w Konstantynowie, Zuchy i harcerze z drużyn z Konstantynowa, Warsztat Terapii Zajęciowej w Konstantynowie oraz Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej i Biblioteki Powiatu Bialskiego oraz przedsiębiorcy z Konstantynowa i osoby prywatne. 4. Planowanie i sprawozdawczość Sporządzane są sprawozdania z działalności i wypełniane ankiety dotyczące wszystkich aspektów prowadzonych działań i funkcjonowania placówki. W 2021 sporządzono 36 sprawozdań i ankiet dla: - MBP w Białej Podlaskiej – sprawozdania kwartalne, półroczne i roczne (opisowe i statystyczne), - WBP im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie– sprawozdania kwartalne, półroczne i roczne z działalności DKK, - Biblioteka Narodowa – wniosek o dotację na zakup nowości książkowych, umowa i raport z wykonania zadania, - GUS – sprawozdanie roczne K-03, sprawozdanie o dostępności - UG – sprawozdanie roczne i międzysesyjne z działalności, - SBP (Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich) – Analiza Funkcjonowania Bibliotek – sprawozdanie roczne - organizatorzy akcji, grantów i projektów – sprawozdania i raporty po ich zakończeniu. KADRA Bibliotekarze – 1osoba - 1etat ,1 osoba – 3/4 etatu, Bibliotekarz mobilny – 1 osoba – 1/5 etatu Księgowość –1 osoba – 1/8 etatu Pracownik gospodarczy/Kasa –1 osoba – ¼ etatu Szkolenia i podnoszenie kwalifikacji Pracownicy GBP im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie w roku 2021 uczestniczyli w 2 szkoleniach stacjonarnych oraz 31 w formule on-line w czasie 192 godz. Od 01.10.2021 do 23.12.2021 r. codziennie od godz. 9.00 do 12.00 w Bibliotece odbywało praktyki dwóch uczestników Warsztatu Terapii Zajęciowej. Wzięli też udział w wycieczkach edukacyjnych do drukarni, muzeum i Biblioteki Akademickiej w Białej Podlaskiej organizowanych w ramach projektu Z książką nieustannie. Inwestycje Zamówiono wykonanie regałów bibliotecznych na kwotę 8 600,00 zł. PROMOCJA BIBLIOTEKI Kontynuowane są prace nad tworzeniem bazy danych w katalogu elektronicznym. Na koniec 2021 r. w bazie elektronicznej było wprowadzonych 9 907 opisów co stanowi 69,26% księgozbioru. Gminna Biblioteka Publiczna im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie posiada profil na portalu społecznościowym Facebook, który umożliwia kontakt z czytelnikami i innymi bibliotekarzami z całej Polski, a także jest miejscem do zamieszczania informacji o podejmowanych działaniach oraz prezentacji dorobku i zbiorów biblioteki. W 2021 r. zamieszczono 144 posty. Na portalu społecznościowym Facebook ma także profil Klub Genealogiczny (nazwa użytkownika Klub Genealogiczny ) oraz Klub Młodzi i Góry (nazwa użytkownika Zdobywcy KGP Konstantynów Młodzi i Góry). *** Biblioteka od zawsze była przestrzenią otwartą dla społeczeństwa, miejscem powszechnego dostępu do kultury, wiedzy, informacji i technologii, miejscem sprzyjającym budowaniu i rozwijaniu kapitału ludzkiego i chcemy by taka pozostała - przestrzenią otwartą dla społeczeństwa. „Nigdy nie zadawalać się zrobionym, zawsze iść dalej" S. Lem: „Astronauci" Beata Łyczewska Dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej im. Kajetana Sawczuka w Konstantynowie

<urn:uuid:2469b2a7-6e08-47f3-b49f-645dfda72b22>

finepdfs

2.001953

CC-MAIN-2022-40

https://gbpkonstantynow.naszabiblioteka.com/pliki/plik/sprawozdanie-z-dzialalnosci-za-rok-2021-1658856109.pdf

2022-09-27T11:13:00+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335004.95/warc/CC-MAIN-20220927100008-20220927130008-00115.warc.gz

306,114,871

0.999845

0.999902

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1384, 2906, 3754, 5143, 6929, 8495, 10333, 12325, 13787, 15502, 16932, 18679, 20132, 21519 ]

1

0

PROTOKÓŁ z przeprowadzonych konsultacji społecznych projektu uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 20212024" I.Nazwa i adres jednostki: Urząd Miejski w Toszku ul. Bolesława Chrobrego 2, 44-180 Toszek II.Podstawa prawna przeprowadzania konsultacji: 1) Uchwała Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r. w sprawie: szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji zmienionej uchwałą nr XLVII/390/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 16 maja 2018 r.; 2) Uchwała Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. 3) Zarządzenie nr 0050.6.2022 Burmistrza Toszka z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024" III. Przedmiot konsultacji: 1) Konsultacje społeczne nad projektem uchwały w w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024",ogłoszone Zarządzeniem nr 0050.6.2022 Burmistrza Toszka z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych projektu uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024. IV.Termin przeprowadzenia konsultacji: Konsultacje społeczne w przedmiotowej sprawie trwały: od dnia 12 stycznia 2022 r. do dnia 19 stycznia 2022 r. włącznie , co jest zgodne z: 1) § 5 ust. 1 Uchwały Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r.w sprawie szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów uchwał Rady Miejskiej w Toszku, gdzie termin wyrażenia opinii przez organizacje/podmioty wynosi 14 dni od daty poddania go konsultacjom; 2) Uchwałą Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 rw sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. V. Tryb przeprowadzenia konsultacji społecznych: 1) Konsultacje społeczne przeprowadzono poprzez umieszczenie projektu uchwały na stronie internetowej www.toszek.pl – zakładka w Biuletynie Informacji Publicznej– zakładka „Konsultacje społeczne" oraz na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Miejskiego w Toszku. 2) Konsultacje społeczne przeprowadzono w formie pisemnej poprzez: przyjmowanie uwag i propozycji na „Formularzu zgłaszania uwag i propozycji o projekcie stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia; 1/2 przyjmowanie uwag i opinii na „Formularzu zgłaszania uwag i opinii o projekcie uchwały stanowiącym załącznik nr 2 do niniejszego zarządzenia; VI. Przebieg konsultacji: Żadna z organizacji pozarządowych/podmiotów nie złożyła opinii, ani uwag oraz żaden z mieszkańców nie wyraził opinii odnośnie projektu uchwały „w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024. Niniejszy protokół podlega: 1) przekazaniu Radzie Miejskiej w Toszku – w wykonaniu § 8 Uchwały Nr XLV/369/2018 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 26 marca 2018 r. w sprawie szczegółowego sposobu konsultowania z organizacjami pozarządowymi podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie projektów uchwał Rady Miejskiej w Toszku, wynik protokołu podlega odczytaniu na Sesji Rady Miejskiej w Toszku, podczas której procedowany będzie projekt uchwały w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu Gminy Toszek osobom fizycznym oraz wspólnotom mieszkaniowym, na cele związane z realizacją "Programu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Toszek na lata 2021-2024.", poddany konsultacjom społecznym, 2) podaniu do publicznej wiadomości poprzez jego umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej w wykonaniu § 7 ust. 1 i 2 Uchwały Nr XXVIII/302/2013 Rady Miejskiej w Toszku z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie: zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Toszek. Zatwierdzam BURMISTRZ /-/ dr inż. Grzegorz Kupczyk /data i podpis Burmistrza lub osoby upoważnionej/ Protokół sporządził: Mariusz Poloczek Inspektor w Referacie Inwestycji, Spraw Komunalnych i Planowania Przestrzennego Urzędu Miejskiego w Toszku tel. 032/2378031 m.poloczek@toszek,pl /-/ Mariusz Poloczek ……………………………………. /podpis pracownika merytorycznego/ 2/2

<urn:uuid:ea33016c-8c3d-4313-9346-356bc4e1a7d3>

finepdfs

1.195313

CC-MAIN-2022-33

https://bip.toszek.pl/download/attachment/28641/protokol-z-przeprowadzonych-konsultacji-spolecznych_styczen_22.pdf

2022-08-07T16:01:00+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882570651.49/warc/CC-MAIN-20220807150925-20220807180925-00103.warc.gz

156,298,248

0.999894

0.999892

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3464, 5498 ]

3

1

Muzyczny Frankfurt i Moguncja przed świętami Rieslingi, świąteczny jarmark i opera W mikołajkowy weekend zapraszamy na muzyczno-przedświąteczny wyjazd do Frankfurtu i Moguncji. Znany z prześiadkowego lotniska Frankfurt jest nie tylko stolicą niemieckiej finansjerii oraz siedzibą banku europejskiego. To położone nad Menem miasto może poszczycić się ciekawymi kolekcjami sztuki oraz uroczą starówką, na obszarze której odbywa się jeden z najstarszych i najsłynniejszych jarmarków bożonarodzeniowych w Niemczech. Podczas pobytu poczujemy świąteczny klimat, wypijemy grzane wino pod największą choinką w Niemczech, a wieczorami posłuchamy muzyki w tamtejszych teatrach i salach koncertowych. Dodatkową atrakcją będzie pobyt w słynącej z katedry i Jana Gutenberga Moguncji. DZIEŃ 1 HESKIE WINA I SZCZĘŚLIWY PUZON Rano przeleciemy bezpośrednimi lotami z Polski do Frankfurtu (dostępne opcje: z Warszawy 9.35–11.30 oraz z Krakowa 10.20–12.05). Po przyjeździe do centrum miasta zjemy wspólny lunch, podczas którego zapoznamy się z lokalnymi winami z regionu Hesji Nadreńskiej. Bezpośrednio po obiedzie zakwaterujemy się w butikowym hotelu położonym między starówką, a współczesną dzielnicą, w której znajduje się siedziba nowej opery. Po rozpakowaniu i odpoczynku wybierzemy się na pierwszy spacer po starym mieście, a następnie dotrzymy do siedziby Orkiestry Symfonicznej Heskiego Radia, która jest najstarszą tego typu instytucją muzyczną w Niemczech. Tego wieczoru wysłuchamy koncertu „Happy Trombone”, w programie którego znajdą się: suita Peer Gynt Edwarda Griega, piąta symfonia Dworzaka oraz koncert na puzon i orkiestrę napisany przez duńskiego kompozytora Launy Grøndahla. Po koncercie chętni będą mogli wybrać się na krótki spacer na terenie świątecznego jarmarku i skosztować tradycyjnego jabłkowego grzanego wina. Najważniejsze atrakcje: » Zrób zakupy na najstarszym jarmarku świątecznym w Niemczech » Zachwyc się dziełami Vermeera, Botticellego i Holbeina w galerii malarstwa » Stań pod największą choinką świąteczną w Niemczech » Zobacz przedstawienie verdiowskiego Makbeta w Neue Oper » Podziwiaj jedną z siedmiu cesarskich katedr w Moguncji DZIEŃ 2 CESARSKA MOGUNCJA I POCZĄTKI DRUKARSTWA Przed południem wybierzymy się wraz z lokalnym przewodnikiem na spacer po najważniejszych zabytkach Frankfurtu. Odwiedzimy między innymi dom, w którym mieszkał Goethe oraz katedrę, która od 1376 roku była miejscem wyboru króla niemieckiego, a do końca XVIII wieku koronowano tu niemieckich cesarzy. Następnie przejedziemy do położonej nad Renem Moguncji. Pobyt w tym pamiętającym czasy rzymskie miejsce zacznijmy od degustacji win reńskich w miejscowej enotece. Po przerwie na lunch we własnym zakresie zwiedzimy najważniejsze obiekty w mieście – monumentalną romańską katedrę oraz muzeum drukarstwa upamiętniające pracującego tu Jana Gutenberga. Pobyt w Moguncji zakończymy kolacją degustacyjną w słynącej z wytwornej kuchni oraz szerokiego wyboru win restauracji Heiliggeist. Ten założony w 1863 roku lokal urządzony jest w średniowiecznych murach najstarszego publicznego szpitala w Niemczech. Po kolacji wrócimy do Frankfurta na nocleg. DZIEŃ 3 OBRAZ VERMEERA I OPERA VERDIEGO Ten dzień przeznaczymy na kontemplację sztuki. Zacznijmy od wizyty w najważniejszej galerii malarstwa w mieście – w Städel Museum. O zgromadzonych tu obrazach Vermera, Botticellego, Holbeina i innych europejskich twórców opowie historyk sztuki. Następnie zjemy wspólny obiad w położonej przy muzeum restauracji prowadzonej przez znanego niemieckiego szefa kuchni – Patrcka Grossmayera. Po przerwie chętni będą mogli przedłużyć wizytę w muzeum i zobaczyć czasową wystawę „Amsterdam Rembrandta”, na której zgromadzone będzie kilkadziesiąt dzieł holenderskiego mistrza. Popołudnie przeznaczymy na zakupy na świątecznym jarmarku oraz na odpoczynek i przygotowanie się do wyjścia do teatru. Wieczorem czeka nas kolejna muzyczna uczta – w budynku Neue Oper zobaczymy Makbeta skomponowanego przez Giuseppe Verdiego. Ta monumentalna, niezwykle mroczna w treści jak i w warstwie muzycznej opera uznawana jest za jedno z najbardziej dojrzałych dzieł mistrza z Parmy. Nocleg we Frankfurcie. DZIEŃ 4 CESARSKA KATEDRA I KRÓLEWSKIE ZAKUPY Przed południem chętni będą mogli wybrać się na nabożeństwo do cesarskiej katedry, ostatnie zakupy oraz spacer wśród jarmarcznych stoisk. Po wykwaterowaniu z hotelu, przejdziemy na wspólny lunch, który zjemy w położonej przy starówce restauracji. Następnie odbierzemy bagaże i przejedziemy na lotnisko. Wylot do Warszawy planowany jest na 16.20, a do Krakowa na 17.15. Gwarantujemy: - przeżytą na trasie Warszawa – Frankfurt – Warszawa albo Kraków – Frankfurt – Kraków; - przejazdy na miejscu; - zakwaterowanie – 3 nocegi w pokojach dwuosobowych w hotelach o standardzie 4* (pokoje jednoosobowe za dopłatą 350 EUR); - wyżywienie 2 razy dziennie: śniadania i obiady lub kolacje (w zależności od programu); - wino do obiadów/kolacji w ilości ok. ½ butelki na osobę; - wizyty i degustacje zgodnie z programem; - bilety wstępu do zwiedzanych obiektów; - opiekę pilota-spezjalisty winiarskiego podczas całej wycieczki; - opiekę przewodników we Frankfurcie i Moguncji; - bilet na spektakl operowy Makbet; - materiały informacyjne; - ubezpieczenie KL, NNW i Bagaż. Dodatkowo płatne: - pokój jednoosobowy 350 EUR; - posiłki, napoje oraz świadczenia niewymienione w ofercie; - zwyczajowe napoiki – około 40 EUR/os.; - bilety wstępu do obiektów niewymienionych w programie. Uwaga: organizator zastrzega sobie prawo do zmiany kolejności realizacji poszczególnych punktów programu.

dfc20391-0f53-43e4-90d8-e086ed1bcea0

finepdfs

1.237305

CC-MAIN-2024-46

https://podrozezwinem.pl/wp-content/uploads/2024/07/Frankfurt_2025.pdf

2024-11-06T02:43:58+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027906.34/warc/CC-MAIN-20241106003436-20241106033436-00605.warc.gz

424,151,567

0.999869

0.999866

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 2156, 5589 ]

1

0

Artykuł został opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. KURJER PORANNY Warszawa, dnia 25 Grudnia (7 Stycznia) 1902/3 r. Co słychać nowego? ~ Wzmocnienie nadzoru prokuratorskiego. „Praw. Wiest.” (nr 278) zamieszcza Najwyższą zatwierdzoną uchwałę Rady Państwa co do wzmocnienia nadzoru prokuratorskiego w niektórych izbach sądowych i sądach okręgowych, jak również powiększenia etatu tymczasowej kancelarii przy ministerium sprawiedliwości w wydziale spraw karnych szczególnej wagi. W myśl tej uchwały będzie utworzonych 69 nowych posad podprokuratorskich sądów okręgowych. (...) Reforma powyższa powiększy wydatki skarbu Państwa o 229 tys. rub. rocznie i wchodzi w życie częściowo już z d. 14 b. m. w całej zaś rozciągłości stopniowo w ciągu r. b., według uznania ministra sprawiedliwości. ~ Nowy kodeks cywilny. Prezes komisji pracującej nad projektem nowego kodeksu cywilnego przesłał przed pół rokiem do warszawskiego sądu okręgowego 5 egzemplarzy opracowanych już II i III księgi trzy projekty prosząc o zebranie od wybitniejszych przedstawicieli palestry warszawskiej uwag co do poszczególnych artykułów przesłanego projektu. Z polecenia sądu okręgowego adwokaci przysięgli: Dominik Ane, Józef Brzeziński, Stanisław Leszczyński i Henryk Konic, opracowali te uwagi i przesłali w tych dniach prezesowi sądu okręgowego z nadmienieniem że w swem opracowaniu opuścili artykuły dotyczące zawierania i zrywania małżeństw, gdyż wobec różnorodności praw w tym względzie zależnych od poszczególnych wyznań, artykuły te poruszają sprawy więcej natury religijnej niż cywilnej. Warszawa dnia 27 Grudnia ~Palestrze warszawskiej ubył jeden z poważniejszych prawników, adw. przys. Ksawery Tatarkiewicz, zmarły wczoraj w 54 roku życia. Zmarły ukończył szkołę główną ze stopniem magistra prawa i administracji, a po odbyciu aplikacji w sądach miejscowych rozpoczął zawód obrońcy, pod kierunkiem mecenasza Andrzeja Brzezińskiego. Ś.p. Tatarkiewicz zajął wybitne stanowisko jako obrońca i był twórcą pierwszych u nas towarzystw akcyjnych. Z powodu choroby od lat paru usunął się z życia publicznego. Zmarły pozostawił po sobie pamięć człowieka nieskazitelnej uczciwości. ~Trójka złodziejska. Stróż domu nr 38 na ul. Żelaznej, Paweł Szymański, zauważył w podwórzu tego domu jakiegoś mężczyznę i kobietę o dość podejrzawanym wyglądzie, którzy udali się na jedną z klatek schodowych. Podejrzewając coś Sz. udał się za nimi i ujrzał, że nieznajomi otworzyli drzwi mieszkania Icka Ottermana i rozpoczęli tam gospodarkę. Sz. sprowadził stójkowego i oboje aresztowano. Zatrzymani zeznali że nazywają się Mieczysław Zarębski (Błońska 3) i Józefa Perzanowska (Czyste) i że oni mieli tylko okraść Opracowanie adwokatów zajmuje 39 stron pisma. (9 Stycznia) 1902/3 r. nr 9 mieszkanie O., zamek bowiem uprzednio wylamał Antoni Domsławski, który w bramie czekał na nich. I D. aresztowano. ~Wczoraj rano z kościoła Św. Barbary na Koszykach wyprowadzono przy udziale grona kolegów, przyjaciół i życzliwych, zwłoki ś.p. Jana Melcera, p. adw. przys., artysty-skrzypka, zmarłego w 29 roku życia. Na trumnie rodzina i życzliwi złożyli wieńce. Zwłoki pochowano na Powązkach. ~Obrońca Emila Daurignaca. Adwokat Edward Clunel, jeden z najwybitniejszych specjalistów prawa międzynarodowego, świetny mówca, swego czasu obrońca pięknej Otero i Korneliusza Hertza został wybrany obrońcą Emila Daurignaca. ~Dramat za kulisami. W Neapolu w teatrze Rossiniego w czasie przedstawienia sztuki „Suor Teresa” rozegrał się krwawy dramat za kulisami. Artystka Giovanna de Lucca, która dla stosunku z pierwszym bohaterem Rossim Pianellim porzuciła była swego męża i sześcioro dzieci, zauważyła że kochanek jej za kulisami zanadto czule spogląda na jedną z jej koleżanek. Niewiele myśląc rzuciła się ku niej ze sztyletem, a kiedy 20- letnia piękna Cataneo zastąpiła jej drogę, wbiła jej sztylet po rękę dość w pachwinę. Przedstawienie zerwano, gdyż Cataneo grała główną rolę. Rossi Pianelli miał właśnie za kilka dni wyjechać do Ameryki na stanowisko bohatera w trupie dramatycznej Eleonory Duse. GAZETA SĄDOWA WARSZAWSKA Warszawa dnia 21 Grudnia 1902 (3 Stycznia 1903) r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Czytamy w „Kuryjerze Warszawskim”: „Opłatę za świadectwa dla obrońców prywatnych uiszczca się w naszym mieście na rzecz kasy miejskiej. Wpływy z tego źródła z każdym rokiem powiększają się, pomimo znacznej i coraz większej liczby adwokatów przysięgłych, nie uiszczających podobnych opłat. W roku 1899 wpłynęło z tego źródła rub. 2420, w roku 1900 – 2580, w r. 1901 – 2640 rub., a w r. 1902 około 3000 i tyleż spodziewane jest w roku 1903”. Warszawa dnia 15 (28) Lutego 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Niedawno obchodzono w Petersburgu jubileusz 25-letniej pracy adwokata tamtejszego p. Bolesława Olszamowskiego. Jubilat cieszący się wśród palestry petersburskiej wielkim uznaniem, znany jest głównie z obron w sprawach o interpretację ukazów grudniowych, obowiązujących na Litwie, Podolu, Wołyniu i Ukrainie. W tej materyi wydał również książkę w języku rosyjskim, traktującą o prawach własności ziemiowej w prowincjach zachodnich cesarstwa. ~ W dniu 14 Lutego r. b. zapadło postanowienie ogólnego zebrania departamentów izby sądowej, na którego mocy z dniem 14 Lipca r. b. wszystkie istniejące w Warszawie biura porad prawnych zostaną zamknięte. Warszawa dnia 22 Lutego (7 Marca) 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ W sądach pokoju miasta Warszawy przy rozstrzyganiu spraw cywilnych obowiązuje opłata na rzecz miasta w wysokości kopiejki od rubla poszukiwanego i 10 kop. od każdego arkusza, podawanego przez stronę do sądu. Opłatę tę miasto pobiera tytułem zwrotu kosztów utrzymania instytucji sądów pokoju. Początkowo opłaty te całkowicie pokrywały koszty utrzymania sądów pokoju, teraz zaś dochód z tego źródła znacznie się zmniejszył. I tak w roku 1899 pobrano z tego tytułu opłat rubli 120.272 kop. 75, w roku 1900 – 150.260 rubli, w roku zaś 1901 tylko 86.199 rubli. Dziś, gdy koszty utrzymania sądów pokoju z powodu zwiększenia liczby rewirow wynoszą rubli 161.697, miasto odzyska zaledwie połowę sumy wydanej. Warszawa dnia 29 Lutego (14 Marca) 1903 r. Spostrzeżenia i informacje. ~ Sąd okręgowy odeski rozpoznawał sprawę baletnicy A., oskarżonej o obrazę pomocnika komisarza cyrkułowego, Jaszniczenki, gdy ten pełnił obowiązki służbowe. Ze sprawy widać, że Jaszniczenko wskutek polecenia komisarza rewidował w nocy z dn. 14 Października hotel „Metropol”, ponieważ zabronione jest prostytutkom nocować w pokojach meblowanych. Jaszniczenko zastukał do jednego z pokojów, w którym zatrzymały się trzy baletnice, przybyłe przed godziną z Odesy. Wtedy baletnica A. zawołała: „idź do djabla, arogancie!” W sądzie podprokurator, Czebatarow powiedział mniej więcej tak: „pomocnik komisarza, Jaszniczenko mógł, rzecz prosta, obrazić się, słysząc skierowane do siebie słowa wymienione. Wziąwszy jednak pod uwagę, że baletnice dopiero co przybyły do Odesy, że po granicami jej nie popełniły nic karygodnego i że nie zdążyły nawet zaznajomić się z policyją odeską, przyjdziemy do wniosku, że baletnice miały zasadę przypuszczać, że dobijał się do nich w nocy nie pomocnik komisarza, lecz zwykły arogant. Prawo pozwala mi w danym wypadku rzec się oskarżenia”. Sąd okręgowy podsądną uniewinnił. Wybór: Karolina Stremska

59e625e3-d667-4930-9bc2-ae77febe7045

finepdfs

1.897461

CC-MAIN-2022-40

https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Palestra/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)-s112-115/Palestra-r2003-t47-n1_2(541_542)-s112-115.pdf

2022-10-06T17:51:44+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337853.66/warc/CC-MAIN-20221006155805-20221006185805-00136.warc.gz

155,266,600

0.999897

0.999906

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 428, 1893, 4175, 6476, 7679 ]

1

0

W dniach 6 – 8 grudnia 2022 r., na podstawie art. 22 pkt 8 oraz art. 126 i art. 127 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” oraz § 5 rozporządzenia z dnia 9 grudnia 2020 r. w sprawie nadzoru i kontroli w pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2285) zespół kontrolerów: Małgorzata Staszczyk – inspektor wojewódzki, przewodniczący zespołu, Agnieszka Kukuryka-Szymuś – inspektor wojewódzki, kontroler, przeprowadził kontrolę kompleksową w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Bierutowie, ul. Namysłowska 10/1, 56-420 Bierutów z zakresu realizacji zadań wynikających z ustawy, w szczególności zgodności zatrudnienia pracowników jednostki z wymaganymi kwalifikacjami, jak również zapisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 18 ust. 1 i zadań wynikających z art. 110 ustawy, obejmującą okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do 6 grudnia 2022 r. Kontrolę przeprowadzono zgodnie z zatwierdzonym w dniu 28 czerwca 2022 r. przez Wojewodę Dolnośląskiego planem kontroli na II półrocze 2022 r. W okresie objętym kontrolą jednostką kierowała Pani Zofia Sławenta-Birska, zatrudniona na stanowisku Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie od dnia 6 grudnia 2019 r., która ponosi odpowiedzialność za realizowane zadania w okresie objętym kontrolą. Podpisany w dniu 27 stycznia 2023 r. protokół kontroli, do którego nie wniesiono zastrzeżeń, zawierał ustalenia dokonane w oparciu o udostępnioną w toku kontroli dokumentację oraz udzielone wyjaśnienia. Wojewoda Dolnośląski ocenia pozytywnie z nieprawidłowosciami działania Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie w zakresie zgodności zatrudnienia pracowników jednostki z kwalifikacjami wymaganymi ustawą o pomocy społecznej oraz realizacji zadań wynikających z ustawy. Ustalono, że Gmina realizuje zadania własne o charakterze obowiązkowym wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 16a, 17, 18, 19, 20 ustawy, które dotyczą: – opracowania i realizacji gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych (pkt 1), – sporządzania zgodnie z art. 16a oceny w zakresie pomocy społecznej (pkt 2), – udzielania schronienia, zapewnienia posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym (pkt 3), – przyznawania i wypłacania zasiłków okresowych (pkt 4), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych (pkt 5), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego (pkt 6), – świadczenia pracy socjalnej (pkt 10), – organizowania i świadczenia usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (pkt 11), – prowadzenia i zapewnienia miejsc w mieszkaniach chronionych (pkt 12), – dożywiania dzieci (pkt 14), – sprawiania pogrzebu (pkt 15), – kierowania do domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu (pkt 16), – pomocy osobom mającym trudności w przystosowaniu się do życia po zwolnieniu z zakładu karnego (pkt 16a), – sporządzania sprawozdawczości oraz przekazywania jej właściwemu wojewodzie w formie dokumentu elektronicznego, z zastosowaniem systemu teleinformatycznego (pkt 17), – utworzenia i utrzymywania ośrodka pomocy społecznej, w tym zapewnienia środków na wynagrodzenie pracowników (pkt 18), – przyznawania i wypłacania zasiłków stałych (pkt 19), – opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (pkt 20). Ustalono, że Kierownik Ośrodka, na podstawie upoważnienia Burmistrza Bierutowa, wydaje decyzje administracyjne w indywidualnych sprawach potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2561 ze zm.). Zadania z art. 17 ust. 1 pkt 7, 8, 9, ustawy nie były realizowane, bowiem w okresie objętym kontrolą nie wystąpiły potrzeby w zakresie: – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osobom bezdomnym oraz innym osobom niemającym dochodu i możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (pkt 7), – przyznawania zasiłków celowych w formie biletu kredytowanego (pkt 8), – opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwałe lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem bądź rodzeństwem (pkt 9). Ustalono, że Gmina realizuje zadania własne wynikające z art. 17 ust. 2 pkt 1, 3a, 4, 5 ustawy, które dotyczą: – przyznawania i wypłacania zasiłków specjalnych celowych (pkt 1), – opracowania i realizacji projektów socjalnych (pkt 3a) – podejmowania innych zadań z zakresu pomocy społecznej wynikających z rozeznanych potrzeb gminy (pkt 4), – współpracy z powiatowym urzędem pracy w zakresie upowszechniania ofert pracy oraz informacji o wolnych miejscach pracy, upowszechniania informacji o usługach poradnictwa zawodowego i o szkoleniach oraz realizacji Programu Aktywizacja i Integracja, o którym mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (pkt 5). Nie realizuje natomiast zadania z art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy, które dotyczą przyznawania i wypłacania pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie w formie zasiłków, pożyczek oraz pomocy w naturze gdyż – jak wyjaśnił Kierownik Ośrodka – w okresie objętym kontrolą brak było wniosków w tym zakresie. W zakresie realizacji zadania z art. 17 ust. 2 pkt 3, dotyczącego prowadzenia i zapewnienia miejsc w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowania do nich osób wymagających opieki ustalono, że Gmina nie prowadzi domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym, jednakże zapewnia miejsca osobom wymagającym takiej pomocy, kierując je do domów pomocy społecznej odpowiedniego typu, w zależności od rodzaju schorzeń, położonego w miarę możliwości najbliżej miejsca zamieszkania. Gmina Bierutów prowadzi natomiast ośrodek wsparcia o zasięgu gminnym – Klub „Senior+” w Bierutowie, utworzony 12 października 2018 r., funkcjonujący w strukturach Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie na podstawie Uchwały Nr XLVII/415/18 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 20 września 2018 r. w sprawie zmiany Statutu Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierutowie. Rada Miejska w Bierutowie w dniu 27 stycznia 2022 r. podjęła Uchwałę Nr XL/473/22 z w sprawie stwierdzenia utworzenia Klubu „Senior+” w Bierutowie. Ustalono, że Gmina realizuje zadania zlecone z zakresu administracji rządowej wynikające z art. 18 ust. 1 pkt 3, 6 i 9 ustawy, które dotyczą: – organizowania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi (pkt 3), – realizacji zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia (pkt 6), – wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki (pkt 9). Zadania z art. 18 ust. 1 pkt 4, 7 i 8 ustawy nie były realizowane, bowiem w okresie objętym kontrolą nie wystąpiły potrzeby w zakresie: – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną (pkt 4), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych, a także udzielania schronienia, posiłku oraz niezbędnego ubrania cudzoziemcom, o których mowa w art. 5a (pkt 7), – przyznawania i wypłacania zasiłków celowych, a także udzielania schronienia oraz zapewnienia posiłku i niezbędnego ubrania cudzoziemcom, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 8). Zadanie w zakresie prowadzenia i rozwijania infrastruktury ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi (art. 18 ust. 1 pkt 5) w okresie objętym kontrolą nie było realizowane, natomiast – jak wyjaśnił Kierownik – Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie współpracuje z Warsztatami Terapii Zajęciowej CARITAS w Dobroszycach, gdzie aktualnie z zajęć korzysta 5 osób z terenu Gminy Bierutów. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie koordynuje realizację Gminnej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych (art. 110 ust. 4 ustawy). W Gminie Bierutów zadanie wskazane w art. 110 ust. 5 ustawy, dotyczące wytaczania powództwa o roszczenia alimentacyjne przez kierownika na rzecz mieszkańców Gminy, nie było realizowane. Jednakże osobom zgłaszającym się do Ośrodka udzielano porad prawnych o sposobie wytaczania powództwa o roszczenia alimentacyjne, a pracownicy socjalni pomagali w sporządzaniu pozwów o alimenty, jak również podejmowali mediacje pomiędzy członkami rodziny w celu wyjaśnienia zasad alimentacji wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego celem doprowadzenia do dobrowolnego wsparcia najbliższych. W okresie objętym kontrolą Ośrodek nie kierował wniosków o ustalenie niezdolności do pracy, niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności do organów określonych odrębnymi przepisami (art. 110 ust. 6 ustawy), natomiast, jak wyjaśnił Kierownik, w ramach pracy socjalnej pracownicy udzielali informacji oraz udostępniali druki i pomagali w ich wypełnieniu. Kierownik M-GOPS w Bierutowie składał Radzie Gminy coroczne sprawozdania z działalności Ośrodka oraz przedstawiał potrzeby w zakresie pomocy społecznej (art. 110 ust. 9 ustawy). Ponadto Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie, w związku z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.) realizował: 1) jednorazowe świadczenie pieniężne w wysokości 300 zł w oparciu o art. 31 specustawy – środki z Funduszu Pomocy; 2) pomoc doraźną w postaci jednego gorącego posiłku dziennie na okres nie dłuższy niż 2 miesiące w oparciu o art. 48b ustawy ze środków z Funduszu Pomocy; 3) pomoc w formie posiłku dla dzieci i młodzieży w okresie nauki w szkole (a po okresie korzystania z posiłków przyznanych doraźnie), na podstawie decyzji administracyjnych, w oparciu o art. 48b ustawy o pomocy społecznej; 4) zasiłek stały w oparciu o art. 37 ustawy finansowany z dotacji celowej z budżetu państwa na obsługę zadań własnych dotowanych z budżetu państwa; 5) zasiłki celowe w oparciu o art. 39 ustawy ze środków własnych Gminy. Kierownik M-GOPS w Bierutowie oraz Kierownik Klubu Senior+ spełniają odpowiednie wymogi w zakresie kwalifikacji zawodowych wskazane w art. 122 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej tj. posiadają wymagany staż pracy w pomocy społecznej oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej. Pracownicy socjalni zatrudnieni w Ośrodku spełniają wymogi odnośnie kwalifikacji zawodowych wskazane w art. 116 i 156 ww. ustawy. W okresie objętym kontrolą dodatek do wynagrodzenia 400 zł (do 29.05.2021 r. 250 zł) wynikający z art. 121 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej otrzymywało 4 pracowników socjalnych zatrudnionych w M-GOPS w pełnym wymiarze czasu pracy, do których podstawowych obowiązków należy świadczenie pracy socjalnej lub przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych poza siedzibą jednostki. W aktach osobowych znajdowały się stosowne pisma potwierdzające przyznanie przedmiotowego dodatku oraz podpisane zakresy obowiązków, z których wynikały uprawnienia do jego pobierania. Dodatek ten nie był wliczany do wynagrodzenia zasadniczego pracowników socjalnych. Rejon działania kontrolowanej jednostki obejmuje teren Gminy Bierutów zamieszkały przez 9 873 mieszkańców, w tym 239 rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną (stan na dzień 31.12.2021 r.) i 9 438 mieszkańców, w tym 129 rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną (stan na dzień kontroli). Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Bierutowie na dzień kontroli zatrudnia 4 pracowników socjalnych w pełnym wymiarze czasu pracy, realizujących pracę socjalną w środowisku. Zgodnie z art. 110 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej (...) zatrudnia pracowników socjalnych proporcjonalnie do liczby ludności gminy w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na 2 000 mieszkańców lub proporcjonalnie do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących, objętych pracą socjalną w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na nie więcej niż 50 rodzin i osób samotnie gospodarujących. Ośrodek pomocy społecznej (...) zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy nie mniej niż 3 pracowników socjalnych (art. 110 ust. 12 ustawy). Mając na uwadze powyższe M-GOPS w Bierutowie na dzień kontroli spełniał wskaźnik zatrudnienia pracowników socjalnych na podstawie art. 110 ust. 11 ustawy w odniesieniu do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących objętych pracą socjalną. W sprawdzonych sprawach dotyczących udzielenia schronienia stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W podstawach prawnych decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania tymczasowego schronienia Panu K.M. i Panu T.R. powoływano art. 48 ust. 1 ustawy, a w sprawie nr 2 (T.R.) również art. 48 ust. 2 (decyzja z dnia 11.01.2021 i 26.04.2021 r.) ustawy. Ponadto w podstawach prawnych tych decyzji nie powoływano obowiązującej w dacie ich wydania Uchwały Rady Miejskiej w Bierutowie w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Artykuł 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna, która winna powoływać wszystkie faktyczne przepisy, które legły u podstaw jej wydania, czyli przepisy prawa materialnego, prawa ustrojowego, prawa procesowego oraz obowiązujące w przedmiocie, w którym rozstrzyga przepisy prawa miejscowego. Podstawa prawna decyzji administracyjnej musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów określonego aktu prawnego wraz z powołaniem jego źródła publikacji. 2. W rozstrzygnięciach decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. orzekano o 50% odpłatności strony za pobyt w Schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (decyzje z dnia 10.05.2021 r., 20.09.2021 r., 9.11.2021 r., 10.01.2022 r., 29.06.2022 r.) oraz 30% odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych (decyzja z dnia 30.09.2022 r.), w sytuacji gdy dochód strony wynosił 1 155,73 zł, 1 412,53 zł, 1 601,30 zł, a więc odpowiednio 164,87%, 201,50% i 206,35% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł i 776 zł) i odpłatność zgodnie z obowiązującą w dacie decyzji Uchwałą Rady Miejskiej winna wynieść odpowiednio powyżej 60% do 80% - od dochodu 1 155,73 zł, powyżej 80% do 100% - od dochodu 1 412,53 (Uchwała Rady Miejskiej z dnia 30 stycznia 2020 r. ze zm.) oraz 100% - od dochodu 1 412,53 zł i 1 601,30 zł (Uchwała Rady Miejskiej z dnia 27 stycznia 2022 r.). Artykuł 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuję prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z aktami prawa miejscowego obowiązującymi w przedmiocie objętym decyzją. 3. W rozstrzygnięciach decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. (decyzje z dnia 29.06.2022 r. i 30.09.2022 r.) oraz w rozstrzygnięciach decyzji wydanych w sprawie Pana T.R. (decyzje z dnia 20.01.2022 r. i 24.06.2022 r.) nie wskazywano rzeczywistej kwoty odpłatności strony za pobyt w schronisku. W decyzjach wskazano tylko stawkę procentową. Analogicznie jak w wyżej przywołanej sprawie nr 1 (K.M.) art. 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuję prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z aktami prawa miejscowego obowiązującymi w przedmiocie objętym decyzją. 4. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Pana K.M. w dniu 10.05.2021 r. oraz w sprawie Pana T.R. w dniu 11.01.2021 r., 26.04.2021 r. – nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków okresowych stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 1 (P.B.) dotyczącej udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego przeprowadzono wywiad środowiskowy część IV w dniu 2.02.2021 r., tj. przed złożeniem przez Stronę wniosku o udzielenie pomocy (data wpływu wniosku – 3.02.2021 r.). W aktach sprawy nie było żadnych dokumentów potwierdzających konieczność kontaktu ze Świadczeniobiorcą w dniu 2.02.2021 r. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może być również udzielana z urzędu, o czym stanowi ust. 2 wyżej przywołanego artykułu, ale fakt ten winien być udokumentowany. Ustawa nie formułuje wymogów, jakim powinien odpowiadać wniosek o przyznanie pomocy. Może to nastąpić w formie pisemnej, jak i ustnej. W tym ostatnim przypadku pracownik Ośrodka, któremu osoba zainteresowana ustnie zgłosiła wniosek, winien sporządzić protokół z ustnego przyjęcia podania. Ponadto zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym wywiad środowiskowy winien być przeprowadzony po powzięciu informacji o potrzebie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej. 2. W sprawie nr 3 (N.Sz.), w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej przyznającej zasiłek okresowy orzeczono o przyznaniu Ww. zasiłku okresowego od kwietnia do maja 2021 r., tj. bez wskazania konkretnych dat (dziennych dat), w których świadczenie przysługuje. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia – art. 107 § 1 „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. rozstrzygnięcie, które jest jednym z najważniejszych składników decyzji. Wynika to z władczego charakteru aktu administracyjnego, który kształtuje prawa i obowiązki strony i musi w związku z tym być jednoznaczny i precyzyjny. Obowiązek taki wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), jak i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Rozstrzygnięcie będące treścią decyzji winno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Tylko, bowiem, spełnienie powyższej przesłanki może zostać potraktowane jako należyte zrealizowanie przez organ (podmiot wydający decyzję) normy art. 8 k.p.a. Ponadto zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, poza wyjątkami wskazanymi w ust. 2 niniejszego artykułu, następuje w formie decyzji administracyjnej. 3. W sprawie nr 3 (S.M.) rozstrzygnięciem decyzji administracyjnej przyznano Stronie zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia na okres od 1.02.2021 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 350,50 zł miesięcznie w sytuacji, gdy Ww. zarejestrowany był w PUP jako osoba bezrobotna dopiero od dnia 9.02.2021 r. Świadczenie zatem z tego tytułu przysługiwało Stronie dopiero od dnia zarejestrowania – tj. od 9.02.2021 r. Świadczenie wyliczono w wysokości 350,50 zł miesięcznie, tj. w wysokości równej 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotą 701 zł, a kwotą dochodu osoby, tj. kwotą 0 zł (701 zł – 0 zł = 701 zł x 50% = 350,50 zł). Zgodnie z treścią art. 106 ust 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. 4. W sprawie nr 4 (M.F.J.) rozstrzygnięciem decyzji administracyjnej przyznano Stronie zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia na okres od marca do kwietnia 2021 r. w wysokości 278,60 zł miesięcznie w sytuacji, gdy Ww. zarejestrowana była w PUP jako osoba bezrobotna dopiero od dnia 11.03.2021 r. Świadczenie zatem z tego tytułu przysługiwało Stronie dopiero od dnia zarejestrowania – tj. od 11.03.2021 r. Ponadto w rozstrzygnięciu niniejszej decyzji orzeczono o przyznaniu Ww. zasiłku okresowego od marca do kwietnia 2021 r., tj. bez wskazania konkretnych dat (dziennych dat) w których świadczenie przysługuje. Świadczenie, o którym wyżej mowa wyliczono w wysokości równej 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny tj. kwotą 1056 zł, a kwotą dochodu rodziny, tj. kwotą 498,81 zł (1056 zł – 498,81 zł = 557,19 zł x 50% = 278,60 zł). Analogicznie jak w wyżej przywołanej sprawie, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem, o czym stanowi art. 106 ust. 3 ustawy. 5. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego dotyczących Pana P.B. (sprawa nr 1 - decyzja z dnia 17.02.2021 r.), Pani N.Sz. (sprawa nr 2 - decyzja z dnia 23.04.2021 r.), Pana S.M. (sprawa nr 3 - decyzja z dnia 22.02.2021 r.) i Pani M.F.J. (sprawa nr 4 - decyzja z dnia 19.04.2021 r.) nie informowano Strony o możliwości zrzecenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków celowych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 1 (M.R.) przyznano na wniosek Strony z dnia 26.08.2021 r. pomoc w formie zasiłku celowego w oparciu o dochody z miesiąca sierpnia 2021 r., tj. z miesiąca złożenia wniosku, a nie z miesiąca poprzedzającego jego złożenie. W aktach niniejszej sprawy brak było dokumentów, które potwierdzałyby utratę dochodu przez którygokolwiek członka rodziny. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (...). 2. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego Panu J.R. (sprawa nr 1 - decyzja z dnia 8.01.2021 r.) oraz Pani A.L. (sprawa nr 3 - decyzje z dnia 26.05.2021 r., 1.04.2021 r. i 4.02.2021 r.) nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia i zasiłków okresowych art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W podstawie prawnej decyzji wydanej Pani K.G. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie szkód powstałych w wyniku zdarzenia losowego przywołano zapis „po rozpatrzeniu wniosku (...) z dnia 11.10.2022 r.” w sytuacji gdy Strona złożyła wniosek o udzielenie pomocy w dniu 3.10.2022 r. Niniejsze dane powołano również, w oparciu o sporządzoną podstawę prawną, w uzasadnieniu decyzji. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia - art. 107 § 1 k.p.a. wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna i uzasadnienie faktyczne i prawne. Obydwa elementy decyzji winny być sformułowana ze szczególną dbałością o poprawność zawartych w nim danych, które są adekwatne i znajdują potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji. W sprawdzonych sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 2 (Sz.P.), w pouczeniu decyzji z dnia 13.01.2021 r., przyznającej pomoc w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej nie poinformowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych i zasiłków celowych - art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania pomocy w formie dożywiania dzieci z programu „Posiłek w szkole i w domu” stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 3 (D.K.), w podstawie prawnej decyzji administracyjnej z dnia 20.08.2021 r. przyznającej pomoc w formie dożywiania dzieci przywołano art. 48 ust. 5. Przywołany przepis prawa nie ma ustępów. Analogicznie jak w sprawach dotyczących pomocy w formie schronienia – art. 107 § 1 „k.p.a.” wskazuje, jakie elementy powinna zawierać decyzja administracyjna. Wśród nich znajduje się m. in. podstawa prawna, która winna powoływać wszystkie faktyczne przepisy, które legły u podstaw jej wydania, czyli przepisy prawa materialnego, prawa ustrojowego, prawa procesowego oraz obowiązujące w przedmiocie, w którym rozstrzyga przepisy prawa miejscowego. Podstawa prawna decyzji administracyjnej musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów określonego aktu prawnego wraz z powołaniem jego źródła publikacji. 2. W pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie dożywiania dzieci wydanej w sprawie nr 2 (E.J.) - decyzja z dnia 3.02.2021 r. oraz w sprawie nr 4 (E.P.) - decyzja z dnia 22.01.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych i udzielenia pomocy w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących kierowania do domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności za pobyt w tym domu stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie Nr 1 (K.B.), w pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (decyzja z dnia 11.05.2021 r. oraz z dnia 31.05.2021 r.) nie informowano strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, udzielenia pomocy w formie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej oraz dożywiania dzieci – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawdzonych sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania specjalnych zasiłków celowych stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W pouczeniu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego Pani M.M. (decyzja z dnia 19.02.2021 r.) oraz Pani T.G. (decyzja z dnia 2.02.2021 r. i 2.06.2021 r.) nie informowano strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci oraz skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących organizowania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W pouczeniach decyzji administracyjnych wydanych w sprawach przyznania dzieciom pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi: - Pani M.K. – w decyzjach (...) z dnia 12.01.2021 r. oraz (...) z dnia 22.04.2021 r., - Pani B.M. – w decyzjach (...) z dnia 04.01.2021 r. i (...) z dnia 22.04.2021 r. nie informowano stron o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach jego zrzeczenia się. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz specjalnych zasiłków celowych – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących dożywiania dorosłych z programu „Posiłek w szkole i w domu” stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. W sprawie nr 2 (K.K.), w pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie obiadów, wydanej w dniu 21.01.2021 r. oraz decyzji przyznającej pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z dnia 18.05.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. 2. W sprawie nr 3 (D.W.), w pouczeniu decyzji przyznającej pomoc w formie obiadów, wydanej w dniu 26.02.2021 r. oraz decyzji przyznającej pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z dnia 18.05.2021 r. nie informowano Strony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Analogicznie jak w sprawach dotyczących udzielenia pomocy w formie schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych, specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz ww. sprawie – art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazuje, że decyzja administracyjna winna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W sprawach dotyczących wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. W sprawie nr 2 (U.Cz.) w sierpniu 2021 r. dokonano opiekunowi prawnemu wypłaty na poczet wyrównania wynagrodzenia za sprawowanie opieki należnego za miesiąc luty 2021 r. w kwocie 42,86 zł w sytuacji gdy zgodnie z postanowieniem sądu (podwyższenie wynagrodzenia od dnia 11.02.2021 r. z kwoty 150 zł na kwotę 300 zł) Strona winna uzyskać wyrównanie w wysokości 96,42 zł. Analogicznie jak w sprawach dotyczących zasiłków okresowych świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7–11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem, o czym stanowi art. 106 ust. 3 ustawy. W sprawach dotyczących przyznawania i wypłacania jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stwierdzono następującą nieprawidłowość: 1. We wszystkich skontrolowanych sprawach brakowało informacji dla świadczeniobiorcy o przyznaniu jednorazowego świadczenia pieniężnego w wys. 300 zł na osobę, w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie pomocy. Na gruncie k.p.a. sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią, o czym stanowi art. 14 § 1a. W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego stwierdzono następujące nieprawidłowości: 1. Nierzetelne sporządzanie decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących udzielenia schronienia, zasiłków okresowych, zasiłków celowych, potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, dożywiania dzieci, skierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, specjalnych zasiłków celowych, specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz dożywiania osób dorosłych. 2. Błędne ustalenie odpłatności strony za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. 3. Ustalenie dochodu rodziny za niewłaściwy miesiąc w sprawie zasiłku celowego. 4. Błędny tok postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej zasiłku okresowego. 5. Błędne ustalenie okresu przysługiwania zasiłku okresowego i jego wysokości. 6. Błędne ustalenie wysokości wynagrodzenia za sprawowanie opieki. 7. Brak formy pisemnej załatwienia wniosku strony w sprawach dotyczących jednorazowego świadczenia w wysokości 300,00 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wobec stwierdzonych nieprawidłowości wydaje się następujące zalecenie pokontrolne: 1. Decyzje administracyjne sporządzać w sposób rzetelny, w podstawie prawnej przywoływać dokładnie wszystkie przepisy prawa, które legły u podstawy ich wydania. W decyzjach wskazywać aktualne i mające zastosowanie publikatory aktów prawnych z podaniem źródła jego publikacji oraz konkretnego artykułu, paragrafu czy punktu. Rozstrzygnięcie decyzji formułować w sposób jasny i zrozumiały, tak aby nie powodowało niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Ma ono wyrażać rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego wypadku, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Powinno być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na Stronę nałożone. Rozstrzygnięcie decyzji winno być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z przepisami prawa miejscowego. Uzasadnienie decyzji formułować ze szczególną dbałością o rzetelne i prawidłowe przywoływanie w nim danych, tak aby były one zgodne z załączoną do akt sprawy dokumentacją. Wskazywać w nim fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (...). W decyzjach administracyjnych zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Podstawa prawna: art. 107 § 1 pkt 4, pkt 5, pkt 6, pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 2. Odpłatność strony za pobyt w schronisku ustalać zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz wydanymi w tym zakresie aktami prawa miejscowego. Podstawa prawna: art. 97 ust. 1a, ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 2268 ze zm.), Uchwała Nr XVIII/222/20 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi ze zm. oraz Uchwała Nr XL/470/22 Rady Miejskiej w Bierutowie z dnia 27 stycznia 2022 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Termin realizacji: na bieżąco. 3. Ustalać dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca złożenia wniosku. Podstawa prawna: art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 4. Postępowanie administracyjne dotyczące przyznania świadczeń pomocy społecznej wszczynać po powzięciu informacji o potrzebie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej, tj. na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W przypadku udzielania pomocy z urzędu dokumentować przyczynę takiego postępowania. Podstawa prawna: art. 102 ust. 1, ust. 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 5. Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznawać i wypłacać za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznawać za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustalać, dzieląc pełne kwoty prze liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Osobom, którym przyznaje się pomoc w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia przyznawać pomoc od miesiąca złożenia wniosku, ale nie wcześniej jak od dnia nabycia statutu osoby bezrobotnej. Z uwagi na powyższe zasiłek okresowy przyznany i wypłacony za okres od 1.02.2021 r. do 8.02.2021 r. w wysokości 100,14 zł oraz zasiłek okresowy przyznany i wypłacony za okres od 1.03.2021 r. do 10.03.2021 r. w wysokości 89,87 zł – sfinansowane zostały ze środków budżetu państwa i podlegają zwrotowi jako dotacja wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Kwoty te należy zwrócić do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Podstawa prawna: art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) oraz art. 169 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.). Termin wykonania: 15 dni od dnia doręczenia wystąpienia pokontrolnego. 6. Wynagrodzenie za sprawowanie opieki, wypłacane ze środków budżetu państwa, wypłacać w wysokości ustalonej przez sąd. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznawać za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustalać, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Podstawa prawna: art. 18 ust. 1 pkt 9, art. 53a w związku z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. 7. Wnioski stron o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia 300,00 zł przysługującego obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa załatwiać w formie pisemnej. Podstawa prawna: art. 14 § 1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.). Termin wykonania: na bieżąco. POUCZENIE Zgodnie z art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) kierownik jednostki podlegającej kontroli może w terminie 7 dni od dnia otrzymania zaleceń pokontrolnych zgłosić do nich pisemne zastrzeżenia do Dyrektora Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu. W przypadku niewniesienia zastrzeżeń do sformułowanych zaleceń pokontrolnych uprzejmie proszę o poinformowanie tut. Wydziału, w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, o sposobie wykorzystania wyników kontroli, realizacji powyższych zaleceń lub przyczynach braku ich realizacji. Z up. WOJEWODY DOLNOŚLĄSKIEGO Dorota Zawilja ZASTĘPCZA DYREKTORA WYDZIAŁU Zdrowia i Polityki Społecznej Otrzymują: 1. Burmistrz Bierutowa 2.a/a

<urn:uuid:1320bd2e-f88c-4a1c-bc39-2335f2593b62>

finepdfs

1.864258

CC-MAIN-2024-22

https://bip.duw.pl/download/2/33914/WystapienieM-GOPSwBierutowie.pdf

2024-05-30T13:52:17+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00852.warc.gz

100,218,688

0.999986

0.999995

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1339, 3272, 5430, 7724, 10182, 12723, 15205, 17889, 20383, 23008, 25429, 27736, 30190, 32635, 35098, 37557, 40073, 42488, 44554 ]

1

0

| | | 1 wpłata | 2 raty | 9 rat | |---|---|---|---|---| | TEDDY EDDIE PLAY (3-4 lata) 60 spotkań rocznie | 2 x 35 min./tydzień zestaw kursanta + on-line | 1 230 zł | I rata: 636 zł | I rata: 324 zł | | | | | II rata: 636 zł | kolejne: 123 zł | | TEDDY EDDIE STANDARD (4-5 lat) 60 spotkań rocznie | 2 x 35 min./tydzień zestaw kursanta + on-line | 1 290 zł | I rata: 666 zł | I rata: 328 zł | | | | | II rata: 666 zł | kolejne: 130 zł | | TEDDY EDDIE ABC (5-6 lat) 60 spotkań rocznie | 2 x 45 min./tydzień zestaw kursanta + on-line | 1 410 zł | I rata: 729 zł | I rata: 332 zł | | | | | II rata: 729 zł | kolejne: 146 zł | | TEDDY EDDIE SCHOOL (6-7 lat - pierwsza klasa) 60 spotkań rocznie | 2 x 45 min./tydzień zestaw kursanta + on-line | 1 470 zł | I rata: 759 zł | I rata: 336 zł | | | | | II rata: 759 zł | kolejne: 153 zł | | Kurs egzaminacyjny CAMBRIDGE SAVVY ED (7-10 lat) 60 spotkań rocznie | 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta + on-line | 1 650 zł | I rata: 852 zł | I rata: 341 zł | | | | | II rata: 852 zł | kolejne: 176 zł | | COOL KIDS (8-12 lat) 64 spotkania rocznie | 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta | 1 568 zł | I rata: 808 zł | I rata: 336 zł | | | | | II rata: 808 zł | kolejne: 166 zł | | | | 1 wpłata | 2 raty | 9 rat | | Egzamin 8-klasisty JAZZY JUNIORS (12-14 lat) 64 spotkania rocznie | 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta | 1 568 zł | I rata: 808 zł | I rata: 336 zł | | | | | II rata: 808 zł | kolejne: 166 zł | | Egzamin maturalny TRENDY TEENS (14-19 lat) 64 spotkania rocznie | 2 x 60 min./tydzień zestaw kursanta | 1 568 zł | I rata: 808 zł | I rata: 336 zł | | | | | II rata: 808 zł | kolejne: 166 zł | | | | 1 wpłata | 2 raty | 9 rat | | ACTIVE ADULTS 32 spotkania rocznie | 1 x 60 min./tydzień zestaw kursanta | 992 zł | I rata: 512 zł | I rata: 160 zł | | | | | II rata: 512 zł | kolejne: 112 zł | ZAJĘCIA INDYWIDUALNE - 100 zł/60 min. ZAJĘCIA W PARACH - 60 zł/60 min. za osobę KURSY DLA FIRM - wycena indywidualna W CENIE KURSU: * pełny ZESTAW KURSANTA: podręczniki, płyty i inne materiały (szczegóły w Regulaminie) * E-DZIENNIK - możliwość monitorowania ocen, nieobecności i płatności kursanta przez dostęp do osobistego konta * dostęp do ZASOBÓW BIBLIOTECZKI Szkoły * COTYGODNIOWE INFORMACJE z zajęć (Teddy Eddie, Savvy Ed) i SEMESTRALNE RAPORTY z postępów w nauce (Teddy Eddie, Savvy Ed, Cool Kids) * KONSULTACJE z lektorem GWARANCJA BEZKOSZTOWEJ REZYGNACJI do końca pierwszego tygodnia zajęć. KAMERALNE GRUPY: * TEDDY EDDIE do 10 osób * SAVVY ED do 10 osób * pozostałe kursy do 8 osób NATIVE SPEAKER: * lekcje konwersacyjne z obcokrajowcem według osobnej oferty RABATY RODZINNE: * 50 zł dla drugiej osoby * 100 zł dla trzeciej osoby RABATY LAKARTA: * 10% na wszystkie kursy i warsztaty Wszystkie rabaty sumują się do kwoty 200 zł i są odliczane od ostatniej raty. Podane ceny uwzględniają rabat 100% na ZESTAW KURSANTA, który przysługuje pod warunkiem wykupienia całego kursu. Kursy trwają dwa semestry. W przypadku wcześniejszej rezygnacji z kursu koszt ZESTAWU KURSANTA wynosi: * kursy TEDDY EDDIE - 210 zł * kursy SAVVY ED - 220 zł * pozostałe kursy - 120 zł Więcej informacji na www.noise.edu.pl

<urn:uuid:7aab1ca1-cbcd-4fd6-ac8c-0ffa66b77e1e>

finepdfs

1.063477

CC-MAIN-2019-43

https://noise.edu.pl/files/Cennik_Noise!_2019_2020v2.pdf

2019-10-16T20:11:35Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986669546.24/warc/CC-MAIN-20191016190431-20191016213931-00201.warc.gz

614,818,991

0.999903

[ "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3194 ]

1

0

UCHWAŁA NR XXXIV/426/2017 RADY MIEJSKIEJ W WIELICZCE z dnia 27 kwietnia 2017 r. o zmianie uchwały w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze późzn. zm.) oraz art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1777 z późzn. zm.), Rada Miejska w Wieliczce uchwala, co następuje: § 1. W uchwale Nr XXXI/372/2017 Rady Miejskiej w Wieliczce z 26 stycznia 2017 r. w sprawie w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023, wprowadza się następujące zmiany: Załącznik otrzymuje brzmienie, jak w załączniku nr 1 do niniejszej uchwały. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta i Gminy Wieliczka. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Wieliczce Alojzy Brożek Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023 Kraków, styczeń 2016 r. Opracowanie: Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska Centrum Doradztwa Strategicznego Spis treści: 1. Wstęp ................................................................................................................................. 5 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji ................................................................. 5 1.2. Założenia metodologiczne Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka ....... 6 1.3. Partycypacyjny proces opracowania Gminnego Programu Rewitalizacji .................. 7 2. Delimitacja obszaru zdegradowanego i rewitalizacji .................................................... 11 2.1. Etap 1. Wybór jednostek analitycznych ................................................................. 11 2.2. Etap 2. Ustalenie zakresu wykorzystanych danych .............................................. 13 2.3. Etap 3. Przeprowadzenie analizy wskaźnikowej dla przyjętych jednostek referencyjnych. 16 2.4. Etap 4. Analiza wskaźnikowa - budowa wskaźnika syntetycznego .......................... 26 2.5. Etap 5. Wybór obszaru zdegradowanego ............................................................. 30 2.6. Etap 6. Wybór obszaru rewitalizacji ..................................................................... 33 3. Pogłębiona diagnoza obszaru rewitalizacji .................................................................. 36 3.1. Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza ..................................................................... 36 3.2. Podobszar II - Klasno .......................................................................................... 41 3.3. Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki ............................................... 45 3.4. Podobszar IV – Boża Wola .................................................................................. 50 4. Opis powiązań Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka z dokumentami strategicznymi gminy ................................................................. 55 4.1. Strategia Rozwoju Gminy Wieliczka na lata 2015 – 2020 ....................................... 55 4.2. Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. Projekt 2016. ................. 56 4.3. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka 2010 r. . 57 5. Opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji ........................................ 58 6. Cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk. ................................................................. 59 7. Opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym ................................................................. 61 7.1. Lista planowanych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wraz z ich opisem ..................... 61 7.2. Charakterystyka pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych........................................... 88 8. Mechanizmy integrowania działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych. ......................................................... 91 9. Szacunkowe ramy finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji ............................................................................. 95 10. Opis struktury zarządzania i monitoring programu ............................................................................................... 98 10.1. Zarządzanie Gminnym Programem Rewitalizacji. ......................................................................................... 98 10.2. Uspołecznienie Gminnego Programu Rewitalizacji....................................................................................... 102 11. Określenie niezbędnych zmian w uchwałach ...................................................................................................... 107 Załącznik nr 1. Mapa zmian funkcjonalno - przestrzennych. Załącznik nr 2. Analiza wskaźników w sferze społecznej oraz w sferach poza społecznych. 1. Wstęp 1.1. Wprowadzenie do procesu rewitalizacji Polskie miasta, podobnie jak miasta na całym świecie, borykają się ze specyficznymi problemami, takimi jak segregacja społeczna, wykluczenie czy dziedziczenie biedy. Dodatkowo występuje coraz większa degradacja tkanki miejskiej – budynków, infrastruktury technicznej, którą potęgują także problemy natury środowiskowej (np. smog)$^1$. Nałożenie się na siebie tych problemów powoduje wymieranie dzielnic czy osiedli mieszkaniowych lub ich „gettyzację”. Odpowiedzią na te problemy jest proces rewitalizacji, który w swoim założeniu ma przeciwdziałać degradacji społeczno-gospodarczej i przestrzennej obszarów poprzez realizację odpowiednich projektów, zadań i instrumentów wspomagania, służących ożywieniu społecznemu i gospodarczemu. Proces prowadzenia procesu rewitalizacji reguluje obecnie „Ustawa o rewitalizacji” z dnia 9 października 2015 r., a także Wytyczne Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z dnia 2 lipca 2015 w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014 - 2020. Poniżej znajduje się wykaz najważniejszych pojęć, z którymi proces ten jest związany: **REWITALIZACJA to kompleksowy proces wprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia obejmujące kwestie społeczne oraz gospodarcze lub przestrzenno-funkcjonalne lub techniczne lub środowiskowe), integrujące interwencję na rzecz społeczności lokalnej, przestrzeni i lokalnej gospodarki, skoncentrowane terytorialnie i prowadzone w sposób zaplanowany oraz zintegrowany poprzez programy rewitalizacji** (wytyczne MIR z dnia 03.07.2015 r.) **OBSZAR REWITALIZACJI to obszar obejmujący całość lub część obszaru zdegradowanego, cechujący się szczególną koncentracją negatywnych zjawisk (w tym zjawisk społecznych oraz gospodarczych lub środowiskowych lub przestrzenno-funkcjonalnych lub technicznych), na którym z uwagi na istotne znaczenie dla rozwoju lokalnego gmina zamierza prowadzić rewitalizację, wyznacza się jako obszar rewitalizacji.** (Ustawa z dn. 9 października 2015 o Rewitalizacji, art. 10) --- $^1$ Por. Raport wprowadzający ministerstwa rozwoju regionalnego na potrzeby przygotowania Przeglądu OECD krajowej polityki miejskiej w Polsce Część I Diagnoza stanu polskich miast, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Departament Polityki Strukturalnej, Warszawa, 2010, s.77 OBSZAR ZDEGRADOWANY jest to obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym, ponadto, gdy na wskazanym obszarze występuje co najmniej jedno z następujących negatywnych zjawisk: - **Gospodarczych** – w szczególności niskiego stopnia przedsiębiorczości, słabej kondycji lokalnych przedsiębiorstw, lub - **Środowiskowych** – w szczególności przekroczenia standardów jakości środowiska, obecności odpadów stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub stanu środowiska, lub - **Przestrzenno-funkcjonalnych** – w szczególności niewystarczającego wyposażenia w infrastrukturę techniczną i społeczną lub jej złego stanu technicznego, braku dostępu do podstawowych usług lub ich niskiej jakości, niedostosowania rozwiązań urbanistycznych do zmieniających się funkcji obszaru, niskiego poziomu obsługi komunikacyjnej, niedoboru lub niskiej jakości terenów publicznych, lub - **Technicznych** – w szczególności degradacji stanu technicznego obiektów budowlanych, w tym o przeznaczeniu mieszkaniowym, oraz niefunkcjonowaniu rozwiązań technicznych umożliwiających efektywne korzystanie z obiektów budowlanych, w szczególności w zakresie energooszczędności i ochrony środowiska. (Ustawa z dn. 9 października 2015 o Rewitalizacji, art. 9) ### 1.2. Założenia metodologiczne Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka Mając na uwadze znaczenia pojęcia rewitalizacja, jak również wytyczne wynikające z ww. dokumentów przy opracowaniu GPR Miasta Wieliczka przyjęto następujące założenia metodologiczne: - Rewitalizacja Miasta Wieliczka stanowi proces wyprowadzenia ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez zintegrowanie działań na rzecz lokalnej społeczności, przestrzeni i gospodarki. - Wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszarów kryzysowych zostało przeprowadzone na podstawie badań i analiz, w których wykorzystano obiektywne metody badawcze, dostosowane do lokalnej specyfiki gminy, a także zastosowano szereg obiektywnych i weryfikowalnych wskaźników, pokazujących natężenie zdiagnozowanych problemów. - Wyznaczone do rewitalizacji obszary charakteryzują się występowaniem zarówno problemów społecznych, jak i gospodarczych, przestrzennych, środowiskowych jak i technicznych. - Rewitalizacja w mieście Wieliczce prowadzona jest w sposób zapewniający aktywny udział interesariuszy, zarówno na etapie planowania, jak i wdrażania Programu. - Cele oraz działania Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka są spójne z rozstrzygnięciami dotyczącymi kierunków, celów oraz działań znajdujących się w Strategii Rozwoju Gminy Wieliczka, Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Gminy Wieliczka, Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka, a także jest kontynuacją działań rewitalizacyjnych w gminie, prowadzonych w latach 2007 – 2015. 1.3. Partycypacyjny proces opracowania Gminnego Programu Rewitalizacji Zgodnie z Zasadą Partnerstwa i Partycypacji Społecznej Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023 został przygotowany przy udziale społeczności lokalnej oraz różnych grup interesariuszy procesu. Włączenie interesariuszy odbywało się na każdym etapie, w tym na etapie diagnozowania obszarów kryzysowych oraz opracowywania założeń strategicznych dokumentu. Dzięki temu Program Rewitalizacji wykazuje się zintegrowaniem na poziomie zastosowania różnych metod. W celu włączenia społecznego mieszkańców i innych grup interesariuszy zastosowano szereg różnorodnych metod i technik badawczych, dobranych w taki sposób, aby uczestnictwo zainteresowanych grup było jak najbardziej efektywne. Poniżej przedstawiono opis całego procesu: Etap diagnostyczny - dążący do wyznaczenia obszarów zdegradowanych i obszarów rewitalizacji na obszarze gminy Wieliczka, poznanie głównych problemów oraz potencjałów wskazanych obszarów. Publikacje w prasie lokalnej – przed rozpoczęciem działań właściwych, związanych z diagnozowaniem stanu kryzysowego na terenie gminy Wieliczka, gmina podjęła działania informacyjne, skierowane do wszystkich interesariuszy procesu. Na portalu gminy Wieliczka pojawił się artykuł prezentujący główne założenia procesu rewitalizacji oraz plan prac nad Programem. Artykuł wprowadził mieszkańców do tematyki rewitalizacji, a także zachęcał do włączenia się do działań w całym procesie. Warsztat diagnostyczny (n=1). Warsztat diagnostyczny jest metodą włączenia zainteresowanych podmiotów, mieszkańców do debaty na temat sytuacji w mieście. W warsztacie udział wzięli przedstawiciele instytucji społecznych, publicznych, gospodarczych, a także władze Gminy oraz pracownicy Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. W sumie była to grupa licząca około 25 osób. W trakcie warsztatów przeprowadzona została analiza zasobów gminy, a także zewnętrznych trendów / oddziaływań mających wpływ na rozwój gminy, jak też bieżące i przyszłe procesy rewitalizacyjne. W trakcie warsztatów uczestnicy mieli szansę na podjęcie dyskusji na temat najważniejszych problemów, jakie występują na terenie gminy oraz doprecyzowanie granic obszarów zdegradowanych oraz wytypowanie najważniejszych problemów. W trakcie warsztatów nastąpiło również wstępne określenie wizji obszarów zdegradowanych po przeprowadzeniu procesu rewitalizacji. Badania społeczne z mieszkańcami – w ramach diagnozowania problemów społecznych na obszarach wstępnie wyznaczonych do rewitalizacji przeprowadzono ankietę / sondaż uliczny (n=100) wśród mieszkańców i przedsiębiorców (prowadzone w dzielnicach wstępnie wybranych do rewitalizacji poprzez wcześniej przeprowadzoną analizę danych zastanych). Ankiety realizowane w przestrzeni miasta pozwoliły z jednej strony na poznanie potrzeb badanych grup z zakresu rewitalizacji społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Z drugiej zaś strony badania te, realizowane były przez wyszkolonych ankieterów, którzy w trakcie prowadzenia wywiadów ankietowych informowali badanych o podstawowych założeniach procesu rewitalizacji, a zatem badaniami miały również charakter informacyjno-edukacyjny. **Internetowe badania społeczne** – w ramach diagnozowania problemów społecznych na terenie gminy Wieliczka przeprowadzono również badanie ankietowe metodą CAWI. Kwestionariusz badania był analogiczny do prowadzonego badania sondażowego (PAPI) wśród mieszkańców. Kwestionariusz badania był dostępny na stronach internetowych Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. Taki sposób prowadzenia badań pozwolił na dotarcie do większej liczby mieszkańców i interesariuszy procesu rewitalizacji. W badaniach ankietowych wzięło udział łącznie 98 osób zainteresowanych tematyką procesu rewitalizacji. **Wywiady pogłębione z lokalnymi ekspertami** zajmującymi się na co dzień zagadnieniami polityki społecznej oraz bezpieczeństwa (n=3). Metoda wywiadu pogłębionego jest jedną z najpopularniejszych metod prowadzenia badań jakościowych i polega na szczegółowej i wnikliwej rozmowie z respondentem, który ze względu na posiadaną wiedzą bądź doświadczenie może przekazać informacje poszerzające wiedzę na dany temat. Respondenci zostali w taki sposób dobrani do wywiadów, aby mogli wypowiedzieć się za grupy osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. Dzięki wywiadom uzyskano szerszy obraz sytuacji problemowej na terenie Wieliczki. Wnioski z wywiadów znajdują się w rozdziale dotyczącym diagnozy społeczno-gospodarczo-przestrzennej. **Wizja lokalna (spacer badawczy)** to badanie jakościowe, polegające na wizycie obszarów Miasta, często połączone z rozmowami z mieszkańcami, korzystającymi w danej chwili z odwiedzanej przestrzeni miejskiej. Dzięki zastosowaniu tej metody w sposób jakościowy można było ocenić stan degradacji przestrzennej oraz technicznej Miasta, a także sprawdzić w jaki sposób mieszkańcy korzystają z danych przestrzeni publicznych. W badaniu wzięli udział eksperci z zakresu urbanistyki oraz polityki społecznej, a w ramach badania stworzyli oni dokumentację fotograficzną wraz z wnioskami, płynącymi z rozmów z mieszkańcami. Wnioski płynące ze wszystkich zastosowanych metod i narzędzi badawczych włączających interesariuszy procesu rewitalizacji zostały opisane w rozdziale dotyczącym diagnozy. Po zakończeniu prac diagnostycznych, w tym wspomnianych metod i narzędzi partycipacji społecznej, a także analizy danych zastanych stworzona została diagnoza społeczno-gospodarczo-przestrzenna, na podstawie której wytypowane zostały obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji (pokrywające się ze sobą). Kolejno, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji, **Uchwała o wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji** (wraz z diagnozą społeczno-gospodarczo-przestrzenną oraz mapą o treści mapy ewidencyjnej w skali 1:5000, z zaznaczonymi obszarami zdegradowanymi i obszarami rewitalizacji wynikającymi z przeprowadzonego etapu I prac) została poddana konsultacjom społecznym w dniach 4 maja 2016 – 6 czerwca 2016 roku w trzech formach: - **Zbieranie uwag w postaci papierowej lub elektronicznej.** - **Ankieta internetowa.** - **Wywiady z przedstawicielami różnych grup społecznych (n=6).** Etap strategiczny – opracowanie głównych założeń strategicznych oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych wpisanych do Gminnego Programu Rewitalizacji. Warsztat strategiczny z udziałem przedstawicieli władz Miasta, pracowników Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz jednostek podległych, przedstawicieli środowiska biznesu oraz organizacji społecznych, na którym sformułowano projekty rewitalizacyjne – drugie spotkanie warsztatowe odbyło się w dniu 11.07.2016 i wzięło w nim udział około 20 osób. Materiał wypracowany na warsztacie posłużył do stworzenia zadań, które znalazły się w Gminnym Programie Rewitalizacji. Kolejno, zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji, Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 został poddany konsultacjom społecznym w dniach 05.10.2016 – 05.11.2016 roku w trzech formach: Zbieranie uwag w postaci papierowej lub elektronicznej. Na tydzień przed rozpoczęciem konsultacji właściwych, na stronie Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz w Biuletynie Informacji Publicznej pojawiło się ogłoszenie o planowanych konsultacjach społecznych. W ramach tej formy konsultacji nie wpłynęła żadna uwaga. Ankieta internetowa skierowana do mieszkańców. Na tydzień przed rozpoczęciem konsultacji właściwych, na stronie Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka oraz w Biuletynie Informacji Publicznej pojawiło się ogłoszenie o planowanych konsultacjach społecznych. Ankietę internetową wypełniło dwóch mieszkańców. Nie wnieśli oni żadnych uwag do treści całego dokumentu. Mieszkańcy zgłosili natomiast dodatkowe zadania do realizacji w ramach Programu. Zadania dotyczyły Podobszarów I oraz III. W ramach Podobszaru I zaproponowano realizację zadania dotyczącego poprawy jakości komunikacji miejskiej w Wieliczce, w tym zwiększenie częstotliwości kursowania autobusów 304 oraz wydłużenie linii 214 do pętli Wieliczka Kampus. Pozwoliłoby to na zmniejszenie tłoku w autobusach oraz poprawę dostępności komunikacyjnej tego podobszaru. Drugie zadanie to: Poprawa jakości i ładu przestrzennego doliny Serafy i najbliższej okolicy. Zadanie miałoby polegać na likwidacji dzikich wysypisk, wyrównanie stoków od strony osiedla Przyszłość, udostępnienie terenu dla mieszkańców, wyznaczenie alejki krajoznawczej lub ścieżki rowerowej, nasadzenie drzew lub jego uporządkowanie (ale niewielkie), stworzenie nowego mostku na Serafie wraz ze ścieżką od osiedla Przyszłość do ul. Narutowicza (przy większych ulewach notorycznie zalewany i nie da się przejść - sugerowałbym jego podniesienie). Zadanie pozwoliłoby na poprawę jakości ochrony środowiska, eliminację dzikich wysypisk śmieci, poprawa estetyki otoczenia, udostępnienie terenu mieszkańcom. Zadania zostały wpisane na listę zadań dodatkowych. Spotkanie konsultacyjne z mieszkańcami. Spotkanie odbyło się w dniu 11.10.2016 roku w Urzędzie Miasta Wieliczka. Uczestnicy spotkania warsztatowego (około 30 osób) zgodzili się z priorytetowymi zapisami Programu, równocześnie zgłaszając niewielkie korekty w Programie, dotyczące zadań. W podobszarze I do zadania 1.7 dołożono zapis w tytule „oraz placu zabaw”, tak aby podkreślić znaczenie tego elementu zadania. W Podobszarze II zwrócono uwagę na konieczność doprecyzowania zadania 2.5 – Przebudowa ul. Mickiewicza. Dodatkowo do Podobszaru II przeniesiono zadanie związane z rewitalizacją budynku przy ul. Klaśnieńskiej, a do Podobszaru III zadanie związane z rewitalizacją budynku przy ul. Dembowskiego. W Podobszarze IV w zadaniu 4.4. do nazwy zadania dodano „modernizację boiska”. Dodatkowo pozostałe przedsięwzięcia rewitalizacyjne uzupełniono o zadania związane z rozwojem oferty i instytucji opieki nad dziećmi do lat 6. Całość podjętych działań, jest zgodna z Zasadą Partnerstwa i Partycypacji Społecznej, wymaganej w procesie rewitalizacji i pozwoliła na przygotowanie niniejszego dokumentu w zgodzie z Ustawą o Rewitalizacji oraz Wytycznymi Ministerstwa Rozwoju w tym zakresie. 2. Delimitacja obszaru zdegradowanego i rewitalizacji W celu wyznaczenia obszaru zdegradowanego, a następnie obszaru rewitalizacji opracowano metodologię bazującą na obiektowych i weryfikowalnych wskaźnikach, która posłużyła do analizy gminy w pięciu aspektach: społecznym, gospodarczym, środowiskowym, technicznym i funkcjonalno-przestrzennym. Poniżej znajduje się szczegółowy opis zastosowanego podejścia metodologicznego. Podejście to jest dostosowane do specyfiki gminy i jej wewnętrznych uwarunkowań. Opis podejścia podzielono na etapy, w oparciu o które przeprowadzono delimitację obszaru zdegradowanego i rewitalizacji. 2.1. Etap 1. Wybór jednostek analitycznych Etapem początkowym delimitacji był wybór jednostek na terenie gminy, które zostaną wykorzystane do późniejszych analiz. Gmina Wieliczka ze względu na swoją specyfikę gminy miejsko-wiejskiej, została podzielona, w części wiejskiej na sołectwa, natomiast w części miejskiej na jednostki urbanistyczne, wyznaczone na podstawie charakteru zabudowy oraz spełnianych przez nie funkcji. W sumie wyznaczonych zostało 50 jednostek referencyjnych, w tym 29 na obszarze wiejskim i 21 na terenie Miasta. Jednostki te prezentują mapy poniżej. Mapa 1. Podział gminy na jednostki referencyjne w mieście Wieliczka Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMiG Wieliczka Mapa 2. Podział gminy na jednostki referencyjne w na obszarze wiejskim w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMiG Wieliczka 2.2. Etap 2. Ustalenie zakresu wykorzystanych danych Kolejny etap delimitacji polegał na ustalenia zakresu danych, które w sposób rzetelny i obiektywny posłużą do analizy wewnątrzgminnego zróżnicowania gminy. Do opracowania wskaźników zastosowanych do analizy wykorzystano dane pochodzące m.in. z Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka i jednostek organizacyjnych, tj. Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, szkół, a także Komisariatu Policji w Wieliczce i Powiatowego Urzędu Pracy w Wieliczce oraz dostępne statystyki publiczne (Okręgowa Komisja Egzaminacyjna oraz Państwowa Komisja Wyborcza). Do analizy wewnętrznego zróżnicowania gminy w sferze społecznej wykorzystano wskaźniki obrazujące negatywne zjawiska społeczne, takie jak: - Korzystanie z pomocy społecznej i ubóstwo; - Bezrobocie; - Problemy dotyczące poziomu edukacji; - Niski poziom uczestnictwa w życiu społecznym; - Poziom bezpieczeństwa i przestępczość; - Starzenie się społeczeństwa. W tabeli poniżej zestawiono wszystkie wykorzystane wskaźniki w podziale na sferę społeczną, gospodarczą, techniczną, przestrzenno-funkcjonalną oraz środowiskową, uwzględniając przy tym źródło danych, okres analizy i określenie problemu/zjawiska, które dany wskaźnik obrazuje. Dane, co do zasady, prezentują stan na koniec 2015 r. Tabela 1. Wykaz wskaźników wykorzystanych do analizy | L.p. | Nazwa wskaźnika | Problem, który opisuje wskaźnik | Źródło danych | |------|----------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------|-----------------| | | **Sfera społeczna** | | | | 1. | Odsetek osób korzystających ze świadczeń pomocy. | Ubóstwo | MGOPS Wieliczka | | 2. | Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa. | Ubóstwo | MGOPS Wieliczka | | 3. | Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby. | Ubóstwo | MGOPS Wieliczka | | 4. | Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych. | Ubóstwo | MGOPS Wieliczka | | 5. | Odsetek osób bezrobotnych. | Bezrobocie | PUP w Wieliczce | | 6. | Odsetek bezrobotnych kobiet wśród ogółu bezrobotnych. | Bezrobocie | PUP w Wieliczce | | 7. | Liczba przyznanych dodatków mieszkaniowych na 100 mieszkańców | Ubóstwo | UMiG Wieliczka | | 8. | Liczba przyznanych dodatków energetycznych na 100 mieszkańców | Ubóstwo | UMiG Wieliczka | | 9. | Odsetek uczniów z zaświadczeniem o dysleksji | Problemy edukacyjne | OKE Kraków | | 10. | Wyniki sprawdzianu po VI klasie szkoły podstawowej | Niski poziom edukacji | OKE Kraków | | Nr | Parametr | Stan | Źródło | |----|----------|------|--------| | 11.| Frekwencja w wyborach samorządowych w roku 2014 | Niski poziom aktywności społecznej | PKW | | 12.| Frekwencja w wyborach parlamentarnych w 2015 roku. | Niski poziom aktywności społecznej | PKW | | 13.| Liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Niski poziom aktywności społecznej | UMiG Wieliczka | | 14.| Liczba wykroczeń w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Niski poziom bezpieczeństwa i przestępczość | Komisariat Policji w Wieliczce | | 15.| Odsetek osób w wieku poprodukcyjnym | Starzenie się społeczeństwa | UMiG Wieliczka | | 16.| Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym | Problemy demograficzne | UMiG Wieliczka | | 17.| Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku przedprodukcyjnym | Problemy demograficzne | UMiG Wieliczka | ### Sfera gospodarcza | Nr | Parametr | Stan | Źródło | |----|----------|------|--------| | 1.*| Liczba podmiotów gospodarczych na 100 mieszkańców | Niski poziom lokalnej przedsiębiorczości | Centralna Ewidencja Informacji o Działalności Gospodarczej | | 2.*| Liczba aktywnych podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON w przeliczeniu na 100 mieszkańców. | Niski poziom przedsiębiorczości | BDL GUS | | 3.*| Odsetek nieaktywnych podmiotów gospodarczych skreślanych z rejestru REGON. | Słaba kondycja lokalnej gospodarki | BDL GUS | ### Sfera środowiskowa | Nr | Parametr | Stan | Źródło | |----|----------|------|--------| | 1.*| Jakość powietrza – poziom zanieczyszczeń powietrza | Przekroczenia standardów jakości środowiska | Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej | | 2.*| Jakość wód – poziom zanieczyszczeń | Przekroczenia standardów jakości środowiska | Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej | | 3.*| Jakość gleb – poziom zanieczyszczeń | Przekroczenia standardów jakości środowiska | Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej | | 4.*| Zagrożenie hałasem akustycznym | Przekroczenia standardów jakości środowiska | Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej | ### Sfera techniczna | Nr | Parametr | Stan | Źródło | |----|----------|------|--------| | 1.*| Liczba budynków zawierających azbest będących w posiadaniu JST w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Degradacja stanu technicznego obiektów budowlanych o przeznaczeniu | UMiG Wieliczka | | | | | | |---|---|---|---| | | | | | | 2. | Liczba budynków zawierających azbest należących do firm i przedsiębiorstw w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Degradacja stanu technicznego obiektów budowlanych w aspekcie technicznym zagrażającym życiu/zdrowiu ludzi | UMiG Wieliczka | | 3. | Liczba obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków w przeliczeniu na 100 ha | Natężenie obiektów budowlanych wymagających szczególnych działań rewitalizacyjnych i ochrony substancji | Rejestr Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego | **Sfera przestrzenno-funkcjonalna** | | | | | |---|---|---|---| | 1. | Liczba obiektów kultury w przeliczeniu na 100 mieszkańców – dostępność do infrastruktury kulturalnej. | Niska dostępność do podstawowych usług i ich jakość | UMiG Wieliczka | | 2. | Liczba przedszkoli w przeliczeniu na 100 mieszkańców – dostępność do usług opieki nad dziećmi. | Niska dostępność do podstawowych usług i ich jakość | UMiG Wieliczka | *Źródło: opracowanie własne* 2.3. Etap 3. Przeprowadzenie analizy wskaźnikowej dla przyjętych jednostek referencyjnych. Poniżej zaprezentowano pokrótce wyniki analizy przeprowadzonej dla Miasta i Gminy Wieliczka. Wszystkie wskaźniki z podziałem na wyznaczone jednostki terytorialne zaprezentowane zostały w załączniku nr 2 do niniejszego dokumentu. Sfera społeczna Analiza struktury społeczeństwa, jego potrzeb i problemów jest szczególnie istotna pod kątem procesu rewitalizacji, którego zasadniczym celem jest wyprowadzenie ze stanu kryzysowego. Determinantem skutecznych działań jest właściwe zidentyfikowanie najbardziej problematycznych kwestii w obszarach szczególnie ważnych z perspektywy mieszkańców. Dlatego też w pierwszej kolejności dokonano analizy w sferze społecznej. Odsetek liczby mieszkańców korzystających z pomocy społecznej na terenie gminy Wieliczka w 2015 roku wyniósł 4,2%. Najwyższą wartość wśród badanych jednostek terytorialnych osiągnęło Klasno, w którym prawie co ósmy mieszkaniec (12,1%) korzystał z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podobnie sytuacja kształtowała się jednostce Centrum – Rynek, gdzie ze świadczeń środowiskowej pomocy społecznej w 2015 roku skorzystało 11,1% mieszkańców. Wśród jednostek referencyjnych w części wiejskiej gminy, najgorzej wypadła miejscowość Pawlikowice, w której odsetek klientów pomocy społecznej wyniósł 7,23%, a także miejscowość Siercza z wynikiem 6,32%. Odsetek liczby osób korzystających z pomocy społecznej w poszczególnych jednostkach terytorialnych przedstawiają wykresy poniżej. Wykres 1. Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MGOPS w Wieliczce. *Kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe od średniej dla gminy. Problematyka ubóstwa jest bardzo szeroka i może przejawiać się wieloaspektowo. W związku z powyższym w celu pogłębienia informacji na ten temat postanowiono poddać analizie wskaźniki dotyczące liczby osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, a także przyznawane dodatki mieszkaniowe i energetyczne dla mieszkańców w roku 2015. W przypadku liczby osób korzystających z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa najgorzej na terenie całej gminy wypadły jednostki Klasno oraz Centrum – Rynek, gdzie liczba osób wyniosła odpowiednio 3,2% oraz 3,0%. Znaczny odsetek osób korzystających z pomocy społecznej mieszka również w jednostce Psia Góra (2,6%). W przypadku pomocy finansowej przyznawanej w ramach dodatków mieszkaniowych czy dodatków energetycznych beneficjentami pomocy byli w 2015 roku przede wszystkim mieszkańcy okolic centrum miasta oraz dużych osiedli mieszkaniowych, w tym takich jednostek jak Klasno (2,9% oraz 2,0%), osiedla Przyszłość i Kościuszki (2,6% oraz 1,1%), osiedla Sienkiewicza (1,8% oraz 1,0%), Centrum – Rynek (1,7% oraz 0,2%), a także Bożej Woli (0,5% oraz 0,8%). Problem ubóstwa i konieczności korzystania z pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej często związany jest z brakiem pracy, co jest równoznaczne z brakiem stałego źródła dochodu. Dlatego też w analizie poddany został także problem bezrobocia. Zastosowano w tym przypadku wskaźnik odsetka osób bezrobotnych (liczba osób bezrobotnych do liczby mieszkańców) oraz wskaźnik bezrobocia wśród kobiet, jako jednej z grup defaworyzowanych na rynku pracy. Wykres 4. Odsetek osób bezrobotnych dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta w gminie Wieliczka. Średnia dla gminy Kosztuka Boża Wola Klasno 2 Centrum - Rynek Łysa Góra Osiedle Sienkiewicza Klasno Centrum 2 Psia góra Osiedle Przyszłość i Kościuszki Stare Drogi Grabówki (miejska) Glinki Lednica Dolna Lednica Góra (miejska) Podlesie Na Moźdzynach Bogucice Kolonia Lekarka Lekarka 2 0,00% 0,50% 1,00% 1,50% 2,00% 2,50% 3,00% 3,50% 4,00% 4,50% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PUP w Wieliczce. *kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe niż średnie dla gminy Wykres 4. Odsetek osób bezrobotnych dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. Średnia dla gminy Zabawa Węgrzce Wielkie Słedziejowice Sygneczów Sułków Strumiany Siercza Rożnowa Raciborsko Podstolice Pawlikowice Mietniów Mała Wieś Lednica Górna Koźmice Wielkie Koźmice Małe Kokotów Janowice Jankówka Grajów Grabówki Grabie Gorzków Golkowice Dobranowice Czarnochowice Chorągwica Byszycze Brzęgi Kosztuka 0,00% 0,50% 1,00% 1,50% 2,00% 2,50% 3,00% 3,50% 4,00% 4,50% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PUP w Wieliczce. *kolorem czerwonym oznaczono wartości wyższe niż średnie dla gminy Najwyższy wskaźnik bezrobocia wśród mieszkańców odnotowano w jednostce Klasno (4,0%). Warto zauważyć, że wartości powyżej średniej dla gminy (2,45%) przyjmowane były w prawie połowie analizowanych jednostek, zarówno w mieście jak i na wsi, co można zaobserwować na wykresach 3 oraz 4. Analiza danych wskazuje, że w gminie Wieliczka bezrobotnie dotyczy częściej kobiet niż mężczyzn (wśród wszystkich bezrobotnych w 2015 roku było prawie 55% kobiet). Najwięcej zarejestrowanych jako bezrobotne było w miejscowościach Zabawa (78,3%), Sułków (74,8%) oraz jednostce miejskiej Podlesie (72,7%). Wśród pozostałych jednostek, których liczba bezrobotnych kobiet przekraczała średnią gminy (54,8%) warto wymienić te, w których ponad 2/3 stanowią kobiety i były to na terenie miasta: Rynek – Centrum (68%), Lekarka (67%) oraz Boża Wola (66%), natomiast na terenie wiejskim: Grabie (69%) oraz Raciborsko (67%). Kolejnymi problemami, które zostały poddane analizom była aktywność społeczna mieszkańców. Została ona zaprezentowana za pomocą takich wskaźników jak frekwencja wyborcza w wyborach samorządowych w 2014 roku, frekwencja wyborcza w wyborach parlamentarnych w 2015 roku a także liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców. Najniższą frekwencję wyborczą – 38,16% w Wyborach Samorządowych w 2014 roku odnotowano w 9 okręgu wyborczym, który swoim zasięgiem obejmuje jednostkę Osiedli mieszkaniowych Kościszki i Przyszłość, a także część Grabówek. Równie niską aktywnością wykazała się miejscowość Kokotów (34 okręg wyborczy), w której to frekwencja wyniosła 39,16%. W przypadku Wyborów Parlamentarnych z 2015 roku najniższe wyniki odnotowano w miejscowościach Golkowice (47,43%), Gorzków (47,49%) oraz Jankówka (47,49%). Analizując aktywność społeczną poprzez aktywność organizacji pozarządowych należy zauważać, iż najwięcej z nich jest zarejestrowanych i działa w centrum Miasta (Centrum 2 oraz Centrum Rynek). Również miejscowości wiejskie wydają się być aktywne w tej kwestii. Prawie w każdej miejscowości na rzecz rozwoju lokalnej społeczności działa OSP, koło gospodyń wiejskich czy stowarzyszenie sportowe. Jedynie w trzech miejscowościach na obszarze wiejskim nie istnieje żadne stowarzyszenie formalnie zarejestrowane (Brzegi, Koźnice Małe i Strumiany). Wśród wskazanych jednostek terytorialnych na terenie miasta, na których nie funkcjonują żadne organizacje pozarządowe znalazły się natomiast: Boża Wola, Klasno, Lednica Górna, Łysa Góra, Na Moźdzynach, Podlesie, Psia Góra. W analizie dotyczącej edukacji wzięto pod uwagę dwa dostępne wskaźniki: wyniki egzaminów po VI klasie w tzw. „Sprawdzianie VI-klasisty” oraz odsetek uczniów z dysleksją. W 2015 roku najniższe wyniki egzaminów w gminie Wieliczka odnotowano w Szkole Podstawowej Gminy Wieliczka w Grajowie (58,9%). Podobne wyniki otrzymali także uczniowie szkół w Śledziejowicach (59,1%) oraz Sygneczowie (59,1%). Analiza odsetka uczniów z dysleksją wykazała natomiast, że najwięcej uczniów z tym problemem w 2015 roku uczyło się w Szkole Podstawowej w Podstolicach (30%), a także Szkoła Podstawowa nr 3 w Wieliczce (22%), do której uczęszczają dzieci z wyznaczonych jednostek terytorialnych takich jak: Osiedle Sienkiewicza, Boża Wola, Lednica Górna (na terenie miasta), Lednica Dolna, Łysa Góra oraz Lednica Górna (na obszarze wiejskim). Kolejnym problemem, który wzięto pod uwagę w wyznaczaniu obszaru zdegradowanego i rewitalizacji było bezpieczeństwo mieszkańców. W tym przypadku posłużyono się wskaźnikiem liczby wykroczeń na 100 mieszkańców. Najwięcej wykroczeń w 2015 roku odnotowano w jednostce analitycznej Centrum – Rynek (6,6) oraz Turówka (5,6). Powyżej średniej dla gminy znalazły się również jednostki Klasno (3,6), Klasno 2 (3,6), Psia Góra (2,6), Lekarka (3,5), Kolonia (2,1), Lednica Dolna (2,2), Centrum 2 (2,7) oraz Kokotów (2,1). Ostatnimi problemami, które zostały poddane analizie są kwestie związane z demografią (starzenie się społeczeństwa). W tym przypadku dostępne dane pozwoliły na wykazanie zróżnicowania jedynie pomiędzy jednostkami wiejskimi oraz miastem Wieliczka jako całość (każdej jednostce miejskiej przyporządkowana została ta sama wartość). Okazuje się, że miejscowość, która boryka się z największym problemem starzenia się społeczeństwa jest Rożnowa, w której 23,1% mieszkańców jest w wieku poprodukcyjnym. Problem w miejscowości potwierdzają także wskaźniki obciążenia demograficznego (liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę ludności w wieku produkcyjnym oraz liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę ludności w wieku przedprodukcyjnym). Również miasto Wieliczka odznacza się większym niż średnio w gminie odsetkiem mieszkańców w wieku poprodukcyjnym oraz niekorzystnymi wskaźnikami obciążenia demograficznego. Problem starzenia się społeczności, w centrum Wieliczki oraz na terenie dużych osiedli mieszkaniowych był również podkreślany w trakcie przeprowadzonych badań społecznych. Sfera gospodarcza Rozwój miejscowej gospodarki jest szczególnie istotny dla mieszkańców miasta, głównie ze względu na szanę zmniejszenia stopy bezrobocia i wzrost poziomu jakości życia. Analizując sferę gospodarczą postanowiono wykorzystać trzy wskaźniki. Wskaźnik przedsiębiorczości, wskazujący liczbę podmiotów wpisanych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności gospodarczej na 100 mieszkańców, liczbę podmiotów aktywnych, wpisanych do rejestru REGON, w przeliczeniu na 100 mieszkańców oraz odsetek podmiotów wypisanych z rejestru REGON do ogółu podmiotów znajdujących się w tym Rejestrze. Wskaźniki te obrazują zarówno poziom przedsiębiorczości mieszkańców, jak i kondycję lokalnej gospodarki. Najwyższe wskaźniki przedsiębiorczości mierzone zarówno dzięki danym uzyskanym z CEIDG jak i REGON, to podobszary znajdujące się w Centrum Miasta – Centrum-Rynek oraz Centrum 2. Wśród podobszarów najsłabszych gospodarczo znajdują się Grabówki (miejskie), Na Moźdzynach oraz Boża Wola, a także znaczna część miejscowości wiejskich. Wykres 4. Odsetek podmiotów gospodarczych wpisanych do CEIDG w stosunku do mieszkańców dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta Wieliczka w gminie Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie CEIDG. *kolorem czerwonym oznaczono wartości niższe niż średnie dla gminy Wykres 4. Odsetek podmiotów gospodarczych wpisanych do CEIDG w stosunku do mieszkańców dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. Źródło: opracowanie własne na podstawie CEIDG. *kolorem czerwonym oznaczono wartości niższe niż średnie dla gminy Sfera środowiskowa Kwestia jakości stanu środowiska i jego estetyki jest ważna zarówno dla zdrowia, jak i jakości i komfortu życia, dlatego, planując wszelkie działania rozwojowe, powinno się bezwzględnie zwracać uwagę na aspekt środowiskowy. Sfera środowiskowa w niniejszym opracowaniu stanowi ujęcie oceny jakościowej poszczególnych podobszarów. Zawarto tutaj analizę jakości powietrza, wód, gleb oraz hałasu. Ze względu na stan jakości powietrza, najbardziej zanieczyszczonymi jednostkami są w mieście: Osiedle Przyszłość i Kościuszki, Centrum 2, Osiedle Sienkiewicza oraz Centrum Rynek, natomiast na obszarze wiejskim Kokotów. Jak można zauważyć, znaczniej bardziej na zanieczyszczenie powietrza narażona jest północna część gminy, a zaistniały stan rzeczy jest wynikiem oddziaływań kilku negatywnych zjawisk: niskiej emisji z lokalnych palenisk, emisji liniowej, związanej z lepiej rozwiniętą siecią komunikacyjną oraz emisji punktowej spowodowanej bliskością zakładów przemysłowych. Z kolei ze względu na stan jakości wód najgorszą ocenę przyznano następującym jednostkom: Glinki, Centrum 2, Klasno oraz Osiedle Sienkiewicza. Zanieczyszczenie wód w tych obszarach wiąże się z przenikaniem do wód poprzez glebę zanieczyszczeń ze środków komunikacji oraz z kanalizacji komunalnych, która w wielu miejscach wymaga modernizacji. Słaby stan wód w tych miejscach jest spowodowane również położeniem obszarów na terenie kopalni, gdzie podczas jej działalności do wód podziemnych dostawały się zanieczyszczenia z zrztów zasolonych wód kopalnianych. Największe zanieczyszczenie gleb odnotowano w miejscowościach wiejskich Gorzków oraz Sygneczów. Zanieczyszczenie gleb w tych miejscowościach spowodowane jest głównie spływem z terenów rolniczych, gdzie na szeroką skalę stosowane są nawozy i sztuczne środki ochrony roślin. Jednostki najbardziej narażone na hałas to obszaru położone wzdłuż drogi nr 964. Jest to stosunkowo intensywnie wykorzystywana trasa, stanowiąca połączenie między Wieliczką a Niepołomicami. Wysoki poziom hałasu drogowego może negatywnie wpływać na jakość i komfort życia mieszkańców, a z racji znacznie lepiej rozwiniętej sieci transportowej w północnej części gminy i w mieście Wieliczka, to właśnie ten obszar jest bardziej narażony na przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. **Sfera techniczna** Infrastruktura techniczna jest niezwykle istotnym elementem danej jednostki terytorialnej. Spełnia kilka ważnych funkcji: jest czynnikiem spajającym całą gminę, a jej dobry standard zwiększa jakość życia mieszkańców. W sferze technicznej ocenie poddano liczbę obiektów zawierających azbest (będących w posiadaniu JST oraz należących do firm i przedsiębiorstw), a także wskaźnik liczby zabytków przypadających na 100 ha powierzchni. Gmina Wieliczka posiada Program Usuwania Wyrobów Zawierających Azbest z Terenu Gminy Wieliczka wraz ze szczegółową inwentaryzacją, powstały w 2014 roku. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji wśród budynków będących własnością Gminy Wieliczka wykazano łącznie 2 obiekty z wbudowanymi wyrobami zawierającymi azbest. Są to budynek szkoły w podstawowej w Wieliczce (znajdujący się w jednostce Osiedle Przyszłość i Kościuszki) oraz budynek gospodarczy w miejscowości Grabie. Łącznie oszacowano 220 m², tj. 2,2 Mg wyrobów budowlanych zawierających azbest. Z kolei budynki zawierające azbest będące w posiadaniu firm i przedsiębiorstw znajdują się głównie w północnej części miasta w takich jednostkach, jak Kolonia, Lekarka, Lekarka 2, Bogucice, Podlesie, a także na osiedlach Przyszłość i Kościuszki i osiedlu Sienkiewicza. Z kolei na terenach wiejskich budynki takie znajdują się w miejscowościach Czarnochowice, Dobranowice, Gorzków, Grajów oraz Podstolice. Najwięcej zabytków skoncentrowanych jest w centrum miasta, znajdują się one głównie w jednostkach Centrum – Rynek, Centrum 2 oraz w Podobszarze Klasno oraz na osiedle Przyszłość i Kościszuki, Boża Wola czy Turówka. Należy zauważyć, że obiekty te często o funkcjach mieszkaniowych są bardzo często w złym stanie technicznym, co przekłada się na obraz stanu zasobu mieszkaniowego na obszarze gminy. **Sfera przestrzenno-funkcjonalna** W sferze przestrzenno-funkcjonalnej analizie poddano wskaźniki wskazujące na dostępność do obiektów i podstawowych usług publicznych, w tym obiektów kultury oraz przedszkoli. Dostępność do obiektów infrastruktury kulturalnej oraz opieki nad dziećmi do lat 6 ciu obrazują wykresy poniżej. *Wykres 3. Dostępność do infrastruktury kultury i przedszkoli dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie Miasta Wieliczka w gminie Wieliczka.* ![Wykres](image) *Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMIG Wieliczka.* Wykres 4. Dostępność do infrastruktury kultury i przedszkoli dla jednostek referencyjnych znajdujących się na terenie części wiejskiej gminy Wieliczka. | Miejscowość | Liczba przedszkoli na 1000 mieszkańców | Liczba obiektów kultury na 1000 mieszkańców | |-----------------|----------------------------------------|---------------------------------------------| | Średnia dla gminy | 0,55 | | | Zabawa | 0,99 | | | Węgrzce Wielkie | 0,47 | | | Śledziejowice | 0,57 | 1,71 | | Sygneczów | 1,38 | | | Sulków | 0,77 | | | Strumiany | 3,14 | | | Siercza | 1,36 | | | Rożnowa | 0,00 | | | Raciborsko | 0,82 | | | Podstolice | 0,00 | | | Pawlikowice | 0,00 | | | Mietniów | 0,90 | 0,90 | | Mała Wieś | 1,08 | | | Lednica Górna | 0,70 | | | Koźmice Wielkie | 0,39 | 0,39 | | Koźmice Małe | 0,00 | | | Kokotów | 0,47 | 0,47 | | Janowice | 0,79 | | | Jankówka | 0,00 | | | Grajów | 0,00 | | | Grabówki | 0,00 | | | Grabie | 0,00 | | | Gorzków | 1,02 | | | Golkowice | 0,54 | | | Dobranowice | 0,00 | | | Czarnochowice | 0,00 | | | Chorągwica | 1,09 | | | Byszycze | 0,00 | | | Brzęgi | 0,00 | | Źródło: opracowanie własne na podstawie danych UMIG Wieliczka. 2.4. Etap 4. Analiza wskaźnikowa - budowa wskaźnika syntetycznego W celu obiektywnego wskazania obszarów na terenie gminy, wymagających podjęcia rewitalizacji z uwagi na nawarstwienie negatywnych zjawisk, na podstawie szeregu wskaźników opisujących problemy społeczne, ale i w pozostałych sferach pozaspółecznych zbudowano wskaźnik syntetyczny. Jest to miernik opisujący stopień degradacji danej jednostki analitycznej. W celu zbudowania wskaźnika syntetycznego konieczne było przekształcenie wykorzystanych zmiennych do postaci znormalizowanej. Normalizacja zmiennych to procedura wstępnej obróbki danych w celu umożliwienia ich wzajemnego porównywania i dalszej analizy. Zabieg ten jest konieczny z punktu widzenia poprawności obliczeń, ponieważ dzięki niemu różne rozpiętości zmiennych nie będą przypisywały większego znaczenia czynnikom przyjmującym wartość z wyższych przedziałów. Kolejna kwestia uwzględniona w ramach normalizacji zmiennych to ustalenie wskaźników, będących stymulantami lub destymulantami degradacji. W zależności bowiem od charakteru wskaźnika możemy mówić, iż jest on stymulantą degradacji lub nie (przykładowo przyjęto, iż wskaźnik „Odsetek osób bezrobotnych” gdzie wartości większe od średniej dla gminy świadczą o gorszej sytuacji w tym zakresie będzie stymulantą, natomiast dla wskaźnika „Frekwencja w wyborach samorządowych w 2014 r.” wartości mniejsze od średniej dla gminy mówią o bardziej kryzysowej sytuacji, stąd jest on destymulantą degradacji). W zależności od tego czy dany wskaźnik jest stymulantą czy destymulantą przyjęto inny wzór obliczeń dla normalizacji zmiennej: \[ Z_{ij} = \frac{x_{ij} - \min_i x_{ij}}{\max_i x_{ij} - \min_i x_{ij}} \] Gdzie: $x_{ij}$ – wartość i-tego obszaru (np. miejscowość) dla j-tej zmiennej $Z_{ij}$ – zmienna otrzymana w wyniku normalizacji. Syntetyczną miarę, opisującą stopień zdegradowania danej jednostki w poszczególnej sferze, utworzono wykorzystując sumę wartości wszystkich cząstkowych wskaźników standaryzowanych. Następnie wartość wskaźnika syntetycznego dla każdej jednostki porównano z jego wartością dla całej gminy. Na tej podstawie ustalono, które z analizowanych jednostek charakteryzują się większym stopniem zdegradowania w sferze społecznej oraz sferach pozaspółecznych, niż średnio w gminie (wartość sumy wskaźników dla danej jednostki ze wszystkich wskaźników standaryzowanych jest większa od sumy wartości wskaźników standaryzowanych dla gminy ogółem). Dzięki temu, możliwe było obiektywne ustalenie, które z badanych jednostek charakteryzują się większym stopniem zdegradowania (w sferze społecznej oraz sferach pozaspołecznych) niż średnio w gminie i z tego powodu wymagają podjęcia działań rewitalizacyjnych. Jako obligatoryjne dla uznania jednostki referencyjnej za potencjalny obszar zdegradowany, a następnie obszar rewitalizacji, określono łącznie spełnienie dwóch poniższych kryteriów: - ponadprzeciętna (na tle średniej gminnej) degradacja w sferze społecznej (wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej wyższy niż średnia gminna); - ponadprzeciętna (na tle średniej gminnej) degradacja w sferach pozaspołecznych (wskaźnik syntetyczny dla sfer pozaspołecznych wyższy niż średnia gminna). W tabelach poniżej zestawiono obliczony wskaźnik syntetyczny po normalizacji dla każdej jednostki analitycznej (będący sumą wskaźników cząstkowych) dla sfery społecznej oraz pozostałych sfer (gospodarczej, środowiskowej, technicznej, funkcjonalno-przestrzennej). **Tabela 2. Wskaźniki syntetyczne dla jednostek analitycznych w sferze społecznej.** | L.p. | Nazwa jednostki analitycznej | Wskaźnik syntetyczny | |------|---------------------------------------|----------------------| | 1 | Klasno | 13,05 | | 2 | Centrum - Rynek | 9,49 | | 3 | Rożnowa | 9,01 | | 4 | Osiedle Sienkiewicza | 8,98 | | 5 | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 8,69 | | 6 | Boża Wola | 8,40 | | 7 | Siercza | 8,04 | | | Średnia dla gminy | 7,83 | | 8 | Grajów | 7,82 | | 9 | Golkowice | 7,79 | | 10 | Bogucice | 7,77 | | 11 | Grabie | 7,60 | | 12 | Łysa Góra | 7,49 | | 13 | Klasno 2 | 7,37 | | 14 | Zabawa | 7,36 | | 15 | Koźmice Wielkie | 7,35 | | 16 | Kolonia | 7,33 | | 17 | Lednica Dolna | 7,32 | | 18 | Turówka | 7,28 | | 19 | Podlesie | 7,19 | | 20 | Sygneczów | 7,16 | | 21 | Kokotów | 7,10 | | 22 | Lekarka 2 | 7,08 | | 23 | Grabówki | 7,07 | | 24 | Pawlikowice | 6,95 | | 25 | Czarnochowice | 6,94 | | 26 | Lednica Górna | 6,94 | | 27 | Lednica Górna (miejska) | 6,86 | | L.p. | Nazwa podobszaru | Wskaźnik syntetyczny - poza społeczne | |------|-----------------------------------|--------------------------------------| | 28 | Janowice | 6,72 | | 29 | Jankówka | 6,50 | | 30 | Podstolice | 6,47 | | 31 | Lekarka | 6,45 | | 32 | Grabówki (miejska) | 6,38 | | 33 | Mietniów | 6,35 | | 34 | Raciborsko | 6,34 | | 35 | Brzęgi | 6,26 | | 36 | Zadory + Psia góra | 6,17 | | 37 | Centrum 2 | 6,16 | | 38 | Kosztuka | 6,09 | | 39 | Glinki | 6,07 | | 40 | Siedlziejowice | 5,89 | | 41 | Chorągwica | 5,87 | | 42 | Dobranowice | 5,86 | | 43 | Gorzków | 5,82 | | 44 | Sułków | 5,61 | | 45 | Koźmice Małe | 5,48 | | 46 | Na Moźdzynach | 5,45 | | 47 | Węgrzce Wielkie | 5,27 | | 48 | Strumiany | 4,87 | | 49 | Byszycze | 4,73 | | 50 | Mała Wieś | 4,42 | Źródło: opracowanie własne *kolorem różowym oznaczono wartości powyżej średniej dla gminy, które zostały uznane za zdegradowane społecznie. Tabela 3. Wskaźniki syntetyczne dla jednostek analitycznych w pozostałych sferach (poza społeczne) | L.p. | Nazwa podobszaru | Wskaźnik syntetyczny - poza społeczne | |------|-----------------------------------|--------------------------------------| | 1 | Osiedle Sienkiewicza | 7,725 | | 2 | Kolonia | 7,716 | | 3 | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 7,715 | | 4 | Kokotów | 7,341 | | 5 | Bogucice | 7,077 | | 6 | Węgrzce Wielkie | 7,009 | | 7 | Na Moźdzynach | 6,984 | | 8 | Czarnochowice | 6,943 | | 9 | Klasno 2 | 6,871 | | 10 | Boża Wola | 6,854 | | 11 | Lekarka 2 | 6,793 | | 12 | Zabawa | 6,664 | | 13 | Glinki | 6,578 | | 14 | Brzęgi | 6,574 | | 15 | Klasno | 6,513 | | | Średnia dla gminy | 6,473 | | 16 | Kosztuka | 6,391 | | | Jednostka | Wartość | |---|---------------------------|---------| | 17| Stare Drogi | 6,347 | | 18| Lekarka | 6,338 | | 19| Grabie | 6,212 | | 20| Śledziejowice | 6,200 | | 21| Centrum - Rynek | 6,197 | | 22| Strumiany | 6,035 | | 23| Siercza | 6,028 | | 24| Sułków | 5,993 | | 25| Grabówki (miejska) | 5,983 | | 26| Jankówka | 5,964 | | 27| Lednica Górna | 5,959 | | 28| Grabówki | 5,860 | | 29| Lednica Dolna | 5,804 | | 30| Psia góra | 5,789 | | 31| Centrum 2 | 5,670 | | 32| Mała Wieś | 5,518 | | 33| Sygneczów | 5,472 | | 34| Gorzków | 5,447 | | 35| Raciborsko | 5,415 | | 36| Podstolice | 5,302 | | 37| Koźmice Wielkie | 5,171 | | 38| Podlesie | 5,152 | | 39| Byszycze | 5,071 | | 40| Dobranowice | 5,040 | | 41| Koźmice Małe | 4,895 | | 42| Janowice | 4,834 | | 43| Łysa Góra | 4,789 | | 44| Rożnowa | 4,641 | | 45| Golkowice | 4,445 | | 46| Mietniów | 4,443 | | 47| Pawlikowice | 4,410 | | 48| Grajów | 4,395 | | 49| Lednica Górna (miejska) | 4,346 | | 50| Chorągwica | 4,198 | Źródło: opracowanie własne * kolorem różowym oznaczono wartości powyżej średniej dla gminy, które zostały uznane za zdegradowane w pozostałych sferach społecznie. * kolorem czerwonym oznaczono jednostki, które zostały uznane za zdegradowane społecznie. Podsumowanie tabeli powyżej – przeprowadzona analiza wykazała, iż jednostki charakteryzujące się największym stopniem zdegradowania w sferze społecznej (których wartość wskaźnika syntetycznego przekracza wartość średnią dla gminy to): - Klasno - Centrum - Rynek - Rożnowa - Osiedle Sienkiewicza Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 – Osiedle Przyszłość i Kościuszki – Boża Wola – Siercza Na terenie tych jednostek zaobserwowano nagromadzenie problemów społecznych takich jak bezrobocie, ubóstwo czy niski poziom aktywności społecznej. W analizie sfery pozaspołecznej, jednostki zdegradowane to: – Osiedle Przyszłość i Kościuszki; – Kolonia; – Osiedle Sienkiewicza; – Kokotów; – Bogucice; – Węgrzce Wielkie; – Czarnochowice; – Na Moźdzynach; – Boża Wola; – Klasno 2; – Lekarka 2; – Zabawa; – Brzęgi; – Klasno. 2.5. Etap 5. Wybór obszaru zdegradowanego Kolejny krok w delimitacji polegał na wyborze jednostek wchodzących w skład obszaru zdegradowanego i rewitalizacji. Wybór ten został dokonany w oparciu o wyniki przeprowadzonej analizy wskaźnikowej a także wymogi ustawy o rewitalizacji z dn. 9 października, zgodnie z którą „Obszar gminy znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym, można wyznaczyć jako obszar zdegradowany w przypadku występowania na nim ponadto co najmniej jednego z następujących negatywnych zjawisk: gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych i technicznych”. Zgodnie z wynikami przeprowadzonej analizy wskaźnikowej bazującej na opisanym wyżej wskaźniku syntetycznym (dla sfery społecznej oraz dla sfer pozostałych) jako jednostki referencyjne spełniające warunki obszaru zdegradowanego wyłoniono 4 jednostki wyznaczone na terenie Miasta Wieliczka i były to: Klasno, Osiedle Przyszłości i Kościuszki, Osiedle Sienkiewicza oraz Bożą Wolę. Wymienione jednostki referencyjne spełniają, określone w przyjętej metodologii warunki: – Charakteryzują się najwyższą w skali gminy degradacją społeczną (wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej powyżej średniej uzyskanej dla gminy Wieliczka); Odnacza się ponadprzeciętną koncentrację kryzysowych zjawisk identyfikowanych w sferach pozaspołecznych: gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej (wskaźnik syntetyczny dla sfer pozaspołecznych powyżej średniej dla gminy Wieliczka). Wskazane jednostki charakteryzują się występowaniem negatywnych zjawisk, takich jak ubóstwo, bezrobocie, niski poziom uczestnictwa w życiu społecznym, niski poziom kapitału społecznego czy starzenie się społeczeństwa, a także problemami środowiskowymi, gospodarczymi, technicznymi oraz przestrzenno-funkcjonalnymi, na co wskazują tabele poniżej: ### Podobszar 1 | Wskazane problemy | Sfera społeczna | Sfery poza społeczne | |-------------------|-----------------|----------------------| | – Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). – Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe (1,8%) oraz dodatki energetyczne (1,02%). – Wysoki odsetek uczniów z dysleksją (22%). – Niższe niż przeciętnie wyniki egzaminu VI klasisty (66,3%). – Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (42,5%) oraz parlamentarnych (53,4%). – Mała liczba organizacji społecznych (0,44 na 100 mieszkańców). – Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. | – Brak instytucji kulturalnych czy sportowych z ciekawą ofertą dostosowaną do różnych grup wiekowych. – Słaby stan jakości powietrza – Pogorszony stan jakości wód. – Słaba jakość gleb. – Wysokie zagrożenie hałasem. – Występowanie obiektów zawierających azbest. – Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (6,67). – Występowanie mieszkań socjalnych, znajdujących się w złym stanie technicznym. | | Wskazane potencjały | |---------------------| | – Występowanie w podobszarze ważnych instytucji społecznych, takich jak Szkoła Podstawowa, Dom Samopomocy, Instytut Pamięci Narodowej. – Duża ilość dobrze utrzymanej zieleni w części osiedli z zabudową wielorodzinną oraz przy pasie drogowym na ul. Sienkiewicza; – Wykorzystanie różnic wysokości terenu, uatrakcyjniające przestrzeń osiedla przy ul. Sienkiewicza, atrakcyjne otwarcia widokowe. | ### Podobszar 2 | Wskazane problemy | Sfera społeczna | Sfery poza społeczne | |-------------------|-----------------|----------------------| | – Bardzo wysoki wskaźnik korzystania z pomocy społecznej wśród mieszkańców (12%), świadczący o kumulacji problemów społecznych. – Wysoki odsetek ludzi ubogich (3,2%). – Wysoki odsetek ludzi korzystających z pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby (2,1%). – Wysoki odsetek ludzi korzystających z pomocy | – Pogorszony stan jakości powietrza – zły stan jakości wód. – Pogorszona jakość gleb. – Wysokie zagrożenie hałasem. – Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (28,11). – Występowanie mieszkań socjalnych i komunalnych. | społecznej z tytułu bezradności opiekuńczo-wychowawczej (0,4%). - Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (40,3%) oraz parlamentarnych (53,4%). - Mała liczba organizacji społecznych (0,01 na 100 mieszkańców) - Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. **Wskazane potencjały** - harmonijny układ przestrzenny przy budynku Starostwa Powiatowego, duża ilość zadbanej, dobrze utrzymanej zieleni; - wysokiej jakości nawierzchnia ulicy Daniłowicza dobrze wpływająca na estetykę przestrzeni w jej obszarze. ### Podobszar 3 #### Wskazane problemy | Sfera społeczna | Sfery poza społeczne | |-----------------|----------------------| | - Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). - Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe (1,8%) oraz dodatki energetyczne (1,02%). - Wysoki odsetek uczniów z dysleksją (22%). - Niższe niż przeciętne wyniki egzaminu VI klasyści (66,3%) - Niska aktywność społeczna mierzona frekwencją w wyborach samorządowych (42,5%) oraz parlamentarnych (53,4%). - Mała liczba organizacji społecznych (0,44 na 100 mieszkańców) - Wysoki odsetek mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. | - Słaby stan jakości powietrza - Pogorszony stan jakości wód. - Słaba jakość gleb. - Zwiększone zagrożenie hałasem. - Występowanie obiektów zawierających azbest. - Znaczna liczba obiektów zabytkowych na 100 ha (8,11). - Występowanie mieszkań socjalnych. | #### Wskazane potencjały - Istnienie w podobszarze obiektów infrastruktury spędzania czasu wolnego, takich jak Wieliczanka, czy Park Mickiewicza, które po odpowiednim remoncie mogą stać się centrami aktywności lokalnej. - na Osiedlu Przyszłości zachowany dobry układ przestrzenny o odpowiedniej przyjaznej dla mieszkańców skali, stosunkowo dobra estetyka przestrzeni, duża ilość zieleni; - na Osiedlu Kościuszki zachowana stosunkowo duża ilość zieleni oraz spójność układu przestrzennego; - Trakt Solny będący elementem o dużym potencjale - droga komunikacji pieszej i rowerowej z atrakcyjnym widokiem na część panoramy miasta oraz otaczającą zielen. ### Podobszar 3 #### Wskazane problemy | Sfera społeczna | Sfery poza społeczne | |-----------------|----------------------| | - Ponadprzeciętna liczba osób korzystających z pomocy społecznej (4,3%). - Wysoki odsetek ludzi ubogich, mierzony liczbą osób pobierających dodatki mieszkaniowe | - Słaby stan jakości powietrza - Pogorszony stan jakości wód. - Słaba jakość gleb. - Wysokie zagrożenie hałasem. | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | Wskazane potencjały | |---------------------| | Niski poziom bezrobocia. | | Niższy niż przeciętnie poziom korzystania z pomocy społecznej. | | Bardzo dobra kompozycja i skala układu przestrzennego starej części osiedla domów jednorodzinnych. Częściowo zachowany charakter osiedla pomimo wielu zmian w skali architektury. Zachowana funkcja mieszkalna bez konfliktów przestrzennych, zachowana ciągłość i wyraźne granice osiedla. Zwarta i spójna zabudowa; | | W części z nowszą zabudową, w południowo-zachodniej strefie podobszaru w dużej mierze zachowana została skala zabudowy; | | Wysoka jakość przestrzeni w otoczeniu kościoła. | | Duży teren zielony, możliwy do zagospodarowania. | Trzy jednostki, które w analizie społecznej otrzymały wynik gorszy od średniej dla gminy (Centrum – Rynek, Rożnowa oraz Sierczka) nie zostały uznane za obszary zdegradowane, ze względu na niedostateczne występowanie problemów pozaspołecznych. W tabeli poniżej zestawiono liczbę ludności oraz powierzchnię obszaru zdegradowanego w gminie Wieliczka: **Tabela 4. Liczba ludności oraz powierzchnia obszaru zdegradowanego w gminie Wieliczka.** | Jednostka terytorialna | Powierzchnia (ha) | Odsetek powierzchni zajmowanej przez gminę Wieliczka (%) | Liczba Ludności | Odsetek ludności zamieszkującej gminę Wieliczka (%) | |------------------------|------------------|----------------------------------------------------------|----------------|---------------------------------------------------| | Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza | 23,7 | 0,24% | 3595 | 6,6% | | Podobszar II – Klasno | 13,3 | 0,13% | 495 | 0,9% | | Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 63,1 | 0,63% | 1825 | 3,3% | | Podobszar IV – Boża Wola | 45,7 | 0,45% | 778 | 1,4% | | Łącznie obszar zdegradowany | 145,8 | 1,46% | 6693 | 12,3% | | Gmina Wieliczka | 9967 | 100% | 54603 | 100% | Źródło: opracowanie własne ### 2.6. Etap 6. Wybór obszaru rewitalizacji Ostatni etap analizy, to wybór obszaru, na którym prowadzony będzie proces rewitalizacji. Z przeprowadzonej analizy wynika, że znajdujące się na terenie gminy Wieliczka cztery podobszary zdegradowane, spełniają równocześnie wymagania Ustawy o Rewitalizacji dotyczące obszaru rewitalizacji, a zatem obejmują mniej niż 30% mieszkańców oraz mniej niż 20% powierzchni gminy. Wskazane podobszary charakteryzują się występowaniem koncentracji negatywnych zjawisk (w tym przede wszystkim zjawisk społecznych), a także mają one znaczenie istotne dla rozwoju lokalnego (co zostało opisane w pogłębiającej diagnozie Obszaru rewitalizacji). W związku z powyższym, **obszary zdegradowane zostały uznane za obszary rewitalizacji**. Obszar rewitalizacji zajmuje zatem powierzchnię 145,8 ha (1,46% ogólnej powierzchni gminy) oraz zamieszkiwany jest przez 6693 mieszkańców (12,3% ogólnej liczby mieszkańców). **Tabela 5. Liczba ludności oraz powierzchnia obszaru rewitalizacji w gminie Wieliczka.** | Jednostka terytorialna | Powierzchnia (ha) | Odsetek powierzchni zajmowanej przez gminę Wieliczka (%) | Liczba Ludności | Odsetek ludności zamieszkującej gminę Wieliczka (%) | |------------------------|-------------------|----------------------------------------------------------|----------------|-----------------------------------------------------| | Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza | 23,7 | 0,24% | 3595 | 6,6% | | Podobszar II – Klasno | 13,3 | 0,13% | 495 | 0,9% | | Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 63,1 | 0,63% | 1825 | 3,3% | | Podobszar IV – Boża Wola | 45,7 | 0,45% | 778 | 1,4% | | Łącznie obszar zdegradowany | 145,8 | 1,46% | 6693 | 12,3% | | Gmina Wieliczka | 9967 | 100% | 54603 | 100% | Źródło: opracowanie własne Mapa 3. Mapa obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji w gminie Wieliczka. WIELICZKA GMINNY PROGRAM REWITALIZACJI SKALA 1:5000 1 OBSZAR ZDEGRADOWANY I DO REWITALIZACJI Źródło: opracowanie własne 3. Pogłębiona diagnoza obszaru rewitalizacji 3.1. Podobszar I – Osiedle Sienkiewicza Pierwszym podobszarem rewitalizacji jest teren obejmujący tereny osiedli A. Asnyka, H. Sienkiewicza oraz W. Pola. Dodatkowo na obszarze rewitalizacji znajdują się takie instytucje jak: Szkoła Podstawowa nr 3, Powiatowy Urząd Pracy, siedziba Instytutu Pamięci Narodowej czy Środowiskowy Dom Samopomocy prowadzony przez Fundację „Leonardo”. Mapa 4. Podobszar 1. W podobszarze I – osiedle Sienkiewicza występują takie problemy społeczne jak ubóstwo oraz bezrobocie. Świadczą o tym wskaźniki korzystania z pomocy społecznej (4,3%) oraz zarejestrowanych osób bezrobotnych (2,36%). Ten ostatni, według samych mieszkańców związany z jest z problemami na lokalnym rynku pracy, w tym z brakiem ofert pracy dla młodych, niedopasowaniem kompetencji zawodowych do potrzeb lokalnych pracodawców (w szczególności wśród osób w wieku 40+) oraz niekorzystnymi warunkami zatrudnienia. Z kolei klientami pomocy społecznej są głównie osoby starsze (często nawet w wieku 70+). Wiele osób korzysta z różnych form pomocy finansowej, także w postaci dodatków mieszkaniowych czy dodatków energetycznych, co świadczy o zjawisku ubóstwa i wynika z niewielkich dochodów osiąganych przez seniorów w postaci rent czy emerytur. Problemem tej grupy wiekowej jest także osamotnienie i brak wsparcia ze strony najbliższych. Ich dzieci założyły własne rodziny, często zajmują się własnymi dziećmi. czy wnukami, nie mając czasu dla rodziców. Eksperci, jako problem wskazywali także na rosnące zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze oraz zwiększającą się liczbę osób wymagających całodobowej opieki. W podobszarze brakuje zatem oferty pielęgnacyjnej i opiekuńczej dla seniorów, ale także infrastruktury spędzania czasu wolnego (szczególnie dla tych mniej aktywnych i o ograniczonej sprawności ruchowej). Ważne wydaje się zapewnienie infrastruktury oferty kulturalnej, jak np. biblioteka, czy świetlica. W mieście Wieliczka działa aktywnie Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna, która prowadzi zajęcia dla seniorów, jednak odbywają się one w Centrum Aktywno-Rekreacyjnym Solne Miasto, które jest oddalone od osiedla Sienkiewicza. Należy mieć na uwadze, że seniorzy są grupą mniej mobilną i potrzebują oferty spędzania czasu wolnego w bliskiej okolicy. Według lokalnych ekspertów do priorytetowych potrzeb w rewitalizacji strefy społecznej należy także integracja mieszkańców blokowisk, w tym integracja międzypokoleniowa. Jest to z jednej strony związane z procesem starzenia się społeczeństwa i koniecznością zapewnienia im ciekawej oferty spędzania czasu wolnego. Z drugiej jednak strony dobra infrastruktura społeczna i ciekawa oferta mogłaby przyciągać w te tereny osoby młode, chcące zakładać rodziny, odmładzając tym samym lokalną społeczność. Problemem zauważalnym w Podobszarze I jest także niskie poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Zwrócono uwagę, iż na terenie osiedli wiele jest zauroków, ciemnych, niedoświetlonych miejsc, w których zgromadzi się młodzież, ale także osoby dorosłe, którym towarzyszy spożywanie alkoholu i/lub innych używek w miejscach publicznych, a czasem też agresywne zachowania. Problem stanowi zbyt łatwy dostęp do używek oraz niewielka oferta spędzania aktywnego czasu wolnego dla młodzieży, która pozwoliłaby tej grupie wiekowej spędzać czas konstruktywnie. Podobszar I nie należy także do najbardziej bezpiecznych miejsc, w przeliczeniu na każde 100 mieszkańców straż miejska w 2015 roku interweniowała 6,25 razy, co jest także związane z piciem alkoholu i agresją młodych ludzi. Problemem, który pojawił się w tym podobszarze jest także przemoc domowa. Towarzyszy ona zazwyczaj nadużywaniu alkoholu przez domowników. W dużych blokowiskach, gdzie mieszka wielu ludzi i nie wszyscy się dobrze znają, można ulec poczuciu anonimowości, co z jednej strony sprzyja rozwijaniu się zachowań patologicznych, z drugiej pozwalą na rozmycie odpowiedzialności społecznej. Konieczne jest zatem tworzenie warunków do aktywizacji oraz integracji lokalnej społeczności. Na chwilę obecną aktywność społeczna w tym podobszarze jest niewielka, o czym mogą świadczyć niska frekwencja w wyborach samorządowych w roku 2014 (42,53%), a także niewielka liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 100 mieszkańców (0,44). Ze względu na niewielką liczbę organizacji pozarządowych, a także małą dostępność instytucji publicznych w okolicy brakuje lokalnego lidera, który mógłby pomóc lokalnej społeczności w rozwiązywaniu zaistniałych problemów. Dzieci i młodzież z Podobszaru os. Sienkiewicza przynależą do obwodu Szkoły Podstawowej nr 3. W 2015 roku wyniki uczniów tej szkoły w Sprawdzianie VI-klasisty (66,3%) były słabsze od średniej dla gminy (70%). Wyższy był natomiast wskaźnik uczniów z problemem dysleksji (22% w stosunku do 14% średniej dla gminy), co może świadczyć o konieczności podejmowania przez szkołę dodatkowych działań, mających na celu walkę z tym problemem. Ważne jest również, aby szkoła zapewniała ciekawą ofertę spędzania czasu wolnego poza działalnością stricte edukacyjną. Szkoła poza uczeniem powinna bowiem również wychowywać, zapewniając możliwość rozwoju pasji i zainteresowań młodych ludzi. Jednym z czynników, który może mieć pozytywny wpływ na młodych ludzi jest sport, który uczy samo dyscypliny oraz pozwala na rozładowanie negatywnych emocji. Szkoła podstawowa działająca na podobszarze nie ma zapewnionej odpowiedniej infrastruktury sportowej ku temu, aby móc realizować ponadprogramowe zajęcia. Również w najbliższej okolicy osiedli nie ma odpowiedniej infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, która mogłaby realizować takie zajęcia. Charakterystycznymi problemami natury infrastrukturalnej oraz funkcjonalno-przestrzennej na tym terenie są zniszczone elewacje, zmniejszona estetyka, duże i zbyt intensywne reklamy, ograniczona ilość wolnych przestrzeni, duża intensywność zabudowy oraz niedobór parkingów. Znaczna liczba samochodów, parkujących na ulicach i chodnikach, ogranicza przestrzeń dla mieszkańców poruszających się pieszo lub chcących spędzać czas wolny w przestrzeni osiedla. W podobszarze 1 ze względu na występujące ograniczenia, wszelkie działania inwestycyjne powinny opierać się o tereny już zainwestowane (np. nadanie budynkom nowych funkcji). W sferze tej konieczne jest również dopasowanie infrastruktury do zmieniających się potrzeb lokalnej społeczności, w tym np. obniżenie krawężników, naprawa chodników, by poprawić dostępność istniejącej infrastruktury np. do grupy seniorów. Dla obszaru rewitalizacji nie prowadzono badań pomiaru hałasu, jednak niezaprzeczalnym jest fakt zmniejszenia komfortu życia mieszkańców tychże obszarów poprzez hałas generowany wprost przez ruch kołowy - korkujące się ulice, częste hamowania i ruszania pojazdów, etc. Uciążliwość tzw. klimatu akustycznego wiąże się z istnieniem wąskich ciągów komunikacyjnych. Brak lub zniszczenia chodników, bliskości zabudowy i małej przestrzeni w stosunku do pasów drogowych niekorzystających z komunikacji samochodowej, mogą zmniejszać poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Dotyczy to ulicy Sienkiewicza. Duży ruch samochodowy w małej przestrzeni powoduje zapchanie chodników i ścieżek rowerowych, z których korzystanie jest przez to bardzo utrudnione i prowadzi do kolizji, wpływa niekorzystnie na klimat akustyczny oraz środowisko naturalne, w tym jakość powietrza, która w na tym podobszarze wyznaczona jest jako średnia. Nadmierny ruch samochodowy wpływa na zmniejszone poczucie komfortu, ze względu na duży ruch, w podobszarze, narażone są przede wszystkim osoby mieszkające w sąsiedztwie intensywnie uczęszczanej drogi wojewódzkiej - ulicy Asnyka (podobszar 1). W podobszarze funkcjonuje wiele niewielkich podmiotów gospodarczych. Są to jednak głównie małe punkty usługowe: apteka, biuro rachunkowe oraz przedszkole. Ze względu jednak na występujące bezrobocie warto objąć te tereny szczególnymi działaniami, które pomogłyby wspierać przedsiębiorczość. **Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze:** - niedostosowanie elementów zagospodarowanie terenu działki szkoły do ich przeznaczenia, powodujące konflikty przestrzenne; - niedostosowanie zagospodarowania terenu działki szkoły do potrzeb użytkowników (uczniów); *Podobszar 1 - teren boiska przy szkole podstawowej.* Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Podobszar 1 - przestrzeń publiczna w sąsiedztwie szkoły podstawowej. Zdominowanie przestrzeni publicznych przez samochody - rodzące konflikty pomiędzy poszczególnymi grupami użytkowników; Obniżenie jakości i bezpieczeństwa użytkowania przestrzeni publicznych w bezpośrednim otoczeniu szkoły podstawowej; Podobszar 1 - otoczenie zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Zdominowanie przestrzeni publicznych i dojść do budynków przez samochody - utrudnia właściwe korzystanie ze stref zamieszkania; Obniżenie jakości i bezpieczeństwa użytkowania przestrzeni publicznych w bezpośrednim otoczeniu budynków mieszkalnych; Podobszar 1 - strefa wejściowa do budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Ukształtowanie terenu wprowadza utrudnienia w poprawnym rozwiązaniu detalu stref wejściowych do budynków mieszkalnych; Utrudnienia w wyjściu z domu i poruszaniu się po terenie dla osób starszych i niepełnosprawnych; Podobszar 1 - drogi obsługujące osiedle mieszkaniowe. Utrudnienia w poruszaniu się po osiedlu oraz jego właściwym funkcjonowaniu (obsługa mieszkańców) spowodowane przeciążeniem układu komunikacyjnego; Konflikty pomiędzy poszczególnymi grupami użytkowników drogi: kierowcy, parkujący i służby miejskie; Podobszar 1 - teren nieczynnej ciepłowni wraz z opuszczonymi obiektami. | Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru | |-----------------------------------------------| | **Tereny wchodzące do Podobszaru:** | Osiedle Henryka Sienkiewicza, Osiedle Adama Asnyka, Osiedle Wincentego Pola | | **Powierzchnia:** | 23,7 ha | | **Liczba ludności:** | 3 595 osób | | **Gęstość zaludnienia:** | 14 979 os./km² | **Zdiagnozowane kluczowe problemy** **Sfera społeczna** - Niekorzystne trendy demograficzne – ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się społeczeństwa. - Wysoki odsetek mieszkańców korzystających z pomocy społecznej, w tym osób ubogich. - Zbyt łatwy, w odczuciu mieszkańców dostęp do używek oraz nadużywanie alkoholu przez mieszkańców w miejscach i przestrzeniach publicznych. - Względnie niski poziom bezpieczeństwa mieszkańców osiedli (wskaźnik przestępczości wynoszący 6,25%) - Niedostatecznie rozwinięta oferta spędzania czasu wolnego dla osób starszych oraz osób młodych **Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna)** - Niedostosowanie budynków i przestrzeni do zmieniającej się struktury wieku mieszkańców. - Znaczna liczba samochodów, parkujących na ulicach i chodnikach, ograniczająca przestrzeń dla mieszkańców poruszających się pieszo lub chcących spędzać czas wolny w przestrzeni osiedla. - Znaczne zanieczyszczenie powietrza (smog) oraz hałas generowany przez ruch samochodowy. - Zbyt mała ilość miejsc parkingowych skutkująca wykorzystywaniem innych terenów jako parkingowe, uniemożliwiając korzystania z chodników przez zaparkowane samochody. Chaotycznie zaparkowana duża ilość samochodów znacząco obniża jakość przestrzeni i komfort jej użytkowania; - chaotyczna zabudowa i niskiej jakości otoczenia pawilonów usługowych a także estetyka architektury pawilonów. Ich lokalizacja oraz forma koliduje z układem przestrzennym osiedli; - duże i zbyt intensywne reklamy obniżają estetykę przestrzeni i wprowadzają dodatkowy chaos i podział przestrzeni; - niska jakość przestrzeni wokół nieczynnego obiektu w centrum podobszaru, niewykorzystany potencjał terenu i jego niedostępność. Nieczynny obiekt dodatkowo negatywnie wpływa na tereny sąsiadujące. 3.2. Podobszar II - Klasno Drugim podobszarem rewitalizacji jest teren obejmujący ulice Klaśnieńską, Górsko, Daniłowicza, a także obszar wokół Szkoły Podstawowej nr 2. Obszar charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem funkcjonalno-przestrzennym. Północna część terenu sąsiaduje z centrum miasta - zabudowa jest tutaj zwarta oraz o wyższej jakości, zaś południową część cechuje znacznie mniej zwarta zabudowa i bardziej podmiejski charakter przestrzeni. Mapa 5. Podobszar 2. Tak jak w poprzednim podobszarze występują tu negatywne zjawiska i procesy społeczne. Wskazany podobszar charakteryzuje się problemami demograficznymi, w tym głównie wyludnianiem się. Przyrost naturalny w 2015 roku wyniósł tu -0,81%, a saldo migracji aż -2,42%. Jest to bardzo niepokojące zjawisko, zważyszyszy na fakt, iż gmina Wieliczka od kilkunastu lat podlega silnym trendom suburbanizacyjnym, z którymi związany jest wysoki przyrost rzeczywistej liczby mieszkańców. Jak wskazują dane, Podobszar II jest wyłączony z tego procesu, co może oznaczać, że jest on nieatrakcyjnym miejscem do mieszkania i zakładania rodziny. Mieszkańcy Wieliczki w badaniach przyznali, iż utożsamiają Podobszar II z bardzo negatywnymi zjawiskami społecznymi, w tym podkreślali oni, iż zauważalna jest tam bieda i ubóstwo, ale także nadużywanie alkoholu oraz konflikty sąsiedzkie. Na wskazanym podobszarze mieszka 12% klientów pomocy społecznej. Eksperci zajmujący się pomocą społeczną podkreślają, że na obszarze tym mieszka wiele rodzin, które kumulują problemy społeczne, przez co znacznie trudniej jest im pomóc za pomocą tradycyjnych narzędzi pomocy społecznej. Co więcej negatywne wzorce społeczne są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Rodziny te mieszkają w budynkach o złym stanie technicznym, w których znajdują się mieszkania socjalne, a panujący tam nieporządek sprawia, że okolica ta jest nieprzyjazna dla dzieci. Drugą grupą korzystającą z pomocy społecznej są osoby starsze, które według samych mieszkańców są widoczne w przestrzeni publicznej, często prosiących o wsparcie na ulicach i skwerach. W podobszarze odnotowano także wyższy niż przeciętnie odsetek osób bezrobotnych (4,05%). Lokalni eksperci wskazywali, by przeciwdziałać bezrobociu w tym podobszarze należy stawić na rozwój ekonomii społecznej, a do sprawdzających się dotychczas rozwiązań, które należałoby wzmacniać, zaliczono spółdzielnie socjalne. Ponadto w kontekście osób wykluczonych na rynku pracy, w szczególności młodych bezrobotnych, podkreślano zapotrzebowanie na programy koncentrujące się na pracy nad postawami, pozwalające na wypracowanie pewnych nawyków i samodzielności, by ich beneficjenci mogli stanąć na nogi i poczuć się pewniej na rynku pracy. Problemem podobszaru jest także znaczna liczba wykroczeń. Eksperci przyznali, że kwestią zmniejszającą bezpieczeństwo mieszkańców są miejsca gromadzenia się młodzieży, ale także dorosłych, którym towarzyszy spożywanie alkoholu i/lub innych używek w miejscach publicznych, a czasem też agresywne zachowania. W szczególności wskazywano tutaj okolice ul. Klaśnierskiej. Wśród miejsc szczególnie niebezpiecznych wymieniano boiska sportowe znajdujące się przy szkole czy okolice sklepów monopolowych. Zauważalny jest jednocześnie brak miejsc wypoczynku, rekreacji, czy możliwości spędzania czasu wolnego. Okolice te określane są jako mało bezpieczne i nieatraccyjne do życia/mieszkania. Działania, które umożliwiają zmianę tej sytuacji powinny z jednej strony koncentrować się na stwarzaniu miejsc i oferty spędzania czasu wolnego – szczególnie dla młodzieży (zapewnienie alternatywy dla łatwo dostępnych używek) czy na intensyfikacji programów motywacyjnych związanych z wychodzeniem z uzależnień, a z drugiej strony być uzupełniane o rozwiązania techniczne np. doświetlenie niektórych ulic i osiedli. Niekorzystnie na bezpieczeństwo mieszkańców wpływa także zdominowanie przestrzeni przez auta. W tym kontekście przywoływano niskie poczucie bezpieczeństwa użytkowników ruchu drogowego powodowane przez brak parkingu przy Szkole Podstawowej nr 2. Wiele rodziców odwozi dzieci do szkoły samochodami, co powoduje duży ruch samochodowy, natomiast mała liczba miejsc parkingowych i przestrzeni parkingowej powoduje, iż samochody te zatrzymują się w niedostosowanych do tego miejscach. Pozostawione samochody czy dzieci i młodzież przebiegająca przez ulicę w miejscach niedozwolonych obniża poziom bezpieczeństwa dzieci. Przed szkołą brak jest także miejsca postojuowego dla autobusów czy bezpiecznego, zadaszonego przystanku, w którym dzieci i młodzież mogą oczekiwać na autobus. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na wyżej wymienionych podobszarach, m.in. polegające na uwolnieniu chodników zastawionych przez samochody dzięki utworzeniu dodatkowych stref lub miejsc parkingowych. W podobszarze zdiagnozowano stan jakości powietrza, wód, i gleb jako pogorszony oraz duże zagrożenie hałasem. Pojawia się tu problem związany z zagrożeniem osuwiskami. Bliskie sąsiedztwo Osuwiska Klaśnierskiego wymaga stałego monitoringu sytuacji geologicznej oraz kontroli odpowiedniego zagospodarowania terenu. Na tym podobszarze nie odnotowano natomiast żadnych obiektów, budynków zawierających azbest. Problemami przestrzennymi terenu są również uboga estetyka budynków, nagromadzenie lokali socjalnych o niskim standardzie, niska aktywność budowlana, niezamieszkałe pustostany, niedobór parkingów, brak spójności i ciągłości zabudowy, a także zbyt agresywne reklamy. W podobszarze II znajdują się 4 obiekty zabytkowe. Do najważniejszych form ochrony przyrody należy: Zabytkowa Kopalnia Soli wpisana w 1978 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W północno-wschodniej części Kopalni znajduje się rezerwat przyrody Groty Kryształowe. **Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze:** **Podobszar 2** - teren boiska szkolnego przy budynku szkoły podstawowej. - wykorzystanie terenu boiska szkolnego na funkcję parkingu - niezgodne z przeznaczeniem; - obniżenie jakości ofert edukacyjnej oraz negatywne skutki bezpośredniej lokalizacji parkingu przy obiekcie edukacyjnym; - przestrzeń „niczyja”, czyli elementy zagospodarowanie terenu nieprzypisane do sprecyzowanej grupy użytkowników; - teren mało dostępny i mało estetyczny; **Podobszar 2** - teren skweru przy szkole. **Podobszar 2** - obiekty mieszkalne przy ul. Klaśnieńskiej. - lokalizacja obiektów mieszkalnych na granicy strefy śródmiejskiej w sąsiedztwie zakładów produkcyjnych (zakład śluzarsko-galwaniczny); - zaniedbana strefa wjazdowa do miasta od strony Babin i Sierczy; - zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; - zaniedbane strefy wejściowe do budynków; Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 Podobszar 2 - chodnik przy ul. Klaśnieńskiej. zaniedbany chodnik przy krawędzi jezdni, zalewany wodą opadową; strefy wejściowe do budynków zlokalizowane bezpośrednio przy drodze wjazdowej do miasta; Podobszar 2 - budynek mieszkalny przy ul. Klaśnieńskiej. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwzwilgociowej i termicznej; zaniedbane strefy wejściowe do budynków; brak urządżonych terenów zieleni i wypoczynku; Podobszar 2 - budynek byłej synagogi ul. Klaśnieńskiej. zatracenie znaczenia miejsca; zły stan techniczny obiektu; niewykorzystanie lokalizacji miejsca na granicy strefy śródmiejskiej; ### 3.3. Podobszar III – Osiedle Przyszłość i Kościuszki Podobszar w części zachodniej i północnej obejmuje głównie osiedla domów jedno- i wielorodzinnych. Znajduje się tu m.in. teren Szkoły Podstawowej, boisko trawiaste do piłki nożnej, oraz dwa osiedla o czytelnych układach urbanistycznych – Osiedle Kościuszki, z równolegle względem siebie ułożonymi domami wielorodzinnymi oraz Osiedle Przyszłości, z domami jednorodzinnymi ułożonymi wzdłuż organicznie, łukowato poprowadzonych linii. Wschodnia część podobszaru są to tereny położone w pobliżu dworca kolejowego, z drogami dojazdowymi do centrum miasta od strony Krakowa. Zabudowa w tej części jest mniej spójna i często chaotyczna, występują tu również tereny otwarte. W części południowej znajduje się Park Mickiewicza, teren zieleni o znaczącej powierzchni. | Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru | |-----------------------------------------------| | **Tereny wchodzące do Podobszaru:** | Ul. Klaśnienieńska, Ul. Górsko, Ul. Daniłowiczca | | **Powierzchnia:** | 13,3 ha | | **Liczba ludności:** | 495 | | **Gęstość zaludnienia:** | 3808 os./km² | | Zdiagnozowane kluczowe problemy | |-----------------------------------------------| | **Sfera społeczna** | | - Koncentracja i nagromadzenie problemów społecznych, w tym występowanie problemów dziedziczenia biedy i ubóstwa. Problem ubóstwa utożsamiany jest głównie z mieszkańcami bloków socjalnych na badanym terenie, a także osób starszych – widocznych w przestrzeni publicznej, często prosiących o wsparcie na ulicach i skwerach. | | - Występowanie problemów opiekuńczo-wychowawczych, nadużywania alkoholu, konflikty sąsiedzkie. | | - Łatwy dostęp do używek, utożsamiany głównie z obszarem ulicy Klaśnienieńskiej, a grupą najbardziej narażoną na atrakcyjność tego typu produktów jest młodzież w wieku szkolnym. Zwracano uwagę na łatwy dostęp do używek wyrażony np. w dużej ilości sklepów monopolowych, znajdujących się w okolicy. | | - Wysoki odsetek osób bezrobotnych. | | - Duża liczba mieszkań socjalnych i komunalnych w podobszarze wpływająca na negatywne postrzeganie tego podobszaru – stigmatacja miejsca przez mieszkańców pozostatej części gminy, przez co także niechęć do integracji społecznej i pogłębianie wykluczenia społecznego. | | - Problem starzenia się społeczeństwa – znaczna liczba osób starszych (seniorów). | | - Niedostatecznie rozwinięta oferta opiekuńcza oraz rekreacyjna dostosowana do zmieniającej się struktury społecznej i potrzeb mieszkańców – osób starszych. | | - Niskie poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców – wysoki poziom liczby wykroczeń. | | - Występowanie problemów związanych z bezpieczeństwem drogowym, bezpieczeństwem dzieci w drodze do Szkoły Podstawowej nr 2. | | - Niedostatecznie rozwinięta oferta rekreacyjna i wypoczynkowa dla mieszkańców. | | Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) | |--------------------------------------------------------------------------------------------------| | - Zły stan budynków m.in. mieszkań socjalnych, ogólny nieporządek. | | - Zły stan jakości powietrza powodowany paleniem śmieci. | | - niska jakość infrastruktury pieszo – spacerowej, odrapane elewacje, przeciągające się remonty, zaniedbaną zieleni i jej małą ilość w terenie (planty). | Mapa 6. Podobszar 3. Źródło: opracowanie własne. Głównym problemem społecznym tego terenu jest duży odsetek osób korzystających z pomocy społecznej (6,9%) jak i również wysoki odsetek osób bezrobotnych (3,04%). W dużej mierze osobami korzystającymi z pomocy społecznej są osoby starsze, bez dostatecznych środków do życia. Korzystają oni zarówno ze wsparcia środowiskowego, jak również z różnego rodzaju wsparcia finansowego np. dodatki mieszkaniowe, czy dodatki energetyczne (podobnie jak w podobszarze I). Wśród osób zarejestrowanych jako bezrobotni również dominują osoby starsze, w tym osoby osoby kilka lat przed wiekiem emerytalnym (ok. 55+). Podobszar 3, a w szczególności osiedle Kościuszki eksperci określili jako strefę, gdzie nasilone są negatywne zjawiska społeczne takie jak przemoc, uzależnienia od alkoholu i gier hazardowych. Bardzo często te zjawiska są ze sobą wzajemnie powiązane. Uzależnienie alkoholowe łączy się w tym wypadku także z agresją i przemocą domową, o czym świadczą Niebieskie Karty zakładane tamtejszym mieszkańcom. Na kryzysową sytuację wpływa także łatwy dostęp do używek, w tym do tzw. „dopalaczy”. Łatwy dostęp do różnego rodzaju używek był wskazywany jako problem także przez samych mieszkańców. Problem ten wiązało przede wszystkim z osobami młodymi w wieku 18 -21 lat, a nawet młodszymi (niepełnoletnimi). Nadużywający alkoholu często spożywają go w przestrzeniach publicznych, jak np. Park Mickiewicza. Przez co zmniejszone jest poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców, chcących korzystać z tej infrastruktury rekreacyjnej. Równocześnie respondenci badań wyrażali zaniepokojenie sygnałami o handlu narkotykami na obiektach Wieliczanki. Warto podkreślić, że mieszkańcy dużych osiedli blokowych, są mniej ze sobą zintegrowani niż mieszkańcy terenów wiejskich czy zabudowy jednorodzinnej. Brak integracji przyczynia się do izolacji społecznej mieszkańców, niechęci do dzielenia się swoimi problemami i przeżywania problemów indywidualnie, przez co trudniej o ich rozwiązanie. Eksperci w indywidualnych wywiadach rekomendowali podejmowanie działań integrujących lokalne społeczności. Jednym z miejsc integracji społecznej mógłby być wspomniany już wcześniej park Mickiewicza, który z jednej strony jest aktualnym problemem podobszaru, ze względu na występującą dużą liczbę popełnianych tam wykroczeń, odnotowywanych przez policję bądź straż miejską. Z drugiej strony należy zauważyć, że jest on również ogromnym potencjałem terenu. Miejscem, w którym, po odpowiednim remoncie i zapewnieniu ciekawej oferty spędzania czasu wolnego możliwa będzie aktywizacja i integracja mieszkańców. Obawy o bezpieczeństwo łączą się również z ul. Sadową, na której końcu znajduje się Małopolski Zespół Hosteli Socjalno-Readaptacyjnych Stowarzyszenie Monar (w pobliżu podobszaru 3 i Szkoły Podstawowej nr 4), w szczególności, że od 2016 roku przyjęto tam grupę czynnych narkomanów. W tym przypadku należy podjąć działania zwiększające poczucie bezpieczeństwa mieszkańców-sąsiadów (wśród których znajdują się także rodziny z dziećmi), działania profilaktyczne i uświadamiające dla uczniów. Z jednej strony w przypadku tego miejsca, można mówić o nasileniu interwencji związanych z głośnymi kłótniami i agresją, z drugiej należy pamiętać, że podopieczni, którzy zakończyli terapię często decydują się na zamieszkanie w Wieliczce, a w związku z tym warto przewidzieć dla nich działania włączające, integrujące z mieszkańcami, aktywizujące zawodowo. Problemy społeczne mogą się nasilać, bowiem w podobszarze tym występuje mała liczebność organizacji pozarządowych (0,32 na 100 mieszkańców), a także niewielka dostępność atrakcyjnej infrastruktury spędzania czasu wolnego, zarówno dla osób młodych, jak i seniorów. Na podobszarze 3 zlokalizowana jest znaczna liczba lokali socjalnych, a co za tym idzie, podobszary te są najbardziej narażone na koncentrację negatywnych zjawisk społecznych, często także degradację budynków mieszkaniowych. Problemem mieszkań socjalnych jest bowiem często brak poczucia odpowiedzialności ich lokatorów za mienie, w którym mieszkają. Mają oni bowiem poczucie braku własności tych miejsc. W podobszarze tym znajduje się spora liczba podmiotów gospodarczych. Są to w większości niewielkie punkty usługowe i handlowe, działa także m.in. biuro podróży, świadczone są usługi transportowe oraz firma zajmująca się naprawą samochodów. Podobszar 3 cieszy się największą atrakcyjnością inwestycyjną spośród wszystkich podobszarów rewitalizacji, co jest spowodowane istnieniem wolnych, niezagospodarowanych przestrzeni o dużym potencjale inwestycyjnym. W odniesieniu do kwestii środowiskowych, należy zwrócić uwagę na korki oraz duże natężenie ruchu na drogach, a także związany z tym hałas i dużą emisję spalin komunikacyjnych. Jako że podobszar 3 położony jest najbliżej granic Krakowa, pojawia się problem smogu i zachodnich wiatrów przenoszących niebezpieczne pyły nad Wieliczkę, równocześnie należy mieć na uwadze problem lokalnej niskiej emisji z gospodarstw domowych (smród w zimie, palenie śmieci). W badaniach ankietowych mieszkańcy Podobszaru zwrócili uwagę także na zanieczyszczenie Serafy oraz dzikie wysypiska w jej otoczeniu, co jest spowodowane ciągle jeszcze zbyt niską świadomością ekologiczną mieszkańców. Wśród problemów natury przestrzenno-funkcjonalnej należy wymienić: - niewykorzystaną przestrzeń po zachodniej stronie Szkoły Podstawowej nr 4, zagospodarowanie niskiej jakości, nieatrakcyjne dla użytkowników; - zaniedbany teren wokół boiska przy ul. Strzelców Wielickich; - chaos przestrzenny na terenie Osiedla Kościuszki w okolicach obiektów usługowych, niska jakość przestrzeni w bezpośrednim sąsiedztwie pawilonów, gdzie pojawiają się konflikty przestrzenne pomiędzy terenami o funkcjach usługowych a mieszkaniowych; - niewystarczające tereny rekreacji na Osiedlu Kościuszki – istniejące przestrzenie rekreacyjne są niskiej jakości i nieatrakcyjne; - znaczący chaos przestrzenny na terenie w okolicach dworca kolejowego, brak spójności w skali i formie budynków, brak ciągłości pierzei ulicy. Niska jakość przestrzeni w szczególności przy stacji paliw, niekorzystnie wpływające na Park Mickiewicza sąsiedztwo: między innymi duży parking z dominującymi przestrzeń reklamami; - nieuporządkowana zabudowa w sąsiedztwie Traktu Solnego nie pozwalająca na wykorzystanie jego potencjału. **Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze:** Podobszar 3 - boisko sportowe na terenie Szkoły Podstawowej nr 4. brak właściwego drenażu; niedostateczne zagospodarowanie terenu wokół boiska sportowego - brak odpowiednich miejsc do siedzenia, zadaszenia i szatni; Podobszar 3 - boisko sportowe przy ul. Strzelców Wielickich zły stan techniczny - zagrażający zdrowiu i życiu użytkowników; brak miejsca spotkań dla młodzieży; Podobszar 3 - tereny sportowe przy zespole mieszkaniowym. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; niebezpieczna - zlokalizowana przy drodze wjazdowej do centrum - strefa wejściowa do budynku; niewykorzystany potencjał lokalizacji obiektu w centrum. Podobszar 3 - nieużytkowany budynek. | Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru | |-----------------------------------------------| | **Tereny wchodzące do Podobszaru:** | Osiedle T. Kościuszki, Osiedle Przyszłości. | | **Powierzchnia:** | 63,1 ha | | **Liczba ludności:** | 1825 | | **Gęstość zaludnienia:** | 2897 os./km² | | Zdiagnozowane kluczowe problemy | |-----------------------------------------------| | **Sfera społeczna** | | - Wysoki odsetek osób korzystających z pomocy społecznej (6,90%) | | - Wysoki odsetek osób bezrobotnych (3,04%). | | - Słaba aktywność społeczna mieszkańców, mierzona udziałem w wyborach (frekwencja w wyborach samorządowych 2014 była na poziomie 38,92% w porównaniu z Wieliczką 46,27%). | | - Występujące problemy związane z przemocą domową oraz uzależnieniami od alkoholu. | | - Problemy związane ze starzeniem się społeczeństwa, w tym niedostateczna ilość oferty społecznej | dla tej grupy społecznej. - Niski poziom bezpieczeństwa, w tym przede wszystkim terenem, który powinien zostać szczególnie wzięty pod uwagę jest Park Mickiewicza, gdzie notuje się najwięcej wykroczeń. - Łatwy dostęp do używek. Problem wskazywano w badaniach ankietowych z mieszkańcami i wiązano głównie z osobami młodymi. **Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna)** - Konieczność uporządkowania parku Mickiewicza, zwiększenie dostępności do obiektów sportowych i rekreacyjnych (zniżki lub darmowe wejścia dla dzieci i młodzieży). - Niewykorzystana przestrzeń po zachodniej stronie Szkoły Podstawowej nr 4. - Zaniedbany teren wokół boiska przy ul. Strzelców Wielickich. - Chaos przestrzenny na terenie Osiedla Kościuszki w okolicach obiektów usługowych. - Niska jakość przestrzeni w bezpośrednim sąsiedztwie pawilonów. - Konflikty przestrzenne pomiędzy terenami o funkcjach usługowych a mieszkaniowych. - Niewystarczające tereny rekreacji na Osiedlu Kościuszki. - Znaczący chaos przestrzenny na terenie w okolicach dworca kolejowego, brak spójności w skali i formie budynków, brak ciągłości pierzei ulicy. Niska jakość przestrzeni w szczególności przy stacji paliw, niekorzystnie wpływające na Park Mickiewicza sąsiedztwo: między innymi duży parking z dominującymi przestrzeni reklamami; - Nieuporządkowana zabudowa w sąsiedztwie Traktu Solnego nie pozwalająca na wykorzystanie jego potencjału; - Zanieczyszczenia środowiska naturalnego, ankietowani zwracali uwagę na korki, duże natężenie ruchu – związane z tym hałas i dużą emisję spalin komunikacyjnych. - Zanieczyszczenie Serafy, dzikie wysypiska w jej otoczeniu. - Obecność pustostanów i lokali niezamieszkałych wchodzących w skład mienia komunalnego Gminy. Park Mickiewicza – cały budynek, Dembowskiego 57 – dwa lokale niezamieszkałe oraz cały parter pozostały po zlikwidowanej przychodni zdrowia. - ulica Narutowicza - główna arteria wjazdowa do miasta - o bardzo niskiej jakości, wpływające na brak spójności oraz charakter przestrzeni. ### 3.4. Podobszar IV – Boża Wola Podobszar 4 – Boża Wola obejmuje tereny mieszkaniowe. Charakterystyczną częścią jest położone we wschodniej części historyczne osiedle domów jednorodzinnych, o w dużej mierze zachowanym układzie przestrzennym, charakterze i skali. Największą, południowo - zachodnią część zajmują tereny mieszkaniowe z nowszym układem i zabudową, położone na mocno zróżnicowanym terenie. Układ zabudowy jest tu znacznie mniej zwarty i mniej spójny. Na szczycie wzniesienia znajduje się kościół. W północnej, najniżej położonej części podobszaru znajduje się osiedle domów wielorodzinnych Boża Wola, złożone z kilku trzykondygnacyjnych budynków oraz sąsiadujących z nimi niższych zabudowań. Mimo położenia w bliskości centrum miasta, cały podobszar zachowuje swój mieszkaniowy charakter, z niewielką w skali zabudową i stosunkowo dużą ilością terenów zielonych. Osiedle Boża Wola jest obszarem, na którym mieszka tzw. pokolenie pogórnicze. Jest to zatem starsza zabudowa mieszkaniowa, w której dominuje grupa mieszkańców w wieku poprodukcyjnym. Podobnie jak w poprzednich podobszarach, także i tutaj brakuje odpowiedniej infrastruktury społecznej dla tej grupy wiekowej, w tym odpowiednich usług zdrowotnych czy opiekuńczych. Na terenie osiedla ze względu na gęstą zabudowę mieszkaniową brak jest odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej, a także występuje niska jakość i niewystarczająca do zgłaszanych potrzeb ilość przestrzeni rekreacyjnych oraz terenów zielonych. Nie sprzyja to nawiązywaniu relacji sąsiedzkich, co mogłoby przyczynić się do integracji społecznej i przeciwdziałać takim problemom, jak np. samotność osób starszych. Pomimo, iż liczba osób korzystających z pomocy społecznej wydaje się być niewielka (1,7%), to zauważalny jest problem ubóstwa, o czym może świadczyć znaczna liczba osób pobierających świadczenia finansowe w postaci dodatków mieszkaniowych oraz dodatków energetycznych, które przyznawane są osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Wśród osób, które korzystają z pomocy społecznej zauważalne jest także nagromadzenie problemów związanych z długotrwałą i ciężką chorobą, co również może być związane właśnie z osobami w wieku senioralnym. Pomimo, iż w podobszarze mieszka mniej niż przeciętnie w gminie liczba osób bezrobotnych (1,93%), to jednak należy zauważyć, iż bezrobocie w dużej mierze dotyka tutaj kobiety (66,7%), które są defaworyzowaną grupą na rynku pracy. Przyczyniają się do tego problemy związane z lokalnym rynkiem pracy. Mowa tu przede wszystkim o braku atrakcyjnych i dobrze płatnych miejsc pracy. Innym problemem jest brak infrastruktury opieki nad dziećmi do lat 6-ciu, co często uniemożliwia kobietom powrót na rynek pracy po urodzeniu dziecka. Mówiąc o infrastrukturze warto również podkreślić, że w dzielnicy Boża Wola nie ma dostępu do żadnej instytucji kultury, co często uniemożliwia organizację różnych aktywności społecznych dla mieszkańców, w tym organizacji kursów, czy szkoleń. Co więcej w obszarze IV zdiagnozowano problemy związane z bezpieczeństwem, w tym dość wysoka liczba interwencji policji w przeliczeniu na 100 mieszkańców (2,25) jak również najwyższa spośród wszystkich wskazanych do rewitalizacji obszarów liczba zdarzeń komunikacyjnych (107), w szczególności zaś na ulicy Lednickiej. Podobszar IV jest także narażony na problemy natury środowiskowej. Leży on bowiem w bezpośrednim sąsiedztwie terenów osuwających się, co wymaga ciągłej kontroli zabudowy, oraz monitoringu sytuacji geologicznej, aby uniknąć niebezpieczeństw i strat finansowych. Mieszkańcy podobszaru IV borykają się także ze zmniejszoną jakością życia ze względu na hałas, który generowany jest przez ruch kołowy, co spowodowane jest istnieniem wąskich ciągów komunikacyjnych oraz bliskością zabudowy w stosunku do pasów drogowych. Pomiarom został również poddany hałas kolejowy w bliskiej odległości od torów, jednak mimo uciążliwości i zmniejszenia komfortu życia mieszkańców, nie przekroczył on granicy normy. Marginalnym jest natomiast udział hałasu przemysłowego i hałasu linii energetycznych na obszarze rewitalizacji. Kolejnym czynnikiem negatywnie wpływającym na problemy środowiskowe jest jakość powietrza. Zły stan jakości powietrza nasila się w głównie w okresie zimowym i jest związany z niska emisja pochodząca z indywidualnego ogrzewania budynków: małych kotłowni i przydomowych palenisk. Jest to powiązane ze spalaniem słabiej jakości węgla oraz odpadów komunalnych, m.in. opakowań plastikowych, płyt meblowych i innych. Problem ten jest związany zarówno z niską świadomością społeczną dotyczącą problemów środowiskowych, jak również z ubóstwem mieszkańców. Osoby mniej zamożne nie stają na to, aby zakupić odpowiedniej jakości opał na zimę, w związku z tym palą w piecach tym co jest dla nich najtańsze. Głównymi problemami związanymi z przestrzenią Podobszaru IV są: zaniedbywanie dziedzictwa kulturowego. Z powodu wielu niekorzystnych przekształceń budynków, częściowo nastąpiła utrata charakteru i spójności dzielnicy oraz w dużej mierze pogorszenie estetyki. A także w części podobszaru z nowszą zabudową - brak ciągłości, spójności i wyraźnego charakteru, niekorzystne rozproszenie zabudowy. Ze względu na bardzo gęstą zabudowę na terenie istnieją małe możliwości inwestycyjne, a zatem utrudnione jest wyznaczenie przestrzeni publicznych, służących lokalnej społeczności. Na terenie osiedla Boża Wola zauważalne są występujące konflikty przestrzenne, brak odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej, a także niska jakość i niewystarczająca do zgłaszanych potrzeb ilość przestrzeni rekreacyjnych oraz terenów zielonych. Wnioski z wizji lokalnej w podobszarze: Podobszar 4 - teren zespołu przy ul. Górniczej i B. Głowackiego. historyczna skala zespołu mieszkalnego - układ komunikacyjny - nie odpowiada współczesnym potrzebom; brak ciągów pieszych i chodników oraz zbyt mała szerokość jezdni. Podobszar 4 - budynki socjalne przy ul. Boża Wola. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; zaniedbane strefy wejściowe do budynków; Podobszar 4 - budynki gospodarcze przy budynkach socjalnych. zły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej; Podobszar 4 - budynki gospodarcze przy budynkach socjalnych. | Najważniejsze informacje dotyczące podobszaru | |---------------------------------------------| | **Tereny wchodzące do Podobszaru:** | Osiedle Boża Wola, tereny zielone | | **Powierzchnia:** | 45,7 ha | | **Liczba ludności:** | 778 | | **Gęstość zaludnienia:** | 1691 os./km² | | Zdiagnozowane kluczowe problemy | |---------------------------------| | **Sfera społeczna** | | - Problem starzenia się społeczeństwa oraz braku oferty opiekuńczej i spędzania czasu wolnego dla tej grupy społecznej. | | - Występujący problem ubóstwa mieszkańców. | | - Wysokie bezrobocie wśród kobiet, a także brak odpowiedniej infrastruktury opieki nad dziećmi, który może pogłębiać tę sytuację. | | - Niska aktywność społeczna mieszkańców. | | - Niskie poczucie bezpieczeństwa mieszkańców podobszaru. | | Pozostałe analizowane sfery (gospodarcza, środowiskowa, techniczna oraz przestrzenno-funkcjonalna) | |-------------------------------------------------------------------------------------------------| | - Małe możliwości inwestycyjne związane z bardzo gęstą zabudową mieszkaniową. | | - Występujące problemy natury środowiskowej – występowanie hałasu oraz niskiej emisji. | | - Utrata charakteru i spójności dzielnicy oraz w dużej mierze pogorszenie estetyki; | | - Występujące konflikty przestrzenne, | | - Brak odpowiednio wyznaczonej przestrzeni sąsiedzkiej a także niskiej jakości i niewystarczająca przestrzeń rekreacyjna oraz tereny zieleni; | | - Podobszar zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie osuwisk. | | - Historyczna skala zespołu mieszkalnego - układ komunikacyjny - nie odpowiada współczesnym potrzebom; | | - Brak ciągów pieszych i chodników oraz zbyt mała szerokość jezdni; | | - Źły stan techniczny obiektów budowlanych. Brak właściwej izolacji przeciwwilgociowej i termicznej. | 4. Opis powiązań Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka z dokumentami strategicznymi gminy Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 jest programem spójnym z lokalnymi założeniami strategicznymi oraz planistycznymi. Poniżej wykazano powiązania GPR z dokumentami strategicznymi Gminy. 4.1. Strategia Rozwoju Gminy Wieliczka na lata 2015 – 2020 Spójność dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji ze Strategią Rozwoju Miasta Wieliczka można zauważyć już na etapie celu głównego obu dokumentów. W dokumencie Strategii w celu głównym podkreślone jest, że jednym z celów Gminy jest stworzenie mieszkańcom „dobrego i wygodnego miejsca do zamieszkania, gdzie można rozwinać swoje pasje, uczyć się przez całe życie, realizować osobiste aspiracje, a także korzystać z edukacji na wysokim poziomie. Mieszkańcy Gminy żyją w miejscu bezpiecznym, gdzie zapewnione są europejskie standardy życia, a w zasięgu ręki dostępne atrakcje Krakowa. Wieliczka to gmina gdzie mieszkańcy mają szansę brać odpowiedzialność za rozwój swojego otoczenia i wpływać na ważne dla Gminy rozstrzygnięcia”. Jest to zgodne z celem głównym GPR, który zakłada poprawę jakości życia mieszkańców, w tym ograniczenie negatywnych zjawisk społecznych. Patrząc na domeny strategicznego rozwoju oraz cele strategiczne Strategii Rozwoju Gminy Wieliczka również można znaleźć wiele punktów wspólnych. Domena 2. Gmina rozwijająca swój kapitał społeczny, zakłada stworzenie warunków zaspokojenia potrzeb edukacyjnych, łagodzenie i wyrównywanie społecznych kontrastów oraz aktywizację i tworzenie odpowiedzialności wśród mieszkańców gminy, co wpisuje się w założenia celów wyznaczonych przez Gminny Program Rewitalizacji. Cele strategiczne rozpisane w ramach tej domeny są spójne z celami Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka w szczególności: - Cel strategiczny 2: Poszerzanie oferty kulturalnej oraz możliwości rozwijania zainteresowań. - Cel strategiczny 3: Minimalizowanie społecznych kontrastów związanych zagrożeniem wykluczeniem społecznym. - Cel strategiczny 4: Tworzenie warunków dla budowania aktywnej i obywatelskiej postawy mieszkańców Gminy Domena 3. Zdrowa i sportowa Gmina Wieliczka, który zakłada stworzenie w Gminie Wieliczka atrakcyjnych przestrzeni i oferty aktywnego spędzania czasu wolnego. Jest to spójne z celami GPR w zakresie zarówno tworzenia wysokiej jakości przestrzeni i terenów zielonych jak i modernizacji obiektów użyteczności publicznej (w tym boisk sportowych, stadionów, siłowni na wolnym powietrzu) oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Cele strategiczne rozpisane w ramach tej domeny są spójne z celami Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka w szczególności: - Cel strategiczny 1: Tworzenie warunków dla rozwoju rekreacji rodzinnej w Gminie Wieliczka - Cel strategiczny 2: Kreowanie wizerunku Wieliczki jako rozpoznawalnego ośrodka sportowo-treningowego 4.2. Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. Projekt 2016. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka wykazuje się spójnością z działaniami wpisanymi do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Wieliczka. W ramach SRPS wyznaczonych zostało łącznie 10 celów strategicznych, z czego Gminny Program Rewitalizacji wpisuje się w działania zapisane w celach: Cel strategiczny: Wspomaganie osób i rodzin we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu zdolności realizacji potrzeb życiowych i uczestnictwa w życiu społecznym. Zakres wspomnianego celu obejmuje takie działania, jak tworzenie programów pomocowych dla grup społecznych wymagających wsparcia, czy współpraca różnych podmiotów na rzecz osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. Wspomniane działania zostały wpisane także do Gminnego Programu Rewitalizacji, w tym przede wszystkim w kierunku działań 2.1. Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. Cel strategiczny: Wzmacnianie zdolności grup i społeczności lokalnych do samodzielnego rozwiązania własnych problemów. Głównym założeniem wspomnianego celu jest inicjowanie integracji lojalnej społeczności oraz wspomaganie inicjatyw społecznych. W te działania wpisuje się kierunek działań 1.1. Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej Gminnego Programu Rewitalizacji. Cel strategiczny: Zwiększenie szans na podjęcie pracy zawodowej i przeciwdziałanie negatywnym skutkom społecznym wynikającym z bezrobocia w rodzinie. Cel ten zasadniczo skupia się na kompleksowym wspieraniu osób bezrobotnych w poszukiwaniu pracy. Spójność Gminnego Programu Rewitalizacji z tym zapisem przejawia się w kierunku działań 2.3. Zwiększenie zdolności do zatrudnienia osób pozostających bez pracy przez wsparcie różnych form ekonomii społecznej. Cel strategiczny Zapobieganie powstawaniu nowych, niekorzystnych problemów społecznych, wynikających z używania środków uzależniających, zwłaszcza przez dzieci i młodzież oraz cel strategiczny Zmniejszanie rozmiaru aktualnie istniejących problemów alkoholowych odpowiadają na problemy osób uzależnionych poprzez podejmowanie działań związanych z rozszerzeniem oferty terapeutycznej praz profilaktycznej zarówno dla osób uzależnionych jak i ich rodzin. Kierunek działania 2.2. Ograniczenie występowania problemu uzależnień dzięki zapewnieniu kompleksowej oferty wsparcia dla osób uzależnionych i ich rodzin Gminnego Programu Rewitalizacji również odpowiada na zaistniałe problemy w tej kwestii. Wykazane cele oraz działania planowane do realizacji w ich ramach obrazują spójność obu dokumentów. 4.3. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka 2010 r. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka wpisują się w założenia programowe Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego. Spójność dokumentów zauważać można już w celach głównych, które podkreślają konieczność zrównoważonego rozwoju gminy w zakresie jakości życia mieszkańców, produktywności gospodarki, funkcjonalności poszczególnych systemów oraz ochrony środowiska przyrodniczego. Założenia Gminnego Programu Rewitalizacji wpisują się w cele społeczne SUiKZP, takie jak: - zapewnienie dogodnych warunków zamieszkania, - zapewnienie właściwego wyposażenia w usługi niekomercyjne, szczególnie usługi zdrowia, kultury i oświaty, - zapewnienie właściwych warunków wypoczynku. Z kolei cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy znajduje swoje odzwierciedlenie w celach przyrodniczych dokumentu studium, w tym: - zachowanie istniejącej wielkości i jakości zasobów środowiska przyrodniczego przy racjonalizacji jego wykorzystania, - redukcja emisji zanieczyszczeń do powietrza, - preferowanie technik i technologii przyjaznych środowisku, Natomiast cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych jest spójny z celami przestrzennego rozwoju gminy, w tym: - zachowanie obiektów i obszarów dziedzictwa kulturowego prawnie chronionych, - utrzymanie i zapewnienie harmonijnego rozwoju struktur przestrzennych jednostek, - racjonalizacja zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego (określenie standardów, użytkowych przeciwdziałających degradacji środowiska przyrodniczego i kulturowego). 5. Opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji Rewitalizacja Gminy Wieliczka przyczyni się do wyprowadzenia ze stanu kryzysowego obszaru rewitalizacji, w tym minimalizacji występujących problemów społecznych, takich jak ubóstwo, bezrobocie. Formy aktywizacji społecznej i integracji są realizowane z wykorzystaniem zaangażowania samych mieszkańców obszaru rewitalizacji, tak by sami współkształtowali i brali odpowiedzialność za swoje życie i rozwój. Wsparcie realizowane jest bezpośrednio w środowiskach osób defaworyzowanych – dotkniętych ubóstwem i niezaradnością życiową (np. mieszkania socjalne przy ul. Klaśnieńskiej). Powstały nowe, atrakcyjne przestrzenie publiczne oraz instytucje społeczne funkcjonujące w ramach małych, lokalnych wspólnot mieszkańców. Wspólnoty te podejmują inicjatywy na rzecz wzajemnej integracji – wspierane w tym względzie przez lokalne organizacje pozarządowe oraz jednostki miejskie. Działania te sprawiają, że zmniejsza się wykluczenie społeczne, szczególnie dotykające osoby niezaradne życiowo i starsze, których odsetek będzie systematycznie wzrastał na starszych osiedlach Wieliczki (Sienkiewicza, Asnyka, Wincentego Pola, Boża Wola, Kościuszki i Przyszłość). Obszar rewitalizacji jest miejscem przyjaznym osobom starszym i niepełnosprawnym. Stopniowo usuwane są bariery przestrzenne utrudniające poruszanie się w bezpośrednim otoczeniu i w ramach osiedli mieszkaniowych objętych programem rewitalizacji. Z przestrzeni publicznych sukcesywnie znikają samochody, a uwolniona przestrzeń ma zostać przywrócona pieszym, mieszkańcom i turystom. Na osiedlach funkcjonują przestrzenie, aranżowane z udziałem mieszkańców, przeznaczone do wypoczynku i zabaw dla dzieci, młodzieży, a także osób dorosłych i starszych. Kontynuacja dotychczasowej rewitalizacji udostępnia mieszkańcom nowe tereny rekreacyjne i wypoczynkowe, pozwalające na realizację pasji sportowych i integrację międzypokoleniową (Park Adama Mickiewicza, tereny wokół Stoku pod Baranem). Rekreacji na świeżym powietrzu sprzyjają działania podejmowane na rzecz ograniczenia niskiej emisji, przede wszystkim uwzględniające likwidację palenisk wykorzystujących niskiej jakości paliwa kopalne i śmieci. Działania te powiązane są z akcjami edukacyjnymi oraz wsparciem dla osób, których nie stać na inwestycję w ekologiczne formy ogrzewania. Obszar rewitalizacji jest miejscem bezpiecznym, przyjaznym dla bezpiecznego przemieszczania się przy wykorzystaniu różnych środków transportu. Stanie się tak dzięki wdrożeniu odpowiednich programów edukacyjnych w szkołach oraz kampaniom społecznym adresowanym do mieszkańców obszaru rewitalizacji, ale także całego miasta. 6. Cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk. Cel główny: Celem głównym prowadzonego procesu rewitalizacji w gminie Wieliczka jest ograniczenie występowania negatywnych zjawisk społecznych oraz aktywizacja społeczna mieszkańców obszaru rewitalizacji. Działania, podejmowane w ramach Programu, są dostosowane do potrzeb oraz zdolności różnych grup społecznych. Dodatkowo, wspólnie z mieszkańcami, użytkownikami przestrzeni publicznych, przedsiębiorcami i innymi interesariuszami procesu dążą się do ograniczenia problemów natury gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno – funkcjonalnej, zapewniając pożądaną jakość życia w tych podobszarach. Poniżej znajdują się cele strategiczne wraz z kierunkami działań: 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarze rewitalizacji. 1.1. Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. 1.2. Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowe, centra aktywności lokalnej). 1.3. Rozwój oferty opiekuńczo-wychowawczej, pozwalającej na godzenie życia zawodowego z rodzinnym (m.in. zapewnienie odpowiedniej liczby przedszkoli) 1.4. Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze rewitalizacji. 2.1. Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. 2.2. Ograniczenie występowania problemu uzależnień dzięki zapewnieniu kompleksowej oferty wsparcia dla osób uzależnionych i ich rodzin. 2.3. Zwiększenie zdolności do zatrudnienia osób pozostających bez pracy przez wsparcie różnych form ekonomii społecznej. 2.4. Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. 3.1. Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszaru rewitalizacji poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. 3.2. Realizację projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. 3.3. Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. 4.1. Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. 4.2. Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. 4.3. Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. 4.4. Tworzenie warunków do prowadzenia działalności gospodarczej i inwestycji na obszarze rewitalizacji. 7. Opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym. Poniżej zaprezentowane zostały wszystkie przedsięwzięcia podstawowe, które zaplanowano do realizacji w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016-2023. W kartach projektów znajdują się szczegółowe opisy każdego z tych przedsięwzięć. Zadania wypracowane zostały z udziałem interesariuszy biorących udział w partycypacyjnym procesie prac nad Programem Rewitalizacji (konsultacjach społecznych, warsztatach), część z nich została również zgłoszona przez przedstawicieli instytucji publicznych, w tym Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka. Lista planowanych podstawowych przedsięwzięć rewitalizacyjnych (rozdział 7.1.) zawiera wyłącznie zadania przewidziane do realizacji na obszarze rewitalizacji (z podziałem na podobszar każdorazowo wskazany w fiszce projektowej). Ze względu na pogórniczy charakter gminy Wieliczka oraz występowanie naturalnych osuwisk, w przypadku realizacji zaplanowanych projektów każdorazowo konieczne jest uwzględnienie specyfiki terenu (możliwość wystąpienia osuwisk, czy sferę wpływów poeksplatacyjnych) w opracowanej dokumentacji technicznej. 7.1. Lista planowanych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wraz z ich opisem Podobszar I | Podobszar I | Zadanie 1.1. | |-------------|--------------| | **Budowa Centrum Kulturalnego wraz z Biblioteką** | | | **Zdiagnozowane problemy** | | | W chwili obecnej Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna prowadzi działalność w niewielkim budynku, który jest w złym stanie technicznym, a wielopoziomowość budynku uniemożliwia korzystanie z biblioteki osobom niepełnosprawnym. Brakuje jest odpowiedniej ilości pomieszczeń o funkcji czytelni zarówno w formie papierowej, jak i multimedialnej, co utrudnia korzystanie z zasobów bibliotecznych. Ponadto brak jest możliwości zastosowania nowoczesnych technologii do kompleksowej obsługi czytelników. | | | **Zakres realizowanego zadania** | | | Budowa nowego obiektu o łącznej powierzchni całkowitej 2961,58 m² i kubaturze 201618,00 m³, z nowymi pomieszczeniami biblioteki, nowoczesną salą multimedialną, salą konferencyjną wraz z zapleczem sanitarno-administracyjnym. | | | **Prognozowane rezultaty** | | | Poprawa warunków prowadzenia działalności kulturalnej, podniesienie jakości obsługi mieszkańców gminy Wieliczka i powiatu wielickiego poprzez zwiększenie dostępu do oferty kulturalnej, poprawa stanu infrastruktury kultury, przystosowanie dla potrzeb osób niepełnosprawnych, wdrażanie nowoczesnych technologii. | | | **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** | | | – powierzchnia użytkowa budynku - m²; | | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Urząd Miasta i Gminy Wieliczka | Ul. J. Słowackiego 22 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 10 924 680 zł | 2010 - 2017 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** **Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego.** Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych. **Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych.** Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. **Zadania komplementarne** **Zadanie 1.2.** **Integracja międzypokoleniowa mieszkańców osiedli** **Zdiagnozowane problemy** Wskazany podobszar charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem gestości zaludnienia. Na wskazanych osiedlach zamieszkuje 14 979 os na km². Jak wskazują badania duża część tych osób to osoby starsze, a obszary osiedli podlegają procesom starzenia się społeczeństwa. Z drugiej strony zauważalny jest problem niedostosowanego do seniorów infrastruktury miejskiej oraz niedostatecznie rozwinięta oferta spędzania czasu wolnego. Aby osoby starsze i seniorzy nie zostali wykluczeni z życia społecznego konieczne jest zaproponowanie oferty, a także dostosowanej infrastruktury (także technicznej) do potrzeb i możliwości tej grupy społecznej. **Zakres realizowanego zadania** **Stworzenie miejsca spotkań i integracji dla seniorów wraz z ofertą rekreacyjno-kulturalną (osiedlowe kluby seniora)** – utworzenie sieci punktów miejsc spotkań, niewielkich przestrzeni, położonych w pobliżu miejsca zamieszkania, w których starsi mieszkańcy będą mogli się spotkać i porozmawiać, a także wspólnie zaangażować w jakieś działania. Proponowane lokalizacje: - świetlica w budynku Spółdzielni Mieszkaniowej, - przestrzeń/sala w siedzibie nowej Biblioteki (CSK), - sale w SP nr 3 (popołudniami), - przestrzeń Kampusu Wielickiego (gł. dla mieszkańców osiedla Wincentego Pola). W miejscach spotkań zostaną udostępnione komputery (max. 10 sztuk) z dostępem do Internetu, przewidziana zostanie także osoba pełniąca dyżurę – pomagająca w korzystaniu ze sprzętu. W ramach przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu w przestrzeniach spotkań zostaną przeprowadzone szkolenia/warsztaty dedykowane seniorom z podstaw obsługi komputera, bezpiecznego korzystania z Internetu itp. W ramach oferty spędzania czasu wolnego cyklicznie będą organizowane mini-warsztaty kulinarne: wspólne przyrządzanie przekąsek, sałatek. Zaangażowanie i wykorzystanie kapitału społecznego aktywnych seniorów m.in. emerytowanych nauczycieli, którzy mogliby przyjąć rolę lokalnych liderów, animować pozostałych, przekazywać wiedzę, inicjować działania. W ramach działań międzypokoleniowych: realizacja projektu np. we współpracy ze szkołą podstawową nr 3 – wspólne planowanie wycieczek krajoznawczych. **Prognozowane rezultaty** Zadanie przyczyni się do poprawy życia osób starszych. Stworzenie możliwości „wyjścia z domu” dla tej grupy społecznej przyczyni się do zmniejszenia problemy wykluczenia osób starszych oraz ich osamotnienia. | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |------------------------------------------| | - Liczba nowo powstałych miejsc z ofertą dla osób starszych; | | - Liczba zorganizowanych zajęć dla seniorów; | | - Liczba uczestników oferowanych zajęć dla seniorów. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Zespół Profilaktyki UMiG w Wieliczce, MGOPS, CKiT w Wieliczce | Rynek Górny (projekt Rynek w Centrum Kultury), Centrum Kultury i Turystyki w Wieliczce, Cafe KULTURA Rynek Górny 6 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 280 000 zł | 2016 - 2023 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Zadanie komplementarne Zadanie 1.1. --- | Podobszar I | Zadanie 1.3. | |-------------|--------------| | | **Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – program społeczny** | **Zdiagnozowane problemy** Zarówno mieszkańcy podobszaru, jak i analiza sytuacji wskazują na duży problem związany z poczuciem bezpieczeństwa w tym obszarze. Wskaźnik przestępczości wynosi 6,25%. Głównym aspektem jest kwestia osób nadużywających alkoholu i innych używek w miejscach publicznych, co skutkuje zaczepianiem przechodniów oraz innymi niebezpiecznymi zachowaniami. **Zakres realizowanego zadania** Program skierowany jest do mieszkańców osiedli, w jego ramach odbywać się będą warsztaty / pogadanki / lekcje w terenie, podczas których uczestnikom przybliżone zostaną zasady funkcjonowania instytucji i sposobów, w jaki ma zapewniać bezpieczeństwo mieszkańcom ("Kim jest i co robi strażnik miejski?"), a także zajęcia dotyczące bezpieczeństwa na drodze, bezpieczeństwa w Internecie, ochrony przyrody itp. Projekt realizowany we współpracy z placówkami edukacyjnymi z terenu miasta Wieliczka (przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja). **Prognozowane rezultaty** Mieszkańcy, będą posiadali wiedzę na temat tego, w jaki sposób zachować się w sytuacjach zagrożenia, a także nauczą się, w jaki sposób takim sytuacją przeciwdziałać. Zmiana świadomości mieszkańców pozwoli na poprawę bezpieczeństwa na obszarze osiedli. | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |------------------------------------------| | - Liczba osób biorących udział w warsztatach dotyczących bezpieczeństwa w ciągu roku. | | - Liczba zorganizowanych warsztatów dotyczących bezpieczeństwa. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Straż Miejska w Wieliczce / Komenda Powiatowa Policji w Wieliczce | Podobszar I / cała gmina | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 20 000,00 | 2016 - 2023 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel Strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. Kierunek działań: - Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zadania komplementarne Zadanie 1.4. | Podobszar I | Zadanie 1.4. | |-------------|--------------| | **Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – poprawa infrastruktury miejskiej** | | Zdiagnozowane problemy | |-------------------------| | Istniejący budynek będący siedzibą Straży Miejskiej znajduje się w złym stanie technicznym. | | Zakres realizowanego zadania | |------------------------------| | Zadanie polegać będzie na remoncie kapitałnym siedziby Straży Miejskiej zlokalizowanej przy budynku na placu Skulimowskiego 2. Powierzchnia zabudowy wynosi ok. 220 m², a kubatura ok. 900 m³. Remont obejmował będzie: modernizację instalacji wewnętrznych (elektrycznej, wodno-kanalizacyjnej, telekomunikacyjnej, centralnego ogrzewania i klimatyzacji), adaptacje pomieszczeń do nowych funkcji, adaptacje nieużytkowego poddasza, wymianę stolarki okiennej, remont elewacji i termomodernizacja metodą lekką wewnętrzną. | | Prognozowane rezultaty | |------------------------| | Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej. | | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |------------------------------------------| | - m² adaptowanej powierzchni; - m² nowej, oddanej do użytku powierzchni użytkowej budynku. - liczba przeprowadzonych zajęć związanych z bezpieczeństwem w nowo wyremontowanym budynku. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | ZBK, Straż Miejska w Wieliczce | Plac Skulimowskiego 2. | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 1 000 000 zł | 2017 - 2023 | | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | |--------------------------------------------| | Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. | | Zadania komplementarne | |------------------------| | Zadanie 1.3. | ### Zielone osiedla – ożywienie skwerów oraz przestrzeni publicznych na terenie osiedli mieszkaniowych w Wieliczce #### Zdiagnozowane problemy Mieszkańcy podobszaru dostrzegają dwa istotne problemy w mieście. Po pierwsze brak atrakcyjnej oferty kulturalnej umożliwiającej spędzania czasu wolnego w swoim mieście, co wynika m.in. z bliskości i bogatej oferty Krakowa. Ponadto mieszkańcy uważają, iż oferta rekreacyjna Wieliczki skoncentrowana jest w „Solnym Mieście” i jest przeznaczona dla odwiedzających, brakuje natomiast lokalnych miejsc rozrywki i integracji przeznaczonych dla mieszkańców. W dodatku problemem jest niedostateczne dostosowanie infrastruktury miejskiej do osób starszych, niezagospodarowanie terenów zieleni na osiedlach, zdominowanych przez parkujące wszędzie samochody ograniczające możliwości poruszania się po osiedlu, a które potencjalnie mogłyby spełniać funkcję miejsc integracyjnych. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie polegać będzie na przystosowaniu i podniesieniu jakości terenów zielonych, skwerów, terenów rekreacyjnych do potrzeb różnych grup wiekowych, mające na celu integrację społeczności osiedlowych, w tym: - dostosowanie infrastruktury osiedli Asnyka, Sienkiewicza, W. Pola, zlokalizowanych w zróżnicowanym terenie, do potrzeb starszych mieszkańców i likwidacja barier architektonicznych. Montaż m.in.: poręczy, podjazdów oraz obniżenie progów i krawężników; - odnowienie istniejących elementów małej architektury – ławek, oświetlenia, koszy na śmieci oraz uzupełnienie o nowe w tym: o stoliki oraz stołiki do gry w szachy; - zagospodarowanie terenów zieleni – między blokami przy ul. Długosza i za budynkiem przedszkola na os. Wincentego Pola, uwzględniające współczesne wymagania; - utworzenie miejsca aktywnego wypoczynku dla mieszkańców: siłownia zewnętrzna, ławki, stoliki oraz stołiki do gry w szachy, rampy i place dla rolkarzy i deskorolkowców; - zagospodarowanie terenów zieleni przy Placu Skulimowskiego, uwzględniające zwiększenie liczby miejsc do siedzenia, w odpowiedzi na zgłoszone przez Środowiskowy Dom Samopomocy „Leonardo” zapotrzebowanie na miejsce, do którego można wyjść z podopiecznymi; - wydzielenie terenów wskazanych do zagospodarowania i utrzymania przez mieszkańców (zad.1.6). #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości i dostępności oferty spędzania czasu wolnego dla mieszkańców. Zapewnienie ciekawej i atrakcyjnej infrastruktury wokół budynków mieszkalnych, dostosowanej do potrzeb mieszkańców przyczyni się do włączenia społecznego grup seniorów oraz aktywizacji społecznej. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia zagospodarowanych terenów zielonych [m²]; - liczba zamontowanych obiektów małej architektury. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację | Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska w UMiG w Wieliczce, Gminny Zarząd Dróg, Spółdzielnie Mieszkaniowe | os. Sienkiewicza, os. Asnyka, os. Wincentego Pola | #### Szacunkowa wartość | 1 500 000,00 zł. | #### Okres realizacji | 2016 - 2023 | #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. | Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. | | Kierunek działań: | | – Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. | | – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. | **Zadania komplementarne** Zadanie 1.6., zadanie 1.2., zadanie 1.3 --- **Podobszar I Zadanie 1.6.** **Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji przestrzeni przez mieszkańców** **Zdiagnozowane problemy** Podobszar I cechuje się zanieczyszczeniem środowiska naturalnego oraz niską jakością przestrzeni publicznych, co negatywnie wpływa na życie jego mieszkańców. Innym problemem jest niedobór miejsc integracji społecznej, m.in. miejsc spotkań w otoczeniu zieleni. Oprócz barier przestrzennych należy zauważać słabą aktywność społeczności lokalnej. **Zakres realizowanego zadania** Wspólna odpowiedzialność i urządzenie przestrzeni przez mieszkańców, szczególnie seniorów, z uwzględnieniem ich potrzeb i możliwości. W procesie kreowania miejsca, uwzględnienie zachowania jak najbardziej „zielonego” charakteru przestrzeni, także poprzez dodanie elementów zieleni miejskiej: nasadzania, gazonów, donicze z kwiatami. Zaangażowanie mieszkańców do wyboru roślinności, udział w np. sadzeniu, zachęcenie do dbania o „swoje” rośliny i kwiaty. **Prognozowane rezultaty** Uspołeczniony proces budowania przestrzeni publicznej pozwoli mieszkańcom identyfikować się z powstałą przestrzenią – postrzegać ją jako „swoje miejsce”, z którego chętnie się korzysta i o które wspólnie się troszczy. **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** - liczba powstałych ogródków społecznych, - liczba osób uczestniczących aktywnie w projekcie. **Podmioty odpowiedzialne za realizację** | MGOPS, spółdzielnie mieszkaniowe | Lokalizacja | | Os. Asnyka, os. Boża Wola, Klaśnieńska, os. Sienkiewicza, os. Kościuszki | **Szacunkowa wartość** 75 000 zł **Okres realizacji** 2016 - 2023 **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel strategiczny 2. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. **Zadania komplementarne** Zadanie 1.5., zadanie 1.2., zadanie 1.3 Budowa kompleksu sportowego wraz z placem zabaw przy Szkole nr 3 w Wieliczce Zdiagnozowane problemy Szkoła jest instytucją, która ma znaczący wpływ na kształtowanie postaw młodych ludzi oraz ich wychowanie. Z tego względu oraz z uwagi na fakt, iż na wskazanym obszarze zdiagnozowano problemy społeczne konieczne jest zapewnienie młodym mieszkańcom różnych miejsc oraz oferty, w której znaleźliby możliwość rozwijania swoich pasji i zainteresowań, odrływając się tym samym od problemów. Sport jest czynnikiem, który może przyczynić się do budowania odpowiednich postaw prospołecznych, uczy dyscypliny, a także współpracy. Dlatego też konieczne jest zapewnienie odpowiedniej jakości i dostępności infrastruktury sportowej. Obecnie Szkoła Podstawowa nr 3 w Wieliczce nie posiada odpowiednio dostosowanej infrastruktury sportowej do potrzeb uczniów. Zakres realizowanego zadania Na miejscu rozebranej sali gimnastycznej zbudowana zostanie nowa sala wraz z zapleczem sanitarno-szatniowym, o pow. użytkowej 852,50 m², kubaturze 7 310,90 m³, o wysokości 7,20 m, z trybunami na 87 osób. Sala przystosowana będzie dla osób niepełnosprawnych. Dodatkowo w ramach zadania zbudowane zostanie boisko wielofunkcyjne o wymiarach 20 m x 40 m o nawierzchni poliuretanowej oraz towarzyszący mu plac zabaw sportowych dla dzieci młodszych. Prognozowane rezultaty Poprawa warunków prowadzenie zajęć wychowania fizycznego, umożliwienie prowadzenia rozgrywek międzyszkolnych. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia użytkowa budynku [m²]; - powierzchnia oddanego do użytku boiska [m²]; - liczba dodatkowych zajęć sportowych, - liczba osób korzystających z obiektów infrastruktury rekreacyjnej i sportowej. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Wydział Inwestycji UMiG w Wieliczce | ul. Sienkiewicza 14 | Szacunkowa wartość | 3 570 000,00 zł | Okres realizacji | 2016 - 2017 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 1.1., zadanie 1.2., Zadanie 1.5., zadanie 1.6. ### Podobszar II | Podobszar II | Zadanie 2.1. | |--------------|-------------| | **Wspólnie na rzecz seniorów – stworzenie kompleksowej oferty społecznej dla osób starszych** | #### Zdiagnozowane problemy Na terenie gminy Wieliczka zauważalny jest znaczący wzrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym. Od 2010 roku odsetek osób starszych wzrósł z poziomu 17,9% do 19,5%. Lokalni eksperci wskazywali, że zjawisko starzenia się społeczeństwa jest zauważalne we wszystkich obszarach rewitalizacji, w tym także w podobszarze II. Dodatkowo wskazywano, że dla tej grupy mieszkańców brak jest odpowiedniej infrastruktury społecznej np. Centrów Seniora, gdzie starsze osoby mogą się po prostu spotkać i porozmawiać, ale także skorzystać z adekwatnej do ich potrzeb oferty kulturalno-rekreacyjnej (np. zajęcia gimnastyczne z fizjoterapeutą). #### Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu poprawę jakości życia osób starszych, seniorów, poprzez zapewnienie im odpowiedniej, dopasowanej do potrzeb oferty kulturalnej, sportowej, zapewniającej aktywizację społeczną tej grupy. W ramach powstałego Centrum Seniora przewiduje się realizację wykładów, warsztatów, w tym zajęć międzypokoleniowych (z zaangażowaniem np. uczniów pobliskich szkół, wolontariuszy itp.). - wspieranie inicjatyw seniorów – program mikro grantów; - animacja lokalnej społeczności w celu wypracowania samodzielności; - program mikrograntów dla seniorów na działania aktywizujące. #### Prognozowane rezultaty Seniorzy mieszkający na terenie obszarów zdegradowanych, ale także na terenie całej gminy mają zapewniony dostęp do szerokiego wachlarza usług kulturalnych i społecznych, wspierających ich aktywizację. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba seniorów biorących udział w warsztatach, spotkaniach, zajęciach realizowanych przez Centrum Seniora w ciągu roku. - Liczba warsztatów, spotkań, zajęć zrealizowanych w Centrum Seniora w ciągu roku. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację | MGOPS, Biblioteka w Wieliczce | Lokalizacja | |-------------------------------|-------------| | | Szyb Górsko | #### Szacunkowa wartość | 688 000 zł | Okres realizacji | |------------|------------------| | | 2016 - 2023 | #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowe, centra aktywności lokalnej). - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. #### Zadania komplementarne | Zadanie 2.2 | ### Centrum Aktywności Seniora. Zagospodarowanie budynku nadszybia Górsko #### Zdiagnozowane problemy Budynek nadszybia Górsko to obiekt wolnostojący, jednokondygnacyjny, z dachem dwuspadowym, niepodpiwniczony. Od strony południowo-zachodniej do budynku przylega parterowa przybudówka nakryta dachem płaskim z lekkim spadkiem. Szyb jest nieczynny, zasypany w 1954 r., a zrąb szybu przykryty płytą żelbetonową grubości 15 cm, zbrojona dwuteownikami stalowymi. Nadszybie szybu Górsko zostało w 1986 r. wpisane do rejestru zabytków województwa krakowskiego (nr rejestru A-543). #### Zakres realizowanego zadania W ramach zadania przewiduje się realizację następujących prac: - uzgodnienie koncepcji adaptacji obiektu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków; - wykonanie projektu budowlanego i uzyskanie pozwolenia od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na remont obiektu; - przeprowadzenie remontowych i adaptacyjnych prac budowlanych z dostosowaniem budynku do potrzeb osób niepełnosprawnych i starszych; - zagospodarowanie działki wraz z budową parkingu oraz aranżacją terenu przed budynkiem, w tym nasadzenia zieleni, budowa elementów małej architektury, ewentualnie siłownia na wolnym powietrzu. W ramach powstałej instytucji dostępne będą: - powierzchnie użytkowe na realizację zintegrowanej oferty dla seniorów (każdy senior będzie mógł w jednym miejscu znaleźć program dostosowany do swoich potrzeb, pasji); - powierzchnie biur co-workingowych dla organizacji pozarządowych, stowarzyszeń, grup nieformalnych działających na terenie Miasta (w tym przede wszystkim organizacji działających na rzecz osób starszych). - inkubator kuchenny – miejsce przeznaczone na wspólne gotowanie seniorów. Jednym z elementów zadania będzie także stworzenie w ramach Centrum Seniora - Centrum Informacji dla seniorów, które będzie gromadziło i upowszechniało informacje nt. dostępnej oferty kulturalnej, sportowej, zdrowotnej, społecznej dla tej grupy wiekowej. #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej, przez zagospodarowanie i odnowienie zabytkowego, lecz nieużytkowanego budynku. Dodatkowo nadanie wspomnianemu budynkowi nowych społecznie użytecznych funkcji przyczyni się do rozwoju i propagowania różnych form twórczej aktywności seniorów, integracji i aktywizacji osób starszych na rzecz lokalnej społeczności oraz przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu tej grupy. Budynek mieszczący się w centrum miasta daje możliwość swobodnego dojazdu do niego, dzięki czemu z nowo powstałej instytucji będą mogli korzystać nie tylko seniorzy mieszkający w Podobszarze II, ale także mieszkańcy całej gminy. Dodatkowo przewiduje się także integrację lokalnych środowisk działających na rzecz seniorów (stowarzyszeń, klubów itp.), a dzięki ich wzajemnej współpracy rozwijanie aktywności lokalnej. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - m² oddanej do użytku powierzchni użytkowej budynku; - liczba utworzonych miejsc postojowych na parkingu, - m² urządzonej zieleni, - liczba organizacji pozarządowych korzystających z przestrzeni co-workingowych; - liczba zajęć / warsztatów / wykładów zrealizowanych w ciągu roku. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Zarząd Budynków Komunalnych w Wieliczce | Szyb Górsko | #### Szacunkowa wartość | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 2 200 000 zł | 2016 - 2023 | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | |--------------------------------------------| | Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. | | Kierunek działań: | | - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. | | - Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. | | - Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. | | Zadania komplementarne | |------------------------| | Zadanie 2.1. | | Podobszar II | Zadanie 2.3. | |--------------|--------------| | Program wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej | | Zdiagnozowane problemy | |-------------------------| | Wskazany do rewitalizacji podobszar zmaga się z nagromadzeniem problemów społecznych. Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w stosunku do liczby mieszkańców osiągnął wartość 3,8%, a więc wyższą niż przeciętnie w gminie (2,7%). Również w świadomości samych mieszkańców Wieliczki tereny ul. Klaśnieńskiej utożsamiane są z występowaniem licznych negatywnych zjawisk społecznych, w tym biedą i ubóstwem, ale także trudnościami opiekuńczo-wychowawczymi, nadużywaniem alkoholu oraz konfliktami sąsiedzkimi. | | Zakres realizowanego zadania | |------------------------------| | Zadanie polega na opracowaniu i realizacji programu mającego na celu wzmocnienie aktywności społecznej i zawodowej osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym całych rodzin. | | Zakres projektu będzie obejmował szerokie spektrum działań aktywizujących, integrujących oraz edukacyjnych dla różnych grup wiekowych, poszczególnych członków rodzin oraz całych rodzin w tym: | | - street working – praca w środowisku osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym, wyjście do osób potrzebujących pomocy, | | - poradnictwo zawodowe, edukacyjne, interpersonalne, | | - poprawa zdolności społecznych, | | - doradztwo i opieka psychologiczna, terapeutyczna, np. „Jak funkcjonować w rodzinie”, „uzależnienia – jak sobie z nimi radzić”, | | - działania prewencyjne, organizacja czasu wolnego rodziców oraz dzieci. | | W ramach projektu możliwe utworzenie miejsc pracy chronionej, pozwalających wykorzystać nabyte umiejętności. | | Prognozowane rezultaty | |-------------------------| | Zadanie ma przyczynić się do aktywizacji społecznej oraz zawodowej osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej. Opracowany program będzie kompleksowo odpowiadał na złożone problemy, jakie występują na tym terenie, prowadząc do poprawy sytuacji materialnej oraz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. | | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |-------------------------------------------| | - Liczba osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym objętych wsparciem w projekcie. | | - Liczba rodzin objętych wsparciem w projekcie. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Zespół Profilaktyki UMiG w Wieliczce, MGOPS Fundacja Leonardo | Obszar 2 / cała gmina | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 960 000 zł | 2016 - 2023 | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | |--------------------------------------------| | Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. | | Kierunek działań: | | – Zapewnienie dostępu do specjalistycznego poradnictwa dla grup wymagających wsparcia. | | Zadania komplementarne | |------------------------| | Zadanie 2.7., zadanie 2.8 | | Podobszar II | Zadanie 2.4. | |--------------|-------------| | **Bezpieczni na drodze – program społeczny skierowany do dzieci oraz rodziców** | | Zdiagnozowane problemy | |-------------------------| | Niekorzystne na bezpieczeństwo mieszkańców związane z codziennym poruszaniem się po mieście wpływą zdominowanie przestrzeni publicznych przez auto. Dotyczy to zwłaszcza ulic znajdujących się bezpośrednio przy Szkole Podstawowej nr 2, wzmożony ruch samochodowy powodowany jest m.in. przez rodziców odwizujących dzieci do szkoły, a także braki parkingowe – dzieci podwożone do szkoły przez rodziców wysiadają po prostu na ulicy. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na obszarze rewitalizacji. | | Zakres realizowanego zadania | |------------------------------| | Zadanie polega na opracowaniu oraz przeprowadzeniu programu edukacyjno-szkoleniowego dla uczestników ruchu drogowego przy Szkole Podstawowej nr 2 w Wieliczce. W ramach projektu odbędzie się cykl spotkań z uczniami oraz ich rodzicami, w celu wzbudzenia zainteresowania problematyką bezpieczeństwa, w szczególności zaś poruszania się samochodem w okolicach szkoły podstawowej. | | Prognozowane rezultaty | |-------------------------| | Zadanie pozwoli na zwiększenie świadomego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ruchu drogowym zarówno wśród rodziców, jak i najmłodszych. Rodzice oraz uczniowie poznają przyczyny wypadków oraz sposoby zapobiegania im, dzięki czemu poprawi się bezpieczeństwo uczniów w drodze do szkoły. | | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |-------------------------------------------| | – Liczba rodziców biorących udział w projekcie, | | – Liczba dzieci uczestniczących w zajęciach dotyczących bezpiecznego poruszania się po drodze. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Szkoła Podstawowa nr 2 | podobszar II| | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 10 000,00 zł | 2016 - 2023 | | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | |--------------------------------------------| | Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. | | Kierunek działań: | | – Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. | | Zadania komplementarne | |------------------------| | Zadanie 2.5. | Bezpieczni na drodze – przebudowa ulicy Mickiewicza przed Szkołą Podstawową nr 2 Zdiagnozowane problemy Przeciążony układ komunikacyjny centrum miasta niekorzystnie wpływa na bezpieczeństwo mieszkańców, poruszających się po ulicach i sąsiadujących z ulicami przestrzeniach publicznych. Dotyczy to zwłaszcza ulic znajdujących się bezpośrednio przy Szkole Podstawowej nr 2, gdzie wzmożony ruch samochodowy powodowany jest m.in. przez rodziców odwożących dzieci do szkoły. W tym obszarze dużą dolegliwością jest brak miejsc postojowych przeznaczonych na krótkotrwały postój samochodów potrzebnych w czasie podwożenia dzieci do szkoły przez rodziców. Powoduje to, że samochody podwożące dzieci zatrzymują się na ulicy - blokując przejazd innych pojazdów, a dzieci wysiadają pomiędzy autami. Należy zatem podjąć działania mające na celu przywrócenie pieszym bezpieczeństwa na wyżej wymienionych podobszarach. Zakres realizowanego zadania Zadanie polega na przebudowie strefy wejściowej przy wejściu do Szkoły Podstawowej nr 2 w Wieliczce, w celu stworzenia zatoki autobusowej oraz budowa wiaty dla dzieci czekających na autobus szkolny. Dodatkowo w ramach zadania planuje się podjęcie działań mających na celu reorganizację ruchu samochodowego przy Szkole. Prognozowane rezultaty Przebudowa ulicy pozwoli na zapewnienie bezpiecznego miejsca przesiadkowego dla uczniów korzystających z autobusu. A tym samym zadanie przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa uczniów w drodze do szkoły. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba miejsc postojowych typu K&R (kiss and ride); - powierzchnia wybudowanej zatoki autobusowej [m²]; - zrealizowana wiata przystankowa. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Gminny Zarząd Dróg w Wieliczce | Ciąg komunikacyjny przy Szkole Podstawowa nr 2 | Szacunkowa wartość | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 400 000,00 | 2016 - 2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 2.4. --- Podobszar II | Zadanie 2.6. Zagospodarowanie terenu wokół szkoły Zdiagnozowane problemy Przy Szkole Podstawowej nr 2 w Wieliczce znajduje się nieuporządkowany teren, który wpływa na zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa wśród uczniów i przekłada się także na komfort dzieci i młodzieży. Wpływa też na negatywny wizerunek szkoły. Zakres realizowanego zadania Zakres prac obejmuje przygotowanie terenu pod realizację planowanych elementów małej architektury, w tym: - uporządkowanie terenu wokół szkoły, wprowadzenie elementów małej architektury, w tym ławek, koszy na śmieci, oświetlenia, - budowa dwóch altan, służących do realizacji lekcji „pod chmurką” - zagospodarowanie betonowego koła znajdującego się na terenie przyszkolnym, - Przebudowa nieużywanego boiska sportowego na cele rekreacyjne i sportowe. **Prognozowane rezultaty** Realizacja zadania pozwoli na prowadzenie działań edukacyjno – rekreacyjno – sportowych dla dzieci uczących się w Szkole Podstawowej nr 2, a także przyczyni się do poprawy warunków nauczania i bezpieczeństwa uczniów poprzez wprowadzenie nowych rozwiązań urbanistycznych, dopasowanych do potrzeb uczniów. **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** - m² zmodernizowanego boiska sportowego, - liczba wybudowanych altan, - liczba zajęć edukacyjnych przeprowadzonych na nowo wybudowanych obiektach. | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | ZBK | Szkoła Podstawowa nr 2 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 1 100 000 zł | 2016 - 2023 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. **Zadania komplementarne** Zadanie 2.5. --- **Podobszar II** **Zadanie 2.7.** **Adaptacja budynku po dawnej szkole górniczej na Centrum Usług Społecznych, Kulturalnych i Edukacyjnych** **Zdiagnozowane problemy** Mieszkańcy miasta za jeden z głównych problemów wskazywali niską estetykę bezpośredniego otoczenia ich miejsca zamieszkania. Badani zwracali uwagę na odrapane elewacje, przeciągające się remonty, zaniedbaną i małą ilość zieleni w mieście. Równocześnie podkreślali, niewłaściwą w ich przekonaniu rewitalizację Rynku, wskazując, iż należy wystrzegać się błędów popełnionych przy rewitalizacji Rynku, który miał być salonem miasta, a stał się martwą przestrzenią. Wskazywali, iż należy w obszarach rewitalizowanych wprowadzać ofertę zapewniającą aktywizację społeczną mieszkańców. **Zakres realizowanego zadania** Zadanie polega na remoncie i adaptacji budynku po dawnej szkole górniczej, o powierzchni użytkowej ok. 1000 m² na cele społeczne, kulturalne i edukacyjne. Remont i adaptacja obejmować będzie: - dostosowanie budynku do nowej funkcji; - dostosowanie obiektu do potrzeb osób niepełnosprawnych i starszych; - zagospodarowanie terenu wokół budynku (dojścia, dojazdy, parkingi i zieleń ozdobna). W ramach Centrum funkcjonowały będą: - przestrzeń dla organizacji pozarządowych – siedziba Lokalnej Grupy Działania; Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 - Punkt Informacji Turystycznej; - sale dydaktyczno-lekcyjne - kawiarnia z ogródkiem letnim; - bawialnia dla dzieci. Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości przestrzeni publicznej poprzez wyremontowanie zniszczonego budynku. Ponadto, co najważniejsze w budynku tym zostaną wprowadzone ważne z punktu widzenia lokalnej społeczności funkcje społeczne, przyczyniające się do aktywizacji społecznej mieszkańców. Z drugiej jednak strony należy podkreślić, że wprowadzenie funkcji społecznych, ważnych dla lokalnej społeczności do budynku historycznie związanego z miastem Wieliczka może przyczynić się do wzrostu poczucia tożsamości z miejscem. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba dzieci korzystających z bawialni; - powierzchnia użytkowa wyremontowanego budynku; - liczba osób korzystających z oferty Centrum; - liczba osób korzystających z Punktu Informacji Turystycznej. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Wydział Kultury, Turystyki i Sportu UMiG w Wieliczce, ZBK | UL. Danikowicza 12 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | | 3 200 000,00 zł | 2017-2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 2.3. Podobszar II | Zadanie 2.8. Poprawa warunków mieszkaniowych w budynku mieszkalnym przy ul. Klaśnieńska 31 Zdiagnozowane problemy Żły stan techniczny budynku oraz niedostosowane do potrzeb mieszkańców zagospodarowanie terenu wokół budynku. Jednocześnie zauważa się duże zapotrzebowanie na mieszkania komunalne i socjalne przy niskich możliwościach finansowych gminy. Nawarstwiają się także takie negatywne zjawiska, jak: narastające patologie społeczne, w konsekwencji prowadzące do ubóstwa, apatii, bierności społeczności lokalnej, wysokie ceny terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe, niedobór środków budżetowych na realizację niezbędnych inwestycji. Zakres realizowanego zadania Modernizacja i przebudowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego obejmująca między innymi: poprawę stanu technicznego konstrukcji oraz pokrycia dachu, modernizację lokali mieszkalnych na parterze i piętrze w celu poprawy ich funkcjonowania – wyposażenie mieszkań w węzły sanitarne, odwodnieniu budynku, izolacji przeciw wilgociowej ścian piwnic prowadząca do wyeliminowania zawilgocenia piwnic, renowacja i termomodernizacja elewacji, zaangażowanie mieszkańców w realizację przestrzeni wspólnej wokół budynku na cele wypoczynkowe. | Prognozowane rezultaty | |-------------------------| | Realizacja projektu będzie służyć poprawie jakości warunków mieszkaniowych, co będzie niosło za sobą podniesienie zadowolenia jego użytkowników. Wspólna realizacja zagospodarowania wokół budynku wzmocni poczucie własności u mieszkańców i tym samym wzmocni poczucie odpowiedzialności za przestrzeń i miejsce w którym mieszkają. | | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |------------------------------------------| | – liczba socjalnych lokali mieszkalnych, | | – liczba osób oczekujących na lokale mieszkalne, | | – powierzchnie urządzone wokół budynków z których korzystają jego użytkownicy. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | ZBK Wieliczka | Budynek socjalny, ul. Klaśnieńska 31 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 700 000 | 2016 - 2023 | | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | |--------------------------------------------| | Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. | | Kierunek działań: | | – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. | | – Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. | | Zadania komplementarne | |------------------------| | Zadanie 2.3. | ### Podobszar III | Podobszar III | Zadanie 3.1. | |---------------|--------------| | **Aktywna rekreacja w parku A. Mickiewicza – kontynuacja działań rewitalizacyjnych** | #### Zdiagnozowane problemy Park Adama Mickiewicza jest dużym kompleksem zieleni w centrum miasta, który może stanowić doskonałe miejsce do rodzinnego, aktywnego spędzania czasu wolnego. Niestety w opinii mieszkańców wymaga on uporządkowania oraz wzbogacenia ofertą rekreacyjną, a zieleń wymaga zabiegów pielęgnacyjnych. Na obszarze parku zauważalna jest także zwiększona liczba popełnionych wykroczeń, co wpływa na zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa i przyczynia się do niechęci z korzystania z tego miejsca. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu dokończenie działań rewitalizacyjnych w Parku Adama Mickiewicza, polegające na: - zmianie układu przebiegu alejek oraz wprowadzeniu elementów małej architektury - zwiększeniu ilości ławek, koszy na śmieci, oświetlenia oraz zieleni niskiej w postaci rabat kwiatowych i kwietników; - wykonaniu odwodnienia zalewanych ścieżek i alejek w parku oraz przystosowaniu ich dla biegaczy i spacerowiczów – zmiana nawierzchni; - montażu tablic edukacyjnych i wytyczeniu ścieżki edukacyjnej; - budowie muszli koncertowej/sceny w sąsiedztwie jeziorka przeznaczonego do organizacji festynów, zabaw tanecznych i kina Letniego; - zagospodarowaniu terenu za istniejącym Orlikiem oraz instalacji monitoringu i oświetlenia; - przygotowaniu i organizacji miejsca dla miłośników jazdów rowerami górskimi na wzgórzu Grabówki lub w okolicy stacji Lotos, tj. w terenie umożliwiającym swobodną jazdę tego typu rowerami będącym poza terenami spacerowymi; - zasklepienie ścieku/ powiększenie zasklepienia od przepływu Serafy. #### Prognozowane rezultaty Park A. Mickiewicza stanie się wizytówką Wieliczki łącząc funkcje rekreacyjne (spacery, bieganie), edukacyjne (ścieżki) edukacyjne i kulturalne (kino letnie, muszla koncertowa). Będzie on ukwieconym, bezpiecznym miejscem spotkań i aktywności Mieszkańców. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - długość odnowionych alejek w parku [m]; - powierzchnia zieleni urządzonej [m²]; - ilość zainstalowanych elementów małej architektury; - liczba osób korzystających z przestrzeni rekreacji w ciągu roku; #### Podmioty odpowiedzialne za realizację | Wydział Gospodarki i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce | Park Adama Mickiewicza, Wieliczka | |----------------------------------------------------------|----------------------------------| #### Szacunkowa wartość | 4 000 000,00 zł. | Okres realizacji | |------------------|------------------| | | 2016 - 2023 | #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. #### Zadania komplementarne Zadanie 3.3., zadanie 3.5. ### Bezpiecznie na osiedlu – program społeczno-infrastrukturalny dla mieszkańców #### Zdiagnozowane problemy Podobszar III jest stosunkowo intensywnie zaludnionym terenem zamieszkiwanym przez dużą ilość osób bezrobotnych oraz osób korzystających z opieki społecznej. Do miejsc wskazanych przez mieszkańców jako niebezpieczne zalicza się tereny parku A. Mickiewicza, jak i boisko sportowe. Oprócz tego mamy do czynienia z dużą ilością wypadków komunikacyjnych, a także brakiem lub zniszczeniem chodników dla pieszych oraz wzmożonym ruchem samochodowym. #### Zakres realizowanego zadania Zadanie przewiduje realizację programu mającego na celu stałą współpracę z mieszkańcami osiedli, którzy będą pomagać w identyfikacji oraz likwidacji miejsc najbardziej niebezpiecznych. W ramach zadania planuje się: - prowadzenie cyklicznych warsztatów (np. raz na pół roku / raz na rok) dotyczących bezpieczeństwa na osiedlach i ulicach Miasta. W ramach warsztatów uczestnicy będą tworzyć mapę zagrożeń / miejsc niebezpiecznych na drogach, ulicach, osiedlach. - Realizację programów zaradczych, mających na celu poprawę bezpieczeństwa mieszkańców, poprzez realizację zadań infrastrukturalnych, wynikających z przeprowadzonych warsztatów z mieszkańcami np. budowa chodnika przy ul. Kościuszki – od strony Lidla. Wzmocnienie, uwidocznienie oznakowania przejścia dla pieszych – koło Lidl’a. Likwidacja „dzikich przejść dla pieszych”, umieszczenie barierek, „labiryntów” itp.. #### Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się bezpośrednio do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców osiedli oraz całej Wieliczki. Dodatkowo istotnym elementem zadania jest moduł społeczny, pozwalający na włączenie mieszkańców w proces diagnostyczny oraz możliwość decydowania o tym, co jest dla nich priorytetem inwestycyjnym w poprawie bezpieczeństwa. #### Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba uczestników warsztatów diagnostycznych; - liczba przeprowadzonych w ciągu roku inwestycji, mających na celu poprawę bezpieczeństwa mieszkańców. #### Podmioty odpowiedzialne za realizację | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Gminny Zarząd Dróg , Straż Miejska w Wieliczce | osiedle Kościuszki, osiedle Przyszłość | #### Szacunkowa wartość | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 300 000,00 | 2016 - 2023 | #### Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. Kierunek działań: - Prowadzenie działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. #### Zadania komplementarne Zadanie 3.3., zadanie 3.1. Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji i animacji przestrzeni przez mieszkańców Zdiagnozowane problemy Podobszar III cechuje się dużym zanieczyszczeniem środowiska naturalnego oraz niską jakością przestrzeni publicznych, co negatywnie wpływa na życie jego mieszkańców. Innym problemem jest niedobór miejsc integracji społecznej, m.in. miejsce zieleni. Oprócz barier przestrzennych należy zauważać słabą aktywność społeczności lokalnej. Zakres realizowanego zadania Zadanie ma na celu zaangażowanie mieszkańców osiedla w prace nad przestrzeniami wspólnymi, urządzenie skwerów, rabatek, przestrzeni wystawienniczych. Zadanie realizowane zostanie poprzez realizację działań warsztatowych, włączających i aktywizujących mieszkańców do wzięcia odpowiedzialności za przestrzeń oraz realizację działań animacyjnych w zrewitalizowanej przestrzeni. W ramach zadania przewiduje się: - przygotowanie założeń i scenariusza warsztatu terenowego (nawiązującego do metodologii kreowania udanych przestrzeni publicznych – Project for Public Spaces, Ins.) polegającego na wspólnym projektowaniu przestrzeni publicznej przez jej użytkowników – mieszkańcy ulic i osiedli, na których podejmowane będą działania. - w ramach działań warsztatowych/terenowych przewiduje się: a. zaprojektowanie przestrzeni (skwerów), b. wspólne prace podwórkowe z animatorem, c. zajęcia plenerowe z animatorem w zaprojektowanej przestrzeni (np. gimnastyka rekreacyjna z instruktorem etc). Prognozowane rezultaty Uspołeczniony proces budowania przestrzeni publicznej pozwoli mieszkańcom identyfikować się z powstałą przestrzenią – postrzegać ją jako „swoje miejsce”, z którego chętnie się korzysta i o które wspólnie się troszczy. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba przeprowadzonych spotkań dotyczących projektowania przestrzeni. - Liczba uczestników biorących udział w spotkaniach. - powierzchnia urządzonego terenu [m²]. Podmioty odpowiedzialne za realizację | MGOPS, Wydział Profilaktyki UMiG w Wieliczce | Lokalizacja | |---------------------------------------------|-------------| | os. Przyszłość, os. Kościuszki, teren przy Szkole Podstawowej nr 4 | Szacunkowa wartość | 150 000 zł | Okres realizacji | 2016 - 2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Zadania komplementarne Zadanie 3.2., zadanie 3.1. Podobszar III | Zadanie 3.4. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedli mieszkaniowych kumulują się problemy ze smogiem powstającym w wyniku palenia w domowych piecach niskiej jakości węglem oraz palnymi odpadami komunalnymi. Niska świadomość szkodliwości substancji uwalniających w procesie spalania odpadów i niskiej jakości paliw stałych. Problem kumuluje się ze względu na dominujące osoby starsze o niskich dochodach, których nie stać na samodzielne sfinansowanie modernizacji instalacji grzewczych. Zakres realizowanego zadania Opracowanie i realizacja systemu wsparcia (w tym finansowego) w wymianie pieców węglowych na bardziej ekologiczne technologie grzewcze. Kampania promująca ekologiczne źródła energii i informująca o szkodliwości palenia śmieci i niskiej jakości paliw (działania adresowane do różnych grup wiekowych w tym osób starszych, dzieci i młodzież np. poprzez rywalizacje, konkursy itp.). Prognozowane rezultaty - Poprawa standardu i komfortu życia mieszkańców. - Podniesienie jakości powietrza. - Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba osób, która otrzymała wsparcie finansowe na wymianę pieców węglowych. - Liczba przeprowadzonych kampanii promujących ekologiczne źródła energii. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce | |---------------------------------------------------------------| | Lokalizacja | | Podobszar III / cała gmina | Szacunkowa wartość 800 000 zł. Okres realizacji 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. - Realizacja projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. Zadania komplementarne Zadanie 3.3. Wieliczka na sportowo – modernizacja obiektów rekreacyjnych Wieliczanki Zdiagnozowane problemy Obszar obiektów rekreacyjnych Wieliczanki charakteryzuje się niską jakością przestrzenną, co zniechęca do korzystania z oferty oraz stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia osób chętnych do uprawiania sportu. Zakres realizowanego zadania Modernizacja boiska sportowego T.S. Wieliczanka wraz z infrastrukturą towarzyszącą, w tym: - budowa boiska treningowego, - wykonanie obiektów sportowych: rozbieg do rzutów oszczepem i kulą, - opcjonalnie: budowa trybun, - renowacja nawierzchni istniejącego boiska, - wykonanie ogrodzenia terenu, - wykonanie oświetlenia, - wydzielenie miejsc parkingowych. Realizacja międzypokoleniowego placu zabaw - składającego się z placu zabaw dla dzieci i urządzeń rekreacyjnych dla seniorów. Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do poprawy jakości oraz dostępności mieszkańców do oferty spędzania czasu wolnego. Zagospodarowanie terenów zdegradowanych technicznie wpłynie pozytywnie na wizerunek dzielnicy oraz przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia wyremontowanego boiska [m²]; - ilość zrealizowanych elementów infrastruktury sportowej; - ilość zrealizowanych elementów małej architektury: oświetlenie, ogrodzenie, miejsca parkingowe; - powierzchnia międzypokoleniowego placu zabaw [m²]; - powierzchnia zieleni urządzonej [m²]; - liczba osób korzystających z obiektów sportowych w ciągu roku; - liczba corocznych imprez sportowych organizowanych przez T.S. Wieliczanka. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Zarząd Budynków Komunalnych w Wieliczce | Obiekty sportowe KS. Wieliczanka | Szacunkowa wartość | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 1 000 000,00 zł | 2016 - 2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Odnowienie i podniesienie jakości terenów zielonych służących rekreacji i wypoczynkowi mieszkańców. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 3.4. Wieliczka na sportowo – aktywizacja społeczna i sportowa mieszkańców Podobszaru Zdiagnozowane problemy Wśród mieszkańców wskazanego podobszaru zdiagnozowano niższą niż przeciętnie aktywność społeczną, przy równoczesnym występowaniu problemów społecznych (bezrobocie). Główną grupą, najbardziej narażoną na wykluczenie społeczne są dzieci i młodzież, które coraz częściej sięgają po używki. W związku z tym konieczne jest zapewnienie odpowiedniej infrastruktury, ale także oferty, która będzie zapewniała młodzieży aktywne i efektywne dla ich rozwoju zajęcia. Zakres realizowanego zadania Stworzenie cyklu zawodów, zajęć sportowych dla różnych grup wiekowych (seniorów, dzieci, młodzieży, osób dorosłych). W ramach spotkań odbywać się będą na przykład: - warsztaty taneczne, - gimnastyka dla seniorów, - joga dla każdego, - turniej piłki nożnej dla dzieci, - i inne aktywności. Prognozowane rezultaty Realizacja zadania przyczyni się do zwiększenia oferty spędzania czasu wolnego dla dzieci i młodzieży, ale także innych grup wiekowych mieszkańców. Aktywizacja sportowa pozytywnie wpłynie na zagospodarowanie czasu wolnego oraz przyczyni się do zmniejszania się problemów społecznych, w szczególności wśród młodych ludzi. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - Liczba zorganizowanych wydarzeń sportowych, - Liczba osób biorących udział w zorganizowanych wydarzeniach sportowych. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja ---|--- TS. Wieliczanka, Wydział Kultury, Turystyki i Sportu UMiG w Wieliczce | Obiekty sportowe KS. Wieliczanka Szacunkowa wartość | Okres realizacji ---|--- 100 000,00 | 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Zadania komplementarne Zadanie 3.3. --- Podobszar III | Zadanie 3.7. Przebudowana infrastruktura sportowa dla uczniów szkoły podstawowej nr 4 Zdiagnozowane problemy Szkoła jest instytucją, która ma znaczący wpływ na kształtowanie postaw młodych ludzi oraz ich wychowanie. Z tego względu oraz z uwagi na fakt, iż na wskazanym obszarze zdiagnozowano problemy społeczne konieczne jest zapewnienie młodym mieszkańcom różnych miejsc oraz oferty spędzania czasu. poza szkołą, w której znaleźliby możliwość rozwijania swoich pasji i zainteresowań, odrywając się tym samym od problemów dnia codziennego. Sport jest czynnikiem, który może przyczynić się do budowania odpowiednich postaw prospołecznych, uczy dyscypliny, a także współpracy. Dlatego też konieczne jest zapewnienie odpowiedniej jakości i dostępności infrastruktury sportowej. Obecnie Szkoła Podstawowa nr 4 w Wieliczce nie posiada odpowiednio dostosowanej infrastruktury sportowej do potrzeb uczniów. **Zakres realizowanego zadania** Zadanie ma na celu zapewnienie miejsca rekreacji i sportu dla uczniów szkoły podstawowej nr 4. W ramach zadania konieczne są: – rozbudowa sali gimnastycznej, – modernizacja istniejącego wielofunkcyjnego boiska sportowego. **Prognozowane rezultaty** Poprawa warunków prowadzenie zajęć wychowania fizycznego, umożliwienie prowadzenia rozgrywek międzyszkolnych. **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** – Liczba zmodernizowanych obiektów sportowych, – Liczba dzieci i młodzieży korzystających ze zmodernizowanych obiektów sportowych. | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Wydział Inwestycji UMiG w Wieliczce | Teren działki Szkoły Podstawowej nr 4. | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 3 100 000,00 zł | 2016 - 2023 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. – Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. **Zadania komplementarne** Zadanie 3.1., zadanie 3.5., zadanie 3.6. --- **Podobszar III** | **Zadanie 3.8.** **Spotkajmy się w bibliotece** **Zdiagnozowane problemy** Na obszarze zdiagnozowane zostały różnorakie problemy społeczne, w tym Słaba aktywność społeczna mieszkańców, mierzona udziałem w wyborach (frekwencja w wyborach samorządowych 2014 była na poziomie 38,92% w porównaniu z Wieliczką 46,27%), a także występujące problemy związane z przemocą domową oraz uzależnieniami od alkoholu. W celu rozwiązywania problemów społecznych konieczne jest podejmowanie działań prewencyjnych, uczących ludzi aktywności społecznej, rozwijające pasje i zainteresowania. W związku z tym konieczne jest poszerzanie różnorodnej oferty zajęć dla różnych grup wiekowych. **Zakres realizowanego zadania** Zadanie ma na celu wzmocnienie oddziaływania biblioteki zlokalizowanej na osiedlu Kościuszki o dodatkowe funkcje integracyjne i społeczne. W ramach zadania przewiduje się adaptację istniejących pomieszczeń, będące własnością spółdzielni mieszkaniowej, zlokalizowanych na wyższej kondygnacji, na potrzeby powiększenia powierzchni użytkowej biblioteki. W ramach powiększenia biblioteki możliwość stworzenia Klubu Dziennego Pobytu/ Klub Seniora – miejsce spotkań seniorów, zajęcia dzienne, pomoc lekarska (rehabilitacje). **Prognozowane rezultaty** Realizacja zadania przyczyni się do poprawy dostępności do oferty kulturalnej dla mieszkańców osiedla. Pozwoli to na organizowania warsztatów i spotkań dla seniorów oraz dzieci i młodzieży. | Wskaźniki monitorowania realizacji zadania | |-------------------------------------------| | - powierzchnia użytkowa adaptowanych pomieszczeń [m²]; | | - liczba osób korzystających z biblioteki; | | - liczba warsztatów ii spotkań organizowanych w ciągu roku. | | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | Biblioteka w Wieliczce | os. Kościuszki | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | | 200 000,00 | 2016 - 2023 | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Rozwój zaplecza instytucjonalnego sprzyjającego integracji różnych grup społecznych (w tym kluby seniora, świetlice środowiskowej, centra aktywności lokalnej). - Zwiększenie dostępności i poprawa jakości oferty społecznej, kulturalnej i edukacyjnej dla seniorów. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. **Zadania komplementarne** Zadanie 1.1., zadanie 3.3 --- **Podobszar III** **Zadanie 3.9.** **Przebudowa budynku mieszkalnego przy ul. Dembowskiego 57 na cele użyteczności publicznej** **Zdiagnostowane problemy** Obecnie budynek znajduje się w złym stanie technicznym. Na Podobszarze zauważa się narastające problemy o charakterze patologicznym prowadzące do ubóstwa, apatii, bierności lokalnej społeczności. Do tego dochodzi niedobór środków budżetowych na realizację inwestycji prowadzący do powstania ośrodków wspomagających rozwiązywanie problemów społecznych. **Zakres realizowanego zadania** Przebudowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego wraz z robotami mającymi na celu poprawę stanu technicznego oraz dostosowanie do potrzeb użyteczności publicznej. **Prognozowane rezultaty** Realizacja projektu będzie służyć poprawie jakości życia jednostek korzystających z pomocy oferowanej przez ośrodek. **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** - liczba ośrodków działających na rzecz społeczności lokalnej, - liczba osób potrzebujących pomocy, | Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |--------------------------------------|-------------| | ZBK Wieliczka | Budynek gminny ul. Dembowskiego 57 | | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | 1 300 000 | 2016 - 2023 | |-----------|-------------| | Cele Programu, w które wpisuje się projekt | Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 3.3 oraz Zadanie 2.8 **Podobszar IV** | Podobszar IV | Zadanie 4.1. | |--------------|--------------| | **Ścieżka edukacyjna odwołująca się do tradycji górniczych Wieliczki** | | **Zdiagnozowane problemy** | | Stok „Pod Baranem” – jest atrakcyjnie położonym terenem zielonym w pobliżu kościoła św. Sebastiana. O jego potencjale świadczą wcześniej koncepcje jego wykorzystanie jako: stoku narciarskiego z wyciągiem, toru do jazdy rowerami górskimi oraz terenie rekreacyjnym dla mieszkańców z punktami widokowymi i parkowo-spacerowym założeniem kompozycyjnym. Obecnie teren jest zaniedbany, z nieuporządkowaną roślinnością. Wszelkie działania inwestycyjne utrudnia charakter i topografia terenu – w tym osuwiska, a także długoletnia dzierżawa działki przez prywatnego inwestora. Dla podobszaru opracowano koncepcję zagospodarowania terenu wykonaną w ramach pracy magisterskiej autorstwa pani Konopka, będącej w posiadaniu UMiG. | | **Zakres realizowanego zadania** | | - Uregulowanie kwestii własnościowych. - Realizacja terenów rekreacyjnych dla mieszkańców Wieliczki przy jednoczesnym eksponowaniu tradycji górniczych i walorów przyrodniczych miejsca. - Opracowanie atrakcyjnej trasy edukacyjnej z elementami interakcji (oddziaływanie na różne zmysły) dla spacerowiczów np. questy, gry miejskie itp. w formule parku etnograficznego. | | **Prognozowane rezultaty** | | Poprawa atrakcyjności osiedla Boża Wola. Wzrost integracji mieszkańców przyległych osiedli, zagospodarowanie dotychczas niewykorzystywanych przestrzeni zielonych, miejsc potencjalnie niebezpiecznych. Kultywowanie tradycji górniczych i wartości przyrodniczych terenu. | | **Wskaźniki monitorowania realizacji zadania** | | - powierzchnia urządzonych terenów rekreacyjnych [m²], - liczba osób korzystających ze ścieżki edukacyjnej, - liczba powstałych questów. | | **Podmioty odpowiedzialne za realizację** | | Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska UMiG w Wieliczce | | **Lokalizacja** | | Stok pod baranem | | **Szacunkowa wartość** | | 500 000,00 | | **Okres realizacji** | | 2016 - 2023 | | **Cele Programu, w które wpisuje się projekt** | Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: - Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. Zadanie komplementarne Zadanie 4.2. Podobszar IV | Zadanie 4.2. Integracja i aktywizacja społeczna mieszkańców osiedla Boża Wola Zdiagnozowane problemy Wśród problemów, jakie zostały zdiagnozowane na wskazanym obszarze są problemy demograficzne, w tym ujemny przyrost naturalny (-0,51%), a także ujemne saldo migracji (-0,51%). Pomimo iż oba wskaźniki przyjmują wartość podobną do średniej dla Polski, to jednak w porównaniu z samą gminą Wieliczka, gdzie od wielu lat widoczny jest znaczący trend suburbaniacyjny Podobszar IV wypada niekorzystnie. Świadczy to o niższej atrakcyjności osiedleńczej tego miejsca. Zakres realizowanego zadania Objęcie wsparciem mieszkańców budynków socjalnych przy ulicy Limanowskiego. Zadanie ma na celu poprawę jakości i uporządkowanie przestrzeni wokół zabudowań mieszkalnych: stare gołębniki, komórki lokatorskie, pomieszczenie na węgiel. Zadanie realizowane zostanie poprzez realizację działań warsztatowych, włączających i aktywizujących mieszkańców do wzięcia odpowiedzialności za przestrzeń. W ramach zadania przewiduje się: - przygotowanie założeń i scenariusza warsztatu terenowego (nawiązującego do metodologii kreowania udanych przestrzeni publicznych – Project for Public Spaces, Ins.) polegającego na wspólnym projektowaniu przestrzeni publicznej przez jej użytkowników – mieszkańcy ulic i osiedli, na których podejmowane będą działania infrastrukturalne – urządzenie i uporządkowanie przestrzeni wspólnych. - w ramach działań warsztatowych/terenowych należy przewidzieć: projektowanie z mieszkańcami przestrzeni publicznej np.: - aranżacja zieleni, - porządkowanie wspólnych przestrzeni i przetwarzanie ich na miejsca wypoczynku, - inne propozycje wynikające bezpośrednio z potrzeb/oczekiwań mieszkańców; - realizacja wspólnego pikniku osiedlowego, integrującego lokalną społeczność. Prognozowane rezultaty Realizacja projektu będzie służyć budowie tożsamości lokalnej, tzw. wartości miejsca dla mieszkańców. Poczucia odpowiedzialności za „moje miejsce” (u mieszkańców) skutkujące w konsekwencji m.in. dbałością o porządek i estetykę otoczenia, odpowiedzialnością za poszczególne elementy przestrzeni. Wspólne sprzątanie, realizacja zieleńców, prowadzenie m.in. mini-ogrodów kwietnych pozwoli wzmożnić poczucie własności u mieszkańców a i tym samym wzmożnić poczucie odpowiedzialności za przestrzeń i miejsce w którym się mieszka. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - liczba przeprowadzonych warsztatów, mających na celu integrację mieszkańców; - liczba uczestników prowadzonych działań (Warsztatów, pikniku); - powierzchnia nowo urządzonej przestrzeni placu [m²]. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Lokalizacja | |-------------| | ZBK Wieliczka, MGOPS | | Budynku socjalne, ul. Limanowskiego | Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 700 000 zł | 2016 - 2023 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: – Wspieranie działań sprzyjających lokalnej samoorganizacji i aktywizacji społecznej. Zadania komplementarne Zadanie 4.1., zadanie 4.4. Podobszar IV Zadanie 4.3. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedla Kolonia Górnicza kumulują się problemy ze smogiem powstającym w wyniku palenia w domowych piecach niskiej jakości węglem oraz palnymi odpadami komunalnymi. Niska świadomość szkodliwości substancji uwalnianych w procesie spalania odpadów i niskiej jakości paliw stałych. Problem kumuluje się ze względu na dominujące osoby starsze o niskich dochodach, których nie stać na samodzielne sfinansowanie modernizacji instalacji grzewczych. Zakres realizowanego zadania Opracowanie i realizacja systemu wsparcia (w tym finansowego) w wymianie pieców węglowych na bardziej ekologiczne technologie grzewcze. Kampania promująca ekologiczne źródła energii i informująca o szkodliwości palania śmieci i niskiej jakości paliw (działania adresowane do różnych grup wiekowych w tym osób starszych, dzieci i młodzież np. poprzez rywalizacje, konkursy itp.). Prognozowane rezultaty – Poprawa standardu i komfortu życia mieszkańców. – Podniesienie jakości powietrza. – Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania – Liczba osób, która otrzymała wsparcie finansowe na wymianę pieców węglowych. – Liczba przeprowadzonych kampanii promujących ekologiczne źródła energii. Podmioty odpowiedzialne za realizację Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska w UMiG w Wieliczce Lokalizacja Podobszar IV / cała gmina Szacunkowa wartość Okres realizacji 140 000 zł. 2016 - 2023 Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. Kierunek działań: – Rozwijanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców obszarów zdegradowanych poprzez działania edukacyjne dot. segregacji odpadów, niskiej emisji itp. – Realizację projektów wspierających ochronę jakości powietrza na terenie gminy – Programy zmniejszające niską emisję. Zadania komplementarne Zadanie 3.4. Podobszar IV Zadanie 4.4. Kompleksowa modernizacja Placu zabaw oraz boiska przy osiedlu Boża Wola – urządzenia dla najmłodszych oraz seniorów Zdiagnozowane problemy Na terenie osiedla Boża Wola występuje gęsta zabudowa mieszkaniowa, która generuje konflikty lokalne. Brakuje też miejsc wypoczynku i rekreacji dla mieszkańców, a także miejsc dla rozwoju integracji społecznej. Zakres realizowanego zadania Zadanie polega na modernizacji infrastruktury rekreacyjnej na osiedlu Boża Wola dla różnych grup wiekowych i stworzenie międzypokoleniowego placu zabaw. W ramach projektu planuje się następujące działania: - renowacja nawierzchni boiska o powierzchni ok. 680m²; - ogrodzenie terenu rekreacyjnego; - montaż urządzeń rekreacyjnych dla dzieci i seniorów; - rozbudowa małej architektury (ławek, koszy na śmieci). Prognozowane rezultaty Zadanie przyczyni się do podniesienia jakości przestrzeni miejskiej, a także poprawi się wizerunek dzielnicy, jako miejsca przyjaznego mieszkańcom. Wzrośnie atrakcyjności oferty spędzania czasu wolnego skierowanej do mieszkańców dzielnicy w różnym wieku. Wskaźniki monitorowania realizacji zadania - powierzchnia terenu urządzonej zieleni [m²]; - powierzchnia urządzonych placów rekreacyjnych [m²]; - ilość zamontowanych elementów małej architektury; - liczba osób korzystających z oferty przestrzeni wypoczynkowej. Podmioty odpowiedzialne za realizację | Podmioty | Lokalizacja | |----------|-------------| | ZBK Wieliczka | Działka nr 1299/44 | Szacunkowa wartość | Szacunkowa wartość | Okres realizacji | |--------------------|------------------| | 540 000.-zł. | 2017-2020 | Cele Programu, w które wpisuje się projekt Cel strategiczny 4. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych. Kierunek działań: - Tworzenie warunków do prowadzenia działań animujących społeczności lokalne. - Poprawa estetyki i jakości przestrzeni publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu. - Modernizacja obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury technicznej i przystosowanie ich do zmieniających się potrzeb różnych grup społecznych. Zadania komplementarne Zadanie 4.1., zadanie 4.2. 7.2. Charakterystyka pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych Rozdział ten przedstawia projekty, które zostały wskazane przez różne grupy interesariuszy (mieszkańców, przedsiębiorców, przedstawicieli instytucji społecznych i publicznych) podczas opracowywania dokumentu. Projekty te, podobnie jak projekty podstawowe (opisane w rozdziale 7.1.), zgłoszono w procesie prac nad Programem, jednakże nie potwierdzono gotowości do ich realizacji przez działające w gminie instytucje i podmioty. – **Tworzenie miejsc integracji społecznej i rozwój oferty integracyjnej dla różnych grup mieszkańców** np. Wyposażenie Domu Ludowego. – **Rozwój oferty i instytucji opieki nad dziećmi do lat 6-ciu – m.in.:** - budowa przedszkola przy Wieliczance; - utworzenie / budowa świetlicy – zajęcia popołudniowe dla dzieci, Klub Malucha, dzieci w wieku przedszkolnym, możliwość pozostawienia na jakiś czas dzieci pod opieką. – **Rozwój oferty i infrastruktury sportowej** np: - Modernizacja starego, betonowego boiska (za Siemachą). Zmiana nawierzchni za poliuretanową. Obiekt miałby pełnić funkcję rekreacyjną głównie dla dzieci i młodzieży. - Modernizacja boiska i zaplecza sportowego w pobliżu ogródków działkowych „Pod Baranem”. W ramach modernizacji przewiduje się renowację nawierzchni, budowę węża sanitarno-socjalnego: toalety, szatnie. – **Stworzenie oferty pomocowej dla osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym**, w tym np. Stworzenie centrum Wspierania Rodzin Osób z problemami alkoholowymi. – **Poprawa jakości infrastruktury komunikacyjnej na terenie gminy i obszarów rewitalizacji** - **Budowa parkingu** na terenie dawnej kotłowni (teren jest własnością Spółdzielni Mieszkaniowej). Piętrowy parking mógłby funkcjonować w oparciu o formułę PPP – część mieszkańców okolicznych osiedli (gł. Sienkiewicza) mogłyby wykupić tam sobie miejsca na stałe, pozostałe funkcjonowałyby jako własność gminy – korzystanie za określoną opłatą. Parking pozwoliłby na przywrócenie chodników wzdłuż ulicy Sienkiewicza pieszym i mieszkańcom, pod warunkiem, że na ulicy Sienkiewicza wprowadzony zostanie zakaz parkowania. Oprócz oznaczeń (znaków pionowych), kampanii informującej mieszkańców o zmianie zasad parkowania (plakaty, informacje w Internecie, happening, punkt informacyjny), zostaną wprowadzone elementy uniemożliwiające parkowanie na chodniku np. słupki, barierki, donice z kwiatami. **Opcjonalne:** Wprowadzenie zakazu parkowania i egzekwowanie przestrzegania go także na pozostałych (wybranych) ulicach w ramach Obszaru 1. **Opcjonalne:** W celu ograniczenia narażenia mieszkańców podobszaru 1 na hałas i spaliny przeksztalcenie ulicy Sienkiewicza w ulicę jednokierunkową. - **Budowa parkingu na ul. Szpunara przy Samodzielnym Publicznym Zespole Lecznicza Otwartego w Wieliczce.** Z Ośrodka zdrowia korzysta wielu mieszkańców gminy Wieliczka i obszaru rewitalizacji, w tym także osoby starsze. Konieczne zatem wydaje się dostosowanie infrastruktury drogowej do potrzeb różnych grup mieszkańców. Powstały parking umożliwi uporządkowanie przestrzeni i odseparowanie pieszych od samochodów, zapewniając tym samym bezpieczeństwo w poruszaniu się. - **Wyburzenie muru na ul. Daniłowicza** - Stworzenie miejsca przyjaznego dla turystów, możliwość wprowadzenia małej przedsiębiorczości, małej gastronomii – zadanie możliwe do realizacji przy współpracy z Kopalnią Soli „Wieliczka” oraz Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce. - **Poprawa jakości i ładu przestrzennego doliny Serafy i najbliższej okolicy** - Likwidacja dzikich wysypisk, wyrównanie stoków od strony osiedla Przyszłość, udostępnienie terenu dla mieszkańców, wyznaczenie alejki krajoznawczej lub ścieżki rowerowej, nasadzenie drzew lub jego uporządkowanie (ale niewielkie), stworzenie nowego mostku na Serafie wraz ze ścieżką od osiedla Przyszłość do ul. Narutowicza (przy większych ulewach notorycznie zalewany i nie da się przejść – sugerowane jego podniesienie). Podpięcie wszystkich domów do kanalizacji. - **Zagospodarowanie budynku przy ul. Słowackiego.** Budynek ten znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku przeznaczonego na Centrum Kulturalne wraz z Biblioteką. Budynek znajduje się w złym stanie technicznym i wymaga remontu. Zagospodarowany budynek może stanowić rozszerzenie oferty biblioteki (np. utworzenie osobnej czytelni skierowanej dla młodszych dzieci) oraz stworzenie izby pamięci związanej z historią i kulturą miasta Wieliczka. Dzięki realizacji tego projektu zapewniony będzie dostęp do zróżnicowanej oferty kulturalnej dla różnych grup wiekowych, a tworzenie miejsc związanych z historią miasta przyczyni się do budowania lokalnej tożsamości mieszkańców. - **Zagospodarowanie terenu rekreacyjnego przy ul. Jedynaka** (projekt znajdujący się poza obszarem rewitalizacji). Projekt ma na celu poprawę jakości przestrzeni publicznej, zagospodarowanie jej na cele rekreacyjne i integracyjne dla różnych grup wiekowych. Zadanie znajduje się poza obszarem rewitalizacji, jednakże należy podkreślić, że w obszarze rewitalizacji nie ma wielu miejsc rekreacji i wypoczynku. Stworzenie miejsca z ciekawą ofertą, pozwalającą na rozwijanie zainteresowań może przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców. Podjęcie odpowiednich działań zachęcających i animujących mieszkańców obszarów rewitalizacji do skorzystania z oferty poza ich miejscem zamieszkania może przyczynić się do integracji z mieszkańcami innych dzielnic i osiedli. - **Realizacja działań ukierunkowanych na wzmacnianie potencjału lokalnego**, związanego z historią i tradycjami Miasta Wieliczka i **budowaniu tożsamości lokalnej**, w tym np. wprowadzenie elementów małej architektury w przestrzeni miejskiej (w tym elementów interaktywnych), ukazujących historię miejsca, rekonstrukcja obiektów historycznych, opis ważnych historycznie miejsc itp. – Utworzenie w budynku przy ul. Narutowicza 47 wielofunkcyjnego centrum usług społecznych służącego osobom starszym (seniorom) oraz osobom niepełnosprawnym. Zadanie realizowane będzie poza obszarem rewitalizacji. Budynek przy ul. Narutowicza 47 znajduje się przy granicy z podobszarem 3, w którym zidentyfikowano jednak braki w infrastrukturze społecznej, w szczególności dla osób starszych oraz postępujący problem starzenia się społeczeństwa. Wychodząc na przeciw temu problemowi w ramach realizacji zadania przewiduje się stworzenie mieszkań nadzorowanych dla osób samotnych i niepełnosprawnych, zapewniając całodobową opiekę; Dziennego Pobytu Opieki Społecznej dla osób starszych, połączonego z centrum zabiegowo - rehабilitacyjnym, zapewniającego podstawową opiekę medyczną; utworzenie Centrum Integracji Społecznej dla mieszkańców obszaru rewitalizacji, zapewniając możliwość uczestnictwa w terapiach zajęciowych, aktywnego spędzania czasu wolnego. 8. Mechanizmy integrowania działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 został opracowany zgodnie z założeniami wytycznych Ministerstwa Rozwoju, a także zgodnie z Ustawą z dnia 9 października 2015 roku o Rewitalizacji, w związku z powyższym posiada on następujące cechy: Kompleksowość (zintegrowanie na poziomie zaplanowanych celów, kierunków działań oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych) – proponowane do realizacji w ramach Programu działania odnoszą się do wszystkich pięciu sfer, w tym społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej. Zaplanowane Projekty rewitalizacyjne są przekrojowe, odpowiadają równocześnie na kilka celów strategicznych oraz kierunków działań. W ramach wykazania kompleksowości poszczególnych projektów w fiszkach projektowych odnotowano cele i kierunki działań, do jakich poszczególne zadania się odnoszą. Koncentracja – zgodnie z przedstawioną w Programie diagnozą, obszary wyznaczone do rewitalizacji są obszarami cechującymi się największą koncentracją problemów społecznych, warto także zwrócić uwagę, iż obszary są ze sobą spójne przestrzennie. Wielowymiarowa komplementarność. Komplementarność przestrzenna. Jak wykazano Gminny Program Rewitalizacji został opracowany przy udziale lokalnej społeczności i interesariuszy procesu rewitalizacji przy zastosowaniu różnych metod i narzędzi badawczych. Pozwoliło to na wytypowanie tych obszarów w mieście, które zarówno w obiektywnej, jak i subiektywnej ocenie mieszkańców są narażone na występowanie problemów społecznych oraz problemów w innych sferach. Projekty wybrane do rewitalizacji zostały opracowane w odpowiedzi na zaistniałe na wskazanych obszarach problemy, tak aby im przeciwdziałać, pozwalając tworzyć przestrzenie przyjazne dla mieszkańców, przedsiębiorców i innych organizacji. Istnieje jednak obawa, iż podjęcie interwencji, w szczególności zaś działań infrastrukturalnych podnoszących jakość przestrzeni publicznych i budynków mieszkalnych w jednej części miasta spowoduje, efekt wypierania osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej do zamieszkania w innych obszarach miasta / gminy, a wraz z nimi także przesunięcie problemów społecznych w inne obszary. Wychodząc naprzeciw temu problemowi Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka skupia się przede wszystkim na działaniach społecznych, nastawionych na wsparcie, doradztwo, edukację czy szkolenia dla grup osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczaniem społecznym. Każdorazowo w przypadku realizacji działania infrastrukturalnego przewidziano realizację zadania społecznego, komplementarnego, pozwalającego np. wspólnie projektować przestrzeń. Co więcej w procesie monitoringu wprowadzone zostały procedury monitorowania Podobszarów rewitalizacji. Z kolei spośród interesariuszy procesu rewitalizacji zostaną wyłonieni członkowie Komitetu ds. Rewitalizacji, w tym Strażnicy Podobszarów, których zadaniem będzie m.in. bieżący monitoring realizowanych działań we wskazanych Podobszarach. Dzięki przewidzianym procedurom istnieje możliwość wprowadzania bieżących (raz w roku) zmian w Programie, w przypadku gdy zaobserwowane zostaną negatywne skutki procesu. **Komplementarność problemowa (zintegrowanie na poziomie zdiagnozowanych potrzeb i problemów oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych).** Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka charakteryzuje się komplementarnością problemową, ze względu na to, iż wybrane projekty do realizacji stanowią bezpośrednią odpowiedź na zdiagnozowane wcześniej problemy. Każdy projekt w swoim opisie posiada pole oznaczone jako „zdiagnozowane problemy”. Dzięki temu widoczna jest podstawa do realizacji zadania. Dodatkowo na jeden problem oddziaływuje równocześnie kilka projektów. Zdiagnozowane problemy, w szczególności zaś problemy natury społecznej są wzajemnie ze sobą powiązane i wynikają ze złożoności świata społecznego. W związku z powyższym, przewidziane do realizacji projekty rewitalizacyjne również wzajemnie się przenikają i są ze sobą powiązane (komplementarne), co jest wskazane w ramach fiszki projektowej („zadania komplementarne”). Warto także wspomnieć, iż dla każdego zadania inwestycyjnego, wprowadzono komplementarne zadanie społeczne, w którym realizowane będą działania nastawione na edukację oraz aktywizację społeczności lokalnej. Dzięki temu ograniczona zostanie możliwość przenoszenia się problemów społecznych na inne obszary, a także zminimalizowana zostanie możliwość realizacji dużych projektów inwestycyjnych, które nie będą bezpośrednio oddziaływać na lokalną społeczność. **Komplementarność proceduralno – instytucjonalna (zintegrowanie na poziomie różnych partnerów)** w Programie Rewitalizacji zostanie zrealizowana poprzez zapewnienie odpowiedniego, efektywnego zarządzania Programem. Procedury zarządzania, zostały zaprojektowane w taki sposób, aby zapewniały włączenie różnych Partnerów do aktywności na poziomie wdrażania i monitoringu. Z drugiej strony w systemie zarządzania znajduje się stanowisko Zespołu ds. Rewitalizacji, który pełni funkcję koordynującą i spinającą całość programu, a także poszczególne podejmowane działania. Umiejscowienie Zespołu ds. Rewitalizacji w ramach struktur urzędu pozwoli także na skutecną kontynuację działań podjętych w ramach realizacji polityk rewitalizacyjnych. Istotną rolę w zarządzaniu Programem pełni także Komitet Rewitalizacji, który ma za zadanie z jednej strony tworzyć warunki do współpracy pomiędzy różnymi podmiotami, z drugiej zaś wspomagać Burmistrza w podejmowaniu kluczowych działań. Współpraca pomiędzy Zespołem, Komitetem oraz Partnerami procesu rewitalizacji pozwoli na zapewnienie wspomnianej komplementarności proceduralno-instytucjonalnej i przyczyni się do efektywnego wdrożenia Programu. **Komplementarność międzyokresowa.** Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 zapewnia kontynuację działań rozpoczętych w poprzednim programie rewitalizacji. Oba Programy posiadają spójne ze sobą cele. Wśród najważniejszych punktów spójnych należy wymienić poprawę jakości i standardu życia mieszkańców poprzez remont i rozbudowę obiektów sportowych i rekreacyjnych, zwiększenie bezpieczeństwa na drogach, czy poprawę jakości przestrzeni publicznych. Dodatkowo obecny Program Rewitalizacji zakłada dokończenie działań nastawionych na poprawę jakości środowiska naturalnego, w tym dokończenie prac związanych z rewitalizacją Parku A. Mickiewicza. Poza działaniami wynikającymi z poprzedniego dokumentu Programu Rewitalizacji, w poprzednim okresie Gmina Wieliczka realizowała także szereg programów społecznych, nastawionych na aktywizację społeczną, wyrównywanie szans edukacyjnych, czy podniesienie kompetencji kluczowych mieszkańców. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej prowadził projekt pn. „Miasto i Gmina Wieliczka. Aktywność społeczna i zawodowa klientów Ośrodka Pomocy Społecznej”, który skierowany był do osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym np. bezrobotnych, korzystających ze wsparcia MGOPS. Projekt oferował kursy i szkolenia, ale także zapewniał indywidualne wsparcie doradcy zawodowego oraz wsparcie psychologiczne. Ponadto gmina realizowała szereg projektów ukierunkowanych na rozwój kompetencji uczniów oraz wyrównywanie szans edukacyjnych, w tym takie projekty jak „Klucz do przyszłości”, „Akademia sukcesu – indywidualizacja nauczania i wychowania uczniów klas I-III w gminie Wieliczka”. Zadania te są komplementarne z zaplanowanymi zadaniami infrastrukturalnymi, skierowanymi do szkół, pozwalającymi na rozwój bazy edukacyjnej i rekreacyjnej dla uczniów. **Komplementarność źródeł finansowania** w Gminnym Programie Rewitalizacji Miasta Wieliczka przejawia się w możliwości dywersyfikacji źródeł finansowania poszczególnych projektów rewitalizacyjnych. Zgodnie z założeniami Narodowego Planu Rewitalizacji, przewidziano możliwość wykorzystania następujących funduszy: - **Publicznych wspólnotowych** (np. EFS, EFRR). - **Publicznych krajowych** – istniejących instrumentów i funduszy (istniejących instrumentów różnych polityk dotyczących m.in.: wykluczenia społecznego, edukacji, infrastruktury, środowiska, kultury, zabytków, mieszkalnictwa itd.) oraz sukcesywnie tworzonych nowych (w tym obejmujących instrumenty inżynierii finansowej). - **Prywatnych** m.in. poprzez tworzenie zachęt do inwestowania na obszarach zdegradowanych oraz poprzez upowszechnianie formuły PPP (Partnerstwo Publiczno-Prywatne). **Mechanizm zapobiegania niepożądanym efektom społecznym oraz przenoszeniu problemów na inne obszary gminy.** Zasadniczym mechanizmem zapobiegania niepożądanym efektom społecznym (takim jak np. segregacja społeczna czy gentryfikacja) oraz przenoszenia problemów na inne obszary na skutek interwencji rewitalizacyjnych, jaki wykorzystano w procesie prac nad Gminnym Programem Rewitalizacji, jest założenie komplementarności działań miękkich, o charakterze społecznym z działaniami twardymi, infrastrukturalnymi. Zogniskowanie Gminnego Programu Rewitalizacji i przedsięwzięć podstawowych na działaniach społecznych odpowiadających na zidentyfikowane na podobszarach rewitalizacji potrzeby i problemy pozwoli zasadniczo ograniczyć przesunięcia problemów społecznych w inne obszary Miasta i Gminy. Dodatkowo, w ramach założeń systemu Wdrażania i monitoringu Gminnego Programu Rewitalizacji zaplanowane zostały procedury i włączeni interesariusze rewitalizacji (reprezentowani m.in. w Komitecie ds. Rewitalizacji), których zadaniem będzie m.in. bieżący monitoring działań realizowanych w poszczególnych podobszarach rewitalizacji oraz ich efektów. W przypadku zidentyfikowania negatywnych/niepożądanych skutków społecznych realizowanych przedsięwzięć, w toku procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji podejmowane będą działania korygujące, ukierunkowane na uzupełnienie/weryfikację listy i zakresu przedsięwzięć podstawowych. **Mechanizm analizy następstw decyzji przestrzennych w skali Gminy Wieliczka** Wdrażanie Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka oparte będzie o stałą współpracę Różnych wydziałów Urzędu Miasta Wieliczka, w tym także Zespołu ds. Rewitalizacji z Wydziałem Budownictwa i Gospodarki Nieruchomościami Referatu Gospodarki Nieruchomościami. Głównym celem współpracy będzie zapewnienie bieżącego przepływu informacji dotyczących zmian przestrzennych (w zakresie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz pozwoleń na budowę dla istotnych lokalnie inwestycji) zachodzących na obszarze rewitalizacji oraz poza nim. Zespół ds. Rewitalizacji raz na kwartał przeprowadzi z przedstawicielami ww. Referatu robocze konsultacje dotyczące planowanych i podjętych decyzji przestrzennych mogących mieć wpływ na obszar rewitalizacji i oba jego podobszary. Pozyskane informacje zostaną włączone w zakres sprawozdania rocznego i procedowane w ramach procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. W przypadku powięcienia wiedzy nt. zmian przestrzennych zagrażających realizacji celów określonych dla obszaru rewitalizacji Gminy Wieliczka Zespół ds. Rewitalizacji, niezależnie od procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji, ma obowiązek niezwłocznie przekazać taką informację Burmistrzowi. Każda tego rodzaju sytuacja poddana będzie indywidualnej analizie i ocenie w kontekście założeń niniejszego dokumentu. 9. Szacunkowe ramy finansowe Gminnego Programu Rewitalizacji Skuteczność i efektywność prowadzonych działań rewitalizacyjnych będzie zdeterminowana przez zapewnienie odpowiednich źródeł finansowania przedsięwzięć rewitalizacyjnych. Wytyczne Ministerialne, a także Ustawa o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 roku podkreślają konieczność zachowania komplementarności źródeł i podmiotów finansowania. W związku z tym niniejszy rozdział wskazuje na możliwości źródeł finansowania poszczególnych zadań, w tym zarówno ze środków zewnętrznych (EFRR, EFS, środki krajowe), jak i środków gminy oraz środków prywatnych inwestorów, instytucji społecznych itp. W celu zachowania komplementarności finansowej przy każdym Projekcie, tam gdzie jest to możliwe, zostały wskazane co najmniej dwa potencjalne źródła finansowania, w tym także zakłada się możliwość pozyskania prywatnych środków lub wejście gminy w partnerstwo publiczno-prywatne. Koszt wszystkich planowanych przedsięwzięć podstawowych ustalony został na poziomie: 38 505 680 zł. Tabela 6. Harmonogram rzeczowo – finansowy przedsięwzięć planowanych do realizacji w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016 - 2023. | L.p. | Nazwa projektu | Wartość projektu [zł] | Termin realizacji | Potencjalne źródła finansowania | |------|--------------------------------------------------------------------------------|------------------------|---------------------|-----------------------------------------------------------------------| | | **Podobszar I** | | | | | 1.1. | Budowa Centrum Kulturalnego wraz z Biblioteką. | 10 924 680,00 | 2010 - 2017 | Budżet gminy, RPO WM (EFRR) | | 1.2. | Integracja międzypokoleniowa mieszkańców osiedli. | 288 000,00 | 2016 - 2023 | FIO, budżet gminy, RPO WM (EFS) | | 1.3. | Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – program społeczny. | 20 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFS) | | 1.4. | Poprawa bezpieczeństwa osiedli mieszkaniowych – poprawa infrastruktury miejskiej. | 1 000 000,00 | 2017 - 2023 | Budżet gminy, RPO WM (EFRR) | | 1.5. | Zielone osiedla – ożywienie skwerów oraz przestrzeni publicznych na terenie osiedli mieszkaniowych w Wieliczce. | 1 500 000,00 zł. | 2016 - 2023 | FIO, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFRR) | | 1.6. | Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji przestrzeni przez mieszkańców. | 75 000,00 | 2016 - 2023 | FIO, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFS) | | 1.7. | Budowa kompleksu sportowego wraz z placem zabaw przy Szkole nr 3 w Wieliczce | 3 570 000,00 | 2016 - 2017 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | | Podobszar II | 2.1. Wspólnie na rzecz seniorów – stworzenie kompleksowej oferty społecznej dla osób starszych. | 688 000,00 | 2016 - 2023 | Rządowy Program ASOS, budżet gminy, środki prywatne, RPO WM (EFS) | | --- | --- | --- | --- | --- | | 2.2. Centrum Aktywności Seniora. Zagospodarowanie budynku nadszybia Górsko. | 2 200 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | | 2.3. Program wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. | 960 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM (EFS) | | 2.4. Bezpieczni na drodze – program społeczny skierowany do dzieci oraz rodziców. | 10 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFS) | | 2.5. Bezpieczni na drodze – przebudowa ulicy Mickiewicza przed szkołą podstawową nr 2. | 400 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) | | 2.6. Zagospodarowanie terenu wokół szkoły. | 1 100 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) | | 2.7. Adaptacja budynku po dawnej szkole górniczej na cele społeczne – Centrum Usług Społecznych Kulturalnych i Edukacyjnych | 3 200 000,00 | 2017 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | | 2.8. Poprawa warunków mieszkaniowych w budynku mieszkalnym przy ul. Klaśnieńskiej 31. | 700 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM(EFRR) | | Podobszar III | 3.1. Aktywna rekreacja w parku A. Mickiewicza – kontynuacja działań rewitalizacyjnych. | 4 000 000,00 zł. | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | | --- | --- | --- | --- | --- | | 3.2. Bezpiecznie na osiedlu – program społeczno-infrastrukturalny dla mieszkańców. | 300 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, środki Komendy Powiatowej Policji, RPO WM (EFRR, EFS) | | 3.3. Wspólnie dbamy o przestrzeń – program kreacji i animacji przestrzeni przez mieszkańców. | 150 000,00 | 2016 - 2023 | FIO, budżet gminy, środki prywatne, MRPO WM(EFS) | | 3.4. Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne. | 800 000 zł. | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM WM | | 3.5. Wieliczka na sportowo – modernizacja obiektów rekreacyjnych Wieliczanki. | 1 000 000,00 zł | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM(EFRR), środki prywatne, partnerstwo publiczno-prywatne | | 3.6. Wieliczka na sportowo – aktywizacja społeczna i sportowa mieszkańców | 100 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, środki prywatne, RPO WM(EFS) | | Podobszar | Przebudowana infrastruktury sportowej dla uczniów szkoły podstawowej nr 4. | 3 100 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | |-----------|---------------------------------------------------------------------------------|----------------|-------------|-----------------------------| | | Spotkajmy się w bibliotece. | 200 000,00 | 2016 - 2023 | ASOS, FIO, Budżet Gminy, RPO WM (EFS) | | | Przebudowa budynku mieszkalnego przy ul. Dembowskiego oraz na cele użyteczności publicznej. | 1 300 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | **Podobszar IV** | Podobszar | Ścieżka edukacyjna odwzorująca się do tradycji górniczych Wieliczki. | 500 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, środki prywatne, RPO WM | |-----------|---------------------------------------------------------------------|------------|-------------|--------------------------------------| | | Integracja i aktywizacja społeczna mieszkańców osiedla Boża Wola. | 700 000,00 | 2016 - 2023 | FIO, Budżet Gminy, RPO WM (EFS) | | | Ograniczenie niskiej emisji i działania proekologiczne. | 140 000,00 | 2016 - 2023 | Budżet Gminy, MRPO WM (EFS) | | | Kompleksowa modernizacja Placu zabaw oraz boiska przy osiedlu Boża Wola – urządzenia dla najmłodszych oraz seniorów. | 540 000,00 | 2017 - 2020 | Budżet Gminy, RPO WM (EFRR) | Źródło: zestawienie własne. Szacunkowy koszt pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych wynosi 28 200 000 zł. 10. Opis struktury zarządzania i monitoring programu 10.1. Zarządzanie Gminnym Programem Rewitalizacji. Zarządzanie procesem rewitalizacji w gminie Wieliczka będzie odbywać się na zasadach Partnerstwa i Partycypacji Społecznej, a więc przy aktywnym udziale interesariuszy, w tym przede wszystkim mieszkańców, przedsiębiorców, spółdzielnie mieszkaniowe, instytucje kultury, sportu, edukacji, itp. Zarządzanie i wdrażanie Programu odbywać się będzie na trzech poziomach: Rysunek 1. Schemat poziomów zarządzania w Gminnym Programie Rewitalizacji Gminy Wieliczka na lata 2016 – 2023. Źródło: opracowanie własne Wdrażanie Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka powierza się Burmistrzowi Miasta i Gminy Wieliczka, poprzez Zespół ds. Rewitalizacji, wyłonionego w ramach struktur Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka (w skład Zespołu zostaną włączeni przedstawiciele jednostek organizacyjnych np. MGOPS oraz Urzędu Miasta i Gminy Wieliczka) Zespół ds. Rewitalizacji będzie pełnił następujące funkcje, w ramach każdego z poziomów zarządzania i wdrażania Programu: Zgodnie z zasadą partnerstwa i partycypacji społecznej, w proces wdrażania Programu zaangażowane będą również następujące podmioty: - **Komitet ds. Rewitalizacji**; - **Partnerzy Programu** – interesariusze procesu rewitalizacji, wśród których znajdują się m.in. podmioty takie jak: - Mieszkańcy, - Lokalni aktywiści, - Przedsiębiorcy, - Związki przedsiębiorców, - Właściciele nieruchomości, - Zarządcy nieruchomości, - Instytucje zarządzające infrastrukturą techniczną, - Instytucje społeczne, w tym kościoły, parafie, związki wyznaniowe, - mobilizacja zasobów na rzecz realizacji działań zapisanych w GPR; - upowszechnienie założeń GPR wśród mieszkańców Gminy; - aktualizacja zapisów GPR; - prowadzenie konsultacji społecznych interesariuszami procesu; - zbieranie propozycji zmian do Programu; - diagnozowanie sytuacji na obszarze objętym rewitalizacją; - sporządzanie okresowych sprawozdań z realizacji Programu; - gromadzenie i analizowanie informacji wg wykonanych wskaźników zawartych w GPR - sporządzenie co najmniej dwóch raportów z realizacji dokumentu i przedstawienie ich do zatwierdzenia na sesji rady gminy - opublikowanie wyników sprawozdawczości na stronie internetowej gminy **Rysunek 2. Zadania Zespołu ds. Rewitalizacji.** - wspieranie Partnerów w poszukiwaniu zewnętrznych środków na realizację przedsięwzięć wpisujących się w założenia GPR; - monitorowanie możliwości pozyskania dofinansowania na realizację zadań uwzględnionych w GPR; - zbieranie propozycji zadań do Programu; - prowadzi stały monitoring realizacji zadań i zmian zachodzących w ramach poszczególnych podobszarów; - prowadzi wystandaryzowaną bazę wskaźników monitorujących zmian w podobszarach rewitalizacji; - podejmuje działania na rzecz angażowania Partnerów do re-alizacji założeń Programu w ramach poszczególnych podobszarów rewitalizacji; Instytucje edukacyjne, Organizacje pozarządowe Kluby sportowe. W ramach każdego poziomu wdrażania i monitorowania Programu każda z grup interesariuszy będzie pełnić następujące funkcje: **Tabela 7. Zadania Podmiotów (interesariuszy) zaangażowanych w proces wdrażania i monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka** | Podmioty zaangażowane we wdrażanie Programu | Funkcje podmiotów zaangażowanych w proces wdrażania i monitorowania | |---------------------------------------------|------------------------------------------------------------------| | | Zarządzanie projektami rewitalizacyjnymi | Zarządzanie podobszarami rewitalizacji | Zarządzanie Programem | | Komitet ds. Rewitalizacji | ▪ poszukiwanie nowych Partnerów do realizacji istotnych przedsięwzięć; ▪ inicjowanie partnerstwa do realizacji przedsięwzięć rewitalizacyjnych; ▪ opiniowanie propozycji projektów rewitalizacyjnych dotyczących podobszarów zgłaszane przez Partnerów oraz zgłaszają projekty własne. | ▪ wdrażanie założeń Programu oraz koordynuje procesy w podobszarach rewitalizacji; ▪ forum wymiany opinii nt. podobszarów rewitalizacji, ich potrzeb i zmian zachodzących na ich terenie; ▪ diagnozowanie zaistniałych problemów w podobszarach rewitalizacji; ▪ promocja założenia i efekty realizacji zadań w ramach podobszarów rewitalizacji; ▪ opiniowanie propozycje zmian w ramach podobszarów; ▪ przestawianie wstępnych opinii dotyczących zmian w ramach podobszarów; | ▪ upowszechnianie wśród lokalnej społeczności informacji na temat postępów w realizacji założeń Programu; ▪ określanie standardów bieżącego monitorowania wdrażania Programu (prowadza niezbędne zmiany do procedury monitoringu); ▪ rekomendowanie zmian do Programu; ▪ opiniowanie sprawozdania z realizacji Programu; ▪ tworzenie warunków do współpracy i koordynacji działań rewitalizacyjnych; ▪ opiniowanie wnioski Partnerów dotyczących zmian w Programu; | W ramach procesu zarządzania Gminnym Programem Rewitalizacji zakłada się realizację procedur związanych z wprowadzaniem nowych zadań do Programu oraz zgłaszania propozycji zmian. Procedury te wyglądają następująco: **Procedura zgłaszania nowych zadań do GPR** Wszystkie instytucje zaangażowane we wdrażanie Programu, w tym Partnerzy Programu oraz mieszkańcy obszaru rewitalizacji, mają możliwość zgłoszenia nowego zadania do Gminnego Programu Rewitalizacji. Proces ten reguluje poniższa procedura: a. Propozycję nowego zadania, opisaną zgodnie z kartą projektu Gminnego Programu Rewitalizacji, zgłasza instytucja zaliczająca się do katalogu Partnerów GPR. Propozycje zadań zbierane są raz w roku i muszą zostać złożone do Zespołu ds. Rewitalizacji w terminie **do 31 października**. b. Po upływie tego terminu Zespół ds. Rewitalizacji w przeciągu dwóch tygodni przekazuje propozycję zadań zgłoszonych przez Partnerów oraz zadania zgłoszone przez siebie do Komitetu Rewitalizacji. c. Komitet Rewitalizacji opiniuje zgłoszone zadania i zgłasza własne propozycje zadań na spotkaniu, którego zwołanie następuje zgodnie z punktem „d” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. d. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu ds. Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia listę zadań proponowanych do uwzględnienia w budżecie Gminy na kolejny rok. (Zgodnie z punktem „e” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji – opis w punkcie 10.3 GPR). **Procedura zgłaszania propozycji zmian do GPR** Wszystkie instytucje zaangażowane we wdrażanie Programu, w tym Partnerzy Programu oraz mieszkańcy obszaru rewitalizacji, mają możliwość zgłoszenia propozycji zmian w Gminnym Programie Rewitalizacji. Proces ten reguluje poniższą procedurę: a. Propozycję zmiany z uzasadnieniem zgłasza instytucja zaliczająca się do katalogu Partnerów GPR. Propozycje zmian zbierane są raz w roku i muszą zostać złożone do Zespołu ds. rewitalizacji w terminie do 31 października. b. Po upływie tego terminu Zespół ds. Rewitalizacji w przeciągu dwóch tygodni przekazuje informacje dotyczące zmian (zgłoszonych przez Partnerów oraz zgłoszonych przez Zespół) do Komitetu Rewitalizacji. c. Komitet Rewitalizacji opiniują propozycję zgłoszonych zmian oraz zgłasza własne propozycje zmian podczas spotkania Komitetu Rewitalizacji, którego zwolnienie następuje zgodnie z punktem „d” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji. d. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia listę proponowanych zmian do uwzględnienia w Gminnym Programie Rewitalizacji na kolejny rok. (Zgodnie z punktem „e” procedury stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji). ### 10.2. Uspołecznienie Gminnego Programu Rewitalizacji W celu, aby Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka mógł być realizowany zgodnie z Zasadą Partnerstwa oraz Partycypacji Społecznej konieczne jest jednak najpierw podjęcie działań zmierzających do dotarcia do jak najszerzego grona interesariuszy i beneficjentów, do których będą skierowane działania rewitalizacyjne, ale także do tych Partnerów, którzy będą chcieli aktywnie włączyć się w proces rewitalizacji. W związku z powyższym przewiduje się realizację działań upowszechniających Gminny Program Rewitalizacji, w tym: 1. Realizacja działań promocyjnych i informacyjnych dotyczących Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023: a. Umieszczenie na stronie internetowej Urzędu Miasta i Gminy – Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka. b. Stałe wzbogacanie Serwisu Internetowego poświęconego rewitalizacji na stronie internetowej Urzędu o informacje dotyczące nowo realizowanych zadań i działań w ramach GPR. c. Współpraca z prasą lokalną mająca na celu informowanie opinii publicznej o przebiegu realizacji i monitorowania GPR. Działania informacyjne będą prowadzone w sposób ciągły, tak aby w każdym momencie zainteresowane podmioty, interesariusze procesu mieli możliwość zaczerpnięcia wiedzy na temat poczynionych postępów realizacji programu oraz mogli zgłaszać swoje uwagi i pomysły na realizację. Proces informacyjno-promocyjny jest jednak jedynie podstawą do prowadzenia działań, mających na celu uspokoczenie procesu rewitalizacji. 2. Prowadzenie działań edukacyjnych i doradczych z zakresu procesu rewitalizacji. Działania te, prowadzone będą w taki sposób, aby potencjalni interesariusze procesu rewitalizacji mieli możliwość pogłębiania wiedzy na temat znaczenia i przebiegu rewitalizacji. Podczas tych działań będzie można dowiedzieć się czym jest rewitalizacja, jakie niesie za sobą możliwości oraz w jaki sposób można włączyć się w ten proces. Działania edukacyjne będą prowadzone: a. W ramach modułów projektów rewitalizacyjnych, np. w trakcie zadań służących projektowaniu przestrzeni przez mieszkańców. b. W powstałych w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji instytucji społecznych (np. Centrum Seniora, Kluby seniora itp.). Warsztaty będą prowadzone cyklicznie, po przeprowadzonej wcześniej akcji informacyjnej, a ich tematyka będzie dostosowana do wieku uczestników. c. Poprzez podjęcie współpracy z instytucjami aktywnymi działającymi na terenie całej gminy (np. Rady osiedlowe, Szkoły, Kluby Seniora itp.). Działania na szerszą skalę pozwolą dotrzeć do większej liczby interesariuszy. 3. Prowadzenie cyklicznych badań z interesariuszami procesu: a. Organizowanie debat, spotkań, skierowanych do różnych interesariuszy. b. Opracowanie i realizacja cyklicznej ankiety internetowej skierowanej do mieszkańców i innych interesariuszy procesu rewitalizacji c. Prowadzenie badań z użytkownikami zrewitalizowanych obiektów i przestrzeni, np. poprzez badania ankietowe. 4. Prowadzenie działań skierowanych na pozyskanie aktywnych partnerów do realizacji działań międzysektorowych. Sposoby inicjowania współpracy pomiędzy sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi: a. Organizowanie wspólnych spotkań (debat) trzech sektorów w trakcie, których będzie możliwe ustalenie propozycji nowych zadań do wprowadzenia do Gminnego Programu Rewitalizacji. b. Powołanie Komitetu ds. Rewitalizacji (w terminie do 3 miesięcy od Uchwalenia Gminnego Programu Rewitalizacji). Wybrane działania uspołecznienia procesu rewitalizacji pozwalają na legitymizację podjętych w ramach Programu działań. Bardzo istotnym elementem procesu jest edukacja mieszkańców i innych interesariuszy, która stanowi podstawę do zaangażowania mieszkańców w proces. Budowanie świadomości lokalnej jest niezwykle istotne z punktu widzenia integracji społecznej oraz ponoszenia odpowiedzialności za lokalne dobro wspólne, w tym za przestrzeń publiczną. Rewitalizacja powinna dążyć do samoorganizacji i samopomocy społecznej przy niewielkim udziale władz publicznych, w związku z czym edukacja wydaje się być niezbędna w tym procesie. Poprzez działania edukacyjne społeczność lokalna pozna sposoby i możliwości zaangażowania się w Program, a także rolę jaką pełni on i procesie rozwoju Miasta. Dzięki uzyskanej wiedzy, interesariusze procesu będą mogli aktywnie i świadomie zaangażować się w Program, by wspólnie budować lokalną tożsamość. Dodatkowo warto podkreślić, że aktywne włączenie różnych grup interesariuszy, pozwoli na budowanie konsensusu społecznego już na etapie projektowania zmian w obszarach kryzysowych, w związku z powyższym ich realizacja będzie cieszyła się większą legitymacją i zrozumieniem ze strony różnych partnerów. Docelowo Gminny program Rewitalizacji, poza poprawą jakości życia mieszkańców terenów zdegradowanych przyczyni się także do stworzenia porozumienia pomiędzy różnymi partnerami społecznymi. 10.3. System monitorowania i oceny Programu. System monitorowania oraz oceny Programu rewitalizacji jest niezwykle istotny z punktu widzenia weryfikacji skuteczności podejmowanych działań, określonych w ramach celów strategicznych i kierunków działań. Za monitoring i ocenę Programu będzie odpowiedzialny Zespół ds. Rewitalizacji. Do głównych zadań **Zespołu ds. Rewitalizacji** w tej kwestii będzie należeć: - gromadzenie i analizowanie informacji wg wykonanych wskaźników zawartych w GPR; - sporządzenie co najmniej dwóch raportów z realizacji dokumentu i przedstawienie ich do zatwierdzenia na sesji rady gminy; - opublikowanie wyników sprawozdawczości na stronie internetowej gminy. Poniżej opisane zostały procedury, zgodnie z którymi działał będzie monitoring Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 -2023. **Procedura stałego monitorowania Gminnego Programu Rewitalizacji** Sprawozdania z postępów w realizacji zadań uwzględnionych w Gminnym Programie Rewitalizacji przygotowywane są minimum raz do roku na wniosek Burmistrza. W tym celu podejmowane są następujące działania: a. Partnerzy realizujący projekty gromadzą dane dotyczące wykonanych zadań i osiągniętych wskaźników i przekazują je Zespołowi ds. Rewitalizacji. b. Zespół ds. Rewitalizacji gromadzi informację od Partnerów na temat wykonanych zadań i realizacji wskaźników zawartych w Gminnym Programie Rewitalizacji. c. Na wniosek Burmistrza (minimum raz do roku) Zespół ds. Rewitalizacji przygotowuje Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji. d. W ciągu 10 dni od otrzymania sprawozdania Burmistrz zwolnione spotkanie Komitetu ds. Rewitalizacji, podczas którego konsultuje ujęte w sprawozdaniu wyniki, rekomendacje oraz zaopiniowaną listę zadań planowanych do realizacji w kolejnym roku budżetowym. e. Na kolejnej, następującej po spotkaniu Komitetu ds. Rewitalizacji, sesji Rady Gminy Burmistrz przedstawia wyniki sprawozdania z realizacji zamierzeń strategicznych wraz z listą zadań proponowanych do uwzględnienia w budżecie Gminy na kolejny rok. Informacje z systemu monitorowania służą zarządzającym realizacją Gminnego Programu Rewitalizacji do sprawowania bieżącego nadzoru nad postępami. Poniżej znajduje się tabela, zawierająca wskaźniki służące do monitoringu zmian, jakie niesie za sobą Program. **UWAGI:** - Bazowa wartość wskaźników: stan na koniec 2015 r. - Docelowa wartość wskaźników: stan na koniec 2023 r. (coroczny monitoring) | Nazwa wskaźnika | Jednostka pomiaru | Źródło | Częstotliwość monitoringu | |---------------------------------------------------------------------------------|-------------------|-------------------------|--------------------------| | Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego i aktywności lokalnej na obszarach zdegradowanych. | | | | | Liczba zorganizowanych wydarzeń wspierających lokalną aktywność. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Liczba dostępnych zajęć / warsztatów / wydarzeń skierowanych do seniorów. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Wzrost liczby dzieci korzystających z dostępnej oferty opiekuńczo-wychowawczej (żłobków, przedszkoli) w stosunku do roku 2015. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Liczba powstałych instytucji sprzyjających integracji społecznej. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Wzrost liczby mieszkańców biorących udział w działaniach / wydarzeniach wspierających aktywność lokalną. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Cel strategiczny 2. Zapobieganie powstawaniu oraz ograniczanie problemów społecznych występujących na obszarze zdegradowanym. | | | | | Liczba udzielonych porad specjalistycznych dla osób wykluczonych bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. | sztuk | UMiG Wieliczka, MGOPS | Raz w roku | | Liczba osób objętych wsparciem w ramach Centrum Wpierania Rodzin Osób z Problemami Alkoholowymi. | sztuk | Centrum Wpierania Rodzin Osób z Problemami Alkoholowymi | Raz w roku | | Liczba osób, które podjęły zatrudnienie w ramach podmiotów ekonomii społecznej. | sztuk | UMiG Wieliczka, MGOPS | Raz w roku | | Liczba przeprowadzonych szkoleń i warsztatów z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego. | sztuk | Straż Miejska, Policja | Raz w roku | | Spadek liczby przestępstw i wykroczeń na obszarze rewitalizacji w stosunku do roku 2015. | sztuk | Straż Miejska, Policja | Raz w roku | | Spadek liczby osób bezrobotnych w stosunku do roku 2015. | sztuk | PUP Wieliczka | Raz w roku | | Spadek liczby osób korzystających ze świadczeń środowiskowej pomocy społecznej. | sztuk | MGOPS Wieliczka | Raz w roku | | Cel strategiczny 3. Wysoka jakość środowiska naturalnego na terenie gminy. | | | | | Liczba warsztatów/wydarzeń edukacyjnych budujących postawy ekologiczne. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Liczba uczestników warsztatów/wydarzeń edukacyjnych budujących postawy ekologiczne. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Liczba osób, które otrzymały wsparcie na wymianę pieców węglowych. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | |---------------------------------------------------------------|-------|----------------|------------| | Powierzchnia urządzonej zieleni miejskiej. | m² | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Spadek wartości wskaźników obrazujących zanieczyszczenie powietrza (norma pyłu zawieszonego PM10, pomiary innych związków: SO₂, ozonu i CO). | mg | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Spadek liczby domów korzystających z nieekologicznych źródeł energii. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | **Cel strategiczny 3. Ożywienie przestrzeni publicznych na obszarach zdegradowanych.** | Liczba podjętych inicjatyw / pikniki, spotkania integracyjne. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | |---------------------------------------------------------------|-------|----------------|------------| | Powierzchnia odnowionych budynków / przestrzeni publicznych, służących celom społecznym. | m² | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Liczba przebudowanych obiektów / publicznych, służących celom społecznym. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | | Wzrost liczby mieszkańców biorących udział w działaniach / wydarzeniach wspierających aktywność lokalną. | sztuk | UMiG Wieliczka | Raz w roku | Źródło: opracowanie własne **Ewaluacja ex post – Ewaluacja po zakończeniu Realizacji Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 - 2023** Po zakończeniu perspektywy programowania dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka, a więc po roku 2023 przewiduje się wykonanie całościowej ewaluacji Programu. Ewaluacja ex post jest dokumentem, który posłuży do rozliczenia wyników prac związanych z Gminnym Programem Rewitalizacji. Wykonanie ewaluacji powierza się Zespołowi ds. Rewitalizacji. W ramach dokumentu ewaluacji przewiduje się zestawienie najważniejszych wniosków ze Sprawozdań końcoworocznych, prowadzonych przez cały okres obowiązywania dokumentu Gminnego Programu Rewitalizacji. Dodatkowo w ramach działań ewaluacyjnych przewiduje się możliwość przeprowadzenia badań społeczno - ekonomicznych, analogicznych, do tych zrealizowanych przed postaniem Programu, w celu wskazania efektów, które zostały osiągnięte dzięki podjętej interwencji. Po zakończeniu prac Raport Ewaluacyjny zostanie przekazany Burmistrzowi, Radzie Miejskiej, Komitetowi ds. Rewitalizacji, a także upubliczniony na stronie internetowej gminy w dziale poświęconym działaniom rewitalizacyjnym. 11. Określenie niezbędnych zmian w uchwałach Specjalna Strefa Rewitalizacji Na dzień przyjęcia uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje się ustanowienia Specjalnej Strefy Rewitalizacji, jednakże Gmina zastrzega sobie możliwość jej powołania, zgodnie z art. 25 Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o Rewitalizacji. Niezbędne zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminny Program Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje wprowadzenia zmian w obecnym dokumencie Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wieliczka. Niezbędne zmiany w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego Na dzień przyjęcia Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016 – 2023 nie przewiduje się wprowadzenia zmian w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Określenie niezbędnych zmian w uchwalach, o których mowa w art. 21. ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminnym i o zmianie Kodeksu Cywilnego W ramach Gminnego Programu Rewitalizacji nie przewiduje się zmian w ww. uchwale. Określenie niezbędnych zmian w uchwale, o której mowa w art. 7 ust. 3 Komitet ds. Rewitalizacji, to ciało doradczo-opiniotwórcze, przewidziane w Ustawie z dnia 9 października 2015 roku o Rewitalizacji, jako podmiot wspierający Burmistrza w podejmowaniu decyzji i wydawaniu opinii o działaniach rewitalizacyjnych. Komitet ds. Rewitalizacyjnych, zgodnie z prawodawstwem zostanie powołany do 3 miesięcy od daty wejścia w życie Uchwały o przyjęciu Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka. WIELICZKA GMINNY PROGRAM REWITALIZACJI KIERUNKI ZMIAN FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNYCH W OBSZARACH REWITALIZACJI SKALA 1:5000 podobszary wskazane do rewitalizacji z numeracją planowana funkcja obszaru rewitalizacji i forma zagospodarowania terenu zgodne z zapisami obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obszar rewitalizacji wymagający zmian zapisów w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przedsięwzięcia (zadania) rewitalizacyjne służące realizacji celu publicznego, w tym przedsięwzięcia prywatne nieruchomości, dla których ustala się prawo pierwokupu na rzecz gminy. działania poprawiające rozwiązania urbanistyczne nowe powiązania funkcjonalno-przestrzenne (ciągi piesze, rowerowe, pieszo-rowerowe, osie kompozycyjne) nowe elementy obsługi komunikacyjnej (parkingi, parkingi systemu P&R) i inne wzmocnienie lokalnych centrów, wzmocnienie usług podstawowych nowe lub planowane do rewitalizacji przestrzenie publiczne bariry funkcjonalno-przestrzenne numery przedsięwzięć rewitalizacyjnych | Nazwa podobszaru | Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w obszarze | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa i ciężkiej choroby | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych | Odsetek osób bezrobotnych kobiet | Odsetek osób bezrobotnych | Wyniki Sprawdzianu VI klasyści wśród uczniów szkół podstawowych | Liczba wykorzeni na 100 mieszkańców | Frekwencja wyborów samorządowe 2014 | Wiek poprodukcyjny na przedprodukcyjny | Wiek poprodukcyjny na produkcyjny | |------------------|-------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------| | Lekarka 2 | 2,4% | 0,6% | 0,1% | 0,2% | 0,9% | 0,05% | 1,39% | 66,7% | 17% | 70,5% | 3,15 | | Lekarka | 4,8% | 0,4% | 0,2% | 0,1% | 0,1% | 0,00% | 1,68% | 57,2% | 17% | 70,5% | 0,92 | | Kolonia | 5,6% | 0,5% | 0,5% | 0,1% | 0,7% | 0,29% | 2,10% | 59,3% | 17% | 70,5% | 2,10 | | Bogucice | 5,6% | 0,9% | 0,5% | 0,5% | 0,2% | 0,00% | 2,01% | 56,0% | 17% | 70,5% | 0,99 | | Na Moźdzynach | 5,4% | 0,2% | 0,2% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 0,94% | 50,0% | 9% | 79,0% | 0,24 | | Podlesie | 9,0% | 1,5% | 0,2% | 0,0% | 0,6% | 0,00% | 2,37% | 72,7% | 9% | 79,0% | 0,65 | | Lednica Góra (miejska) | 4,9% | 1,4% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 1,19% | 50,0% | 22% | 66,3% | 0,40 | | Lednica Dolna | 3,8% | 0,6% | 0,2% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,63% | 53,8% | 22% | 66,3% | 2,22 | | Glinki | 1,4% | 0,5% | 0,2% | 0,0% | 0,1% | 0,14% | 2,57% | 63,1% | 9% | 79,0% | 1,28 | | Grabówki (miejska) | 2,7% | 0,4% | 0,0% | 0,0% | 0,9% | 0,7% | 2,2% | 57,4% | 9% | 79,0% | 0,90 | | Turówka | 4,3% | 1,3% | 0,3% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,13% | 12,5% | 17% | 70,5% | 5,59 | | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 6,9% | 1% | 0,4% | 0,0% | 2,6% | 1,1% | 3,04% | 48,7% | 9% | 79,00% | 1,80 | Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany | Osiedle | Psia góra | Centrum 2 | Klasno | Osiedle Sienkiewicza | Łysa Góra | Centrum - Rynek | Klasno 2 | Boża Wola | Kosztuka | Brzęgi | Byszycze | Chorągwica | Czarnochowice | Dobranowice | Golkowice | Gorzków | Grabie | Grabówki | Grajów | Jankówka | Janowice | Kokotów | Koźmice Małe | Koźmice Wielkie | Lednica Górna | Mała Wieś | Mietniów | Pawlikowice | Podstolice | Raciborsko | |---------|-----------|-----------|--------|---------------------|-----------|-----------------|----------|------------|----------|--------|-----------|-------------|---------------|--------------|-----------|---------|---------|---------|--------|---------|---------|---------|-----------|----------------|----------------|-------------|-----------|-----------|-----------|-----------| | 4,6% | 0,9% | 0,4% | 0,0% | 0,0% | 1,7% | 36,0% | 17% | 70,5% | 2,56 | 52,6% | 66,61 | 0,00 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 2,6% | 1,2% | 0,9% | 0,0% | 0,2% | 0,00% | 2,04% | 17% | 70,5% | 2,72 | 46,32% | 57,59 | 23,81 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 12,1% | 3,2% | 2,1% | 0,4% | 2,9% | 2,03% | 4,03% | 17% | 70,5% | 3,62 | 40,28% | 53,41 | 0,01 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 4,3% | 0,7% | 0,4% | 0,1% | 1,8% | 1,02% | 2,36% | 22% | 66,3% | 0,97 | 42,52% | 53,41 | 0,44 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 2,7% | 1,4% | 0,7% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,97% | 22% | 66,3% | 0,23 | 48,34% | 57,36 | 0,00 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 11,1% | 3,0% | 0,7% | 0,2% | 1,7% | 0,19% | 2,07% | 17% | 70,5% | 6,66 | 46,32% | 57,59 | 15,73 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 1,7% | 0,4% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,52% | 17% | 70,5% | 3,59 | 40,28% | 53,41 | 6,42 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 1,7% | 0,5% | 1,6% | 0,2% | 0,5% | 0,82% | 1,93% | 22% | 66,3% | 0,87 | 48,34% | 57,36 | 0,00 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 2,8% | 0,5% | 0,0% | 0,2% | 0,1% | 0,00% | 2,40% | 9% | 79,0% | 0,38 | 43,00% | 64,90 | 2,36 | 18,2 | 101,3 | 28,6 | | 4,7% | 1,0% | 0,5% | 0,8% | 0,3% | 0,00% | 3,18% | 6% | 79,3% | 1,34 | 60,13% | 59,63 | 0,00 | 14,4 | 69,0 | 22,2 | | 2,7% | 0,6% | 0,0% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 2,46% | 6% | 74,0% | 0,29 | 62,69% | 56,97 | 1,45 | 15,3 | 72,5 | 24,1 | | 1,7% | 0,5% | 0,2% | 0,2% | 0,0% | 0,00% | 2,95% | 17% | 74,5% | 0,44 | 49,86% | 52,30 | 3,28 | 15,0 | 80,1 | 22,6 | | 3,5% | 1,0% | 0,5% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,33% | 14% | 59,1% | 0,71 | 44,08% | 55,51 | 0,71 | 16,8 | 78,0 | 27,4 | | 0,0% | 0,3% | 0,0% | 0,2% | 0,0% | 0,00% | 1,58% | 14% | 58,9% | 0,16 | 47,21% | 54,55 | 4,75 | 17,0 | 83,1 | 27,1 | | 4,1% | 1,0% | 0,6% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 3,10% | 13% | 62,6% | 0,27 | 42,73% | 47,43 | 1,07 | 16,2 | 80,6 | 25,4 | | 4,5% | 0,8% | 0,3% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,85% | 8% | 79,4% | 0,81 | 42,17% | 47,49 | 2,04 | 13,4 | 64,6 | 20,4 | | 6,2% | 1,6% | 1,6% | 0,3% | 0,0% | 0,00% | 3,05% | 6% | 70,3% | 0,53 | 54,74% | 57,24 | 2,66 | 17,2 | 82,4 | 27,9 | | 4,6% | 1,3% | 0,5% | 0,2% | 0,0% | 0,00% | 2,45% | 11% | 66,6% | 0,26 | 44,65% | 54,34 | 0,88 | 15,9 | 72,5 | 25,7 | | 6,0% | 1,3% | 0,4% | 0,2% | 0,1% | 0,00% | 3,24% | 14% | 58,9% | 0,45 | 49,42% | 49,13 | 1,12 | 15,4 | 73,8 | 24,1 | | 4,3% | 1,0% | 0,5% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,54% | 17% | 82,9% | 0,00 | 42,17% | 47,49 | 2,54 | 15,3 | 78,9 | 23,3 | | 6,2% | 1,7% | 0,7% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 2,70% | 0% | 67,9% | 0,56 | 47,77% | 49,20 | 1,59 | 14,9 | 72,3 | 23,0 | | 2,6% | 0,5% | 0,4% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,29% | 14% | 59,1% | 2,11 | 39,85% | 54,40 | 1,40 | 15,9 | 83,3 | 24,6 | | 3,1% | 0,9% | 0,3% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 1,88% | 18% | 72,2% | 0,31 | 46,35% | 51,87 | 0,00 | 12,8 | 55,0 | 19,9 | | 5,0% | 1,1% | 0,6% | 0,3% | 0,0% | 0,00% | 2,77% | 18% | 72,2% | 0,47 | 44,50% | 51,87 | 1,17 | 16,2 | 76,4 | 25,8 | | 5,2% | 1,1% | 0,4% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 2,40% | 22% | 66,3% | 0,28 | 43,11% | 54,00 | 2,82 | 15,1 | 68,3 | 24,1 | | 2,7% | 0,5% | 0,2% | 0,2% | 0,0% | 0,00% | bd. | 7% | 75,2% | 0,65 | 60,77% | 57,52 | 1,08 | 17,0 | 95,8 | 26,0 | | 4,3% | 1,1% | 0,5% | 0,2% | 0,0% | 0,00% | 2,62% | 17% | 74,5% | 0,18 | 48,54% | 55,93 | 0,90 | 15,2 | 60,6 | 25,5 | | 7,4% | 0,8% | 0,9% | 0,0% | 0,1% | 0,21% | 2,17% | 17% | 74,5% | 0,63 | 38,06% | 54,14 | 2,10 | 15,0 | 71,1 | 23,5 | | 2,4% | 0,7% | 0,2% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 1,85% | 30% | 72,0% | 0,49 | 54,40% | 54,14 | 2,92 | 17,4 | 91,8 | 27,3 | | 5,3% | 1,5% | 0,6% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,22% | 17% | 82,9% | 0,25 | 49,15% | 53,13 | 0,82 | 15,7 | 75,0 | 24,7 | Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany | Gmina | 5,1% | 1,3% | 1,0% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,53% | 60,0% | 11% | 66,6% | 0,00 | 38,06% | 54,14 | 2,53 | 23,1 | 119,5 | 40,0 | |----------------|------|------|------|------|------|--------|-------|-------|-----|-------|------|--------|-------|------|------|-------|------| | Rożnowa | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Siercza | 6,3% | 0,9% | 0,5% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 3,06% | 55,6% | 11% | 66,6% | 0,68 | 40,78% | 52,58 | 1,36 | 19,3 | 92,0 | 32,3 | | Strumiany | 5,3% | 0,8% | 0,2% | 0,5% | 0,0% | 0,00% | 2,99% | 57,9% | 7% | 75,2% | 0,16 | 49,89% | 63,69 | 0,00 | 10,9 | 42,6 | 17,1 | | Sułków | 1,8% | 0,5% | 0,5% | 0,1% | 0,0% | 0,00% | 2,39% | 74,2% | 17% | 70,5% | 0,62 | 53% | 58,75 | 3,09 | 14,4 | 60,2 | 23,2 | | Sygneczów | 3,7% | 1,7% | 0,1% | 0,3% | 0,0% | 0,00% | 1,93% | 50,0% | 13% | 59,0% | 0,00 | 44,65% | 54,34 | 1,38 | 16,8 | 73,1 | 27,9 | | Słedziejowice | 3,2% | 0,7% | 0,6% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,50% | 50,0% | 14% | 59,1% | 0,23 | 46,75% | 57,46 | 2,28 | 13,4 | 56,3 | 21,3 | | Węgrzce Wielkie| 2,6% | 0,9% | 0,3% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,59% | 58,2% | 7% | 75,2% | 0,80 | 51,71% | 63,93 | 1,41 | 16,1 | 77,2 | 25,5 | | Zabawa | 3,5% | 0,8% | 0,8% | 0,0% | 0,0% | 0,00% | 2,29% | 78,3% | 17% | 70,5% | 0,80 | 52,50% | 55,30 | 0,99 | 20,5 | 88,4 | 29,1 | Średnia dla gminy: 4,2% 0,9% 0,5% 0,1% 0,4% 0,19% 2,45% 54,8% 14% 70% 1,80 46% 55,17 2,00 18,0 101,5 34,4 Źródło: opracowanie własne | Jednostka | Odsetek osób korzystających z pomocy społecznej w obszarze | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu ubóstwa | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu długotrwałej i ciężkiej choroby | Odsetek osób pobierających świadczenia pomocy społecznej z tytułu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych | Odsetek mieszkańców pobierających dodatki mieszkaniowe | Odsetek mieszkańców pobierających dodatki energetyczne | Odsetek osób bezrobotnych | Odsetek kobiet bezrobotnych | Wyniki Sprawozdania Wlklasty wśród uczniów szkół podstawowych | Liczba wykroczeń na 100 mieszkańców | Frekwencja wyborów samorządowych 2014 | Frekwencja wyborów parlamentarnych | Liczba organizacji pozarządowych na 100 mieszkańców | Odsetek mieszkańców wieku poprodukcyjnym | Wskaźnik obciążenia demograficznego - liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym | Wskaźnik obciążenia demograficznego - liczba ludności w wieku poprodukcyjnym na liczbę mieszkańców w wieku produkcyjnym | Wskaźnik syntetyczny dla sfery społecznej | |-----------|-------------------------------------------------|---------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-----------------|-----------------|-------------------------------------------------|-----------------|-------------------------------------------------|-----------------|-------------------------------------------------|-----------------|-------------------------------------------------|-----------------|-------------------------------------------------| | Lekarka 2 | 0,20 | 0,11 | 0,07 | 0,28 | 0,31 | 0,02 | 0,14 | 0,82 | 0,57 | 0,52 | 0,14 | 0,54 | 0,20 | 0,96 | 0,60 | 0,76 | 7,08 | | Lekarka | 0,39 | 0,06 | 0,07 | 0,17 | 0,03 | 0,00 | 0,24 | 0,68 | 0,57 | 0,52 | 0,14 | 0,54 | 0,20 | 0,96 | 0,60 | 0,76 | 6,45 | | Kolonia | 0,46 | 0,09 | 0,23 | 0,13 | 0,24 | 0,14 | 0,38 | 0,71 | 0,57 | 0,52 | 0,32 | 0,54 | 0,20 | 0,94 | 0,60 | 0,76 | 7,33 | | Bogucice | 0,46 | 0,22 | 0,25 | 0,63 | 0,07 | 0,00 | 0,35 | 0,66 | 0,57 | 0,52 | 0,15 | 0,64 | 0,43 | 0,96 | 0,60 | 0,76 | 7,77 | | Na Możdzynach | 0,45 | 0,00 | 0,11 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,57 | 0,30 | 0,16 | 0,04 | 0,76 | 0,20 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 5,45 | | Podlesie | 0,75 | 0,42 | 0,10 | 0,00 | 0,22 | 0,00 | 0,46 | 0,92 | 0,30 | 0,16 | 0,10 | 0,80 | 0,09 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 7,19 | | Lednica Góra (miejska) | 0,41 | 0,38 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,08 | 0,57 | 0,73 | 0,69 | 0,06 | 0,58 | 0,48 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 6,86 | | Lednica Dolna | 0,32 | 0,12 | 0,10 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,55 | 0,63 | 0,73 | 0,69 | 0,33 | 0,58 | 0,48 | 0,92 | 0,60 | 0,76 | 7,32 | | Glinki | 0,12 | 0,08 | 0,10 | 0,00 | 0,05 | 0,07 | 0,53 | 0,77 | 0,30 | 0,16 | 0,19 | 0,76 | 0,20 | 0,87 | 0,60 | 0,76 | 6,07 | | Grabówki (miejska) | 0,22 | 0,05 | 0,02 | 0,00 | 0,30 | 0,35 | 0,42 | 0,68 | 0,30 | 0,16 | 0,14 | 0,80 | 0,09 | 0,99 | 0,60 | 0,76 | 6,38 | | Turówka | 0,35 | 0,37 | 0,13 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,38 | 0,00 | 0,57 | 0,52 | 0,84 | 0,91 | 0,69 | 0,66 | 0,60 | 0,76 | 7,28 | | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 0,57 | 0,19 | 0,18 | 0,00 | 0,90 | 0,54 | 0,68 | 0,55 | 0,30 | 0,16 | 0,27 | 1,00 | 0,49 | 0,99 | 0,60 | 0,76 | 8,69 | | Psia góra | 0,38 | 0,23 | 0,21 | 0,01 | 0,00 | 0,02 | 0,23 | 0,36 | 0,57 | 0,52 | 0,38 | 0,41 | 0,00 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 6,17 | | Centrum 2 | 0,21 | 0,32 | 0,40 | 0,00 | 0,06 | 0,00 | 0,36 | 0,32 | 0,57 | 0,52 | 0,41 | 0,66 | 0,47 | 0,00 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 6,16 | |----------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Klasno | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 0,48 | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 0,48 | 0,57 | 0,52 | 0,54 | 0,91 | 0,69 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 13,05| | Osiedle Sienkiewicza | 0,35 | 0,15 | 0,18 | 0,18 | 0,63 | 0,51 | 0,46 | 0,61 | 0,73 | 0,69 | 0,14 | 0,82 | 0,69 | 0,98 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 8,98 | | Żysa Góra | 0,23 | 0,38 | 0,32 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,66 | 0,51 | 0,73 | 0,69 | 0,03 | 0,58 | 0,48 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 7,49 | | Centrum - Rynek | 0,92 | 0,93 | 0,35 | 0,22 | 0,50 | 0,09 | 0,37 | 0,69 | 0,57 | 0,52 | 1,00 | 0,66 | 0,47 | 0,34 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 9,49 | | Klasno 2 | 0,14 | 0,05 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,51 | 0,85 | 0,57 | 0,52 | 0,54 | 0,91 | 0,69 | 0,73 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 7,37 | | Boża Wola | 0,14 | 0,10 | 0,74 | 0,21 | 0,18 | 0,41 | 0,32 | 0,82 | 0,73 | 0,69 | 0,13 | 0,58 | 0,48 | 1,00 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 8,40 | | Kosztuka | 0,23 | 0,08 | 0,00 | 0,28 | 0,05 | 0,00 | 0,47 | 0,79 | 0,30 | 0,16 | 0,06 | 0,80 | 0,09 | 0,90 | 0,60 | 0,76 | 0,50 | 6,09 | | Brzegi | 0,39 | 0,26 | 0,24 | 1,00 | 0,12 | 0,00 | 0,72 | 0,29 | 0,20 | 0,53 | 0,20 | 0,10 | 0,36 | 1,00 | 0,29 | 0,34 | 0,22 | 6,26 | | Byszycy | 0,23 | 0,11 | 0,00 | 0,17 | 0,00 | 0,00 | 0,49 | 0,61 | 0,20 | 0,37 | 0,04 | 0,00 | 0,50 | 0,94 | 0,36 | 0,39 | 0,30 | 4,73 | | Chorągwica | 0,14 | 0,10 | 0,10 | 0,26 | 0,00 | 0,00 | 0,65 | 0,43 | 0,57 | 0,35 | 0,07 | 0,52 | 0,75 | 0,86 | 0,34 | 0,49 | 0,24 | 5,87 | | Czarnochowice | 0,29 | 0,25 | 0,23 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,45 | 0,46 | 0,47 | 0,99 | 0,11 | 0,76 | 0,58 | 0,97 | 0,49 | 0,46 | 0,45 | 6,94 | | Dobranowice | 0,00 | 0,03 | 0,00 | 0,19 | 0,00 | 0,00 | 0,21 | 0,42 | 0,47 | 1,00 | 0,02 | 0,63 | 0,63 | 0,80 | 0,50 | 0,53 | 0,44 | 5,86 | | Golkowice | 0,34 | 0,26 | 0,28 | 0,13 | 0,00 | 0,00 | 0,70 | 0,70 | 0,43 | 0,85 | 0,04 | 0,81 | 1,00 | 0,96 | 0,44 | 0,49 | 0,36 | 7,79 | | Gorzków | 0,37 | 0,19 | 0,14 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,62 | 0,57 | 0,27 | 0,15 | 0,12 | 0,83 | 1,00 | 0,91 | 0,21 | 0,29 | 0,15 | 5,82 | | Grabie | 0,51 | 0,45 | 0,75 | 0,32 | 0,00 | 0,00 | 0,68 | 0,87 | 0,20 | 0,53 | 0,08 | 0,32 | 0,49 | 0,89 | 0,52 | 0,52 | 0,47 | 7,60 | | Grabówki | 0,38 | 0,36 | 0,25 | 0,21 | 0,00 | 0,00 | 0,49 | 0,79 | 0,37 | 0,68 | 0,04 | 0,73 | 0,64 | 0,96 | 0,42 | 0,39 | 0,38 | 7,07 | | Grajów | 0,50 | 0,36 | 0,19 | 0,27 | 0,04 | 0,00 | 0,74 | 0,70 | 0,47 | 1,00 | 0,07 | 0,54 | 0,91 | 0,95 | 0,37 | 0,41 | 0,31 | 7,82 | | Jankówka | 0,36 | 0,26 | 0,24 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,52 | 0,72 | 0,57 | 0,00 | 0,00 | 0,83 | 1,00 | 0,89 | 0,36 | 0,47 | 0,27 | 6,50 | | Janowice | 0,51 | 0,51 | 0,34 | 0,10 | 0,00 | 0,00 | 0,57 | 0,57 | 0,00 | 0,63 | 0,08 | 0,61 | 0,91 | 0,93 | 0,33 | 0,39 | 0,26 | 6,72 | | Kokotów | 0,21 | 0,08 | 0,18 | 0,06 | 0,00 | 0,00 | 0,44 | 0,59 | 0,47 | 0,99 | 0,32 | 0,93 | 0,64 | 0,94 | 0,42 | 0,53 | 0,33 | 7,10 | | Koźmice Małe | 0,26 | 0,24 | 0,15 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,30 | 0,57 | 0,60 | 0,45 | 0,05 | 0,66 | 0,77 | 1,00 | 0,15 | 0,16 | 0,12 | 5,48 | | Koźmice Wielkie | 0,41 | 0,27 | 0,28 | 0,33 | 0,00 | 0,00 | 0,59 | 0,65 | 0,60 | 0,45 | 0,07 | 0,74 | 0,77 | 0,95 | 0,44 | 0,44 | 0,38 | 7,35 | | Lednica Górna | 0,43 | 0,30 | 0,17 | 0,17 | 0,00 | 0,00 | 0,47 | 0,61 | 0,73 | 0,69 | 0,04 | 0,79 | 0,66 | 0,88 | 0,35 | 0,33 | 0,31 | 6,94 | | Mała Wieś | 0,22 | 0,10 | 0,10 | 0,26 | 0,00 | 0,00 | 0,23 | 0,32 | 0,10 | 0,08 | 0,47 | 0,95 | 0,50 | 0,69 | 0,39 | 0,37 | 4,42 | | Mietniów | 0,36 | 0,28 | 0,26 | 0,22 | 0,00 | 0,00 | 0,54 | 0,70 | 0,57 | 0,35 | 0,03 | 0,57 | 0,56 | 0,96 | 0,36 | 0,23 | 0,37 | 6,35 | | Pawlikowice | 0,61 | 0,20 | 0,43 | 0,00 | 0,05 | 0,10 | 0,40 | 0,59 | 0,57 | 0,35 | 0,09 | 1,00 | 0,65 | 0,91 | 0,34 | 0,37 | 0,28 | 6,95 | | Podstolice | 0,20 | 0,15 | 0,09 | 0,12 | 0,00 | 0,00 | 0,29 | 0,61 | 1,00 | 0,45 | 0,07 | 0,34 | 0,65 | 0,88 | 0,53 | 0,64 | 0,44 | 6,47 | | Raciborsko | 0,44 | 0,41 | 0,27 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,41 | 0,82 | 0,57 | 0,00 | 0,04 | 0,55 | 0,70 | 0,97 | 0,39 | 0,42 | 0,33 | 6,34 | Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany | Gmina | 0,42 | 0,32 | 0,45 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,51 | 0,72 | 0,37 | 0,68 | 0,00 | 1,00 | 0,65 | 0,89 | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 9,01 | |----------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Rożnowa | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Siercza | 0,52 | 0,22 | 0,26 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,69 | 0,65 | 0,37 | 0,68 | 0,10 | 0,89 | 0,73 | 0,94 | 0,69 | 0,64 | 0,66 | 8,04 | | Strumiany | 0,44 | 0,18 | 0,07 | 0,56 | 0,00 | 0,00 | 0,66 | 0,69 | 0,23 | 0,32 | 0,02 | 0,52 | 0,15 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 4,87 | | Sułków | 0,15 | 0,08 | 0,25 | 0,09 | 0,00 | 0,00 | 0,47 | 0,94 | 0,57 | 0,52 | 0,09 | 0,39 | 0,41 | 0,87 | 0,29 | 0,23 | 0,27 | 5,61 | | Sygneczów | 0,31 | 0,47 | 0,06 | 0,33 | 0,00 | 0,00 | 0,32 | 0,57 | 0,43 | 1,00 | 0,00 | 0,73 | 0,64 | 0,94 | 0,49 | 0,40 | 0,47 | 7,16 | | Śledziejowice | 0,27 | 0,17 | 0,29 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,51 | 0,57 | 0,47 | 0,99 | 0,03 | 0,65 | 0,48 | 0,90 | 0,21 | 0,18 | 0,18 | 5,89 | | Węgrzce Wielkie | 0,21 | 0,22 | 0,16 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,53 | 0,69 | 0,23 | 0,32 | 0,12 | 0,45 | 0,14 | 0,94 | 0,43 | 0,45 | 0,37 | 5,27 | | Zabawa | 0,29 | 0,19 | 0,37 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,44 | 1,00 | 0,57 | 0,52 | 0,12 | 0,41 | 0,59 | 0,96 | 0,79 | 0,60 | 0,53 | 7,36 | | Średnia dla gminy | 0,35 | 0,22 | 0,21 | 0,16 | 0,13 | 0,09 | 0,49 | 0,64 | 0,45 | 0,54 | 0,26 | 0,67 | 0,60 | 0,92 | 0,58 | 0,77 | 0,76 | 7,83 | **Źródło:** opracowanie własne | Nazwa podobszaru | Stan jakości powietrza | Wartość liczbowa dla stanu jakości powietrza | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | |------------------|------------------------|---------------------------------------------|-------------------|-----------------|------------------|-------------------------------| | | | | | | | | | Lekarka 2 | nieznacznie pogorszony | 4 | pogorszony | 3 | wysoki | 1 | | Lekarka | pogorszony | 3 | pogorszony | 3 | wysoki | 1 | | Kolonia | pogorszony | 3 | słaby | 2 | zwiększyony | 2 | | Bogucice | pogorszony | 3 | słaby | 2 | zwiększyony | 2 | | Na Moźdzynach | pogorszony | 3 | pogorszony | 3 | zwiększyony | 2 | | Podlesie | dobry | 5 | pogorszony | 3 | niski | 4 | | Lednica Górna (miejska) | dobry | 5 | dobry | 5 | pogorszony | 3 | | Lednica Dolna | nieznacznie pogorszony| 4 | dobry | 5 | pogorszony | 3 | | Glinki | nieznacznie pogorszony| 4 | | | | | | Grabówki (miejska)| pogorszony | 3 | dobry | 5 | nieznacznie pogorszony | 4 | | Turówka | pogorszony | 3 | nieznacznie pogorszony | 4 | pogorszony | 3 | | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | słaby | 2 | pogorszony | 3 | słaby | 2 | | Psia góra | pogorszony | 3 | pogorszony | 3 | wysoki | 2 | | Centrum 2 | słaby | 2 | zły | 1 | pogorszony | 3 | | Klasno | pogorszony | 3 | zły | 1 | pogorszony | 3 | | Osiedle Sienkiewicza | słaby | 2 | zły | 1 | słaby | 2 | Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany | Miejsce | Stan | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | |------------------|------------|---|---|---|---|---|---|---|---|---|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----|----| | Łysa Góra | pogorszony | 3 | 3 | 3 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Centrum - Rynek | słaby | 2 | 2 | 2 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Klasno 2 | pogorszony | 3 | 3 | 3 | 3 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Boża Wola | pogorszony | 3 | 3 | 3 | 3 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Kosztuka | pogorszony | 3 | 3 | 3 | 2 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Brzęgi | nieznacznie pogorszony | 4 | 3 | 3 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Byszycy | nieznacznie pogorszony | 4 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Chorągwica | dobry | 5 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Czarnochowice | pogorszony | 3 | 4 | 2 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Dobranowice | dobry | 5 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Golkowice | dobry | 5 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Gorzków | nieznacznie pogorszony | 5 | 4 | 1 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Grabie | nieznacznie pogorszony | 4 | 5 | 3 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Grabówki | nieznacznie pogorszony | 4 | 5 | 4 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Grajów | dobry | 5 | 5 | 5 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Jankówka | nieznacznie pogorszony | 4 | 5 | 4 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Janowice | pogorszony | 3 | 5 | 5 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Kokotów | słabý | 2 | 3 | 2 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Koźmice Małe | dobry | 5 | 4 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Koźmice Wielkie | nieznacznie pogorszony | 4 | 4 | 3 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Lednica Górna | nieznacznie pogorszony | 4 | 4 | 3 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Mała Wieś | dobry | 5 | 5 | 2 | 2 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Mietniów | nieznacznie pogorszony | 4 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Pawlikowice | dobry | 5 | 5 | 4 | 4 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Podstolice | dobry | 5 | 5 | 4 | 2 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Id: 4778AA8F-4693-4F68-AB67-5BAF9AAB9A49. Podpisany | Gmina | Stan | Liczba | Stan | Liczba | Stan | Liczba | Stan | Liczba | Stan | Liczba | Stan | Liczba | Stan | Liczba | |---------------|------|--------|------|--------|------|--------|------|--------|------|--------|------|--------|------|--------| | Raciborsko | dobry| 5 | dobry| 5 | ograniczony| 1 | 0,00 | 0,00 | 0,32 | 0,05 | 17 | 29% | 0,82 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Rożnowa | nieznacznie pogorszony| 4 | nieznacznie pogorszony| 4 | dobry| 5 | niski| 4 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,08 | 16 | 41% | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Siercza | nieznacznie pogorszony| 4 | nieznacznie pogorszony| 4 | pogorszony| 3 | ograniczony| 1 | 0,00 | 0,00 | 0,32 | 0,06 | 13 | 39% | 0,00 | 1,36 | 0,20 | 0,00 | | Strumiany | pogorszony| 3 | pogorszony| 3 | pogorszony| 3 | zwiększony| 2 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,09 | 16 | 29% | 0,00 | 3,14 | 0,00 | 0,00 | | Sułków | nieznacznie pogorszony| 4 | dobry| 5 | pogorszony| 3 | ograniczony| 1 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,07 | 14 | 36% | 0,77 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Sygneczów | dobry| 5 | nieznacznie pogorszony| 4 | ży| 1 | niski| 4 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,06 | 13 | 33% | 1,38 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Słedziejowice | pogorszony| 3 | pogorszony| 4 | słaby| 2 | zwiększony| 2 | 0,00 | 0,00 | 0,91 | 0,07 | 14 | 35% | 0,57 | 1,71 | 0,00 | 0,00 | | Węgrzce Wielkie| pogorszony| 3 | pogorszony| 3 | słaby| 2 | wysoki| 1 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,12 | 17 | 32% | 0,47 | 0,00 | 0,14 | 0,00 | | Zabawa | nieznacznie pogorszony| 4 | pogorszony| 3 | słaby| 2 | wysoki| 1 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,06 | 15 | 37% | 0,99 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Średnia dla gminy | pogorszony| 3 | pogorszony| 3 | pogorszony| 3 | zwiększony| 2 | 0,00 | 0,05 | 0,63 | 0,07 | 15 | 36% | 0,33 | 0,55 | 0,52 | 0,00 | Źródło: opracowanie własne | Jednostka | Sfera środowiskowa | Sfera techniczna | Sfera gospodarcza | Sfera przestrzenno-funkcjonalna | |-----------|--------------------|------------------|-------------------|---------------------------------| | | Stan jakości powietrza | Stan jakości wód | Stan jakości gleb | Zagrożenie hałasem | Liczba obiektów zawierających zabiegi będących we władaniu JST w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Liczba obiektów zawierających zabiegi należących do firm i przedsiębiorstw w przeliczeniu na 100 mieszkańców | Liczba zabytków na 100 ha | Liczba przedsiębiorców na 100 mieszkańców | Liczba przedsiębiorstw aktywnych na 100 mieszkańców | Liczba wyrejestrowanych przedsiębiorstw do zarejestrowanych ogółem | Liczba obiektów kultury na 1000 mieszkańców | Liczba przedszkoli na 100 mieszkańców | Liczba mieszkań socjalnych w przeliczeniu na liczbę mieszkańców | | Lekarka 2 | 0,33 | 0,50 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,20 | 0,04 | 0,88 | 0,86 | 0,48 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | 6,79 | | Lekarka | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,04 | 0,00 | 0,76 | 0,73 | 0,43 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | 6,34 | | Kolonia | 0,67 | 0,75 | 0,75 | 0,67 | 0,00 | 0,39 | 0,00 | 0,73 | 0,77 | 0,98 | 1,00 | 1,00 | 0,16 | 7,87 | | Bogucice | 0,67 | 0,75 | 0,75 | 0,67 | 0,00 | 0,06 | 0,00 | 0,85 | 0,89 | 0,46 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | 7,08 | | Na Moźdzynach | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,31 | 0,00 | 0,92 | 0,95 | 0,76 | 1,00 | 1,00 | 0,74 | 6,98 | | Podlesie | 0,00 | 0,50 | 0,50 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,84 | 0,86 | 0,46 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | 5,15 | | Lednica Górna (miejska) | 0,00 | 0,00 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,77 | 0,79 | 0,47 | 1,00 | 0,14 | 0,00 | 4,35 | | Lednica Dolna | 0,33 | 0,00 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,76 | 0,80 | 0,73 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | 5,80 | | Glinki | 0,33 | 1,00 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,77 | 1,00 | 0,62 | 0,93 | 0,80 | 0,00 | 6,58 | | Grabówki (miejska) | 0,67 | 0,00 | 0,25 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1,00 | 0,83 | 0,79 | 1,00 | 0,79 | 0,03 | 6,02 | | Stare Drogi | 0,67 | 0,25 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,03 | 0,86 | 0,56 | 0,76 | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 7,35 | | Osiedle Przyszłość i Kościuszki | 1,00 | 0,50 | 0,75 | 0,67 | 0,41 | 0,10 | 0,11 | 0,78 | 0,75 | 0,72 | 0,92 | 1,00 | 0,39 | 8,10 | | Psia góra | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,79 | 0,77 | 0,25 | 1,00 | 0,62 | 0,36 | 6,15 | | Centrum 2 | 1,00 | 1,00 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,77 | 0,25 | 0,00 | 0,67 | 0,00 | 0,26 | 0,60 | 6,27 | | Klasno | 0,67 | 1,00 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,37 | 0,43 | 0,19 | 0,49 | 0,70 | 1,00 | 0,95 | 7,46 | | Osiedle Sienkiewicza | 1,00 | 1,00 | 0,75 | 1,00 | 0,00 | 0,02 | 0,09 | 0,87 | 0,96 | 0,25 | 1,00 | 0,82 | 0,08 | 7,80 | | Łysa Góra | 0,67 | 0,50 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,74 | 0,80 | 0,83 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 4,79 | Wskaźnik syntetyczny dla pozostałych sfer (poza społeczną): 6,79 | Location | 1,00 | 0,75 | 0,75 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1,00 | 0,00 | 0,20 | 0,39 | 0,33 | 0,60 | 0,11 | 6,31 | |-------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Centrum - Rynek | 1,00 | | | | | | | | | | | | | | | | Klasno 2 | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,81 | 0,79 | 0,60 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | 6,87 | | Boża Wola | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,04 | 0,87 | 0,99 | 0,32 | 1,00 | 1,00 | 0,09 | | 6,94 | | Kosztuka | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,82 | 0,84 | 0,40 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 6,39 | | Brzegi | 0,33 | 0,50 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,79 | 0,71 | 0,71 | 1,00 | 1,00 | 0,08 | | | 6,65 | | Byszycze | 0,33 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,94 | 0,75 | 0,79 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 5,07 | | Chorągwica | 0,00 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,93 | 0,89 | 0,31 | 0,84 | 1,00 | 0,00 | | | 4,20 | | Czarnochowice | 0,67 | 0,25 | 0,75 | 1,00 | 0,00 | 0,06 | 0,89 | 0,92 | 0,43 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 6,94 | | Dobranowice | 0,00 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,42 | 0,94 | 0,77 | 0,65 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 5,04 | | Golkowice | 0,00 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,91 | 0,91 | 0,52 | 1,00 | 0,88 | 0,00 | | | 4,45 | | Gorzków | 0,00 | 0,25 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,09 | 0,89 | 0,83 | 0,61 | 1,00 | 0,78 | 0,00 | | | 5,45 | | Grabie | 0,33 | 0,00 | 0,50 | 0,00 | 1,00 | 0,00 | 0,92 | 0,74 | 0,70 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 6,21 | | Grabówki | 0,33 | 0,00 | 0,25 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,86 | 0,88 | 0,55 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 5,86 | | Grajów | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,10 | 0,96 | 0,82 | 0,52 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 4,40 | | Jankówka | 0,33 | 0,00 | 0,25 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,98 | 0,78 | 0,61 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 5,96 | | Janowice | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,95 | 0,90 | 0,46 | 0,88 | 1,00 | 0,00 | | | 4,83 | | Kokotów | 1,00 | 0,50 | 0,75 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,89 | 0,85 | 0,54 | 0,93 | 0,90 | 0,00 | | | 7,34 | | Koźmice Małe | 0,00 | 0,25 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,91 | 0,89 | 0,62 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 4,90 | | Koźmice Wielkie | 0,33 | 0,25 | 0,50 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,93 | 0,87 | 0,44 | 0,94 | 0,91 | 0,00 | | | 5,17 | | Lednica Górna | 0,33 | 0,25 | 0,25 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,87 | 0,87 | 0,51 | 0,90 | 1,00 | 0,00 | | | 5,96 | | Mała Wieś | 0,00 | 0,00 | 0,75 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,92 | 0,91 | 0,54 | 1,00 | 0,76 | 0,00 | | | 5,52 | | Mietniów | 0,33 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,92 | 0,88 | 0,41 | 0,87 | 0,80 | 0,00 | | | 4,44 | | Pawlikowice | 0,00 | 0,00 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,94 | 0,92 | 0,33 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 4,41 | | Podstolice | 0,00 | 0,00 | 0,25 | 0,67 | 0,00 | 0,17 | 0,95 | 0,94 | 0,35 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 5,30 | | Raciborsko | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,94 | 0,80 | 0,80 | 0,88 | 1,00 | 0,00 | | | 5,41 | | Rożnowa | 0,33 | 0,25 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,84 | 0,83 | 0,39 | 1,00 | 1,00 | 0,00 | | | 4,64 | | Siercza | 0,33 | 0,25 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,89 | 0,89 | 0,47 | 1,00 | 0,70 | 0,02 | | | 6,05 | | Strumiany | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,78 | 0,82 | 0,78 | 1,00 | 0,31 | 0,00 | | | 6,03 | | Sułków | 0,33 | 0,00 | 0,50 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,85 | 0,87 | 0,57 | 0,89 | 1,00 | 0,00 | | | 5,99 | | Sygneczów | 0,00 | 0,25 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,90 | 0,88 | 0,66 | 0,80 | 1,00 | 0,00 | | | 5,47 | | Gmina | 0,67 | 0,25 | 0,75 | 0,67 | 0,00 | 0,00 | 0,01 | 0,87 | 0,86 | 0,59 | 0,92 | 0,63 | 0,00 | 6,20 | |----------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------| | Słedziejowice | | | | | | | | | | | | | | | | Węgrzce Wielkie| | | | | | | | | | | | | | | | Zabawa | 0,33 | 0,50 | 0,75 | 1,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,88 | 0,84 | 0,52 | 0,85 | 1,00 | 0,00 | 7,03 | | Średnia dla gminy | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,03 | 0,04 | 0,01 | 0,85 | 0,84 | 0,54 | 0,95 | 0,88 | 0,06 | 6,66 | **Średnia dla gminy** | 0,67 | 0,50 | 0,50 | 0,67 | 0,03 | 0,04 | 0,01 | 0,85 | 0,84 | 0,54 | 0,95 | 0,88 | 0,06 | 6,53 | **Źródło:** opracowanie własne Uzasadnienie do Uchwały Nr XXXIV/426/2017 Rady Miejskiej w Wieliczce z dnia 27 kwietnia 2017 r. Zgodnie z art. 14 ust. 2 Ustawy o rewitalizacji, dla wyznaczonego na terenie miasta Wieliczka obszaru rewitalizacji sporządzony został Gminny Program Rewitalizacji. Program został opracowany zgodnie z założeniami Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji, (Dz.U. 2015 poz. 1777) oraz Wytycznymi Ministra Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 z dnia 2 sierpnia 2016 r. Zakłada on realizację szeregu przedsięwzięć rewitalizacyjnych, mających przyczynić się do rozwiązania kluczowych problemów z obszaru zagadnień społecznych, gospodarczych, środowiskowymi, przestrzенно-funkcjonalnymi i technicznymi oraz w konsekwencji wpłynąć na poprawę jakości życia mieszkańców. W wyniku uwag zgłoszonych przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego do Gminnego Programu Rewitalizacji Miasta Wieliczka na lata 2016-2023 zasadne stało się ich wprowadzenie do programu by mógł on zostać pozytywnie zaopiniowany. Uwagi dotyczyły w głównej mierze niewystarczającego uzasadnienia wyboru obszaru rewitalizacji, w związku z powyższym podjęto kroki mające na celu wzmocnienie delimitacji obszaru. Zebrano dodatkowe dane statystyczne, które potwierdzają, iż wskazane podobszary charakteryzują się występowaniem zjawisk kryzysowych. Dodatkowo Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego zwrócił uwagę, że diagnoza podobszarów skupia się na "drobnych znamionach patologii", a nie na poważnych problemach społecznych. W związku z czym diagnoza podobszarów (rozdział 3) została skrócona, ale skupiono się w niej na opisie najważniejszych zagadnień i występujących problemów społecznych. Na bazie wprowadzonych poprawek skorygowano cały Gminny Program Rewitalizacji miasta Wieliczka na lata 2016-2023. Wobec powyższego należało zmienić omawianą uchwałę. Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Wieliczce Alojzy Brożek

a13f76cf-9349-4e15-b41f-29dd844dd368

finepdfs

2.138672

CC-MAIN-2023-40

https://www.wieliczka.eu/files/files/Gminny%20Program%20Rewitalizacji%20miasta%20Wieliczka%20na%20lata%202016-2023.pdf

2023-09-29T16:35:54+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510520.98/warc/CC-MAIN-20230929154432-20230929184432-00174.warc.gz

1,150,530,851

0.999808

0.999965

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...

pol_Latn

{}

true

[ 969, 1061, 1189, 4095, 5249, 7650, 10686, 13548, 16965, 20626, 20887, 22224, 22379, 25625, 28013, 29029, 30854, 32403, 33003, 33934, 37324, 39625, 40909, 44104, 44903, 48576, 51185, 54295, 58258, 60398, 62393, 65275, 67834, 70200, 71572, 71776, ...

1

0

Protokół nr 7/2017 z Posiedzenia Rady Stowarzyszenia LGD „Cieszyńska Kraina” z dnia 12 grudnia 2017r. 1. W dniu 12 grudnia 2017r., odbyło się posiedzenie Rady LGD „Cieszyńska Kraina” w celu dokonania autokontroli w ramach złożonego protestu z naboru nr CK.RP.pt.02/2017. 2. Program posiedzenia: a. Powitanie członków Rady, stwierdzenie prawomocności obrad. b. Przedstawienie i przyjęcie porządku obrad. c. Wybór sekretarza posiedzenia Rady. d. Ocena wg. lokalnych kryteriów wyboru dla wniosku nr CK.RP.pt.02/2017-W01. e. Podjęcie uchwał w sprawie wybrania/niewybrania do dofinansowania operacji oraz ustalenie kwoty pomocy. f. Sporządzenie list operacji wybranych i nie wybranych do dofinansowania. g. Dyskusja. h. Wolne głosy i wnioski. i. Zamknięcie obrad. W posiedzeniu wzięli udział członkowie Rady wg listy obecności stanowiącej załączniki do niniejszego protokołu. Z głosem doradczym: Pan Jerzy Szalbot - Prezes Zarządu, Dominika Tyrna – Dyrektor Biura. Przebieg posiedzenia Rady: Ad. a) Przewodniczący Rady Pan Włodzimierz Chmielewski powitał Członków Rady oraz na podstawie listy obecności stwierdził prawomocność obrad. Ad. b) Przewodniczący przedstawił porządek obrad, który został przyjęty w głosowaniu jednogłośnie. Ad. c) Następnie Przewodniczący poprosił o zgłaszanie kandydatur na funkcję sekretarza posiedzenia. W odpowiedzi Pani Cecylia Skowron zgłosiła swoją kandydaturę na sekretarza posiedzenia. Z braku innych kandydatur Przewodniczący Rady poddał kandydaturę pod głosowanie. Członkowie Rady w głosowaniu jednogłośnie wybrali Panią Cecylię Skowron na sekretarza posiedzenia. Ad. d) Przewodniczący poinformował Członków Rady, iż w wyznaczonym terminie do biura LGD wpłynął 1 protest, który spełnia wymogi formalne. Przed przystąpieniem Członków Rady do głosowania w sprawie podjęcia decyzji o uznaniu złożonego protestu za uzasadniony w stosunku do liczby otrzymanych punktów według lokalnych kryteriów wyboru Przewodniczący przypomniał Członkom Rady o konieczności wyłączania się z oceny osób, co do których zachodzi podejrzenie stronniczej oceny wniosków. Następnie przewodniczący poinformował, iż każdorazowo będzie weryfikował: - złożenie przez członków Rady deklaracji bezstronności i poufności lub deklaracji dobrowolnego wyłączania się członka Rady z oceny projektu z uwagi na zaistnienie konfliktu interesów; w uzasadnionych przypadkach, po przedstawieniu realnych przesłanek, rzetelnie uzasadniających istnienie potencjalnego konfliktu interesów, w drodze głosowania Rada ma możliwość wyłączenia członka Rady z udziału w wyborze operacji; członek Rady, który wyłączył się lub został wyłączony z wyboru operacji opuszcza pomieszczenie, w którym odbywa się posiedzenia Rady na czas głosowania nad wyborem operacji, ✓ istnienie parytetu gwarantującego, że co najmniej 50% głosów podczas dokonywania wyboru wniosków do dofinansowania, pochodzi od członków, którzy nie są przedstawicielami sektora publicznego, ✓ istnienie parytetu gwarantującego, że władze publiczne, ani żadna pojedyncza grupa interesu, nie mogą mieć więcej niż 49% praw głosu w podejmowaniu decyzji przez organ decyzyjny. W tym momencie rozpoczęła pracę Komisja powołana w celu czuwania nad prawidłowym przebiegiem procesu oceny i wyboru, poprawności dokumentacji, zgodności formalnej. W skład komisji weszli: Przewodniczący Rady, Sekretarz Rady, Prezes LGD oraz Dyrektor biura. Po analizie deklaracji poufności i bezstronności Przewodniczący stwierdził, iż z rozpatrywania protestu nie stwierdzono wyłączeń. Po dokonaniu analizy złożonego protestu Członkowie Rady zdecydowali, iż wcześniej podjęta decyzja (z posiedzenia w dniu 23.11.2017r.), zostanie podtrzymana w całości. W związku z powyższym Przewodniczący posiedzenia przeprowadził głosowanie poprzez podniesienie ręki czy Członkowie Rady zgadzają się ze wskazanymi zarzutami. Członkowie Rady jednogłośnie w głosowaniu nie zgodziли się z zarzutami w stosunku do złożonego protestu. Żaden z Członków Rady obecnych przy ocenie wniosku w dniu 23.11.2017 nie zmienił swojej oceny. Nie obecny na posiedzeniu 23.11.2017r., jeden Członek Rady dokonał swojej oceny wniosku na aktualnym posiedzeniu przyznając ww. operacji 10 pkt., co nie stanowi odmiennej decyzji od pozostałych Członków Rady. Wynik oceny wniosku dla którego został złożony protest pozostał bez zmian. Rada na podstawie obowiązujących dokumentów i wytycznych oraz stanu faktycznego dotyczącego zaskarżonej operacji sformułowała swoje stanowisko/wyjaśnienia do złożonego protestu, które stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Ad. e) W związku z podjętą decyzją o podtrzymaniu decyzji Rady w całości z dnia 23.11.2017r., nie podjęto uchwały zmieniającej dla zaskarżonej operacji. Ad. f) W związku z podjętą decyzją o podtrzymaniu decyzji Rady w całości z dnia 23.11.2017r., nie zmieniono listy operacji wybranych i niewybranych. Ad. g) W punkcie dotyczącym dyskusji nikt nie zabrał głosu. Ad. h) W punkcie dotyczącym możliwości zgłaszania wolnych wniosków nikt nie zabrał głosu. Ad. i,) Kończąc posiedzenie Przewodniczący podziękował wszystkim Członkom Rady za udział oraz pracę. - Pan Antoni Byrdy, Janusz Żydek, Józef Polok, oraz Pan Mirosław Bator poinformowali biuro LGD o nieobecności na posiedzeniu Rady. - Kolejny termin posiedzenia nie został ustalony. Łączna ilość załączników do protokołu: 5 sztuk. PRZEWODNICZĄCY RADY Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "Cieszyńska Kraina" WŁODZIMIERZ CHMIELEWSKI Przewodniczący Rady SEKRETARZ RADY Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "Cieszyńska Kraina" Cecylia Skowron Sekretarz Rady Sekretarz posiedzenia 2

<urn:uuid:96944583-29ba-4f10-a466-bcba173293f4>

finepdfs

1.299805

CC-MAIN-2018-47

https://www.cieszynskakraina.pl/media/upload/18/02/06/10/2QE1/protokol-72017.pdf

2018-11-18T21:47:44Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039744649.77/warc/CC-MAIN-20181118201101-20181118223101-00483.warc.gz

824,943,974

0.999995

0.999996

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2585, 5630 ]

2

4

UCHWAŁA NR 219/XXII/17 RADY POWIATU NOWOSĄDECKIEGO z dnia 24 marca 2017 r. w sprawie zmiany Statutu Powiatu Nowosądeckiego Na podstawie art. 12 pkt 1 oraz art. 32 ust. 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 814 z późn. zm.) oraz art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłoszeniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 296) Rada Powiatu Nowosądeckiego uchwala, co następuje: § 1. W Statucie Powiatu Nowosądeckiego przyjętym uchwałą Nr 265/XXII/13 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Statutu Powiatu Nowosądeckiego zmienionego uchwałą Nr 63/VIII/15 z dnia 22 maja 2015 r. w sprawie zmiany Statutu Powiatu Nowosądeckiego oraz uchwały Nr 197/XX/16 z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr 265/XXII/13 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Statutu Powiatu Nowosądeckiego, wprowadza się w Statucie Powiatu Nowosądeckiego następujące zmiany: 1. w § 2 dodaje się: 1) pkt 20 o treści: „20. Portal Radnego – internetowa platforma zawierająca odwzorowane cyfrowo dokumenty przeznaczone dla Radnych.". 2) pkt 21 o treści: „21. System Głosowań i Debat – elektroniczny system zarządzania obradami Sesji służący do zarządzania debatą oraz głosowaniami wraz z ich wizualizacją.". 2. dodaje się § 2a o brzmieniu: „§ 2a. ust. 1 W celu usprawnienia pracy Rady za pośrednictwem Portalu Radnego udostępnia się materiały i zaproszenia na posiedzenia Sesji i Komisji Rady. ust. 2 W celu usprawnienia pracy Rady podczas Sesji, potwierdzenia obecności, kolejności zabierania głosu w trakcie dyskusji, obecności na głosowaniu, quorum, głosowania, ustalenia wyniku głosowania oraz innych czynności dokonuje się za pośrednictwem Systemu Głosowań i Debat. ust. 3 W przypadku awarii systemów, o których mowa wyżej, zastosowanie mają pozostałe przepisy niniejszego Statutu. ust. 4 Radni potwierdzają swoją obecność na Sesji poprzez złożenie podpisu na liście obecności oraz poprzez zalogowanie swojej karty magnetycznej w czytniku System Głosowań i Debat. ust. 5 Materiały z obrad Sesji wygenerowane przez System Głosowań i Debat stanowią załączniki do protokołu z posiedzeń Rady.". 3. w § 71 dodaje się ust. 4 o treści: „4. Możliwość transmisji internetowej obrad Rady". 4. w § 87 w ust. 1 pkt 4) otrzymuje brzmienie: „4) dostarcza członkom Zarządu materiały dotyczące projektowanych punktów porządku obrad za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Informacyjnej Zarządu.". 5. Załącznik Nr 3 do Statutu otrzymuje brzmienie jak Załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1 § 2. Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. § 3. Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Powiatu Nowosądeckiego. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Wiceprzewodniczący Rady Powiatu Nowosądeckiego Józef Świgut Strona 2 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr 219/XXII/17 Rady Powiatu Nowosądeckiego z dnia 24 marca 2017 r. Załącznik Nr 3 do Statutu Powiatu Nowosądeckiego Wykaz jednostek organizacyjnych powiatu 1. Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu. 2. Powiatowy Zarząd Dróg w Nowym Sączu. 3. Powiatowy Urząd Pracy dla Powiatu Nowosądeckiego. 4. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Szpital im. dr J. Dietla w Krynicy-Zdroju. 5. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Sądeckie Pogotowie Ratunkowe w Nowym Sączu. 6. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nowym Sączu. 7. Dom Pomocy Społecznej w Muszynie. 8. Powiatowy Ośrodek Wsparcia dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi w Muszynie. 9. Dom Pomocy Społecznej w Zbyszycach. 10. Powiatowy Ośrodek Wsparcia dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi w Zbyszycach. 11. Dom Pomocy Społecznej w Klęczanach. 12. Placówka Opiekuńczo - Wychowawcza - Dom Dziecka w Klęczanach. 13. Liceum Ogólnokształcące im. Artura Grottgera w Grybowie. 14. Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej – Curie w Starym Sączu. 15. Powiatowy Zespół Szkół w Muszynie. 16. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Jana Pawła II w Krynicy-Zdroju. 17. Zespół Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica w Grybowie. 18. Zespół Szkół im. Władysława Orkana w Marcinkowicach. 19. Zespół Szkół im. Św. Kingi w Łącku. 20. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Władysława Stanisława Reymonta w Tęgoborzy. 21. Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury w Starym Sączu. 22. Zespół Szkół i Placówek w Piwnicznej-Zdroju. 23. Internat Międzyszkolny w Starym Sączu. 24. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Ks. Prof. Józefa Tischnera w Starym Sączu. 25. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Wincentego Witosa w Nawojowej. 26. Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Nowym Sączu. 27. Powiatowy Zakład Aktywności Zawodowej w Nawojowej. 28. Powiatowe Centrum Usług Wspólnych w Starym Sączu. Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1 Uzasadnienie Wprowadzenie do użytkowania podczas Sesji Rady Powiatu Nowosądeckiego elektronicznego systemu zarządzania debatą i prowadzenia głosowań oraz platformy internetowej Portal Radnego, wymaga odpowiedniego dostosowania przepisów Statutu Powiatu Nowosądeckiego. W związku z powyższym niezbędne jest wprowadzenie zasad użycia w/w rozwiązań. Przyjęte regulacje mają na celu usprawnienie procedowania na Sesji Rady Powiatu Nowosądeckiego z uwzględnieniem wizualizacji zasad prowadzenia debaty oraz głosowań. Dokonano aktualizacji wykazu jednostek organizacyjnych powiatu (Załącznik Nr 3 do Statutu Powiatu Nowosądeckiego), w związku z likwidacją z dniem 28 lutego 2017 r. powiatowej jednostki organizacyjnej „Powiatowe Centrum Funduszy Europejskich w Nowym Sączu". Id: 1A6904C7-F4BD-4B00-9D01-8EFA665CBE4A. Podpisany Strona 1

<urn:uuid:7b64b4ab-d912-4dcb-ae9e-9d3b186ee117>

finepdfs

1.125

CC-MAIN-2024-10

https://bip.nowosadecki.pl/download/Z2Z4L25vd3lzYWN6L3BsL2RlZmF1bHRfb3Bpc3kvMTc3LzYvMQ/uchwala_rpn_nr_219-17_-_p.pdf

2024-02-25T15:38:44+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474617.27/warc/CC-MAIN-20240225135334-20240225165334-00113.warc.gz

132,646,133

0.999151

0.999809

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2759, 3089, 5029, 5864 ]

1

SYLABUS PRZEDMIOTU Część B – NAUCZYCIELE AKADEMICCY Rok akademicki 2022/2023 | PROWADZĄCY (imię i nazwisko, stopień, tytuł) | Przemysław Kania, prof. uczelni, dr hab. | | | | | | | | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | STATUS PRZEDMIOTU (właściwie zakreślić) | kierunkowy/ogólny obowiązkowy/do wyboru | | | | | | | | | | | JĘZYK WYKŁADOWY | polski | | | | | | | | | | | ORGANIZACJA ZAJĘĆ SPOSÓB KSZTAŁCENIA (właściwie zaznaczyć) | x zajęcia prowadzone stacjonarnie x zajęcia prowadzone hybrydowo x zajęcia prowadzone w formie zdalnej - dodatkowe konsultacje x zajęcia prowadzone z wspierającym wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość w sytuacji pandemii. Decyzje i szczegółowe rozwiązania co do formy prowadzenia zajęć będą dostosowywane do właściwych rozporządzeń. W sytuacji zajęć prowadzonych on-line wykorzystujemy platformę Microsoft Teams ,która jest platformą służącą do komunikacji, łączącą funkcje prowadzenia wideokonferencji, połączeń głosowych, czatu, wirtualnej przestrzeni spotkań oraz udostępniania plików. MS Teams jest narzędziem wchodzącym w skład pakietu Microsoft Office 365. | | | | | | | | | | | ROK | I | | II | | III | | IV | | V | | | SEMESTR | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | | LICZBA PUNKTÓW ECTS | | | 4 | 4 | | | | | | | | LICZBA GODZIN KONTAKTOWYCH z udziałem nauczyciela, wynikających z planu studiów | | | 60 | 60 | | | | | | | | SZACUNKOWA ILOŚĆ GODZIN POZOSTAŁYCH - konsultacje oraz praca własna studenta | min. 3 godziny | | | | | | | | | | . . | SPOSÓB ZALICZENIA (zostawić właściwe) | EK - egzamin komisyjny, E - egzamin, ZN - zaliczenie notą, ZAL - zaliczenie bez noty E-EK – egzamin komisyjny z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-E – egzamin z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-ZN – zaliczenie notą z użyciem metod i technik kształcenia na odległość, E-ZAL – zaliczenie z użyciem metod i technik kształcenia na odległość | |---|---| | FORMA ZALICZENIA – metoda weryfikacji zakładanych dla przedmiotu efektów uczenia się - z uwzględnieniem sposobu organizacji zajęć (zostawić właściwe) zasady e-oceny | praca artystyczna w formie publicznej prezentacji, egzamin ustny, pisemna praca zaliczeniowa, zaliczenie ustne/kolokwium, wykonanie pracy zaliczeniowej, przygotowanie projektu, wykonanie określonej pracy praktycznej, prezentacja, przegląd, film, prezentacja internetowa w czasie rzeczywistym, inne | TREŚCI MERYTORYCZNE Treści merytoryczne dotyczą zarówno nauczania stacjonarnego jak i on-line Semestr I 1. Rozgrzewka i trening aktorski 2. Improwizacja na zadany temat oraz próba „grania poza tekstem" 3. Analiza materiału dramatycznego 4. Pozyskanie wiedzy o konstrukcji literackiej i dramaturgicznej wybranego tekstu. 5. Budowanie monologu wewnętrznego postaci 6. Określenie i nazwanie okoliczności zdarzenia scenicznego 7. Świadome zagospodarowanie przestrzeni i wykorzystanie rekwizytu. 8. Stawianie założeń i nauka budowania „konfliktu" na scenie. 9. Budowanie umiejętności czerpania z osobistych doświadczeń oraz umiejętne korzystanie z własnej osobowości. Semestr II 1. Kontynuowanie założeń programowych z semestru I 2. Analiza dramatu, charakterystyka postaci oraz realizowanych przez nie dialogów. 3. Próba świadomego budowania roli (postaci) i kreatywnego myślenia o niej. 4. Improwizacja na zadany temat oraz poszukiwanie różnych rozwiązań scenicznych. 5. „ABC życia scenicznego" tj. inwencja, impuls emocjonalny, budowanie monologu wewnętrznego, szukanie intencji, nawiązywanie dialogu i kontaktu z partnerem, ect. 6. Budowanie świadomości operowania werbalnymi i pozawerbalnymi środkami gry aktorskiej. 7. Świadome wykorzystanie rekwizytu i właściwe dobranie kostiumu. 8. Szukanie i budowanie w czasie zajęć sytuacji scenicznych, wykorzystanie przestrzeni scenicznej oraz własnego ciała. 9. Kształtowanie umiejętności wielokrotnego powtarzania efektów pracy poprzez pamięć emocjonalną. 10. Praca nad „efektem świeżości" - byciem tu i teraz oraz określanie okoliczności zdarzenia scenicznego, które stanowią podstawę działania. . . ZAKŁADANE DLA PRZEDMIOTU EFEKTY UCZENIA SIĘ odnoszące się do efektów modułowych (część A sylabusa) i kierunkowych i . KA_W08 ma orientację w zakresie problematyki związanej z technologiami stosowanymi w teatrze i f i i lmie (w P7U_W P7S_WG KA_U10 posiada umiejętność mówienia wierszem opartą na znajomości wszystkich elementów formalnych konstruujących wiersz (wiersz sylabiczny, numeryczny, sylabotonika P7U_U P7S_UW P7S_UU i tonika wiersza, wiersz wolny, nieregularny, wiersz współczesny); emocjonalne elementy interpretacji i | KA_U11 | posiada umiejętności w zakresie plastyki ruchu oraz świadomość ciała w przestrzeni jako nośnika emocji | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | |---|---|---|---| | KA_U12 | posiada umiejętność samodzielnej analizy tekstu literackiego oraz wytwarzania i zapamiętywania określonych stanów emocjonalnych poprzez logiczne i konsekwentne działanie słowem i ekspresją ciała | P7U_U | P7S_UW P7S_WK P7S_UU | | KA_U13 | posiada umiejętność wykonania indywidualnej lub zbiorowej formy wokalnej | P7U_U | P7S_UW | | KA_U14 | posiada umiejętność słuchowej interpretacji zjawisk dźwiękowych, zna podstawy ich zapisu, rozróżnia dyktaty melodyjno-rytmiczne, dokonuje analizy przebiegu harmonicznego | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | | KA_U15 | zna techniki warsztatowe, umożliwiające ciągły rozwój poprzez samodzielną pracę; przez dalsze indywidualne studia powinien/powinna rozwijać nabyte umiejętności służące tworzeniu, realizowaniu i wyrażaniu własnych koncepcji artystycznych | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | | W zakresie umiejętności werbalnych | | | | | KA_U16 | posiada umiejętność świadomego posługiwania się aparatem mowy w każdej przestrzeni przeznaczonej do realizacji dzieła artystycznego, świadomego posługiwania się oddechem w budowaniu frazy, wrażliwość na rozszerzenie przestrzeni dźwiękowej dla wzbogacenia intonacji, elastyczności w posługiwaniu się środkami ekspresji, barwy, tempa, rytmu i dynamiki (harmonijne łączenie mowy z innymi środkami ekspresji aktorskiej) | P7U_U | P7S_UW | | KA_U17 | posiada umiejętności tworzenia rozbudowanych prezentacji słownych w formie ustnej i pisemnej na tematy związane z ich specjalnością, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych i różnych źródeł | P7U_U | P7S_UK | | KA_U18 | potrafi formułować i testować hipotezy związane z prostymi problemami badawczymi w dziedzinie sztuki | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | | KA_U19 | potrafi komunikować się na tematy specjalistyczne ze zróżnicowanymi kręgami odbiorców | P7U_U | P7S_UK | | KA_U20 | potrafi dyskutować na temat specjalistycznych zagadnień sztuk filmowych i teatralnych oraz prowadzić debatę w zróżnicowanym środowisku z zachowaniem szacunku dla wzajemnych poglądów | P7U_U | P7S_UK P7S_UW P7S_KO | | KA_U21 | posługuje się językiem obcym na poziomie B2+ Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego oraz specjalistyczną terminologią | P7U_U | P7S_UK P7S_UW P7S_UU | i. . | W zakresie publicznych prezentacji | | | | |---|---|---|---| | KA_U22 | przyswoił/przyswoiła sobie formy zachowań związane z występami publicznymi podchodząc do nich w sposób wysoce odpowiedzialny, wykazuje umiejętność nawiązania kontaktu z publicznością | P7U_U | P7S_UK P7S_UO | | W zakresie umiejętności improwizacyjnych | | | | | KA_U23 | posiada umiejętności odejścia od zapisanego tekstu dramatu/scenariusza/partytury działań w drodze improwizacji na rzecz tworzenia własnych form wyrazu | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | i | W zakresie umiejętności improwizacyjnych | | | | |---|---|---|---| | KA_U23 | posiada umiejętności odejścia od zapisanego tekstu dramatu/scenariusza/partytury działań w drodze improwizacji na rzecz tworzenia własnych form wyrazu | P7U_U | P7S_UW P7S_UU | | KOMPETENCJE SPOŁECZNE: absolwent/absolwentka jest gotów/gotowa do | | | | | W zakresie niezależności | | | | | KA_K01 | kompetentnego, samodzielnego i świadomego wykorzystania zdobytej wiedzy (także pochodzącej od ekspertów) w obrębie kierunku oraz w ramach innych działań kulturotwórczych, także w warunkach ograniczonego dostępu do potrzebnych informacji | P7U_K | P7S_KR P7S_KO | | KA_K02 | inicjowania działań artystycznych oraz podejmowania projektów o charakterze interdyscyplinarnym we współpracy z przedstawicielami innych dziedzin sztuki i nauki | P7U_K | P7S_KO P7S_KR | | KA_K03 | świadomego i odpowiedzialnego przewodniczenia różnorodnym działaniom zespołowym w obrębie sztuk teatralnych i filmowych | P7U_K | P7S_KK P7S_KO P7S_KR | | KA_K04 | świadomego zaplanowania swojej ścieżki kariery zawodowej w oparciu o zdobyte na studiach umiejętności i wiedzę, z wykorzystaniem wiedzy zdobytej w procesie ustawicznego samokształcenia | P7U_U | PS7_KR PS7_UU | | KA_K05 | prowadzenia negocjacji i koordynowania organizacji przedsięwzięcia także w roli lidera/liderki | P7U_U | PS7_KR P7S_UO | | KA_K06 | ciągłego rozwoju poprzez samodzielną pracę oraz inspirowania i organizowania procesu doskonalenia umiejętności warsztatowych innych osób | P7U_U | PS7_KR P7S_UU P7S_KK P7S_KO | | KA_K07 | formułowania krytycznej oceny własnych działań twórczych i artystycznych oraz poddania takiej ocenie przedsięwzięć z zakresu kultury i sztuki | P7U_K | P7S_KK | | W zakresie uwarunkowań psychologicznych | | | | | KA_K08 | wykorzystywania mechanizmów psychologicznych wspomagających jego/jej działania w obrębie twórczości własnej i bezpiecznego funkcjonowania na współczesnym rynku pracy | P7U_K | P7S_KK P7S_KO | l | KA_K09 | funkcjonowania w społeczeństwie w zakresie wykonywania własnych działań artystycznych i swobodnego komunikowania się w rzeczywistości zawodowej aktora/aktorki | P7U_K | |---|---|---| | KA_K10 | prezentowania skomplikowanych i specjalistycznych zadań i treści w przystępnej formie, w sposób zrozumiały dla osób niemających doświadczenia w pracy nad projektami artystycznymi, w tym z zastosowaniem technologii informacyjnych | P7U_K | | KA_K11 | podejmowania refleksji na temat społecznych, naukowych i etycznych aspektów związanych z własną pracą i etosem zawodu | P7U_K | ______________________________________________ __________________________________________ Podpis pedagoga Podpis dziekana.

<urn:uuid:947d2117-73c5-4b8c-9595-88990bf0138b>

finepdfs

3.457031

CC-MAIN-2023-14

http://www.ast.bytom.pl/wp-content/uploads/sites/4/2022/09/Sceny-wierszem-Sylabus-B-dr-hab.-Przemysalw-Kania.pdf

2023-03-20T19:46:10+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296943555.25/warc/CC-MAIN-20230320175948-20230320205948-00217.warc.gz

66,255,698

0.999374

0.999901

[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1588, 2488, 4154, 4276, 4406, 7065, 9584, 10298 ]

1

0

I Blok [15/1/2 ECTS] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 03-05-2018, 23:25:59 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Blok [15/1/2 ECTS] B2 Wydział Nauk o Ziemi Wydział/Instytut/Katedra PLAN STUDIÓW DRUGIEGO STOPNIA STUDIA STACJONARNE Profil kształcenia : ogólnoakademicki kierunek: geografia specjalność: zintegrowane zarządzanie środowiskiem nauczycielska geozagrożenia gospodarka przestrzenna marketing miejsc specjalizacja: brak Zatwierdzony Uchwałą nr 100/2016/2017 Rady Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 30 marca 2017 r. Obowiązuje dla cyklu od roku akademickiego 2017/2018 WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-Geoz WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-GP WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-MM WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-N WNoZ-Geogr-O-II-S-17/18Z-ZZŚ w 0 0 Strona 1 z 12 IV sem. i 0 0 PK 0 Liczba godzin Kod Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot prze GR Blok obieralny SN SN- w 0 0 0 Stat. przedmiotu Blok [15/1/2 ECTS] 11 12 13 14 15 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Razem OGÓLNOUCZELNIANE PR Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. II 1 2 3 Razem PODSTAWOWE III 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 03-05-2018, 23:25:59 IV sem. i 0 0 0 25 15 15 PK 0 0 0 4 2 14 15 Blok [15/1/2 ECTS] 16 17 Razem Blok [15/1/2 ECTS] Blok [15/1/2 ECTS] B1 18 19 Razem Blok [15/1/2 ECTS] B1 Blok [30/1/3 ECTS] 20 Razem Blok [30/1/3 ECTS] Blok [30/1/3 ECTS] B1 21 Razem Blok [30/1/3 ECTS] B1 Blok [30/1/2 ECTS] 22 Razem Blok [30/1/2 ECTS] Blok [30/1/2 ECTS] B1 23 Razem Blok [30/1/2 ECTS] B1 Blok [30/1/12 ECTS] 24 Razem Blok [30/1/12 ECTS] Blok [30/1/4 ECTS] Kod SN- Liczba godzin Stat. Godziny zajęć, w tym: I rok II rok przedmiotu Przedmiot Blok obieralny SN GR prze IV sem. i 15 15 0 0 0 0 0 0 30 30 PK 3 2 0 0 0 0 0 0 12 12 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot prze GR Liczba godzin Kod Stat. przedmiotu Blok obieralny SN SN- 25 Razem Blok [30/1/4 ECTS] Razem KIERUNKOWE Razem INNE DO ZALICZENIA Łącznie (I+II+III+V) VI VI1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Razem geozagrożenia VI2 1 2 3 4 5 6 PR Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. V 1 IV sem. i 30 30 145 0 145 0 145 PK 4 4 30 0 30 0 30 8 9 10 11 VI3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Razem marketing miejsc VI4 1 2 3 4 Kod 03-05-2018, 23:25:59 SN- Liczba godzin Stat. w 0 0 0 0 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot Blok obieralny SN GR prze IV sem. i 0 145 0 145 PK 0 30 0 30 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Razem nauczycielska VI5 1 2 3 4 5 6 7 03-05-2018, 23:25:59 Godziny zajęć, w tym: I rok II rok Przedmiot Liczba godzin Kod Stat. przedmiotu PR SN- dm. prze GR Blok obieralny SN w 0 0 Inne formy zajęć I sem. II sem. III sem. IV sem. i 0 145 PK 0 0 0 0 0 0 30 8 9 10 11 12 IV sem. i 0 PK 0 145 30 1. Informacje dotyczące wyboru przez studenta przedmiotów / modułów, specjalności / specjalizacji 2) Wyboru lektoratu języka obcego dokonuje się przez rozpoczęciem roku akademickiego, najpóźniej - do końca drugiego tygodnia zajęć. 1) Kształcenie w zakresie wybranej specjalności jest realizowane od początku studiów. Wybór specjalności następuje na etapie rekrutacji lub, najpóźniej, do końca pierwszego miesiąca zajęć, po ewentualnych konsultacjach merytorycznych udzielanych przez przewodniczącego Zespołu Kierunku ds. Jakości i Programów Kształcenia, na podstawie indywidualnych deklaracji studentów . Uruchomienie danej specjalności uwarunkowane jest liczbą zadeklarowanych na tę specjalność studentów zgodnie z przepisami obowiązującymi na Uczelni. Wybór specjalności nauczycielskiej jest dodatkowo warunkowany ukończeniem kierunku geografia w ramach studiów pierwszego stopnia. W przypadku niemożności pogodzenia deklaracji indywidualnych z wymogami formalnymi rozstrzygnięcie następuje w drodze głosowania większościowego. 3) Przedmioty do wyboru z modułów występujących w planie studiów w semestrze drugim są wybierane przez studentów przez rozpoczęciem roku akademickiego, najpóźniej - do końca drugiego tygodnia zajęć, po ewentualnych konsultacjach z prowadzącymi odpowiednie przedmioty, na tych samych zasadach jak w przypadku wyboru specjalności. 2. PRAKTYKI (podać rodzaj i miejsce praktyki, określić: semestr, liczbę godzin, punkty ECTS) 4) Wybór seminarium dyplomowego oraz związanej z nim pracowni dyplomowej odbywa się przed zakończeniem zajęć w semestrze pierwszym (orientacyjnie - w grudniu), po odbyciu zajęć proseminaryjnych. Przy wyborze seminarium obowiązują limity miejsc przypadających na jedną grupę seminaryjną wynikające z przypisów uczelnianych. W razie zgłoszenia się większej liczby chętnych prawo wyboru spomiędzy wszystkich zgłoszeń przysługuje prowadzącemu seminarium. Osoby niezakwalifikowane do określonego seminarium z powodu braku miejsc dokonują ponownego wyboru seminarium spośród tych, w których nie został wyczerpany limit miejsc. Osoby, które nie wybiorą grupy seminaryjnej zostaną wpisane do grupy, w której będą wolne miejsca. Studenci kierunku geografia, realizujący specjalność nauczycielską, mają obowiązek odbycia praktyki opiekuńczo-wychowawczej (o charakterze hospitacyjno-asystenckim) w szkole podstawowej oraz ponadpodstawowej w łącznym wymiarze 30 godzin (2 pkt. ECTS), jak również praktyki dydaktycznej (o charakterze metodycznym) w szkole podstawowej oraz ponadpodstawowej w łącznym wymiarze 120 godzin (6 pkt. ECTS). Praktyki te stanowią integralną część kształcenia nauczycielskiego i służą do nabywania praktycznych umiejętności oraz kompetencji społecznych niezbędnych do wykonywania zawodu nauczyciela geografii. Praktyka opiekuńczo-wychowawcza realizowana jest w semestrze drugim, równolegle z realizacją modułów związanych z przygotowaniem psychologiczno-pedagogicznym. Praktyka dydaktyczna organizowana jest w semestrze trzecim w ramach przygotowania w zakresie dydaktycznym. Praktyki pedagogiczne mogą odbywać się wyłącznie w placówkach oświatowych realizujących zadania zgodne z kierunkiem studiów. 3. WARUNKI ZALICZENIA SEMESTRU (ROKU) WARUNKI UKOŃCZENIA STUDIÓW 4. Zaliczeniu podlegają kolejne semestry studiów zgodnie z programem studiów. Warunkiem zaliczenia kolejnego semestru jest: 1) uzyskanie zaliczenia wszystkich przedmiotów obowiązujących studenta w danym semestrze wynikających z planu studiów, 2) uzyskanie od początku studiów łącznej liczby punktów zgodnej z programem studiów z uwzględnieniem dopuszczalnego deficytu punktów ECTS. Warunkiem ukończenia studiów jest osiągnięcie przez studenta wszystkich zakładanych efektów kształcenia (zdobycie 120 punktów ECTS), w tym przygotowanie pracy magisterskiej oraz pomyślne złożenie egzaminu dyplomowego 5. WYKAZ EGZAMINÓW I ZALICZEŃ 03-05-2018, 23:25:59 Strona 7 z 12 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 1 BHP [wykład] filozofia przyrody [wykład] 0 1 0 0 1 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 2 biogeografia [konwersatorium] biogeography [konwersatorium] 0 0 1 1 0 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 1 2 zagrożenia geologiczne i geomorfologiczne [laboratorium] zagrożenia geologiczne i geomorfologiczne [wykład] geozagrożenia geozagrożenia 0 1 1 0 0 Rok Sem Przedmiot Specjalność, specjalizacja E ZO Z 2 3 oceny oddziaływań na środowisko [wykład] partycypacja społeczna [konwersatorium] zintegrowane zarządzanie środowiskiem gospodarka przestrzenna 1 0 0 1 0 lk lektoraty wykłady w * inne formy zajęć podpis kierownika jednostki k konwersatoria ć ćwiczenia zaliczenie z podpis dziekana zaliczenie z oceną zo egzamin lk lektoraty s seminarium dyplomowe pracownia dyplomowa p SN-PR liczba godzin praktyk (wypełnić tylko dla kierunków kształcących nauczycieli wpisując "N" w rubryce) punkty ECTS o wykłady w * inne formy zajęć E laboratoria lb k konwersatoria ćwiczenia specjalistyczne obóz ć ćwiczenia zaliczenie z O/F obowiązkowy/fakultatywny ćs standardy nauczycielskie (wypełnić tylko dla kierunków kształcących nauczycieli wpisując "N" w rubryce) zajęcia terenowe zt SN pk zaliczenie z oceną zo egzamin Objaśnienia: GRGrupa A/M administracyjna/ modułowa Stat.przedm. status przedmiotu

<urn:uuid:62fe624f-4170-4d8d-8d2c-b1010db113be>

finepdfs

2.242188

CC-MAIN-2020-34

https://intranet.univ.szczecin.pl/sylabusy/show_file.php?file=P_83518.pdf

2020-08-13T00:05:36+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439738950.31/warc/CC-MAIN-20200812225607-20200813015607-00032.warc.gz

357,126,329

0.983157

0.999916

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 815, 1241, 1851, 2273, 2562, 2897, 6851, 6974, 7116, 7335, 7561, 8331 ]

2

0

PROSPEKT INFORMACYJNY PRZEDSIĘWZIĘCIE DEWELOPERSKIE: „PARK ZAKOPIAŃSKA" BUDOWA 6 BUDYNKÓW MIESZKALNYCH JEDNORODZINNYCH W ZABUDOWIE BLIŹNIACZEJ CZĘSTOCHOWA, UL. ZAKOPIAŃSKA DZ. NR EW.101/18, 101/19, 101/21. INWESTOR PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M.CEBULA SPÓŁKA JAWNA ul. Krótka 27a 42-202 Częstochowa Tel. 34/368 00 51 Email: firstname.lastname@example.org Częstochowa, 2021 Stan na dzień sporządzenia prospektu informacyjnego 17.07.2019 r. I. DANE IDENTYFIKACYJNE I KONTAKTOWE DEWELOPERA II. DOŚWIADCZENIE DEWELOPERA III. INFORMACJE DOTYCZĄCE NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA DEWELOPERSKIEGO 1 2 Jeżeli działka nie posiada adresu, należy opisowo określić jej położenie. 3 na nieruchomości. W szczególności imię i nazwisko albo nazwa (firma) właściciela lub użytkownika wieczystego oraz istniejące obciążenia W przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego umieszcza się jedynie informację „Brak planu". * Niepotrzebne skreślić (kliknąć dwukrotnie na tekst). przedsięwzięcia ETAPY ZAKRES PRAC % TERMIN Harmonogram deweloperskiego, w ETAP I ETAP II ETAP III ETAP IV ETAP V ETAP VI ETAP VII REALIZACJI etapach projektu architektonicznego Zakup działki wraz z kosztami, wykonanie Roboty ziemne, fundamenty, usługi geodezyjne, mury parteru 20% Wykonanie poziomu parteru, mury partreru 80%,stropy nad parterem 100% Wykonanie stanu surowego 100%, montaż okien wykonanie instalacji hydraulicznej 20%, 20%, wykonanie instalacji elektrycznej 20%, Wykonanie tynków, posadzek 40%, wykonanie montaż okien 80%, wykonanie tynków instalacji elektrycznej oraz hydraulicznej 40%, wewnętrznych 80%, wykonanie elewacji 50% Wykonanie instalacji elektrycznych i wewnętrznych 20%, wykonanie elewacji 50%, hydraulicznych - po 40%, wykonanie tynków montaż bram garażowych, wylewki 100%, Zagospodarowanie terenu osiedla, odbiory, 20 20 10 20 10 10 10 zrealizowano 31.03.2021 31.05.2021 15.07.2021 31.10.2021 31.01.2022 31.03.2022 WARUNKI ODSTĄPIENIA OD UMOWY DEWELOPERSKIEJ 1. Strona Nabywająca ma prawo do odstąpienia od Umowy deweloperskiej w terminie 30 (trzydziestu) dni od dnia jej zawarcia: 2) jeżeli informacje zawarte w Umowie deweloperskiej nie są zgodne z informacjami zawartymi w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, za wyjątkiem zmian, o których mowa w art. 22 ust. 2 Ustawy deweloperskiej; 1) jeżeli Umowa deweloperska nie zawiera elementów, o których mowa w art. 22 Ustawy deweloperskiej; 3) jeżeli Deweloper nie doręczył Stronie Nabywającej prospektu informacyjnego wraz z załącznikami zgodnie z art. 18 i art. 19 Ustawy deweloperskiej; 5) jeżeli prospekt informacyjny, na podstawie którego zawarto Umowę deweloperską, nie zawiera informacji określonych we wzorze prospektu informacyjnego stanowiącego załącznik do Ustawy deweloperskiej. 4) jeżeli informacje zawarte w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, na podstawie, których zawarto Umowę deweloperską, są niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym w dniu podpisania Umowy deweloperskiej; 2. Strona Nabywająca ma prawo do odstąpienia od niniejszej Umowy również w przypadku nieprzeniesienia na Stronę Nabywającą własności przedmiotu umowy, w terminie określonym w Umowie deweloperskiej. Przed skorzystaniem z powyższego prawa do odstąpienia od niniejszej umowy Strona Nabywająca wyznaczy Deweloperowi 120 - (stu dwudziesto) dniowy termin na przeniesienie własności, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od niniejszej umowy. Strona Nabywająca zachowuje roszczenie z tytułu kary umownej za okres opóźnienia. 4. Oświadczenie woli Strony Nabywającej o odstąpieniu od niniejszej umowy jest skuteczne, jeżeli zawiera zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości roszczenia Strony Nabywającej o przeniesienie własności nieruchomości złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. 3. W przypadku skorzystania przez Stronę Nabywającą z prawa odstąpienia, o którym mowa w ustępie 1 lub 2, objęta aktem Umowa deweloperska uważana jest za niezawartą, a Strona Nabywająca nie ponosi żadnych kosztów związanych z odstąpieniem od tej umowy. 5. W przypadku skorzystania przez Stronę Nabywającą z prawa do odstąpienia od niniejszej umowy, o którym mowa w ustępach 1 i 2, Deweloper zwróci Stronie Nabywającej wszystkie wpłacone przez Stronę Nabywającą do dnia odstąpienia kwoty, przy czym zwrot nastąpi w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia odstąpienia od niniejszej umowy przelewem na wskazany przez Stronę Nabywającą rachunek bankowy. 6. Deweloper ma prawo do odstąpienia od Umowy deweloperskiej w przypadku: 2) niestawienia się Strony Nabywającej do odbioru budynku lub podpisania aktu notarialnego dokumentującego Umowę przenoszącą własność, pomimo dwukrotnego doręczenia wezwania w formie pisemnej w odstępie, co najmniej 60 (sześćdziesięciu) dni, chyba że niestawienie się Strony Nabywającej jest spowodowane działaniem siły wyższej. 1) niespełnienia przez Stronę Nabywającą świadczenia pieniężnego w terminie lub wysokości określonej w załączonej Umowie deweloperskiej, mimo wezwania Strony Nabywającej w formie pisemnej do uiszczenia zaległych kwot w terminie 30 (trzydziestu) dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że niespełnienie przez Stronę Nabywającą świadczenia pieniężnego jest spowodowane działaniem siły wyższej; 7. W razie odstąpienia przez Dewelopera od niniejszej umowy w przypadkach, o których mowa w ustępie 6: 1) Strona Nabywająca zobowiązuje się doręczyć Deweloperowi zgodę Strony Nabywającej na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości roszczenia Strony Nabywającej o przeniesienie własności nieruchomości złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi; 3) Deweloper zwróci Stronie Nabywającej wszystkie wpłacone przez Stronę Nabywającą do dnia odstąpienia kwoty, pomniejszone o ewentualną karę umowną w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia doręczenia Deweloperowi przez Stronę Nabywającą zgody na wykreślenie roszczenia, o której mowa w punkcie 1) powyżej, a zwrot nastąpi przelewem na wskazany przez Stronę Nabywającą rachunek bankowy. 2) W przypadku nie doręczenia przez Stronę Nabywającą Deweloperowi powołanej wyżej zgody w terminie 30 (trzydziestu) dni od daty odstąpienia Strona Nabywająca zobowiązana jest zapłacić Deweloperowi karę umowną w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od ceny brutto do dnia otrzymania przez Dewelopera powołanej wyżej zgody, a w przypadku poniesienia przez Dewelopera szkody przewyższającej wysokość kary umownej - Deweloper uprawniony jest do dochodzenia od Strony Nabywającej odszkodowania w pełni pokrywającego szkodę; 8. W przypadku niewykonania umowy z winy Dewelopera zobowiązany on będzie do zapłaty Stronie Nabywającej kary umownej w wysokości odpowiadającej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od ceny brutto do dnia przeniesienia własności w wykonaniu Umowy deweloperskiej, a w przypadku poniesienia przez Nabywców szkody przewyższającej wysokość kary umownej – Nabywcy uprawnieni są do dochodzenia od Dewelopera odszkodowania w pełni pokrywającego szkodę. INNE INFORMACJE Informacja o zgodzie banku finansującego przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część albo finansującego działalność dewelopera w przypadku zabezpieczenia kredytu na hipotece nieruchomości, na której jest realizowane przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo też finansującego zakup tej nieruchomości lub jej części w przypadku równoczesnego ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego - na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienie jego własności albo bezobciążeniowe przeniesienie na nabywcę własności nieruchomości wraz z domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub przeniesienie ułamkowej części własności nieruchomości wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych albo informacja o braku zgody banku finansującego przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo finansującego działalność dewelopera w przypadku zabezpieczenia kredytu na hipotece nieruchomości, na której jest realizowane przedsięwzięcie deweloperskie lub jego część, albo też finansującego zakup tej nieruchomości lub jej części w przypadku równoczesnego ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego - na bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienie jego własności albo bezobciążeniowe przeniesienie na nabywcę własności nieruchomości wraz z domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub przeniesienie ułamkowej części własności nieruchomości wraz z prawem do wyłącznego korzystania z części nieruchomości służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Zgodnie z treścią §1 ust.26-27 umowy o kredyt na finasowanie przedsięwzięć deweloperskich nr KR-18-00631 ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku i SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu reprezentowany przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku w związku z zawarciem umowy konsorcjum bankowego nr 6/S/OBR/K/U/2018 z dnia 5 lipca 2018 roku, na mocy udzielonego przez SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu pełnomocnictwa, bez odrębnej decyzji kredytowej będą wyrażać zgody na bezciężarowe odłączenie poszczególnych nieruchomości mieszkalnych wraz z przynależnymi do nich prawami z księgi wieczystej Kw CZ1C/00009162/8, pod warunkiem dokonania pełnej wpłaty przez nabywców na otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy założony w ESBANK Banku Spółdzielczym z siedzibą w Radomsku dla realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego polegającego na wybudowaniu 9 budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej w Częstochowie ul.Zakopiańska 60/62 oraz, że ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku i SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu reprezentowany przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku na mocy udzielonego przez SGB-Bank S.A. z siedzibą w Poznaniu pełnomocnictwa będą wydawać dokumenty pozwalające na bezciężarowe odłączenie poszczególnych nieruchomości mieszkalnych wraz z przynależnymi do nich prawami z księgi wieczystej Kw CZ1C/00009162/8 po dokonaniu czynności o których mowa wyżej. Informujemy o możliwości zapoznania się w lokalu przedsiębiorstwa przez osobę zainteresowaną zawarciem umowy deweloperskiej z: 1) aktualnym stanem księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości; 2) kopią aktualnego odpisu z Krajowego Rejestry Sądowego; 3) kopią pozwolenia na budowę; 4) sprawozdaniem finansowym Dewelopera za ostatnie dwa lata; 5) projektem architektoniczno-budowlanym. CZĘŚĆ INDYWIDUALNA Podpis dewelopera albo osoby uprawnionej do jego reprezentacji oraz pieczęć firmowa ZAŁĄCZNIK NR 1 Standard konstrukcji i standard wykończenia budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej wraz z niezbędnymi elementami infrastruktury technicznej w Częstochowie przy ul. Zakopiańskiej 60/62 Określenie powierzchni i układu pomieszczeń w budynku jednorodzinnym. ZAŁĄCZNIK NR 3 WZÓR UMOWY DEWELOPERSKIEJ REPERTORIUM A Nr /2021 AKT NOTARIALNY Dnia ? dwa tysiące dwudziestego pierwszego roku (?.?.2021r.) przed notariuszem ADAMEM SADOWSKIM w jego Kancelarii Notarialnej w Częstochowie przy ul.Dąbrowskiego nr 15 lok.14-15 stawili się: -------------------------------------------------------- 1.GRZEGORZ ANTONI CIEPIELA / MARCIN CEBULA, zamieszkały , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL , 2., syn , zamieszkały , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL , ----- 3., córka , zamieszkała , dowód osobisty z datą ważności do dnia roku, PESEL . -- Tożsamość stawających notariusz stwierdził na podstawie wyżej wymienionych dowodów osobistych.------------------------------------------------------------------------------------- GRZEGORZ CIEPIELA / MARCIN CEBULA oświadcza, że działa w imieniu i na rzecz spółki pod firmą: PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M. CEBULA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie przy ul.Krótkiej nr 27A, zwanej dalej również Deweloperem, wpisanej do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS: 0000787320, NIP: 9492238395, REGON: 383409778, jako wspólnik uprawniony do samodzielnej reprezentacji Spółki i do aktu przedłożył informację odpowiadającą odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców pobraną w trybie art.4 ust.4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień ? 2021 roku godz.?, z której wynika, że do reprezentacji Spółki uprawniony jest każdy ze Wspólników samodzielnie oraz zapewnia, że ujawnione w rejestrze wpisy od chwili pobrania informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców nie uległy zmianie. -- ? (Nabywcy) oświadczają, że nie prowadzą działalności gospodarczej ani nie są zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług; w dalszej części aktu zwani będą również Nabywcami. ---------------------------------------------------------------------- UMOWA DEWELOPERSKA §1. 1.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że na podstawie umowy sprzedaży reprezentowana przez niego Spółka jest właścicielem nieruchomości położonej w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62 (sześćdziesiąt łamane sześćdziesiąt dwa), województwo śląskie, o obszarze 0.2498 ha (dwa tysiące czterysta dziewięćdziesiąt osiem metrów kwadratowych), oznaczonej jako działki nr nr 101/18 (sto jeden łamane osiemnaście), 101/19 (sto jeden łamane dziewiętnaście) i 101/21 (sto jeden łamane dwadzieścia jeden), obręb nr nr 0036 (zero zero trzydzieści sześć), 36 (trzydzieści sześć), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Częstochowie prowadzi księgę wieczystą Kw Nr CZ1C/00009162/8 (zero zero zero zero dziewięć tysięcy sto sześćdziesiąt dwa łamane osiem) i do aktu przedłożył wydruk treści tej księgi wieczystej pobrany z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, stan z dnia ? 2021 roku, godz.??? oraz wypis z rejestru gruntów wydany z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 22 stycznia 2021 roku znak sprawy: GK.6618.104.22.1681 z którego wynika, że dane geodezyjne powyższej nieruchomości, stanowiącej grunty orne i drogi, odpowiadają jej oznaczeniu wieczystoksięgowemu. ----------------------------- Z przedłożonego wydruku wynika, że działy trzeci i czwarty księgi wieczystej są wolne od wpisów obciążających. ---------------------------------------------------------------------- 2.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że: ------------------------------------------------ a) w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółka jest Deweloperem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 września 2011 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (tj. Dz.U. z 2019r., poz.1805 ze zm.), zwanej dalej również Ustawą deweloperską, ------------------------------------------------------- b) na powyższej nieruchomości Spółka prowadzi przedsięwzięcie deweloperskie „PARK ZAKOPIAŃSKA" polegające na budowie sześciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej, na podstawie pozwolenia na budowę wynikającego z ostatecznej i niezaskarżonej decyzji nr 248 wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 8 marca 2021 roku za numerem AAB.6722.214.171.1241, ------------------------------------------------------------------------ c) prace budowlane w ramach powyższego przedsięwzięcia deweloperskiego zostały rozpoczęte w dniu 9 2021 roku i zostaną zakończone do dnia 31 stycznia 2022 roku, --- d) budynek mieszkalny jednorodzinny z garażem, niepodpiwniczony, w zabudowie bliźniaczej, zwany dalej również Budynkiem, oznaczony numerem ? () na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 (jeden) do niniejszego aktu notarialnego, będący przedmiotem niniejszej umowy, wybudowany zostanie zgodnie z projektem budowlanym sporządzonym przez jednostkę projektową JANECZEK SOCHA ARCHITEKCI S.C., Częstochowa, zatwierdzonym wyżej powołaną decyzją nr 248 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 8 marca 2021 roku za numerem AAB.67126.96.36.1991, przedstawionym Nabywcom, posiadał będzie konstrukcję i wykończenie określone w załączniku nr 3 (prospekcie informacyjnym - część indywidualna) do niniejszego aktu, - e) powyższy Budynek mieścił będzie następujące pomieszczenia (wskazanie przykładowe): na parterze - wiatrołap o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), komunikację o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój dzienny / jadalnię / kuchnię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), wc o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), kotłownię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), garaż o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), o łącznej powierzchni parteru ?m 2 (metra kwadratowego), na piętrze - komunikację o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój nr 1 (jeden) o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pokój nr 2 (dwa) o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), łazienkę nr 2 o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), gabinet o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), pralnię o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), łazienkę nr 1 o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), sypialnię z garderobą o powierzchni ?m 2 (metra kwadratowego), o łącznej powierzchni piętra ?m 2 (metra kwadratowego); łączna powierzchnia parteru i piętra ?m 2 (metra kwadratowego), powierzchnia zabudowy ?m 2 (metrów kwadratowych) i kubatura ?m 3 (metrów sześciennych); ponadto Budynek posiadał będzie układ pomieszczeń wskazany na rzutach kondygnacji parteru i piętra, stanowiących załącznik nr 2 do niniejszego aktu notarialnego, -------------------------------- f) powyższy Budynek znajdował się będzie na działce gruntu o projektowanym obszarze ?m 2 (metry kwadratowe), która to działka ? będzie / nie będzie posiadać bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, oznaczona jest tymczasowo numerem tożsamym z numerem Budynku, będącego przedmiotem niniejszej umowy, na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego aktu i która to działka przed przeniesieniem własności zostanie wydzielona geodezyjnie z nieruchomości opisanej w treści §1 ust.1 tego aktu, --------------------------------------------- g) dostęp do drogi publicznej działka zabudowana Budynkiem, będąca przedmiotem niniejszej umowy, mieć będzie zapewniony poprzez niewydzieloną geodezyjnie drogę wewnętrzną wybudowaną na wszystkich działkach, na których prowadzona jest inwestycja, posiadającą bezpośredni dostęp do drogi publicznej, o powierzchni około ?,00m 2 (? metrów kwadratowych), która to droga wewnętrzna oznaczona jest na kopii mapy (zestawieniu powierzchni działek), stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego aktu; korzystanie z drogi wewnętrznej odbywać się będzie poprzez wzajemne nieodpłatne służebności przejazdu i przechodu po drodze wewnętrznej, na rzecz każdoczesnych właścicieli działek, na których prowadzona jest inwestycja, ------------------------------------ h) dla wyżej wskazanego przedsięwzięcia deweloperskiego rozpoczęcie sprzedaży nastąpiło w 2021 roku poprzez ogłoszenie zawarte w prasie lokalnej („Gazeta Wyborcza") oraz zamieszczone na stronie internetowej Spółki pod adresem: www.parkland.pl, wobec powyższego stosownie do Ustawy deweloperskiej stosuje się środki ochrony przewidziane w art.4 tej ustawy, -------------------------------------------------- i) Spółka zapewnia Nabywcom środek ochrony w postaci otwartego mieszkaniowego rachunku powierniczego prowadzonego przez ESBANK Bank Spółdzielczy z siedzibą w Radomsku, numer rachunku bankowego: ?, o następujących zasadach dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku: wpłaty dokonywane przez Nabywców przeznaczone są na realizację przedsięwzięcia deweloperskiego / zadania inwestycyjnego PARK ZAKOPIAŃSKA polegającego na budowie sześciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej na działkach ewid. nr 101/18, 101/19 i 101/21 obręb 36 przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62 w Częstochowie; zawarcie umowy deweloperskiej skutkuje między innymi wyłączeniem środków znajdujących się na rachunku z masy upadłościowej – w razie ogłoszenia upadłości dewelopera, środki zgromadzone na rachunku stanowią osobną masę upadłości służącą zaspokojeniu w pierwszej kolejności nabywców lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, objętych przedsięwzięciem / zadaniem; w celu obsługi wpłat i wypłat dokonywanych przez poszczególnych Nabywców na rachunek, bank otwiera konta techniczne, na podstawie złożonego przez Dewelopera wykazu Nabywców, z którymi będzie podpisywał umowy deweloperskie; jeżeli Deweloper wywiąże się ze swych obowiązków określonych w umowie, wówczas bank dokona wypłaty należnych Deweloperowi środków z rachunku na rachunek Dewelopera, po każdorazowym potwierdzeniu zakończenia realizacji danego etapu przedsięwzięcia / zadania, zgodnie z poniższym harmonogramem: ------------------------------------------------------------------------- - I etap realizacji polegający na zakupie działki wraz z kosztami, wykonanie projektu architektonicznego, co stanowi 20% (dwadzieścia procent) ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - II etap realizacji polegający na wykonaniu robót ziemnych, fundamentów, usług geodezyjnych, co stanowi 10% (dziesięć procent) ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - III etap realizacji polegający na wykonaniu poziomu parteru, stan surowy otwarty, co stanowi 20% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------ - IV etap realizacji polegający na wykonaniu stanu surowego otwartego w 100% (stu procentach), montażu okien w 20%, wykonaniu instalacji elektrycznej w 20%, wykonaniu instalacji hydraulicznej w 20%, co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ------------------------------------------------------------------------------- - V etap realizacji polegający na wykonaniu tynków, posadzek w 40% (czterdziestu procentach), wykonaniu instalacji elektrycznej oraz hydraulicznej w 40%, montażu okien w 80% (osiemdziesięciu procentach), wykonaniu tynków wewnętrznych w 80% oraz wykonaniu elewacji w 50% (pięćdziesięciu procentach), co stanowi 20% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ---------------------------------------------------------- - VI etap realizacji polegający na wykonaniu instalacji elektrycznych i hydraulicznych po 40%, wykonaniu tynków wewnętrznych w 20%, wykonaniu elewacji w 50%, montażu bram garażowych, wykonaniu wylewek w 100% (stu procentach), co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania, ----------------------------------------- - VII etap realizacji polegający na zagospodarowaniu terenu osiedla, co stanowi 10% ogólnej kwoty kosztów przedsięwzięcia / zadania; ------------------------------------------------ przed wypłatą środków bank dokonuje kontroli realizacji poszczególnych etapów przedsięwzięcia / zadania ujętych w harmonogramie przedsięwzięcia deweloperskiego / zadania; kontrola obejmuje sprawdzenie dokumentacji związanej z realizacją przedsięwzięcia / zadania oraz ocenę stanu faktycznego; kwota wypłaty środków pieniężnych zaewidencjonowanych dla pojedynczego Nabywcy na koncie technicznym, za dany zrealizowany etap przedsięwzięcia / zadania, stanowi iloczyn udziału procentowego danego etapu zrealizowanego przedsięwzięcia / zadania w ogólnych kosztach realizacji przedsięwzięcia / zadania i ceny nabycia lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego; w przypadku odstąpienia od Umowy deweloperskiej zgodnie z art.29 ustawy, przez jedną ze stron Umowy deweloperskiej, bank wypłaca Nabywcy przypadające mu środki, z tytułu dokonywanych wpłat, pomniejszone o udział przypisany danemu Nabywcy, w wypłatach dokonanych na rzecz Dewelopera, zgodnie z prowadzoną w banku ewidencją wpłat i wypłat na koncie technicznym, bez żadnych potrąceń, kar umownych i innych należności zastrzeżonych w Umowie Deweloperskiej, niezwłocznie po przedłożeniu przez Nabywcę dokumentów o których mowa w umowie o prowadzenie rachunku; w przypadku rozwiązania umowy deweloperskiej w sposób inny niż określony w art.29 ustawy, strony umowy deweloperskiej powinny przedstawić zgodne oświadczenia woli (porozumienie) o sposobie podziału środków zgromadzonych na rachunku przez Nabywcę; Bank wypłaca środki zgromadzone na rachunku w nominalnej wysokości niezwłocznie po otrzymaniu oświadczeń woli, o których mowa powyżej; za czynności związane z otwarciem i prowadzeniem rachunku Bank będzie pobierał opłaty i prowizje zgodnie z obowiązującą w Banku Taryfą prowizji i opłat bankowych, opłaty ponosi Deweloper; umowa została zawarta na czas określony do dnia ? roku, ---------------------------------------------------------------------------------------------- j) przed zakończeniem przedsięwzięcia deweloperskiego powyższa nieruchomość może zostać obciążona z przyczyn uzasadnionych procesem inwestycyjnym i położeniem nieruchomości niezbędnymi służebnościami przesyłu na rzecz dostawców mediów, -----------------------------------------------------------------------------------------------------k) Spółka jest podatnikiem podatku od towarów i usług, przy czym zgodnie z aktualnym stanem prawnym dostawa powyższego Budynku jest opodatkowana tym podatkiem według stawki 8% (osiem procent). ------------------------------------------------------------------- 3.Przedstawiciel Dewelopera zapewnia, że nieruchomość nie jest obciążona długami ani ciężarami ani ograniczeniami w rozporządzaniu oraz, że jej stan prawny od chwili dokonania wydruku treści księgi wieczystej nie uległ zmianie. ------------------------ §2. 1.Przedstawiciel Dewelopera do niniejszego aktu przedłożył: -------------------------- a) zaświadczenie o przeznaczeniu terenu w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, 19 stycznia 2021 roku za nr MPUP.6727.56.2021, dotyczące przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego działek o numerach ewidencyjnych 101/18, 101/19, 101/21 obręb 36 położonych w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej 60/62, z którego wynika, że zgodnie ze stanem prawnym w dniu 19 stycznia 2021 roku ww. działki nie są objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, ------------------------------------------------------------------ b) zaświadczenie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Częstochowy z daty Częstochowa, dnia 15 stycznia 2021 roku za nr OŚR.6188.8.131.521, z którego wynika, że działki o numerach: 101/18, 101/19, 101/21, obręb 36, położone w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej 60/62, nie są objęte Uproszczonym Planem Urządzenia Lasu dla Miasta Częstochowy dla lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2019 roku do 31 grudnia 2028 roku lub decyzją, o której mowa w art.19 ust.3 ustawy z dnia 28 września 1991 roku o lasach (t.j. Dz.U. z 2020r. poz.1463), ------------------------------------------------------------------------------------------ , , , , , --------------------------------------------------------------------------------------- kubatura 774,00m Budynek C2 – powierzchnia zabudowy 97,80m 2 , powierzchnia użytkowa 151,26m 2 , kubatura 678,00m 3 , --------------------------------------------------------------------------------------na działkach o nr ewid. gruntów 101/18, 101/19, 101/21 obręb 36 przy ulicy Zakopiańskiej w Częstochowie, ------------------------------------------------------------------------e) uchwałę nr 3 wspólników PARKLAND INWESTYCJE II G. CIEPIELA M. CEBULA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie z dnia 22 marca 2021 roku w sprawie wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości, z której wynika, że Zebranie Wspólników PARKLAND INWESTYCJE B.G. CIEPIELA Spółka Jawna z siedzibą w Częstochowie postanowiło wyrazić zgodę na zbycie przez Spółkę w całości lub w częściach nieruchomości położonej w Częstochowie przy ul.Zakopiańskiej nr 60/62, województwo śląskie, o obszarze 0.2498 ha, oznaczonej jako działki nr nr 101/18, 101/19 i 101/21, obręb nr nr 0036, 36, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Częstochowie prowadzi księgę wieczystą Kw Nr CZ1C/00009162/8 na rzecz dowolnych osób, za cenę i na warunkach ustalonych przez wspólnika reprezentującego Spółkę. ------------------------------------------- 2.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że niniejsza uchwała jest ważna, nie została uchylona ani zmieniona. ----------------------------------------------------------------------- §3. Przedstawiciel Dewelopera zobowiązuje się wybudować na działce oznaczonej tymczasowym numerem ? opisanej w treści §1 ust.2 lit.f) tego aktu z nieruchomości opisanej w treści §1 ust.1 tego aktu Budynek mieszkalny wraz z garażem, w zabudowie bliźniaczej, oznaczony tymczasowym numerem ?, opisany w treści §1 ust.2 lit.d - e) tego aktu oraz zobowiązuje się przenieść na Nabywców własność powyższej zabudowanej Budynkiem działki gruntu, bliżej opisanej w treści §1 ust.2 lit. g) tego aktu, w stanie wolnym od długów, ciężarów, z wyjątkiem ewentualnych służebności przesyłu, opisanych w treści §1 ust.2 lit.j) tego aktu, i bez ograniczeń w rozporządzaniu, za cenę brutto w kwocie ? () złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, a Nabywcy własność powyższej zabudowanej Budynkiem działki gruntu zobowiązują się nabyć za powyższą cenę. --------------------------------------------------------------------------------- 1.Strony postanawiają, że cena w kwocie ....złotych płatna będzie w następujących ratach i terminach: -------------------------------------------------------------------- §5. 1.Przedstawiciel Dewelopera oświadcza, że Budynek, będący przedmiotem niniejszej umowy, wykonany zostanie zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i przepisami techniczno-budowlanymi oraz z zasadami wiedzy technicznej i przepisami BHP oraz pod nadzorem osoby do tego uprawnionej, przy użyciu materiałów budowlanych dopuszczonych do powszechnego stosowania w budownictwie. ---------------------------------------------------------------------------------------------- 2.Stawający oświadczają, że pomiar powierzchni Budynku odbędzie się według normy PN-ISO 9836:1997. ------------------------------------------------------------------------------- §6. 1.Deweloper zobowiązuje się zapewnić Nabywcom lub osobie przez nich na piśmie upoważnionej dostęp do placu budowy i dziennika budowy, a zobowiązuje się do informowania ich o problemach lub okolicznościach mogących wpłynąć na jakość robót lub opóźnienie terminu zakończenia inwestycji. ------------------------------------------- 2.Deweloper oświadcza, że każdy etap budowy udokumentowany będzie wpisem do dziennika budowy potwierdzonym przez kierownika budowy. ---------------------------- §7. 1.Nabywcy oświadczają, że odebrali od Dewelopera prospekt informacyjny wraz z załącznikami i zapoznali się z jego treścią, a także zostali poinformowani przez Dewelopera o możliwości zapoznania się w lokalu przedsiębiorstwa z następującymi dokumentami: ---------------------------------------------------------------------------------------------- - aktualnym stanem księgi wieczystej, ---------------------------------------------------------------- kopią aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, ----------------------------------- - kopią pozwolenia na budowę, ------------------------------------------------------------------------ - sprawozdaniem finansowym Dewelopera, -------------------------------------------------------- - projektem budowlanym. ------------------------------------------------------------------------------- 2.Deweloper oświadcza, że w prospekcie informacyjnym wraz z załącznikami doręczonym Nabywcom do dnia dzisiejszego nie nastąpiły żadne zmiany. ----------------- 1.Stawający postanawiają, że wydanie przedmiotowej działki zabudowanej Budynkiem w posiadanie Nabywcom nastąpi do dnia zawarcia umowy przeniesienia własności zawartej w wykonaniu niniejszej Umowy deweloperskiej. ------------------------ 2.Deweloper poinformuje Nabywców o terminie odbioru Budynku listem poleconym za potwierdzeniem odbioru wysłanym na dwa tygodnie przed planowanym terminem odbioru na adres Nabywców wskazany w niniejszej Umowie deweloperskiej. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ §9. Strony zobowiązują się zawrzeć umowę przeniesienia własności w wykonaniu Umowy deweloperskiej w terminie do dnia ?.2022r. (dwa tysiące dwudziestego drugiego roku). --------------------------------------------------------------------------------------------- §10. 1.Nabywcy mają prawo odstąpić od niniejszej Umowy deweloperskiej w terminie 30 dni od dnia jej zawarcia: ----------------------------------------------------------------- 1) jeżeli Umowa deweloperska nie zawiera elementów, o których mowa w art.22 Ustawy deweloperskiej, ---------------------------------------------------------------------------------- 2) jeżeli informacje zawarte w Umowie deweloperskiej nie są zgodne z informacjami zawartymi w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, za wyjątkiem zmian, o których mowa w art.22 ust.2 Ustawy deweloperskiej, ------------------------------------------- 3) jeżeli Deweloper nie doręczył Nabywcom prospektu informacyjnego wraz z załącznikami zgodnie z art.18 i art.19 Ustawy deweloperskiej, -------------------------------- 4) jeżeli informacje zawarte w prospekcie informacyjnym lub w załącznikach, na podstawie których zawarto Umowę deweloperską są niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym w dniu podpisania Umowy deweloperskiej, ------------------------------------------ 5) jeżeli prospekt informacyjny, na podstawie którego zawarto Umowę deweloperską, nie zawiera informacji określonych we wzorze prospektu informacyjnego stanowiącego załącznik do Ustawy deweloperskiej. ---------------------------------------------- 2.Nabywcy mają prawo odstąpienia od niniejszej Umowy deweloperskiej również w przypadku nieprzeniesienia na Nabywców własności przedmiotu niniejszej umowy, w terminie określonym w Umowie deweloperskiej. Przed skorzystaniem z powyższego prawa do odstąpienia od niniejszej umowy Nabywcy wyznaczą Deweloperowi 120 - (stu dwudziesto) dniowy termin na przeniesienie własności, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będą uprawnieni do odstąpienia od niniejszej umowy. -------------------------------------------------------------------------------------- 3.W przypadku skorzystania przez Nabywców z prawa odstąpienia, o którym stanowią ustępy 1 lub 2 tego paragrafu, objęta niniejszym aktem Umowa deweloperska uważana jest za niezawartą, a Nabywcy nie ponoszą żadnych kosztów związanych z odstąpieniem od tej umowy.---------------------------------------------------------- 4.Oświadczenie woli Nabywców o odstąpieniu od niniejszej umowy jest skuteczne, jeżeli zawiera zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości roszczenia Nabywców o przeniesienie własności przedmiotu niniejszej umowy złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. ------------ 5.W przypadku skorzystania przez Nabywców z prawa odstąpienia od niniejszej umowy, o którym stanowią ustępy 1 i 2 tego paragrafu, Deweloper zwróci Nabywcom wszystkie wpłacone przez Nabywców do dnia odstąpienia kwoty, przy czym zwrot nastąpi w terminie 90 (dziewięćdziesięciu) dni licząc od dnia odstąpienia od niniejszej umowy, przelewem na wskazany przez Nabywców rachunek bankowy. -------------------- 6.Deweloper ma prawo odstąpienia od Umowy deweloperskiej w przypadku: -- 1) niespełnienia przez Nabywców świadczenia pieniężnego w terminie lub wysokości określonej w Umowie deweloperskiej, mimo wezwania Nabywców w formie pisemnej do uiszczenia zaległych kwot w terminie 30 (trzydzieści) dni od dnia doręczenia wezwania chyba, że niespełnienie przez Nabywców świadczenia pieniężnego jest spowodowane działaniem siły wyższej, -------------------------------------------------------------- 2) niestawienia się Nabywców do odbioru Budynku lub podpisania aktu notarialnego dokumentującego umowę przenoszącą własność, pomimo dwukrotnego doręczenia wezwania w formie pisemnej w odstępie co najmniej 60 (sześćdziesiąt) dni chyba, że niestawienie się Nabywców jest spowodowane działaniem siły wyższej. ------------------- 7.W razie odstąpienia przez Dewelopera od niniejszej umowy w przypadkach, o których stanowi ustęp 6 niniejszego paragrafu: --------------------------------------------------- 1) Nabywcy zobowiązują się doręczyć Deweloperowi, w terminie 30 dni, ich zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości roszczenia Nabywców o przeniesienie własności przedmiotu niniejszej umowy, złożoną w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, ------------------------------------------------------------- 2) Deweloper zwróci Nabywcom wszystkie wpłacone przez Nabywców do dnia odstąpienia kwoty w terminie 90 dni licząc od dnia doręczenia Deweloperowi przez Nabywców zgody na wykreślenie roszczenia, o której mowa w punkcie 1) powyżej, a zwrot nastąpi przelewem na wskazany przez Nabywców rachunek bankowy. ------------ §11. W przypadku, gdy jedna ze stron niniejszej umowy wyrazi wolę przeniesienia praw i obowiązków z niej wynikających na osobę trzecią, wówczas druga strona winna wyrazić na to zgodę, o ile nie zachodzą istotne okoliczności uzasadniające odmowę z tym zastrzeżeniem, że Nabywcom prawo cesji przysługuje od daty, w której dokonają wpłaty na poczet ceny co najmniej jej 20% (dwudziestu procent). Jeżeli zgoda zostanie wyrażona, obie strony umowy oraz osoba trzecia sporządzą i podpiszą dokumenty w takiej formie i treści, aby osiągnąć skutek przeniesienia praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy. --------------------------------------------------------------------- §12. 1.Strony oświadczają, że koszty Umowy deweloperskiej, zgodnie z art.26 ust.2 Ustawy deweloperskiej, ponoszą Deweloper i Nabywcy po połowie. ------------------------ 2.Strony oświadczają, że koszty umowy przeniesienia własności zawartej w wykonaniu niniejszej Umowy deweloperskiej ponoszą Nabywcy. ---------------------------- 3.Nabywcy niniejszym oświadczają, że wyrażają zgodę na przetwarzanie przez Dewelopera i upoważnionych przez Dewelopera pracowników / współpracowników / podmioty ich danych osobowych do celów związanych z realizacją niniejszej umowy oraz przez bank prowadzący rachunek powierniczy zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 roku o ochronie danych osobowych i innymi powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. ----------------------------------------------------------------------------------------- §13. Notariusz poinformował strony o treści art.626 4 Kodeksu postępowania cywilnego. --------------------------------------------------------------------------------------------------- §14. Nabywcy wnoszą, aby notariusz działając na podstawie art.79 pkt 8a i art.92 §4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie złożył za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wniosek wieczystoksięgowy obejmujący następujące żądanie: ------------------------------------------------------------------------------------------------------ o wpis w dziale trzecim księgi wieczystej Kw Nr CZ1C/00009162/8 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Częstochowie roszczenia o wybudowanie budynku ? na działce o projektowanym numerze ? oraz przeniesienie własności tej działki wraz z domem jednorodzinnym, przysługującego Nabywcom. ---------------------------------------------------- §15. Naliczono od wartości .000,00 zł: ------------------------------------------------------------opłatę sądową na podstawie art.43 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych t.j. Dz.U. z 2020r., poz.755……………….……....……..150,00 zł,- taksę notarialną na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej t.j. Dz.U. z 2020r., poz.1473 w związku z art.5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie t.j. Dz.U. z 2020r., poz.1192 z §2 ust.1, §3 pkt 5 i §6 pkt 15a….……….................................................,00 zł,- podatek od towarów i usług na podstawie art.5 i art.41 w związku z art.146aa ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług t.j. Dz.U. z 2020r., poz.106 ze zm. - 23% od kwoty ,00 zł………....................................................................,00 zł,- ------------------------------------------------------------ ------- razem: ,00 zł,- słownie: złotych. ------------------------------------------------------------------------------------------- Opłata sądowa pobrana przy niniejszym akcie zostanie zarejestrowana w repertorium A pod numerem złożonego wniosku wieczystoksięgowego; opłatę sądową pobrano gotówką przed zawarciem umowy. ------------------------------------------------------- Podane kwoty nie obejmują wynagrodzenia notariusza za złożenie wniosku wieczystoksięgowego wraz z należnym podatkiem od towarów i usług (łącznie 246,00 złotych) oraz kosztów wypisów niniejszego aktu, które wraz z podstawą prawną ich pobrania zostaną podane na każdym z wypisów. -------------------------------------------------- AKT ZOSTAŁ ODCZYTANY, PRZYJĘTY I PODPISANY.

<urn:uuid:5b6578de-7efe-4f34-81aa-26f831cac8ea>

finepdfs

1.092773

CC-MAIN-2024-51

https://parkland.pl/wp-content/uploads/2021/10/PROSPEKT-INFORMACYJNY-Park-Zakopia%c5%84ska-wz%c3%b3r.pdf

2024-12-06T13:44:50+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066408205.76/warc/CC-MAIN-20241206124424-20241206154424-00390.warc.gz

414,417,615

0.999604

0.99999

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...

pol_Latn

{}

false

[ 444, 924, 981, 1967, 8883, 10719, 11029, 12859, 14560, 16955, 19482, 21920, 24980, 26717, 27355, 29639, 29816, 31981, 33865, 36213, 38387, 40397, 41506 ]

2

1

Uwarunkowania prawne udziału społeczeństwa w decyzjach dotyczących środowiska Krzysztof Okrasiński, 09.05.2014 r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Zakres tematyczny * Udział w tworzeniu prawa * Udział w postępowaniach planistycznych * Udział w postępowaniach administracyjnych Niniejsza prezentacja skupia się na wybranych obszarach prawnych działań na rzecz ochrony środowiska. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl O czym nie mówi prezentacja: 1) o działaniach medialnych 2) o działaniach lobbystycznych 3) o akcjach nieposłuszeństwa obywatelskiego 4) o inicjowaniu sprzeciwu lokalnych społeczności www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w tworzeniu prawa 1. Inicjatywa ustawodawcza 2. Udział w konsultacjach społecznych projektów aktów prawnych 3. Udział w konsultacjach w ramach przeglądów stosowania prawa (KE) 4. Udział w posiedzeniach sejmowej / senackiej komisji ochrony środowiska 5. Udział w konsultacjach społecznych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego – które są aktami prawa miejscowego 6. Skarga do Komisji Europejskiej (lub/i petycja do Parlamentu Europejskiego) w sprawie niezgodności polskiego prawa z prawem wspólnotowym www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w procedurach planistycznych 1. Udział w konsultacjach społecznych towarzyszących opracowywaniu i zatwierdzaniu dokumentów planistycznych: - koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju - wojewódzkich i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego - studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego 2. Udział w konsultacjach społecznych towarzyszących opracowywaniu i przyjmowaniu dokumentów strategicznych: - planów zadań ochronnych i planów ochrony dla obszarowych form ochrony przyrody - polityka ekologiczna państwa, programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami - strategie rozwoju, studia rozwoju energetyki wiatrowej, itp. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych I. Udział w postępowaniach dot. wydania decyzji zezwalających na ingerencje w środowisko naturalne, m.in.: 1) decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach 2) pozwolenia na budowę (którym towarzyszy ocena oddziaływania na środowisko) 3) pozwolenia na legalizację samowoli budowlanych 4) pozwolenie zintegrowane 5) decyzja o zmianie przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nieleśne 6) decyzja o wyłączeniu gruntów leśnych z produkcji leśnej 7) zezwolenie na wycinkę drzew 8) decyzje o warunkach zabudowy 9) decyzje zezwalające na odstępstwa od zakazów związanych z ochroną gatunkową i ochroną obszarową www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych II. Udział w procedurze oceny oddziaływania na środowisko oraz oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 – decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, pozwolenie na budowę, zezwolenie na realizację inwestycji drogowej, i in. III. Udział w postępowaniach zainicjonowanych przez własną organizację (wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie np. stwierdzenia nieważności decyzji). IV. Włączenie się w postępowania sądowo – administracyjne wszczęte na wniosek innych podmiotów. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział w postępowaniach administracyjnych Udział w postępowaniu administracyjnym: 1. Zgłoszenie udziału w postępowaniu (w przypadkach, gdy w ramach postępowania prowadzona jest ocena oddziaływania na środowisko lub ocena oddziaływania na obszar Natura 2000) w oparciu o art. 44 ustawy OOŚ 2. Złożenie wniosku o dopuszczenie do postępowania administracyjnego w oparciu o art. 31 KPA 3. Składanie uwag i wniosków, składanie wniosków dowodowych (przez cały czas trwania postępowania – jeżeli mamy status strony lub podmiotu na prawach strony, 21 dni konsultacji społecznych – gdy występujemy jako „społeczeństwo", bez statusu podmiotu na prawach strony) 4. Prawo do wniesienia odwołania lub zażalenia www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Inne działania interwencyjne * zgłoszenie policji/prokuraturze przestępstwa lub wykroczenia * zgłoszenie regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska szkody w środowisku lub zagrożenia wystąpienia szkody w środowisku, zgłoszenie nielegalnych odstąpień od ochrony gatunkowej, zgłoszenie negatywnego oddziaływania na Naturę 2000, na które wcześniej nie wydano zezwolenia * zgłoszenie niezgodnego z prawem korzystania ze środowiska (wojewódzki inspektor ochrony środowiska, marszałek województwa, starosta, a w stosunku do osób fizycznych – urząd gminy) * zgłoszenie nielegalnej wycinki drzew (gmina / starostwo) * zgłoszenie samowoli budowlanej lub samowoli użytkowej (organ nadzoru budowlanego, Prokuratura) * zawiadomienie Centralnego Biura Antykorupcyjnego – w przypadku gdy mamy dowody na istnienie korupcji * zawiadomienie sponsora inwestycji (w przypadku gdy wiadomo, że zezwolenie na inwestycję jest nielegalne, albo w przypadku gdy inwestycja jest realizowana niezgodnie z tym zezwoleniem) * i inne……. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział społeczeństwa w postępowaniach w sprawie oceny oddziaływania na środowisko www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ) - to postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności: 1) weryfikację raportu o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko, 2) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, 3) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa. OOŚ może być przeprowadzona przed wydaniem decyzji zezwalających na realizację przedsięwzięcia. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przepisy regulujące bezpośrednio tematykę OOŚ: * Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko * Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej: ustawa OOŚ) www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przepisom o OOŚ podlegają „przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko", które dzielą się na: 1) przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. grupa I) – OOŚ jest bezwzględnie wymagana, 2) przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. grupa II) – OOŚ może być wymagana w zależności od stanowiska organu prowadzącego postępowanie. Podział przedsięwzięć na obydwie grupy jest zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397 z późn.zm.). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko OOŚ może być przeprowadzona dwukrotnie: * na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach – OOŚ przeprowadza organ właściwy do wydania tej decyzji); * na etapie wydawania pozwolenia na budowę (i jego „mutacji", np. zezwolenie na realizację inwestycji drogowej) – OOŚ przeprowadza regionalny dyrektor ochrony środowiska, ale konsultacje społeczne przeprowadza organ budowlany (starosta/wojewoda). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach (dalej: DUŚ) wydaje się przed realizacją przedsięwzięcia, a konkretniej – przed uzyskaniem decyzji „inwestycyjnych", „wykonawczych", np. pozwolenia na budowę, decyzji o warunkach zabudowy, koncesji na wydobywanie kopalin, i wielu innych (są one wymienione w art. 72 ust. 1 ustawy OOŚ). Uzyskania DUŚ wymagają wyłącznie „przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko". W zależności od typu przedsięwzięcia, organem właściwym do wydania DUŚ będzie generalny lub regionalny dyrektor ochrony środowiska, starosta, dyrektor regionalnej dyrekcji lasów państwowych oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Po otrzymaniu wniosku inwestora o wydanie DUŚ, organ dokonuje klasyfikacji przedsięwzięcia pod kątem tego, czy należy ono do I lub II grupy, a jeżeli do II – to czy wymaga ono przeprowadzenia OOŚ. Jeżeli przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia OOŚ, to organ jest zobowiązany do: * zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa * uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia z RDOŚ * pozyskania opinii organu inspekcji sanitarnej www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przesłanki odmowy wydania DUŚ: * Niezgodność z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, o ile plan ten został uchwalony – (wymóg tej zgodności nie dotyczy: drogi publicznej, linii kolejowej o znaczeniu państwowym, przedsięwzięć Euro 2012, przedsięwzięć wymagających koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż kopalin, przedsięwzięć związanych z regionalnymi sieciami szerokopasmowymi, terminalem, budowlami przeciwpowodziowymi oraz obiektami energetyki jądrowej i inwestycji towarzyszących). * Jeżeli z OOŚ wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż wnioskowany, organ właściwy do wydania decyzji, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przesłanki odmowy wydania DUŚ: * Jeżeli z OOŚ wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia, o ile nie zachodzą jednocześnie wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (brak wariantów alternatywnych + kryteria nadrzędnego interesu publicznego + możliwa i zapewniona adekwatna kompensacja przyrodnicza). * Jeżeli z OOŚ wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, o ile nie zachodzą przesłanki z art. 38j ustawy Prawo wodne. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Oceny oddziaływania na środowisko Przedsięwzięcia spoza I i II grupy * nie wymagają uzyskania DUŚ, tym samym nie można dla nich przeprowadzić OOŚ * jeżeli jest ryzyko znaczącego oddziaływania tych przedsięwzięć na obszar Natura 2000, wówczas można przeprowadzić procedurę oceny oddziaływania na obszar Natura 2000; * procedurę tę prowadzi się w ramach postępowań administracyjnych dot. wydawania decyzji zezwalających na realizację przedsięwzięcia; * w takim przypadku decyzję wydaje się po uzgodnieniu warunków jej realizacji z RDOŚ; obowiązek zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa spoczywa na organie prowadzącym główne postępowanie. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl 1. Jeżeli jest przeprowadzana OOŚ, organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa. 2. Możliwość udziału społeczeństwa obejmuje: * powiadamianie społeczeństwa o postępowaniu OOŚ, * zapewnienie możliwości zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy, * zapewnienie możliwości składania uwag i wniosków, * rozpatrzenie przez organ uwag i wniosków, * podanie do publicznej wiadomości informacji o wydaniu decyzji, * opcjonalnie - publiczna rozprawa administracyjna. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Do publicznej wiadomości podaje się informacje o: * przedmiocie decyzji, która ma być wydana w sprawie, * wszczęciu postępowania OOŚ, * organie właściwym do wydania decyzji oraz organach uczestniczących, * * możliwościach zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy oraz o miejscu, w którym jest ona wyłożona do wglądu, możliwości składania uwag i wniosków, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie 21 dniowy termin ich składania, * organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków, * * terminie i miejscu rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa, jeżeli ma być ona przeprowadzona, postępowaniu w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli jest prowadzone. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Do publicznej wiadomości podaje się także informacje o: 1) wydaniu DUŚ art. 85 ust. 3 ustawy OOŚ) 2) wydaniu decyzji „inwestycyjnej" (art. 72 ust. 6 ustawy OOŚ) www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Niezależnie od powyższego, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek: * zamieścić informację w publicznie dostępnym wykazie danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego ochronie, * powiadamiać strony postępowania i podmioty na prawach strony (art. 10 i 49 kodeksu postępowania administracyjnego). Strony powiadamia się bezpośrednio (gdy liczba stron jest ≤20) lub w drodze obwieszczenia (gdy liczba stron jest >20). www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Podanie do publicznej wiadomości: * Publikacja informacji w BIP * Wywieszenie informacji w siedzibie organu właściwego w sprawie – w sposób zwyczajowo przyjęty (np. informacja na tablicy ogłoszeń) * Obwieszczenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscu planowanego przedsięwzięcia * Jeżeli siedziba właściwego organu mieści się na terenie gminy innej niż gmina właściwa miejscowo ze względu na przedmiot ogłoszenia - także przez: ogłoszenie w prasie, lub ogłoszenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscowości lub miejscowościach właściwych ze względu na przedmiot ogłoszenia www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Wnoszenie uwag do postępowania OOŚ: * w formie: pisemnej, ustnie do protokołu, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, bez konieczności opatrywania ich bezpiecznym podpisem elektronicznym * jeżeli zostały one złożone po upływie 21-dniowego terminu wskazanego w ogłoszeniu, pozostawia się je bez rozpoznania * jeżeli zostały złożone w terminie, to powinny zostać rozpatrzone przez organ prowadzący postępowanie w uzasadnieniu DUŚ * termin 21 dni nie dotyczy stron postępowania i podmiotów na prawach strony www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Główne uprawnienia stron postępowania administracyjnego (i podmiotów na prawach strony): * otrzymanie zawiadomień o poszczególnych etapach postępowania; * prawo przeglądania akt w każdym stadium postępowania; * zgłaszanie wniosków dowodowych; * otrzymanie zawiadomienia o przeprowadzeniu dowodów, * otrzymanie zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji; * złożenie odwołania od decyzji, * zaskarżenie decyzji organu II instancji do sądu. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacja ekologiczna : - organizacja społeczna (w tym: fundacja), - w statucie muszą być zapisane cele związane z ochroną środowiska. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa (np. OOŚ), uczestniczą w nim na prawach strony. Wniosek należy oprzeć o art. 44 ustawy OOŚ. Jeżeli nie ma OOŚ, to organizacja musi złożyć wniosek o dopuszczenie jej do postępowania w charakterze podmiotu na prawach strony, wykazując interes społeczny i zgodność tego wniosku ze statutem, opierając się na art. 31 §1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Opierając się o art. 31 §1 pkt 2 można złożyć wniosek o dopuszczenie (w charakterze podmiotu na prawach strony) do wielu rodzajów postępowania administracyjnego, ale nie do postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę któremu nie towarzyszy OOŚ. Wysyłając zgłoszenie udziału lub wniosek o dopuszczenie, warto dołączyć do wniosku kopię dokumentu rejestrowego stowarzyszenia (np. odpis z KRS) oraz kopię statutu. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Uprawnienia organizacji ekologicznych: Organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa (np. OOŚ), jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Udział organizacji w postępowaniu OOŚ może polegać na: 1. Weryfikacji dokumentacji postępowania (raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – dokumentu zasadniczego i jego ewentualnych uzupełnień / aneksów). 2. Doprecyzowaniu warunków realizacji przedsięwzięcia, które później będą zapisane w decyzji. 3. Zgłaszanie własnych wniosków dowodowych (wniosek o przeprowadzenie wizji terenowej, wniosek o pozyskanie stanowiska eksperta). 4. Przedkładanie własnych ekspertyz, materiałów i dowodów. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl 1. Uwagi do postępowania warto składać na wczesnym etapie, najlepiej zanim organ uzgadniający (RDOŚ) zajmie stanowisko w sprawie. 2. Samo krytykowanie dokumentacji OOŚ nie jest skuteczne i wystarczające. 3. Warto się odnieść do przesłanek odmowy wydania DUŚ. 4. Sam sprzeciw wobec inwestycji jest niewystarczający do odmowy wydania decyzji. 5. Warto uwiarygodnić swoje uwagi i wnioski. 6. Warto wskazać, że dany wniosek jest uzasadniony merytorycznie i prawnie. 7. Przy ewentualnym odwołaniu należy wykazać błędy prawne i merytoryczne organu I instancji. www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl Dziękuję za współpracę – Krzysztof Okrasiński PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Wykonawca: Fundacja Greenmind Współpraca: Polska Zielona Sieć www.tylkojedenadreswww.com www.greenmind.pl

<urn:uuid:a08fa473-2e8c-4fc7-9909-48caf0087685>

finepdfs

3.208984

CC-MAIN-2020-45

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/udzia%C5%82-spo%C5%82eczen%CC%81stwa_KOkrasin%CC%81ski_warsztaty-Greenmind.pdf

2020-10-21T13:30:54+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107876500.43/warc/CC-MAIN-20201021122208-20201021152208-00073.warc.gz

202,071,640

0.999961

0.999992

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

false

[ 295, 575, 806, 1374, 2092, 2786, 3350, 4098, 5160, 5288, 5808, 6324, 7025, 7517, 8254, 8767, 9693, 10509, 11203, 11761, 12533, 12741, 13227, 13851, 14413, 14938, 15162, 15769, 16274, 16710, 17263, 17866, 18159 ]

1

Platon Mit Era Źródło: Państwo, 614B–620D [t. 2, tłum. Władysław Witwicki, Warszawa 1994, s. 215–224]. Nazywał się Er, był synem Armeniosa, a rodem był z Pamfilii. Zginął kiedyś na wojnie, a gdy po dziesięciu dniach zbierano trupy, już zepsute, zabrano go w stanie świeżym, zaniesiono go do domu i miano go dwunastego dnia pogrzebać. Ale wrócił do życia, leżąc już na stosie. Wróciwszy, opowiedział, co widział po tamtej stronie. Więc mówił, że gdy duch z niego wyszedł, zaczął iść wraz z wieloma innymi, aż przyszli do jakiegoś miejsca nadziemskiego, gdzie były w ziemi dwie przepaście, sąsiadujące z sobą, a w niebie, na górze, inne takie dwie rozpadliny naprzeciw. A między nimi siedzieli sędziowie. Ci rozdzielili duchy na dwie gromady i sprawiedliwym kazali pójść na prawo i na górę przez ten otwór w niebie, a każdemu przewiesili wyrok sądu z przodu. Niesprawiedliwym kazali iść na lewo i w dół. Ci mieli też – na plecach – świadectwo wszystkich swoich czynów. A kiedy on przyszedł przed sędziów, powiedzieli mu, że musi ludziom zanieść wiadomość o tym, co tam, i przykazali mu, żeby wszystkiego słuchał i oglądał wszystko, co się na tym miejscu działo. Więc on widział, jak przez dwie rozpadliny, jedną w niebie, a drugą w ziemi, odchodziły dusze po odbyciu sądu, a z dwóch innych przepaści wychodziły; z tej w ziemi okryte brudem i kurzem, a przez drugą schodziły z nieba dusze czyste. I te, które wciąż przybywały, wyglądały tak, jakby wracały z długiej wędrówki. Z radością odchodziły na łąkę, aby się na niej rozgościć jak na festynie; tam się witały z sobą te, które były znajome, i wypytywały się powracające z ziemi o to, co tam, a wracające z nieba pytały, jak tam u tych innych na ziemi. Więc opowiadały sobie nawzajem to i owo; jedne ze łzami i z jękiem wspominały, ile to i jak wielkich cierpień zaznały i widziały podczas wędrówki pod ziemią – wędrówka trwała tysiąc lat – a te znowu z nieba opisywały rozkosze i widoki niewypowiedzianej piękności. Długo by to wszystko opowiadać, Glaukonie; główna rzecz w tym, powiada, że za każdy grzech popełniony i za każdego pokrzywdzonego karę ponosili; za każdy punkt dziesięciokrotną – to znaczy: raz co sto lat, bo tak długo trwa życie człowieka – aby każdy dziesięciokrotną pokutą każdą zbrodnię odpłacił. Więc jeżeli ktoś wielu śmierci był winien, bo miasto wydał nieprzyjacielowi albo obóz poddał w niewolę, albo się do innego jakiegoś nieszczęścia przyczynił, szło o to, żeby za każdą taką rzecz dziesięć razy większe męki poniósł, a znowu ci, którzy drugim jakieś dobrodziejstwa wyświadczyli i byli sprawiedliwi i bogobojni, żeby tak samo zasłużoną nagrodę odnieśli. Bo mówił, że był przy tym, jak jeden drugiego pytał, gdzie jest Ardiaijos, ten wielki. A ten Ardiaijos był dyktatorem w jednym mieście w Pamfilii; kiedyś, jeszcze na tysiąc lat przed tym czasem. Ojca staruszka zamordował i starszego brata i dopuścił się wielu innych czynów bezbożnych, jak mówiono. A o tych, którzy niedługo po urodzeniu umarli i żyli krótki czas, mówił inne rzeczy, ale nie warto o nich pamiętać. A za bezbożność i pobożność, i za stosunek do rodziców, i za samobójstwo o jeszcze większych opowiadał odpłatach. Więc powiada, że zapytany odparł: „On nie nadchodzi i on tu, zdaje się, nie przyjdzie wcale. Bośmy i to oglądali pośród tych strasznych widowisk. Kiedyśmy już byli blisko wyjścia i mieliśmy co tylko wyjść na górę – a tyleśmy się już byli nacierpieli – nagle zobaczyliśmy jego i innych z nim. Byli tam i jacyś ludzie prywatni też – z tych, co wielkie grzechy mieli za sobą. Wtedy, powiada, ludzie dzicy, a od żaru na wskroś czerwoni, przypadli i rozumiejąc głos przepaści rozebrali jednych między siebie i zaczęli ich pędzić, Ardiaijosowi zaś i innym związali ręce, nogi i głowę, przewrócili ich, zbili, powlekli na bok, z drogi, zaczęli ich czesać cierniami i dawać znaki przechodzącym, za co to, i pokazywali, że ich prowadzą na wrzucenie do Tartaru. Ci, kiedy już zamyślali wyjść na górę, wtedy ich paszcza przepaści wypuścić nie chciała, tylko wydawała ryk, ile razy ktoś z tych nieuleczalnych zbrodniarzy, albo ktoś, kto jeszcze swej pokuty nie odbył, próbował wyjść na górę. Przeżyły tam dusze wiele różnych strachów, ale ten strach był największy, aby głosu przepaści nie usłyszeć przy wchodzeniu na górę. Najchętniej każdy wychodził, kiedy przepaść milczała. Więc kary i pokuty były jakieś takie, a były i dobre rzeczy – tamtym wprost przeciwne. Kiedy każdy z tych, co byli na łące, kończył swój siódmy dzień, musiał wstać i ósmego dnia ruszać w drogę, aby po czterech dniach przyjść tam, skąd widać z góry snop światła, przez całe niebo i ziemię rozpięty, niby słup, najbardziej do tęczy podobny tylko jaśniejszy i czystszy. Do tego światła doszli po jednym dniu drogi i zobaczyli tam przez środek światła z nieba napięte końce więzów niebieskich. Bo ono stanowi obwiązanie nieba, podobnie jak liny opasujące okręty trójrzędowe; w ten sposób światło wiąże całą obracającą się kulę. A między końcami jest napięte wrzeciono Konieczności, które wszystkie kule obraca. Którego oś i hak jest ze stali, a krąg mieszany ze stali i z innych materiałów. A budowa kręgu jest taka. Kształt ma taki sam jak u wrzecion tutejszych. Według tego, co mówił, trzeba sobie przedstawić, że on jest taki: jak gdyby w jednym wielkim kręgu, wydrążonym i przewierconym na wskroś, tkwił inny taki sam, mniejszy, dokładnie się z nim stykający; tak, jak to wiadra czasem pasują i jedno dokładnie wchodzi w Drugie. W ten sposób też trzeci krąg i czwarty, i jeszcze inne cztery. Bo osiem jest wszystkich kręgów, tkwiących jedne w drugich. Na górze widać ich przekroje okrągłe, tworzące ciągłą powierzchnię grzbietową jednego dużego kręgu naokoło osi. A ta oś przebija na wskroś krąg ósmy. Więc krąg pierwszy z zewnątrz ma w przekroju najszerszy pierścień kołowy, druga z rzędu jest szerokość szóstego, trzecia – czwartego, czwarta – ósmego, piąta – siódmego, szósta – piątego, siódma – trzeciego, a ósma – drugiego. I powierzchnia największego pierścienia jest upstrzona, powierzchnia siódmego najjaśniejsza, powierzchnia ósmego bierze swą barwę od światła kręgu siódmego, barwy drugiego i piątego są do siebie podobne, bardziej żółte od tamtych, trzeci krąg ma barwę najbielszą, czwarty czerwonawą, a drugi z rzędu co do białości jest pierścień szósty. A kiedy się oś kręci, obraca się z nią całość tym samym ruchem, ale w tej obracającej się całości siedem kręgów wewnętrznych obraca się po cichu i powoli w kierunku przeciwnym obrotowi całości. Spośród nich najszybciej biegnie pierścień ósmy – potem wolniej, a ruchem równoczesnym, siódmy, szósty i piąty; trzecią z kolei szybkość obrotu – tak się im zdawało – posiada krąg czwarty, wirujący w stronę przeciwną. Czwartą prędkość ma trzeci, a piątą – drugi. A kręci się oś obrotu oparta na kolanach Konieczności. Tam u góry, na każdym kręgu chodzi Syrena obracająca się razem z nim i wydaje jeden głos, jeden ton. Wszystkie razem, a jest ich osiem, tworzą jeden harmonijny akord. Jeszcze inne trzy postacie kobiece siedzą naokoło w równych odstępach, a każda ma swój tron: to Mojry, córki Konieczności, w białych sukniach, a przepaski mają na głowach. Láchesis, Klotó i Atropos. Śpiewają zgodnie z Syrenami. Lachesis o przeszłości śpiewa, Kloto o tym, co jest, tropos o tym, co będzie. Kloto od czasu do czasu dotyka prawą ręką zewnętrznego kręgu wrzeciona i przyspiesza jego ruch obrotowy, tak samo znowu Atropos lewą ręką popycha kręgi wewnętrzne. A Láchesis jedną i drugą ręką dotyka chwilami to jednych, to drugich. Potem znowu typowe okazy życia ludzkiego rozłożył przed nimi na ziemi, a było ich znacznie więcej niż obecnych. I były różnorodne. Były tam żywoty zwierząt wszystkich i wszystkie żywoty ludzkie. Były między nimi i dyktatury – jedne dożywotnie, a drugie złamane i kończące się ubóstwem, wygnaniem i nędzą. A były tam i żywoty mężów sławnych; z powierzchowności, z piękności i z innej mocy, i z rywalizacji zwycięskiej, znamienitych rodem i cnotami przodków, a także ludzi niesławnych. Tak samo również i kobiet. Więc oni, kiedy tam przyszli, musieli zaraz iść do Láchesis. Wtedy ich naprzód jakiś prorok w porządku ustawił, a potem wziął z kolan Láchesis losy i okazy życia ludzkiego, wstąpił na mównicę wysoką i powiedział: „Oto Konieczności córa, dziewica Láchesis, mówi: Dusze jednodniowe, oto początek nowej wędrówki okrężnej rodu śmiertelnego, wędrówki kończącej się śmiercią. Nie was wybierać będzie duch; wy sobie będziecie sami ducha obierali. Kto pierwszy los dostanie, ten niech pierwszy wybiera życie – później już nieuchronne. Dzielność nie jest u nikogo w niewoli. Kto ją ceni więcej lub mniej, ten jej dostanie więcej albo mniej. Winien ten, co wybiera. Bóg nie winien". To powiedziawszy, rzucił pomiędzy wszystkich losy i każdy podejmował ten, który mu padł u nóg. Tylko on jeden nie wybierał. Nie pozwolono mu. Kto los podniósł, ten widział, który numer dostał. Dusze nie były tam uszeregowane. Dlatego że z konieczności każda musiała się stawać inna, jeżeli inny typ życia wybrała. Zresztą były tam losy i pomieszane z sobą, i pomieszane z bogactwem i z ubóstwem, jedne z chorobami, drugie ze zdrowiem, a były i losy pośrednie. Zdaje się, że tam właśnie, kochany Glaukonie, największe niebezpieczeństwo ludzi czeka, i dlatego najwięcej trzeba się starać, żeby każdy z nas, mniej dbając o inne nauki, szukał i tę studiował, jeżeli się jej skądeś nauczyć potrafi, i potrafi znaleźć kogoś, kto go nauczy żywot dobry i żywot zły rozpoznawać i spośród żywotów możliwych zawsze i wszędzie żywot lepszy wybierać. Trzeba to przekonanie mieć w sobie twarde jak stal i tak do Hadesu iść, aby i tam człowieka nie zbijały z tropu bogactwa i tym podobne zła, żeby nie popaść w dyktatury i w inne tego rodzaju praktyki, i nie spowodować wielu i nieuleczalnych nieszczęść, a samemu jeszcze większych nie doznać, ale umieć zawsze wybierać między tymi ostatecznościami życie pośrednie i unikać przesady z jednej i z drugiej strony – już i w tym życiu, ile możności, i w każdym życiu następnym. W ten sposób człowiek najpełniejsze szczęście osiąga. Więc trzeba szukać podobieństw we wszystkim tym, co się teraz mówiło, i zestawiać te rzeczy, i rozbierać stosunek życia do dzielności, i wiedzieć, co dobrego albo co złego wywołuje piękność pomieszana z ubóstwem albo z bogactwem, i na tle jakiego stanu duszy to się dzieje, i jak na siebie wpływają pochodzenie wysokie i życie prywatne, i udział w rządzie, i siła, i brak siły, i wysokie wykształcenie, i brak wykształcenia, i wszystkie takie rzeczy, które z natury swej mają związek z duszą. A jeśli się do nich domieszają jakieś cechy nabyte, to jak to wszystko wzajemnie wpływa na siebie. Tak, żeby opierając się w rachunku na tym wszystkim, móc wybrać, mając naturę duszy na oku, żywot gorszy albo żywot lepszy. Gorszym nazywając żywot, który duszę zaprowadzi do tego, że się stanie mniej sprawiedliwa, a lepszym ten, przez który będzie sprawiedliwsza. O wszystko inne mniejsza. Widzieliśmy i widzimy, że dla żywego i dla umarłego ten wybór jest najważniejszy. Więc tak i wtedy tam, jak mówił ten, co przyniósł wieści z tamtych stron, odezwał się prorok w ten sposób: „Choćby kto i ostatni wszedł, to, jeśli rozumnie wybrał i potrafi w życiu tak struny napinać, żeby harmonijnie brzmiały, czeka go życie przyjemne, a nie złe. Ten, kto pierwszy wybiera, niech nie będzie lekkomyślny, a kto ostatni, niech nie traci otuchy". Po tych słowach, powiada, ten, który pierwszy losował, natychmiast podszedł i wybrał największą dyktaturę. Głupi był i żarłok wielki, więc nie rozpatrzył dobrze wszystkiego przy wyborze i nie zauważył, jakie tam przeznaczenie było w środku: miał własne dzieci pożerać. Inne nieszczęścia czekały go też. A kiedy się przy wolniejszej chwili nad tym zastanowił, zaczął się sam bić pięściami i głośno narzekać na swój wybór – nie zapamiętał i nie trzymał się tego, co z góry mówił prorok. I nie sobie samemu przypisywał swoje nieszczęścia, tylko obwiniał los i duchy, i wszystko inne raczej, zamiast samego siebie. A to był jeden z tych, którzy z nieba wracali, i w poprzednim życiu żył w państwie dobrze urządzonym i charakter miał dobry, tylko nie był filozofem. Żeby tak powiedzieć, to przy takiej sposobności wpada bardzo wielu z tych, co z nieba wracają, bo nie mają ćwiczenia, nie nawykli do trudów i przykrości. To widowisko, powiada, warto było zobaczyć, jak to dusza swoje życie wybierała. Można było widzieć i taką, co budziła litość, i widzieć śmieszną i podziwu godną. Bo po większej części dokonywały wyboru zgodnie z nawykiem z poprzedniego życia. A ci liczni, którzy wracają z ziemi, przez to, że i sami dużo przeszli i napatrzyli się drugim, nie wybierają tak z pierwszego rozpędu. I dlatego też wiele dusz spotyka odmiana zła i dobra, a bywa, że i los tak pada. Bo jeżeli ktoś zawsze, ile razy na ten świat przychodzi, filozofią się zajmuje zdrowo, a los mu jakoś nie wypadnie ostatni, ten zgodnie z tym, co tam głoszą, nie tylko tu będzie szczęśliwy, ale i wędrówkę stąd tam i z powrotem będzie miał nie po ziemi i ciężką, tylko lekką i po niebie. Powiada więc, że widział duszę niegdyś Orfeusza, jak wybierała żywot łabędzia przez odrazę do płci żeńskiej. Orfeusz poniósł śmierć z ręki kobiet, więc nie chciał przychodzić na świat przez ciało kobiety. I widział duszę Tamyrasa, jak wybiera żywot słowika. A widział też łabędzia, który dla odmiany postanowił wybrać życie człowieka, a inne muzykalne zwierzęta tak samo. Dwudziesta z rzędu dusza obrała życie lwa. A ta była Ajaksa, syna Telamona. Nie chciała się stawać człowiekiem; pamiętała ten sąd, który rozstrzygał o zbroi. A po niej dusza Agememnona. Ona też z odrazy do rodzaju ludzkiego i przez przebyte cierpienia wolała się w orła przemienić. Gdzieś pośrodku losowała dusza Atalanty. Zobaczyła zaszczytne odznaki atlety i nie umiała przejść mimo – wzięła swój los. A potem widział duszę Epeijosa, syna Panopeusa, jak weszła w naturę kobiety o zdolnościach do techniki. A dalej, pośród ostatnich, zobaczył duszę tego błazna Tersytesa, jak wstępuje w ciało małpy. Przypadkiem dusza Odyseusza losowała na samym końcu. Już szła do wyboru, ale, przypomniawszy sobie minione trudy przez żądzę sławy poniesione, dała pokój ambicjom i chodząc długo tędy i owędy szukała losu człowieka prywatnego, który by miał czas wolny. Z wielką trudnością go znalazła. Leżał gdzieś tam, porzucony, bo inni go nie chcieli. Zobaczywszy go, powiedziała, że i za pierwszym razem byłaby też ten los wybrała, więc teraz podjęła go z radością. Dusze wielu zwierząt przechodziły w ludzi i przechodziły jedne zwierzęta w drugie. Niesprawiedliwe dusze wstępowały w zwierzęta dzikie, a sprawiedliwe przemieniały się w zwierzęta łagodne – odbywały się wszelkie możliwe przemiany. Kiedy się pokładli spać i nadeszła północ, odezwał się grzmot i przyszło trzęsienie ziemi. Wtedy w mgnieniu oka rozleciały się duchy na wszystkie strony w górę, ku narodzinom; rozprysły się jak gwiazdy. Więc skoro wszystkie dusze żywoty sobie wybrały, zaczęły po porządku, jak która losowała, podchodzić do Láchesis. Ona każdemu przydzielała ducha, którego sobie każdy wybrał i posyłała go wraz z nim, aby był stróżem ludzkiego życia i dopełniał tego, co sobie każda dusza obrała. Duch opiekuńczy naprzód prowadził duszę do Klotó – pod jej rękę obracającą oś wszechświata, aby zatwierdzić los obrany. A gdy jej dotknął, wiódł duszę tam, gdzie Atropos przędła, aby nić przeznaczenia uczynić nieodwracalną. Stamtąd, nie odwracając się sam, szedł pod tron Konieczności, minął go, a skoro i inni tamtędy przeszli, skierowali się wszyscy na Dolinę Zapomnień poprzez upał i żar okropny. Tam nie było drzew ani czegokolwiek, co ziemia wydaje. A że już się miało ku wieczorowi, więc rozłożyli się obozem nad Rzeką Beztroski – wody tej rzeki żadne naczynie nie utrzyma. Pewną miarę tej wody każdy koniecznie wypić musiał. Których rozum od tego nie ustrzegł, pili ponad miarę. A kto ją pija wciąż, ten zapomina o wszystkim. Jemu samemu nie pozwolono pić tej wody. A jakim sposobem i którędy znalazł się znowu w ciele, nie wiedział. Tylko że nagle oczy otworzył; było rano i zobaczył, że już leży na stosie. W ten sposób, Glaukonie, ten mit ocalał i nie zginął. Może on i nas ocali, jeżeli go posłuchamy i poprzez Rzekę Zapomnień szczęśliwie przebrniemy, a nie splamimy duszy. Jeżeli posłuchamy mego zdania, będziemy uważali, że dusza jest nieśmiertelna i potrafi wszelkie zło przetrzymać i wszelkie dobro, więc będziemy się zawsze trzymali drogi wzwyż i na wszelki sposób sprawiedliwość z rozumem w czyn wprowadzali, abyśmy byli mili i sobie samym, i bogom; i tutaj, trwając na miejscu, i wtedy, gdy nagrodę za to weźmiemy jak ci, co w zawodach zwycięstwo odnieśli i biorą nagrody, stąd i stamtąd, więc, żeby nam i z nami, i tu, i w tysiącletniej wędrówce, którąśmy przeszli, zawsze było dobrze.

<urn:uuid:c768ce29-9ea9-481f-ba58-a14f9ac134f5>

finepdfs

3.410156

CC-MAIN-2020-45

https://filozofuj.eu/wp-content/uploads/2018/11/platon_mit_era_v2.pdf

2020-10-20T12:09:41+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107872686.18/warc/CC-MAIN-20201020105000-20201020135000-00584.warc.gz

322,855,930

0.999944

0.999951

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2078, 4426, 6987, 9461, 11975, 14504, 16826 ]

1

0

ZAPYTANIE OFERTOWE 1. Zamawiający Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. zaprasza do złożenia oferty na: Wykonanie prac remontowych w lokalu mieszkalnym przy ul. Pod Kasztanami 75/1 w Katowicach. Zakres niezbędnych prac remontowych zgodnie z przedmiarem robót załącznik nr 1. 2. Adres nieruchomości której dotyczy zamówienie: ul. Pod Kasztanami 75/1 w Katowicach. 3. Wymagany termin realizacji zamówienia: 31.01.2019r 4. Wymagany okres rękojmi lub/ i gwarancji: 36 miesięcy 5. Oferty winny być składane w sekretariacie Spółki w zamkniętej i opisanej kopercie. Opis powinien zawierać numer i nazwę przedmiotu zamówienia 5/2018/RM oraz dane firmy składającej ofertę. UWAGA ! Do oferty cenowej należy dołączyć szczegółowy kosztyorys na wykonanie przedmiotowego zakresu prac 6. Termin składania ofert: 27.12.2018r, do godz. 10⁰⁰ 7. Warunki płatności 30 dni od daty spisania bezusterkowego protokołu odbioru końcowego, przelewem z konta zamawiającego 8. Osoba upoważniona do kontaktu z wykonawcami Robert Majewski 608-499-628. 9. Termin zwalczania z ofertą 60 dni 10. Dodatkowe wymagania zamawiającego względem wykonawcy*: - oferta winna bezwzględnie zawierać adres nieruchomości której dotyczy zamówienie określony w niniejszym zapytaniu, - do oferty cenowej należy dołączyć oświadczenie (załącznik nr 2) o niezaleganiu z zobowiązaniami wobec Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. —————— wnoszenie przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości ————% wartości oferty brutto w formie: gotówkowej, wzajemnych potrafić-wierzytelności, gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych; wpłaty kwoty zabezpieczenia na rachunek zamawiającego, z czego 75% zostanie zwrócone w terminie 14 dni od daty spisania protokołu odbioru, 25% zostanie zwrócone w terminie 14 dni od daty zakończenia obowiązywania rękojmi i gwarancji; - posiadanie przez wykonawcę aktualnej polisy ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej na kwotę 10,000zł. - posiadanie uprawnień budowlanych w specjalności nie dotyczy - posiadanie przez wykonawcę koncesji: nie dotyczy - posiadanie innych uprawnień tj.: nie dotyczy - posiadanie licencji na: nie dotyczy - posiadanie przez wykonawcę certyfikatu dopuszczenia do stosowania w budownictwie: TAK - posiadanie referencji: nie dotyczy 11. Sposób przygotowania oferty: ofertę należy sporządzić w formie pisemnej (komputerowej), w języku polskim. 12. Treść oferty zgodnie z załączonym formularzem – OFERTA - Wyjaśnienia: 1. Jeżeli dane pole tekstowe nie będzie wypełniane wpisać „nie dotyczy” Starszy Inspektor ds. zarządzania nieruchomościami Robert Majewski Dyrektor ds. zarządzania nieruchomościami: Stanisław Aleksander Przedmiar robót Rodzaj robót (branża): Budowlana Inwestycja Budynek mieszkalny Remont mieszkania - Roboty malarskie, posadzkowe wykładzina PCV, skucie płytek ściennych, wymiana zaworu wody, prace porządkowe. Adres: Pod Kasztanami 75 - 1 40-462 Katowice Kody CPV: 45453000-7 - Roboty remontowe i renowacyjne Inwestor: Katowickie Towarzystwo Budownictwa Sp. z o.o. Krasińskiego 19 40-019 Katowice Wykonawca: Sporządził: Jan Bernacki Sprawdził: Data opracowania: Inwestor Wykonawca Strona tytułowa przedmiaru | Lp | Kod | Opis | Jm | Ilość składowe | Ilość robót | |----|--------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|-----|----------------|-------------| | 1 | | **Roboty przygotowawcze** | | | | | 1.1| KNR 4-01 1202-0900 | Zeskrabanie i zmycie starej farby w pomieszczeniach o powierzchni podłogi ponad 5 m² oraz zerwanie tapet w łazience itp p.a. sufit: pokoje (3), przedpokój, kuchnia, łazienka, WC 20,18+7,72+5,10+10,20+3,96+1,39 ściany [(4,50+4,50)*2+(3,00+2,60)*2+(2,70+1,90)*2+(3,50+3,00)*2+(2,10+1,90)*2+(1,4*1,0)*2]*2,6 Stolarka -(2,2*1,65)*2+(1,45*1,5)+(0,80*2,00)*4] | m² | 48,550 | 194,435 | | | | | m² | 161,720 | | | | | | m² | - 15,835 | | | 1.2| KNR 4-01 0819-1500 | Rozebranie wykładziny ściannej z płytek 3,0*1,0 | m² | 3,000 | 3,000 | | 1.3| KNR 4-01 1204-0800 | Przygotowanie powierzchni starych tynków z poszpachlowaniem ubytków i nierówności (sfałowań), usunięcie otworów po kolkach p.a. 194,435 | m² | 194,435 | 194,435 | | 1.4| Kal. własna | Opróżnienie pozostawionych mebli w lokalu. Regulacja okien. Demontaż karniszys, lamp itp. 1 | kpl.| 1,000 | 1,000 | | 2 | | **Roboty wykonczeniowe** | | | | | 2.1| KNR 2-02 0815-0300 | Gładź gipsowa na ścianach p.a. - przymuje się ok 25% powierzchni 194,435*0,25 | m² | 48,609 | 48,609 | | 2.2| KNR 13-12 1301-0300 | Malowanie dwukrotne tynków farbą emulsyjną z zagruntowaniem powierzchni. 194,435 | m² | 194,435 | 194,435 | | 2.3| KNR 4-01 1215-0800 | Mycie posadzek po robotach malarskich 48,55 | m² | 48,550 | 48,550 | | 3 | | **Roboty posadzkowe** | | | | | 3.1| KNR 4-01 0818-0500 | Zerwanie posadzki z tworzyw sztucznych - wykładzina Pokoje, przedpokój, kuchnia, garderoba 20,18+7,72+5,10+1,39+10,20 | m² | 44,590 | 44,590 | | 3.2| KNP 18-90 2260-6103 | Montaż wykładziny podłogowej PCV grubości min. 3,0 mm. Pokoje, przedpokój, kuchnia, garderoba 44,590 | m² | 44,590 | 44,590 | | 3.3| KNR 2-02 1113-0800 | Montaż listwy przyściennej. [(4,50+4,50)*2+(3,00+2,60)*2+(2,70+1,90)*2+(3,50+3,00)*2+(2,10+1,90)*2+(1,4*1,0)*2]*2+0,8*4 | m | 59,000 | 59,000 | | 4 | | **Roboty instalacyjne** | | | | | 4.1| KNR 4-02 0118-0100 | Wymiana zaworu przełotowego o średnicy 15-20 mm 1,0 | szt.| 1,000 | 1,000 | | 5 | | **Roboty końcowe** | | | | | 5.1| Kal. własna | Posprzątanie terenu budowy, wywiezienie materiałów z rozbiórki. 1 | kpl.| 1,000 | 1,000 |

<urn:uuid:99d732fe-c9fc-46d1-8db0-b3c487a53ecf>

finepdfs

1.03418

CC-MAIN-2023-23

https://tbs.katowice.pl/wp-content/uploads/2018/12/zapytanie_nr_5.pdf

2023-05-27T23:36:34+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224643388.45/warc/CC-MAIN-20230527223515-20230528013515-00024.warc.gz

621,430,438

0.999434

0.999964

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2733, 3249, 9217 ]

1

0

Protokół Nr XXVII/2022 Sesji Rady Miejskiej w Białej odbytej w dniu 29 czerwca 2022 r. Obrady XXVII Sesji Rady Miejskiej w Białej otworzyła Przewodnicząca Rady Miejskiej Sabina Gorek, która stwierdziła, ze obecnych na sesji jest 11 radnych ( ustawowy skład Rady Miejskiej w Białej 15 radnych). Następnie powitała wszystkich zebranych na sesji: pracowników urzędu i sołtysów. W posiedzeniu wzięło udział 11 członków: 1. Jacek Czerwiński 2. Marek Klinke 3. Józef Roden 4. Irena Wotka 5. Małgorzata Fluder 6. Gabriela Neugebauer 7. Andrzej Osiewacz 8. Damian Tarnowski 9. Mateusz Kosiński 10. Sabina Gorek 11. Jan Strzoda Listy obecności w załączeniu do protokołu. Obrady rozpoczęto 29-06-2022 o godz. 11:07, a zakończono o godz. 14:04 tego samego dnia. Ad 2. Porządek obrad sesji: 1. Otwarcie i stwierdzenie quorum. 2. Przedstawienie porządku obrad. 3. Przyjęcie protokołu z obrad poprzedniej sesji. 4. Sprawozdanie z działalności Burmistrza w okresie międzysesyjnym. 5. Odpowiedzi na interpelacje i zapytania radnych z ostatniej sesji 6. Interpelacje i zapytania radnych. 7. Przedstawienie raportu o stanie gminy Biała za 2021 r. 8. Debata nad raportem o stanie Gminy Biała za 2021 r. 9. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. 10. Zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 1) rozpatrzenie sprawozdania Burmistrza Białej z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 2) rozpatrzenie sprawozdania finansowego Gminy Biała za 2021 r. 3)podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 11. Udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 1) zapoznanie się z wnioskiem Komisji Rewizyjnej dotyczącym udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 20201 r. 2) zapoznanie się z uchwałą RIO w Opolu na temat opinii- wniosku Komisji Rewizyjnej w sprawie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 3) podjęcie uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 12. Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki Wodociągi i Kanalizacja w Białej za 2021 r. 13. Podjęcie uchwał w sprawie: 1) zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; 2) zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 -2030; 3) o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok 4) przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu. 14. Wolne wnioski i informacje. 15. Zakończenie obrad. Burmistrz Białej wnioskował o wprowadzenie do porządku obrad w pkt 13 następujących punktów: 1) zmieniająca uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała 2) w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów 3) w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso Przyjęcie porządku obrad po wniesionych zmianach (11:09) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Porządek obrad ze zmianami został przyjęty. Ad 3. Przewodnicząca poddała pod głosowanie przyjęcie protokołu z obrad poprzedniego posiedzenia. Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Ad 4. Burmistrz Białej przedstawił sprawozdanie z swojej działalności w okresie międzysesyjnym. Nastąpiła zmiana kworum (11:12) Ilość radnych obecnych na sali obrad: 12 Do sesji dołączyli radni: 1. Adrian Harnys Ad 5. Burmistrz Białej odczytał zapytania zgłoszone w okresie między sesjami. Poinformował, że odpowiedź została udzielone pisemnie. Ad 6. Interpelacje i zapytania radnych nie zostały zgłoszone. Ad 7. Przedstawienie raportu o stanie gminy Biała za 2021 r. (11:24) Raport o stanie gminy Biała przedstawiła Sekretarz Gminy Grażyna Biały. Poinformowała, że zgodnie z art. 28aa ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym organ wykonawczy gminy, co roku do 31 maja przedstawia radzie Raport o stanie gminy. Dokument ten obejmuje podsumowanie działalności burmistrza w roku poprzednim i musi zawierać w szczególności: realizację polityk, programów i strategii, uchwał rady i budżetu obywatelskiego ( jeśli był realizowany). Raport o stanie Gminy Biała za rok 2020 został sporządzony, przekazany w dniu 31 maja 2021 r. Przewodniczącej Rady a następnie wszystkim radnym. Ponadto został opublikowany na stronie Biuletynu Informacji Publicznej oraz na stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Białej. Sporządzony raport obejmuje obligatoryjne elementy o których mowa wyżej. Ponadto w raporcie ujęto sprawozdania, informacje oraz dane z istotnych obszarów działania Burmistrza a tym samym aparatu pomocniczego Burmistrza jakim jest Urząd Miejski oraz zadania gminy zrealizowane przez jednostki organizacyjne Gminy Biała oraz spółkę gminną. Zgodnie z zapisem art. 28aa ust. 4 rada rozpatruje raport na sesji na której podejmowana jest uchwała w sprawie udzielenia absolutorium burmistrzowi. Raport rozpatrywany jest w pierwszej kolejności. Nad przedstawionym raportem przeprowadza się debatę. W debacie nad raportem oprócz radnych głos mogą zabierać mieszkańcy gminy. Mieszkaniec, który chciałby zabrać głos składa do przewodniczącego rady pisemne zgłoszenie poparte podpisami w gminie do 20 tys. mieszkańców – co najmniej 20 osób. Zgłoszenie takie składa się najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień, na który zwołana sesja podczas której ma być przedstawiony raport. Po przeprowadzeniu debaty rada podejmuje uchwałę w sprawie udzielenia wotum zaufania burmistrzowi. Ad 8. Debata nad raportem o stanie Gminy Biała za 2021 r. stanowi nagranie do sesji. Do udziału w debacie nad raportem nie wpłynęło żadne zgłoszenie . W debacie głos zabrała radna Irena Wotka. Szczegóły dyskusji stanowią nagranie sesji. Ad 9. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. (12:15) Zapytań nie zgłoszono. Komisje na wspólnym posiedzeniu pozytywnie zaakceptowały powyższy projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.315.2022 w sprawie udzielenia Burmistrzowi Białej wotum zaufania. (11:47) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Mateusz Kosiński, Adrian Harnys, Sabina Gorek, Irena Wotka, Jacek Czerwiński, Jan Strzoda, Gabriela Neugebauer, Małgorzata Fluder, Józef Roden, Andrzej Osiewacz PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(1): Damian Tarnowski NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała została podjęta. Ad 10. Zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. 1) Sprawozdanie Burmistrza Białej z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. bardzo szeroko omówiła i przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje Stałe Rady Miejskiej w Białej na wspólnym posiedzeniu po wyjaśnieniach i dyskusji przyjęły sprawozdanie z wykonania budżetu za 2021 r. stwierdzając, że gospodarka finansowa przebiegała prawidłowo i zgodnie z prawem budżetowym. Przewodnicząca zwróciła się z zapytaniem czy ktoś chce zabrać głos w/w/ temacie. Radni do przedstawionego sprawozdania z wykonania budżetu nie wnieśli uwag. Przewodnicząca Rady zwróciła się o przedstawienie stanowiska komisji rady. Przewodniczący Komisji Gospodarczej, który przewodniczył wspólnemu posiedzeniu Stałych Komisji Rady Miejskiej w Białej przedstawił pozytywne stanowiska dotyczące sprawozdania Finansowego gminy Biała za 2021 r. 2) Sprawozdanie finansowe Gminy Biała za 2021 r. omówiła i przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje Stałe Rady Miejskiej w Białej na wspólnym posiedzeniu po wyjaśnieniach i dyskusji przyjęły sprawozdanie finansowe Gminy Biała za 2021 r. Przewodnicząca zwróciła się z zapytaniem czy ktoś chce zabrać głos w/w/ temacie. Radni do przedstawionego sprawozdania nie wnieśli uwag. 3) Zgodnie z art. 270 ust. 4 ustawy o finansach publicznych rada rozpatruje i zatwierdza sprawozdanie finansowe jednostki samorządu terytorialnego wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu, w terminie do 30 czerwca roku następującego po roku budżetowym. Uchwała ta z formalno-prawnego punktu musi zostać podjęta przed uchwałą w przedmiocie absolutorium. Przewodnicząca Rady odczytała projekt uchwały NR XXVII.316.2021 w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. i poddała pod głosowanie w/w projekt uchwały. Głosowanie odbyło się w trybie jawnym. ustawowy skład rady wynosi 15 radnych. Obecnych było 12 radnych. W głosowaniu udział wzięło 12 radnych. Wyniki imienne: ZA(12): Jan Strzoda, Irena Wotka, Adrian Harnys, Sabina Gorek, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Józef Roden, Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Mateusz Kosiński, Małgorzata Fluder, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała NR XXVII.316.2022 w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego gminy Biała oraz sprawozdania z wykonania budżetu Gminy Biała za 2021 r. została podjęta. Ad 11. Udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. 1) Zapoznanie się z wnioskiem Komisji Rewizyjnej dotyczącym udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Adrian Harnys przedstawił treść uchwały Nr 4/2022 podjętą przez Komisję Rewizyjną w dnia 27 maja 2022 r. w sprawie wniosku o udzielenie absolutorium Burmistrzowi Białej z wykonania budżetu gminy za 2021 r. wraz z uzasadnieniem. Uchwała ta pozytywnie opiniuje przedłożone sprawozdania z wykonania budżetu gminy za 2021 rok. Jednocześnie uchwałą tą Komisja Rewizyjna wystąpiła z wnioskiem do Rady Miejskiej o udzielenie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 rok. 2) Zapoznanie się z uchwałą Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu na temat opinii- wniosku Komisji Rewizyjnej w sprawie absolutorium Burmistrzowi Białej za 2020 r. Przewodnicząca Rady przedstawiła uchwałę Nr 200/2022 z dnia 9 czerwca 2022 r. Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu pozytywnie opiniująca wniosek Komisji Rewizyjnej w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 rok. Uchwała ta stanowi załącznik do protokołu. 3) Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Komisje na wspólnym posiedzeniu pozytywnie zaopiniowały projekt uchwały w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.317.2021 w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. Wyniki imienne: ZA(12): Adrian Harnys, Jacek Czerwiński, Sabina Gorek, Mateusz Kosiński, Gabriela Neugebauer, Małgorzata Fluder, Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Irena Wotka, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(3): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek Uchwała Nr XXVII.317.2022 w sprawie udzielenia absolutorium Burmistrzowi Białej za 2021 r. została podjęta. Burmistrz Białej podziękowała za udzielenie absolutorium. Przewodnicząca ogłosiła 15 min. Przerwę w obradach sesji. Ad 12. Informację o działalności Spółki „Wodociągi i Kanalizacja „ w Białej za 2021 (13:08) przedstawił Prezes Spółki Mirosław Libront. W dyskusji głos zabrali radni: Józef Rden, Jan Strzoda, oraz Prezes Spółki Wodociągi i kanalizacja w Białej Mirosław Libront. Szczegóły dyskusji stanowi nagranie sesji. Ad 13. Podjęcie uchwał w sprawie: (13:27) Ad 13 a. Projekt uchwały w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; (13:27) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Nastąpiła zmiana kworum (13:45) Ilość radnych obecnych na sali obrad: 11 Sesję opuścili radni: 1. Adrian Harnys W dyskusji głos zabrał radny Józef Rden, Burmistrz Białej oraz Dyrektor Gminnego Centrum kultury w Białej Szczegóły dyskusji stanowi nagranie sesji. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.318.2022 w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2022 r.; (13:46) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Irena Wotka, Małgorzata Fluder, Marek Klinke, Jacek Czerwiński, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13b. Projekt uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 2030 ; (13:46) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.319.2022 w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej Gminy Biała na lata 2022 -2030 ; (13:48) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Małgorzata Fluder, Irena Wotka, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Andrzej Osiewacz, Jan Strzoda, Marek Klinke, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13c. Projekt uchwały o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok (13:48) przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała , że w przedstawionym projekcie uchwały proponuje się dokonanie zwiększenia planu wydatków o kwotę 34.000,00 zł. Na kwotę tę składają się środki przekazane gminie z tytułu dodatkowej opłaty nałożonej na napoje alkoholowe w opakowaniach o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml (tzw. opłata od małpek). W projekcie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok szacowano, że wpływy z tego tytuły wyniosą ok 30.000,00 zł.; natomiast gmina otrzymała środki w wysokości 64.000,00 zł. Kwota 30.000,00 zł została rozpisana w projekcie Gminnego Programu Profilaktyki na zadania z zakresu przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Zatem pozostałe 34.000,00 zł proponuje się przeznaczyć na zwiększenie dotacji dla Gminnego Centrum Kultury w Białej na realizację profilaktycznej działalności wśród dzieci i młodzieży w ramach zadania pn. "Udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe i narkomanii, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.320.2022 o zmianie uchwały w sprawie uchwalenia Gminnego Programu profilaktyki i Rozwiązywania problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2022 rok (13:50) Wyniki imienne: ZA(11): Mateusz Kosiński, Marek Klinke, Małgorzata Fluder, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Irena Wotka, Jan Strzoda, Sabina Gorek, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13d. Projekt uchwały w sprawie przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu (13:50) przedstawił Burmistrz Białej Edward Plicko. Poinformował, że powyższą uchwałą Rada Miejska w Białej wyraża zgodę na przystąpienie i realizację projektu „Solidarni z Ukrainą – pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie ,jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu Wartość projektu 289 952,50 zł. w tym wkład własny rzeczowy – 115 181 zł. Zadaniem Partnera, Gminy Biała będzie realizacja działań w zakresie wsparcia osób uciekających z Ukrainy w wyniku działań zbrojnych prowadzonych na terenie tego kraju, w zakresie utworzenia infrastruktury mieszkaniowej (remont/ dostosowanie, doposażenie) . Deklarowany wkład własny w formie rzeczowej Gminy Biała stanowić będą dwa mieszkania o prognozowanej wartości 115 181,00 złotych. Lider Projektu (ROPS w Opolu) realizuje usługi integracyjne dla dzieci i młodzieży, pochodzących z Ukrainy, kolonie, wycieczki, korzystanie z oferty rekreacyjnokulturalnej. oraz naukę języka polskiego na poziomie podstawowym, który będzie realizowany przez Regionalny Zespół Placówek Wsparcia Edukacji w Opolu. Komisje na wspólnym posiedzenie przyjęły projekt uchwały. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr Nr XXVII.321.2022 w sprawie przystąpienia Gminy Biała do realizacji projektu "Solidarni z Ukrainą- pomoc migrantom wojennym w województwie opolskim" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, Oś priorytetowa XIV dedykowana zwalczaniu skutków kryzysu wywołanego agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, jako Partnera Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu (13:54) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Sabina Gorek, Małgorzata Fluder, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Jacek Czerwiński, Mateusz Kosiński, Irena Wotka, Andrzej Osiewacz, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13e. Projekt uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała (13:55) przedstawił Podinspektor ds. Zarządzania kryzysowego i sportu Dawid Pientka. Poinformował, że Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe zwróciło się pismem z dnia 21 czerwca 2022 r. o rozpoczęcie procedury dotyczącej zmian zapisów w uchwale nr VIII.117.2011 Rady Miejskiej z dnia 26 października 2011 r. w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała. W wyniku realizacji projektu „Utworzenie Centrum Rekreacji w Białej przy ulicy Koraszewskiego" Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe zostało właścicielem trenażera lotów samolotowych typu Żyroskop. Urządzenie to ze względu na bezpieczeństwo użytkowników wymaga regularnego serwisowania i ubezpieczenia na wypadek nieszczęśliwego wypadku lub uszkodzenia urządzenia. Zmiana zapisu uchwały dot. pokrycia kosztów ubezpieczenia, naprawy i przeglądów technicznych urządzeń będących własnością ogniw sportowych pozwoli Gminnemu Zrzeszeniu LZS finansować z otrzymanej dotacji z budżetu gminy wydatki związane z eksploatacją żyroskopu. Stanowiska komisji nie było, gdyż uchwała ta została wprowadzona do porządku obrad sesji. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały Nr XXVII.322.2022 zmieniającej uchwałę w sprawie określenia warunków i trybu finansowania sportu na terenie gminy Biała (13:57) Wyniki imienne: ZA(11): Marek Klinke, Sabina Gorek, Mateusz Kosiński, Gabriela Neugebauer, Jan Strzoda, Irena Wotka, Andrzej Osiewacz, Małgorzata Fluder, Jacek Czerwiński, Józef Roden, Damian Tarnowski PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(4): Roman Barysz, Maria Moszczeńska, Mariusz Kwoczek, Adrian Harnys Uchwała została podjęta. Ad 13 f. Projekt uchwały w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów przedstawiła Skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała, że zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, podatku rolnym i podatku leśnym rada uprawniona jest do zarządzenia poboru podatków w drodze inkasa oraz do wyznaczenia inkasentów podatków lokalnych. W związku z wyborem inkasenta miejscowości Pogórze dokonuje się stosownej zmiany. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. Z głosowania nad uchwałą wyłączeni są radni będący inkasentami, tj. Fluder Małgorzata, Tarnowski Damian, Wotka Irena, Strzoda Jan, Kosiński Mateusz. Jak stanowi literalne brzmienie art. 25a ustawy o samorządzie gminnym radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Powołana regulacja wprowadza zatem instytucję wyłączenia radnego od udziału w głosowaniu, dotyczącego interesu prawnego radnego, tj. interesu chronionego przepisami prawa, wypływającego z przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Stanowiska komisji nie było, gdyż uchwała ta została wprowadzona do porządku obrad sesji . Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały NRXXVII.323.2022 w sprawie zarządzenia poboru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego od osób fizycznych w drodze inkasa oraz wyznaczenia inkasentów, wysokości wynagradzania za inkaso oraz określenia terminu płatności dla inkasentów Wyniki imienne: ZA(6): Marek Klinke, Andrzej Osiewacz, Jacek Czerwiński, Gabriela Neugebauer, Sabina Gorek, Józef Roden PRZECIW(0): WSTRZYMUJĘ SIĘ(0): NIE GŁOSOWALI/NIEOBECNI(9): Roman Barysz, Irena Wotka, Maria Moszczeńska, Małgorzata Fluder, Mariusz Kwoczek, Damian Tarnowski, Mateusz Kosiński, Adrian Harnys, Jan Strzoda Wobec powyższego głosowania uchwała została podjęta. Ad 13 g. Projekt uchwały w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso przedstawiła skarbnik Gminy Klaudia Kopczyk. Poinformowała, że Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, podatku rolnym i podatku leśnym rada uprawniona jest do zarządzenia poboru podatków w drodze inkasa oraz do wyznaczenia inkasentów podatków lokalnych. W związku z wyborem inkasenta miejscowości Pogórze dokonuje się stosownej zmiany. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. Z głosowania nad uchwałą wyłączeni są radni będący inkasentami, tj. Fluder Małgorzata, Tarnowski Damian, Wotka Irena, Strzoda Jan, Kosiński Mateusz. Jak stanowi literalne brzmienie art. 25a ustawy o samorządzie gminnym radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Powołana regulacja wprowadza zatem instytucję wyłączenia radnego od udziału w głosowaniu, dotyczącego interesu prawnego radnego, tj. interesu chronionego przepisami prawa, wypływającego z przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Przewodnicząca poddała pod głosowanie projekt uchwały NR XXVII.324.2022 w sprawie zarządzenia na terenie Gminy Biała poboru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze inkasa, wyznaczenia inkasentów i określenia wysokości wynagrodzenia za inkaso Wyniki imienne:

<urn:uuid:64f6e3c7-f74a-4fef-89ac-4eb4980eb4ee>

finepdfs

1.12207

CC-MAIN-2024-38

https://bip.biala.gmina.pl/download/attachment/29059/protokol-nr-xxvii-2022.pdf

2024-09-20T10:53:55+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700652246.93/warc/CC-MAIN-20240920090502-20240920120502-00723.warc.gz

118,202,005

0.999761

0.999833

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2088, 4130, 6345, 7957, 10287, 12425, 13848, 16271, 18970, 21637, 24422 ]

1

0

Gorzów Wlkp., 12.06.2015 r. WOU-IV.271.23.2015.AZ Dotyczy: Przetarg nieograniczony „Konserwacja urządzeń melioracji szczegółowych oraz kanałów w Gorzowie Wlkp.” OGŁOSZENIE O WYBORZE NAJKORZYSTNIEJSZEJ OFERTY Uprzejmie informuję, że wyżej wymienione postępowanie zostało rozstrzygnięte. Do realizacji Zamówienia częściowego nr 2 wybrano firmę: Handel, Usługi Melioracyjne, Marek Fronczak ul. Pl. Jana Pawła II 20/4, 66-400 Gorzów Wlk. cena ofertowa: 43.911,00 PLN termin płatności: 30 dni. Uzasadnienie wyboru: Wykonawca złożył ważną ofertę z najkorzystniejszym bilansem ceny i terminu płatności. Punktacja przyznana poszczególnym ofertom w załączeniu. Postępowanie w zakresie Zamówienia częściowego nr 1 zostało unieważnione ponieważ Zamawiający nie posiada środków finansowych w wysokości umożliwiającej pokrycie najniższej ceny ofertowej – podstawa prawna art. 93 ust. 1, pkt. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 907 ze zm.). Postępowanie w zakresie Zamówienia częściowego nr 3 zostało unieważnione ponieważ wpłynęły dwie oferty zawierające taką samą cenę ofertową i terminy płatności. Były to jednocześnie oferty z najniższą ceną co uniemożliwia wybór oferty najkorzystniejszej. W związku z powyższym zamówienie to podlega unieważnieniu na podstawie art. 93 ust. 1, pkt.7 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 907 ze zm.) ponieważ postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego. INSPEKTOR mgr Agnieszka Zagórniak | Nr oferty | Nazwa Wykonawcy | Cena ofertowa ilość pkt | Termin płatności ilość pkt | Suma pkt | |-----------|---------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------|---------------------------|----------| | 1 | Drew-Kos Dariusz Różycki ul. Chojnicka 74 89-500 Tuchola | 45.831,72 PLN 91,02 pkt | 30 dni 5 pkt | 96,02 pkt| | 2 | Firma Ogólnobudowlana LEKOR, Michał Korobow Kolbaskowo 79 72-001 Kolbaskowo | 60.275,74 PLN 69,21 pkt | 30 dni 5 pkt | 74,21 pkt| | 3 | Zakład Remontowo Budowlany inż. Jerzy Zyskowski BUDROMEX Sp. Jawna ul. Warszawska 239 66-400 Gorzów Wlkp. | brak oferty | brak oferty | -------- | | 4 | Zakładanie i Pielęgnacja Terenów Zielonych Grzegorz Cieslak Różanki ul. Gorzowska 2c/2 66-415 Różanki | brak oferty | brak oferty | -------- | | 5 | Handel, Usługi Melioracyjne Marek Fronczak ul. Pl. Jana Pawła ii 20/4 66-400 Gorzów Wlkp. | 43.911,00 PLN 95 pkt | 30 dni 5 pkt | 100 pkt | | 6 | Zakład Projektowania i Usług Komunalnych PORAJ Zielona Kotlina 31 66-400 Gorzów Wlkp. | 82.000,00 PLN 50,87 pkt | 30 dni 5 pkt | 55,87 pkt| | 7 | Zakład Usługowy PAJMA Łukasz Pajdzik ul. K. Wielkiego 79/13 66-400 Gorzów Wlkp. | 29.000,00 PLN Wykonawca wykluczony | 30 dni Wykonawca wykluczony | -------- | | 8 | Lubuskie Ogrody Dagmara Napierala ul. Sienkiewicza 16 66-300 Międzyrzecz | 49.200,00 PLN 84,79 pkt | 30 dni 5 pkt | 89,79 pkt|

<urn:uuid:eb396d56-8fcb-478b-892e-2cb676bd4cd1>

finepdfs

1.077148

CC-MAIN-2020-24

https://bip.wrota.lubuskie.pl/umgorzow/system/obj/4649_201506121245.pdf

2020-05-31T12:25:24+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-24/segments/1590347413406.70/warc/CC-MAIN-20200531120339-20200531150339-00359.warc.gz

272,600,707

0.999967

[ "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1568, 3308 ]

1

0

ZARZĄDZENIE NR 28/KU/2019 BURMISTRZA STRZEGOMIA z dnia 31 lipca 2019 r. zmieniające zarządzenie Nr 16/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu. Na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506 ), Uchwały Nr 67/06 Rady Miejskiej w Strzegomiu z dnia 17 października 2006 r. w sprawie nadania Statutu Urzędowi Miejskiemu w Strzegomiu zarządza się, co następuje: § 1. W Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Miejskiego w Strzegomiu wprowadzonym Zarządzeniem Nr 16/KU/2019 r. Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu, z późniejszą zmianą wprowadzoną zarządzeniem Nr 18/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 8 lipca 2019 r. wprowadza się następujące zmiany: 1) w § 6 punkt 17 otrzymuje brzmienie: „17) Zespół ds. Bezpieczeństwa,"; 2) w § 9: a) pkt. 17 otrzymuje brzmienie: „17. Zespół ds. Bezpieczeństwa 4 1/2 1/3 etatu", b) "Łączne zatrudnienie pracowników w Urzędzie Miejskim w Strzegomiu stanowi 127 1/2, 1/3, 1/4 w tym: 3 1/2 1/3 etatu kierowcy Ochotniczych Straży Pożarnych, 8 1/4 etatu opiekunki nad uczniami w czasie przewozu do i ze szkoły, 1 etat goniec, 1 etat robotnik gospodarczy, 5 1/2 etatów wynikających z zadań zleconych i powierzonych.". 3) § 19 ust. 2 uchyla się punkt 4, 4) w § 21: a) w ust. 1 dodaje się punkty 19 i 20 w brzmieniu: „19) realizacja zadań wynikających z przepisów ustawy: o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. o przeciwdziałaniu narkomanii, 20) realizacja uchwał Rady w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii,", b) w ust. 10 punkt 18 otrzymuje brzmienie: „18. Z zakresu współpracy z organizacjami pozarządowymi: 1) współpraca z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami, w szczególności w zakresie przygotowania i realizacji wspólnych projektów w celu pozyskiwania środków na przedsięwzięcia służące mieszkańcom gminy, 2) przygotowywanie i realizacja programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz sprawozdawczość z realizacji tego programu, 3) zlecanie organizacjom pozarządowym w trybie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie realizacji zadań publicznych, w tym zlecanie zadań obejmujących działania związane z wychowaniem w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, narkomanii oraz Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony pomocy społecznej. Nadzór nad ich realizacją i rozliczanie pod względem merytorycznym sprawozdań z ich wykonania. Zatwierdzanie pod względem merytorycznym sprawozdań z realizacji zadań publicznych w ramach prowadzonych spraw, 4) współpraca z Gminną Radą Działalności Pożytku Publicznego, 5) współpraca z organizacjami administracji rządowej i samorządowej oraz innymi podmiotami działającymi na rzecz organizacji pozarządowych, 6) prowadzenie i aktualizacja baz danych organizacji pozarządowych z terenu gminy Strzegom oraz zakładki w Biuletynie Informacji Publicznej dotyczącej organizacji pozarządowych.", c) w ust. 11 dodaje się kolejne punkty od 40 do 48 w brzmieniu: „40) prowadzenie spraw dotyczących organizacji, rejestracji i kwalifikacji wojskowej, 41) ustalanie wysokości świadczenia rekompensującego żołnierzowi rezerwy odbywającego ćwiczenia wojskowe, 42) współpraca z Wojskową Komendą Uzupełnień, 43) prowadzenie spraw związanych z oczyszczaniem terenu z materiałów wybuchowych i innych przedmiotów niebezpiecznych, 44) realizacja zadań związanych z nakładaniem świadczeń rzeczowych i osobistych, 45) prowadzenie dokumentacji dotyczącej akcji kurierskiej, 46) realizacja zadań obronnych, 47) realizacja zadań obrony cywilnej, 48) rejestracja dokumentów przychodzących i wychodzących z zakresu informacji niejawnych.", e) ust. 17 otrzymuje brzmienie: „17. Do kompetencji i zadań Zespołu ds. Bezpieczeństwa należy w szczególności: 1) współpraca z instytucjami wykonującymi zadania z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego tj. z Policją, z Państwową Strażą Pożarną, ochotniczymi Strażami Pożarnymi Gminy Strzegom, 2) obsługa systemu SiSMS.pl służącego do skutecznej komunikacji z mieszkańcami, 3) koordynowanie prac Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, 4) współpraca z Ochotniczymi Strażami Pożarnymi działającymi w miastach partnerskich gminy, 5) koordynacja pracy kierowców zatrudnionych w jednostkach OSP, 6) wydawanie kart drogowych i kart pracy sprzętu kierowcom OSP, 7) współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w zakresie gotowości bojowej jednostek OSP, 8) wspieranie jednostek OSP poprzez: a) udzielanie pomocy w zakresie należytego wyposażenia w sprzęt i środki gaśnicze, b) inspirowanie działań OSP zmierzających do osiągnięcia pełnych składów osobowych sekcji gaśniczych i pomocniczych przewidzianych dla jednostek poszczególnych typów, 9) prowadzenie działalności prewencyjnej, poprzez: a) przekazywanie organom Gminy uwag o istniejących zagrożeniach pożarowych, a także sugestii, co do sposobu ich likwidacji, Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony b) inspirowanie i udzielanie pomocy w działaniach prewencyjno-propagandowych prowadzonych przez OSP, 10) udzielanie pomocy w organizowaniu szkolenia podstawowego w jednostkach OSP, 11) współpraca z zakładami lecznictwa otwartego i Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w zakresie zdrowia mieszkańców gminy, 12) gospodarowanie sprzętem medycznym i strażackim, 13) współpraca z samorządem powiatowym w zakresie funkcjonowania aptek.". 5) Schemat Organizacyjny Urzędu Miejskiego w Strzegomiu stanowiący załącznik nr 1 do Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu otrzymuje brzmienie określone jak w załączniku do niniejszego zarządzenia. 6) W załączniku nr 2 do Regulaminu Organizacyjnego - podział kompetencji i zadań pomiędzy kierownictwo Urzędu Miejskiego w Strzegomiu, w dziale I punkt 15 ppkt. 8 otrzymuje brzmienie: „Zespołu ds. Bezpieczeństwa," § 2. Wykonanie zarządzenia powierza się Sekretarzowi Gminy. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2019 r.. Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Burmistrz Strzegomia mgr Zbigniew Suchyta Załącznik do zarządzenia Nr 28/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 31 lipca 2019 r. Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Id: D54A7C0C-589C-4616-B875-2A76E9A07B8E. Uchwalony Uzasadnienie do Zarządzenia Nr 28/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 30 lipca 2019 r. zmieniającego zarządzenie nr 16/KU/2019 Burmistrza Strzegomia z dnia 6 czerwca 2019 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Strzegomiu. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506) organizację i zasady funkcjonowania urzędu gminy określa regulamin organizacyjny nadany przez Burmistrza w drodze zarządzenia. Z dniem 1 września 2019 r. zlikwidowana zostaje komórka organizacyjna Urzędu Miejskiego w Strzegomiu Zespół ds. Bezpieczeństwa i Profilaktyki. Zadania tej komórki przejmują po części Wydział Funduszy Europejskich, Wydział Organizacyjny, Wydział Spraw Obywatelskich. Zadania samodzielnego stanowiska ds. bezpieczeństwa realizowane będą przez Zespół ds. Bezpieczeństwa. Burmistrz Strzegomia mgr Zbigniew Suchyta

<urn:uuid:43214718-2dee-4adb-84ac-be6ca422f43a>

finepdfs

1.349609

CC-MAIN-2020-45

http://bip.strzegom.pl/public/get_file_contents.php?id=478965

2020-10-31T14:09:32+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107918164.98/warc/CC-MAIN-20201031121940-20201031151940-00242.warc.gz

11,532,658

0.999593

0.99995

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2592, 5200, 6279, 6418, 7355 ]

1

0

Odczaruj swoją kuchnię! Uwolnij ją od toksyn i chroń pożywienie Spis treści O nas ................................................................................................................................. 2 Dbaj o materiały mające kontakt z żywnością – to ważne! ........................................... 5 Dlaczego jedzenie jest pakowane? .................................................................................. 6 Materiały mające kontakt z żywnością ............................................................................ 7 Od opakowania, przez jedzenie, do organizmu? ............................................................... 8 Migracja ............................................................................................................................. 9 Kumulacja i interakcja ...................................................................................................... 10 Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie? ....................................................... 11 Ftalany (plastyfikatory) .................................................................................................. 12 Bisfenol A (BPA) ........................................................................................................... 13 Bisfenol S i F .................................................................................................................. 14 Klej .................................................................................................................................. 15 Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) ............................................................... 16 Oleje mineralne ............................................................................................................... 17 Wskazówki dotyczące zdrowego obchodzenia się z materiałami mającymi kontakt z żywnością .................................................................................................................. 18 Tworzywa sztuczne .......................................................................................................... 19 Karton i papier ................................................................................................................ 20 Opakowania szklane z zakrętkami .................................................................................. 21 Aluminium ........................................................................................................................ 22 Powłoki nieprzywierające tzw. non-stick ...................................................................... 23 Bambus ............................................................................................................................. 24 Silikon ............................................................................................................................... 25 Bezpieczniejsi w kuchni – krok po kroku ....................................................................... 26 Dobre wybory dla zdrowia i środowiska ....................................................................... 28 Słowniczek .......................................................................................................................... 29 Kody recyklingowe .......................................................................................................... 29 Piktogramy ....................................................................................................................... 31 Bibliografia .......................................................................................................................... 33 Więcej informacji ................................................................................................................. 35 O nas Spółka GIWK (Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanali- zacyjna Sp. z o.o.) została utworzona w 2004 r. przez Miasto Gdańsk, które przekazało jej nadzór właściwelski nad gdańskim systemem wodociągowo-kanalizacyjnym. Naszym celem jest zapewnienie mieszkańcom wody pitnej naj- wyższej jakości oraz efektywne oczyszczanie ścieków. Chcemy wdrażać najnowocześniejsze rozwiązania, które umoż- liwiają obniżenie kosztów funkcjonowania systemu wodociągo- wo-kanalizacyjnego, podwyższają stopień oczyszczania ścieków oraz zabezpieczają system wod-kan dzięki eliminacji mikrozanie- czyszczeń (substancje chemiczne endokrynnie czynne – EDCs, mikroplastik, farmaceutyki) u źródła. Aby korzystać z wiedzy i do- świadcenia innych oraz dzielić się swoim, uczestniczymy w wielu projektach międzynarodowych. Ochrona środowiska i zasobów naturalnych oraz budowanie świadomości ekologicznej mieszkańców Gdańska to nieodłączne elementy naszej działalności, dzięki której staramy się minimalizo- wać niekorzystny wpływ człowieka na środowisko. Zwracamy uwagę na konieczność oszczędzania zasobów wody pitnej i troski o czystość terenów, na których znajdują się jej ujęcia, jak również dbania o stan sieci kanalizacyjnej i niewrzucanie do niej odpadów. Prowadzimy i wspieramy edukację w zakresie ochrony środowiska naturalnego, szczególnie w obszarach związanych z działalnością wodociągową i kanalizacyjną. W ramach realizowanych przez nas działań edukacyjnych przybliżamy mieszkańcom Gdańska m.in. zagadnienia związane z ochroną zasobów naturalnych wody, ochroną Morza Bałtyckiego czy energią odnawialną. Od 2017 r. prowadzimy kampanię MIASTO NA DETOKSIE, której celem jest zwiększenie świadomości społecznej na temat produktów codziennego użytku zawierających substancje niebezpieczne oraz zachęcenie do ograniczenia ich użycia. Gewicht 630g Klasse: I Kaliber: 65/75mm GON: 604822966547 GLN: 4057086000000 abgepackt am: Donnerstag, 16. November 2017 Verpackung am: Donnerstag, 16. November 2017 Tangermünden, New Zealand Tangermündenweg 235 SORTE: Jugling, Rauschend J.: 4313/1056 9199 00181 | Nährwerte pro 100 g | kcal | Energie | 410 | |---------------------|------|---------|-----| | Kalorien | | | | | Eiweiß | 0,0 g | 0 % | 0,0 g | | Fett | 0,0 g | 0 % | 0,0 g | | Kohlenhydrate | 5,0 g | 1 % | 5,0 g | | Zucker | 4,9 g | 1 % | 4,9 g | | Ballaststoffe | 0,1 g | 0 % | 0,1 g | | Nährwerte pro 100 g | kcal | Energie | 410 | |---------------------|------|---------|-----| | Kalorien | | | | | Eiweiß | 0,0 g | 0 % | 0,0 g | | Fett | 0,0 g | 0 % | 0,0 g | | Kohlenhydrate | 5,0 g | 1 % | 5,0 g | | Zucker | 4,9 g | 1 % | 4,9 g | | Ballaststoffe | 0,1 g | 0 % | 0,1 g | Dbaj o materiały mające kontakt z żywnością – to ważne! Codziennie spożywane produkty mogą zawierać substancje szkodliwe dla zdrowia. Uwalniane są one z materiałów i środków, z którymi żywność miała kontakt podczas zbiorów, w procesie produkcji i pakowania oraz w kuchni. Substancje chemiczne stosowane w rolnictwie i w procesie produkcyjnym mogą trafić do żywności jako pozostałości tych procesów (np. pestycydy) lub być celowo dodane (np. środki konserwujące). Niniejsza broszura koncentruje się jednak na substancjach zawartych w MATERIAŁACH, z którymi żywność miała kontakt przed spożyciem. Najczęściej są to tworzywa sztuczne, papier i karton oraz szkło i metal. Podczas kontaktu z materiałem, niebezpieczne substancje mogą migrować do żywności, a ostatecznie – z każdym kęsem – trafiać do ludzkiego organizmu. Codziennie przyswajamy wiele różnych substancji, które przedostały się z opakowań do żywności. Ich łączna ilość może stanowić dawkę szkodliwą dla zdrowia, powodującą np. stany zapalne, problemy z rozrodczością, nowotwory i zaburzenia rozwojowe – szczególnie u dzieci (także nienarodzonych) i niemowląt. Prawo dotyczące materiałów mających kontakt z żywnością na szczeblu Unii Europejskiej i krajowym nie jest według nas wystarczające, aby chronić przed zagrożeniami zdrowotnymi. Dopóki nie zostaną wprowadzone bardziej rygorystyczne przepisy i kontrole, musimy zadbać o swoje bezpieczeństwo sami – wiedząc, jakich materiałów unikać i ograniczając ich użycie. Dlaczego jedzenie jest pakowane? Materiałem, z którym żywność ma najdłuższy kontakt – podczas transportu i przechowywania w magazynach oraz w naszych własnych kuchniach – jest opakowanie. Pakowanie żywności pozwala chronić ją przed zanieczyszczeniem i zepsuciem, co zwykle prowadzi do wydłużenia okresu jej trwałości, a co za tym idzie – zmniejszenia ilości odpadów spożywczych. Opakowania mogą wspomagać też prawidłowe dozowanie, porcjowanie i przechowywanie żywności, a także być wykorzystywane jako powierzchnia reklamowa. Aby spełniały te wszystkie funkcje, zwykle zawierają liczne – czasami toksyczne – dodatki (takie jak np. zmiękczacze lub przeciwwutleniacze) oraz są poddawane obróbce (np. przy użyciu farb drukarskich lub powłok ochronnych). Ponadto, zanieczyszczenia (np. smary) mogą pochodzić z procesów przetwarzania opakowań. Dlatego ochrona żywności przy wykorzystaniu materiałów opakowaniowych oraz ochrona naszego zdrowia i środowiska to często dwie strony medalu. Jak możesz chronić się przed niebezpiecznymi substancjami? Zmniejsz ilość substancji niebezpiecznych w swojej kuchni i zachowaj szczególną ostrożność przy zakupie pakowanej żywności. W tym materiale znajdziesz informacje i sposoby, dzięki którym ograniczysz stosowanie toksycznych chemiczaliów w kuchni i zadbasz o zdrowie oraz o środowisko. Materiały mające kontakt z żywnością Najczęściej stosowanymi materiałami opakowaniowymi są tworzywa sztuczne, papier i karton, szkło oraz metal. Często wykorzystuje się także tekstylia, silikony, gumę i woski, a do dalszej modyfikacji materiałów także farby, tusze, kleje i powłoki. Opakowanie może składać się tylko z jednego materiału, np. z niepoddanej obróbce płyty drewnianej. Większość zawiera jednak kilka warstw różnych materiałów i dodatków – np. woreczki z ryżem do gotowania dodatkowo są umieszczane w kartonie, opakowania na napoje i produkty mleczne składają się ze sprasowanych: folii, aluminium i kartonu, a płatki śniadaniowe często są pakowane w plastikową torbę umieszczaną w zadrukowanym tuszem kartonie. Pakowanie jedzenia w wiele różnych materiałów (sklejonych ze sobą lub luźno ułożonych jedne w drugich) jest dość powszechne i dotyczy wielu różnych artykułów spożywczych. Od opakowania, przez jedzenie, do organizmu? Istnieją dwie drogi, jakimi niebezpieczne substancje dostają się do materiałów opakowaniowych: a) **niezamierzona** – uwalnianie w procesie produkcyjnym bezpośrednio z maszyn lub w wyniku reakcji substancji użytych do wytworzenia danego materiału; b) **zamierzona** – dodawanie przez producentów określonych substancji do materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, aby nadać im pewne właściwości – np. miękkość i elastyczność, wytrzymałość czy odporność na wysokie temperatury. Toksyczne substancje pomocnicze (np. rozpuszczalniki lub smary) mogą mieć bezpośredni kontakt z żywnością lub wypłukiwać się z maszyn. Ponadto, w wyniku reakcji i wzajemnego oddziaływania zastosowanych materiałów wyjściowych i związków chemicznych podczas produkcji, mogą powstawać dodatkowe związki. **W ten sposób chemikalia finalnie stają się składnikami materiałów opakowaniowych i nazywane są substancjami dodawanymi w sposób niezamierzony (NIAS - z ang. non-intentionally added substances).** Aby zagwarantować odpowiednią jakość materiałów dopasowaną do określonych potrzeb konsumenckich, stosuje się dodatki (np. wypełniacze, plastyfikatory, stabilizatory). Co więcej, powierzchnię tworzyw często poddaje się obróbce i pokrywa np. tuszami lub dodatkowymi powłokami. Opisy i możliwe skutki zdrowotne najczęściej stosowanych dodatków znajdziesz w rozdziale „Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie?” (strona 11). Migracja Dodatki stosowane w produkcji materiałów (zmiękcza- cze, stabilizatory itp.), jak również substancje che- miczne nakładane na powierzchnię – kleje do łączenia warstw, farby (zawierające np. oleje mineralne) czy tusz – często nie są chemicznie związane ze strukturą molekularną materiału. Wyobraź sobie główny materiał (np. tworzywo sztuczne lub papier) jako trójwymiarową siatkę mo- lekul, między którymi znajdują się dodatki. Mogą one z łatwością, w sposób mechaniczny „oddzielić się” od tej „siatki”, a następnie przemieszczać pod wpły- wem drgań lub wysokiej temperatury (tzw. migracja). Wysoka temperatura (np. podczas podgrzewania mrożonego posiłku w mikrofalówce) zwiększa też ryzyko uwalniania się substancji z materiałów opako- waniowych do pożywienia. Migracja i potencjalne zagrożenia dla zdrowia są znane w przypadku niektórych substancji, takich jak bisfenol A czy różne plastyfikatory. W związku z tym UE opracowa- ła wytyczne do oceny ryzyka wszystkich mate- riałów i substancji oraz określiła wartości progowe dla niektórych substancji niebezpiecznych. Dotyczą one dopuszczalnych ładunków migracji ołowiu i kadmu stosowanych w ceramice, ograniczenia listy substancji dopuszczonych do produkcji folii z celulozy pocho- dzącej z recyklingu, a także dopuszczalnych ładunków migracji dla substancji stosowanych w produkcji two- rzyw sztucznych. Jak widać, nie wszystkie materiały i substancje podlegają precyzyjnym regulacjom. Do tej pory nie powstały ujednolicone wytyczne w formie stosownych dyrektyw UE, dotyczące np. chemikaliów dopuszczonych do stosowania przy produkcji papieru, tekturny, powłok, farb i klejów. Kumulacja i interakcja Niektóre toksyczne substancje chemiczne trafiające do organizmu nie są metabolizowane ani wydalane z moczem i kałem. Dlatego kumulują się w organizmie – często w wątrobie lub w tkance tłuszczowej. To nagromadzenie jest szczególnie niepokojące, ponieważ stężenie substancji toksycznych może sumować się do poziomu, przy którym ich oddziaływanie staje się groźne dla zdrowia. Ponadto przenikają one do mleka matki, skąd mogą przedostawać się do organizmów bardzo małych dzieci, które są szczególnie podatne na ich szkodliwe działanie. Jeżeli w tym samym miejscu występują różne substancje (co może się zdarzyć, gdy toksyczne chemikalia gromadzą się w organizmie), mogą one wzajemnie oddziaływać na siebie, potęgując swój negatywny wpływ. Efekt ten jest powszechnie znany np. w przypadku połączenia niektórych leków i alkoholu. Dlatego już niewielkie ilości poszczególnych substancji niebezpiecznych, uwalnianych do organizmu np. z materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, mogą powodować uszczerbek na zdrowiu – nawet jeśli dany materiał sam w sobie spełnia wszystkie wymogi prawne (tzn. wszystkie zawarte w nim toksyczne substancje chemiczne pozostają poniżej określonych limitów stężenia lub dla stopnia migracji). Jak wiele wiadomo o procesach, które faktycznie zachodzą w organizmie? Niestety, nauka o zdrowiu znajduje się dopiero na początku szczegółowych badań i zanim uzyskamy pełną wiedzę, może minąć kilkadziesiąt lat. Wyniki dotychczasowych badań to jednak wystarczający powód dla nas – konsumentów, aby zacząć dbać o własne bezpieczeństwo już dziś! Jak substancje niebezpieczne wpływają na zdrowie? Dobra wiadomość – wiele substancji chemicznych używanych do produkcji materiałów opakowaniowych jest nieszkodliwych! Zła – nadal istnieje sporo związków, które są niebezpieczne. Powinniśmy je znać i unikać ich na tyle, na ile tylko możemy. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na tzw. „substancje chemiczne endokrynnie czynne” (EDCs – ang. endocrine disruptive chemicals), które mogą zaburzać funkcjonowanie naszego delikatnie nastrojonego układu hormonalnego, odpowiedzialnego m.in. za metabolizm, wzrost, układ odpornościowy i rozwój organów. Choroby cywilizacyjne i zaburzenia, takie jak zniekształcenia narządów płciowych, bezpłodność, alergie, otyłość, cukrzyca typu II, kilka rodzajów nowotworów hormonozależnych, niedobór odporności oraz zaburzenia uczenia się i zachowania, są prawdopodobnie spowodowane właśnie przez te substancje. Ftalany (plastyfikatory) Wiele ftalanów to substancje endokrynnie czynne. Znaleziono je w artykułach z tworzyw sztucznych (np. w klapkach, zasłonach prysznicowych, zabawkach) i materiałach mających kontakt z żywnością. Niektóre rodzaje plastyfikatorów należą do głównych substancji migrujących z materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Znajdują się w foliach z PCW wykorzystywanych do pakowania mięsa i w uszczelkach pokrywek np. stoików czy szklanych butelek typu twist-off. Ftalany mogą uszkadzać wątrobę, układ hormonalny i rozrodczy. Niektóre z nich są szkodliwe dla środowiska, ponieważ negatywnie wpływają na działanie hormonów i układu rozrodczego bytujących w nim organizmów. CO ROBIĆ? - W niektórych sklepach, w ladaach ze świeżą żywnością, do pakowania świeżego mięsa stosuje się folie PCW. Na zakupy zabieraj własne pojemniki szklane lub metalowe. - Pierścienie uszczelniające pojemników szklanych mogą zawierać PCW. Wybieraj alternatywy z innych materiałów – rozpoznasz je po niebieskim zabarwieniu pierścienia uszczelniającego (np. w opakowaniach żywności ekologicznej). Bisfenol A (BPA) BPA jest jedną z najczęściej produkowanych i używanych substancji chemicznych na świecie. Stosowana jest do produkcji poliwęglanu i żywic epoksydowych, występuje też np. w wewnętrznych powłokach puszek do żywności oraz w papierze termicznym (wykorzystywanym np. do wydruku paragonów). BPA jest stale uwalniany z tych produktów, szczególnie w kontakcie z artykułami tłustymi i kwaśnymi oraz pod wpływem wysokiej temperatury. Chociaż nie przejawia właściwości bioakumulacyjnych, ponad 90% obywateli świata zachodniego ma tę substancję we krwi, moczu i tkankach. Podejrzewa się, że BPA powoduje nieodwracalne zmiany w układzie nerwowym i hormonalnym. Prawdopodobnie wpływa na zaburzenia rozwoju i zachowania, uszkodzenia mózgu, przedwczesną dojrzałość płciową, a także niepłodność kobiet. Od 2011 r. BPA jest zakazany do stosowania w butelkach dla niemowląt w całej UE. Pamiętaj! BPA jest często zastępowany innymi równie szkodliwymi bisfenolami, np. bisfenolem B, S lub F. Dlatego oznaczenie „BPA free” na produkcie nie oznacza automatycznie, że jest on bezpieczny. CO ROBIĆ? - Wewnętrzne powłoki puszek z metalu do żywności i napojów gazowanych zwykle zawierają BPA. Jeśli to możliwe, unikaj spożywania produktów z takich puszek. - BPA może znajdować się także w urządzeniach gospodarstwa domowego z elementami (pojemnikami) z tworzywa sztucznego (np. czajnik). Zastanów się, czy możesz zastąpić je szklanymi lub metalowymi odpowiednikami. - Unikaj plastikowych naczyń wielokrotnego użytku. - Unikaj kontaktu z paragonami drukowanymi na papierze termicznym. Jeśli potrzebujesz ich jako dowodu zakupu – najlepiej przechowuj je w formie kserokopii. Bisfenol S i F Ze względu na negatywny wpływ BPA stosuje się obecnie alternatywne bisfenole, również w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością: bisfenol S (BPS) i bisfenol F (BPF). Często są one reklamowane jako „bezpieczne”, ale w rzeczywistości takie nie są i mogą, podobnie jak BPA, zaburzać gospodarkę hormonalną. CO ROBIĆ? - Podobnie jak w przypadku BPA: unikaj żywności i napojów gazowanych w metalowych puszkach oraz artykułów gospodarstwa domowego wykonanych z plastiku. Używaj naczyń i przyborów kuchennych wykonanych z ceramiki, szkła, metalu lub drewna. - Zachowaj szczególną ostrożność przy zakupie artykułów oznaczonych „BPA free”. Często właśnie one zawierają BPS lub BPF. Klej Do produkcji wielu materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością wykorzystuje się kleje, często mające w składzie nawet 15 różnych związków chemicznych. Kleje można znaleźć zwłaszcza w torebkach z możliwością wielokrotnego zamykania, np. opakowaniach serów czy bakalii. Uwalniają one substancje niebezpieczne intensywniej niż torebki bez kleju. Niewłaściwe procesy produkcyjne klejonych opakowań mogą powodować wytwarzanie pierwszorzędowych amin aromatycznych, które już w małych dawkach są potencjalnie rakotwórcze. CO ROBIĆ? - Unikaj opakowań z możliwością wielokrotnego zamykania. Używaj tych zamykanych próżniowo. - Ograniczaj użycie opakowań z tworzyw sztucznych. Kupuj jak najwięcej na wagę i pakuj do własnych pojemników lub woreczków. Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) PFAS nadają tworzywom sztucznym właściwości hydrofobowe (wodoodporne) i oleofobowe (tłuszczoodporne). Stosuje się je w produkcji np. nieprzywierających powłok patelni i garnków, opakowań popcornu „do mikrofalówki” czy opakowań żywności na wynos. Najczęściej spotykane PFAS to kwas perfluorooktanowy (PFOA) i sulfonian perfluorooktanu (PFOS). Mogą one powodować różne problemy zdrowotne, takie jak wzrost poziomu cholesterolu, przewlekłe zapalenia jelit, choroby tarczycy, raka jąder i nerek oraz nadciśnienie w ciąży. Wiele PFAS jest chemicznie obojętnych, nie ulega biodegradacji i może kumulować się w środowisku, żywności i zwierzętach przez długi okres czasu. CO ROBIĆ? - Wybieraj patelnie oznaczone „PFAS/PFOA/PFC free” lub patelnie bez powłok nieprzywierających – np. żeliwne czy ceramiczne. - Unikaj powlekanych opakowań na wynos i tłuszczoodpornych opakowań do żywności (np. rożków na frytki). Oleje mineralne Czy wiesz, że człowiek w ciągu życia spożywa do 13 g oleju mineralnego? Kilka składników olejów mineralnych może migrować do żywności w wyniku parowania albo podczas bezpośredniego kontaktu z materiałem opakowaniowym. Raz wprowadzone do organizmu, niektóre z tych związków mogą powodować stany zapalne wątroby, zastawek serca lub układu limfatycznego. Obecnie dla olejów mineralnych nie ma jeszcze regulacji dotyczących ich minimalnych stężeń w materiałach mających kontakt z żywnością. W ostatnich latach oleje mineralne były wielokrotnie wykrywane w żywności, często także w kartonach i papierze z recyklingu. Pochodzą one z obecnie stosowanych farb i nadruków, ale mogą się znaleźć w żywności również w wyniku kontaktu ze smarem i olejem hydraulicznym z urządzeń wykorzystywanych podczas zbiorów, produkcji lub transportu. CO ROBIĆ? - Staraj się kupować jak najwięcej żywności niepakowanej. Jeśli decydujesz się na opakowanie, niech pierwszym wyborem będzie szkło, drugim – niezadrukowany papier lub karton. Jeśli kupujesz jedzenie w opakowaniach z tworzyw sztucznych, po przyjściu do domu rozpakuj je i przełóż do szklanych lub metalowych pojemników. Wskazówki dotyczące zdrowego obchodzenia się z materiałami mającymi kontakt z żywnością Chcesz uniknąć niebezpiecznych substancji pochodzących z materiałów mających kontakt z żywnością, ale jeszcze nie wiesz jak? Zrozumienie problemów związanych z materiałami opakowaniowymi do żywności jest wyzwaniem – tym bardziej, że patrząc na materiał, często trudno stwierdzić, jak został wyprodukowany. Nawet 2 identycznie wyglądające plastikowe kubki na jogurt mogą mieć różną toksyczność, w zależności od sposobu ich produkcji. Jak więc odnaleźć zdrową ścieżkę w dżungli materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością? Te proste wskazówki pomogą Ci krok po kroku zmniejszyć ilość niebezpiecznych substancji w Twojej kuchni. Tworzywa sztuczne Tworzywa sztuczne to syntetyczne struktury polimerowe zawierające zazwyczaj wiele dodatków, takich jak zmiękczacze, stabilizatory, barwniki i przeciwitleniacze. Mogą one uwalniać trwałe, o właściwościach bioakumulacyjnych, toksyczne i zaburzające gospodarkę hormonalną substancje chemiczne. Oprócz kwestii związanych z możliwą emisją substancji niebezpiecznych, tworzywa sztuczne stanowią też problem dotyczący gospodarki odpadami. Opakowania spożywcze stanowią ok. 36% całego zanieczyszczenia morza plastikami. To wystarczające powody, aby ograniczyć użycie tworzyw sztucznych i unikać stosowania tych (potencjalnie) toksycznych przedmiotów w codziennym życiu. PAMIĘTAJ! - Zwracaj uwagę na kody i piktogramy recyklingowe (patrz: tabela na stronach 31–32). - Zastąp tworzywa sztuczne szkłem, metalem i tekstyliami. Wybierz np. torby z bawełny organicznej zamiast toreb plastikowych, woskowijki (bawełniane serwetki pokryte naturalnym woskiem) zamiast folii spożywczej lub aluminiowej, drewniane przybory kuchenne zamiast plastikowych. - Używaj jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych zgodnie z ich przeznaczeniem – tylko raz. - Stosuj produkty z tworzyw sztucznych tylko do celów, do których zostały przeznaczone. Nie podgrzewaj ani nie wypełniaj gorącymi potrawami opakowań z tworzyw sztucznych przeznaczonych do mrożenia i na odwrót. - Nie używaj tworzyw sztucznych do przechowywania potraw gorących, tłustych i kwaśnych – te właściwości mogą zwiększyć migrację substancji niebezpiecznych do pożywienia. Karton i papier Karton i papier często zawierają oleje mineralne pochodzące z farb drukarskich i innych źródeł. Zwłaszcza opakowania składające się w dużej części z papieru i tektury z recyklingu mogą być nimi silnie zanieczyszczone. Im ciemniejszy karton, tym większy procentowy udział surowców z recyklingu. Dobre wieści: gotowanie żywności powoduje parowanie oleju mineralnego i tym samym jego uwalnianie z jedzenia. PAMIĘTAJ! - Żywność zakupioną w kartonowych opakowaniach przekładaj w domu do pojemników ceramicznych, szklanych lub ze stali nierdzewnej. - Zamrażanie zmniejsza migrację. Mrożonki zapakowane w karton i papier są bezpieczne, jeśli znajdują się w zamrażarce. Rozmrażaj je jednak bez opakowania. - Jeśli do pakowania jedzenia wykorzystujesz karton, wybieraj jaskrawe kolory, ponieważ zwykle są one wykonane z nowych włókien i zawierają mniej oleju mineralnego. Opakowania szklane z zakrętkami Z punktu widzenia ochrony zdrowia i środowiska, szklane słoiki zamknięte zakrętkami są jednym z najlepszych zamienników tworzyw sztucznych. Wady? Szkło dużo waży (rosną koszty i ślad środowiskowy związany z transportem) i łatwo się tłucze, a proces jego produkcji jest energochłonny. PAMIĘTAJ! - Upewnij się, czy zakrętki mają uszczelkę oznakowaną niebieską linią, co oznacza, że są wolne od PCW. Większość ekologicznej żywności jest przechowywana w szklanych pojemnikach z takimi zakrętkami. Słoiki wykorzystuj wielokrotnie. - Chroń szklane butelki przed pęknięciem, stosując powłoki ochronne np. z silikonu. Aluminium migruje do żywności (szczególnie kwaśnej i tłustej), której spożycie może przyczyniać się do uszkodzeń układu nerwowego (choroba Alzheimera), zaburzeń płodności i osłabienia układu kostnego. **PAMIĘTAJ!** - Nie szoruj ręcznie i nie myj w zmywarce aluminiowych kawiarek, aby pozostawić na nich ochronną warstwę tlenku, zapobiegającą uwalnianiu się aluminium do kawy. - Wybierz zdrowe zamienniki folii aluminiowej, takie jak opakowania z wosku pszczelego lub pudełka i pojemniki ze stali nierdzewnej. Powłoki nieprzywierające tzw. non-stick Powłoki nieprzywierające mogą pokrywać wiele rodzajów opakowań artykułów spożywczych, ale także naczynia kuchenne – np. patelnie czy formy do pieczenia. Wiele garnków i patelni jest powlekanych polietrafluoroetylenem (PTFE, znanym również jako teflon). Nie należy ich zbytnio nagrzewać, ponieważ wydzielają się wtedy toksyczne opary (np. PFAS – gdy temperatura wzrasta powyżej 360°C). Może tak być również w przypadku, gdy patelnia z powłoką PTFE jest rozgrzewana bez jedzenia. Opary, wdychane w wysokich stężeniach, mogą powodować objawy grypopopodobne: tzw. gorączkę polimerową lub teflonową. PAMIĘTAJ! - Zrezygnuj z przyborów kuchennych z powłoką nieprzywierającą i artykułów spożywczych w zawierającym ją opakowaniu. - Wybieraj żeliwne, nierdzewne i ceramiczne patelnie oraz garnki. Pamiętaj, aby przed pierwszym użyciem żeliwnych naczyń wypalić warstwę nieprzywierającą (wskazówki znajdziesz w sieci). Bambus Naczynia bambusowe wykonane są nie tylko z bambusa, ale również z wypełniaczy (np. żywicy melaminowej, skrobi kukurydzianej czy kleju), które nadają im pożądane kształty. Klej melaminowy może uwalniać rakotwórcze formaldehydy, które migrują do żywności. W konsekwencji, korzystanie z bambusowych naczyń z dodatkiem melaminy może powodować uszkodzenia pęcherza moczowego i nerek, a także alergie (układu oddechowego, skóry). Ryzyko uwalniania substancji niebezpiecznych rośnie, gdy materiał jest podgrzewany powyżej 70°C. PAMIĘTAJ! - Unikaj stosowania do żywności bambusowych naczyń, które powstają przy użyciu klejów i żywic. Lepszym wyborem są naczynia ceramiczne, ze szkła lub ze stali nierdzewnej. Silikon Silikon jest bezpieczny, jeśli zostanie odpowiednio przygotowany przed pierwszym użyciem. W końcowym etapie produkcji powinien zostać zahartowany (podgrzewanie w 200°C przez 4 godziny), co pozwala pozbyć się ewentualnych szkodliwych substancji. Niestety, niektórzy producenci nie przestrzegają tej procedury, aby zaoszczędzić czas i pieniądze. PAMIĘTAJ! - Dla pewności, podgrzej silikon przed pierwszym użyciem (200°C, 4 godziny). - Najlepszym wyborem będą akcesoria do pieczenia wykonane z ceramiki, gliny i szkła żaroodpornego. Bezpieczniej w kuchni – krok po kroku „Detoks” kuchni nie jest tak trudny, jak się wydaje. Pierwszym krokiem jest poznanie podstawowych informacji o najpopularniejszych materiałach (patrz: poprzedni rozdział). Kolejny krok to wyrobienie odpowiednich nawyków konsumenckich i żywieniowych. Jak kupować i gotować? Woskowijka DIY – do przechowywania przekąsek (np. kanapek, ciastek lub owoców) Weź kawałek bawełnianej tkaniny, posyp ją startym woskiem pszczelim, skrop odrobiną oleju, a następnie połóż na nią papier do pieczenia i zaprasuj. Zostaw do przeschnięcia i gotowe! Woskowa warstwa ochroni przed przenikaniem wilgoci. Kuchnia - Zacznij od inwentaryzacji: sprawdź, z jakich materiałów wykonane są Twoje przybory i naczynia. Zweryfikuj ich potencjalne zagrożenie dla zdrowia, korzystając z naszego poradnika (strony 29–30). - Na ile to możliwe, pozbądź się z domu styropianu (polistyren) i PCW. - Używaj produktów z tworzyw sztucznych tylko do celów, do których zostały wytworzone (patrz: piktogramy na stronach 31–32). Jeśli trzeba je wymienić z powodu np. pęknienia lub zniszczenia, poszukaj odpowiedników wykonanych z innych materiałów (nie z plastiku). Przykład: deska do krojenia z drewna lub korka zamiast plastikowej. - Masz w domu folię spożywczą i aluminiową? Po wykorzystaniu zapasów, szukaj w sklepach zdrowszych zamienników lub samodzielnie przygotuj woskowijkę. - Wszelkie artykuły spożywcze przechowuj w szklanych, metalowych, ceramicznych lub drewnianych pojemnikach. Zakupy - Przygotuj się – zabieraj ze sobą własne torby na owoce i warzywa. - Staraj się kupować jak najwięcej na wagę lub w dużych opakowaniach – tak, aby stosunek między ilością jedzenia a masą zużytego na opakowanie tworzywa był jak największy – z korzyścią dla zdrowia i dla środowiska. - Korzystaj z oferty sklepów, które sprzedają żywność bez opakowania (a jest ich coraz więcej). Zasada jest prosta i zdrowa: przynosisz swoje własne pojemniki i napełniasz je produktami spożywczymi z dozowników. Polecamy! Na wynos - Czy to kawa czy obiad – pakuj „do swojego”! Gwarantujemy, że większość sprzedawców zareaguje na to bardzo pozytywnie, a Ty możesz stać się inspiracją dla innych! W barach i restauracjach - Ćwicz sztukę odmawiania. Powiedz „nie” plastikowym słomkom, pakowanym pojedynczo ciasteczkom, kubkom do kawy na wynos oraz jednorazowym sztućcom. Duże porcje? Przygotuj własne pudełko, w którym zabierzesz do domu niedojedzone danie. - Wybieraj restauracje, które do przygotowywania potraw używają świeżych produktów, a nie porcjowanych półproduktów, często zapakowanych w plastik. W podróży - Przyzwyczajasz się do unikania niebezpiecznych substancji i zmniejszania ilości odpadów w codziennym życiu, ale w podróży problem powraca? Zrób sobie przysługę: zabierz ze sobą wcześniej przygotowane przekąski zapakowane w pojemniki (np. ze stali nierdzewnej) i butelkę z wodą, a także własne torby na zakupy. Dobre wybory dla zdrowia i środowiska - **Torby bawełniane (z certyfikatem ekologicznym)** Są niezwykle wygodnym i zdrowym pomocnikiem podczas zakupów, transportu i przechowywania wszelkiego rodzaju żywności. Mogą być wykorzystywane przez wiele dekad i są łatwe w czyszczeniu. Upewnij się jednak, że zostały wyprodukowane w warunkach przyjaznych dla środowiska. - **Stal nierdzewna** Pudełka i pojemniki ze stali nierdzewnej sprawdzą się podczas zakupów i przechowywania. Możesz trzymać w nich produkty mięsne, mleczne i sypkie, a także orzechy, słodycze i wiele innych ulubionych potraw oraz składników do ich przygotowania. Możesz pakować w nie posiłki zabierane do pracy. Stal będzie dobrym wyborem również wtedy, gdy decydujesz się na nowe sitka, łyżki do patelni, tarki lub inne przedmioty gospodarstwa domowego. - **Szkło** Szklane słoiki mogą być używane podobnie jak elementy ze stali nierdzewnej. Mają jeszcze jedną zaletę: po spożyciu kupionej w nich żywności, możesz je ponownie wykorzystać – są więc darmowym wielorazowym opakowaniem. Zbierz zestaw o różnych rozmiarach, a z pewnością nie zabraknie Ci opakowań do przechowywania żywności. - **Drewno (niepoddane obróbce lub zabezpieczone ekologicznie certyfikowanym olejem/woskiem)** Drewniane i korkowe deski do krojenia warzyw są zdrowszym i bardziej zrównoważonym wyborem niż te wykonane z tworzyw sztucznych. Upewnij się, że drewno posiada certyfikat ekologiczny, jest nieimpregnowane i olejowane/woskowane ekologicznymi produktami. - **Serwetki – owijki i torby pokryte pszczelim woskiem** Aby utrzymać świeżość żywności w lodówce lub zabezpieczyć kanapkę, użyj wielorazowych owijek pokrytych pszczelim woskiem zamiast folii plastikowej lub aluminiowej – unikniesz generowania śmieci i ochronisz żywność przed niebezpiecznymi substancjami. - **Zastawy ceramiczne, naczynia kuchenne i pojemniki** Takie produkty nie zawierają niebezpiecznych substancji, są wielokrotnego użytku i łatwo utrzymać je w czystości. - **Wyroby żeliwne** Zdrowa i trwała alternatywa dla produktów powlekanych teflonem. - **Papier i tektura (jasno zabarwione, bez nadruków i tuszu)** Są zwykle bardziej przyjazne dla środowiska niż tworzywa sztuczne. Jeśli naniesiono na nie nadruk, upewnij się, że nie ma on bezpośredniego kontaktu z żywnością. SŁOWNICZEK Pojemniki i opakowania na żywność wykonane z tworzyw sztucznych powinny być oznaczone symbolem trzech strzałek tworzących trójkąt i numerem – jest to kod identyfikacyjny zastosowanego materiału. Numery kodu od 1 do 6 oznaczają określone polimery konkretnego tworzywa sztucznego, natomiast numer 7 obejmuje wszystkie inne rodzaje tworzyw sztucznych i ich mieszańek. PCW i polistyren (PS) zawierają dużą liczbę niebezpiecznych lub potencjalnie niebezpiecznych dodatków oraz środków pomocniczych czy produktów ubocznych procesu produkcji. Dlatego należy ich unikać, zwłaszcza w kontakcie z żywnością. Inne polimery są na ogół zdrowsze, ale jest to mocno uzależnione od poszczególnych procesów produkcyjnych konkretnych tworzyw sztucznych. KODY RECYKLINGOWE Tworzywo sztuczne nie jest tylko tworzywem sztucznym | kod | nazwa/typ produktu | potencjalne skutki zdrowotne | recykling i spalanie | |-----|------------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------| | 1 | Politereftalan etylenu | Butelki PET mogą - szczególnie w wysokiej temperaturze - uwalniać niewielkie ilości toksycznego antymonu metaloidalnego. Jednorazowe butelki PET mogą zawierać aldehyd octowy – substancję, która może zmienić smak wody i która została uznana przez UE za rakotwórczą. | Nadające się do recyklingu. | | 2 | Polietylen wysokiej gęstości | Unikaj narażenia na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, ponieważ może to spowodować uwalnianie nonylofenolu – substancji endokrynnie czynnej. | Nadające się do recyklingu. | | kod | nazwa/typ produktu | potencjalne skutki zdrowotne | recykling i spalanie | |-----|-----------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | 3 | **Polichlorek winylu** Twarde PCW: spusty, profile okienne, butelki plastikowe z olejem spożywczym i octem winnym. Miękkie PCW: wykładziny podłogowe, weże, skóry syntetyczne, dywany winylowe, akcesoria kąpielowe. | **Unikaj: bardzo niebezpieczny!** PCW może uwalniać różne toksyczne substancje chemiczne w całym cyklu życia (bisfenol A, ołów, rtęć, kadm i ftalany) i może powodować poważne problemy zdrowotne i środowiskowe. Chlorek winylu (material wyjściowy) jest znaną substancją rakotwórczą. | Recykling jest bardzo trudny, a spalanie i składowanie PCW może prowadzić do powstania wielu toksyn (rakotwórczych i trwałych zanieczyszczeń organicznych). | | 4 | **Polietilen o niskiej gęstości** Opakowania chusteczek do nosa, folia spożywcza, wewnętrzna warstwa opakowań wielomateriałowych (tzw. tetrapaków) na mleko, wode i soki. | Unikaj narażenia na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, ponieważ może to spowodować uwalnianie nonylofenolu – substancji endokrynnie czynnej. | Nadające się do recyklingu. | | 5 | **Polipropylen** Pojemniki na żywność, słomki, butelki dla dzieci, naczynia do mikrofalówki. | Relatywnie stabilny i odporny na ciepło. Po dłuższym okresie czasu, może uwalniać stabilizatory (np. oleamid). | Nadające się do recyklingu. | | 6 | **Polistyren** Styropian do transportu posiłków na wynos, jednorazowe kubki/pokrywki/sztućce, kaski rowerowe, wieszaki na ubrania. | **Unikaj: bardzo niebezpieczny!** W procesie produkcji stosowany jest benzen, znany czynnik rakotwórczy. Może zawierać toksyczny chlorek winylu i endokrynnie czynne ftalany. Szkodliwy styren może migrować z opakowań do żywności, zwłaszcza gdy żywność jest tłusta, gorąca lub kwaśna. | Recykling jest trudny, a spalanie bardzo problematyczne ze względu na możliwość emisji szkodliwych substancji. | | 7 | **Inne** Wkłady chłodzące do napojów, butelki na napoje, naczynia do mikrofalówki, sprzęt kuchenny (w tym AGD), soczewki okularowe, papier termiczny. | **Unikaj wielowarstwowych lub mieszanych tworzyw sztucznych o nieznanym składzie lub gdy jednym z łączonych tworzyw jest poliwęglan (PC), ponieważ mogą one uwalniać bisfenol A.** | Nie nadaje się do recyklingu. | | | **Poliuretan (PU)** Izolacje, często produkty miękkie/piankowe (również dla dzieci!). | Czasami podczas produkcji stosowana jest toksyczna substancja - izocyjanian. | Recykling jest trudny, a spalanie bardzo problematyczne ze względu na możliwą emisję szkodliwych substancji. W przypadku składowania mogą również uwalniać się szkodliwe substancje (np. izocyjanian, kwas cyjanowodorowy i dioksyny). | | | **Kwas polimlekowy – polilaktyd (PLA)** | Rodzaj poliestru produkowanego z surowców odnawialnych (np. skrobia kukurydziana), często w postaci mieszanek z polimerami ropopochodnymi i wieloma dodatkami. | Biodegradowalne w kompostowniach przemysłowych (NIE w kompostowniach domowych). | PIKTOGRAMY Prawidłowe obchodzenie się z naczyniami i przyborami kuchennymi W celu bezpiecznego i prawidłowego korzystania z naczyń i przyborów kuchennych prawo wymaga, aby zawierały one określone informacje np. w formie piktogramów. Użyte piktogramy muszą być dobrze widoczne, wyraźne, czytelne i nieusuwalne. Natomiast informacje o materiałach zamieszczone w innej formie znajdują się zazwyczaj na opakowaniu zewnętrznym. Poniżej opisy i wyjaśnienia do najczęściej stosowanych piktogramów. | piktogram | opis | |-----------|------| | ![piktogram1](image) | Ten obowiązujący w całej UE symbol oznacza materiały, które nadają się do kontaktu z żywnością. | | ![piktogram2](image) | Symbole oznaczają, że produkt jest odpowiedni do mycia w zmywarce. Pojęcie „zmywarka do naczyń” nie jest zdefiniowane, podobnie jak graficzne przedstawienie symbolu. Wybiera go producent na podstawie własnego doświadczenia i osądu. | | ![piktogram3](image) | Symbol oznacza, że dany produkt można myć w zmywarce. Znajduje się on tylko na produktach, które zostały przetestowane zgodnie z normami DIN (normy Niemieckiego Instytutu Normalizacyjnego określające wymaganą jakość, wytrzymałość oraz zastosowanie produktów). Liczba nad dyszami wodnymi odzwierciedla maksymalną liczbę cykli mycia, którą testowany produkt przetrwał bez uszkodzeń. | | ![piktogram4](image) | Ikony informują, na jakie minimalne i maksymalne temperatury mogą być narażone przedmioty gospodarstwa domowego. Symbole mogą różnić się w zależności od producenta. | | ![piktogram5](image) | Symbol wskazuje, jak bardzo produkt jest odporny na zimno, czyli do jakich minimalnych temperatur można stosować dany artykuł. | | ![piktogram6](image) | Symbole pokazują, jak bardzo produkt jest odporny na ciepło i do jakich maksymalnych temperatur można używać tak oznaczonych przyborów kuchennych. Czasami wskazują również, jak długo obiekt może mieć kontakt z gorącą patelnią. | | piktogram | opis | |-----------|------| | ![piktogram] | Przedmioty z symbolem płatka śniegu są odporne na zimno i zamrażanie. Przybory kuchenne z tym symbolem mogą być przechowywane w lodówce lub zamrażarce. Minimalna temperatura nie jest jednak określona. | | ![piktogram] | Przedmioty z takimi symbolami są bezpieczne do użytku w mikrofalówce. Maksymalna temperatura i czas podgrzewania nie są jednak określone. | | ![piktogram] | Symbole wskazują, że dany artykuł nadaje się do przygotowywania potraw w piekarniku. | | ![piktogram] | Przedmioty z tym symbolem nie mogą być podgrzewane w piekarniku, gdy nie ma w nich potrawy (bez wypełnienia). | | ![piktogram] | Przedmioty z tym symbolem nie mogą być umieszczane bezpośrednio na dnie piekarnika, lecz jedynie na ruszcie. | | ![piktogram] | Symbol oznacza, że dany przedmiot nie może być stosowany do gotowania na płycie grzewczej. | | ![piktogram] | Symbole wskazują, czy naczynia kuchenne nadają się do przygotowywania kwaśnych potraw. | | ![piktogram] | Symbol informuje, że przed pierwszym użyciem przedmiot powinien być przepłukany środkiem czyszczącym. | | ![piktogram] | Przedmioty z tym symbolem mają delikatną powierzchnię. Nie należy używać noży lub innych ostrych narzędzi, ponieważ mogą one ją uszkodzić i spowodować np. odrywanie się powłoki. | 1. ChemTrust. Chemicals in food contact materials: A gap in the internal market, a failure in public protection. https://www.chemtrust.org/wp-content/uploads/chemtrust-foodcontactchemicals.pdf. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 2. European Parliament. Food Contact Materials - Regulation (EC) 1935/2004. http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/581411/EPRS_STU(2016)581411_EN.pdf. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 3. Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschutz. Lebensmittel-, Bedarfsgegenstände- und Futtermittelgesetzbuch. http://www.gesetze-im-internet.de/lfgb/. Accessed October 30, 2019. 4. Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit. Lebensmittelkontaktmaterialien. https://www.bvl.bund.de/DE/01_Lebensmittel/03_Verbraucher/07_LMKontaktmaterialien/bgs_LMKontaktmaterialien_node.html. Accessed October 15, 2019. 5. Geueke B. Food Packaging Forum: Non-Intentionally Added Substances (NIAS). https://www.foodpackagingforum.org/foodpackaging-health/non-intentionally-added-substances-nias. Published 2018. Accessed October 30, 2019. 6. Koster S, Bani-Estivals MH, Bonuomo M, Bradley E, Chagnon MC, Garcia ML, Godts F, Gude T, Helling R, Paseiro-Losada P, Pieper G, Rennen M, Simat T SL. ILSI Europe: Guidance on best practises on the risk assessment of Non Intentionally Added Substances (NIAS) in food contact materials and articles. https://ilsi.eu/publication/guidance-on-best-practices-on-the-riskassessment-of-non-intentionally-added-substances-nias-in-food-contact-materials-and-articles/. Published 2015. Accessed October 30, 2019. 7. Wagner M. Know the unknowns: why we need to widen our view on endocrine disrupters. J Epidemiology Community Heal. 2017;71(209). 8. Umweltbundesamt Österreich. Phthalate: PVC-Weichmacher mit Gesundheitsrisiko. https://www.umweltbundesamt.at/umweltsituation/schadstoff/pvcweichmacher/. Accessed October 15, 2019. 9. Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft. Lebensmittelbedarfsgegenstände. https://www.bmel.de/DE/Ernaehrung/SichereLebensmittel/Lebensmittelbedarfsgegenstaende/Lebensmittelbedarfsgegenstaende_node.html. Published 2019. Accessed October 15, 2019. 10. Hochschule der Medien Stuttgart. Lebensmittelkonforme Verpackung. https://www.hdm-stuttgart.de/drucktechnik/veranstaltungen/Gastvortraege/Dokumente/HDMStuttgart_Lebensmittelkonforme_Verpackung_04-2011.pdf. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 11. EUR-LEX: Access to European Law. Commission Directive 2007/42/EC of June 2007 relating to materials and articles made of regenerated cellulose film intended to come into contact with foodstuffs. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32007L0042. Accessed October 30, 2019. 12. EUR-LEX: Access to European Law. Commission Regulation (EU) No 10/2011 of 14 January 2011 on plastic materials and articles intended to come into contact with food. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32011R0010. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 13. EUR-LEX: Access to European Law. Ceramic objects in contact with foodstuffs. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3AI2I300. Published 1984. Accessed October 30, 2019. 14. Lehman DD. Messer, Gabel Und Karton - Wie Sicher Sind Sie? - Lebensmittelkontaktmaterialien.; 2013. 15. Main KM, Mortensen GK, Kaleva MM, et al. Human breast milk contamination with phthalates and alterations of endogenous reproductive hormones in infants three months of age. Environ Health Perspect. 2006;114(2):270–276. doi:10.1289/ehp.8075 16. Kortenkamp A, Martin O, Faust M, et al. State of the art assessment of endocrine disrupters. http://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/pdf/sota_edc_final_report.pdf. Published 2011. Accessed October 30, 2019. 17. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Essen: Von der Verpackung ins Lebensmittel. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/schadstoffe-im-essen-von-der-verpackung-ins-lebensmittel-11944. Published 2019. Accessed October 15, 2019. 18. Umweltbundesamt. Bisphenol A: Massenchemikalie mit unerwünschten Nebenwirkungen. https://www.umweltbundesamt.de/publikationen/bisphenol-a. Published 2010. Accessed October 30, 2019. 19. Turley A. Chemical Watch: Anses review concludes bisphenol B is endocrine disruptor. https://chemicalwatch.com/83370/anses-review-concludes-bisphenol-b-is-endocrine-disruptor. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 20. Podbregar N. Wissenschaft: Bisphenol A: Ersatzstoff ist auch schädlich - Plastikzusatz Bisphenol S wirkt ebenfalls alsendokriner Disruptor. https://www.wissenschaft.de/umwelt-natur/bisphenol-a-ersatzstoff-ist-auch-schaedlich/. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 21. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Essen: Von der Verpackung ins Lebensmittel. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/schadstoffe-im-essen-von-der-verpackung-ins-lebensmittel-11944. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 22. Verpackungswirtschaft. Mineralöl in Lebensmittel – Die 10 wichtigsten Fakten. https://www.verpackungswirtschaft.de/news/anwendungsgebiete/nahrungs-und-genuessmittel/Mineraloel-in-Lebensmitteln-Die-10-wichtigsten-Fakten-6822. Published 2017. Accessed October 15, 2019. 23. Verbraucherzentrale Hamburg. Mineralöl im Essen. https://www.vzhh.de/themen/lebensmittel-ernaehrung/schadstoffelebensmitteln/mineraloel-im-essen. Published 2017. Accessed October 15, 2019. 24. Zimmermann L, Dierkes G, Ternes TA, Völker C, Wagner M. Benchmarking the in Vitro Toxicity and Chemical Composition of Plastic Consumer Products. Environ Sci Technol. 2019;53(19):11467–11477. doi:10.1021/acs.est.9b02293 25. Heinrich-Böll-Stiftung & Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland e.V. Der Plastikatlas 2019: Daten und Fakten über eine Welt voller Kunststoff. https://www.boell.de/de/plastikatlas. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 26. Verbraucherzentrale. Aluminium. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/lebensmittel/lebensmittelproduktion/aluminium-7609. Published 2019. Accessed October 30, 2019. 27. Bundesinstitut für Risikobewertung. Aluminium. https://www.bfr.bund.de/de/az_index/aluminium-5067.html. Accessed October 30, 2019. 28. Horsten C. Welt. Teflon oder Wellensittich, das ist hier die Frage. https://www.welt.de/wissenschaft/article151796702/Teflon-oder-Wellensittich-das-ist-hier-die-Frage.html. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 29. Verbraucherzentrale. Schadstoffe im Bambusgeschirr. https://www.verbraucherzentrale.de/wissen/umwelt-haushalt/produkte/schadstoffe-in-bambusgeschirr-20573. Accessed October 30, 2019. 30. Follmer S. Focus Online: Sind Silikonbackformen schädlich? Das zeigen die Testberichte. https://praxistipps.focus.de/sindsilikonbackformen-schaedlich-das-zeigen-die-testberichte_45261. Published 2016. Accessed October 30, 2019. 31. Regulation EC 1935/2004, Art. 15. WIĘCEJ INFORMACJI © Baltic Environmental Forum 2020 Osterstraße 58, 20259 Hamburg www.bef-de.org Autorzy: Hannah Sophia Weber, Fee Widderich, Martyn Futter. Layout: diplodok.studio Redakcja i wsparcie merytoryczne polskiej wersji językowej: GIWK Sp. z o.o. Jeśli masz jakiekolwiek pytania bądź sugestie odnośnie broszury, zachęcamy do kontaktu. Broszura wraz z bibliografią jest dostępna również w formie elektronicznej na stronie www.miastonadetoksie.pl. Niniejsza broszura została opracowana i wydrukowana w ramach projektu NonHazCity 2 (# X006), przy wsparciu finansowym Programu Regionu Morza Bałtyckiego Unii Europejskiej INTERREG oraz Bingo Umweltlotterie / Norddeutsche – Fundacji na rzecz Środowiska i Rozwoju (NUE). Treść niniejszej broszury jest wyłącznie poglądem autorów, a nie Komisji Europejskiej. W broszurze wykorzystano zdjęcia pobrane ze stron http://unsplash.com oraz https://pixabay.com. Dziękujemy fotografom za te fantastyczne zdjęcia oraz za ich udostępnienie na ww. stronach do dowolnego i darmowego wykorzystania. Niniejsza broszura została wydrukowana na ekologicznym i przyjaznym dla środowiska w kontekście zmian klimatycznych papierze z recyklingu z certyfikatami: FSC, EU Ecolabel oraz Blue Angel. WWW.NONHAZCITY.EU Baltic Environmental Forum Deutschland Osterstraße 58 · 20259 Hamburg www.bef-de.org WWW.MIASTONADETOKSIE.PL Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanalizacyjna Sp. z o.o. ul. Kartuska 201, 80-201 Gdańsk www.miastonadetoksie.pl miastonadetoksie.pl miastonadetoksie miastonadetoksie Interreg Baltic Sea Region EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND EU STRATEGY FOR THE BALTIC SEA REGION FLAGSHIP MIASTO NA DETOKSIE

7e203a09-a559-424b-8305-eecd426b9634

finepdfs

2.449219

CC-MAIN-2021-17

http://miastonadetoksie.pl/wp-content/uploads/2020/06/MND_broszura_kuchnia_www.pdf

2021-04-20T18:55:28+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039490226.78/warc/CC-MAIN-20210420183658-20210420213658-00345.warc.gz

68,890,842

0.891545

0.999818

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "ltz_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

true

[ 64, 3845, 4879, 5669, 6721, 8202, 9532, 10431, 11896, 13538, 15133, 16022, 17123, 18795, 19498, 20255, 21206, 22382, 23107, 24644, 25529, 26176, 26689, 27641, 28353, 28895, 30908, 31818, 34123, 36367, 41100, 43026, 44341, 46779, 51274, 52511, 5...

1

0

ROCZNIKI FILOZOFICZNE Tom XXXV, z. 1 − 1987 ANTONI B. STE˛ PIEN ´ CHARAKTERYSTYKA DOROBKU NAUKOWEGO I DZIAŁALNOS ´ CI NAUKOWEJ KSIE˛ DZA PROFESORA STANISŁAWA KAMIN ´ SKIEGO * 1. Ks. Stanisław Kamin´ski, kierownik Katedry Metodologii Nauk, profesor zwyczajny, aktualny dziekan Wydziału Filozofii Chrzes´cijan´skiej KUL, ur. 24 X 1919 w Radzyniu Podlaskim, po ukon´czeniu w roku 1946 studiów filozoficznoteologicznych w Wyz˙szym Seminarium Duchownym w Siedlcach, przyj ˛ał s´wie˛cenia kapłan´skie. Naste˛pnie studiował na Wydziale Filozofii Chrzes´cijan´skiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, na którym uzyskał doktorat filozofii w roku 1949 (recenzentami rozprawy doktorskiej pt. Fregego system aksjomatyczny logiki zdan´ w s´wietle współczesnej metodologii nauk dedukcyjnych byli: J. Słupecki, N. Łubnicki, A. Korcik). W latach naste˛pnych pozostawał w kontaktach naukowych m. in. z A. Mostowskim i K. Ajdukiewiczem. Pocz ˛atkowo zainteresowany głównie histori ˛a logiki, pod wpływem tego ostatniego zaj ˛ał sie˛ ogóln ˛a metodologi ˛a nauk, a naste˛pnie pod wpływem S. Swiez˙awskiego i M. A. Kr ˛apca szczególnie metodologi ˛a filozofii klasycznej. Od roku 1947 S. Kamin´ski prowadził zaje˛cia dydaktyczne z logiki na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych KUL, a od roku 1949 podj ˛ał zaje˛cia z logiki, metodologii nauk i teorii poznania na Wydziale Filozoficznym oraz na Wydziale Nauk Humanistycznych KUL. W roku 1957 obj ˛ał kierownictwo −jako zaste˛pca profesora −Katedry Metodologii Nauk. W roku 1958 Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla pracowników nauki przyznała mu (na podstawie dotychczasowego dorobku naukowego, ze szczególnym uwzgle˛dnieniem rozprawy O pocz ˛atkach indukcji matematycznej −recenzenci: K. Ajdukiewicz, T. Czez˙owski, A. Grzegorczyk) stopien´ naukowy docenta. W roku 1965 S. Kamin´ski otrzymał tytuł profesora * Jest to tekst sporz ˛adzony dla KNF PAN, który na posiedzeniu 21 III 1986 r. (w dniu s´mierci S. Kamin´skiego) miał rozpatrzyc´ kandydature˛ Kamin´skiego na członka PAN. nadzwyczajnego, a w roku 1970 tytuł profesora zwyczajnego (recenzenci: T. Czez˙owski, I. D ˛ambska, J. Iwanicki). W latach 1970-1975 oraz od roku 1977 pełni funkcje˛ dziekana Wydziału Filozofii Chrzes´cijan´skiej KUL. Członek czynny Towarzystwa Naukowego KUL (od roku 1957), w latach 1957-1963 pełnił w nim funkcje˛ sekretarza generalnego, a obecnie jest członkiem Zarz ˛adu tego Towarzystwa. Z ramienia TN KUL jest członkiem Redakcji Encyklopedii Katolickiej, w latach 1982-1985 był jej redaktorem naczelnym. Nalez˙y do komitetu redakcyjnego "Roczników Filozoficznych" (zeszyt 2). Jest tez˙ członkiem Lubelskiego Towarzystwa Naukowego (od roku 1984). Współpracuje z grup ˛a historii logiki IFiS PAN od chwili jej powstania. Jest członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych PAN, a w latach 1981-1984 nalez˙ał do Prezydium tego Komitetu. 2. Publikacje S. Kamin´skiego licz ˛a ponad 170 pozycji (takz˙e w je˛zykach obcych), w tym 3 ksi ˛az˙kowe oraz kilkadziesi ˛at, niekiedy obszernych, doniosłych rozpraw. Główne kierunki zainteresowan´ naukowych S. Kamin´skiego −w zakresie szeroko rozumianej logiki oraz filozofii −to a) historia logiki, b) logika formalna, c) ogólna metodologia nauk, filozofia nauki, d) metodologia filozofii klasycznej. W zakresie historii logiki S. Kamin´ski zajmował sie˛ m. in. semiotyk ˛a s´redniowieczn ˛a, dziejami teorii definicji (daj ˛ac monograficzne opracowania koncepcji takich autorów, jak Hobbes, Locke, Condillac, Gergonne), metody indukcyjnej (zwłaszcza pocz ˛atkami indukcji matematycznej) oraz metody dedukcyjnej (Pascal, Leibniz, Frege). Jego rozwi ˛azania na temat rozwoju koncepcji nauki i dziejów podziału nauk rzucone s ˛a na szerokie tło filozoficzne. W zakresie logiki formalnej przejawił pomysłowos´c´ w unowoczes´nieniu lub uogólnieniu tradycyjnej sylogistyki (m. in. dwa artykuły w "Studia Logica"). Omówił kompetentnie role˛ w logice tzw. pierwszych zasad. W zakresie metodologii nauk −zarówno ogólnej, jak i szczegółowej −podkres´lic´ nalez˙y rozległos´c´ zainteresowan´, gruntownos´c´ erudycji, obiektywnos´c´ spojrzenia, niezwykł ˛a umieje˛tnos´c´ w referowaniu, zestawianiu, porz ˛adkowaniu, wielostronnym wywaz˙aniu analizowanych problemów czy stanowisk. Pod tym wzgle˛dem szczególn ˛a wartos´ci ˛a odznacza sie˛ ksi ˛az˙ka Poje˛cie nauki i klasyfikacja nauk, która w kolejnych swych wydaniach przybiera coraz to bogatsz ˛a, zaktualizowan ˛a postac´. W swych badaniach S. Kamin´ski poruszał zwłaszcza problematyke˛ teorii rozumowan´, teorii błe˛dów, problematyke˛ unifikacji i współpracy róz˙nych dyscyplin naukowych, a przede wszystkim podejmował szczególnie cenne próby metodologicznej charakterystyki rozmaitych typów wiedzy ludzkiej. Rozwaz˙ał np. i zestawiał poznanie naukowe i filozoficzne, teoretyczne i praktyczne, róz˙ne uje˛cia metanauk. Szczegółowo badał m. in. role˛ czynników apriorycznych i empirycznych w naukach. Nawi ˛azuj ˛ac do tradycji tzw. Koła Krakowskiego, S. Kamin´ski przeprowadzał systematycznie i wielostronnie analizy metodologiczne róz˙nych działów filozofii. Jego ksi ˛az˙ka (cze˛s´c´ I jest pióra M. A. Kr ˛apca) Z teorii i metodologii metafizyki (1962) stanowi dzieło pionierskie nie tylko w skali krajowej i jest istotnym etapem rozwoju badan´ metafilozoficznych w Polsce. M. in. S. Kamin´ski przeanalizował i przedyskutował moz˙liwos´c´ aksjomatyzacji metafizyki ogólnej, charakter zabiegów definicyjnych i aparatury poje˛ciowej metafizyki, relacje mie˛dzy metafizyk ˛a a innymi działami filozofii, charakter metodologiczny antropologii filozoficznej, etyki, filozofii religii i filozofii dziejów. W tych dziedzinach dokonał wielu nowych i cennych eksplikacji, uporz ˛adkowan´, ustalen´. Cenne i oryginalne s ˛a jego studia z zakresu metodologii teologii katolickiej. 3. S. Kamin´ski jest doskonałym ucieles´nieniem pewnego wzorca metodologa nauk, jaki wypracowała niegdys´ szkoła lwowsko-warszawska i jaki coraz trudniej znajduje kontynuatorów po K. Ajdukiewiczu, T. Czez˙owskim, I. D ˛ambskiej. Ł ˛aczy szerok ˛a, głe˛bok ˛a erudycje˛ w zakresie szeroko rozumianej logiki, tradycyjnej i współczesnej filozofii z umieje˛tnos´ci ˛a tres´ciwego, obiektywnego przedstawiania, syntetyzowania omawianych spraw i pogl ˛adów. Jes´li nawet w jakiejs´ poruszanej kwestii nie odkryje czegos´ nowego, nie przypomni cennej zapomnianej mys´li, nie zaproponuje nowego uje˛cia, to wszechstronnie, jasno i spokojnie zaprezentuje, uporz ˛adkuje, wyjas´ni dany temat na szerokim tle historycznym i filozoficznym. Opowiada sie˛ za pluralizmem racjonalnej wiedzy ludzkiej oraz ujawnia i podkres´la filozoficzne uwarunkowania zarówno uprawiania nauk, jak i uprawiania teorii nauki. W zakon´czeniu swej opinii o dorobku naukowym S. Kamin´skiego (w zwi ˛azku z wnioskiem o jego uzwyczajnienie) prof. T. Czez˙owski tak napisał: "Prof. Kamin´ski rozporz ˛adza rozległ ˛a i gruntown ˛a wiedz ˛a historyczn ˛a i systematyczn ˛a w zakresie nauk filozoficznych, ze szczególnym uwzgle˛dnieniem zagadnien´ logicznych w szerokim tego słowa znaczeniu, obejmuj ˛acym zarówno logike˛ formaln ˛a, jak i metodologie˛ nauk. Jest w tym zakresie jednym z najwybitniejszych polskich pracowników filozoficznych, przewyz˙szaj ˛acych wielu innych zakresem wiedzy i szerokos´ci ˛a zainteresowan´. Jego powaz˙ny dorobek nieustannie wzrasta, daj ˛ac s´wiadectwo zdolnos´ciom twórczym i pracowitos´ci autora". Akceptuj ˛ac w całej rozci ˛agłos´ci ocene˛ wybitnego uczonego, dodam, iz˙ Ks. S. Kamin´ski nie tylko swymi publikacjami znakomicie wzbogacił wiedze˛ i samos´wiadomos´c´ metodologiczn ˛a ich czytelników, ale wiele sił pos´wie˛cił owocuj ˛acej wszechstronnie dydaktyce (prowadzi od wielu lat wykład z dydaktyki filozofii). Ws´ród jego wielu bezpos´rednich uczniów s ˛a aktualnie działaj ˛acy w róz˙nych s´rodowiskach, aktywni naukowo profesorowie i docenci. Jest jednym z głównych współtwórców lubelskiej szkoły filozoficznej, powstałej w latach pie˛c´dziesi ˛atych w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Walnie przyczynił sie˛ do ukształtowania kompetencji i samos´wiadomos´ci metodologicznej tej szkoły. Che˛tny zawsze do współpracy i pomocy w zakresie swych specjalnos´ci, brał czynny udział w róz˙nych przedsie˛wzie˛ciach, konferencjach i sympozjach naukowych, takz˙e −wielokrotnie −za granic ˛a (odczyty w Niemczech, we Włoszech). Lublin, 15 stycznia 1986 r.

<urn:uuid:c2be999c-2b36-461d-9d6e-e161259a5a6d>

finepdfs

2.222656

CC-MAIN-2021-10

https://cw.kul.lublin.pl/Content/26437/28926__Stepien--Antoni-B---_0000.pdf

2021-03-03T06:35:57+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178365454.63/warc/CC-MAIN-20210303042832-20210303072832-00417.warc.gz

275,564,135

0.998061

0.997854

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2020, 5066, 8080, 8340 ]

2

1

UCHWAŁA NR V/47/287/17 RADY POWIATU W BIELSKU-BIAŁEJ z dnia 30 listopada 2017 r. w sprawie ustalenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego na 2018 rok Na podstawie art. 12 pkt 1 i 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1868), w związku z art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne /tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 2142 z późn. zm./, po zasięgnięciu opinii Burmistrzów/Wójtów gmin z terenu powiatu bielskiego i Beskidzkiej Okręgowej Izby Aptekarskiej w Bielsku-Białej, Rada Powiatu w Bielsku-Białej uchwala, co następuje: § 1. 1. Ustala rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego na 2018 rok, który stanowi załącznik nr 1 do niniejszej Uchwały. 2. Apteki ogólnodostępne pełnią dyżury umożliwiające dostępność świadczeń w porze nocnej, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy według harmonogramu, który stanowi załącznik nr 2 do niniejszej Uchwały. 3. W okresie pełnienia dyżuru apteki ogólnodostępne pracują w godzinach określonych w załączniku nr 2; przy czym godziny pracy „całodobowo" oznaczają pracę całą dobę tj. od godz. 8 00 rano do godz. 8 00 rano dnia następnego. § 2. Wykonanie Uchwały powierza się Zarządowi Powiatu. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. po ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego. Przewodniczący Rady Jan Borowski Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr V/47/287/17 Rady Powiatu w Bielsku-Białej z dnia 30 listopada 2017 r. Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu bielskiego | L. p. | Adres, | Nazwa apteki, nr tel. | |---|---|---| | 1 | Bestwina, ul. Szkolna 4 | 32/215-71-87 | | 2 | Buczkowice, ul. Romana Białka 1307 | "Centralna" 33/822-30-64 | | 3 | Buczkowice, ul. Szkolna 1 | „Przyjazna” 33/817-75-34 | | 4 | Bystra, ul. Promienista 1 | „Apteka 21” 33/472-33-52 | | 5 | Bystra, ul. Szczyrkowska 58 | „Beskidzka” 33/817-12-43 | | 6 | Czaniec, ul. K.Wojtyły 26 | 33/810-95-05 | | 7 | Czaniec, ul. K.Wojtyły 58 | „Apteka w Czańcu” 33/818-50-75 | | 8 | Czechowice-Dziedzice, ul. Nad Białką 1 | „Apteka Dobrych Rad” 577-800-998 | | 9 | Czechowice-Dziedzice, ul. Piłsudskiego 12 | „Eureka” 32/214-66-00 | | 10 | Czechowice-Dziedzice, ul. Makuszyńskiego 6 | „Galenika” 32/214-36-23 | | 11 | Czechowice-Dziedzice, ul. Legionów 189 | „Hipokrates IV” 32/214-59-20 | | 12 | Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 17 | "Hygieia" 32/215-24-80 | | 13 | Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | „Hygieja”32/215-56-26 | | 14 | Czechowice-Dziedzice, ul. Legionów 83 | „Lekosfera DGA21” 32/722-69-90 | | 15 | Czechowice-Dziedzice, ul.Słowackiego 31 | "Lekosfera DGA26" 32/215-89-08, 509-226-888 | | 16 | Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 2 | „Max II” 32/493-24-54 | | 17 | Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | „Ojca Pio” 32/215-37-25 | | 18 | Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | „Pro-Vita” 32/215-28-23 | | 19 | Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 20 | „Słoneczna" 32/212-43-18 | | 20 | Czechowice-Dziedzice, pl. J.Pawła II 4/1 | „W Rynku” 32/215-28-27 | | 21 | Czechowice-Dziedzice, ul. Sienkiewicza 4/1 | „Zdrowie” 32/215-33-44 | | 22 | Dankowice, ul. Św. Wojciecha 12 | 33/845-90-13 | | 23 | Jasienica, ul. Cieszyńska 933 | „Familia” 33/818-00-15 | | 24 | Jasienica 845 | „Familia Plus” 33/818-01-15 | | 25 | Jaworze, ul. Szkolna 7 | „Jaworzańska” 33/817-22-32 | | 26 | Jaworze, ul. Zdrojowa 138 | „Ostoja” 33/819-24-42 | | 27 | Jaworze, ul. Bielska 38 | „Apteka przy Wiarusie” 33/815-40-98 | | 28 | Kaniów, ul. Batalionów Chłopskich 15a | „Apteka Dobrych Rad” 32/210-11-20 | | 29 | Kobiernice, ul. Krakowska 24 | „Panaceum” 33/810-87-73 | | 30 | Kobiernice, ul. Żywiecka 10A | „Pod Dębem” 33/810-84-81 | | 31 | Kozy, ul. Lipowa 2 | „Pod Lipami” Nowa Farmacja 33/444-69-56 | | 32 | Kozy, ul. Przecznia 2 | „Koziańskie Centrum Leków” 33/821-37-93 | | 33 | Kozy, ul. Bielska 147 | „Arnika” 33/821-42-07 | |---|---|---| | 34 | Kozy, ul. Ludowa 4 | „Barbara” 33/817-46-48 | | 35 | Ligota, ul. Miliardowicka 62 | „Wrzos” 32/210-13-84 | | 36 | Mazańcowice 22 | 33/815-54-22 | | 37 | Międzyrzecze Górne 433 | „Bursztynowa” 33/815-58-16 | | 38 | Pisarzowice, ul. Bielska 46A | „Isofarm” 33/819-10-76 | | 39 | Porąbka, Rynek 3 | „Farmana” 33/810-62-26 | | 40 | Szczyrk, ul. Beskidzka 69 | „Dbam o zdrowie” 736 697 834 | | 41 | Szczyrk, ul. Myśliwska 11 | „Pod Skrzycznem” 33/817-90-66 | | 42 | Szczyrk, ul. Beskidzka 16 | „Pod Starą Pocztą” 33/829-93-50 | | 43 | Szczyrk, ul. Beskidzka 135 | „Rumianek" 502 264 122 | | 44 | Wilamowice, ul. gen. K.Pułaskiego 2 | "Apteka Wilamowicka" 33/814-80-64 | | 45 | Wilamowice, Rynek 2 | "Medena" 33/845-71-01 | | 46 | Wilkowice, ul. Wyzwolenia 31 | „Dbam o zdrowie” 736 697 835 | | 47 | Zabrzeg, ul. Widna 1 | „Na Widnej” 32/214-68-10 | Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr V/47/287/17 Rady Powiatu w Bielsku-Białej z dnia 30 listopada 2017 r. Harmonogram dyżurów pełnionych w porze nocnej, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, przez apteki ogólnodostępne na terenie powiatu bielskiego w roku 2018 | L.p. | Termin | Nazwa i adres apteki dyżurującej | Godziny pracy | |---|---|---|---| | 1. | 01.01-05.01 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 2. | 06.01-12.01 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 3. | 13.01-19.01 | PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 4. | 20.01-26.01 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 5. | 27.01-02.02 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 6. | 03.02-09.02 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 7. | 10.02-16.02 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 8. | 17.02-23.02 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 9. | 24.02-02.03 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 10. | 03.03-09.03 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 11. | 10.03-16.03 | PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 12. | 17.03-23.03 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 13. | 24.03-30.03 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 14. | 31.03-06.04 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 15. | 07.04-13.04 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 16. | 14.04-20.04 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 17. | 21.04-27.04 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 18. | 28.04-04.05 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 19. | 05.05-11.05 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 20. | 12.05-18.05 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 21. | 19.05-25.05 | PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26, Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 22. | 26.05-01.06 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | | 23. | 02.06-08.06 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | 800-2100 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | całodobowo | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 25. PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 16.06-22.06 całodobowo 8 -21 00 00 | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | |---|---|---| | 26. | 23.06-29.06 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 27. | 30.06-06.07 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 28. | 07.07-13.07 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 29. | 14.07-20.07 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 30. | 21.07-27.07 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 31. | 28.07-03.08 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 32. | 04.08-10.08 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 33. | 11.08-17.08 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 34. | 18.08-24.08 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 35. | 25.08-31.08 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 36. | 01.09-07.09 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 37. | 08.09-14.09 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 38. | 15.09-21.09 | PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 39. | 22.09-28.09 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 40. | 29.09-05.10 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 41. | 06.10-12.10 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 42. | 13.10-19.10 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 43. | 20.10-26.10 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 44. | 27.10-02.11 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 45. | 03.11-09.11 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 46. | 10.11-16.11 | PRO-VITA, Czechowice-Dziedzice, ul. Kolejowa 9 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 47. | 17.11-23.11 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 48. | 24.11-30.11 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 49. | 01.12-07.12 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 50. | 08.12-14.12 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 51. | 15.12-21.12 | W RYNKU, Czechowice-Dziedzice, pl. Jana Pawła II 4/1 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 52. | 22.12-28.12 | OJCA PIO, Czechowice-Dziedzice, ul. Jagiellońska 13 | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 | | 53. | 29.12-31.12 | HYGIEJA, Czechowice-Dziedzice, ul. Traugutta 18a | | | | LEKOSFERA DGA 26 Czechowice-Dziedzice, ul. Słowackiego 31 |

<urn:uuid:44dcee1c-eae7-4883-a982-75a7d90ff524>

finepdfs

1.12207

CC-MAIN-2019-26

http://dzienniki.slask.eu/WDU_S/2017/6478/oryginal/akt.pdf

2019-06-26T14:41:26Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560628000353.82/warc/CC-MAIN-20190626134339-20190626160339-00207.warc.gz

50,505,157

0.998343

0.999942

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1430, 3882, 4803, 8995, 13225 ]

1

0

PRACOWNIA REHABILITACJI ZAWODOWEJ UMOWY O PRACĘ: RODZAJE I CHARAKTERYSTYKA Podejmując zatrudnienie, podpisujemy z pracodawcą umowę. W Polsce występują różne formy zatrudnienia. Ze względu na charakter prawny umów, dzieli się je na formy wynikające z kodeksu pracy oraz wynikające z kodeksu cywilnego. I tak na podstawie: Kodeksu pracy, który jest podstawowym źródłem prawa pracy, zawiera się różnego rodzaju umowy o pracę. Kodeksu cywilnego, który reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi zawiera się m.in. umowę zlecenia i umowę o dzieło. UMOWY O PRACĘ: Umowa o pracę daje pełen zakres praw wynikających z Kodeksu pracy. Przy tego typu umowie pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego i zdrowotnego. W czasie choroby pracownik otrzymuje wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę lub ZUS oraz może korzystać z bezpłatnego dostępu do usług medycznych. W razie wypadku ubezpieczenie społeczne pokrywa koszty leczenia i rehabilitacji, a w razie utraty zdolności do pracy, daje prawo ubiegania się o rentę. Po utracie pracy, jest możliwość skorzystania z zasiłku dla bezrobotnych. Po zakończeniu kariery zawodowej wypłacane jest wynagrodzenie w postaci emerytury. Kodeks pracy, w zależności od czasu trwania umowy, a także celu w jakim zostaje zawarta wyodrębnia trzy rodzaje umów o pracę: na okres próbny, na czas określony (w tym umowa na zastępstwo), na czas nieokreślony. UMOWY NA OKRES PRÓBNY: Umowa na okres próbny jest najczęściej pierwszą umową zawieraną z pracodawcą, a czas jej trwania może wynosić maksymalnie 3 miesiące. W trakcie obowiązywania tej umowy zarówno pracodawca, jak i pracownik mają możliwość wzajemnego sprawdzenia się – pracodawca pod kątem umiejętności i kwalifikacje pracownika oraz możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy, pracownik pod kątem warunków świadczenia pracy, zakresu czynności czy panującej atmosfery. Taka umowa może być zawarta tylko raz. Ograniczenie to nie obowiązuje, jeżeli kolejna umowa na okres próbny jest zawierana z tym samym pracownikiem, ale dotyczy innego stanowiska oraz w przypadku wystąpienia co najmniej 3letniej przerwy w zatrudnieniu. UMOWY NA CZAS OKREŚLONY: Umowa na czas określony może być zawarta jako druga umowa z pracodawcą, po wygaśnięciu umowy na okres próbny lub jako pierwsza, której nie poprzedzała żadna inna umowa. Umowa ta jest umową terminową, zatem termin jej rozwiązania musi być wskazany w jej treści. Znowelizowane przepisy prawa pracy ograniczają czas trwania tego rodzaju umowy oraz liczbę zawieranych kolejno po sobie umów na czas określony z tym samym pracownikiem. Okres zatrudnienia na podstawie umowy lub umów o pracę na czas określony zawieranych między tym samym pracodawcą i pracownikiem, nie może przekraczać 33 miesięcy. Umowy na czas określony mogą być zawierane przez danego pracodawcę z jednym pracownikiem jedynie trzykrotnie. Zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony lub jeśli łączny okres zatrudnienia na podstawie umów na czas określony będzie dłuższy niż 33 miesiące automatycznie będzie oznaczało zawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony. UMOWY NA ZASTĘPSTWO: Umowa na zastępstwo jest szczególnym rodzajem umowy. Pracodawcy mogą ją zawierać w celu zapewnienia zastępstwa pracownika nieobecnego z przyczyn usprawiedliwionych, np. z powodu choroby, urlopu wychowawczego lub bezpłatnego itp. Pracodawca może sprawdzić potencjalnego zastępcę zatrudniając go na maksymalnie 3-miesięczny okres próbny. Umowa na zastępstwo powinna określać ten sam rodzaj pracy (stanowisko) co umowa o pracę zastępowanego pracownika. Może ona natomiast określać inny wymiar czasu pracy oraz inną wysokość wynagrodzenia. Umowa na zastępstwo różni się od umowy o pracę na czas określony przede wszystkim ze względu na: brak ograniczenia do 33 miesięcy łącznego czasu trwania zatrudnienia oraz konieczności przekształcania jej na umowę na czas nieokreślony brak ochrony dla kobiet w ciąży UMOWY NA CZAS NIEOKREŚLONY: Umowa o pracę na czas nieokreślony jest umową bezterminową, zawieraną bez oznaczenia końcowego terminu trwania stosunku pracy. Zakłada ona istnienie stałej więzi prawnej między pracodawcą i pracownikiem oraz gwarantuje stabilność zatrudnienia. Jest to najkorzystniejsza dla pracownika forma zatrudnienia, która stwarza najdalej idące gwarancje, przede wszystkim w zakresie trwałości stosunku pracy. Zaletami umowy na czas nieokreślony są dłuższe okresy wypowiedzenia, niezbędność uzasadnienia decyzji o rozstaniu, a w niektórych przypadkach konieczność konsultacji wypowiedzenia ze związkami zawodowymi działającymi w zakładzie pracy. Pracownikowi zatrudnionemu na podstawie tej umowy zapewnia wszystkie przywileje wynikające z kodeksu pracy, a mianowicie: ubezpieczenie (emerytalne, rentowe, chorobowe, zdrowotne), ochronę wynagrodzenia (nie może być niższe od minimalnego oraz musi być wypłacane w określonym terminie), ochronę czasu pracy, trwałość stosunku pracy (okres wypowiedzenia), uprawnienia urlopowe, ochronę dla niektórych grup (kobiety, młodociani, niepełnosprawni), uprawnienia szczególne dla określonych grup zawodowych UMOWY O PRACĘ: FILM >>>https://www.youtube.com/watch?v=R8i7ANmTW_M<<<

<urn:uuid:f2b509eb-cfa5-49b0-ab6d-a2040f2be90f>

finepdfs

4.007813

CC-MAIN-2024-30

http://odpirson.otwartedrzwi.pl/wp-content/uploads/2021/01/PRZ-24-Umowy-o-prac%C4%99.pdf

2024-07-13T17:03:17+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514510.7/warc/CC-MAIN-20240713150314-20240713180314-00702.warc.gz

20,932,411

0.999992

0.999995

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 584, 1468, 2245, 3229, 4103, 5285, 5357 ]

1

VI Światowe Spotkanie Rodzin z perspektywy uczestników Paweł i Mirosława Kwas W dniach 14 – 18 stycznia 2009 r. odbyło się w Mexico City, stolicy Meksyku VI Światowe Spotkanie Rodzin.Jego temat brzmiał: „Rodzina szkołą wartości ludzkich i chrześcijańskich". Mogliśmy wraz z innym małżeństwem – Jackiem i Jadwigą Pulikowskimi – uczestniczyć w tym wydarzeniu jako członkowie polskiej delegacji. Przewodniczył jej ks. bp Stanisław Stefanek, ordynariusz diecezji łomżyńskiej, wiceprzewodniczący Rady Episkopatu Polski ds. Rodziny, członek Papieskiej Rady ds. Rodziny. W skład delegacji wchodzili ponadto Elżbieta Chojnacka – krajowa doradczyni życia rodzinnego, Anna Dyndul – redaktor magazynu „Głos dla Życia", ks. Andrzej Steckiewicz – kapłan diecezji szczecińskiej, od 15 lat pracujący na Wschodzie, organizator duszpasterstwa rodzin w Rosji, ks. Paweł Sobotka, kapłan łomżyński, specjalista w sprawach misyjnych i życia konsekrowanego oraz Krystyna Zając przez wiele lat zaangażowana w stowarzyszeniu rodzin wielodzietnych, obecnie promująca kult świętej Joanny Beretty Molla. W spotkaniu wzięli udział także Maria Smereczyńska – pełnomocnik ds. rodziny w rządzie Jerzego Buzka oraz znany obrońca życia Antoni Zięba. Wystąpili oni z referatami podczas kongresu pastoralno – teologicznego, stanowiącego stały punkt światowych spotkań. Obecni byli również ks. Władysław Szewczyk – wykładowca Instytutu Studiów nad Rodziną w Łomiankach, ks. Andrzej Pryba ze Zgromadzenia Misjonarzy Świętej Rodziny oraz ks. Józef Urbaniak z diecezji tarnowskiej. Wspomnieć należy o licznej grupie pielgrzymów z diecezji częstochowskiej, którzy uczestniczyli w sobotnim świętowaniu i niedzielnej eucharystii. Ten znaczący jak na nasze możliwości udział polskiej reprezentacji w tak ważnym wydarzeniu może tylko cieszyć. Uświadomiliśmy to sobie po rozmowie ze znajomym niemieckim małżeństwem, które należąc do Papieskiej Rady ds. Rodziny uczestniczyło w spotkaniu jako gość specjalny i było chyba jedynym reprezentantem Niemiec. Stwierdzili oni ze smutkiem, że ta nieobecność niemieckich rodzin świadczy o nie identyfikowaniu się i niedocenianiu tak ważnego dla Kościoła wydarzenia. Wspomnieliśmy już o kongresie pastoralno – teologicznym jako stałym punkcie światowych spotkań oraz innych elementach, czyli tzw. „święcie świadectw" i zamykającej całe spotkanie niedzielnej eucharystii. Kongres Trwał od 14 do 16 stycznia 2009 r. O skali tego przedsięwzięcia świadczą liczby: w ciągu trzech dni kongresowych w sekretariacie zarejestrowano blisko 13 tyś. uczestników, ogromna sala obrad mieściła ponad 7 tyś osób, w pięknie przygotowanej, wielkiej jadalni mogło jednorazowo spotkać się ponad 5 tyś. osób. Podczas obrad wystąpiło ponad 60 prelegentów reprezentujących wszystkie kontynenty. Ważnym wydarzeniem było wystąpienie na początku pierwszego dnia prezydenta Meksyku. Felipe Calderón Hinojosa swoją obecnością podkreślił rangę tego spotkania. Fakt ten stanowił ponadto ewenement w kraju, który do niedawna miał bardzo restrykcyjne antyklerykalne ustawodawstwo. Równolegle do obrad w innej, specjalnie przygotowanej hali spędzały czas dzieci. Zorganizowano dla nich liczne zjeżdżalnie, gry zręcznościowe, warsztaty plastyczne, punkty gastronomiczne. W centralnym miejscu, w wielkim namiocie spotykała się młodzież. Podczas jednego z takich spotkań, na które się wślizgnęliśmy jakiś młody ksiądz opowiadał o swojej pracy wśród młodzieży. Podczas obrad kongresowych szczególnie zapadło nam w pamięci wystąpienie poruszającej się o kulach senator Liliany T. Negre de Alonso z Argentyny. W pełnej wielkich emocji mowie poruszyła sprawę obrony naszych chrześcijańskich wartości również na płaszczyźnie politycznej. W hali tej zlokalizowano również kilkadziesiąt stoisk, w których swoje materiały udostępniały organizacje prorodzinne. Można tez było nabyć stosowne pamiątki. „Święto świadectw" Początkowo miało się odbyć na Stadionie Azteków, ale z jakichś powodów zostało przeniesione do Guadalupe, które jest dzielnicą Mexico City. Od początku światowych spotkań rodzin w ramach tego świętowania stałymi elementami są występy artystów, modlitwa i świadectwa składane przez rodziny z różnych krajów. Tak było i tym razem. Modliliśmy się na różańcu. Między poszczególnymi cząstkami naprzemiennie na trzech estradach pojawiali się witani entuzjastycznie przez miejscowe osoby artyści. Po ich występach rodziny opowiadały o swoich radościach, kłopotach czasami bardzo trudnych sytuacjach. Jednym z elementów „święta świadectw" było również uroczyste umieszczenie w centralnym miejscu flag krajów, których reprezentanci uczestniczyli w spotkaniu. Ile dumy i radości przeżywaliśmy idąc z naszym narodowym proporcem, pozdrawiani przez zebranych Meksykanów, dla których byliśmy rodakami Jana Pawła II, którego ciągle pamiętają i niezmiernie kochają. Zwróciliśmy uwagę na rodzinę z Malawi, z Afryki (może dlatego, że wcześniej wspólnie przechodziliśmy odprawę paszportową na lotnisku). On wykładowca na wyższej uczelni, ona pracownik organizacji pozarządowej, czwórka dzieci. Mówili o coraz bardziej natrętnej w ich kraju reklamie i postępującym konsumpcjonizmie i jak wspólnie z dziećmi uczą się korzystać z dóbr. Ich dzieci opowiadały, jak w szkole dzieliły się z kolegami jedzeniem i innymi produktami. Po uroczystości udało nam się wejść do bazyliki i stanąć przed świętym wizerunkiem z Guadalupe. Chociaż to ta sama Matka, królująca na Jasnej Górze, obecna w tylu bliskich sercu sanktuariach, to spotkanie z Nią w tym szczególnym znaku, poprzez który od blisko 500 lat jest ze swoim ludem było dla nas wielkim przeżyciem. Potężny deszcz (nietypowy dla tej pory) nieco zmienił klimat kończącego się pokazem sztucznych ogni rodzinnego świętowania, ale i tak radośni i podbudowani wracaliśmy do naszych domów. Po drodze wzięła nas pod opiekę napotkana przypadkowo w metrze grupa młodzieży, która towarzyszyła nam do hotelu, w którym mieszkaliśmy. Kończąca spotkanie eucharystia Głównym celebransem był sekretarz stanu Stolicy Apostolskie kardynał Tarcisio Bertone. Ojciec Święty Benedykt XVI towarzyszył nam duchowo. Mogliśmy go również usłyszeć i zobaczyć w bezpośrednim przekazie satelitarnym. Ze względów zdrowotnych odradzono mu podróż do leżącego ponad 2.000 m n.p.m. Mexico City (zrozumieliśmy to, gdy nam – znacznie przecież młodszym czasami brakowało powietrza). Ze słów skierowanych przez Ojca Świętego szczególnie zapamiętaliśmy te, w których mówił, iż jesteśmy wolnymi osobami, bogatymi w ludzkie i ewangeliczne wartości, podążającymi do świętości, która jest najlepszą służbą, jaką chrześcijanie mogą zaoferować współczesnemu społeczeństwu. Dużym przeżyciem była odmówiona przez nas wszystkich modlitwa – zobowiązanie. Oto jej treść (własne tłumaczenie z angielskiego): Umiłowany Boże Ojcze, dla Twojej chwały, wzywając wstawiennictwa Świętej Rodziny Twojego Syna Jezusa Chrystusa, w obecności naszych pasterzy: Ojca Świętego Benedykta XVI, naszych biskupów i kapłanów my rodzina (Pawła i Mirosławy Kwas) zobowiązujemy się i uroczyście poświęcamy do promowania w naszych domach i miejscach oddanych naszej trosce wszystkich ludzkich i chrześcijańskich wartości, a szczególnie obrony życia, wiary, miłości, jedności, dialogu, wzajemnego szacunku i służby, tak aby stać się rodziną na obraz Rodziny z Nazaretu, być fundamentem i zaczynem nowej społeczności i nowego świata zgodnie z Twoją wolą. Z ufnością składamy to zobowiązanie u stóp naszej Świętej Matki z Guadalupe, prosząc aby nam pomagała, byśmy zawsze byli wierni w tym, co dziś obiecaliśmy. Owoce Każde ważne wydarzenie ( nie tylko kościelne) ma swoja fazę przygotowawczą, a po jego zakończeniu bardzo ważna jest refleksja nad tym, co dokonało się podczas jego trwania i wynikające z tego odpowiednie działania. W ramach przygotowań do VI Spotkania Papieska Rada ds. Rodziny opracowała specjalne katechezy. Ojciec Święty 5 kwietnia 2008 r. zwrócił się z prośbą, zwłaszcza do ruchów i stowarzyszeń rodzinnych, aby duchowo przygotowały się do tego wydarzenia. Wiemy o podejmowanych w Polsce inicjatywach organizowania równoległych spotkań, w duchowej łączności z Meksykiem. Nawet jeśli te formy nie miały jakichś najdelikatniej mówiąc imponujących rozmiarów lub wprost zostały zaniedbane, to przed nami trzecia faza – sięganie do tego, co dokonało się w Meksyku i tu mamy jeszcze szansę i wielkie zadanie. Podejmiemy je, jeśli poważnie traktujemy słowa Jana Pawła II: „Chrystus...dał Kościołowi człowieka i równocześnie mu go zadał jako <drogę> jego posłannictwa. Pośród tych wielu dróg rodzina jest drogą pierwszą i z wielu względów najważniejszą" (List do rodzin, 1;2)

<urn:uuid:a1966f80-3a76-4c18-847c-17402e72c89f>

finepdfs

1.545898

CC-MAIN-2019-04

http://www.akademia-rodziny.pl/wp-content/uploads/2017/08/VIswiatoweSpotkanieRodzin.pdf

2019-01-17T21:54:38Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583659340.1/warc/CC-MAIN-20190117204652-20190117230652-00417.warc.gz

254,667,577

0.99992

0.999926

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3177, 6611, 9025 ]

1

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W KORYTOWIE Kontrakt z uczniami klasy IV – VIII 1. Sprawdzanie i ocenianie osiągnięć ucznia występuje w całym procesie katechizacji. 2. Ocena z religii jest formułowana w skali 1-6. 3. W ciągu okresu uczeń musi zdobyć przynajmniej 5 ocen. 4. Uczeń ma prawo być dwa razy w okresie nieprzygotowany do zajęć. 5. O nieprzygotowaniu do zajęć (brak zeszytu, ćwiczeń, pracy domowej) uczeń informuje nauczyciela na początku katechezy. Jeżeli nieprzygotowanie do lekcji wystąpiło w formie braku zadania domowego, uczeń zobowiązany jest do okazania wykonanego zadania na następnej lekcji. W razie ponownego braku zadania uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. 6. Prace klasowe (testy) są obowiązkowe. Jeżeli uczeń z przyczyn losowych nie mógł go napisać, może to zrobić w innym terminie ale nie dłuższym niż w ciągu tygodnia od powrotu do szkoły. Praca klasowa zapowiadana jest z tygodniowym wyprzedzeniem. 7. Uczeń może poprawić dowolną ocenę poza aktywnością i pracą w grupie w terminie wspólnie ustalonym z katechetą nie dłuższym niż dwa tygodnie od jej otrzymania. Ocena z poprawy jest ostateczna. 8. W przypadku dłuższej nieobecności w szkole uczniowi przysługuje tydzień na uzupełnienie zaległości, w czasie których nie jest odpytywany. 9. Uczeń ma prawo do oceny za prace dodatkowe i uczestnictwo w konkursie. 10. Zeszyt ucznia sprawdzany jest przynajmniej 1 raz w okresie (systematyczność i estetyka). 11. Promuje się aktywność na lekcji. 12. Oceny ustala się wg następujących progów procentowych: ``` 0%-30% - ocena niedostateczna; 31%-50% - ocena dopuszczająca; 51%-70% - ocena dostateczna; 71%-89% - ocena dobra; 90%-99% - ocena bardzo dobra; 100% - ocena celująca. ``` Spis treści: I. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. II. Zasady oceniania. III. Obszary aktywności. IV. Kryteria ocen. V. Formy oceniania. VI. Sposoby informowania uczniów i rodziców. VII. Podstawowe wymagania programowe. I. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy w celu wprowadzenia w pełnię życia chrześcijańskiego: 1) Wprowadzenie w podstawowe prawdy wiary i życie chrześcijańskie zgodnie z nauką Jezusa Chrystusa poprzez przeżywanie świąt i obchody roku liturgicznego w społeczności parafialnej oraz modlitwę. 2) Doprowadzenie do pełnego uczestnictwa we Mszy Świętej, pogłębienie łączności z Kościołem, kształtowanie sumienia i poszerzanie podstawowych prawd wiary w oparciu o Ewangelię. 3) Pogłębianie religijności przez świadome uczestnictwo w życiu Kościoła, zwłaszcza wprowadzenie w rok liturgiczny, kształtowanie sumienia przez zwrócenie uwagi na apostolską rolę młodego człowieka w domu i w szkole. 4) Poznawanie i pogłębianie przeżywania Eucharystii jako centrum życia chrześcijańskiego oraz dalsze kształtowanie postaw moralnych katechizowanych. 5) Wprowadzenie w Pismo Święte, w jego teologię Przymierza, obietnicy i jej wypełnienia od Abrahama do Chrystusa. Wszczepienie chęci nieustannego poznawania Boga i Jego zbawczego urzeczywistniania się w sakramentach świętych. 6) Zapoznawanie z tematami dotyczącymi Chrystusa i Kościoła, poznanie roli Ducha Świętego, Słowa Bożego i liturgii w życiu Kościoła. 7) Poznawanie zasad etyki chrześcijańskiej i moralnej wypływającej z Objawienia, kształtowanie osobowości odpowiedzialnie pełniącej swoje zadania w społeczności, pogłębienie świadomości współdziałania z Chrystusem w dziele zbawienia, kształtowanie umiejętności chrześcijańskiego spojrzenia na życie, odpowiedzialności w małżeństwie i rodzinie oraz w społeczeństwie. II. Zasady oceniania. 1) Ocenia się pracę całoroczną. 2) Promuje się aktywność na lekcji /plusy/. 3) Każdy uczeń oceniany jest obiektywnie i sprawiedliwie. 4) Ocena bieżąca z religii będzie formułowana w skali 1-6. 5) Uczeń może być nieprzygotowany do zajęć dwa razy w okresie, jednak nieprzygotowanie musi zgłosić przed lekcją. W razie, gdy uczeń nie zgłosi nieprzygotowania otrzymuje ocenę niedostateczną. W dzienniku nieprzygotowanie odnotowywane jest skrótem: „np.". 6) Odpowiedzi ustne nie muszą być zapowiadane, uczeń powinien być do każdej lekcji przygotowany. 7) Wybrane prace domowe - krótkoterminowe (z lekcji na lekcję) lub długoterminowe np. referaty, plansze, schematy, wykresy, wykonywane są na ocenę. Przy ocenie pracy będą brane pod uwagę następujące kryteria: stopień trudności, poprawność językowa, staranność wykonania, wykorzystanie różnych źródeł informacji. Brak pracy domowej będzie odnotowany w dzienniku lekcyjnym w postaci oceny niedostatecznej. 8) Kartkówki traktowane są zamiennie z odpowiedziami ustnymi i będą sprawdzać materiał co najwyżej z trzech ostatnich tematów lekcyjnych. 9) Obecność na sprawdzianach i pracach klasowych jest obowiązkowa. W razie nieobecności z przyczyn losowych, uczeń powinien napisać pracę w ciągu tygodnia od powrotu do szkoły. 10) Każdą ocenę uczeń może poprawić, poza aktywnością i pracą w grupie, w terminie wspólnie ustalonym z katechetą nie dłuższym niż dwa tygodnie od jej otrzymania. Ocena z poprawy jest ostateczna. 11) Ocenia się pracę całoroczną. 12) Promuje się aktywność na lekcji /plusy/. III. Obszary aktywności. Sprawdziany - przeprowadzane będą po zakończeniu każdego działu. Zapowiadane będą z tygodniowym wyprzedzeniem (wpis informacyjny do edziennika) i podaniem zakresu materiału. Sprawdziany będą oceniane w skali punktowej przeliczanej na oceny w skali 1 – 6. W wyznaczonych sprawdzianach będą znajdować się zadania otwarte na ocenę celującą. Będą one oceniane tylko wtedy, gdy uczeń napisze pierwszą część sprawdzianu na ocenę bardzo dobrą. Ocena z poprawy sprawdzianu jest oceną ostateczną i nie podlega kolejnej poprawie i nie może być skreślona, ponieważ nauczyciel uznaje ją za ocenę ostateczną. Sprawdziany będą o m awi ane z uczniom w trakcie lekcji. IV. Ogólne kryteria ocen z religii. Celujący: Uczeń: - potrafi samodzielnie i twórczo wykorzystać posiadaną wiedzę, - posiada uzupełniony zeszyt, zna biegle "Mały katechizm", bierze czynny udział w katechezie, jest zdyscyplinowany, - spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, - wykonuje zadania dodatkowe dla chętnych, - bierze udział w konkursach religijnych. Bardzo dobry: Uczeń: - opanował pełny zakres wiedzy i umiejętności określony programem nauczania katechezy, posiada uzupełniony zeszyt, jest zdyscyplinowany, - sprawnie posługuje się zdobytymi wiadomościami, - chętnie i systematycznie uczestniczy w katechezie, - wyróżnia się aktywnością na tle grupy katechizowanych, - zachowuje szacunek dla „świętych" miejsc, czasu modlitwy i słuchania Słowa Bożego, znaków religijnych. Dobry: Uczeń: - opanował wiadomości i umiejętności, które pozwalają na rozumienie większości relacji między elementami wiedzy religijnej, posiada uzupełniony zeszyt, - dysponuje dobrą umiejętnością zastosowania zdobytych wiadomości, - postawa ucznia nie budzi zastrzeżeń (szacunek dla "świętych" miejsc, przedmiotów, osób), - osiąga postępy podczas prowadzonych zajęć, - chętnie uczestniczy w katechezie. Dostateczny: Uczeń: - opanował wiadomości i umiejętności umożliwiające zdobywanie dalszej wiedzy, - dysponuje przeciętną wiedzą w zakresie materiału przewidywanego programem w jego wiadomościach są luki, - wykazuje zainteresowanie przedmiotem, - postawa ucznia nie budzi zastrzeżeń. Dopuszczający: Uczeń: - niechętnie bierze udział w katechezie, - zdobyte wiadomości są niewystarczające na uzyskanie przez ucznia podstawowej wiedzy religijnej, - proste zadania o niewielkim stopniu trudności rozwiązuje przy pomocy nauczyciela, Niedostateczny: Uczeń: - nie opanował podstawowych umiejętności i wiadomości z zakresu oceny dopuszczającej V. Formy oceniania. 1. Zadania domowe – dwie oceny. 2. Wypowiedź ustna na lekcji – dwie oceny. 3. Wypowiedź pisemna na lekcji – dwie oceny. 4. Pisemny sprawdzian – dwie-trzy oceny. 5. Aktywność na lekcji – dwie oceny. VI. Sposoby informowania uczniów i rodziców. 1. Na pierwszej lekcji zapoznajemy uczniów z wymaganiami edukacyjnymi na poszczególne oceny oraz zawieramy z nimi kontrakt. 2. Wymagania na poszczególne oceny udostępniamy również rodzicom. 3. Oceny są jawne. 4. Sprawdziany do końca roku szkolnego będą znajdować się u katechety i będą one do wglądu dla rodziców podczas wywiadówek lub konsultacji nauczycielskich. 5. Wychowawca klasy na zebraniach lub podczas spotkań indywidualnych informuje rodziców o ocenach. 6. Warunki i tryb otrzymywania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych znajdują się w Statucie Szkoły. KLASA IV WYMAGANIA - wie, czym jest prawdziwa przyjaźń i umie wymienić cechy koleżeństwa i przyjaźni; - wie, że fundamentem przyjaźni jest realizacja przykazania miłości; - zna treść przykazania miłości i umieć wyjaśnić znaczenie tych słów; - podaje definicję roku liturgicznego oraz okresy roku liturgicznego; - wie, czym jest modlitwa; - zna warunki dobrej spowiedzi, potrafi połączyć z przypowieścią o synu marnotrawnym; - umie wymienić sposoby czynnego uczestnictwa we Mszy Świętej; - wie, że Bóg jest Autorem, Stwórcą Świata i potrafi wyjaśnić pojęcie: Stwórca; - wie, że Jezus Chrystus jest naszym Odkupicielem; - wie, że Pismo Święte jest księgą zawierającą objawienie Boże; - rozumie i umieć wyjaśnić pojęcie objawienia Bożego; - wie, kto jest autorem Pisma Świętego; - umie wyjaśnić, dlaczego Pismo Święte jest nazywane księgą miłości Boga do człowieka; - zna podział Pisma Świętego na Stary i Nowy Testament; - zna podstawowe zasady korzystania z Pisma Świętego; - umie prawidłowo odczytać adres biblijny (sigla); - zna kilka podstawowych skrótów nazw ksiąg biblijnych; - wie, jakie czynności podjąć, aby odszukać wskazany fragment biblijny; - umie wyjaśnić pojęcie „Stary Testament"; - umie wyjaśnić pojęcie „Nowy Testament"; - potrafi wymienić kilka ksiąg Nowego Testamentu; - potrafi wyjaśnić, jak powstawał Nowy Testament; - wie, kim był Święty Paweł; - wie, co to jest Ewangelia; - umie wymienić imiona ewangelistów; - wyjaśnia, dlaczego Ewangelie nazywamy sercem Pisma Świętego; - umie wskazać moment, kiedy w liturgii Mszy Świętej czytany jest fragment Starego, a kiedy Nowego Testamentu; - wie, że wiara prowadzi człowieka do coraz lepszego poznawania Boga; - umie wskazać na związek Biblii z życiem narodu i kultury chrześcijańskiej; - potrafi wymienić kilka dzieł sztuki inspirowanych Biblią; - rozumie pojęcie wiary, a wyznanie wiary jest przyznaniem się do Chrystusa; - wie, że Bóg jest wszechmocny; i zaspokaja wszystkie potrzeby człowieka; - zna przymioty przebaczającego Boga; - wie, że Bóg jest źródłem Mądrości; - wie, że Izajasz i Jeremiasz byli prorokami oraz jak zostali powołani na proroków; - wymienia wydarzenia, w których Maryja towarzyszyła Jezusowi; - zna wybrane wydarzenia z życia św. Stanisława Kostki; - wie, jak brzmi najważniejsze przykazanie; - umie podać sposoby realizacji przykazania miłości w codziennym życiu; - wie, co wydarzyło się w Wieczerniku podczas Ostatniej Wieczerzy i wyjaśnia, dlaczego Jezus umył uczniom nogi; - wie, że przestrzeganie przykazań jest odpowiedzią na miłość, troskę i wierność Boga; - zna treść trzech pierwszych przykazań; - wskazuje, jak zastosować przykazania od I do III w konkretnych sytuacjach życiowych; - zna treść przykazań od IV do X; - umie zrobić rachunek sumienia w oparciu o treść przykazań IV do X, - umie wyjaśnić pojęcie „wierność" - podaje przykłady wierności Bogu i ludziom we współczesnym świecie; - wie, do jakiego zadania zostali wezwani apostołowie; - wie, że każdy z nas jest powołany, by być świadkiem Jezusa; - zna uczynki miłosierne względem duszy i względem ciała; - umie podać przykłady realizacji uczynków miłosiernych w codzienności; - zna pojęcie wartości i potrafi wymienić i uszeregować najważniejsze wartości ogólnoludzkie; - wie, że wiara nadaje sens całemu życiu; - zna i rozumie definicję Opatrzności Bożej; - rozumie działanie Opatrzności w życiu wybranych postaci biblijnych; - rozumie, że być chrześcijaninem, to naśladować Jezusa; - potrafi powiedzieć, na czym polega istota relacji człowieka z Bogiem; - wie, jakie wydarzenie było zapowiedzią Eucharystii; - rozumie, że Tym, do kogo człowiek może się zwrócić w chwili cierpienia, jest Bóg; - potrafi powiedzieć, na czym polega odwaga i męstwo człowieka przeżywającego trudności; - potrafi powiedzieć, kim jest Anioł Stróż i jakie posiada przymioty, zna zadania Anioła Stróża ; - wie, że Pismo Święte zawiera historię Boga i człowieka, która wciąż trwa; - potrafi powiedzieć, na czym polega chrześcijański hart ducha; Klasa V Uczeń w klasie V powinien: - przyjąć, że Pan Bóg jest Stwórcą otaczającego go świata i że świat powstał „ex nihilo"; - wiedzieć, jaka prawda o Bogu i człowieku jest zawarta na kartach Pisma św.; - wyjaśnić, na czym polega wyjątkowość człowieka; - wymienić zadania, jakie człowiek otrzymał od Pana Boga; - rozumieć, że życie każdego człowieka jest największym darem; - wyjaśnić, na czym polegało zło, którego dopuścili się pierwsi ludzie; - podać definicję grzechu oraz grzechu pierworodnego; - wiedzieć, że każdy zły czyn pociąga konkretne konsekwencje; - znać obietnicę pozostawioną przez Boga ludziom po opuszczeniu przez nich raju i wiedzieć jak Bóg ją wypełnił; - znać historię Abla i Kaina; - rozumieć, że w sakramencie pojednania można doświadczyć spotkania z miłosiernym Bogiem; - znać warunki dobrej spowiedzi; - rozumieć pojęcie: „przymierze"; - znać historię Noego, wyjaśnić przyczyny i sens potopu; - znać perykopę biblijną o wieży Babel i wyjaśnić skutki pychy w życiu człowieka; - wiedzieć, że Bóg zawsze przychodzi z pomocą człowiekowi; wspiera go w walce ze złem; - rozumieć, że wiara jest łaską Bożą, z którą człowiek powinien współdziałać; - podać treść obietnicy danej przez Boga Abrahamowi oraz wyjaśnić sposób, w jaki Bóg ją wypełnił; - potrafić opowiedzieć o wydarzeniach z życia Jakuba; - potrafić wymienić najważniejsze wydarzenia z życia Józefa, wskazać w jego historii wydarzenia świadczące o Bożej opiece; - potrafić opowiedzieć o życiu rodzin izraelskich w niewoli egipskiej i rozumieć rolę wiary w Boga w ich życiu; - znać historię Mojżesza i jego rolę w dziejach narodu wybranego; - znać plagi egipskie i rozumieć, że były one znakami działającego Boga; - umieć opowiedzieć, w jaki sposób Bóg za pośrednictwem Mojżesza wyzwolił swój lud z niewoli; - opisać, w jaki sposób Bóg troszczył się o Izraelitów podczas wędrówki do Ziemi Obiecanej; - rozumieć sytuację Mojżesza jako przywódcy ludu wypełniającego wolę Boga; - porównać paschę Izraelitów i Paschę chrześcijan; - wiedzieć, że łaska Boża ratuje człowieka z niewoli grzechu; - wyjaśnić, w jaki sposób chrześcijanin utrwala relację z Bogiem; - opowiedzieć o przymierzu, jakie Bóg zawarł z Izraelitami na Synaju; - określić wzajemne zobowiązania Boga i Jego ludu, wynikające z przymierza; - wyjaśnić analogię między Starym a Nowym Przymierzem; - potrafić omówić okoliczności zawarcia Nowego Przymierza; - znać 10 przykazań Bożych; - uzasadnić, że Dekalog jest wyrazem miłości i troski Boga o człowieka; - wiedzieć, że wierność Bożym przykazaniom jest potwierdzeniem wiary w Boga i ufności w Jego troskę o ludzi; - rozumieć przesłanie zawarte w tekście biblijnym o złotym cielcu; - wyjaśnić analogię między wężem miedzianym na pustyni a krzyżem Chrystusa - uzasadnić, że Nowe Przymierze w Jezusie Chrystusie jest ratunkiem dla błądzącego człowieka; - rozumieć sens i symbolikę Chrystusowego krzyża; - wyjaśnić, dlaczego Bóg wzywa człowieka do świętości i wskazać, jak można realizować to wezwanie; - wymienić przejawy miłości Boga w historii zbawienia; - wymienić zadania proroków; - wymienić nazwy najważniejszych miejsc związanych z życiem Chrystusa; - wyjaśnić okoliczności narodzenia i działalności Jana Chrzciciela; - wiedzieć, że Jan Chrzciciel przygotowywał naród na przyjście Mesjasza; - rozumieć pojęcie „Adwent"; - wiedzieć, że Maryja jest Matką obiecanego Mesjasza; - scharakteryzować postawę Maryi; - wyjaśnić, na czym polega oczekiwanie na powtórne przyjście Chrystusa; - znać okoliczności narodzenia Pana Jezusa; - wyjaśnić znaczenie wybranych zwyczajów związanych z Bożym Narodzeniem; - wymienić źródła historyczne mówiące o Jezusie; - uzasadnić, ze Jezus Chrystus jest Bogiem i człowiekiem; - uporządkować wydarzenia z życia Rodziny z Nazaretu; - uzasadnić, dlaczego człowiek powinien być posłuszny Bogu; - wiedzieć, że Jezus zapoczątkował królestwo Boże, w którym On jest Królem; - wiedzieć, że Jezus Chrystus jest Najwyższym Kapłanem; - uzasadnić, dlaczego Jezusa nazywamy Nauczycielem; - wymienić sposoby budowania i umacniania królestwa Bożego; - wiedzieć, że słowo to wyraz mocy Bożej – Bóg przez nie poucza i nieustannie działa dla naszego zbawienia; - znać treść i sens ośmiu błogosławieństw, wskazać sposoby ich realizacji w codziennym życiu; - wyrazić i uzasadnić potrzebę budowania relacji z Jezusem poprzez modlitwę, liturgię i sakramenty; - uzasadnić potrzebę powierzania słabości duszy i ciała Jezusowi w modlitwie; oraz sakramentach pojednania i namaszczenia chorych; - uzasadnić związek rozmnożenia chleba z Eucharystią; - wyjaśnić, dlaczego wspólnie z Jezusem łatwiej można przezwyciężyć trudności, cierpienie; - wyjaśnić zbawczy sens śmierci Chrystusa; - uzasadnić, dlaczego Eucharystia jest pokarmem na życie wieczne; - wskazać wydarzenia biblijne o męce, śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa w liturgii; - potrafić uzasadnić, dlaczego modlitwa spełnia ważną rolę w życiu chrześcijanina; - wiedzieć, że chrześcijanin jest wezwany do dawania świadectwa wiary. Klasa VI Uczeń w klasie VI: - wie, kim jest Duch Święty iw jakich okolicznościach nastąpiło zesłanie Ducha Świętego; - wyjaśnia, na czym polegała przemiana, jaka dokonała się w apostołach pod wpływem Ducha Świętego; - zna biblijne symbole Ducha Świętego, potrafi je wyjaśnić; - wie, czym charakteryzowało się życie pierwszej gminy chrześcijańskiej; - potrafi wyjaśnić, dlaczego chrześcijanie świętują niedzielę; - potrafi podać argumenty przemawiające za nieopuszczaniem niedzielnej Eucharystii; - wie, że chrześcijańskie świętowanie polega na udziale we Mszy Świętej i na odpoczynku; - zna najważniejsze wydarzenia z życia Świętego Piotra; - rozumie pojęcie hierarchicznej struktury Kościoła; - wie, kim był Święty Paweł, wymienia najważniejsze wydarzenia z jego życia; - wyjaśnia, co to znaczy być chrześcijaninem; - wie, że Chrystus jest obecny w słowie Bożym i sakramentach; - zna trzy biblijne obrazy Kościoła; - rozpoznaje swoje miejsce we wspólnocie Kościoła; - wymienia cztery przymioty Kościoła; - wyjaśnia, czym są charyzmaty i podaje kilka ich przykładów z listów Świętego Pawła; - wyjaśnia znaczenie sakramentów w życiu człowieka; - umie dokonać podziału sakramentów na trzy grupy: sakramenty wtajemniczenia, uzdrowienia i sakramenty w służbie komunii; - rozumie, że do zbawienia jest potrzebny chrzest święty oraz wiara; - wymienia konsekwencje przyjętego chrztu świętego; - zna siedem darów Ducha Świętego; - rozumie, że czasem szczególnego otrzymywania darów Ducha Świętego jest sakrament bierzmowania; - rozumie, jakie jest znaczenie Eucharystii dla chrześcijanina; - wie, w jakim celu i w jakich okolicznościach Pan Jezus ustanowił sakrament pokuty i pojednania; - wymienia warunki sakramentu pokuty i pojednania; - rozróżnia grzech śmiertelny od grzechu powszedniego; - ukazuje sakrament namaszczenia chorych jako istotną pomoc osobom chorym, cierpiącym; - rozumie potrzebę modlitwy za chorych, cierpiących. - wskazuje na sakrament święceń oraz na sakrament małżeństwa jako sakramenty w służbie bliźnim; - wie, że sakramenty święte są duchowymi darami; - wskazuje działania Boga, które pomagają człowiekowi być blisko Zbawiciela; - rozumie, że Kościół jest wspólnotą wierzących w drodze do Boga; - wymienia dary naturalne i nadprzyrodzone, które otrzymuje człowiek od Boga; - definiuje pojęcie wiary; - wymienia obowiązki chrześcijanina wynikające z wyznawanej wiary; - zna przykazania kościelne; - wyjaśnia, że przykazania kościelne są dla chrześcijanina pomocą w trwaniu w przyjaźni z Bogiem we wspólnocie Kościoła; - wskazuje na zobowiązania wynikające z przyjęcia chrztu świętego; - wymienia formy pomocy bliźnim praktykowane we wspólnocie Kościoła; - wyjaśnia rolę modlitwy w życiu Pana Jezusa; - rozumie rolę modlitwy w życiu chrześcijanina; - wyjaśnia, jakich wyborów dokonuje człowiek przystępujący do sakramentów: chrztu świętego, pojednania, Eucharystii; - wyjaśnia, na czym polega działalność misyjna Kościoła; - wyjaśnia, na czym polega działalność charytatywna Kościoła; - wyjaśnia, czym jest wspólnota parafialna; - wie, że parafia jest środowiskiem życia i przeżywania wiary; - podaje przykłady grup i ruchów religijnych działających w Kościele; - wie, w jaki sposób można głosić Ewangelię w środowisku, w którym żyje; - wie, jakie konsekwencje wynikały z przyjęcia przez Mieszka I chrztu świętego; - wyjaśnia znaczenie chrztu Polski dla narodu polskiego i Europy; - rozumie znaczenie chrztu świętego dla każdego wierzącego. - rozumie, czym zaznaczył się w dziejach Polski święty Wojciech, wie jakie znaczenie miała jego męczeńska śmierć; - wie, czym jest kultura chrześcijańska; - rozumie, że Maryja uczy nas zachować wierność Chrystusowi; - wymienia przejawy kultu maryjnego w Kościele; - wskazuje na związek wiary z życiem narodu; - zna najnowszą historię Kościoła w Polsce – od 1945 roku do czasów współczesnych; - wymienia i omawia postaci zasłużone dla współczesnego Kościoła w Polsce; - wskazuje własne miejsce w rodzinie, szkole, Kościele i innych społecznościach; - rozumie religijne korzenie obrzędów, zwyczajów i tradycji jako znaków obecności wiary na co dzień; - wskazuje na religijny wymiar świąt narodowych i rodzinnych; - rozumie, w jaki sposób nauczanie zawarte w Ewangelii i nauczanie papieskiego powinno wpływać na codzienność chrześcijanina; - potrafi wskazać istotne cechy świętości; - zna życie, działalność oraz przyczyny męczeńskiej śmierci św. Szczepana; - zna życie, działalność i okoliczności śmierci św. Stanisława; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Jadwigi Śląskiej; - zna najważniejsze wydarzenia z życia chłopców z Poznańskiej Piątki; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Maksymiliana Kolbego; - zna najważniejsze wydarzenia z życia bł. Jerzego Popiełuszki; - zna najważniejsze wydarzenia z życia św. Jana Pawła II; - wymienia najważniejsze dokonania papieża Jana Pawła II; - wie, co to jest świętych obcowanie. Klasa VII Uczeń w klasie VII: * wie na czym polega wartość życia ludzkiego; * wie dlaczego życie ludzkie powinno być chronione od poczęcia do naturalnej śmierci; * wie czym Stwórca obdarzył człowieka; * wie do czego nas zobowiązuje bycie dzieckiem Bożym; * wyjaśnia znaczenie darów, którymi Bóg obdarował człowieka; * umie wyjaśnić, na czym polega odwaga w myśleniu, scharakteryzować odważne myślenie, podać cechy odważnego myślenia; * zna pojęcie celu i sensu życia; * umie wyjaśnić, jak można nadać sens własnemu życiu; * umie wyjaśnić działania człowieka pozwalające na poznanie prawdy o sobie; * potrafi wyjaśnić związek między Pismem Świętym a Tradycją; * wie czym jest Objawienie Boże; rozróżnia Objawienie naturalne i nadprzyrodzone; * wie czym jest natchnienie biblijne; * wie, co stanowi kanon Pisma Świętego; * potrafi rozwijać postawę szacunku wobec słowa Bożego; * zna etapy formowania się ksiąg Biblii; * potrafi wymienić języki w których spisano księgi Biblii; * zna biblijne opisy stworzenia świata i człowieka, potrafi je zinterpretować; * zna przyczyny i konsekwencje grzechów opisanych w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju; * wie kim był Abraham i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * wie kim był Izaak i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * wie kim był Jakub i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia; * umie zdefiniować pojęcia: niewola, wolność, przymierze; * zna poszczególne etapy życia narodu izraelskiego-od niewoli egipskiej po przymierze na Synaju; * umie scharakteryzować życie Izraelitów na pustyni; * potrafi podać okoliczności przejścia przez Jordan oraz zdobycie Jerycha; * wie kim był sędzia w czasach Starego Testamentu; * zna najważniejsze fakty z życia Gedeona i Samuela; * zna najważniejsze fakty z życia królów: Saula, Dawida, Salomona; * potrafi wskazać najważniejsze wydarzenia z życia proroków: Eliasza, Izajasza, Jeremiasza; * wie czym jest mądrość Boża; * umie scharakteryzować Ziemię Obiecaną; * potrafi dokonać interpretacji literackiej i religijnej wybranych fragmentów biblijnych; * wie w jaki sposób objawił się Mesjasz i potrafi wymienić Jego cechy, które objawiły się w Chrystusie; * umie wymienić źródła chrześcijańskie i pozachrześcijańskie potwierdzające historyczność postaci Jezusa; * potrafi wymienić imiona ewangelistów i scharakteryzować ich; * wie czym jest Prawo Królestwa Bożego; * zna Dekalog i osiem błogosławieństw; * umie przedstawić kogo dostrzegali w Jezusie ci, którzy doświadczali Jego cudów; * umie wyjaśnić czym jest wiara i do czego zobowiązuje; * potrafi podać przykłady kultu Maryi; * potrafi wyjaśnić rolę Eucharystii w budowaniu więzi miłości; * potrafi opisać spotkanie chrześcijaństwa z kulturą grecko-rzymską; * w jaki sposób przebiegał rozwój Kościoła w średniowieczu; * potrafi wymienić kilka różnic między wyznaniem katolickim a prawosławnym; * wie kim był św. Benedykt i jaki był wkład benedyktynów w rozwój życia religijnego, szkolnictwa, kultury rolnej w średniowiecznej Europie oraz w późniejszych czasach; * wie kim był św. Franciszek z Asyżu i św. Tomasz z Akwinu i zna główne fakty z ich życia; * potrafi uzasadnić znaczenie chrztu dla historii Polski i Europy; * umie scharakteryzować postać św. Stanisława Kostki; * potrafi wyjaśnić czym jest Adwent i wymienić tradycje związane z Mszą roratnią; * zna religijny wymiar przygotowania się do Świąt Bożego Narodzenia; * zna zwyczaje związane z Wigilią i świętami Bożego Narodzenia w rodzinie i rozumie ich sens; * zna w zarysie historię powstawania kolęd; * rozumie, że sumienie ostrzega człowieka przed złem, a pociąga ku dobremu; * wie co oznacza posypanie głowy popiołem w Środę Popielcową; * potrafi powiedzieć jaki zakres wydarzeń obejmuje Triduum Paschalne; * wie, co świadczy o obecności i działaniu Ducha Świętego; * podejmuje refleksję nad własną relacją do Ducha Świętego. Klasa VIII Uczeń w klasie VIII: - posiada znajomość okresów liturgicznych, Uroczystości i Świąt; rozpoznaje je w kontekście biblijnym i życia chrześcijańskiego; - umiejętnie kształtuje własne postawy w oparciu o Przykazanie Miłości; - rozumie istotę prawdziwej miłości, wolnej od egoizmu; - rozumie wagę sakramentu małżeństwa i konsekwencji z niego płynących; - rozumie tajemnicę Kościoła –wspólnoty miłości, której początkiem jest Chrystus; - uświadamia sobie prawdy, że sakramenty są skutecznym działaniem Chrystusa w Kościele; - posiada znajomość historii Kościoła; - umiejętnie poszukuje prawdy historycznej; - potrafi odczytywać własne zadania we wspólnocie parafialnej, rodzinnej, kościelnej, koleżeńskiej czy szkolnej; - angażuje się w różne formy apostolstwa; - umiejętnie wyraża własne opinie; - posiada postawę akceptacji i tolerancji. Elżbieta Serafin

<urn:uuid:0ab55c42-415c-4ce8-80f0-b4f7263f4b6a>

finepdfs

1.398438

CC-MAIN-2023-23

http://spkorytowo.choszczno.pl/wp-content/uploads/2022/10/Wymagania-edukacyjne-z-religii.pdf

2023-05-28T07:12:23+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224643585.23/warc/CC-MAIN-20230528051321-20230528081321-00267.warc.gz

44,664,598

0.999932

0.999967

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 80, 1753, 3730, 5303, 6361, 7505, 8710, 12698, 14028, 15763, 17411, 17720, 19066, 20687, 22498, 22654, 26526, 27393 ]

2

0

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ IM. I.J. PADEREWSKIEGO W KATOWICACH ZA 2015 ROK Rada Nadzorcza, działając w oparciu o przepisy Prawa spółdzielczego, Statutu oraz Regulaminu Rady Nadzorczej, w roku sprawozdawczym sprawowała funkcję nadzorczo – kontrolną nad całokształtem działalności Spółdzielni. W minionym roku zakończyła się trzyletnia (VIII) kadencja Rady Nadzorczej działającej od 2012 roku w składzie: 1. Tadeusz Szymaniec – Przewodniczący RN 2. Teresa Eckert 3. Kazimierz Południak 4. Joanna Miłek 5. Grażyna Czarnecka 6. Adam Gilewski 7. Zenon Kośmida 8. Tadeusz Madej 9. Tadeusz Marek 10. Jan Mizera 11. Dariusz Pająk 12. Jacek Popielak 13. Maria Serednicka 14. Eugeniusz Sobieraj 15. Jadwiga Starzycka 16. Danuta Stokłosa 17. Anna Szuma-Konior 18. Józefa Urantówka W dniu 10 czerwca 2015r. Zebranie Przedstawicieli dokonało wyboru nowej Rady Nadzorczej na kolejną, trzyletnią kadencję. Skład Rady Nadzorczej IX kadencji przedstawia się następująco: 1. Lesław Gajda – Przewodniczący RN 2. Grzegorz Pająk 3. Joanna Kwolek 4. Adam Banach 5. Ewa Blocher 6. Henryk Borówka 7. Grażyna Czarnecka 8. Jan Froch 9. Renata Kawałek 10. Ewa Korska-Wojniak 11. Teresa Kośmida 12. Janusz Kozłowski 13. Andrzej Kuberek 14. Tomasz Łysik 15. Elżbieta Mikulska 16. Marek Mizeracki 17. Zygmunt Rafalski 18. Anna Szuma-Konior – Z-ca Przewodniczącego RN – Sekretarz RN 1 – Z-ca Przewodniczącego RN – Z-ca Przewodniczącego RN – Sekretarz RN Przygotowaniem organizacyjnym i tematycznym posiedzeń kierowało Prezydium Rady pod przewodnictwem Przewodniczącego Rady VIII, a następnie IX kadencji. Tematykę posiedzeń Rady stanowiły sprawy ujęte w przyjętych półrocznych planach pracy, uwzględniających wszystkie najpilniejsze zadania wynikające z potrzeb Spółdzielni oraz uwarunkowań zewnętrznych. W ciągu roku plany te były uzupełniane stosownie do bieżących potrzeb. Rozpatrywane sprawy, w zależności od ich specyfiki, kończyły się przyjęciem wniosków, wydaniem zaleceń lub podjęciem stosownych uchwał. W ramach struktury Rady, zgodnie z jej regulaminem, działały trzy komisje problemowe, zajmujące się analizą materiałów będących przedmiotem obrad kolejnych posiedzeń Rady: Komisja Rewizyjna, Komisja Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi oraz Komisja Samorządowa. W okresie sprawozdawczym odbyło się 11 posiedzeń Rady Nadzorczej, podczas których podjęto 73 uchwały. Wypełniając swoje obowiązki Rada sprawowała nadzór nad realizacją przyjętego Planu gospodarczo – finansowego Spółdzielni na 2015 rok. Stopień jego wykonania analizowany był co kwartał (w roku sprawozdawczym podjęto 3 uchwały w tym zakresie). Ponadto w kwietniu, po rozpatrzeniu wniosku Zarządu, Rada uchwaliła korektę tego planu zwiększając kwotę wydatków oraz zakres prac przewidzianych do wykonania ze środków funduszu remontowego. W marcu bieżącego roku Rada, po analizie wykonania tego planu za okres całego 2015 roku, dokonała pozytywnej oceny w tym zakresie i przyjęła przedmiotowe wykonanie bez uwag. Rozpatrując sprawy należące do jej kompetencji, a wynikające ze stosunku członkostwa, Rada: [x] podjęła 1 uchwałę o wykreśleniu zadłużonego członka Spółdzielni, [x] podjęła 48 uchwał o wykreśleniu ze Spółdzielni osób, które zbyły przysługujące im prawo do lokalu i nie złożyły rezygnacji z członkostwa, [x] podjęła 4 uchwały o wykreśleniu ze Spółdzielni osób, które utraciły przysługujące im prawo do lokalu i nie złożyły rezygnacji z członkostwa, [x] uchyliła 1 uchwałę o wykreśleniu i 1 uchwałę o wykluczeniu ze Spółdzielni osób, które uregulowały całość zadłużenia względem Spółdzielni. Ponadto, w roku sprawozdawczym, z uwagi na zmianę systemu rozliczeń kosztów ciepła związaną z wymianą wyparkowych podzielników kosztów na elektroniczne z odczytem radiowym, Rada uchwaliła „Regulamin rozliczeń kosztów centralnego ogrzewania…". Podjęta została również uchwała w sprawie utraty mocy obowiązującej „Regulaminu postępowania w sprawach zabudowy powierzchni ogólnego użytku…" – w każdej nieruchomości Spółdzielni ustanowione zostały odrębne własności lokali, w związku z czym Spółdzielnia nie jest już jedynym dysponentem powierzchni wspólnych. W minionym roku Rada i Zarząd wspólnie opracowali „Kierunki rozwoju…" działalności Spółdzielni, po czym przedstawili je podczas ubiegłorocznych Zebrań Grup Członkowskich. Ostatecznie zostały one uchwalone w czerwcu przez Zebranie Przedstawicieli. Nadzorując realizację przez Zarząd uchwalonego w czerwcu 2012r. przez najwyższy organ Spółdzielni „Programu kompleksowej termomodernizacji zasobów…" Rada podjęła uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez Spółdzielnię pożyczki preferencyjnej w wysokości do 3,5 mln zł w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach celem sfinansowania termomodernizacji budynku mieszkalnego przy ul. Sikorskiego 18÷24 w Katowicach. Z uwagi na ustawowy obowiązek zwołania przez Zarząd Zebrań Grup Członkowskich oraz Zebrania Przedstawicieli Rada uzgodniła z Zarządem terminy i porządek obrad tych Zebrań. W związku z faktem, iż w roku 2015 upływała kadencja zarówno przedstawicieli na Zebranie Przedstawicieli, jak również członków Rady Nadzorczej, Rada podjęła uchwałę w sprawie podziału członków Spółdzielni na grupy członkowskie oraz ustalenia liczby wybieranych przedstawicieli przez poszczególne grupy. Następnie, na wrześniowym posiedzeniu, Rada dokonała analizy i uzgodniła z Zarządem proponowany sposób realizacji wniosków przyjętych w 2015 roku przez ww. Zebrania. Sprawując funkcję nadzorczo-kontrolną Rada Nadzorcza przeprowadziła następujące, zaplanowane kontrole: realizacji skarg i wniosków kierowanych przez członków do organów Spółdzielni, zgodności procedur stosowanych przez Spółdzielnię przy udzielaniu zamówień z obowiązującym w tym zakresie regulaminem, realizacji uchwał Rady Nadzorczej, przestrzegania przez Spółdzielnię praw jej członków. W wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających Rada dokonała pozytywnej oceny działalności Spółdzielni w badanym zakresie. Tematyka posiedzeń Rady dotyczyła również m.in.: zaległości w opłatach za lokale mieszkalne i użytkowe, wyników rozliczenia wody i odprowadzania ścieków za II półrocze 2014r. oraz I półrocze 2015r., wyników rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania za okres 2014/2015 – ostatniego dokonanego w oparciu o odczyty podzielników wyparkowych. Rada Nadzorcza wyraziła również zgodę na: udzielenie zlecenia w trybie zamówienia z wolnej ręki na: wykonanie remontu wnętrza holi wejściowych, holi windowych i korytarzy lokatorskich w budynku przy ul. Sikorskiego 18 w Katowicach firmie: Malarstwo, Tapeciarstwo i Roboty Budowlane Zbigniew Zielazo, przygotowanie terenu w celu posadowienia czterech osłon śmietnikowych oraz utwardzenie miejsc do parkowania w okolicy budynku nr 38 przy ul. Sikorskiego w Katowicach Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. z siedzibą w Siemianowicach Śląskich przy ul. Śmiłowskiego 15; zmianę przeznaczenia (sposobu użytkowania) lokalu użytkowego nr 233 o powierzchni 88,69 m 2 usytuowanego w budynku przy ul. Granicznej 61B poprzez jego adaptację na cele mieszkaniowe. Będzie on zajmowany przez adaptującego na podstawie umowy najmu. W marcu 2016r. Rada zapoznała się z raportem i opinią biegłego rewidenta badającego Sprawozdanie finansowe Spółdzielni za 2015 rok. W wyniku przeprowadzonej kontroli pozytywnie oceniono sprawozdanie i stwierdzono, iż rzetelnie przedstawia sytuację majątkową i finansową Spółdzielni oraz, że zostało ono sporządzone we wszystkich istotnych aspektach, zgodnie z zasadami rachunkowości. Zawarte w nim dane liczbowe wynikają z poprawnie prowadzonych ksiąg rachunkowych i odzwierciedlają wszelkie zdarzenia gospodarcze, jakie wystąpiły w okresie sprawozdawczym. Wskaźnik płynności finansowej jest prawidłowy, zobowiązania Spółdzielni realizowane są terminowo, co świadczy o stabilności jej funkcjonowania. Podsumowując przedstawione sprawozdanie Rada Nadzorcza pozytywnie oceniła całokształt działalności Spółdzielni w roku 2015, a tym samym pracę Zarządu w tym okresie i wnosi o udzielenie absolutorium wszystkim członkom Zarządu. Sekretarz RN Przewodniczący RN Joanna Kwolek Lesław Gajda

<urn:uuid:6832b5fa-221d-4ef5-ad8f-a92fddd68686>

finepdfs

1.951172

CC-MAIN-2024-42

https://smpaderewski.pl/uploaded/sprawozdania/2015/Sprawozdanie_z_dzialalnosci_RN_2015.pdf

2024-10-06T10:19:55+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253412.0/warc/CC-MAIN-20241006091553-20241006121553-00892.warc.gz

508,276,390

0.999669

0.999968

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1482, 5249, 8231 ]

2

0

Oświadczenie o stosowaniu Zasad Ładu Korporacyjnego dla Instytucji Nadzorowanych Informujemy, że w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Eugeniusza Kwiatkowskiego (dalej: kasa) zostały przyjęte przez Zarząd i Radę Nadzorczą „Zasady Ładu Korporacyjnego dla Instytucji Nadzorowanych (dalej: ZŁK)" z wyłączeniem poniższych zasad. Równocześnie informujemy, że kasa oczekuje przyjęcia ZŁK w odniesieniu do udziałowców wprowadzając ten punkt do porządku obrad najbliższego zebrania przedstawicieli. Wyłączenia z ZŁK Rozdział 1 – Organizacja i struktura organizacyjna Ad. § 6 ust. 1 – kasa nie posiada systemu anonimowego powiadamiania przez pracowników organu zarządzającego lub organu nadzorującego o nadużyciach. Rozdział 2 - Relacja z udziałowcami instytucji nadzorowanej Ad. § 8 ust. 4 – prawo spółdzielcze nie przewiduje możliwości aktywnego udziału elektronicznego w walnym zgromadzeniu. Dopuszcza wyłącznie udział osobisty lub przez pełnomocnika, przy czym ogranicza ilość osób członków spółdzielni reprezentowanych przez jednego pełnomocnika (art. 36 § 4 w zw. z art. 37 § 2 ustawy prawo spółdzielcze). Ad. § 9 ust. 5 - w kasach, w których, zgodnie z treścią przepisu art. 36 § 3 ustawy prawo spółdzielcze, każdemu członkowi przysługuje jeden głos na walnym zgromadzeniu spółdzielni (niezależnie od ilości posiadanych udziałów) brak jest racjonalnego uzasadnienia dla rozdzielenia funkcji udziałowca i członka organu zarządzającego. Ad. § 12 ust.1 i 2 – wprowadza zasady związane z dokapitalizowaniem, które nie mają zastosowania do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych ze względu na brzmienie art. 10 ustawy o skok, który dopuszcza członkostwo w skok wyłącznie osób fizycznych połączonych więzią, lub podmiotów określonych w ust. 2 art.10 tzw. podmiotów III sektora (organizacje pozarządowe w rozumieniu art.3 ust.2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych posiadające osobowość prawną, spółdzielnie, związki zawodowe oraz wspólnoty mieszkaniowe). Przepisem regulującym odpowiedzialność członków spółdzielni jest przepis art. 19 ustawy prawo spółdzielcze w myśl którego członek spółdzielni odpowiada za straty spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. W przypadku skok odpowiedzialność ta może zostać w statucie podwyższona do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów (art.26 ust.3 ustawy o skok). Z uwagi zatem na specyfikę konstrukcji skok jako spółdzielni i ustawowo określone obowiązki jej członków brak jest po stronie skok podstaw prawnych oraz instrumentów w zakresie zobowiązywania do „niezwłocznego dokapitalizowania" spółdzielni. Ad. § 12 ust.3 – zapis ten w ogóle nie ma zastosowania w odniesieniu do skok, zgodnie bowiem z treścią art. 26 ust. 1 ustawy o skok nadwyżka bilansowa Kasy zostaje przeznaczona na zwiększenie funduszu zasobowego lub uzupełnienie udziałów uprzednio przeznaczonych na pokrycie straty bilansowej. W skok nie ma prawnej możliwości wypłaty dywidendy członkom kasy. Rozdział 3 - Organ zarządzający Ad. § 16 ust. 1 i 2 - ze względu na fakt, iż kasa działa wyłącznie na terenie Rzeczpospolitej Polskiej i do tego lokalnie oraz nie posiada struktury kapitałowej, która rodzi prawdopodobieństwo powołania do składu zarządu osoby władającej wyłącznie językiem obcym (w tym także sporządzania dokumentów w języku obcym). Rozdział 4 - Organ nadzorujący Ad. § 19 ust. 1 i 2 – nieadekwatne do sytuacji kas. Kasy są spółdzielniami do których w zakresie nieuregulowanym ustawą o skok zastosowanie znajdują przepisy ustawy prawo spółdzielcze. Z uwagi na fakt, iż ustawa o skok nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących powoływania rady nadzorczej w kasie, zastosowanie znajduje art.45 § 2 ustawy prawo spółdzielcze w myśl którego do rady mogą być wybierani wyłącznie członkowie spółdzielni. Jeżeli członkiem spółdzielni jest osoba prawna, do rady może być wybrana osoba niebędąca członkiem spółdzielni, wskazana przez osobę prawną. Powyższe w praktyce może uniemożliwiać spełnienie wymogu określonego w zasadach wskazanych w § 19 ust.1 i 2. Ad. § 19 ust. 4 oraz § 24 ust.1 i 2 - ze względu na fakt, iż kasa działa wyłącznie na terenie Rzeczpospolitej Polski i do tego lokalnie oraz nie posiada struktury kapitałowej, która rodzi prawdopodobieństwo powołania do składu organów osoby władającej wyłącznie językiem obcym (w tym także sporządzania dokumentów w języku obcym). Ad. § 22 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust.2 – zasada niemożliwa do spełnienia przez kasę ze względu na wymóg z art. 45 § 2 Prawa spółdzielczego wykluczający, co do zasady udział w radzie nadzorczej spółdzielni członków niezależnych. Rozdział 5 - Polityka wynagradzania Ad. § 28 oraz § 29 - w zakresie polityki wynagradzania członków organu nadzorującego – nie dotyczy spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, ze względu na brzmienie art. 19 ust. 1 ustawy o skok, który przewiduje co do zasady wykonywanie funkcji przez członków organów kasy nieodpłatnie (przy czym statut może przewidywać wynagradzanie członków 2 zarządu). Nie mniej jednak członkowie organu nadzorującego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej wykonują swoją funkcję nieodpłatnie. Ad. § 28 oraz § 30 - w zakresie polityki wynagradzania kluczowych menadżerów. Zasada ta jest nieproporcjonalna do skali oraz charakteru i specyfiki funkcjonowania kasy. Wszyscy pracownicy są wynagradzani wg jednolitych zasad zawartych w Regulaminie Wynagradzania. Rozdział 9 - Wykonywanie uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta Ad. § 53 - 57 – ze względu na brzmienie art. 3 ustawy o skok, która nie dopuszcza zarządzania przez kasę aktywami nabytymi na ryzyko klienta i nabywania przez kasę aktywów na ryzyko klienta, § 53 - § 57 (Rozdział 9) w całości nie mają zastosowania do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych.

<urn:uuid:3867daee-3ef4-4a20-bd88-f81f26446852>

finepdfs

2.050781

CC-MAIN-2019-09

http://skokkwiatkowskiego.pl/uploaded/oswiadczenie_zlk_intranet.pdf

2019-02-18T07:24:49Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247484689.3/warc/CC-MAIN-20190218053920-20190218075920-00557.warc.gz

249,563,343

0.999995

0.999997

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2777, 5192, 5996 ]

6

0

UCHWAŁA NR XXIV.173.21 RADY GMINY KALINOWO z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie ustalenia wynagrodzenia Wójta Gminy Kalinowo. Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 z późn.zm.), art. 8 ust. 2, art. 36 ust. 3 , art. 37 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o pracownikach samorządowych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1282, z późn.zm.) § 1, § 6 i § 7 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 roku w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1960) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 września 2021 roku w sprawie zmiany ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), Rada Gminy Kalinowo uchwala, co następuje: § 1. Z dniem 1 sierpnia 2021 roku ustala się miesięczne wynagrodzenie Wójta Gminy Kalinowo Pana Andrzeja Bezdzieckiego: 1) wynagrodzenie zasadnicze w kwocie -9 500,00zł, 2) dodatek funkcyjny w kwocie -2 520,00zł, 3) dodatek specjalny w wysokości 30 % łącznie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego tj. w kwocie - 3 606,00 zł 4) dodatek za wieloletnią pracę w wysokości określonej odrębnymi przepisami. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Przewodniczącemu Rady Gminy Kalinowo § 3. Traci moc uchwała Nr I.3.18 Rady Gminy Kalinowo z dnia 22 listopada 2018 roku, w sprawie ustalenia wynagrodzenia Wójta Gminy Kalinowo. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Gminy Mieczysław Głębocki –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– UZASADNIENIE Problematykę wynagradzania pracowników zatrudnionych w samorządzie na podstawie wyboru regulują przepisy ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1282 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. poz. 936). Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm.) ustalenie wynagrodzenia dla wójta należy do wyłącznej właściwości rady gminy. Wynagrodzenie wójta w wysokości określonej niniejszym projektem uchwały przygotowano zgodnie z tabelą stawek wynagrodzeń dla wójtów w gminach do 15 tys. mieszkańców. Obecne rozporządzenie (załącznik nr 1, tabela 1), zakłada: - maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego w kwocie: 10 250 zł, - maksymalny poziom dodatku funkcyjnego: 3150 zł. Artykuł 36 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych wskazuje, że wójtowi przysługuje dodatek specjalny. Zgodnie z rozporządzeniem dodatek specjalny, o którym mowa, przysługuje w kwocie wynoszącej 30 proc. łącznie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego. W świetle ustawy o pracownikach samorządowych wójtowi przysługuje także dodatek za wieloletnią pracę (staż pracy), który nalicza się po osiągnięciu pięciu lat stażu pracy od 5 proc. i który wzrasta o 1 proc. za każdy dalszy rok pracy, aż do osiągnięcia 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Na dzień sporządzenia projektu uchwały panu Andrzejowi Bezdzieckiemu przysługuje dodatek w wysokości 19 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Wójtowi zgodnie z właściwymi przepisami przysługują: nagrody jubileuszowe, dodatkowe wynagrodzenie roczne, odprawy. Nowo dodany pkt 4 w ust. 2 art. 37 ustawy o pracownikach samorządowych, wprowadza nowe pojęcie, jakim jest minimalne wynagrodzenie, które nie może być niższe niż 80 proc. maksymalnego wynagrodzenia określonego dla poszczególnych stanowisk dla pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru. Jednocześnie ustawodawca wskazał, że "maksymalne wynagrodzenie na danym stanowisku" jest to suma maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego oraz maksymalnego poziomu dodatku funkcyjnego, a w przypadku wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz starosty i marszałka województwa także kwoty dodatku specjalnego. Rozwiązanie to jest powiązane ze zmianami w rozporządzeniu, które wskazuje maksymalne wynagrodzenie zasadnicze na poszczególnych stanowiskach. I tak po wejściu w życie nowych przepisów dla pracowników z wyboru nie jest ono ustalone za pomocą widełek, ale poprzez wskazanie jego maksymalnej kwoty. Dotychczasowe maksymalne wynagrodzenie to 9240 zł, czyli suma: 4700 zł - wynagrodzenia zasadniczego, 1900 zł - dodatku funkcyjnego, 2640 zł - dodatku specjalnego (40 proc. z sumy wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego). –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Obecne minimalne wynagrodzenie to 13 936 zł, czyli 80 proc. z 17 420 zł, czyli sumy: 10 250 zł - wynagrodzenia zasadniczego, 3150 zł - dodatku funkcyjnego, 4020 zł - dodatku specjalnego (30 proc. z sumy wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego). –––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Id: 3543C3AD-9891-466E-A845-1D6D1A6F8E81. Podpisany –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

<urn:uuid:90733876-5b29-4bcf-85cb-75962f15fa59>

finepdfs

1.682617

CC-MAIN-2024-51

https://bip.kalinowo.pl/public/get_file.php?id=542108

2024-12-11T19:37:11+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066092235.13/warc/CC-MAIN-20241211174540-20241211204540-00736.warc.gz

120,554,233

0.998544

0.999885

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1704, 4702, 5099 ]

1

0

Patronat Prezydenta Grudziądza XXVII Zimowa Impreza na Orientację EKOTONA 2018 II Runda Pucharu Grudziądza w Marszach na Orientację Protokół 1. Termin i miejsce imprezy: 3 marca 2018 r., Ośrodek Wypoczynkowy Delfin nad Jez. Rudnickim 2. Organizator: KInO EKOTON przy Oddziale PTTK w Grudziądzu Przy współpracy z: UM w Grudziądzu, Ośrodkiem Wypoczynkowym Delfin, MORiW w Grudziądzu, PHU „Stek" 3. Komitet organizacyjny: Kierownik imprezy Rafał Zbrzeźny Sędzia główny Piotr Mazur Budowniczowie tras TZ/TU Michał Sereda (PInO nr 750) TT/TP Rafał Zbrzeźny (PInO nr 518) Instruktor TP Błażej Wyrostkiewicz Sekretariat Anna Krzyżykowska, Aleksandra Herzke, Krzysztof Furso, Celina Furso, Beata Chodziutko-Furso Pozostali organizatorzy: Monika Bartoszek, Magdalena Okleja, Aleksandra Żołnowska, Edward Żołnowski, Agata Chodziutko (projekt pieczątki) 4. Forma tras: 1 etap dzienny 5. Uczestnicy: TZ: 10 zespołów - 14 uczestników TU: 14 zespołów - 25 uczestników TT: 14 zespołów - 29 uczestników TP: 13 zespołów - 32 uczestników TP z instruktorem : 12uczestników Łącznie: 51 zespołów - 112 uczestników Z autokaru sfinansowanego przez Urząd Miejski w Grudziądzu skorzystało 27 uczestników z: SP 12, ZST, I LO, II LO, ZSBiP, PTTK "Wędrownik" Bydgoszcz, KTG "Trawers" Bydgoszcz. 6. Opiekunowie: | Zespół Szkół Technicznych w Grudziądzu | Monika Bartoszek Magdalena Okleja | |---|---| | PSP w Warlubiu | Piotr Ptach | | Gimnazjum Publiczne w Warlubiu | Rafał Fierek | | I Liceum Ogólnokształcące w Grudziądzu | Beata Chodziutko-Furso | | Azymut Osie | Aleksander Willim | | Szkoła Podstawowa nr 11 w Grudziądzu | Hanna Figura Marita Grajewska Treder | | 52 TDH REMUS | Anna Strońska | | Szkoła Podstawowa nr 12 w Grudziądzu | Beata Borowska | 7. Wyniki zawodów: Trasa TZ | Lp. | Miejsce | Nazwa zespołu/szkoły | | | Nazwiska i imiona członków drużyny | | Liczba punktów karnych | Kategoria wiekowa | |---|---|---|---|---|---|---|---|---| | 1 | 1 | SkarMat Toruń | | | Tafliński Przemysław | | 70 | TS | | 2 | 2 | | Ekoton Grudziądz | | Iwiński Marcin | | 80 | TS | | 3 | 3 | | Ekoton Grudziądz | | Mazur Piotr | | 86 | TS | | 4 | 4 | UKS „Włóczykij” Osiek SkarMat Toruń | | | | Wrzałkowski Marek | 128 | TS | | | | | | | | Dąbrowski Jan | | | | 5 | 5 | Ekoton Grudziądz | | | Dulski Rafał Kosowski Paweł | | 159 | TS | | 6 | 6 | SkarMat Toruń | | | Kluska Wojciech | | 160 | TS | | 7 | 7 | TEAM Żołnowscy | | | Żołnowska Aleksandra Żołnowski Edward | | 204 | TS | | 8 | 8 | | | SKPT Gdańsk | Kozdroń Arkadiusz | | 277 | TS | | 9 | 9 | Toruń | | | Stefanowski Marcin Gac-Stefanowska Magdalena | Stefanowski Marcin | 815 | TS | | 10 | 10 | ZST | | | Kołecki Marcin | | 1110 | TS | Trasa TU | Lp. | Miejsce | Nazwa zespołu/szkoły | Nazwiska i imiona członków drużyny | | | Rok urodzenia | | Kategoria wiekowa | Liczba punktów karnych | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | 1 | 1 | AZYMUT Osie - I LO w Świeciu AZYMUT Osie - Technikum Leśne w Tucholi | Cichocki Jan Jezierski Paweł | | | 2001 2001 | | TJ | 45 | | 2 | 2 | II LO Grudziądz | | | Grzonka Mateusz | | 2000 | TJ | 55 | | 3 | 3 | AZYMUT Osie - Technikum Leśne w Tucholi AZYMUT Osie - I LO w Świeciu | Chudecki Dominik Wąsikowski Miłosz | | | 2001 2001 | | TJ | 70 | | 4 | 4 | I LO Grudziądz | Ptach Jakub Mosiński Nikodem | | | 2000 2000 | | TJ | 76 | | 5 | 5 | AZYMUT Osie - I LO w Świeciu AZYMUT Osie - Technikum Kolejowe w Bydgoszczy | Czarnowska Melania Czarnowski Jakub | | | 2001 2001 | | TJ | 84 | | 6 | 6 | ZST Grudziądz | Ćwiek Paweł Dzieżyk Patrycja | | | 1999 1999 | | TJ | 87 | | 7 | 7 | AZYMUT Osie - ZSz Licealnych i Agrotechnicznych w Tucholi AZYMUT Osie - ZSz Ponadgimnazjalnych w Skórczu | Chudecka Zuzanna Skwiercz Dawid | | | 2000 2000 | | TJ | 100 | | 8 | 8 | KTG "Trawers" Bydgoszcz | Kowalski Tomasz | | | 1965 | | TS | 115 | | 9 | 9 | II LO Grudziądz ZST Grudziądz | Gretkowski Mateusz Olszewski Aleksander | | | 2001 2001 | | TJ | 156 | | | | | | Gretkowski Mateusz | | | | | | | | | | | Olszewski Aleksander | | | | | | | 10 | 10 | ZSBiP Grudziądz | Kurek Nataniel Jasiński Patryk | | | 2001 2001 | | TJ | 440 | | 11 | 11 | Toruń | Pojawa Patryk | | | 1989 | | TS | 490 | | 12 | 12 | ZSBiP Grudziądz | Łastowski Wojciech Martini Kornel | | | 2001 2001 | | TJ | 665 | | 13 | 13 | I LO Grudziądz ZSBiP Grudziądz | Adrych Nikoleta Dąbkowski Kacper | | | 2001 2001 | | TJ | 845 | | 14 | 14 | I LO Grudziądz | Hume Kamil Górska Agnieszka | | | 2001 2001 | | TJ | 1060 | Trasa TT | 1 | 1 | SP 5 Grudziądz/Ekoton | Furso Celina | | 2004 | TM | 0 | |---|---|---|---|---|---|---|---| | 2 | 1 | SkarMat Toruń | | Rożej Kajetan | 2002 | TM | 0 | | 3 | 3 | AZYMUT Osie – Szkoła Podstawowa w Osiu / Gimnazjum | Bettka Aniela Deinowska Anna | | 2003 2003 | TM | 52 | | 4 | 4 | ZST Grudziądz | Miller Maja Karbowska Natalia Kucharzewski Natalia | | 2000 2000 2000 | TJ | 95 | | 5 | 4 | PSP Warlubie | Suchodolska Marta Łopatowska Malwina | | 2004 2004 | TM | 95 | | 6 | 6 | PSP Warlubie | Szwiec Martyna Florczak Kaja | | 2004 2004 | TM | 140 | | 7 | 7 | AZYMUT Osie – Szkoła Podstawowa w Osiu / Gimnazjum | Bocian Jan Kaczmarek Maciej Nagórski Cezary | | 2003 2003 2002 | TM | 145 | | 8 | 8 | Grudziądz | Okleja Magdalena Bartoszek Monika | | 1991 1977 | TS | 227 | | 9 | 9 | Rosomaki | Buchaj Joanna Buchaj Zbigniew | | 1977 1973 | TS | 299 | | 10 | 10 | PSP Warlubie | Buchaj Natalia Malej Agata | | 2004 2004 | TM | 365 | | 11 | 11 | SP 5 Grudziądz | Małkowski Marceli Małkowski Daniel | | 2004 1967 | TS | 375 | | 12 | 12 | Gimnazjum Warlubie | Majka Aleksandra Fandrejewska Oliwia Bonikowska Sylwia | | 2002 2002 2002 | TM | 381 | | 13 | 13 | Gimnazjum Warlubie | Szwarc Martyna Kaczmarek Filip | | 2002 2002 | TM | 433 | Trasa TP | Lp. | Miejsce | | Nazwa zespołu/szkoły | Nazwiska i imiona członków drużyny | | | | Rok urodzenia | | | Kategoria wiekowa | Liczba punktów karnych | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | 1 | 1 | | PTTK Iława | Łukaszewicz Jerzy Truszczyński Krzysztof | | | | | 1953 | | TS | 0 | | | | | | | | | | | 1963 | | | | | 2 | 1 | | PSP Warlubie | Zieliński Miłosz Kułaga Bianka | | | | 2005 2006 | | | TD | 0 | | 3 | 1 | | 52 TDH Remus | Mączyński Dawid Krzyżykowski Jędrzej | | | | 2006 2006 | | | TD | 0 | | 4 | 1 | | 52 TDH Remus | Mróz Maciej Stroński Kacper | | | | 2005 2005 | | | TD | 0 | | 5 | 5 | | FierekTeam | Fierek Jan Fierek Wiktor Fierek Ryszard | | | | 2007 2009 1950 | | | TS | 10 | | 6 | 6 | | SP 11 Grudziądz | Krzysiak Wiktoria Klawczyńska Weronika | | | | 2004 2004 | | | TM | 13 | | 7 | 7 | | Toruń | | Rożej Robert | | | 1975 1975 | | | TS | 25 | | | | | | | | Przymirska-Rożej Joanna | | | | | | | | 8 | 7 | | Toruń | | Rożej Kamil | | | 2005 | | | TD | 25 | | 9 | 9 | | SP 12 Grudziądz | Mielczarek Mateusz Ambroziak Jakub Piekarski Mateusz | | | | 2004 2004 2004 | | | TM | 35 | | 10 | 10 | | SP 12 Grudziądz | Woźniak Marta Kurek Mateusz | | | | 2004 2004 | | | TM | 70 | | 11 | 11 | | PSP Warlubie | Leiszys Aleksandra Grzonka Małgorzata Piątkowska Lena | | | | 2006 2006 2006 | | | TD | 85 | | 12 | 12 | | PSP Warlubie | Rzepka Oliwia Górska Wiktoria Sitkowska Wiktoria | | | | 2005 2005 2005 | | | TD | 115 | | 13 | Poza klasyfikacją | | Royal Rangers | Angowski Michał Muller Zuzanna Muller Zofia Muller Kacper Muller Igor | | | | | | | | | | Trasa TP z instruktorem | | Szkoła/organizacja | | | | | Nazwiska i imiona | | | | | | | | | PTTK "Wędrownik" Bydgoszcz | | | | | Grażyna Szablewska | | | Instruktor: Błażej Wyrostkiewicz | | | | | | | | | | | Irena Piekutowska | | | | | | | | | | | | | | Hanna Ryszewska | | | | | | | | | ZST Grudziądz | | | | | Lewandowski Marcin Ciechanowski Paweł | | | | | | | | | Szkoła Podstawowa nr 11 | | | | | Rocol Mateusz Rojewski Nikodem Dąbrowski Julian Muś Zuzanna Wiśniewski Maksymilian Szczepański Paweł Knaak Wiktor | | | | | |

<urn:uuid:9e239409-ce7e-4487-bb52-00cd74024167>

finepdfs

1.05957

CC-MAIN-2018-13

http://skarmat.pl/download/2018/wyniki/Protokol_XXVII_ZInO_Ekotona_2018.pdf

2018-03-20T03:37:00Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-13/segments/1521257647280.40/warc/CC-MAIN-20180320033158-20180320053158-00062.warc.gz

262,366,643

0.997799

0.997795

[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1841, 4660, 5923, 8227 ]

1

0

ZADANIE B UBEZPIECZENIE SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO OD RYZYK WSZYSTKICH UBEZPIECZENIE ZWIĘKSZONYCH KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI str. Przewidywane dodatkowe koszty proporcjonalne wynoszą Suma ubezp pln Przewidywane dodatkowe koszty nie proporcjonalne wynoszą Suma ubezp pln Okres odszkodowawczy w miesiącach 12 9 6 3 2 1 franszyza redukcyjna dla kosztów dodatkowych w dniach 2 3 5 10 Dzienna kwota ubezpieczenia dla dodatkowych kosztów proporcjonalnych pln Miesięczna kwota ubezpieczenia dla dodatkowych kosztów proporcjonalnych pln wysokość udziału własnego w szkodzie dla dodatkowych kosztów nieproporcjonalnych % należy okreslić orientacyjny maksymalny czas realizacji dostaw części zamiennych FRANSZYZY: sprzęt oprogram kwota Franszyza integralna 200,00 zł - zł wykupiona nie Franszyza redukcyjna - zł - zł wykupiona tak PRZYCZYNY,LICZBA I WARTOŚĆ SZKÓD W CIĄGU OSTATNICH 5 LAT liczba szkód wartość uzyskanych odszkodowań od zakładów ubezpieczeń przyczyna szkody SUMY UBEZPIECZENIA Z VAT tak WYPŁATY ODSZKODOWAŃ Z VAT tak (z zastrzeżeniem sum podanych w wykazach szczegółowych jako wartości netto) Wnioskowane Klauzule Brokerskie wg zał. Nr6 Załączniki do wniosku tak nie załącznik Nr1- Szczególne Warunki Ubezpieczenia mienia nie załącznik Nr2.1- Wykaz zbiorczy wartości tak tak załącznik Nr3- Dodatkowe wyłączenia ochrony stosowane przez Z. Ubezpieczeń nie załacznik Nr4- Dodatkowe klauzule stosowane przez Zakład Ubezpieczeń nie załącznik Nr5 - Rozszerzenia ochrony ubezpieczeniowej tak załącznik Nr6- Wykaz Klauzul Brokerskich-treść Klauzul Brokerskich tak Data 10/2018 wg zestawienia -0 załącznik Nr2.2 - Wykaz ubezpieczanego SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO ZAŁĄCZNIK NR 5 DO WNIOSKU SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO ROZSZERZENIA OCHRONY UBEZPIECZENIOWEJ ROZSZERZENIA ROZSZERZENIE NR OCHRONY UBEZPIECZENIOWEJ SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO (zakres obligatoryjny) ZASTRZEŻENIA SPECJALNE DOTYCZĄCE KONSERWACJI SPRZĘTU EL. Z zastosowaniem pozostałych, nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia, strony ustalają, że w każdym przypadku, jeżeli Ogólne Warunki Ubezpieczenia lub klauzule mające zastosowanie do umowy ubezpieczenia, nakładają na Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego obowiązek stałej konserwacji sprzętu elektronicznego będącego w jego posiadaniu, Ubezpieczyciel uznaje za wystarczające dla spełnienia powyższego obowiązku wykonywanie konserwacji przez personel własny Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego lub zewnętrzny serwis, bez konieczności zawarcia przez Ubezpieczającego/ Ubezpieczonego stałej umowy o konserwację POSTANOWIENIA WSPÓLNE W zakresie nieuregulowanym postanowieniami klauzul ujętych w niniejszym załączniku, zastosowanie mają postanowienia właściwych Ogólnych Warunków Ubezpieczenia lub klauzul stosowanych przez Ubezpieczyciela, z zastrzeżeniem, że postanowienia klauzul ujętych w niniejszym załączniku mają pierwszeństwo przed postanowieniami Ogólnych Warunków Ubezpieczenia lub klauzul stosowanych przez Ubezpieczyciela, w tym wyłączeniami tam określonymi, a postanowienia regulujące odmiennie zakres określony w klauzulach ujętych w niniejszym załączniku, nie będą miały zastosowania. ,, Załącznik Nr.6 WYKAZ KLAUZUL BROKERSKICH WŁĄCZONYCH DO UMOWY UBEZPIECZENIA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO OD RYZYK WSZYSTKICH KLAUZULE OBLIGATORYJNE KLAUZULA STEMPLA: Jeżeli zapłata składki albo raty składki dokonywana jest w formie przelewu bankowego lub przekazu pocztowego, za datę zapłaty uważa się datę złożenia zlecenia zapłaty w banku lub w urzędzie pocztowym, pod warunkiem, że na rachunku Ubezpieczającego znajdowała się wystarczająca ilość wolnych środków. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA OGRANICZENIA ZASADY PROPORCJI Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że wyłączona zostaje zasada stosowania proporcjonalnej redukcji odszkodowania w przypadku, gdy wysokość niedoubezpieczenia nie przekracza 20% sumy ubezpieczenia danego przedmiotu ubezpieczenia. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA REPREZENTANTÓW Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody wyrządzone umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa przez reprezentantów Ubezpieczającego lub osoby, za które Ubezpieczający ponosi odpowiedzialność, przy czym przez wymienione tu osoby rozumie się właścicieli, członków zarządu, członków rady nadzorczej i prokurentów. W przypadku jednostek samorządowych przez wymienione tu osoby rozumie się wójtów, burmistrzów, prezydentów, starostów i członków Zarządu, kierowników i ich zastępców jednostek podległych jednostkom samorządowym, w szczególności dyrektorów zarządu dróg, kierowników innych jednostek organizacyjnych, zarządców nieruchomości. Za reprezentantów uważa się osoby , które zgodnie z obowiązującymi przepisami, statutami, lub na mocy prawa własności zarządzają ubezpieczonym podmiotem gospodarczym, lub samorządowym. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA PROLONGATY Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że brak wpłaty składki lub którejkolwiek raty w terminie określonym w umowie ubezpieczenia nie powoduje ustania odpowiedzialności Ubezpieczyciela lub też wygaśnięcia bądź rozwiązania umowy ubezpieczenia, z zastrzeżeniem poniższych postanowień. KLAUZULA OBLIGATORYJNA W przypadku nieopłacenia składki lub jej pierwszej raty w terminie przewidzianym w umowie ubezpieczenia Ubezpieczyciel wzywa Ubezpieczającego na piśmie do zapłaty składki, wyznaczając dodatkowy co najmniej 14 dniowy termin na zapłatę składki, liczony od daty otrzymania wezwania. W przypadku niedokonania zapłaty składki w dodatkowym terminie Ubezpieczyciel jest upoważniony do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Wygaśnięcie umowy następuje wyłączenie na mocy skutecznie złożonego Ubezpieczającemu wypowiedzenia. W sytuacji braku opłaty kolejnej raty składki Ubezpieczyciel wzywa Ubezpieczającego na piśmie do zapłaty raty składki wyznaczając dodatkowy, co najmniej 14 dniowy, termin do zapłaty składki (raty), liczony od daty otrzymania wezwania. W przypadku nie dokonania wpłaty w wyznaczonym (dodatkowym) terminie, ustanie odpowiedzialności Ubezpieczyciela jest możliwe dopiero począwszy od dnia następującego po upływie dodatkowego terminu płatności raty, o ile do dnia poprzedniego włącznie nie nastąpiło obciążenie rachunku bankowego Ubezpieczającego. KLAUZULA TERMINU ZGŁASZANIA SZKÓD W każdym przypadku określenia w ogólnych warunkach ubezpieczenia terminu na zgłoszenie szkody do Ubezpieczyciela, zapis mówiący o tym terminie zostanie rozszerzony o zdanie: „W przypadku dni ustawowo wolnych od pracy termin przedłuża się do pierwszego dnia roboczego jaki następuje po terminie określonym w warunkach". KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA NIEZAWIADOMIENIA W TERMINIE O SZKODZIE Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że zapisane w umowie ubezpieczenia skutki niezawiadomienia Ubezpieczyciela o szkodzie w odpowiednim terminie, mają zastosowania tylko i wyłącznie w sytuacji, kiedy niezawiadomienie w terminie przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności i skutków wypadku. KLAUZULA OBLIGATORYJNA KLAUZULA AUTOMATYCZNEGO POKRYCIA DLA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO (automatyczne ubezpieczenie nowych inwestycji, klauzula inwestycyjna) KLAUZULA OBLIGATORYJNA 1. Z zachowaniem pozostałych, nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: b) wzrost wartości posiadanych sprzętu wskutek dokonanych i modernizacji, a) nowo nabyty sprzęt elektroniczny, zostają objęte automatyczną ochroną ubezpieczeniową od chwili przejścia ryzyka ich posiadania na Ubezpieczającego. 2. Ubezpieczający zobowiązany będzie do zapłaty stosownej składki, wynikającej z automatycznego pokrycia w terminach i na zasadach ustalonych w umowie ubezpieczenia, z zastrzeżeniem pozostałych postanowień umowy. Automatyczna ochrona ubezpieczeniowa odnosi się wyłącznie do miejsc ubezpieczenia wskazanych w umowie ubezpieczenia. Przejście ryzyka związanego z posiadaniem nowych środków trwałych na Ubezpieczającego powinno być potwierdzone dokumentem np. fakturą zakupu lub protokołem zdawczo – odbiorczym. Ochrona ubezpieczeniowa nie obejmuje mienia podczas załadunku, transportu, rozładunku, prób i testów z zastrzeżeniem pozostałych postanowień umowy ubezpieczenia. 3. Odpowiedzialność Ubezpieczyciela w stosunku do automatycznie ubezpieczonego na mocy niniejszej klauzuli mienia ograniczona jest do wysokości 20% wartości łącznej sumy ubezpieczenia. lub Ubezpieczającego innego niż jednostka administracji samorządowej ). (* Suma ubezpieczenia łącznie dla wszystkich wskazanych lokalizacji jednostki administracji samorządowej KLAUZULA AUTOMATYCZNEJ OCHRONY DLA NOWYCH LOKALIZACJI (KLAUZULA MIEJSCA UBEZPIECZENIA) Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: KLAUZULA OBLIGATORYJNA 1) Ochrona ubezpieczeniowa zostaje rozszerzona na sprzęt elektroniczny z oprogramowaniem znajdujący się we wszystkich lokalizacjach na terenie statutowej działalności Ubezpieczającego, których użytkowanie Ubezpieczający rozpocznie w okresie ubezpieczenia. Ochrona ubezpieczeniowa rozpoczyna się od momentu przyjęcia danej lokalizacji do użytku (np. podpisania umowy najmu, użyczenia, realizacji imprezy itp.), pod warunkiem, że adresy tych lokalizacji wraz z wartością znajdującego się w nich sprzętu zostaną podane do wiadomości Ubezpieczyciela w ciągu 90 dni od momentu przyjęcia ich do użytkowania. 3) Nowe miejsca ubezpieczenia muszą spełniać wymagania ogólnych warunków ubezpieczenia odnośnie zabezpieczeń przeciwpożarowych i przeciwkradzieżowych . 2) Ochroną ubezpieczeniową jest objęte mienie podczas transportu (w tym podczas załadunku, rozładunku), na wystawach, pokazach , targach imprezach kulturalnych , podczas prób i testów. 4) Maksymalny limit odpowiedzialności na pojedynczą lokalizację wynosi: 200 000,00 PLN i łącznie na wszystkie lokalizacje 5) Składka będzie rozliczana systemem pro rata za okres ubezpieczenia w terminach i na zasadach określonych w umowie ubezpieczenia. KLAUZULA KATASTROFY BUDOWLANEJ Niniejszą klauzulą rozszerza się zakres ubezpieczenia sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich o szkody w ubezpieczonym sprzęcie elektronicznym powstałe w następstwie katastrofy budowlanej przez którą rozumie się niezamierzone, nieprzewidziane, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części w wyniku nagłej samoistnej utraty wytrzymałości jego elementów konstrukcyjnych. KLAUZULA OBLIGATORYJNA W trakcie prowadzenia robót budowlano-montażowych za katastrofę obiektu budowlanego uważa się również zniszczenie obiektu budowlanego, spowodowane utratą wytrzymałości, stateczności tymczasowych podpór, torowisk, rusztowań bądź deskowań używanych przy wznoszeniu obiektu budowlanego. Limit 500 000zł na jedno i wszystkie zdarzenia Z odpowiedzialności wyłączone są szkody: b) Powstałe w przypadku braku zamocowania elementów nośnych w ich podporach; a) Wynikłe ze zdarzeń powstałych w budynkach będących w trakcie przebudowy lub remontu wymagającego uzyskania pozwolenia na budowę; c) W budynkach przeznaczonych do rozbiórki. KLAUZULA AKTÓW WANDALIZMU 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody powstałe w ubezpieczonym sprzęcie elektroniczny wraz z oprogramowaniem objętym ochroną ubezpieczeniową KLAUZULA OBLIGATORYJNA sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich, będące bezpośrednim następstwem aktów wandalizmu lub dewastacji. 2. Przez akty wandalizmu / dewastacji rozumie się wszelkiego rodzaju działanie powodujące zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego sprzętu elektronicznego od ryzyk wszystkich przez osoby trzecie, w tym również niepozostające w związku z dokonaniem lub usiłowaniem dokonania kradzieży, włamania lub rabunku. 3. Z zakresu ochrony wyłączone są szkody spowodowane w obiektach opuszczonych, nie użytkowanych przez okres dłuższy niż 60 dni 4. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia, nie więcej niż 20 000,-zł KLAUZULE FAKULTATYWNE KLAUZULA DODATKOWEGO LIMITU SUMY UBEZPIECZENIA w brzmieniu: Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że ochrona ubezpieczeniowa obejmuje Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia, który rozdziela się na sumy ubezpieczenia tych kategorii ubezpieczanego mienia lub nakładów adaptacyjnych, dla których wystąpiło niedoubezpieczenie, niedoubezpieczenie t.j gdy zadeklarowana Suma Ubezpieczenia ustalona na pojedynczy przedmiot ubezpieczenia nie zapewnia pełnego pokrycia strat powstałych w wyniku szkody na tym przedmiocie lub w odniesieniu do których suma ubezpieczenia jest niewystarczająca ze względu na poniesione koszty związane z uniknięciem lub ograniczeniem rozmiaru szkody. KLAUZULA FAKULTATYWNA Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia rozumiany jest jako nadwyżka nad zadeklarowana Sumą Ubezpieczenia na pojedynczy przedmiot Ubezpieczenia. Przy wypłacie w ramach limitu nie potrąca się zużycia technicznego. „Dodatkowy Limit Sumy Ubezpieczenia" nie ma zastosowania do przedmiotów ubezpieczenia obejmowanych ochroną w systemie ,,na pierwsze ryzyko". Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia wynosi: 30% Ogólnej Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia. KLAUZULA PROCEDURY LIKWIDACJI SZKODY Do umowy ubezpieczenia Ubezpieczyciel dołączy procedury likwidacji szkody zawierające opis i stosowne druki zgłoszenia szkód, druki likwidacji szkody oraz niezbędne dokumenty potrzebne do likwidacji szkody które doręcza się Ubezpieczającemu (Zamawiającemu) wraz z dokumentami ubezpieczenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA Ubezpieczyciel bez zbędnej zwłoki na swój koszt, każdorazowo po zakończeniu likwidacji szkody zawiadomi na piśmie Ubezpieczającego i Brokera o wyniku postępowania likwidacyjnego, o wysokości wypłaconego odszkodowania, lub o odmowie wypłaty odszkodowania podając przyczynę odmowy. KLAUZULA UDZIELENIA AUTOMATYCZNEJ OCHRONY DLA NIENAZWANYCH LOKALIZACJI Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel udziela automatycznej ochrony dla sprzętu elektronicznego z oprogramowaniem w nienazwanych miejscach ubezpieczenia na terenie RP z limitem 50 000,00zł na jedno zdarzenie i 100 000,00zł na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA Warunkiem udzielenia takiej ochrony jest posiadanie przez każde takie miejsce ubezpieczenia, co najmniej minimalnych zabezpieczeń ppoż. i antywłamaniowych, jakie istnieją w miejscach ubezpieczenia znanych już ZU. KLAUZULA TERMINU DOKONANIA OGLĘDZIN o treści" Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się że w przypadku powstania szkody, której usunięcie jest niezbędne do normalnego funkcjonowania Ubezpieczającego, Ubezpieczyciel zobowiązuje się do dokonania oględzin w terminie 48 godzin od daty zgłoszenia szkody. Niedotrzymanie tego terminu upoważnia Ubezpieczającego do samodzielnego sporządzenia protokołu (w tym dokumentacji fotograficznej) i przystąpienia do jej uprzątnięcia. W przypadku zajścia szkód innego rodzaju, Ubezpieczyciel zobowiązuje się do dokonania oględzin w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze od chwili zgłoszenia szkody. KLAUZULA FAKULTATYWNA Ubezpieczający zobowiązany jest do powiadomienia Ubezpieczyciela o podjętych czynnościach związanych z likwidacją szkody oraz do przechowania uszkodzonych lub zniszczonych części mienia do czasu oględzin przez Ubezpieczyciela KLAUZULA SKUTKÓW USZKODZENIA SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO o treści" W przypadku uszkodzenia newralgicznego sprzętu elektronicznego- (np. serwera, centrali telefoniczne, sprzętu rozgłośni radiowej, telewizyjnej, sprzętu zabezpieczającego dostawy wody lub energii elektrycznej lub cieplnej, odbioru ścieków, aparatury medycznej w szpitalach), którego przywrócenie do pracy ( w ciągu 24 godzin od godziny zgłoszenia szkody ) jest niezbędne ( konieczne) dla normalnego funkcjonowania Ubezpieczającego (przedsiębiorstwa, administracji samorządowej, szpitala), Ubezpieczający, zawiadamiając uprzednio Ubezpieczyciel, może przystąpić natychmiast do samodzielnej likwidacji szkody, sporządzając stosowny protokół opisujący przyczynę zdarzenia, rozmiary szkody, sposób KLAUZULA FAKULTATYWNA naprawy oraz wyliczając wartość szkody . Protokół wraz z fakturą za naprawę będzie stanowił podstawę do likwidacji szkody i wypłaty odszkodowania . Dla pozostałego sprzętu elektronicznego uszkodzonego w wyniku awarii, samodzielna likwidacja na zasadach j.w. jest dopuszczalna jedynie w przypadku, jeżeli Ubezpieczyciel nie przystąpi do oględzin szkody w terminie 48 godzin od godziny zgłoszenia szkody. Ubezpieczający zobowiązany jest do powiadomienia Ubezpieczyciela o podjętych czynnościach związanych z likwidacją szkody oraz do przechowania uszkodzonych lub zniszczonych części mienia do czasu oględzin przez Ubezpieczyciela KLAUZULA ZALICZKI NA POCZET ODSZKODOWANIA o treści Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel w przypadku wystąpienia szkody objętej ochroną ubezpieczeniową wypłaci Ubezpieczającemu zaliczkę w terminie 14 dni od daty złożenia przez niego stosownego wniosku wraz z kosztorysami. Zaliczka w wysokości max. 50% szacowanej bezspornej części szkody Ubezpieczyciel wypłaci na wskazane przez Ubezpieczającego konto. KLAUZULA FAKULTATYWNA Pozostałą część kwoty odszkodowania Ubezpieczyciel przekaże Ubezpieczającemu zgodnie z terminami określonymi w OWU. KLAUZULA DOKUMENTACJI SZKODY I TERMIMU WYPŁATY ODSZKODOWANIA o treści: KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Gdyby wyjaśnienie wszystkich okoliczności do ustalenia odpowiedzialności za powstałą szkodę lub wysokości odszkodowania nie było możliwe, odszkodowanie powinno być wypłacone najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności. Bezsporną część odszkodowania Ubezpieczyciel wypłaci w terminie 30 dni od daty zgłoszenia szkody. 1. Ubezpieczyciel obowiązany jest do wypłaty odszkodowania w terminie 30 dni od daty otrzymania zgłoszenia szkody. Ubezpieczający przesyła w celu likwidacji szkody wypełnione dokumenty, które określił Ubezpieczyciel przy zawieraniu umowy ubezpieczenia. 3. Jeżeli do likwidacji szkody potrzebne będą dodatkowe dokumenty poza określonymi w dniu zawierania umowy ubezpieczenia Ubezpieczyciel zawiadomi o tym fakcie Ubezpieczającego nie później niż w 7 dniu od daty zgłoszenia szkody. O kolejne uzupełnienie dokumentów Ubezpieczyciel może się zwrócić zawiadamiając o tym Ubezpieczającego nie później niż 7 dni od daty nadesłania uzupełnienia. KLAUZULA WYPŁATY ODSZKODOWANIA o treści Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że Ubezpieczyciel w przypadku wystąpienia szkody objętej ochroną ubezpieczeniową wypłaci odszkodowanie ( maksymalnie do wysokości sumy ubezpieczenia przyjętej wg wartości odtworzeniowej ), rozumianej jako wartość zastąpienia ubezpieczonego sprzętu przez sprzęt fabrycznie nowy , dostępny na rynku, jak najbardziej zbliżony wyposażeniem, parametrami do sprzętu zniszczonego, z uwzględnieniem kosztów transportu, demontażu i ponownego montażu oraz opłat celnych i innych tego typu kosztów niezależnie od wieku i stopnia umorzenia. KLAUZULA FAKULTATYWNA KLAUZULA ZABEZPIECZEŃ PRZECIWPOŻAROWYCH I PRZECIWKRADZIEŻOWYCH 1. Ubezpieczyciel oświadcza, że aktualny w dniu zawierania umowy ubezpieczenia stan zabezpieczeń przeciwpożarowych i przeciwkradzieżowych uznaje za wystarczający do zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej, do czasu przeprowadzenia inspekcji w ubezpieczonych jednostkach i obiektach. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Ubezpieczyciel sporządzi raport w którym wskaże konieczne do wprowadzenia uzupełnienia zabezpieczeń oraz wyznaczy termin na ich wprowadzenie. Termin wprowadzenia uzupełnienia istniejących zabezpieczeń nie może być krótszy niż 30 dni roboczych od dnia przekazania raportu i wskazówek Ubezpieczającemu. 4. Do czasu uzupełnienia wskazanych zabezpieczeń Ubezpieczający objęty jest ochroną. 3. Charakter uzupełnień nie może przekraczać wymogów zabezpieczeń określonych jako minimalne w stosownych OWU. KLAUZULA AKTÓW TERRORYZMU o treści 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody powstałe w ubezpieczonym w sprzęcie elektronicznym będące bezpośrednim następstwem aktów terroryzmu. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Przez akty terroryzmu rozumie się wszelkiego rodzaju działanie mające na celu wprowadzenie chaosu, zastraszenie ludności lub dezorganizację życia publicznego dla osiągnięcia określonych skutków ekonomicznych, politycznych, religijnych, ideologicznych, socjalnych lub społecznych. 4. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: 100 000,00.zł 3. Z zakresu ochrony nie są wyłączone szkody w sprzęcie elektronicznym spowodowane uwolnieniem lub wystawieniem na działanie substancji toksycznych, chemicznych lub biologicznych, jak również wszelkie szkody spowodowane atakiem elektronicznym, włączając w to włamania komputerowe lub wprowadzenie jakiejkolwiek formy wirusa komputerowego. 5. Franszyza redukcyjna w wysokości 10% wartości odszkodowania, minimum 2.000,00 PLN" KLAUZULA UBEZPIECZENIA STRAJKÓW, ZAMIESZEK I ROZRUCHÓW 1. Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że do zakresu ochrony ubezpieczeniowej włącza się szkody w ubezpieczonym mieniu objętym ochroną ubezpieczeniową mienia od ognia , bezpośrednio powstałe wskutek strajków, zamieszek i rozruchów. KLAUZULA FAKULTATYWNA 2. Przez strajk uważa się celową przerwę w pracy grupy pracowników w celu wymuszenia żądań ekonomicznych lub politycznych. 4. Przez rozruchy, uważa się gwałtowne demonstracje grupy osób, które nie mieszczą się w kategorii zamieszek 3. Przez zamieszki, uważa się gwałtowne demonstracje, nielegalne akcje grupy osób wymierzone przeciwko władzy w celu zmiany istniejącego porządku prawnego. 5. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 100 000,00 PLN 6. Franszyza redukcyjna w wysokości 10% wartości odszkodowania, minimum 2.000,00 PLN" KLAUZULA RZECZOZNAWCÓW Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że: KLAUZULA FAKULTATYWNA 1. Za opłatą dodatkowej składki, w granicach limitu odpowiedzialności Ubezpieczyciel pokryje poniesione przez Ubezpieczonego konieczne i uzasadnione koszty ekspertyz rzeczoznawców związane z ustaleniem przyczyny, zakresu i rozmiaru szkody, z zastrzeżeniem uzgodnienia z Ubezpieczycielem faktu powołania rzeczoznawcy. Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 2.Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości 10% ogólnej 50 000,00 zł KLAUZULA UBEZPIECZENIA SZKÓD ESTETYCZNYCH ( GRAFFITI) Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że KLAUZULA FAKULTATYWNA 1. Za opłatą dodatkowej składki ochroną ubezpieczeniową objęte są szkody estetyczne polegające na porysowaniu, pomalowaniu, umieszczeniu napisów lub innych znaków graficznych na ubezpieczonym mieniu przez osoby pozostające poza stosunkiem ubezpieczeniowym. 2. Limit odpowiedzialności na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia: do wysokości Sumy Ubezpieczenia dla tej grupy mienia nie więcej niż 2 000,00 zł KLAUZULA SKŁADOWANIA Z zachowaniem pozostałych nie zmienionych niniejszą klauzulą postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia i innych postanowień umowy ubezpieczenia, ustala się, że w przypadku szkód powstałych w wyniku zalania podłoża, Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność także za mienie składowane bezpośrednio na podłodze. Klauzula ma zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do mienia, którego składowanie, położenie, ustawienie na podłodze było uzasadnione. Klauzula dotyczy również mienia znajdującego się w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu. Limit 100 000zł na jedno i wszystkie zdarzenia KLAUZULA FAKULTATYWNA ZAŁĄCZNIK NR 6 DO WNIOSKU SPRZĘTU ELEKTRONICZNEGO KLAUZULE BROKERSKIE

<urn:uuid:5f1aa96a-ea8d-4354-80f6-c69ce0451fe0>

finepdfs

1.178711

CC-MAIN-2022-33

http://slabowidzacy.bip.krapkowice.pl/download/attachment/53979/gmina-krapkowice-06-sel-2019-2022.pdf

2022-08-10T22:28:06+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571222.74/warc/CC-MAIN-20220810222056-20220811012056-00389.warc.gz

45,552,396

0.999932

0.999992

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 68, 1731, 1822, 3201, 3205, 7583, 12834, 17421, 22541, 25674, 25747 ]

2

1

Cavan, 28 sierpnia 2021 r. Informacje wstępne dotyczące roku szkolnego 2021/22 Witamy w nowym roku szkolnym! Bardzo się cieszymy, iż pomimo wciąż trudnej sytuacji związanej z pandemią Covid-19 możemy rozpocząć naukę w trybie stacjonarnym. Mamy ogromną nadzieję, że działając wspólnie tzn. stosując się do zaleceń wprowadzonych w ubiegłym roku szkolnym, unikniemy przejścia na tryb online. 1. WAŻNE DOKUMENTY SZKOLNE Bardzo proszę Wszystkich Państwa o zapoznanie się ze Statutem Szkoły, z regulaminami dla uczniów i rodziców oraz „Zasadami funkcjonowania w roku szkolnym 2021/22" (stanowiącymi załącznik nr 1 do niniejszego pisma), zamieszczonymi na stronie internetowej szkoły. 2. PIERWSZY WEEKEND SZKOLNY Już w pierwszy weekend szkolny tj. 4 i 5 września rozpoczynamy zajęcia dydaktyczne wg. planu lekcji (załącznik 2 niniejszego pisma) zamieszczonego na stronie szkoły. Rodzice uczniów klas pierwszych będą mieli możliwość krótkiego spotkania w z opiekunem klasy celem omówienia spraw szkolnych i sprawdzenia dokumentacji. Bardzo prosimy o zachowanie stosownych odległości przy wejściu i „w" budynku szkoły, obowiązkowego zakrycia ust i nosa oraz zdezynfekowania rąk. Każdy rodzic wchodzący do budynku odnotowuje swoje wejście w „zeszycie wejść" znajdującym się na paterze, przy drzwiach wejściowych. Spotkanie z wychowawcą odbędzie się na pierwszej lekcji zajęć klasy pierwszej tj. sobota godzina 12.50, niedziela godz. 9.20 3. OŚWIADCZENIA – COVID-19 Przed wysłaniem dziecka do Szkoły Polskiej w Cavan rodzice uczniów zobowiązani są do podpisania oświadczeń COVID-19 zamieszczonych na stronie szkoły, classroom oraz przesłanych uczniom mailem. Oświadczenie należy wydrukować, wypełnić, czytelnie podpisać i przekazać nauczycielowi przy wejściu do szkoły. Jeśli nie mają Państwo możliwości wydrukowania dokumentu, należy tekst przepisać ręcznie i czytelnie podpisać. Proszę zwrócić uwagę na datęinformacja na dzień……………………… Bez podpisanego w/w dokumentu uczniowie nie mogą rozpocząć zajęć w szkole. Osoby przebywające na kwarantannie przekazują oświadczenie w dniu powrotu, wpisując właściwą datę(w takich sytuacjach prosimy o kontakt z opiekunami klas). 4. ZEBRANIA Z RODZICAMI Pragnąc jak najlepiej dostosować się do nowych zaleceń, nie planujemy stacjonarnych spotkań z rodzicami. W drugim tygodniu pracy szkoły odbędą spotkania on-line, na których omówione zostaną najważniejsze kwestie związane z funkcjonowaniem szkoły w roku szkolnym 2021/2022. O dacie i godzinie spotkań zostaną Pani powiadomieni przez wychowawcę odrębną wiadomością. 5. DOOKUMENTY DO WYPEŁNIENIA PRZEZ RODZICÓW Na stronie internetowej szkoły oraz na Google Classroom zamieszczone zostaną dokumenty do pobrania i uzupełnienia przez rodziców: 1) aktualizacja danych (wszyscy rodzice) – przypominamy w konieczności posiadania konta „gmail" na potrzeby zdalnej edukacji. 2) aktualizacja RODO; 3) druk do wyrobienia legitymacji (nowi uczniowie lub nie posiadający jeszcze legitymacji) ; 4) oświadczenie o posiadanym 24 godzinnym ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków; 5) deklaracja o uczęszczaniu dziecka na zajęcia dodatkowe prowadzone przez Stowarzyszenie PolsCavan ( chętni - jeśli zapisują Państwo dziecko na lekcje matematyki) W miarę możliwości bardzo prosimy rodziców o wydrukowanie powyższych dokumentów i przekazanie opiekunowi klasy (przez ucznia) w pierwszy weekend szkoły. Druki będą również dostępne w szkole. Jeśli rodzice nie mają możliwości wydrukowania, nauczyciel przekaże dzieciom w szkole. Bardzo prosimy o ich zwrot w kolejnym tygodniu nauki. 6. PRACOWNIK OBSLUGI W wyniku narzucanych zaleceń związanych z Covid-19, Szkoła Polska w Cavan zatrudni od września woźnego, który dbał będzie o czystość w naszej szkole przez cały dzień trwania nauki. Woźny jest zatrudniony przez ORPEG, ale z uwagi niskie zarobki (polskie) Rada Rodziców w porozumieniu ze Stowarzyszeniem PolsCavan zobowiązała się na dofinansowanie w/w osoby, tak aby wysokość zarobków woźnego była zgodna z wysokością minimalnych zarobków w Irlandii. 7. KOMITET RODZICIELSKI-informacja od Rady Rodziców Uprzejmie przypominamy, a nowych rodziców informujemy, iż Rada Rodziców wspiera finansowo Szkołę i za zebrane dobrowolne składki opłaca m.in. obowiązkowe ubezpieczenie szkoły (tzw. OC za uczniów - koszt ok. 2000 – 3000 rocznie), dofinansowuje osobę sprzątającą wizyty pisarzy, teatrzyki dla dzieci, dyplomy i nagrody dla dzieci w konkursach, wynajem zamków dmuchanych z okazji Dnia Dziecka, prezenty z okazji Dnia Dziecka, dofinansowanie wycieczek szkolnych i wyjazdów na Olimpiadę. Bez opłacenia ubezpieczenia, które jest warunkiem wynajęcia lokalu na szkolę oraz osoby sprzątającej, szkoła nie może funkcjonować , dlatego zwracamy się do rodziców z prośbą o współpracę w tej kwestii i opłacenie, w miarę możliwości, w/w składki. Rada Rodziców, jak co roku, rozdzieliła opłatę na Komitet Rodzicielski ubezpieczenie OC i sprzątanie szkoły i Komitet Rodzicielski . Jako że pozostały fundusze zebrane w zeszłym roku szkolnym (spowodowane kilkumiesięcznym przejściem na nauczanie online ) zasiliły budżet nowego roku szkolnego, tegoroczne opłaty zostały obniżone (w stosunku do roku ubiegłego) i przedstawiają się następująco: OPŁATA za sprzątanie i obowiązkowe ubezpieczenie OC €40 od rodziny KOMITET RODZICIELSKI €30 – 1 dziecko €40 – 2 dzieci €50 – 3 dzieci W tym roku Rada Rodziców bardzo prosi o wpłaty drogą elektroniczną na konto: Uster Bank Numer konta: 98545010017959 IBAN: IE76 ULSB98545010017959 Branch sort code 98-54-50 Przy dokonaniu wpłaty należy podać imię i nazwisko dziecka oraz klasę. Jeśli z jakich przyczyn nie mają Państwo możliwości dokonania przelewu prosimy o przekazanie odliczonej kwoty w opisanej kopercie (imię i nazwisko, klasa, kwota) do przedstawiciela Rady Rodziców, który będzie dyżurował przy wejściu do budynku przez cały wrzesień w czasie rozpoczynania zajęć przez poszczególne klasy. Przypominamy/Informujemy, iż Nauczyciele nie przyjmują kopert z pieniążkami na Komitet Rodzicielski. Uprzejmie informujemy, iż Rada Rodziców wydatkuje zebrane fundusze na cele Statutowe szkoły, zgodne z Regulaminem Rady Rodziców. Na koniec każdego roku szkolnego przedstawia Raport Finansowy zamieszczając go na stronie szkoły. W przypadku wpłat osobistych u przedstawiciela Rady Rodziców istnieje możliwość wpłaty w ratach, Państwa wpłaty pozwolą na szybkie zaplanowanie działań Rady Rodziców. Trzy klasy, które jako pierwsze w 100% uiszczą opłatę otrzymają drobne upominki 8. ZAJĘCIA DODATKOWE Istnieje możliwość zapisania dzieci na zajęcia dodatkowe z matematyki ( o ile nie koliduje z planem lekcji szkoły- patrz plan lekcji). Zajęcia są organizowane i nadzorowane są przez Polskie Stowarzyszenie „PolsCavan" poza ramowym planem pracy szkoły. Koszt zajęć dodatkowego przedmiotu wynosi 50 euro na semestr. Warunkiem prowadzenia zajęć z matematyki uzależniona jest od ilości chętnych (min. 6 uczniów w danej klasie), dlatego tak ważna jest Państwa deklaracja na pierwszych zajęciach i opłacenie zajęć do księgowego Stowarzyszenia PolsCavan do dnia 12 września. Istnieje możliwość zorganizowania zajęć online po uzgodnieniu z nauczycielem matematyki. 9. LEGITYMACJE SZKOLNE a) Wszystkich uczniów zainteresowanych wyrobieniem legitymacji szkolnej prosimy o wypełnienie formularza (czarnym długopisem i drukowanymi literami) i złożenia go do opiekuna klasy. Proszę o załączenie podpisanego zdjęcia (wymiary zdjęcia na formularzu)- nie przyklejamy zdjęcia do formularza. Druki zbieramy wyłącznie do 26 września. (Dotyczy tylko tych uczniów, którzy nie wyrabiali jeszcze legitymacji szkolnej!). b) Uczniowie posiadający legitymacje składają je u opiekuna klasy do dnia 26 września, celem ich aktualizacji. 10. DZIENNIK ELEKTRONICZNY Szkoła prowadzi dzienniki elektroniczne. Nowe loginy dla uczniów i rodziców zostaną przekazana w drugiej połowie września. Prosimy rodziców o usprawiedliwianie nieobecności uczniów wykorzystując wyłącznie dziennik elektroniczny. 11. ZAŚWIADCZENIE O 24 GODZINNYM UBEZPIECZENIU OD NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW w roku szkolnym 2021/2022. Zgodnie ze Statutem i Regulaminem Szkoły Polskiej w Cavan przypominamy, iż RODZICE są zobowiązani do 24 godzinnego ubezpieczenia swoich dzieci od następstw nieszczęśliwych wypadków ( w szkole irlandzkiej lub prywatnie). Wszyscy rodzice zobowiązani są do podpisania stosownego oświadczenia i przekazania go do opiekuna klasy. 12. DOJAZD DO SZKOŁY I PARKOWANIE. Wjazd do szkoły bramą główną ( jadąc od centrum miasta, za placem zabaw, pierwsza brama po prawej stronie. * wjazd głównym podjazdem - wyjazd alejką wg znaków. Prosimy nie wjeżdżać bramą do St. Patrick College. Wejście od St. Patrick College będzie zamknięte. Na czas zaprowadzenia dzieci pod drzwi można zaparkować samochód przed głównym wejściem jednakże w trakcie trwania roku szkolnego przyjmiemy zasadę, która jest znana z irlandzkich szkół. Prosimy o podjeżdżanie pod budynek, wypuszczenie dzieci i odjechanie prawą stroną. Przypominamy, iż po przekroczeniu bramy obowiązuje ograniczenie prędkości do 10 km/h. Prosimy o zachowanie szczególnej ostrożności. * Po przekroczeniu głównej bramy i dojechaniu do rozjazdu- można skręcić w lewo i dojechać na dolny parking, stamtąd przyprowadzić dziecko do szkoły. Prosimy o przywożenie dzieci 5 minut przed rozpoczęciem zajęć i odbieranie ich na czas (patrz regulamin szkoły i „Zasady funkcjonowania w roku szkolnym 2021/22" ). Jeśli jednorazowa z jakiś przyczyn przejadą Państwo do szkoły wcześniej prosimy o parkowanie na dolnym parkingu. Przypominamy, iż na terenie szkoły obowiązuje całkowity zakaz palenia. Budynek objęty jest monitoringiem. Za palenie na terenie szkoły grozi kara grzywny. 13. OGRANICZENIE ILOŚCI ŚMIECI W SZKOLE Prosimy, aby dzieci nie przynosiły napojów w butelkach jednorazowych lecz w bidonach. Wszelkie opakowania plastikowe uczniowie mają obowiązek zbierania do domu. Uwaga: Zakaz przynoszenia do szkoły jogurtów, chipsów, popcornu, słodyczy i napojów gazowanych. 14. WOLONTARIAT Serdecznie dziękujemy Pani Magdalenie Porębskiej i Anecie Szczerskiej za pomoc w bibliotece szkolnej w ubiegłym roku . Również w tym roku poszukujemy wolontariuszy do pracy w bibliotece szkolnej, pomocy przy dyżurach itp. (chętni rodzice proszeni są o zgłaszanie się do wychowawców). 15. STOWARZYSZENIE POLSCAVAN- informacja od Stowarzyszenia PolsCavan Zachęcamy rodziców do wstąpienia do Stowarzyszenia „PolsCavan", którego główną działalnością jest wspomaganie działalności szkoły. Tylko dzięki staraniom Stowarzyszenia szkoła może m.in. występować o dodatkowe środki z funduszy MSZ poprzez pisanie projektów do Ambasady RP w Dublinie, dofinansowuje wyposażenie szkoły ( projektory, tablice, stoły, krzesła, a także szkolne akcje), prowadzić zajęcie dodatkowe tj. matematyka, religia czy warsztaty dla maturzystów. Od września 2020 członkostwo w Stowarzyszeniu jest bezpłatne. Spotkania członków będą się odbywały online. Jeśli dysponują Państwo wolnym czasem, mają ciekawe pomysły zapraszamy do współpracy. (zainteresowanych prosimy o kontakt z nauczycielami, którzy przekażą kontakt ze Stowarzyszeniem) 16. STRONA INTERNETOWA/ STRONA Facebook Szkoła prowadzi stronę internetową www.cavan.orpeg.pl oraz stronę Facebook na której zamieszcza aktualności dotyczące pracy szkoły. Zachęcamy rodziców do odwiedzania w/w stron. Agnieszka Adamska Kierownik Szkoły Polskiej w Cavan

<urn:uuid:d4823007-8ec6-46fc-a7a9-978363c95e19>

finepdfs

1.673828

CC-MAIN-2024-33

https://cavan.orpeg.pl/wp-content/plugins/download-attachments/includes/download.php?id=1562

2024-08-15T11:11:48+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641291968.96/warc/CC-MAIN-20240815110654-20240815140654-00331.warc.gz

122,912,430

0.999962

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2021, 4599, 6541, 8623, 11039, 11472 ]

1

„Mamo, Tato pobawcie się ze mną" - propozycje różnych zabaw dla dzieci i rodziców Nieporządek Gra rodzinna na spostrzegawczość Jedna osoba opuszcza pomieszczenie. Pozostałe osoby robią nieporządek, zmieniając położenie trzech/pięciu przedmiotów np. w pokoju – zrzucają poduszkę na podłogę, przekręcają obrazek do góry nogami, zakładają bluzkę na lewą stronę. Z pewnością coś da się wymyśleć ☺ Powracająca osoba ma zidentyfikować owe trzy/pięć źle położone przedmioty. Możemy urozmaicić zabawę: za każdy przedmiot niezauważony osoba, która nie odgaduje zdobywa punkt, za każdy odgadnięty przedmiot osoba, która odgadywała zdobywa punkt. Do pary – nie do pary Ta zabawa pomoże dzieciom w zrozumieniu, co znaczy, że coś jest lub nie jest „takie samo" czy też „do pary". Co jest potrzebne? Zestawy składające się z dwóch pasujących do siebie lub identycznych rzeczy, np. para skarpet, para butów, dwa identyczne kubki, dwa identyczne widelce. Należy pomieszać przedmioty, a zadaniem dzieci jest ułożyć je właściwymi parami. Potem niech dzieci zasłonią oczy, a rodzic tworzy pary z niepasujących do siebie przedmiotów. Zadanie polega na wskazaniu rzeczy, która jest nie do pary. Zgadywanki Kilka prostych pytań, na które trzeba odpowiedzieć. Tego typu zabawy usprawniają proces rozumienia i sprawiają, że dzieci lepiej radzą sobie z małymi problemami. Rodzic zadaje dziecku pytania w rodzaju: „Myślę o czymś brzęczącym, czego potrzebujemy, żeby otworzyć drzwi…" /klucze/. „Myślę o czymś, na czym można pedałować i co ma koła…" /rower/. „Myślę o czymś, co ładnie wygląda, pachnie i rośnie w ogródku…" /kwiaty/. „Myślę o czymś, co można robić z szamponu zmieszanego z wodą, co fruwa w powietrzu i w końcu się rozpryskuje…" /bańki mydlane/. „Myślę o czymś do lizania, słodkim i zimnym…" /lody/. „Myślę o kimś, kto Was bardzo kocha i do kogo bardzo lubicie chodzić w odwiedziny…" /babcia/. „Myślę o czymś, co się otwiera na deszczu, żeby nie zmoknąć…" /parasol/. „Myślę o czymś kolorowym i miękkim do podrzucania i łapania…" /piłka/. W miarę jak dzieci będą coraz lepiej radziły sobie z odpowiadaniem na pytania, można zwiększać stopień trudności. A może zechcą rodzicowi zadać zagadkę …? Wiadro do wrzucania Kolejna zabawa kształtująca sprawność rzucania do celu. Co jest potrzebne ? plastikowe wiadro, piłeczki albo niewielkie maskotki. Co robimy ? Ustawiamy wiadro w odległości kilku metrów. Wyznaczamy miejsce z którego dzieci będą oddawały rzuty. Zapisujcie i podsumowujcie wyniki (np. za pomocą miarki), aby dzieci wprawiały się w działaniach matematycznych. Łapanie Ta prosta gra ćwiczy u dziecka koordynację między okiem a ręką oraz wzrokowe śledzenie poruszających się przedmiotów. Co jest potrzebne ? dwie plastikowe butelki, małe piłeczki lub inne małe przedmioty, taśma do pakowania lub izolacji. Co robimy ? Obetnij denka butelek, zabezpieczając ostre krawędzie taśmą do pakowania lub izolacji. Dzieci trzymają butelkę dużym otworem do góry i używają ich do rzucania i chwytania piłeczki. Ta zabawa nie tylko wciąga, ale usprawnia koordynację wzrokowo – ruchową oraz ćwiczy śledzenie wzrokiem poruszających się przedmiotów. Pisanie opowieści Zachęć dzieci do robienia rysunków ze wspólnych wycieczek. Dobrze jest mieć do tego celu specjalny brulion/notes. Aby wprowadzić je w mowę pisaną, poproś, aby powiedziały, jak masz podpisać dany obrazek. Notując podane przez dziecko zdanie, wskazuj na poszczególne słowa i znaki przestankowe. Pokaż całość zdania, tłumacząc, że zaczyna się wielką literą, a kończy kropką. Rysowanie obrazków z wycieczek rozwija także zdolność przywoływania przeżyć z przeszłości. Kojarzenie pierwszych doświadczeń mowy pisanej z przyjemnymi chwilami spędzonymi na wycieczkach sprawi, że dzieci będą chętnie rysowały i chłonęły wiedzę na temat słów i posługiwania się nimi, zmierzając tym samym wielkimi krokami do umiejętności czytania. Zimno, ciepło, gorąco Chyba znana wszystkim, a może nieco zapomniana zabawa, w której jedna osoba chowa jakiś nieduży przedmiot (może to być maskotka, autko, piłeczka), pozostałe osoby muszą go odnaleźć. Ten kto schował "skarb" daje wskazówki stopniując słowa - zimno, ciepło, informując poszukiwaczy, czy są blisko (ciepło, cieplej, gorąco), czy daleko (zimno, mróz). Ten kto odnajdzie skarb chowa go i zabawa zaczyna się od nowa. Tanecznym krokiem Z podkładem muzycznym lub bez możecie wspólnie poruszać się do ulubionych piosenek i melodii. W wersji dla odważniejszych rodziców (mniej wrażliwych słuchowo) możecie włączyć sekcję instrumentalną z wykorzystaniem sprzętów kuchennych (garnki mają świetną akustykę). Zorganizujcie konkurs taneczny albo konkurs piosenki. Nagrodą może być korona, medal, dyplom (oczywiście zrobiony własnoręcznie) albo pyszne małe co nieco. Kalambury W tej zabawie za pomocą gestów musimy pokazać np. tytuł bajki, postać z bajki, czynność, zwierzątko. Wspólne gotowanie Zaproponujcie dzieciom wspólne pieczenie babeczek, zróbcie owocowe szaszłyki i nie przejmujcie się, jeśli mały mistrz kuchni nieco nabrudzi. Z przygotowanych wspólnie specjałów możecie urządzić przyjęcie domowe. Wspólne czytanie O korzyściach z czytania nie trzeba nikogo przekonywać. Przytoczymy zaledwie najważniejsze z nich. Czytanie zaspokaja wszystkie potrzeby emocjonalne dziecka, wspiera jego rozwój psychiczny, intelektualny i społeczny, a przy tym przynosi ogromną radość i pozostawia cudowne wspomnienia. Dzięki czytaniu dziecko poszerza swoje słownictwo, używa bogatszego i piękniejszego języka. Wybierzcie wspólnie książkę, usiądźcie wygodnie i przenieście się w świat bajek i niezwykłych przygód. Budowanie z klocków Należy do ulubionych zabaw całej rodziny. Proste konstrukcje, wysokie wieże, fosy, w tej zabawie ogranicza nas tylko wyobraźnia. Ponadczasowe klocki dzięki ogromnej różnorodności są nieustającym źródłem inspiracji do zabawy zapewniając wszechstronny rozwój dziecka. Zabawa klockami ćwiczy emocje, stymuluje wyobraźnię, rozwija logiczne i przestrzenne myślenie dziecka, jest dobrym treningiem na koncentrację uwagi. Zabawa w teatr Zamieńcie się rolami: maluchy niech będą rodzicami, a wy ich dziećmi. Uwaga: w tej zabawie możecie zobaczyć, jak odbierają was dzieci. Tym bardziej warto podjąć wyzwanie. Możecie również wcielić się w postaci ulubionych bajek, stworzyć własną bajeczkę. Warto pamiętać, aby dać dziecku przewodzić w zabawie. Słuchać jego pomysłów i zachęcać do inicjowania nowych scenariuszy i pomysłów. Przeprawa przez rzekę Wszyscy puszczają wodze fantazji i wyobrażają sobie, że mieszkanie to rzeka, przez którą należy przejść z jednego brzegu na drugi. Należy skakać po kolejnych kamieniach, którymi są poduszki, koce, by dotrzeć do celu. Można to robić na czas albo na wyścigi. Po każdym dotarciu do celu należy zmienić ustawienie, co jest jednoznaczne z przejściem na wyższy poziom. Tor przeszkód Wasz salon na godzinę zamieni się w poligon wojskowy. Do jego wykonania wykorzystajcie to, co macie pod ręką, czyli kartony, krzesełka, narzuty itp. Mały żołnierz ma za zadanie dotrzeć ze startu do mety po wcześniejszym pokonaniu przeszkód. Musi się czołgać, skakać, robić przewroty. Po zakończeniu zabawy wszyscy sprzątają, co również jest formą aktywności ruchowej. Ochotnik wynosi niepotrzebne rzeczy na śmietnik. Czerwone i zielone Rodzic przygotowuje dwa lizaki – jeden w kolorze czerwonym, a drugi w zielonym. Dzieci swobodnie biegają po pokoju. Gdy mama albo tata podniosą czerwony lizak, to się zatrzymują, a jak zielony to kontynuują kursowanie po mieszkaniu. Ćwiczenie wpływa na koncentrację, a także jest dobrym wprowadzeniem do nauki sygnalizacji świetlnej. Balonowy tenis Gra w piłkę w domu może przynieść dużo strat. Zamiast niej można wykorzystać balon, odbijany bezpiecznymi paletkami (papierowy talerz z przyklejoną do niego drewnianą łyżką). Dzieci odbijają balon między sobą tak, by nie spadł na ziemię. Można zrobić siatkę ze związanych szalików albo apaszek. Zabawy matematyczne Lewa-prawa Cel: wprowadzenie stron lewa- prawa. Należy wykonać kilka podskoków, by przyspieszyć akcję serca. Odszukać, gdzie bije serce, rękę bliższą sercu zostawiamy na tym miejscu, bierzemy frotkę i zakładamy na tę rękę- informujemy – to lewa ręka. Zobaczymy co mamy po lewej stronie? (lewe ucho, oko, itp.) Wyciągnij do przodu lewą rękę - pokaż i powiedz, co widzisz po lewej stronie? itd. (to samo robimy z prawą stroną, ręką – frotka w tym czasie cały czas pozostaje na lewej ręce) . Zabawy w echo Cel: dostrzeganie rytmu i układanie go. Powtarzanie słów lub krótkich tekstów z uwzględnieniem podanego rytmu, tempa, dynamiki, intonacji itp. Klocki w rzędzie lub szeregu Cel: Zrozumienie, że po przestawieniu liczmanów nie zmienia się ich liczba. Dziecko układa w rzędzie (lub szeregu) np. klocki, liczy je głośno i mówi, ile ich jest. Dorosły przekłada kilka i pyta: Czy teraz jest tyle samo klocków? Dziecko ponownie przelicza. W następnym ćwiczeniu to dorosły układa klocki, liczy je i oświadcza, ile ich jest. Dziecko przekłada liczmany i pyta: Czy teraz jest tyle samo klocków? Dorosły stwierdza: Tak nadal jest …….klocków. Jeśli chcesz możesz sprawdzić. Kolorowe koraliki Cel: wychwytywanie powtarzających się układów rytmicznych i kontynuowania rytmów w sytuacjach zadaniowych. Mama lub tata przygotowuje koraliki w różnych kolorach lub kształtach. Układa przed dzieckiem wzór, np. O - ⌂ - O - ⌂ …..dziecko układa w takiej samej kolejności głośno określając kolor lub kształt koralika, np. koło – domek – koło - domek. Utrudniając zadanie dokładamy jeszcze inny kolor lub kształt koralika. Zabawy z guzikami Cel: Kształtowanie umiejętności klasyfikowania w życiu codziennym Wysypujemy guziki i układamy spodeczki, następnie proponujemy dziecku „podzielmy guziki według kolorów, ale żeby nam się nie myliło, oznaczymy spodeczki" – kolorujemy kartoniki na takie kolory, w jakich mamy guziki i układamy obok spodeczków. Po posortowaniu guzików pokazujemy kolejne podzbiory i pytamy: te guziki są…, a te…", aby wyraźnie dziecku zasygnalizować oddzielność zbiorów. Proponujemy inny podział guzików, ze względu na liczbę dziurek, na kartonikach rysujemy tyle kropek, ile jest dziurek: jedną dla guzików z „pętelką", dwie dla dwóch dziurek i cztery dla czterech. Następnie dzielimy guziki i znowu podkreślamy podział na zbiory. Guziki można też podzielić ze względu na wielkość. Na 3 kartonikach rysujemy kółka – od najmniejszego do największego i dokonujemy podziału zbioru guzików ze względu na wielkość. W trakcie sortowania zapewne okaże się, że jest spory podzbiór guzików, których nie da się przyporządkować. Takie guziki odkładamy na osobny talerzyk. Zabawy ruchowe dla dzieci w przedszkolu – sieć pająka Do naszej kolejnej kreatywnej zabawy ruchowej potrzebujecie długą włóczkę, kolorowe piłeczki i krzesła. Po całym pokoju rozstawiamy w różnych miejscach krzesełka, a pomiędzy nimi rozwijamy włóczkę, tworząc w ten sposób ogromną sieć pająka. Następnie wysypujemy na podłogę kolorowe piłeczki lub inne zabawki . Na sygnał dzieci zmieniają się w małe pajączki i chodzą pomiędzy nitkami sieci tak, aby jej nie uszkodzić. na sygnał zbierają zabawki i odnoszą pojedynczo do przygotowanego wcześniej miejsca. Dzieci potrafią się tak bawić kilkanaście minut, a przy tym świetnie rozwijają koordynację ruchową i dużą motorykę. Zabawa "Kto ma więcej piegów?" Do zorganizowania tej zabawy będzie potrzebny stoper, dziurkacz, kolorowy papier oraz małe wiaderka lub miski z wodą. Za pomocą dziurkacza uzyskujemy kolorowe, papierowe kółeczka – trzeba ich dosyć dużo (zależy też od ilości uczestników). Zabawa przeznaczona dla 4 lub więcej osób (parzysta liczba). Graczy dzielimy w pary. Jeden zawodnik pełni rolę „piegusa", drugi odpowiada za naklejanie piegów. Tuż przed rozpoczęciem zabawy, każda drużyna otrzymuje miseczkę z wodą i wsypanymi do niej papierowymi kółeczkami. Sędzia ustawia stoper na pół minuty, a na sygnał „start", wyznaczona do tego osoba zaczyna naklejać piegi na twarzy kolegi/koleżanki. Po upływie wyznaczonego czasu, sędzia liczy piegi – wygrywa drużyna z największym piegusem. Zabawa "Bieg kelnera" Potrzebne będą plastikowe lub papierowe talerzyki oraz piłka do ping-ponga dla każdej drużyny. Zabawa przeznaczona dla minimum 4 osób. Zawodnicy ustawiają się na mecie, pierwszy zawodnik z każdej drużyny trzyma na podniesionej w górze dłoni talerzyk, a na nim piłeczkę. Po usłyszeniu „start", zawodnicy biegną do wyznaczonego punktu i zawracają. Przekazują talerzyk z piłeczką kolejnemu koledze z drużyny i on rusza do biegu. Upuszczenie piłeczki – powoduje konieczność powrotu do linii startu i ponowne rozpoczęcie biegu. Wygrywa drużyna, której wszyscy zawodnicy zaliczą bieg z piłeczką pierwsi. Przeprawa przez rzekę Przez wasz pokój przepływa rzeka. Długi rwący potok rozciąga swoje brzegi od stołu, aż do kanapy lub od ściany do ściany, w zależności od rozkładu mieszkania. Musicie przejść na drugą stronę skacząc po kamieniach, ale tak, aby nie wpaść do wody. Czym są kamienie? Poduszkami jaśkami lub innymi kawałkami materiału. Rozłóżcie je na podłodze tak, aby przejście po nich nie było zbyt łatwe. I po każdym prawidłowym przedostaniu się na drugi brzeg zmieniajcie ustawienie. Oczywiście na trudniejsze, tak jakby to był kolejny level do przejścia w grze. Zabawy matematyczne z wierszem: ``` To ja (źródło: „Matematyka na start" - Bliżej Przedszkola) Mam dwie nogi, kciuki dwa. Szybko liczę: jeden, dwa! Dwoje oczu, łokcie dwa. Szybko liczę: jeden, dwa! Dwa kolana i dwie ręce, Teraz sobie nimi kręcę! ``` (Czytamy wiersz dziecku i zachęcamy aby pokazywało to co usłyszy. Proponujemy powtarzanie zabawy w szybszym tempie, potem w jeszcze szybszym i tak szybko, jak tylko dziecko zdoła wykonać to ćwiczenie – wtedy zabawa będzie atrakcyjniejsza.) ``` Raz , dwa, trzy (źródło: „Matematyka na start" - Bliżej Przedszkola) Wchodzę do kałuży: Chlup, chlup, chlup. (trzy kroki tupiąc) ``` Idę po schodach: Tup, tup, tup.(trzy kroki tupiąc) Pukam do drzwi: Puk, puk, puk.(pukanie palcem o blat stołu, podłogi lub ściany (książki) Przybijam gwoździe: stuk, stuk, stuk.(dłonie zwinięte w pięści, stukanie jedną piąstką o drugą pięść) Kąpię się w wannie: Chlap, chlap, chlap.(klepanie dłońmi o uda) Klaszczę radośnie Klap, klap, klap.(klaskanie w ręce) A to wszystko powiem ci, Robię raz, dwa, trzy. Wersja 1: Dzieci słuchają wiersza i pokazują to, co usłyszą. Wersja 2: Zadaniem dziecka jest dokończenie fraz zaczętych przez osobę dorosłą: Wchodzę do kałuży…. (chlup, chlup, chlup). Pukam do drzwi ….. (tup, tup, tup). Zabawy paluszkowe wspaniale wpływają na rozwój dzieci. Przykłady zabaw: 1. Grota misia Tu jest grota. (pokaż pięść) W środku miś (zegnij kciuk i wsadź pod złożone palce) Proszę, misiu, na dwór wyjdź (zastukaj w pięść) O! Wyszedł miś. (wysuń kciuk) 2. Wiosenna burza. Pada deszczyk, pada, pada, (Uderzamy palcem o podłogę lub o stolik) coraz prędzej z nieba spada. (Przebieramy wszystkimi palcami.) Jak z konewki woda leci, (Uderzamy całymi dłońmi o podłogę.) A tu błyskawica świeci... ( Klaszczemy w dłonie nad głową.) Grzmot !!! (uderzamy piąstkami o podłogę, lub tupiemy) 3. Gra w łapki Polega na wysuwaniu odwróconych dłoni i szybkim cofaniu ich przed uderzeniem partnera. Gdy przeciwnik dotknie ręki, role się zmieniają. Wysuwa i cofa dłonie teraz ten z grających, który dotknął dłoni przeciwnika. 4. Kanapka Najpierw chleb pokroję. (jedną dłonią 'kroimy' drugą na pół) Potem posmaruję. (głaszczemy całą powierzchnię dłoni) Na to ser położę. (kładziemy dłoń na drugiej) Pomidora dołożę. (rysujemy małe kółka na dłoni) I posolę, i popieprzę. (dotykamy delikatnie dłoń, przebierając palcami) Żeby wszystko było lepsze. (masujemy) Już nie powiem ani słowa, bo kanapka jest gotowa. 5. Klasyczna wyliczanka o sroczce Trzymamy dłoń, by odkryte było jej wnętrze. Palcem wskazującym delikatnie pukamy wewnątrz dłoni i mówimy: Tu, tu sroczka kaszkę warzyła, dzieci swoje karmiła: Pierwszemu dała na miseczce, (łapiemy mały paluszek) drugiemu dała na łyżeczce,(łapiemy drugi paluszek) trzeciemu dała w garnuszku,(łapiemy trzeci paluszek) czwartemu dała w dzbanuszku, (łapiemy za czwarty paluszek) a piątemu nic nie dała (chwytamy kciuk) i frrrrrr… do lasu poleciała (nagle zabieramy rękę i pokazujemy, jak odlatuje sroczka). 6. Wyliczanka z partiami ciała W tej wyliczance, dotykamy palcem poszczególnych części ciała dziecka, które opisujemy: Tu paluszek, tu paluszek (dotykamy paluszków) Kolorowy mam fartuszek (pukamy delikatnie w brzuszek) Tu jest rączka (machamy jedna rączką) A tu druga (machamy druga rączką) A tu oczko do mnie mruga (pokazujemy oko) Tu jest buzia Tu ząbeczki Tam wpadają cukiereczki (pokazujemy okolice ust) . 7. Wyliczanka z pieskami Wszystkie pieski spały (zaciskamy piąstki) Pierwszy obudził się ten mały (otwieramy mały paluszek) Mały obudził średniego, który spał obok niego (otwieramy drugi paluszek). Gdy średni już nie spał, to duży też przestał (otwieramy trzeci palec). Trzy pieski się bawiły, czwartego obudziły (otwieramy czwarty paluszek). Cztery pieski szczekały, piątemu spać nie dały (otwieramy kciuk i machamy całą dłonią). 8. Wyliczanka „palce do palców" Gdy się rączki spotykają, (jedna dłoń przykładamy do drugiej) To od razu się witają. (pocieramy, ściskamy, przybijamy piątkę, udajemy całusy) Gdy się kciuki spotykają, (dotykamy kciukami kciuków) to od razu się witają .(pocieramy, ściskamy, przybijamy piątkę, udajemy całusy) Gdy się palce spotykają (dotykamy palcami palców), to od razu się witają (pocieranie, ściskanie, przybicie piątki lub całus). 9. Wyliczanka o samochodziku Bierzemy w swoją dłoń rączkę dziecka, lub dziecko palcami jednej ręki wykonuje właściwe ruchy na swoich odpowiednich palcach: Auto do myjni przyjechało, bo się umyć ładnie chciało. Umyto: Pierwsze koło podstawowe (głaszczemy mały palec), Drugie koło podstawowe (głaszczemy drugi palec), Trzecie koło podstawowe (głaszczemy trzeci palec), Czwarte koło podstawowe (głaszczemy czwarty palec), Piąte koło zapasowe (głaszczemy kciuk). Wiersz „Czystość to zdrowie" Kiedy rano wstaję, do łazienki idę kran odkręcam z ciepłą wodą i dokładnie myję... ...zęby, twarz i szyję. Gdy się ubiorę, to przyczeszę włosy, by nie sterczał krzywo w górę – - ani jeden kosmyk. Ręce zawsze czyste mam o paznokcie krótkie dbam. Czyste włosy mam i szyję no bo się dokładnie myję. Żeby zdrowym zawsze być trzeba się dokładnie myć. I pamięta każdy zuch: W zdrowym ciele zdrowy duch! Piosenka „ Mydło lubi zabawę" Mydło lubi zabawę w chowanego pod wodą, każda taka zabawa, jest wspaniałą przygodą. Kiedy dobry ma humor, to zamieni się w pianę, a jak znajdzie gdzieś słomkę, puszcza bańki mydlane. Ref. Mydło wszystko umyje, nawet uszy i szyję. Mydło, mydło pachnące jak kwiatki na łące. Mydło lubi kąpiele, kiedy woda gorąca. Skacze z ręki do ręki, złapie czasem zająca. Lubi bawić się w berka, z gąbką chętnie gra w klasy i do wspólnej zabawy, wciąga wszystkie brudasy. Ref. Mydło wszystko umyje... Wiersz „Kino w łazience" autor :Wanda Chotomska SZCZOTKA: - Jestem szczotka. TUBA: - Jestem tuba. SZCZOTKA: - Pani tuba jest za gruba. TUBA: - Jestem gruba, ale schudnę, bo to wcale nie jest trudne. SZCZOTKA: - Buzia sama się otwieramycie zębów będzie teraz. Będę myła zęby póty, aż umyję w dwie minuty! KUBEK: - Teraz pora na mój występdam Ci trochę wody czystej. Wypłucz buzię, umyj szczotkę i piosenki zanuć zwrotkę. Piosenka „Myję zęby" Szczotka, pasta, kubek, ciepła woda, tak się zaczyna wielka przygoda. Myję zęby, bo wiem dobrze o tym, kto ich nie myje ten ma kłopoty. Żeby zdrowe zęby mieć, trzeba tylko chcieć. Szczotko, szczotko, hej szczoteczko, ooo zatańcz ze mną, tańcz w kółeczko, ooo. W prawo, w lewo, w lewo, w prawo, ooo, po jedzeniu, kręć się żwawo, ooo. W prawo, w lewo, w lewo, w prawo, ooo po jedzeniu kręć się za żwawo, ooo. Bo to bardzo ważna rzecz, żeby zdrowe zęby mieć. Wiersz „ Przedszkolaczek" autor: Jadwiga Korczakowska Przedszkolaczek – mały, duży, wie, do czego mydło służy. Płynie woda, plusk w łazience i już czyste- uszy, ręce. Przedszkolaczek – mały, duży, wie, do czego gąbka służy. Gąbka, ręcznik, pasta , szczotka i czyściejszy jest od kotka. Przedszkolaczek – proszę pana, chętnie zęby myje z rana. Patrzy w lustro roześmiany, Bo ma białe wąsy z piany. Ćwiczenia słuchu fonematycznego * Słuchajcie dźwięków instrumentów, podobnych do siebie odgłosów zwierząt, pojazdów, narzędzi. Nazywajcie to, co wydaje dany dźwięk i postarajcie się go powtórzyć. * Wyszukujcie z dzieckiem rymujące się słowa lub poproś je o podanie własnej propozycji rymu do słowa, które powiesz (kotek – płotek, kura – góra, półka - bułka). * Szukajcie w słowach innych ukrytych wyrazów (np. kotlet – kot, słońce – słoń). * Powtarzajcie wyklaskiwane, wystukiwane lub grane na instrumentach rytmy – jedno z was niech wystuka krótki rytm, a drugie je powtórzy. * Dzielcie słowa na sylaby – wyszczególniajcie je w nagłosie, śródgłosie lub wygłosie, czyli na początku, w środku i na końcu słowa (ła-zien-ka, ka-na-pa, sza-fa) * Zabawa „Liczenie sylab" – powiedz słowo i poproś, by dziecko podzieliło je na sylaby oraz powiedziało z ilu składa się wypowiedziane słowo. * Bawcie się słowami i głoskami. Poddajcie je analizie głoskowej – głoskuj tak, by dziecko mogło ułożyć słowo (k-o-t = kot, d-rz-e-w-o = drzewo). * Przygotujcie wspólnie kilka pojemniczków, do których wsypiecie drobne rzeczy. Świetnie sprawdzają się do tego opakowania po jajku niespodziance, pojemniczki po kremie, itp. Wypełnijcie każdy z nich innymi przedmiotami: ryżem, makaronem, cukrem, kamykami, monetami, chrupkami itd. Najważniejsze, żeby każdy z nich po potrząśnięciu wydawał inny dźwięk. Bawcie się wspólnie w słuchowe zagadki. Po osłuchaniu się z każdym odgłosem wybierz jeden i potrząśnij. Zadaniem dziecka jest odgadnięcie, który z nich wybrałaś/eś. * Wyróżnianie i przeliczanie wyrazów w zdaniu: dorosły podaje proste zdanie np. Kot pije mleko. Dziecko układa klocki – ile wyrazów w zdaniu – tyle klocków. * „Dokończ słowo". Dorosły podaje pierwszą sylabę, dziecko ma za zadanie podać jak najwięcej wyrazów rozpoczynających się daną głoską. * Wyróżnianie głosek w nagłosie (zaczynamy od samogłosek) – dziecko podaje wyrazy, których nazwa zaczyna się na podaną przez dorosłego głoskę. * „Zakupy" – idziemy na zakupy, do koszyka wkładamy te produkty, których nazwa zaczyna się na podaną przez dorosłego głoskę. * „Wycieczka" – jadę na wycieczkę do Krakowa, Sopotu, Olsztyna itd. Co mam przywieźć? – dziecko podaje nazwy przedmiotów, których nazwa rozpoczyna się na pierwszą głoskę nazwy miejscowości np. kredki z Krakowa, samochód z Sopotu, okulary z Olsztyna itd… * „Pociąg" – jedzie pociąg naładowany towarami, których nazwa zaczyna się na głoskę np. a, e, p, k. Dziecko podaje słowa na określona głoskę. * „Części ciała" – podaj nazwy części ciała zaczynające się głoską u (uszy, usta), głoską r (ręka) itd. Niezależnie od pory i okoliczności ćwiczenia powinny sprawiać dziecku frajdę – tylko wtedy będzie je wykonywało chętnie i dokładnie. Czasem wystarczy atrakcyjna nazwa, odrobina wygłupów – szczekanie, miauczenie – albo... powierzenie smykowi funkcji trenera. 1. Koncert Malec siedzi na podłodze, podparty z tyłu dłońmi. Nogi ma ugięte w kolanach. Unosi zgięte nogi i na hasło "bęben!" uderza (lekko!) piętami w podłogę, a na hasło "pianino!" "gra" na niej paluszkami stóp. Może wystukiwać rytm konkretnej piosenki, np. "Wlazł kotek na płotek". 2. Wyścig wielbłądów Maluch chodzi na czworakach, ale z wyprostowanymi nogami i wypiętą pupą, która wygląda jak wielbłądzi garb. Jeśli zwierzaków jest więcej, można urządzić wielbłądzie wyścigi. Dla utrudnienia odwzorujcie chód tego zwierzęcia (symetrycznie, czyli najpierw przestawcie lewą rękę i nogę, a później prawą rękę i nogę). 3. Wyścig raków Smyk opiera się na rękach i nogach (brzuchem do góry), unosi biodra i wędruje w tej pozycji. Będzie miał większą frajdę, jeśli ty także spróbujesz! 4. Zabawa w basen Dziecko leży na podłodze na brzuchu i "pływa" żabką (ale używa tylko rąk). 5. Tango Stoisz twarzą do smyka i trzymasz go za ręce. Malec staje na twoich stopach i tak tańczycie. 6. Lustro Siadacie po turecku naprzeciwko siebie. Dziecko naśladuje wszystkie twoje ruchy ("wkręcasz żarówki", kiwasz na boki głową, rysujesz w powietrzu kółka rękami). A potem zmiana ról – ty naśladujesz malucha. Zabawę możecie sobie urozmaicić robieniem głupich min: róbcie ryjek, uśmiechajcie się szeroko, wystawiajcie język itd. To świetne ćwiczenia mięśni twarzy – sprzyjają wymowie. 7. Szczeniaczek Stoisz w szerokim rozkroku, a malec biega na czworakach wokół twoich nóg, wykonując ósemki (i oczywiście - szczekając albo popiskując jak mały piesek). 8. Modelka Na podłodze rozciągnijcie skakankę lub sznurek (możecie też wykorzystać np. krawędź dywanu). Dziecko idzie (plecy proste, głowa wysoko, krok pełen godności) wzdłuż linii, stawiając stopy na krzyż, niczym modelka na wybiegu. 9. Zabawa z piłką Malec w pozycji na czworakach uderza piłkę czołem i stara się nią trafić do bramki (można ją wyznaczyć za pomocą kręgli, klocków itd.). Licz, ile bramek tak zdobędzie. 10. Tresowany lew Trzymasz hula-hoop, a dziecko przez nie przechodzi niczym cyrkowy lew przez płonącą obręcz. Przy każdym kolejnym ćwiczeniu możesz unosić hula-hoop nieco wyżej. Ale lew musi ryczeć! Głośno! Propozycje zabaw logopedycznych 1. Zabawa rozwijająca uwagę i pamięć dziecka: „Na urodziny Balbiny kupimy…." Pierwsza osoba rozpoczyna zabawę zdaniem : „Na urodziny Balbiny kupimy …. (w tym miejscu wypowiada nazwę zabawki, lub jakiegoś innego przedmiotu, który mógłby być prezentem urodzinowym, np. lalkę, ale mogą to być też różne niespotykane prezenty, np. słoń, słoik, widelec itd.) Każdy uczestnik zabawy (dowolna liczba osób, minimum 2) powtarza początek zdania, wymienia kolejno wszystkie wcześniej zaproponowane „prezenty" oraz dodaje swoją propozycję (jedno słowo). Zabawa trwa do momentu, aż ktoś z uczestników nie jest w stanie bezbłędnie odtworzyć sekwencji wyrazów. 2. Zabawa kształcąca umiejętność słyszenia kierunkowego, lokalizowania źródła dźwięku. Do tej zabawy potrzebne będzie małe urządzenie (łatwe do ukrycia), które wydaje niezbyt głośne dźwięki, np. timer kuchenny lub telefon komórkowy z włączonym metronomem lub cichą melodią. Zabawa polega na tym, że pod nieobecność dziecka (np. dziecko wychodzi wówczas do innego pokoju) chowa się ten wydający dźwięki przedmiot w niewidocznym miejscu. Zadaniem dziecka jest odszukanie go, kierując się w stronę słyszanego dźwięku. 3. Zabawy z elementami ćwiczeń oddechowych: Zabawa w „Czarodzieja" Zabawa polega na przenoszeniu małych kawałków papieru z jednego miejsca w drugie przyciągając je na wdechu za pomocą słomki, np. na jednym krześle leżą kropki (czarne papierowe kółka), a na drugim krześle biedronka wycięta z kartonu. Zadaniem dziecka jest, zasysając powietrze przez słomkę, przenieść kropki na biedronkę. Mogą to być oczywiście zupełnie inne pomysły, np. jabłka (czerwone kółka) i drzewo narysowane na kartce, rybki i akwarium, motyle lub kwiatki i łąka, itp. Dziecko staje się „czarodziejem", bo papierowe kółko „przykleja się" do słomki, a przecież nie został użyty żaden klej. Wcześniej można wspólnie przygotować (narysować i wyciąć) materiały potrzebne do tej zabawy. Zabawa „Mecz piłkarski" Uczestnicy zabawy dmuchają na piłeczkę pingpongową (lub inną, lekką małą piłkę) do osoby siedzącej naprzeciwko, starając się „wbić gola" w bramkę zbudowaną z klocków - bramka może być jedna, ustawiona na środku stołu. 4. „Smaczne" zabawy logopedyczne: W zabawach tych można połączyć przyjemne z pożytecznym. Jeśli poczęstujemy dziecko paluszkiem (np. „Lajkonik"), możemy zachęcić je, aby zjadając, nie pomagało sobie dłońmi. Można zrobić zawody - wygrywa ta osoba, której paluszek nie złamał się i nie wypadł z ust, a jeśli każdemu się udała ta sztuczka, to wygrywa ta osoba, która zjadła paluszek szybciej. Można także rozsypać na płaskim talerzyku ryż preparowany - zadaniem dziecka będzie zbieranie językiem ziarenek ryżu. Ważne jest, aby dziecko zbierało pojedyncze ziarenka czubkiem języka. Podobną zabawą (aktywizującą inne mięśnie języka) jest zlizywanie rozsmarowanego na talerzu dżemu, miodu, keczupu itp. w kształcie np. koła, serca, kwiatka. Do wykonania tego zadania język jest płaski i szeroki, a w poprzedniej zabawie powinien być wąski, „ostro" zakończony. Usprawnianie aparatu artykulacyjnego ćwiczymy również, gdy dziecko pije jogurt lub gęsty sok przez słomkę. Ważne jest jednak, aby końcówka słomki była trzymana tylko wargami; nie powinna być umieszczona głęboko w ustach.

<urn:uuid:730f6b59-9f76-4c0b-aeaa-7021f07a86f1>

finepdfs

3.222656

CC-MAIN-2021-04

https://otwock.pl/container/przedszkole-4/zabawy-strona.pdf

2021-01-15T15:19:25+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703495901.0/warc/CC-MAIN-20210115134101-20210115164101-00245.warc.gz

563,658,687

0.99988

0.999917

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1897, 3906, 5630, 7645, 9593, 11882, 13935, 15409, 17099, 18527, 19968, 22975, 24222, 26375, 28699 ]

2

0

I. INFORMACJE PODSTAWOWE O ZAWODACH Miejsce: ZOB* - GŁOGÓW MłP., SK „LEŚNA WOLA” Data: od: 2020-07-30 do: 2020-08-02 Halowe: □ Otwarte: ☒ RANGA ZAWODÓW: - Mistrzostwa Polski - Halowy Puchar Polski - CSN - ZO - 1* - ZO - 2* - ZO - 3* - ZO DiM - Inne: KATEGORIA WIEKOWA: - S - MJ - J - JM - Mł el. MPMK II. OGÓLNE WARUNKI ZAWODY ZOSTANĄ PRZEPROWADZONE ZGODNE Z OBOWIĄZUJĄCymi PRZEPISAMI I REGULAMINAMI PZJ: 1. Przepisy Ogólne PZJ wyd. 2020 2. Przepisy Konkurencji Skoki przez Przeszkody wyd. 2020 3. Regulamin rozgrywania zawodów krajowych w skokach wyd. 2020 4. Przepisy weterynaryjne wyd. 2016 5. Przepisy antydopingowe i kontroli leczenia koni wyd. 2017 6. Przepisy o osobach oficjalnych wyd. 2020 Propozycje zatwierdzono: Warszawa, dnia: data zatw. – wprowadza PZJ | Komisja skoków PZJ: | Kolegium Sędziów PZJ: | Biuro PZJ: | |---------------------|----------------------|------------| | Imię i Nazwisko | Imię i Nazwisko | Imię i Nazwisko | Zmiany w propozycjach po zatwierdzeniu: | rew. 1 | Data | Imię i Nazwisko wprowadzającego | |--------|------|----------------------------------| | rew. 2 | Data | Imię i Nazwisko wprowadzającego | | rew. 3 | Data | Imię i Nazwisko wprowadzającego | III. ORGANIZATOR 1. Nazwa: Stadnina Koni i Klub Jeździecki „Leśna Wola” 2. Adres: ul. Leśna Wola 8, 36 – 060 Głogów Małopolski 3. Telefon: 608 530 797 4. E-mail: email@example.com 5. Strona www: www.lesnawola.pl/zawody 6. Dyrektor zawodów: Ewa Walas, 608 530 797, firstname.lastname@example.org 7. Biuro zawodów: Bartłomiej Dziadosz, 668 011 855, email@example.com 8. Szef stajni: Tomasz Plewa, 693 685 630, , firstname.lastname@example.org 9. Obsługa medyczna: Medic - Transport, 604 888 831 10. Inne informacje o organizatorze: ![Aerial view of the equestrian arena](image-url) ## IV. OSOBY OFICJALNE | | Funkcja: | Imię i Nazwisko: | Licencja: | tel.: | |---|----------------------------------------------|---------------------------|-----------|-------| | 1.| Przewodniczący Komisji Sędziowskiej: | Tadeusz Głoskowski | Kl. BP | | | 2.| Sędzia PZJ: | Bożena Gnacy | Kl. BI | | | 3.| Sędzia stylu | Krzysztof Koziarowski | BP | | | 4.| Sędzia stylu | Tadeusz Głoskowski | BP | | | 5.| Członek Komisji Sędziowskiej: | Magdalena Kryczka | Kl. BII | | | | | | | email@example.com | | 6.| Gospodarz Toru: | Łukasz Szustorowski | Kl. LGT I | | | | | | | firstname.lastname@example.org | | 7.| Asystent Gospodarza Toru: | Piotr Staniszewski | Kl. LGT | | | 8.| Szef komisarzy: | Sylwia Morawiec - Kogut | Kl. B I/K1| | | 9.| Komisarz: | Małgorzata Mastalerczyk | Kl. B I/K1| | |10.| Lekarz weterynarii zawodów: | Jacek Kańka | | 604 236 349 | |11.| Kowal: | Piotr Ciołek | | 693 099 996 | V. WARUNKI TECHNICZNE 1. Arena konkursowa: 90 x 65, piasek z włókniną 2. Rozprężalnia: 30 x 65, piasek z włókniną 3. Otwarcie stajni: 2020-07-29, 12:00 4. Zamknięcie stajni: 2020-08-02, 20:00 5. Klódki bezpiecznikowe: GALA – Włodzimierz Uchwat 6. System pomiaru czasu: Alge Timing 7. Pozostałe informacje: PLAC KONKURSOWY DOSTĘPNY W ŚRODĘ DO GODZINY 18.00, ROZPRĘŻALNIA DO GODZINY 19.00 Organizator zapewnia pierwszą ściółkę w boksach – słoma, trociny są płatne dodatkowo. VI. WARUNKI UCZESTNICTWA, ZGŁOSZENIA 1. Zgłoszenia: Zawodykonne.com 2. Termin zgłoszeń wstępnych: 3. Termin zgłoszeń ostatecznych: 2020-07-24 4. Maksymalna ilość koni ZO i ZR: 200 5. Kryteria przyjmowania zgłoszeń: Zgłoszenia do konkursów na pierwszy dzień zawodów za pośrednictwem portalu www.zawodykonne.com, a na kolejne dni w biurze zawodów. W czasie zawodów odbędą się konkursy w ramach zawodów regionalnych. Konkurs dla Młodych Koni 4-letnich jest konkurencją w ramach Zawodów Regionalnych. Warunki uczestnictwa w tych konkursach zostaną uregulowane osobnymi propozycjami organizatora. Aby konkurs się odbył musi wziąć w im udziały min. 5 par W ostatni dzień zawodów każdy koń ma prawo startu tylko jeden raz. VII. WARUNKI UCZESTNICTWA I FINANSOWE 1. Opłaty: | Rodzaj opłaty: | Koszt (PLN): | |--------------------------------------|--------------| | Boks w stajni namiotowej | 320 zł | | **RUNDY** | | | Duża Runda | 250 zł | | Mała Runda, Średnia Runda, RMK | 200 zł | | Program badań antydopingowych | 15 zł | | Podłączenie samochodu do prądu | 150 zł | | Item | Price | |-------------------------------------------|--------| | Siano (balik) | 10 zł | | Stoma (balik) | 10 zł | | Trociny (balot) | 60 zł | | Pierwsze ścielenie boksu trocinami (2 baloty) | 120 zł | | Jednorazowa licencja gościnna zawodnika (dotyczy zawodnika cudzoziemca) | 60 zł | | Jednorazowa licencja ogólnopolska/gościnna konia | 60 zł | 2. Sposób i warunki płatności: Przedpłatę **za rezerwację boksu** w wysokości **320 PLN** należy dołączyć do zgłoszenia (bez potwierdzenia wpłaty zgłoszenie nie będzie ważne). Dane do przelewu: **Stadnina Koni „Leśna Wola”**, 36-060 Głogów Młp., ul. Leśna Wola 8 Nr konta: **83 1240 4751 1111 0000 5510 7712** W tytule przelewu proszę wpisać: **Opłata za rezerwację boksu ZO i nazwisko zawodnika.** Po wycofaniu konia po terminie zgłoszeń ostatecznych, tj. po **2020-07-24** opłaty nie podlegają zwrotowi. Dokonane opłaty w przypadku wycofania konia przed terminem zgłoszeń ostatecznych są zwracane w wysokości 100%. 3. Dodatkowe informacje organizatora: PROPOZYCJE ZAWODÓW OGÓLNOPOLSKICH – SKOKI (B) - Psy na terenie Ośrodka muszą być prowadzane na smyczy. - Samochody osobowe, koniowozy, przyczepy można parkować tylko w wyznaczonych miejscach. - Minimalna ilość koni startujących w konkursie to 5. - Dokonanie zmiany w zapisach do konkursu (po wywieszeniu list startowych) za zgodą Sędziego Głównego płatne dodatkowo 20 zł. - Wymagana dokumentacja dla koni aktualne badania i szczepienia ochronne. - Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże, wypadki oraz inne szkody mogące mieć miejsce podczas zawodów i transportu. - Organizator zastrzega sobie prawo zmian w programie zawodów. - Wszystkich skreśleń z listy startowej należy dokonywać na minimum 30 minut przed rozpoczęciem konkursu. Wszyscy zawodnicy, którzy tego nie zrobią zostaną obciążeni kara administracyjną 20zł za każdy brak skreślenia. ŁĄCZNIE Z ZAWODAMI OGÓLNOPOLSKIMI ROZEGRANE ZOSTANĄ ZAWODY REGIONALNE PROGRAM ZAWODÓW I NAGRODY 1. Program zawodów: | Nr | Konkurs | Rodzaj | Wys. | Pula | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | do 25% | |----|--------------------------|-------------------------------|------|-------|------|------|------|------|------|------|------|------|--------| | 1 | RMK 5-latki | z ocena stylu konia | 115 | | | | | | | | | | | | 2 | RMK 6-latki | z ocena stylu konia | 125 | | | | | | | | | | | | 3 | Mała Runda | zwykły, art. 238.2.1 | 120 | 1000 | 300 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | 50 | 50 | | 4 | Średnia Runda | zwykły, art. 238.2.1 | 130 | 1750 | 500 | 400 | 250 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | | 5 | Duża Runda | zwykły, art. 238.2.1 | 140 | 2250 | 600 | 500 | 400 | 300 | 150 | 120 | 80 | 50 | 50 | | | **Suma** | | | 26 000| | | | | | | | | | **Nagrody za ogólną klasyfikację** | 6 | RMK 4-latki | z ocena stylu konia | 100 | | | | | | | | | | | | 7 | RMK 5-latki | z ocena stylu konia | 115 | | | | | | | | | | | | 8 | RMK 6-latki | z ocena stylu konia | 125 | | | | | | | | | | | | 9 | Mała Runda | Dwufazowy, art. 218.104.22.168 | 120 | 1000 | 300 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | 50 | 50 | | 10 | Średnia Runda | Dwufazowy, art. 222.214.171.124 | 130 | 1750 | 500 | 400 | 250 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | | 11 | Duża Runda | Dwufazowy, art. 2126.96.36.199 | 140 | 2250 | 600 | 500 | 400 | 300 | 150 | 120 | 80 | 50 | 50 | | | **Suma** | | | 26 000| | | | | | | | | | **Nagrody za ogólną klasyfikację** | 12 | RMK 4-latki | z ocena stylu konia | 100 | 1000 | 300 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | 50 | 50 | | 13 | Final RMK 5-latki | z ocena stylu konia | 120 | 1000 | 300 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | 50 | 50 | | 14 | Final Małej Rundy | zwykły, art. 238.2.1 | 120 | 3000 | 750 | 650 | 500 | 400 | 290 | 150 | 100 | 60 | 100 | | 15 | Final RMK 6-latki | Dwufazowy, art. 2188.8.131.52 | 130 | 1000 | 300 | 200 | 150 | 100 | 50 | 50 | 50 | 50 | 50 | | 16 | Final Średniej Rundy | Zwyczaj rozgrywka, art. 238.2.2 | 130 | 4000 | 1050 | 850 | 700 | 450 | 350 | 250 | 150 | 100 | 100 | | 17 | GRAND PRIX | Dwufazowy, art. 261.5.3 | 140 | 6000 | 1800 | 1300 | 1000 | 700 | 500 | 300 | 200 | 100 | 100 | | | **Suma** | | | 26 000| | | | | | | | | | **Poniższe kwoty zostaną podzielone pomiędzy zawodników zajmujących kolejne miejsca od IX i dalsze (do 25% liczby wszystkich startujących w danym konkursie) w wysokości nie mniejszej niż 1% puli nagród w konkursie.** 2. Nagrody rzeczowe: derka dla zwycięskiego konia w GP 3. Flots: dla 25% najlepszych par każdego konkursu 4. Puchary: dla 3 najlepszych par konkursów finałowych 5. Dodatkowe uwagi organizatora: Od nagród finansowych o wartości powyżej 2000 zł potrącony zostanie podatek w wysokości 10%. VIII. WARUNKI KWALIFIKACJI DO KONKURSÓW FINAŁOWYCH Kwalifikacje do GP zgodne z art. 261.6 przepisów B IX. ZAGADNIENIA WETERYNARYJNE Szczepienia ochronne przeciwko grypie koni. Obowiązuje następujący schemat szczepień: a) szczepienie podstawowe: - pierwsze szczepienie – w dniu rozpoczęcia szczepień - drugie szczepienie – nie wcześniej niż 21-go dnia i nie później niż 92 dnia od pierwszego szczepienia. b) szczepienie przypominające: - co 6 miesięcy od ostatniego szczepienia (jest dopuszczalny 21 dniowy okres karencji) - żadne szczepienie przypominające nie może się odbyć później niż na 7 dni przed przybyciem na zawody. X. ZAKWATEROWANIE I WYŻYWIENIE Wyżywienie: - Restauracja „Leśna Wola” na terenie zawodów. - Grillbar na terenie zawodów Noclegi: - Motel na terenie Stadniny Koni „Leśna Wola” email@example.com, www.lesnawola.pl - Hotel „Magnat” Głogów Młp., ul. Długa 21 tel. 17 8517854 - Hotel „Trzy Korony” DK9 2C, 36-060 Rudna Mała, tel.17 7411214 - Hotel „Cztery Pory Roku” Głogów Młp. Tel.: 17 8517273 XI. KODEKS POSTĘPOWANIA Z KONIEM Polski Związek Jeździecki prosi wszystkie osoby zaangażowane w jakikolwiek sposób w sporty konne, o przestrzeganie poniżej przedstawionego kodeksu oraz zasady, że dobrostan konia jest najważniejszy. Dobrostan konia musi być zawsze uwzględniany w sportach konnych i nie może być podporządkowany współzawodnictwu sportowemu ani celom komercyjnym. 1. Na wszystkich etapach treningu i przygotować konia do startów, dobrostan konia musi stać ponad wszelkimi innymi wymaganiami. Dotyczy to statej opieki, metod treningu, starannego obrządku, kucia oraz transportu. 2. Konie i jeźdźcy muszą być zdrowi, kompetentni i wytrenowani, zanim wezmą udział w zawodach. Dotyczy to także stosowanych leków, środków medycznych oraz zabiegów chirurgicznych zagrażających dobrostanowi konia lub ciąży klaczy, oraz przypadków nadużywania pomocy medycznej. Zawody nie mogą zagrażać dobrostanowi konia. Należy zwracać szczególną uwagę na teren zawodów, stan techniczny podłoża, warunki stajenne i atmosferyczne, kondycję koni i ich bezpieczeństwo, także podczas podróży powrotnej z zawodów. 3. Należy dołożyć wszelkich starań, aby zapewnić koniom staranną opiekę po zakończeniu zawodów, a także humanitarne traktowanie po zakończeniu kariery sportowej. Dotyczy to właściwej opieki weterynaryjnej, leczenia obrażeń odniesionych na zawodach, spokojnej starości, ewentualnie eutanazji. 4. Polski Związek Jeździecki usilnie zachęca wszystkie osoby działające jeździectwie do stałego podnoszenia swojej wiedzy oraz umiejętności dotyczących wszelkich aspektów współpracy z koniem.

92320cc0-c0c2-4937-842c-8986828b02b2

finepdfs

1.102539

CC-MAIN-2020-40

http://podkarpackizwiazekjezdziecki.com.pl/userfiles/file/propozycje/2020/07_31_02_08_2020_ZO_Le%C5%9Bna_Wola_zmienione.pdf

2020-09-29T12:36:30+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401643509.96/warc/CC-MAIN-20200929123413-20200929153413-00420.warc.gz

97,949,622

0.998986

0.999956

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1231, 1778, 3340, 4041, 5047, 6192, 7172, 10679, 10967, 12004, 13596 ]

3

0

INFORMACJA Z OCENY ZŁOŻONYCH OFERT I WYBORU WYKONAWCY Dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na zadanie: „Przebudowa dróg gminnych na terenie Miasta i Gminy Sieniawa” Część I Przebudowa (remont) drogi gminnej części działki nr 266 w km 0+000-0+300 w miejscowości Dybków Informacje o otwartych ofertach Kwota jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia Części I wynosi: 170 860,07 zł. Płatność: zgodnie z SIWZ. | Nr oferty | Nazwa wykonawcy | Adres | Cena oferty CZ. I (zł) | Okres gwarancji | Ocena pkt | |-----------|-----------------------------------------------------|------------------------------|------------------------|-----------------|-----------| | 1. | Budowa Dróg i Mostów Gospodarstwo Agroturystyczne SWOBODA Sp. Z o.o. | Hawlowice 121 37-560 Pruchnik | 148 139,49 | 36 m-cy | 89,76 | | 2. | Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe S.A. | Ul. Drogowców 1 39-200 Dębica | 122 874,38 | 36 m-cy | 100 | | 3. | Przedsiębiorstwo MOLTER Sp.z o.o. | Rudna Mała 47b 36-060 Głogów Małopolski | 130 789,31 | 36 m-cy | 96,36 | | 4. | Zakład Drogowy Tadeusz Popiek Sp. Jawna | Rozbórz Dlugi 57 A 37-560 Pruchnik | 176 023,65 | 36 m-cy | 81,88 | | 5. | PBI Infrastruktura S.A. | Ul. Kolejowa 10E 23-200 Kraśnik | 147 904,24 | 36 m-cy | 89,84 | Część II „: Odnowa nawierzchni drogi gminnej na części dz. nr ewid. 8 w miejscowości Sieniawa w km 0+000-0+250” Kwota jaką Zamawiający zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia Części II wynosi: 101 895,89 zł. Płatność: zgodnie z SIWZ. | Nr oferty | Nazwa wykonawcy | Adres | Cena oferty Cz. II (zł) | Okres gwarancji | Ocena pkt | |-----------|-----------------------------------------------------|------------------------------|-------------------------|-----------------|-----------| | 1. | Budowa Dróg i Mostów Gospodarstwo Agroturystyczne SWOBODA Sp. Z o.o. | Hawlowice 121 37-560 Pruchnik | 76989,82 | 36 m-cy | 86,63 | | 2. | Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe S.A. | Ul. Drogowców 1 39-200 Dębica | 59 849,50 | 36 m-cy | 100 | | 3. | Przedsiębiorstwo MOLTER Sp.z o.o. | Rudna Mała 47b 36-060 Głogów Małopolski | 77 400,51 | 36 m-cy | 86,39 | | 4. | Zakład Drogowy Tadeusz Popek Sp. Jawna | Rozbórz Dlugi 57 A 37-560 Pruchnik | 105 074,72 | 36 m-cy | 74,17 | |----|--------------------------------------|----------------------------------|------------|--------|-------| | 5. | PBI Infrastruktura S.A. PBI WMB Sp. z o.o. | Ul. Kolejowa 10E 23-200 Kraśnik | 72 700,48 | 36 m-cy | 89,39 | Metodologia obliczania punktacji: Cena brutto Liczba punktów = Cn/Cb x 60 gdzie: - Cn – najniższa cena spośród wszystkich ofert nie odrzuconych - Cb – cena oferty badanej - 60 wskaźnik stały Okres udzielonej gwarancji na wykonanie przedmiotu zamówienia Za udzielenie gwarancji na okres: poniżej 12 miesięcy, oferta zostanie odrzucona • 12 miesięcy, wykonawca otrzyma – 10 pkt. • 13 -35 miesięcy, wykonawca otrzyma – 20 pkt. • 36 miesięcy, wykonawca otrzyma – 40 pkt. Jeżeli Wykonawca zaproponuje termin gwarancji i rękoma dłuższy niż 36 miesięcy, do oceny ofert w kryterium „okres gwarancji i rękoma” zostanie przyjęty okres 36 miesięczny czyli maksymalny zgodny z żądaniem i możliwościami Zamawiającego Oceny dokonała Komisja w składzie: 1. Józef Jagustyn – Przewodniczący 2. Andrzej Czyż – Członek 3. Władysław Woś – Członek Podpis 1........................................... 2........................................... 3........................................... PODINSPEKTOR Andrzej Czyż MIASTO I GMINA SIENIAWA ul. Rynek 1, 37-530 Sieniawa pow. przeworski, woj. podkarpackie NIP 794-416-89-184, REGON 650900574 tel./fax (16) 622-73-04

<urn:uuid:7f9656a3-be58-43b8-a1d1-34b93452329f>

finepdfs

1.068359

CC-MAIN-2021-10

https://bip.sieniawa.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-71714-T2NlbmEgb2ZlcnQgUkcyNzEuMS4xLjIwMjAucGRm

2021-02-28T16:34:38+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178361510.12/warc/CC-MAIN-20210228145113-20210228175113-00302.warc.gz

230,252,192

0.999869

0.999893

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2628, 4129 ]

1

0

Protokół Nr 15/17 z posiedzenia Komisji Rewizyjnej w dniu 05 czerwca 2017 roku W posiedzeniu uczestniczyli wszyscy członkowie Komisji, zgodnie z listą obecności, stanowiącą załącznik do niniejszego protokołu. Ponadto w posiedzeniu brali udział: 1. Paweł Królak Wójt Gminy Punkt 1. Otwarcia posiedzenia Komisji o godzinie 10:00 dokonała Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej – Iwona Machnicka, witając członków Komisji i zaproszonych gości. Stwierdziła istnienie quorum i uprawnienie Komisji do podejmowania wiążących decyzji. Punkt 2. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej – Iwona Machnicka przedstawiła proponowany porządek posiedzenia: 1. Otwarcie posiedzenia i stwierdzenie quorum. 2. Przyjęcie porządku obrad. 3. Kontrola organizacji oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych – po przejęciu przez Gminę. 4. Kontrola wydatków Gminnego Domu Kultury w Cielądzu za 2016 rok. 5. Sprawy różne. 6. Zamknięcie posiedzenia. Ponieważ nikt nie zgłosił uwag i wniosków, Przewodnicząca Komisji przeprowadziła głosowanie w sprawie przyjęcia porządku posiedzenia. 1 Członkowie Komisji w głosowaniu 5 głosami „za" jednogłośnie przyjęli przedstawiony porządek posiedzenia. Punkt 3. Zgodnie z porządkiem obrad przystąpiono do zapoznania się z organizacją oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych – po przejęciu przez Gminę. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Iwona Machnicka poinformowała, iż zwrócili się do Dyrektorów szkół o przedłożenie Statutów Szkół. Poprosiła następnie Dyrektora Zespołu Bogdana Batorka o zapoznanie członków Komisji z uregulowaniami zawartymi w Statucie, szczególnie dotyczącymi oddziałów przedszkolnych oraz o przedstawienie informacji jak funkcjonują oddziały przedszkole w szkole – po przejęciu przez Gminę. Dyrektor Zespołu oznajmił, iż Statut Zespołu był zmieniany dwukrotnie, a ostatnia zmiana to z 15.09.2016 r. Stwierdził, iż w związku z utworzeniem oddziałów przedszkolnych dla dzieci młodszych w szkole nie było konieczności zmiany Statutu gdyż w szkole funkcjonował już wcześniej oddział przedszkolny. Były też zawarte w Statucie takie regulacje dotyczące funkcjonowania oddziału przedszkolnego jak: - czas zajęć – 60 minut, - określony obowiązek szkolny dziecka przedszkolnego - prawo do wychowania przedszkolnego, który to zapis dotyczy dzieci w wieku 3 – 5 lat. Wyjaśnił, iż liczebność dzieci w oddziale reguluje ustawa i wynosi maksymalnie 25 dzieci. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała jaka jest liczebność dzieci w oddziałach przedszkolnych. Dyrektor poinformował, iż rekrutacja do oddziałów już się odbyła. Są utworzone 2 oddziały – 25 dzieci w każdym i tyle też było chętnych. Ogółem jest 5 oddziałów przedszkolnych tj: - 3 – latki – 25 dzieci - 4 i 5 latki – 25 dzieci - 5 latki – 25 dzieci i 2 oddziały 6 –latków. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka Iwona Machnicka zapytała ilu wymaganych jest opiekunów na 1 oddział. 2 Dyrektor wyjaśnił, iż dla każdego oddziału jest jeden opiekun plus dodatkowo do pomocy jest przydzielony stażysta – na okres 4 m-cy z PUP oraz na 1 miesiąc na koszt Gminy. W lipcu przedszkole też będzie czynne, gdy będzie zainteresowanie. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka wyraziła zdanie, że teraz będą oszczędności, gdyż poprzednio na 1 oddział było dwóch opiekunów, a teraz jest jeden. Dyrektor zauważył, że poprzednio była to prywatna działalność, więc skoro było Fundację stać, to tak robili. Jednak nauczyciele już do nowej sytuacji się przyzwyczaili. Zgodnie z przepisami nie można jednak płacić za jedną godzinę dwóm pracownikom. Dyrektor wyjaśnił, iż Familijny Poznań zafunkcjonował dzięki środkom unijnym. Przewodnicząca Komisji wyraziła zdanie, że 25 dzieci to trochę dużo w jednym oddziale. Dyrektor stwierdził też, że chciałby, by opiekunowie dzieci byli na stałe zatrudnieni, by mógł bardziej na nich polegać. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał jak wygląda sytuacja w zakresie składania deklaracji do przedszkola. Dyrektor oznajmił, iż jest wyznaczony termin na składanie deklaracji, który już upłynął na przyszły rok szkolny. Jednak gdy są wolne miejsca to można składać w każdym innym czasie. Teraz obłożenie miejsc w przedszkolu było w 100%. Poinformował, iż zgodnie z Regulaminem do przedszkola są też przyjmowane niepełne 3 –latki. Przewodnicząca Komisji zapytała kiedy składane są podania. Dyrektor Zespołu wyjaśnił, iż zwykle w miesiącu kwietniu. Informacja o terminie jest opublikowana na stronie internetowej oraz ogłoszenie o naborze jest wywieszone w szkołach. Powoływana jest komisja do przeprowadzenia naboru. Zaznaczył, że w tym roku nikt nie został odrzucony. Więcej dzieci jednak nie są w stanie przyjąć z uwagi na ograniczenia lokalowe. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy oferowany w przedszkolu program jest konkurencyjny w stosunku do ościennych gmin. Dyrektor poinformował, iż wspólnie z Panem Wójtem chcieli poszerzyć ofertę tzn. będzie więcej o 5 godzin logopedii, język angielski – 2 godziny tygodniowo w każdej grupie będą realizowane. Dyrektor wyraził opinię, iż nastąpiły pozytywne zmiany w przedszkolu. Jest bowiem osoba decyzyjna na miejscu i rodzice mają z kim dyskutować. Było to logiczne rozwiązanie mimo iż on jako dyrektor ma więcej pracy. Dyrektor poinformował następnie, że czas pracy oddziałów przedszkolnych to godziny: 7.30 – 16.30, w tym do godziny 13.00 jest za darmo, a powyżej 5 godzin dziennie – jest opłata 1 zł za każdą godzinę. Następnie o zabranie głosu i przedstawienie informacji na temat funkcjonowania oddziałów przedszkolnych została poproszona Dyrektor SP w Sierzchowach Grażyna Jarzyńska. Pani Dyrektor wyjaśniła, iż w szkole obowiązuje jeden statut, w którym jest wzmianka, że przy szkole funkcjonują 2 oddziały przedszkolne. Jest też Regulamin, który zawiera szczegóły dotyczące funkcjonowania oddziałów. Pani Dyrektor poinformowała, iż przyjętych jest 23 dzieci. W przedszkolu pracują 2 osoby, w tym 1 na pełen etat i druga – na 17 godzin, a od 01 lutego jest też stażystka, która pomaga w opiece nad dziećmi. Wójt wyraził zdanie, iż nie jest dobrym rozwiązaniem łączenie 5 i 6 latków, lecz ustawodawca dopuścił taką możliwość. Członek Komisji Jarosław Budek wyraził zdanie, że teraz dzieci w szkole w Sierzchowach będzie przybywać, skoro jest oddział przedszkolny. Pani Dyrektor oznajmiła, iż już jest to widoczne. Poinformowała, iż dobrą zmianą w bazie lokalowej było utworzenie dla dzieci przedszkolnych toalety przy ich sali. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy rodzice mają jakieś dodatkowe oczekiwania. Dyrektor Grażyna Jarzyńska poinformowała, iż od 1 września wprowadzony zostanie język angielski oraz rozważano też religię. Wójt dodał, że będą też zajęcia z logopedą. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała, czy na jeszcze jeden oddział przedszkolny byłoby miejsce w szkole. Dyrektor stwierdziła, że jest to kwestia planu. Członek Komisji Jarosław Budek zapytał, czy widzi Pani Dyrektor brak logopedy w przedszkolu. Dyrektor oznajmiła, iż z roku na rok rośnie liczba dzieci z problemami logopedycznymi, a ponad 75 % dzieci to dyslektycy. Przewodnicząca Komisji Iwona Machnicka zapytała, czy do Statutu zostały wprowadzone jakieś nowe zapisy pop przejęciu prowadzenia oddziałów przedszkolnych przez Gminę. Dyrektor wyjaśniła, iż tylko dodany został zapis, że funkcjonują oddziały przedszkolne przy szkole. Z przeprowadzonej kontroli Komisja Rewizyjna sporządziła protokół pokontrolny, stanowiący załącznik Nr 1 do niniejszego protokołu. Punkt 4. Kolejny temat kontroli dotyczył wydatków Gminnego Domu Kultury w Cielądzu za 2016 rok. Pełniąca obowiązki Dyrektora Monika Kamińska poinformowała, iż sprawozdanie finansowe za 2016 rok zostało przekazane. Oznajmiła, iż obsada etatowa to 3 osoby tj. 1/6 etatu – p.o. Dyrektora GDK, 1/10 etatu księgowego i 1/10 etatu zastępstwo na stanowisku księgowego. Wydatki na wynagrodzenia wyniosły 11.343,90 zł. Następnie p.o. Dyrektora poinformowała, iż Dom Kultury był wynajęty w 2016 roku na 31 imprez w tym tj.; - 24 imprezy - wynajem za 700 zł - 1 impreza – wynajem za 600 zł - 1 impreza – wynajem za 650 zł - 2 imprezy – wynajem za 300 zł . Wpływy z tytułu wynajmu wyniosły kwotę 19.400 zł. Zaznaczyła, że od 1 stycznia br. jest wprowadzona jedna kwota za wynajem gdyż oszukiwano z ilością osób. Największy wydatek to zużycie węgla (ekogroszek). Zakup był realizowany 9 razy – zakupiono łącznie 13,83 tony za kwotę 10.096,63 zł. Na posiedzeniu Komisja podjęła temat współpracy ze stowarzyszeniami. P.o. Dyrektora Monika Kamińska stwierdziła, że po interwencjach współpraca się poprawiła i na bieżąco reagują na zgłaszane im uwagi. Następnie Pani Dyrektor przedstawiła szczegółową informacje na temat zakupów i usług zrealizowanych w 2016 roku przez Dom Kultury tj.: - blat ze zlewem do kuchni, - 300 sztuk albumu promującego Gminę Cielądz za kwotę 3.100 zł, - 79 sztuk koszulek za kwotę 311,00 zł na Bieg Niepodległości, - torby promujące Gminę Cielądz – za kwotę 1.100 zł - koncert na Piknik – 5.000 zł, - położone zostały w kuchni płytki na ścianie przy taboretach gazowych – 650 zł, - wykonane zostały przeglądy techniczne tj. gaśnic – 160 zł, kominiarskie i wentylacyjne – 310 zł, instalacji elektrycznej – 861 zł, budowlane – 350 zł, - zakupiono halogeny – 2 szt. do dużej sali. W sprawie problemów z kinkietami Wójt wyraził zdanie, i ż ż było problemów nale y wymieni ć ż arówki na ledowe. Nast ę pnie Pani Dyrektor przedstawiła, jakie jej zdaniem s ą potrzeby i zadania do zrealizowania: ć - zamontowanie materiałów, by wyciszy pogłos – nie jest pewne jednak, czy zda to egzamin; - problem z instalacj ą elektryczn ą – Pan Burzy - zabezpieczenie schodów wej ń ski był trzykrotnie i nie stwierdził problemu; ś ciowych do budynku barierk które maj ą problem z wej ś ciem; - podjazd dla niepełnosprawnych. Z przeprowadzonej kontroli Komisja Rewizyjna sporz ą dziła protokół pokontrolny, stanowi ą cy zał ą cznik Nr 2 do niniejszego protokołu. Punkt.5. W sprawach ró ż nych podj ę te zostały nast ę puj ą ce tematy: Przewodnicz ą ca Rady Małgorzata Rosa zapytała na temat nowych zasad gospodarki odpadami. ś Sekretarz wyja nił, i ż najpierw zostan ą elementy ustrojowe dopracowane, a dopiero po przetargu z firma b ę d ą uzgodnienia. Członkowie Komisji zgłosili wnioski dotycz ą ce naprawy dróg w poszczególnych miejscowo ś ciach tj. naprawa dziur, podsypanie poboczy przy drogach betonowych, prace równiark ą. ż Na powy szym zako ń czyła si Punkt 6. Wobec wyczerpania porz ą dku posiedzenia Przewodnicz Machnicka zamkn ę ę dyskusja w niniejszym punkcie porz ą dku obrad. ą ca Komisji Rewizyjnej Iwona ła posiedzenie Komisji o godz. 12:25. Protokołowała: Bogusława Kobacka ą – ze wzgl ę du na osoby starsze, 6 ą Rewizyjnej Przewodnicz ca Komisji Iwona Machnicka ń wg opinii Pana Burzy skiego by nie

<urn:uuid:4c23e295-80d5-46be-9274-14572ca2b211>

finepdfs

1.611328

CC-MAIN-2021-10

https://www.bip.cieladz.pl/plik,3588,protokol-nr-15-17-z-posiedzenia-komisji-rewizyjnej-w-dn-05-06-2017-r.pdf

2021-03-03T18:42:53+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178367183.21/warc/CC-MAIN-20210303165500-20210303195500-00358.warc.gz

686,928,933

0.999942

0.999974

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1065, 2898, 5419, 7481, 9283, 10893 ]

1

0

Jesteśmy na czasie, znaczy odkrywamy... Nowość i moda. Świeże, odkrywcze spojrzenie. Przygoda z inwencją i stop dla limitu. Pobudzanie wyobraźni. Zainteresowanie produktem, którego nie było. Produktem zaskakującym i potrzebnym. To chwile mile, z dreszczykiem pozytywnych emocji. Zaproszenie do świata odkryć... Każdego roku na rynku pojawiają się nowe produkty i usługi. Obu cieszą się prawo do najszerokiej linii karoserii samochodów. Kreatory mody dyktują nowe style, a te błyskawicznie podbijają ulice, dzięki dynamicznemu producentom odzieży. Uroda wspierała i wzbudzała pasja, a marki kosmetyczne firmują sukcesy. Świat kulinariów zachęca do odkryć w tradycyjnym i ekstremalnym gotowaniu. Farmacja wesprze nasze zdrowie i kondycję życiową. A sztuka i kultura, które są wciąż żywe, zachęcają do odkryć przez nas niedotlenionymi załącznikami globu i pomysłami na spędzanie czasu. Sprzęt sportowo-rekreacyjny cieszy nasze ciało i nasze ambicje. Każdego roku udzielamy coś dla siebie... i coś dla was. Jestem nieścierpialnie ciekawi kolejnych odkryć: ekipa Odkrycie Roku Odkrycie Roku to nagroda przyznawana innowacyjnym produktom i usługom, które pomimo stanu nowości na rynku potrafią wzbudzić zainteresowanie. Dotyczy ona również produktów i usług, które przeszły relaunch, lifting marketingowy, zainteresowały nową, skuteczna kampanią reklamową, bądź zostały włożone przez głosujących w ogólnopolskim sondżu Laur Konsumenta/Laur Klienta. Ekipa konkursu Odkrycie Roku Shell V-Power DZIĘKUJEMY WAM ZA ZUAFAŃIE TRZECI ROK Z RZĘDU UZYSKAŁYMY ZŁOTY LAUR KONSUMENTA ZA NASZE PALIWA PREMIUM SHELL V-POWER. Marka RAVEN została wyróżniona LAUREM KONSUMENTA 2020 Produkty RAVEN są poddawane szczegółowym testom bezpieczeństwa Zamów na euro.com.pl Prestiżowe wyróżnienie HR Projekt Solidny Pracodawca Roku wyłania i promuje podmioty gospodarcze cechujące się wzorcową polityką personalną, która przekłada się na wysoką jakość produktów i usług. Spośród tysięcy podmiotów gospodarczych działających na terenie całego kraju selekcjonowane są te przedsiębiorstwa, które mogą zawalczyć o tytuł Solidnego Pracodawcy Roku i znaleźć się w elitarnym gronie laureatów. Rozmowa z Tina Dej, dyrektorem programu Solidny Pracodawca Roku – Proszę powiedzieć w kilku słowach czym jest projekt Solidny Pracodawca Roku? – Nasza inicjatywa to jedyny taki projekt tego typu przedsięwzięcie w Polsce. Od lat weryfikujemy tysiące podmiotów gospodarczych pod względem prowadzenia polityki HR. Wartość tych działań to nie tylko research w lokalnym środowisku, ale również wewnętrzna weryfikacja. Nie przesadzę, jeśli powiem, że firma, która udaje się do tej części procesu, zazwyczaj jest liderem w grupie podmiotów wiodących prym na naszym rodzimym rynku pracy. Celem programu Solidny Pracodawca Roku jest wyłanianie najlepszych pracodawców w Polsce, a jednocześnie w celu promowania wiedzy i umiejętności promują najciekawsze rozwiązania z zakresu HR, a przy tym dzielą się własnym doświadczeniem na temat zarządzania ludźmi. – Jaki jest cel tej inicjatywy? – Tak jak wcześniej wspomniałem celem projektu jest wyłanianie i wspieranie najlepsze podmiotów, których działanie w zakresie HR są godne naśladowania. Nadrzędną cechą jest potwierdzenie rzetelności, odpowiedzialności, a przede wszystkim solidności w zarządzaniu ludźmi. Wyróżnienie Solidnego Pracodawcy Roku to jasny przekaz o tym, że dana firma jest liderem w dziedzinie zarządzania ludźmi, który kapitałem każdej organizacji jest żyły ludzian. W przypadku takiego wyróżnienia nie ma istotniejcej cechy niż solidność. Świadomość, iż dany podmiot uzyskał takie wyróżnienie, stwarza w przekonaniu, że będzie on nie tylko świadkiem pracodawca, ale również partnerem biznesowym. – Jakie korzyści przynosi pracodawcy udział w tym projekcie? – Wciąż jak ważne w dzisiejszych czasach stało się Employer Branding, szczególnie w dobie rynku pracy, który jak to się zwykle już mówi należy do pracowników. To jest bardzo ważna dla pracodawców działanie, które pozwala w pełni wykorzystywać potencjał całego przedsiębiorstwa. W konkurencyjnym otoczeniu przedsiębiorstw oraz trudniej wyróżnić się na tle pozostałych podmiotów, tym samym pozyskanie specjalistów, wymaga od nich dodatkowych działań. Firmy chcą zatrudniać rzetelnych pracowników, ale też takich, którzy zrozumiają, że ich rola nie kończy się tam, gdzie oni podejmują działania zmierzające do uzyskania cech unikatowych, którym przekonują potencjalnych kandydatów do tego by stać się częścią ich organizacji. – Czy zauważyła Panu na przestrzeni lat zmiany w organizacji i zarządzaniu ludźmi w Polsce? – W dzisiejszych czasach, w której w coraz większej kulturze zarządzania organizacjami są bardzo dynamiczne, a ich zmiany idą ze sobą w parze. Kwestie płacowe to niezwykle istotny element dla każdego pracownika, który zawsze sięga po nie mimo różnych widoków. Jednak istotną wartością stali się rozbudowane działania dotyczące polityki personalnej, jak np. prowadzenie pisemnych kwartalnie, co prawo czy realizacji analiz oraz planów nie tylko zawodowych. Dzia pracownik chce być postrzegany jako część organizacji, które konsekwentnie jest na rozwoju. Wartość takie jest niezwykle istotna, ponieważ, wolontariaty, imprezy integracyjne sprawiają, że czuje się on częścią tej struktury. Jednostka, która ma realny wpływ na funkcjonowanie firmy, w której – Firma zdobyła wyróżnienie. I co teraz?... – Przedsiębiorstwo wyróżnione w projekcie Solidny Pracodawca Roku znajdzie za siebie szlaki i potrzebami dynamicznego rynku pracy w Polsce. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom oraz głosu to komunikują. A my w tej komunikacji pomagamy poprawić strukturę, która jest dla nasz partnera. Myślę, że człowieka i opiniotwórcze dzienniki są do tego doskonala platforma. Dzięki nim potencjalny pracownik będzie miał dla siebie więcej miejsca do zatrudnienia, a zarazem znając swoją pracę może bardziej świadomie podejmować decyzję. Jeśli wiemy, że dany podmiot został zweryfikowany przez nas, przez organizację godną zaufania, to znak, że takie przedsiębiorstwo zasługuje na naszą uwagę. Czujesz się solidnym pracodawcą? Uważasz, że firma, w której pracujesz zasługuje na ten prestiżowy tytuł? Zgłoś się do nas! Kontakt: Tina Dej Dyrektor Programu Solidny Pracodawca Roku tel. (32) 413-07-31 kom. 736-343-470 e-mail: firstname.lastname@example.org Więcej informacji na stronie: www.solidnypracodawca.pl Solidny biznes tworzą ludzie Rozmowa z Katarzyną Rudzińską, Dyrektorem ds. Zasobów Ludzkich, NUTRICIA Opole i Krotoszyn, Grupa Danone – Po raz kolejny zostali Państwo laureatem projektu Solidny Pracodawca Roku. To kolejne potwierdzenie, że nasza strategia jest dobrą i przynajmniej polityki personalnej. Jak komentuje Państwo ten fakt? – Jestem dumna z nagrody Solidny Pracodawca 2020. Mimo że to utrzymanyliśmy czwarty rok z rzędu. Na jej przyznanie nam wpływ ma zangażowanie i praca wszystkich naszych pracowników, tak i efekty naszej pracy, czyli biznes. Kiedy mówimy o biznesie, to da się wyrozumieć, że również zobowiązanie do dalszej, rzetelnej pracy w obszarze polityki personalnej. – Wdrożona przez Państwa polityka personalna od lat przynosi widoczne efekty. Czy możemy spodziewać się ujemnych jakichś zmian, nowości, czy raczej ulepszenia tego, co już dobrze działa? – Zmieniają się tak, jak zmienia się otaczający nas świat. Podążamy za nowymi potrzebami pracowników, którymi są rosnące oczekiwania, potrzeba, aby pracować przy kompetencjach. Czerpiemy też z najlepszych rozwiązań dostępnych na rynku. Szukamy nowych, wyróżniających się rozwiązań dla świata wirtualnego, aby pomóc pracownikom podczas pandemii. Dajmy do tego, aby pracownicy mieli dostęp do potrzebnych danych, raportów, szkoleń zawsze wtedy, kiedy tego potrzebują. Krewem naszego biznesu jest praca, w którym każdy z pracowników ma wpływ na to co dzieje się w jego obszarze i w całej fabryce. Raz na 2 lata przeprowadzamy Badanie opinii pracowników, pod którą laty są zazwyczaj w badaniu, lepiej niż 90%. Wymagamy, byczek analizujemy, a rozwijanie to zrobić, aby pracowało nam się lepiej pochodzi od samych zatrudnionych. Spisujemy je i monitorujemy postępy ich realizacji. Go roku organizujemy także warsztaty dla wszystkich pracowników firmy o nazwie „Także 4 All”. Tego dnia zatrzymujemy produkcję. Ponad 700 pracowników – 700 talentów – spotykają się w jednym miejscu i pracuje nad tematami priorytetowymi w dziedzinie zarządzania jakością i rozwoju. Na przykładzie: „Co to jest jakość? Co to jest praca? Jak możemy się lepiej?”. W tym roku wydarzenie przesunięliśmy do świata wirtualnego. – Podczas Solidny Pracodawca dnia o rozwój swoich pracowników, jakie działania podejmuję Państwo firma w celu podnoszenia ich kwalifikacji i kompetencji? – Każdy z naszych pracowników jest dla nas bardzo ważny. Każdy z pracowników naszej firmy operator, stajszysta, specjalista, kierownik czy dyrektor. Każdy z nich ma swoje cele i cele w rokach indywidualnie. Jedno z przełomowych tematów jest rozwój pracownika. Cele takiego spotkania jest opracowanie planu krótkoterminowego i długoterminowego w odniesieniu do rozwoju konkretnej osoby. Na podstawie analizy wszystkich rozwojowych planów adresujących potrzeby indywidualne, jak i zespołowe. Nasi pracownicy mają możliwość samodzielnego śledzenia i oceny poziomu swoich kompetencji oraz inicjowania działań podnoszących ich umiejętności. – Firmy konsekwentnie wyznaczają sobie kolejne cele rozwojowe. Już teraz prowadzą Państwo kilka ambitnych projektów, jakie są zatem plany na najbliższe lata? – Cele na najbliższy rok związane są m.in. z cyfryzacją fabryki. Proponujemy włączyć w rozwój kompetencji przyszłości, poprzez cyfrowe pracy, ograniczając wysiłek papieru, dedykowanie prac optymalnych i powtarzalnych robotom, aby dzięki temu uwolnić potencjał pracowników, przemieszczenie danych do chmury, generowanie raportów opartych na danych oraz procesy automatyzowane. Staramy się zwrócić każdy szczegół w organizacji pasjonatów digitalizacji, którzy wesprą nas w rozwoju zakładu w tym kierunku. Jestemy miejscem, które wyznacza kierunek w tym obszarze wszystkim pozostałym fabrykom w Grupie Danone. Jesteśmy dumni, że mamy takich pracowników Rok temu świąteczowaliśmy odbiór nagrody SOLIDNY PRACODAWCA ROKU. To był 4 rok z rzędu, kiedy to CEVA mogła szczycić się tym tytułem. Wtedy nikt, nawet ktoś, kto ma bardzo bogatą wyobraźnię, nie wymyśliłby, że rok 2020 tak bardzo zmieni nasze podejście do życia zawodowego i prywatnego. Obecny rok, to rok, w którym śmiało mogę powiedzieć, że w CEVA słowo „SOLIDNY” nabralo jeszcze większego znaczenia. W czasach „COVID 19” pracownik i pracodawca – każdy z nas musiał stawić czoła wyzwaniom, których nie opisano wcześniej w książkach. Tym większe było nasze zaangażowanie w działania HR i BHP, ale przede wszystkim na Zarządzie. Naszym wspólnym celem było znaleźć odpowiedź co zrobić, by nasz pracownicy były bezpieczni jak najdłużej, być ekonomiczny dla pracodawców i schronić tego, co jest dla wszystkich najcenniejsze – zdrowie i życie? Nowa rzeczywistość sprawiała, że w bardzo krótkim okresie musieliśmy zmienić wiele elementów procesu doręczeniowego mając na uwadze zdrowie naszych pracowników i ich rodzin, współpracowników, podwykonawców oraz naszych klientów, zachowując tym ciągłość naszych operacyjnych. W branży logistycznej było to trudne, bo większość naszych pracowników pracują w magazynach, gdzie było trudno przestrzegać ich na pracę w systemie zdalnym. To dzięki naszym pracownikom i ich zaangażowaniu, udało nam się sprostać temu wyzwaniu. Jesteśmy dumni, że mamy takich pracowników, którzy są gotowi pomóc i wpływać na sukces naszej firmy. Jestem pewna, że pod tym zdaniem bez zawahań podpisze się każdy kierownik w CEVA. W naszych magazynach zostały opracowane dodatkowe ścieżki komunikacyjne aby pracownicy w jak najmniejszym stopniu się spotykali, np. przy użyciu telefonicznych rozmów, czy też mierzyły temperaturę. Wprowadziliśmy cykliczne telekonferencje, na których analizowane są niestandardowe sytuacje, omawiane stopnie ryzyka i zagrożeń oraz sposobów ich zapobiegania. W miejscach ogólnodostępnych rozwinęto zasady płaskiej i niewormowej, jak dodatkowe działy ochrony i wsparcia, podpierające i wspierające środki dezynfekujące, środki ochronne, termometry, maski, przybicie. Pracowałośmy grafiki zasady zdalnej pracy, systemy telekonferencyjne, spełniania higieniczne do sklej, wstrzymywaliśmy podróże służbowe. Jednakże to tylko przykłady akcji, które wdrożyliśmy w firmie w tak krótkim czasie. Niestety tak jak w całej Polsce, również wśród naszej załogi, pojawiają się zachorowania. Jednakże to tak duże naszą chęć pomocy, że składamy chęć, by nie tylko nie jest aż tak duży wpływ, że dzięki wprowadzonemu rozwiązaniu, uda nam się nie rozprzestrzeniać choroby. „Być solidnym” w CEVA to oprócz zapewnienia bezpieczeństwa dla naszych pracowników, również solidne podejście do ich rozwoju. W czasach „covid” nie odjęliśmy programów szkoleniowych. Po raz pierwszy amerykański szkoleniowiec prowadził stacjonarnych na zajęcia on-line. W bardzo krótkim okresie powstał innowacyjny program rozwojowy, który wspierał budowę kompetencji konkretniej grupy pracowników w specjalnych technologiach. Zamiast uczestniczenia w typowym „szkoleniu” pracownik wkraca w świat pełen gier i wyzwań, a za pomocą interaktywnych narzędzi może rozwijać się i dzielić doświadczeniami ze współpracownikami. Podczas tej ekscytującej podróży uczestnik przejdzie przez 4 wymiary rozwoju osobistego, dowiód się jak planować i skutecznie wdrażać swoje działania, jak dostosowywać się do nieoczekiwanych wydarzeń lub zapobiegać konfliktom oraz jak współpracować, aby osiągnąć wspólny sukces i satysfakcję klientów przy zwiększanym komforcie pracy. Z każdym szkoleniem stają się pracownicy, a nasza strategia w CEVA jest zauważalna, bo w tym, co robiemy, co rozmawiamy, co robimy, co mówimy wszystko ją wykonuje. Partycypacja była na poziomie powyżej 80%, a naszym mocnym punktem jest, że w tym procesie uczestniczyli po- przednicy: zaufanie do kierowników, komunikacja i informacja zwrotowa. Many też solidny materiał do dalszego doskonalenia. Jako Dyrektor HR, dziękuję wszystkim pracownikom za każdą informację, dzięki której razem z zespołem HR i kierownikami będziemy mogli tworzyć jeszcze lepsze miejsce pracy. Wspierając się opinją naszych pracowników możemy wzmocnić formowanie i wizualizację politykę personalną. Miarą sukcesu HR dokonuje się polityką HR. Wartość brandu firmy CEVA przez naszych pracowników jako miejsca pracy dla ich znajomych i rodzeń. Możemy się podzielić, że liczba rekrutacji z rynku na rok jest coraz wyższa, co w ogromnej mierze jest wynikiem dla CEVA to SOLIDNY PRACODAWCA na dobre i na zle czasy, a moje przekonanie wynika z tego, że CEVA to nasi pracownicy, a nasi pracownicy to serce, bez którego życia nie byłoby naszej firmy. Anna Feliksik, Dyrektor Personalny CEVA Poland Prestiżowe wyróżnienie HR Projekt Solidny Pracodawca Roku wylania i promuje podmioty gospodarcze cechujące się wzorcową polityką personalną, która przekłada się na wysoką jakość produktów i usług. Spóśród tysięcy podmiotów gospodarczych działających na terenie całego kraju selekcjonowane są te przedsiębiorstwa, które mogą zawalczyć o tytuł Solidnego Pracodawcy Roku i znaleźć się w elitarnym gronie laureatów. Co wyróżnia projekt spośród innych? Organizatorem programu Solidny Pracodawca Roku jest redakcja „Stron Rynku” oraz „Rzecz o Biznesie”. Współpraczą ze specjalistami z branży i podstawą weryfikacji wszystkich przedsiębiorstw są standardowe działania dziennikarskie (m.in. zbieranie informacji poprzez kontakt z instytucjami takimi jak urzędy pracy, urzędy urzędy miast czy Państwowa Inspekcja Pracy). Wysokie cenione jest wsparcie, jakie otrzymują patroni przedsiębiorstw, takie jak Cezarz Gładysz Stowarzyszenie Pracodawców RP. Wyróżnienie dla firm jest już sama nominacja, gdyż w dużej mierze jest to wynik pozytywnej sytuacji w firmie oraz wrażeń pracowników w lokalnym środowisku przedsiębiorstw. Zdobycie tytułu to nie tylko prestiżowe wyróżnienie, ale równocześnie promowanie się na łamach ogólnopolskich mediów. Zwieńczeniem każdej z edycji projektu jest ogólnopolska gala, na której rozstrzygnięta zostaje wszystkie nagrody. Podczas gali wyróżnione firmy otrzymują tablice pamiątkowe potwierdzające słuszność dotychczasowych działań założonych w polityce HR. Wydanie tego rocznika stanowiła okazją do wymiany doświadczeń i pomysłów z obszaru HR. Zapraszamy na stronę internetową, gdzie mogą się Państwo zapoznać z powiedziami laureatów na temat projektu, które są wizytówką tego przedsiębiorstwa.

64c8f773-1d61-4393-836e-14fe57917bf8

finepdfs

2.042969

CC-MAIN-2021-04

http://stronyrynku.pl/wp-content/uploads/2020/12/sr.pdf

2021-01-16T06:26:14+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703500028.5/warc/CC-MAIN-20210116044418-20210116074418-00521.warc.gz

104,943,961

0.999952

0.999973

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 1752, 6391, 10130, 16619 ]

1

0

Prof. dr hab. n. med. Zofia Dudkiewicz Wykaz osiągnięć w pracy naukowo-badawczej 1. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: ZŁAMANIE PORODOWE ŻUCHWY U NOWORODKA. Ped. Pol. 1973, 58, 1501-1504. 2. Poradowska W., Jaworska M., Dudkiewicz Z., Reszke S.: PARANASAL /ORO-OCULAR/ CLEFT OF THE FACE. Acta Chir. Plast. 1973, 15, 1, 1-6. 3. Jaworska M., Dudkiewicz Z.: ZESPÓŁ GOLDENHARA. Pol. Przegl. Chir. 1974, 46, 5a, 85-90. 4. Jaworska M., Dudkiewicz Z.: GOLDENHAR'S SYNDROME, TYPICAL AND ATYPICAL FORMS. Acta Chir. Plast. 1974, 16, 2, 78-84. Wersja angielska poszerzona o formy nietypowe. 5. Poradowska W., Jaworska M., Dudkiewicz Z.: ZESPÓŁ TREACHER – COLLINS. Ped. Pol. 1975, 50, 12, 1481-1484. 6. Poradowska W., Reszke S., Dudkiewicz Z., Kubicz S., Borowicz K.: CHRZĘSTNIAKI MOSTKA I ŻEBER U 2-CH NOWORODKÓW ZE WSPÓŁUDZIAŁEM TORBIELI TĘTNIAKOWEJ U JEDNEGO Z NICH. Probl. Chir. Dziec. 1975, 2, 57-66. 7. Poradowska W., Reszke S., Smolińska-Bellen E., Płoska-Urbanek B., Dudkiewicz Z. , Wach K., Matuszewski S.: ZESPÓŁ PIERRE-ROBIN JAKO PRZYCZYNA ZABURZEŃ POŁYKANIA I ODDYCHANIA. Probl. Chir. Dziec. 1978, 5, 69-73. 8. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: THE TECHNIQUE AND ROLE OF MUCOSA PLASTY IN UNI-AND BILATERA CLEFT LIP CLOSURE. Abstracts. VI Congressus Pediatrico-Chirurgicus. Szeged 1979, str 44. 9. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: PRIMARY BONE GRAFTING IN UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. Abstracts. VI Congressus Paediatrico-Chirurgicus. Szeged 1979, str. 46. 10. Dudkiewicz Z.: ZAPALENIE KOŚCI SZCZĘKOWEJ W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA. Opracowanie referatu wygłoszonego na zebraniu naukowo-szkoleniowym Pol. Tow. Stomat. w Bydgoszczy. Opublikowane w materiałach A. M. w Bydgoszczy, 22.XI.1979. 11. Dudkiewicz Z., Czerwiński W.: DYSPLAZJA FIBROSA U DZIECI. Streszczenie VIII Sympozjum Rejestru Guzów Kości „Nowotwory i nowotworopodobne zmiany czaszki i szczęk". Dział Wydaw. AM 1980, str. 26 12. Dudkiewicz Z.: OSTEOGENEZA ŻUCHWY SZCZURA W OKRESIE ROZWOJU – praca doktorska. Probl. Med. Wieku Rozwojowego 1983, 12, 337-361. 13. Dudkiewicz Z., Jaworski S.: DOBÓR TERMINU OPERACJI ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA WTÓRNEGO U DZIECI. Pol. Przegl. Chir. 1983, 55, 3, 241-248. 14. Dudkiewicz Z., Rawicz M., Reszke S., Rondio Z., Jaworski S., Łodziński K.: WRODZONA PRZEPUKLINA PRZEPONOWA. Pol. Przegl. Chir. 1984, 56, 573-583. 15. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: OCENA WARTOŚCI PRZESZCZEPU KOSTNEGO W LECZENIU JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Ped. Pol. 1984, 59, 12, 985-989. Płoska-Urbanek B.,Dudkiewicz Z. , Łodziński K., Bielowicz- Hilgier A.: CHIRURGICZNE LECZENIE PODWOJENIA UKŁADU MOCZOWEGO Z WYPADAJĄCĄ TORBIELĄ ŚRÓDŚCIENNĄ MOCZOWODU U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1984, 11, 146-148. 17. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: WCZESNE WYCINANIE OPARZEŃ Z PRZESZCZEPIANIEM SKÓRY U DZIECI W NASIŁKOWSKI W., SIKORSKI J.: Oparzenia. Materiały X Sympozjum Doraźnej Pomocy. Wydaw. Akad. Med. Poznań 1984, 167-170. 18. Lenkiewicz T., Jaworski S., Dudkiewicz Z., Bielowicz-Hilgier A., Płoska-Urbanek B.: TRUDNOŚCI DIAGNOSTYKI RÓŻNICOWEJ NIEKTÓRYCH ZESPOŁÓW CHIRURGICZNYCH Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1984, 11, 123-126. 16. 19. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: STYCZNE WYCINANIE OPARZEŃ Z PRZESZCZEPIANIEM SKÓRY U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1985, 12, 180-186. 20. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Łodziński K.: ZASADY LECZENIA DZIECI Z WRODZONYMI ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pam. VI Zjazdu PTChDz. W-wa PZWL, 1985, 549-551. 21. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: RETROSPEKTYWNA OCENA EFEKTÓW CZYNNOŚCIOWYCH LECZENIA CHIRURGICZNEGO 107 DZIECI Z CAŁKOWITYMI ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 9, 788-793. 22. Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T.: ODPŁYW ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWY U NIEMOWLĄT. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 945-949. 23. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWE LECZENIE ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Pol. Przegl. Chir. 1985, 57, 8, 695-699. 24. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Łodziński K.: KRYTERIA LECZENIA DZIECI Z WADĄ ROZSZCZEPOWĄ TWARZY. Ped. Pol. 1985, 60, 699-702. 25. Płoska-Urbanek B., Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T.: URINARY DIVERSION IN TREATMENT OF CHILDREN WITH URINARY INCONTINENCE. Abstracts VIII Congressus Paediatrico-Chirurgicus Miscolc 1985, str. 137. 26. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: RETROSPECTIVE EVALUTION OF THE RESULTS OF CLEFT PALATE SURGERY. Abstracts VIII Congressus Paediatrico-Chirurgicus. Miscolc 1985, str. 27. Łodziński K., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T., Borak T.: ROZPOZNANIE I LECZENIE WSTECZNEGO ODPŁYWU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO U NIEMOWLĄT. Terapia i leki 1986, 14, 36, 7-8, 163-166. 28. Dudkiewicz Z., Jaworski S., Lenkiewicz T., Łodziński K.: QUR EXPERIENCE IN SURGERY OF CLEFT LIP AND PALATE IN NEWBORN AND INFANTS. IV Spanish – Polish congress of Pediatric Surgery. San Sebastian 2 – 3.XI.1987, str. 24. Abstracts. 29. Jaworski S., Dudkiewicz Z., Lenkiewicz T., Łodziński K.: THE USE OF LATISSIMUS DORSI FLAP IN CLOSURE OF THORACE – LUMBAR MENINGOMYELOCELE IN NEWBORN. IV Spanish – Polish congress of Pediatric Surgery. San Sebastian 2 – 3.XI.1987, str. 28. Abstracts. 30. Jaworski S., Dudkiewicz Z.: ZASADY ROZPOZNAWANIA WAD ROZSZCZEPOWYCH TWARZY W NAJWCZEŚNIEJSZYM OKRESIE ŻYCIA ORAZ ZASADY USTALANIA WSKAZAŃ DO ICH LECZENIA. Przegl. Ped. 1988, T.16, 3, 207-216. 31. Łodziński K., Borak T., Lenkiewicz T., Dudkiewicz Z., Jaworski S., Płoska-Urbanek B., Bielowicz-Hilgier A.: OPRACOWANIE UNOWOCZEŚNIONYCH METOD BADAŃ RETROSPEKTYWNYCH I PROSPEKTYWNYCH DOTYCZĄCYCH DZIECI Z WRODZONĄ NIEDROŻNOŚCIĄ PRZEŁYKU, SZCZEGÓLNIE DZIECI Z MAŁĄ MASĄ CIAŁA. Przegl. Ped. 1988. 32. Łodziński K., Lenkiewicz T., Jaworski S., Dudkiewicz Z., Paruszkiewicz G., Piwowar W.: OCENA AKTUALNEJ OPIEKI MEDYCZNEJ NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ PO URAZACH. Pol. Tyg. Lek. 1988. 33. Łodziński K., Lenkiewicz T., Jaworski S., Bielowicz-Hilgier A., Dudkiewicz Z., Płoska-Urbanek B.: WSTĘPNA OCENA WYNIKÓW BADAŃ RETROSPEKTYWNYCH DZIECI OPEROWANYCH PO URODZENIU Z POWODU NIEKTÓRYCH WAD WRODZONYCH. Pol. Przegl. Chir. 1989, 61, 5, 403-410. 34. Piwowar W., Dudkiewicz Z., Łodziński K.: ZASTOSOWANIE CYSTOFIKSU PEDIATRYCZNEGO – ZESTAWU DO NADŁONOWEGO ODPROWADZANIA MOCZU U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. 1990, T.16, 78-81. 35. Łodziński K., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE PŁATA SKÓRNEGO W REKONSTRUKCJI CEWKI MOCZOWEJ U CHŁOPCÓW ZE SPODZIECTWEM. Probl. Chir. Dziec. 1989, T.16, 60-63. 36. Jaworski S., Łodziński K., Dudkiewicz Z.: BACK CLOSURE WITH A LATISSIMUS DORSI MYOCUTANEOUS FLAP. Abstract 32 ud Annual meeting of th Society for Research into Hydrocephalus and Spina Bifida. Jerusalem 1988. 37. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWE LECZENIE CHIRURGICZNE JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych. Maj 1988. PWN, Warszawa 1989, 243-251. 38. Dudkiewicz Z.: WIELOKIERUNKOWA OCENA ZASTOSOWANEJ WŁASNEJ JEDNOETAPOWEJ METODY W LECZENIU CHIRURGICZNYM JEDNOSTRONNYCH CAŁKOWITYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Praca habilitacyjna (1990r.) 39. Dudkiewicz Z.: OCENA JEDNOETAPOWEGO CHIRURGICZNEGO LECZENIA JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Probl. Chir. Dziec. 1991, 18, 8-19. 40. Łodziński K, Dudkiewicz Z., Jaworski S.: ROZWÓJ LECZENIA CHIRURGICZNEGO MIELOMENINGOCELII. XVI Sympozjum Polskiego Tow. Chir. Dziec. – Wodogłowie. Meningocelia. Materiały naukowe, Gorzów 23-25 maj 1991, 17-22. 41. Dudkiewicz Z.: ROZPOZNAWANIE I POSTĘPOWANIE Z ROZSZCZEPAMI PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO U NOWORODKA. VIII Zjazd Naukowy Pol. Tow. Chir. Dziec. Warszawa 1992, 23-24. 42. Jaworski S., Dudkiewicz Z., Łodziński K., Lenkiewicz T.: BACK CLOSURE WITH A LATISSIMUS DORSI MYOCUTANEOUS FLAP. Journal of Pediatric Surgery January 1992, Vol 27, No1 74-75. 43. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA PRĄCIA W SPODZIECTWIE WIEŃCOWYM. Probl. Chir. Dziec. 1993, 20, 61-64. 44. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA PRĄCIA W RÓŻNYCH TYPACH SPODZIECTWA. Probl. Chir. Dziec. 1993, 20, 58-61. 45. Dudkiewicz Z., Łodziński K.: USE OF SKIN GRAFT FOR RECONSTRUCTION OF URETHRA IN BOYS WITH HYPOSPADIAS. Acta Paedichirurgica Hellenica 1993, 11, 136-141. 46. Dudkiewicz Z.: JEDNOETAPOWA REKONSTRUKCJA CEWKI MOCZOWEJ W SPODZIECTWIE. Materiały IV Zjazdu P.T.Chir. Plast. I Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 117. 47. Dudkiewicz Z., Piwowar W.: ZAMYKANIE ROZLEGŁYCH UBYTKÓW LĘDŹWIOWO-KRZYŻOWYCH U NOWORODKA. Materiały VI Zjazdu P.T.Chir. Plast. i Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 121. 48. Dudkiewicz Z.: UWAGI DO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały IV Zjazdu Pol. Tow. Chir. Plast. i Rekonstr., Warszawa 25-27 listopad 1993, 37. 49. Łodziński K., Lenkiewicz T., Dudkiewicz Z., Płoska-Urbanek B.: WYTWORZENIE PRZEŁYKU Z KRZYWIZNY WIĘKSZEJ ŻOŁĄDKA U DZIECI. Probl. Chir. Dziec. PZWL, Warszawa 1993, 28-30. 50. Piwowar W., Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – I KONFERENCJA ROBOCZA – DOKUMENTACJA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994. 51. Michalak J., Dudkiewicz Z.: KLASYFIKACJA ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 27-31. 52. Dudkiewicz Z.: PROPOZYCJA UJEDNOLICENIA MIANOWNICTWA ANATOMICZNEGO ELEMENTÓW TWARZY OBJĘTYCH WADAMI ROZSZCZEPOWYMI WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 11-19. 53. Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: METODA DOKUMENTACJI FOTOGRAFICZNEJ PACJENTÓW Z ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1994, 41-47. 54. Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: UWAGI CHIRURGICZNE DO SPODZIECTWA WIEŃCOWEGO. Streszczenia V Zjazdu Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej i Rekonstrukcyjnej. Wrocław, 13-15 październik 1995, 50. 55. Dudkiewicz Z., Boczar M.: SEKWENCJA ROBINA. Pediatria Polska 1996, LXXI, 811-815. 56. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA W MONOGRAFII. CHIRURGIA GŁOWY I SZYI POD REDAKCJĄ LESZKA KRYSTA. PZWL Warszawa 1996. 57. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – II KONFERENCJA ROBOCZA REHABILITACJA MOWY. Materiały naukowe pod redakcją Zofii Dudkiewicz. Fundacja ATK 1996. 58. Dudkiewicz Z., Piwowar W., Hortis – Dzierzbicka M., Surowiec Z.: OCENA STANDARYZOWANEJ DOKUMENTACJI LECZENIA CHIRURGICZNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. Streszczenia. VI Zjazd Pol. Tow. Chir. Plast. i Rekonstr. 1997, str. 51. 59. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNYCH POGLĄDÓW. Medycyna wieku rozwojowego 1997, T.I, 667-679. 60. Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: RAPORT Z PIERWSZEGO OGÓLNOPOLSKIEGO REJESTRU ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. OŚRODKI LECZENIA ZESPOŁOWEGO. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 9-19. 61. Kwiecień A., Dudkiewicz Z.: CHARAKTERYSTYKA MOWY DZIECI Z RÓŻNYMI TYPAMI ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA W OCENIE LOGOPEDYCZNEJ. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 24-33. 62. Szczepańska K., Łyjak A., Dudkiewicz Z.: PROBLEMY PSYCHOLOGICZNE LECZENIA ZESPOŁOWEGO DZIECKA Z ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. W materiałach naukowych II Konferencji Roboczej: Rozszczep Wargi i Podniebienia – Rehabilitacja Mowy. Fundacja ATK 1997, 33-38. 63. Dudkiewicz Z., Surowiec Z., Lenkiewicz T.: WYSTĘPOWANIE WAD ROZSZCZEPOWYCH TWARZY W POLSCE – WSTĘPNA OCENA. Pol. Tow. Chir. Dziec. Kraków 1998, Suplement Nr 2, 332-335. Lenkiewicz T., Płoska-Urbanek B.,Dudkiewicz Z. , Sawicka E., Michalak J.: POSTĘPY W LECZENIU WRODZONEGO WYTRZEWIENIA U NOWORODKÓW. Pol. Tow. Chir. Dziec. Kraków 1998, Suplement Nr 2, 350-352. 65. Dudkiewicz Z.: STRATEGIA LECZENIA DZIECKA OPARZONEGO. Instytut Matki i Dziecka , Warszawa 1998. 66. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – WSPÓŁCZESNE POGLĄDY I LECZENIE CHIRURGICZNE. Stomatologia Wieku Rozwojowego PZWL, Warszawa 1999. 64. 67. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: THE 18 YEARS CLINICAL EXPERIENCE IN EARLY ONE STAGE REPAIR OF UCLP. Abstracts The Sixth European Craniofacial Congress „A New Face For A New Millenium". 15-18 June 1999, Manchester – England. 68. Dudkiewicz Z., Kowal A.: DOŚWIADCZENIA KLINICZNE W LECZENIU SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO I PRĄCIOWO-MOSZNOWEGO. Streszczenia VII zjazdu Pol. Tow. Chir. Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. 27-29 maj 1999. 69. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – LECZENIE CHIRURGICZNE – POGLĄDY WŁASNE I INNYCH AUTORÓW. Medycyna Wieku Rozwojowego 1999, 3, 353-368. 70. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I/LUB PODNIEBIENIA – AKTUALNE POGLĄDY NA ETIOPATOGENEZĘ I LECZENIE. Nowa Pediatria 1999, zeszyt 16, rok III, nr 5, 50-52. 71. Stańczuk-Żytomirska H., Molski M., Dudkiewicz Z.: LECZENIE ZMIAN PRZEROSTOWYCH KOŃCZYN W ZESPOLE KLIPPEL-TRENAUNAY – OPIS PRZYPADKU. Wydawnictwo Folium, tom V, Lublin 1999. 72. Dłuski E., Tucholski S., Surowiec Z., Dudkiewicz Z., Kowal A., Piwowar W.: LAPAROSKOPOWA DOLICHOSIGMODEKTOMIA – POSTĘP CZY ALTERNATYWA? Videochirurgia czerwiec/wrzesień 1999, 49-51. 73. Dudkiewicz Z., Mucharski A., Surowiec Z., Piwowar W., Karaszkiewicz E., Kowal A., Kozicka – Lindorf E.: BADANIA NAD ETIOLOGIĄ I PATOLOGIĄ STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO U DZIECI. WSTĘPNA OCENA LECZENIA Streszczenia VII zjazdu Pol. Tow. Chir. Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. 27-29 maj 1999. 74. Dudkiewicz Z., Mucharski A., Surowiec Z. , Piwowar W., Karaszkiewicz E., Kowal A., Kozicka –Lindorf E.: TREATMENT RESULTS OF THE TEMPOROMANDIBULAR JOINTS ANKYLOSIS IN CHILDREN TREATED AT THE SURGERY DEPARTMENT OF MOTHER AND CHILD INSTITUTE BETWEEN 1993 AND 1999. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl.4, 66. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 75. Dudkiewicz Z., Hortis – Dzierzbicka M., Piwowar W., Surowiec Z.: NINETEEN YEARS OF CLINICAL EXPERIENCE IN EARLY ONE – STAGE REPAIR OF UCLP. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4 , 52. 76. Dudkiewicz Z., Sekuła E., Nielepiec-Jałosińska A.: GASTROESOPHAGEAL REFLUX IN THE PIERRE ROBIN SEQUENCE. EARLY SURGICAL TREATMENT. The Cleft Palate – Craniofacial Journal 2000, Vol. 37, N 2, 205-208. 77. Dudkiewicz Z., Sekuła E., Piwowar W., Hortis-Dzierzbicka M.: MECHANIZM PODNIEBIENNO-GARDŁOWY REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO W SEKWENCJI ROBINA. Medycyna Wieku Rozwojowego, 2000. 78. Dudkiewicz Z., Sekuła E, Piwowar W., Dłuski E.: NEW APPROACH TO TREATMENT OF PIERRE – ROBIN SEQUENCE. Medical Science 2000, Vol. 6 , Supp. 4 . 52. 79. Piwowar W., Dudkiewicz Z., Surowiec Z.: OBLITERATION OF EXTENSIVE SOFT TISSUE DEFECTS IN NEWBORNS OPERATED ON FOR OPEN MYELOMENINGOCELES OF THE THORACO- LUMBARO- SACRAL AREA. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl. 4 , 52. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 80. Dudkiewicz Z.: ONE STAGE PENILE AND PENO –SCROTAL HYPOSPADIAS REPAIR. Medical Science 2000,Vol.6, Suppl. 4, 52. Praca wygłoszona na X Jubileuszowym Kongresie Pol. Tow. Chir. Dziec. 2000. 81. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z., Stecko E.: NOSOWANIE OTWARTE – PRZYCZYNY, DIAGNOSTYKA, SPOSOBY ELIMINACJI. Nowa Pediatria 2000, 18, 18-19. 82. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: NOWOCZESNA DIAGNOSTYKA NIEWYDOLNOŚCI PODNIEBIENNO-GARDŁOWEJ. Nowa Pediatria 2000, 18, 21-23. 83. Hortis-Dzierzbicka M., Stecko E., Dudkiewicz Z.: ASPEKTY PSYCHOSOCJOLOGICZNE WADY ROZSZCZEPOWEJ TWARZY. Nowa Pediatria 2000, 18, 27-29. 84. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z., Stecko E.: PACJENT Z WADA ROZSZCZEPOWĄ TWARZY W OKRESIE ADOLESCENCJI. Nowa Pediatria 2000, 18, 24-26. 85. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: ROZSZCZEP WARGI I/LUB PODNIEBIENIA – STANDARD POSTĘPOWANIA. Standardy Medyczne 2000, 5 (8), 28-33. 86. Dłuski E., Żelewska B., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: LAPAROSCOPIC EXPLORATION OF CONTRALATERAL GROIN IN CHILDREN WITH UNILATERAL INGUINAL HERNIA – OUR INITIAL EXPERIENCE. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 26 . 87. Dłuski E., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: APPLICATION OF THE HARMONIC SCALPEL IN SELECTED LAPAROSCOPIC OPERATIONS IN CHILDREN. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 45. 88. Dłuski E., Rychłowska M., Olczak J., Klepacka T., Dudkiewicz Z., Woźniak W.: DIAGNOSTIC AND MEDICAL VALUE OF LAPAROSCOPIC TREATMENT IN CHILDREN WITH GONADAL DYSGENESIS. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 46. 89. Dłuski E., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z., Daniel M.: INITIAL ASSESSMENT OF LAPAROSCOPIC TREATMENT OF VARIOCOCELE IN CHILDREN. Medical Science 2000, Vol.6, Suppl. 4, 46. 90. Dłuski E., Gryglicka H., Surowiec Z., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: . LAPAROSCOPIC OPERATION OF GASTROESOPHAGEAL REFLUX IN CHILDREN WITH SANDIFER SYNDROME – REPORTS OF 2 CASES. Medical Science 2000, Vol. 6, Suppl.4, 59. 91. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: CLEFT LIP/PALATE – THE CONTEMPORARY VIEW OF ETHIOLOGY AND TREATMENT. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 27-29. Department of Pediatric and Adolescent Surgery National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 92. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: EARLY SURGICAL MANAGEMENT OF UNILATERAL AND BILATERAL CLEFT LIP AND PALATE – STANDARDS OF CARE. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 30-32. Department of Pediatric and Adolescent Surgery National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 93. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M., Sekuła E., Piwowar W.: UNIQUE METHOD OF TREATMENT OF THE ROBIN SEQUENCE. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 36-38. Departmentof Paediatric and Adolescent Surgery, National Research Institute for Mother and Child, Warsaw, Poland. Centre for Craniofacial Disorders. 94. Dudkiewicz Z., Dłuski E., Płoska-Urbanek B.: GASTROESOPHAGEAL REFLUX (GER) – SURGICAL MANAGEMENT AND CLINICAL ASSESSMENT. New Medicine, 1/2001, vol. 4, 39-41. Hortis-Dzierzbicka M. , Dudkiewicz Z. , Stecko E.: THE LATE SPEECH EVALUATION IN UCLP PATIENTS OPERATED WITH EARLY ONE STAGE REPAIR METHOD Transactions, Serial number 421, 421-422, 2001. 95. 96. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: AN UNUSUAL COMPENSATION MODE FOR VELOPALATAL INSUFFICIENCY IN CLEFT PALATE PATIENT Transactions, Serial number 422, 423-424, 2001. 97. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M.: THE UNIQUE MODE OF TREATMENT IN ROBIN SEQUENCE Transactions, Serial number 423, 425-426, 2001. 98. Dudkiewicz Z. , Sekuła E., Hortis-Dzierzbicka M., Piwowar W., Dłuski E.: SEKWENCJA ROBINA – NOWY SPOSÓB POSTĘPOWANIA LECZNICZEGO. Standardy Medyczne, Wrzesień 2001, Nr 9, T. 3, 56-58. 99. Kowal A., Dudkiewicz Z.: 15 LAT DOŚWIADCZENIA KLINICZNEGO W JEDNOETAPOWYM LECZENIU SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO I PRĄCIOWO-MOSZNOWEGO. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 18. 100. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: PÓŹNA OCENA MOWY U PACJENTÓW PO WCZESNYM JEDNOETAPOWYM ZAMKNIĘCIU CAŁKOWITEGO JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 29. 101. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.,: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA ŻUCHWY. VIII Zjazd PTCh Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej. Łódź 11-13.10.2001, str. 33. 102. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OCENA WYNIKÓW WCZESNEGO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA CHIRURGICZNEGO CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA W CEFALOMETRII I WEDLUG SYSTEMU GOSLON. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku., Łódź 2002, 22-28. 103. Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: WCZESNE JEDNOETAPOWE ZAMKNIĘCIE CAŁKOWITEGO JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA W ŚWIETLE ROZWOJU MOWY NA BAZIE WYNIKÓW PÓŹNYCH I OCEN POŚREDNICH. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 28-33. 104. Dudkiewicz Z., Hortis-Dzierzbicka M., Kulewicz M., Cudziło D., Surowiec Z., Piwowar W.: OCENA STANDARYZOWANEJ DOKUMENTACJI EUROCLEFT NA BAZIE WYNIKÓW PÓŹNYCH WCZESNEGO JEDNOETAPOWEGO LECZENIA CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 33-41. 105. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D., Surowiec Z.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 41-49. 106. Kowal A., Dudkiewicz Z.: 15 LAT DOŚWIADCZENIA KLINICZNEGO W JEDNOETAPOWYM LECZENIU SPODZIECTWA PRACIOWEGO I PRACIOWO – MOSZNOWEGO. Chirurgia Plastyczna w Polsce u Progu XXI Wieku, Łódź 2002, 49-51. 107. Dłuski E., Dudkiewicz Z.: LAPAROSCOPIC EXPLORATION OF THE CONTRALATERAL GROIN IN CHILDREN WITH CLINICAL UNILATERAL HERNIA – INITIAL EXPERIENCE. Surgery in Childhood International, 2002, IX,4, 191-193. 108. Dłuski E., Szymborska M., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE LAPAROSKOPII W DIAGNOZOWANIU I LECZENIU KLINICZNIE NIEBADALNYCH JĄDER U DZIECI. Nowa Pediatria, 2002, 2, 29, 70. Dłuski E., Olczak J., Rychłowska M., Klepacka T., Szymborska M., Dudkiewicz Z. , Woźniak W.: LAPAROSKOPOWA GONADEKTOMIA W PREWENCYJNYM LECZENIU DYSGENEZJI GONAD U DZIECI. Nowa Pediatria, 2002, 2, 29, 73. 110. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA. Część I Stomatologia współczesna. 2002, vol. 9, 3, 40. 111. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA. Część II. Zastosowanie dystraktorów wewnątrzustnych Stomatologia współczesna. 2002, vol. 9, 4, 41. 112. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: NOWA METODA ODBUDOWY ATROFICZNEGO WYROSTKA ZĘBODOŁOWEGO. Stomatologia współczesna 2002, 6, supl. 3, 26. 113. Dłuski E., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: ZASTOSOWANIE LAPOROSKOPII W CHIRURGII GONAD U DZIECI. Videochirurgia 2002, 7/2, 33. Dudkiewicz Z.: 50 LAT KLINIKI CHIRURGII DZIECI I MŁODZIEŻY W INSTYTUCIE MATKI I DZIECKA. SKĄD POCHODZIMY – DOKĄD ZMIERZAMY. Historia Chirurgii Dziecięcej w Polsce. II Sympozjum Sekcji Historycznej PTChD, Kielce 13-15 czerwca 2002. 115. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. 78 th Congress European Orthodontic Society Sorrento, 4-8.06.2002. European Journal of Orthodonthics, 2002, P 272, 167. 109. 114. THE GOSLON YARDSTICK FOR ASSESSING SURGICAL OUTCOME IN 10-YEAR-OLD CHILDREN WITH UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. 78 th Congress European Orthodontic Society Sorrento, 4-8.06.2002. European Journal of Orthodonthics, 2002, P 202, 146. 117. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH CLEFT LIP AND PALATE. XVI th Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery Munster, 3-7.09.2002. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery, 2002, 30 (1), 144, 631/288. 118. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MANDIBULAR LENGTHENING BY DISTRACTION OSTEOGENESIS. ONE YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. XVI th Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. Munster, 3-7.09.2002. Abstract: Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery, 2002, 30 (1), 60, 785/112. 119. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH CLEFT LIP AND PALATE. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 120. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 121. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH MICROGNATHIA. IV th Congress of Baltic Association For Maxillofacial and Plastic Surgery 23-25 maj 2002, Ryga-Łotwa. Book of Abstracts. 122. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION IN CLEFT LIP AND PALATE PATIENTS. Czech and Slovak Orthodontic Congress 26-29 wrzesień 2002 Bratysława-Słowacja. Book of Abstracts. 123. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. A ONE-YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. Czech and Slovak Orthodontic Congress 26-28 wrzesień 2002 Bratysława-Słowacja. Book of Abstracts. 124. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION IN CLEFT LIP AND PALATE PATIENTS. II International Meeting on Distraction Osteogenesis vs Traditional Surgery 26-28 wrzesień 2002 Bolonia – Włochy. Book of Abstracts. TREATMENT AND POST-TREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. A ONE-YEAR FOLLOW-UP CEPHALOMETRIC STUDY. II International Meeting on Distraction Osteogenesis vs Traditional Surgery 26-28 wrzesień 2002 Bolonia- Włochy. Book of Abstracts. 126. Cudziło D, Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: LONG TERM RESULTS OF SURGICAL TREATMENT OF UCLP II Congres de L Assossiation Francaise des Fentes Faciales 13-14.12.2002 Paryż-Francja. Book of Abstracts. 127. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 128. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.; Cudziło D.: TREATMENT AND POST-TREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 129. Cudziło D., Kulewicz M,; Dudkiewicz Z.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS Arnaud E.; Diner P.A.:4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction; Monduzzi Editore Bologna, 2003. Book of Abstracts. 130. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS Inter J Oral and Maxillofac Surg 2003; 32: 18. 131. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: LONG-TERM SKELETAL AND SOFT TISSUE EFFECTS AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS European Journal of Orthodontics 2003; 25,4,/31/,433. 132. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS European Journal of Orthodontics 2003; 25,4,/32/,433. 133. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D., Hortis-Dzierzbicka M.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN THE TREATMENT OF HEMIFACIAL MICROSOMIA. Ortodoncie 2003; 12,24-30. 134. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZASTOSOWANIE OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W LECZENIU POŁOWICZEGO NIEDOROZWOJU TWARZY. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (1): 36-42. OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W SZCZĘCE ZA POMOCĄ APARATU ZEWNĄTRZUSTNEGO Stomatologia Współczesna 2003; 10 (2): 46-52. 136. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZASTOSOWANIE OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W LECZENIU CIĘŻKIEJ RETROGNACJI ŻUCHWY. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (3):24-30. 137. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: WSPÓŁPRACA CHIRURGICZNO-ORTODONTYCZNA W LECZENIU ZABURZEŃ PODSTAW KOSTNYCH W SZCZĘCE I ŻUCHWIE. Stomatologia Współczesna 2003; 10 (6):40-42. 138. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI U DZIECI Z CAŁKOWITYM JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI Acta Clinica 2, 2003, 58-67. 139. Dudkiewicz Z.: 30 LAT WŁASNEGO DOŚWIADCZENIA – NOWY STANDARD LECZWENIA DZIECI Z ROZSZCZEPEM WARGI I/LUB PODNIEBIENIA. Advances in Clinical and Experimental Medicine,2003, /11,3/, 89. 140. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /11,5/, 90. 141. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /11,7/, 91. 142. Kowal A., Dudkiewicz Z.: JEDNOATOPOWE LECZENIE SPODZIECTWA MOSZNOWEGO I KROCZOWEGO. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /20,6/, 128. 143. Boczar M., Dudkiewicz Z., Sawicka E.: GUZ NOSOGARDŁA JAJO RZADKA PRZYCZYNA NIERWYDOLNOŚCI ODDECHOWEJ U NOWORODKÓW – OPIS 4 PRZYPADKÓW. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,19, 150. 144. Dłuski E., Kowal A., Surowiec Z., Dudkiewicz Z.: SPODZIECTWO WSPÓŁISTNIEJĄCE Z RZADKIMI ZESPOŁAMI CHOROBOWYMI U DZIECI LECZONYCH METODĄ LAPAROSKOPOWĄ – PREZENTACJA DWÓCH PRZYPADKÓW. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,74, 175. 145. Dudkiewicz Z.: OLBRZYMIE ZNAMIONA BARWNIKOWE – LECZENIE CHIRURGICZNE. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,104/, 188. 146. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2003, /24,105/, 188. 147. Kulewicz M., Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 148. Kulewicz M., Hortis-Dzierzbicka M., Dudkiewicz Z .: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 149. Hortis-Dzierzbicka M., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: LONG TERM OUTCOMES OF ONE - STAGE SURGICAL TREATMENT OF UCLP. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z.: SIMULTANEOUS FLAP PHARYNGOPLASTY AND TONSILECTOMY. The VII European Craniofacial Congress. Bologna (Italy), 19-22 November 2003. Book of Abstracts. 151. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: 20 LETNIE DOŚWIADCZENIE W LECZENIU ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 152. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: OCENA WYNIKÓW CHIRURGICZNEGO LECZENIA CAŁKOWITYCH JEDNOSTRONNYCH ROZSZCZEPÓW WARGI I PODNIEBIENIA. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 153. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CHIRURGIA ORTOGNATYCZNA PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo- Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 154. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo- Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 150. ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 156. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W ŻUCHWIE. IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii SzczękowoTwarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 157. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: LECZENIE ZESZTYWNIENIA STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO IV Kongres Polskiego Towarzystwa Chirurgii Jamy Ustnej i Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Białystok, 22-24 Maj, 2003. Book of Abstracts. 158. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER D.O. 3rd. International Symposion on Distraction Osteogenesis and Ortrhognatic Surgery Stuttgart, 17 - 18 October 2003. Book of Abstracts. 159. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSTEOGENESIS. 3rd. International Symposion on Distraction Osteogenesis and Ortrhognatic Surgery Stutagart, 17 - 18 October 2003. Book of Abstracts. 160. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W ŻUCHWIE. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 161. Kulewicz M., Surowiec Z., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: LECZENIE ZESZTYWNIENIA STAWU SKRONIOWO-ŻUCHWOWEGO IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 162. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: ZMIANY W MORFOLOGII TWARZOCZASZKI U DZIECI ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH METODĄ OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. CHIRURGIA REKONSTRUKCYJNA PACJENTÓW Z WADAMI MORFOLOGICZNYMI TWARZOCZASZKI 164. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ZMIANY W PROFILU TWARZY PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 165. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI I WARUNKI OKLUZJI PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI. IX Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, Warszawa, 6-8 Listopad 2003. Streszczenia. 166. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT AND POSTTREATMENT CRANIOFACIAL CHANGES AFTER MANDIBULAR DISTRACTION OSYEOGENESIS. 4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction Paris, 2-5 July, 2003. 167. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CRANIOFACIAL CHANGES IN CHILDREN WITH CLEFT LIP AND PALATE AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. 4 th International Congress of Maxillofacial and Craniofacial Distraction Paris, 2-5 July, 2003. 168. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z., Kulewicz M.: ZESPÓŁ TREACHER-COLLINSA VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 169. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: ANALIZA ZMIAN W PROFILU TWARZY I SZKIELECIE TWARZOCZASZKI PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 170. Kulewicz M., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: METODA OSTEODYSTRAKCJI W LECZENIU ZGRYZU OTWARTEGO CZĘŚCIOWEGO PRZEDNIEGO VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 171. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z., Boczar M.: LECZENIE NIEMOWLĄT Z SEKWENCJĄ ROBINA. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W SZCZĘCE. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 173. Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Cudziło D.: OSTEOGENEZA DYSTRAKCYJNA W ŻUCHWIE. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 174. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: MORFOLOGIA TWARZOCZASZKI I WARUNKI OKLUZJI PACJENTÓW ROZSZCZEPOWYCH LECZONYCH TRZEMA RÓŻNYMI PROTOKOŁAMI CHIRURGICZNYMI. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 175. Olszewska E., Wyszomirska B., Dudkiewicz Z.: POŁOWICZY PRZEROST TWARZY U PACJENTA Z NACZYNIAKIEM – OPIS PRZYPADKU. VII Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego Lublin, 25-27 Wrzesień 2003. Streszczenia. 176. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA. WSPÓŁCZESNE POGLĄDY I LECZENIE CHIRURGICZNE. Stomatologia Wieku Rozwojowego pod red. Marii Szpringer-Nodzak i Magdaleny Wochny-Sobańskiej. PZWL, 2003, 111-132. 177. Hozyasz K., Gajewska J., Ambroszkiewicz J., Dudkiewicz Z.: HIGH SERUM LEVELS OF 8-HYDROXY-2 –DEOXYGUANOSINE (8-OHDG) IN MOTHERS OF CHILDREN WITH CLEFT LIP. Br J Oral Maxillofacial Surg 2003 Jun; (3):205-6. 178. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE TWARZOCZASZKI. CHIRURGIA DZIECIĘCA pod redakcją Aleksandra A. Wagnera. PZWL, 2003, 278-285. 179. Dłuski E., Żelewska B., Dudkiewicz Z.: LAPAROSKOPIC EXPLORATION OF THE CONTRALATERAL GRON IN CHILDREN WITH UNILATERAL INGUINAL HERNIA. Journal of Pediatric Surgery. 2003, 38, 7. 180. Dudkiewicz Z.: WRODZONE ZNAMIONA BARWNIKOWE. VII Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Sekcji Dermatochirurgii PTD. Sesja II: Wrodzone Zmiany Barwnikowe. Dermatologia Estetyczna, Supl. I/2003. 181. Dudkiewicz Z.,Hortis-Dzierzbicka M., Piwowar W., Surowiec Z.: WPŁYW WCZESNEJ REKONSTRUKCJI PODNIEBIENIA NA ROZWÓJ FONETYCZNY DZIECI Z ROZSZCZEPEM PODNIEBIENIA. Warszawskie Warsztaty Neonatologiczne, Warszawa 2004. 182. Hortis-Dzierzbicka M., Stecko E., Dudkiewicz Z.: ALTERNATYWNY SPOSÓB POSTĘPOWANIA W SEKWENCJI ROBINA – 15-LETNIE DOŚWIADCZENIE. Warszawskie Warsztaty Neonatologiczne, Warszawa 2004. 183. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European Journal of Orthodontics. Abstract. 2004, 26, 2, 19. 184. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF CHILDREN WITH REPAIRED UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. European Journal of Orthodontics. Abstract. 2004, 26, 4, 23. 185. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. European Journal of Orthodontics Abstract. 2004, 26, 5, 43. 186. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: A CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF TREATMENT OUTCOMES OF UCLP PATIENTS. Journal Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 24. 187. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 138. 188. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: MAXILLARY DISTRACTION. LONG-TERM RESULTS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery Abstract. 2004, 32, 1, 158. 189. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: DISTRACTION OSTEOGENESIS IN PATIENTS WITH SEVERE HYPOPLASIA OF MAXILLA. Ortodoncie 2004, 13, 1, 32-37. ZMIANY W KOMPLEKSIE SZCZĘKOWO-TWARZOWYM PO ZASTOSOWANIU OSTEOGENEZY DYSTRAKCYJNEJ W SZCZĘCE. Stomatologia Współczesna 2004, 11, nr 4, 37-42. 191. Hozyasz K., Chełchowska M., Ambroszkiewicz J., Gajewska J., Dudkiewicz Z.,Laskowska-Klita T.: OKSYDACYJNE USZKODZENIA DNA U MATEK DZIECI Z IZOLOWANYMI ROZSZCZEPAMI TWARZOCZASZKI. Przegląd Lekarski 2004, 61, 12:1-4. 192. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE TWARZOCZASZKI. CHIRURGIA NOWORODKA. INVEST-DRUK, Warszawa 2004, pod redakcją Prof. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego 2004, Rozdz. 18, 179-195. Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z., Kulewicz M., Surowiec Z., Piwowar W.: SINGLE STAGE LIP AND PALATE REPAIR IN UCLP – A WITHIN CENTER OUTCOMES STUDY OF THREE SURGICAL MODALITIES FOR HARD PALATE REPAIR. Chicago 2004. Abstracts. 194. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: CEPHALOMETRIC AND DENTAL ANALYSIS OF CHILDREN WITH REPAIRED UNILATERAL CLEFT AND PALATE.SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 195. Cudziło D., Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: SOFT TISSUE PROFILE CHANGES AFTER MAXILLARY DISTRACTION. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 196. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z .: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. European orthodontic Society. 80-th EOS CONGRESS Aarhus – Denmark, 2004. 197. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: TREATMENT OF TEMPOROMANDIBULAR JOINT ANKYLOSIS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 198. Kulewicz M., Dudkiewicz Z., Cudziło D.: A CEPHALOMETRIC AND DANTAL ANALYSIS OF TREATMENT OUTCOMES OF UCLP PATIENTS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 193. 199. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: MAXILLARY DISTRACTION LONG-TERM RESULTS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 200. Kulewicz M., Cudziło D., Dudkiewicz Z.: FACIAL PROFILE CHANGES AFTER DISTRACTION OSTEOGENESIS. XVII Congress of the European Association for Cranio-Maxillofacial Surgery. France, 2004. 201. Dudkiewicz Z.: WADY ROZWOJOWE W CHIRURGII TWARZY I CZASZKI. CHIRURGIA DZIECIĘCA. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, pod redakcją Prof. Jerzego Czernika 2005, 346-367. 202. Boczar M., Dudkiewicz Z., Sawicka E., Klepacka T.: GUZY NOSOGARDŁA JAKO PRZYCZYNA NIEWYDOLNOŚCI ODDECHOWEJ U NOWORODKÓW. Standardy Medyczne 2005, 7, 24, 42-47. 203. Dudkiewicz Z.: WYBRANE PATOLOGIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH U NOWORODKÓW – WYSTĘPOWANIE I POSTĘPOWANIE CHIRURGICZNE. Standardy Medyczne 2005, 7, 24, 103-105. 204. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: ODLEGŁA ANALIZA SZEROKOŚCI I DŁUGOŚCI GÓRNEGO ŁUKU ZĘBOWEGO U OSÓB Z JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Medycyna Wieku Rozwojowego, 2005, IX, 4, część I, 781-789.. 205. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: BUDOWA I POŁOŻENIE ŻUCHWY U OSÓB Z CAŁKOWITYM JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOETAPOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2006, X, 3 część II: 875-884. 206. Fudalej P., Obłoj B., Dudkiewicz Z.: BUDOWA TWARZOCZASZKI 10-LATKÓW Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOCZASOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (1): 45-50. 207. Fudalej P., Obłoj B., Miller-Drabikowska B., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: CEFALOMETRYCZNA OCENA BUDOWY TWARZOCZASZKI DZIECI PRZED OKRESEM POKWITANIA Z JEDNOSTRONNYM ROZSZCZEPEM PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (Nr 3, część 1): 247-253. 208. Fudalej P., Król Z., Dudkiewicz Z.: CEFALOMETRYCZNA OCENA SYMETRII TWARZOCZASZKI OSÓB Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA LECZONYCH METODĄ JEDNOCZASOWĄ. Medycyna Wieku Rozwojowego 2007; XI (Nr 3, część): 255-259. 209. Obłoj B., Fudalej P., Dudkiewicz Z.: CEPHALOMETRIC STANDARDS FOR POLISH 10-YEAR-OLDS WITH NORMAL OCCLUSION. Angle Orthodontist, Vol. 78, No 2, 2008, 262-269. 210. Fudalej P., D.D.S., M.S.D., Ph.D., Obłoj B., Dudkiewicz Z., M.D., Ph.D., Hortis-Dzierzbicka M., M.D., Ph.D.: MANDIBULAR MORPHOLOGY AND SPATIAL POSITION FOLLOWING ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR OF COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE. Cleft Palate-Craniofacial Journal, May 2008, Vol. 45 No 3, 272-277. 211. Fudalej P., D.D.S., M.S.D., Ph.D., Obłoj B., D.D.S., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: MIDFACIAL GROWTH IN A CONSECUTIVE SERIES OF PREADOLESCENT CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE FOLLOWING A ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR. Cleft Palate-Craniofacial Journal, November 2008, Vol. 45 No 6, 667-673. 212. Kulewicz M., Cudzilo D., Dudkiewicz Z.: SURGICAL CORRECTION OF MIDFACE DEFICIENCY IN CLEFT PATIENTS. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery 2008; 36 (1): 105 213. Kulewicz M., Cudzilo D., Dudkiewicz Z.: LONG-TERN SKELETAL STABILITY AFTER MANDIBULAR DISTRACTION. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery 2008; 36 (1): 25 214. Fudalej P., Obłoj B., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z.: PORÓWNANIE CZĘŚCI TWARZOWEJ CZASZKI U DZIECI PRZED OKRESEM POKWITANIA Z RÓŻNYMI FORMAMI JEDNOSTRONNEGO ROZSZCZEPU PODNIEBIENIA PIERWOTNEGO I WTÓRNEGO. Stomatologia, 2008, 61, 2, 125-131. 215. Kowal A., Szczygielski O., Sawicka E., Dudkiewicz Z.: PRĄCIE POGRĄŻONE – PROBLEMY DIAGNOSTYKI I LECZENIA RZADKIEGO ZABURZENIA ROZWOJOWEGO ZEWNĘTRZNYCH NARZĄDÓW PŁCIOWYCH U CHŁOPCÓW. Polski Merkuriusz Lekarski, 2008, XXIV, suplement 3, 73. 216. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – W POWIKŁANIA W CHIRURGII DZIECIĘCEJ - POD RED. JERZEGO CZERNIKA. PZWL, Warszawa 2008, 261-275. 217. Dudkiewicz Z.: TECHNIKA OPERACJI JEDNOETAPOWEJ ROZSZCZEPU WARGI I PODNIEBIENIA – W ATLAS CHIRURGII DZIECIĘCEJ – POD RED. CZESŁAWA STOBY I GUNTERA H. WILLITALA. Bernardinum, Pelplin 2008, 7-11. 218. Hozyasz K.K., Kaczmarczyk M., Dudzik J., Bulska E., Dudkiewicz Z., Szymański M.: RELATION BETWEEN THE CONCENTRATION OF ZINC IN MATERNAL WHOLE BLOOD AND THE RISK OF AN INFANT BEING BORN WITH AN OROFACIAL CLEFT. British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, Volume 47, Issue 6, September 2009, 466-469. 219. Fudalej P., Hortis-Dzierzbicka M., Obłoj B., Miller-Drabikowska D., Samarcew-Krawczak A., Dudkiewicz Z., Romanowska A.: TREATMENT OUTCOME AFTER ONE-STAGE REPAIR IN CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE ASSESSED WITH THE GOSLON YARDSTICK. Cleft Palate-Craniofac. J. 2009; 46:374-380. 220. Fudalej P., Katsaros C., Bongaarts C., Dudkiewicz Z., Kuijpers-Jagtman AM.: NASOLABIAL ESTHETICS IN CHILDREN WITH COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE AFTER 1- VERSUS 3-STAGE TREATMENT PROTOCOLS. J. Oral Max Surg. 2009; 67:1661-1666. 221. Fudalej P., Hortis-Dzierzbicka M.,Dudkiewicz Z. , Semb G.: COMPARISON OF DENTAL ARCH RELATIONSHIP IN CHILDREN WITH UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE FOLLOWING WARSAW (ONE-STAGE SIMULTANEOUS REPAIR) AND OSLO PROTOCOLS. Cleft Palate-Craniofac. J. 2009; 46: 648-653. 222. Hozyasz K.K., Dudkiewicz Z., Offert B., Piwowar W., Czerwińska Z., Surowiec Z.: PALENIE TYTONIU PRZEZ MATKĘ PRZED ZAJŚCIEM W CIĄŻĘ I WYSTĘPOWANIE INNYCH CZYNNIKÓW RYZYKA URODZENIA DZIECKA Z ROZSZCZEPEM TWARZOCZASZKI. Przegląd Lekarski 2009, rocznik 66, str.558-560. 223. Kowal A., Dudkiewicz Z., Sawicka E., Boczar M., Płoska-Urbanek B., Żak K., Mydlak D.: POSTĘPY W LECZENIU JEDNOETAPOWYM SPODZIECTWA PRĄCIOWEGO, MOSZNOWEGO I KROCZOWEGO. Przegląd Chirurgii Dziecięcej 2009, 1, 4, 82. 224. Dudkiewicz Z.: ROZSZCZEP WARGI I PODNIEBIENIA – W: „POWIKŁANIA" W CHIRURGII DZIECIĘCEJ - POD RED. JERZEGO CZERNIKA. PZWL, Warszawa 2009, 261-275. 225. Kulewicz M., Dudkiewicz Z.: CRANIOFACIAL MORPHOLOGICAL OUTCOME FOLLOWING TREATMENT WITH THREE DIFFERENT SURGICAL PROTOCOLS FOR COMPLETE UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE: A PREMILINARY STUDY. Int. J. Oral & Maxillofacial Surgery 2010; 39;122-128. 226. Dudkiewicz Z., Piwowar W., Surowiec Z., Brudnicki A.: NOWA, SPRAWDZONA 30-LETNIM DOŚWIADCZENIEM STRATEGIA LECZENIA CHIRURGICZNEGO DZIECI Z JEDNOSTRONNYM CAŁKOWITYM ROZSZCZEPEM WARGI I PODNIEBIENIA. Oddano do druku w 2010.

<urn:uuid:e280147c-e9a3-4e77-90d7-061c022d3be3>

finepdfs

1.967773

CC-MAIN-2022-05

http://zofiadudkiewicz.com/wp-content/uploads/2016/03/dorobek-naukowy-zofia-dudkiewicz.pdf

2022-01-21T20:11:18+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320303709.2/warc/CC-MAIN-20220121192415-20220121222415-00663.warc.gz

127,431,034

0.883541

0.974292

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

false

[ 1309, 3189, 4932, 6890, 8630, 10328, 12139, 14192, 16185, 18314, 20512, 22372, 24611, 26738, 28609, 30866, 32892, 34947, 36678, 38285, 40099, 41933, 43846, 45988, 46469 ]

2

0

ZARZĄDZENIE NR 94/2012 Burmistrza Miasta Żarów z dnia 29 czerwca 2012 r. w sprawie: zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Żarów Na podstawie art. 232 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późniejszymi zmianami) zarządzam, co następuje: § 1. Dokonuje się zmian w załączniku nr 1 "Wieloletnia Prognoza Finansowa Gminy Żarów", który po zmianach otrzymuje brzmienie, jak w załączniku nr 1 do niniejszego zarządzenia. § 2. Nadzór nad wykonaniem zarządzenia powierzam Skarbnikowi Gminy. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. [Podpis] Zastępcą Burmistrza Grzegorz Ostasz Uzasadnienie Ze względu na zmiany w budżecie Gminy Żarów na 2012 r. - dokonane zarządzeniami Burmistrza Miasta Żarów: nr 84/2012 z dnia 25 czerwca 2012 r. i nr 93/2012 z dnia 29 czerwca 2012 zaszła konieczność dokonania zmian w załączniku nr 1 stanowiącym Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Żarów na lata 2012-2019. W związku z powyższym podjęcie zarządzenia w przedmiotowej sprawie jest uzasadnione. Sporządziła: Renata Dawiakiewicz Skarbnik Gminy | Kwota kontrolna | Środki do dyspozycji na finansowanie wydatków związanych z obsługa długu, tj. na odsetki, dyskonta, poręczenia i podatki (poz. 6.1.1. + poz. 6.1.2. + poz. 6.1.3. + poz. 6.2. + poz. 4), początkowy od 2011 r. wynosił kwotę 0 | |-----------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | 6. | Obsługa długu (wydatki i roszczenia) | | | 2 833 282 | 1 802 293 | 2 662 187 | 2 742 652 | 2 660 011 | 4 623 122 | 3 416 697 | 3 334 181 | 3 364 956 | 3 200 042 | 2 833 813 | 1 832 188 | | 6.1. | Wydatki związane z obsługą długu | | 6.1.1. | - odsetki i dyskonto, w tym: | | 18.104.22.168. | - odsetki od zaciągniętej pożyczki w WFOŚiGW we Wrocławiu w wysokości 102.000 zł | | 22.214.171.124. | - odsetki od przychodu ze sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.010.000 zł | | 126.96.36.199. | - odsetki od planowanych do zaciągnięcia kredytu, pożyczki lub sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.800.000 zł | | 188.8.131.52. | - odsetki od zaciągniętych w latach ubiegłych kredytów długoterminowych | | 184.108.40.206. | - odsetki od kredytu przejściowego | | 6.1.2. | - gwarancje i poręczenia (bez ujętych w przedsięwzięciach) - WFOŚiGW | | 6.1.3. | - wieloletnie gwarancje i poręczenia będące przedsięwzięciami, o których mowa w art. 226 ust. 4 ufp | | 6.2. | Rozchody zmniejszające dług (spłata rat kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych), w tym: | | 6.2.1. | - spłata rat zaciągniętej pożyczki w WFOŚiGW we Wrocławiu w kwocie 102.000 zł | | 6.2.2. | - spłaty dot. wykupu papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.010.000 zł | | 6.2.3. | - spłaty planowanych do zaciągnięcia przychodów z kredytu, pożyczki lub sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę - w wysokości 2.800.000 zł | | 6.2.4. | - spłaty rat kredytów długoterminowych zaciągniętych w latach ubiegłych | | 6.2.5. | - podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) | | 7. | Pozostałe rozchody (z wyłączeniem spłat długu) | | 8. | Środki do dyspozycji na finansowanie wydatków majątkowych (poz 5 - poz.6 - poz.7) | | Kwota kontrolna | Dochody bieżące (poz. 1.1.) + przychody niezwiększające długu (poz. 4) - wydatki bieżące ogółem (poz. 2 + poz. 8.1.), początkowy od 2011 r. kwota ≥ 0 | |-----------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | 2 124 214 | 1 247 248 | 0 | 222 213 | 1 042 119 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2 750 867 | 1 951 339 | 5 049 446 | 1 415 906 | 2 253 277 | 5 487 813 | 4 146 749 | 3 917 975 | 4 749 800 | 3 942 504 | 2 904 059 | 3 640 000 | | 9. | Wydatki majątkowe | |----|------------------| | 9.1. | Przedsiewzięcia, o których mowa w art. 226 ust. 4 ufp (wydatki majątkowe) | | | x | x | 3 707 917 | 617 775 | 2 603 382 | 5 057 813 | 4 129 342 | 3 776 166 | 4 700 000 | 3 900 000 | 2 821 053 | 3 600 000 | | | wieloletnie programy finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ufp | | | x | x | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | pozostałe wieloletnie programy, projekty, zadania | | | x | x | 3 707 917 | 617 775 | 2 603 382 | 5 057 813 | 4 129 342 | 3 776 166 | 4 700 000 | 3 900 000 | 2 821 053 | 3 600 000 | | | wieloletnie umowy o partnerstwie publiczno - prywatnym | | | x | x | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | wieloletnie umowy niezbędne do zapewnienia ciągłości działania (tylko te umowy, dla których można określić elementy wymagane art. 226 ust. 3 ufp) | | | x | x | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 9.2. | Pozostałe wydatki majątkowe | | | 4 750 867 | 1 833 150 | 3 453 529 | 2 910 131 | 2 449 895 | 430 000 | 17 407 | 141 809 | 49 800 | 42 504 | 83 006 | 40 000 | | 10. | Przychody zwiększające dług (nowozaciągane kredyty, pożyczki, emitowane papiery wartościowe) | | | 2 000 000 | 2 112 000 | 2 112 000 | 2 800 000 | | | podlegające wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust 1 pkt 2 ufp) | | 11. | Wynik finansowy budżetu (poz.8 - poz.9 + poz.10) | | | 0 | 118 189 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | Lp. | Wyszczególnienie | 2009 rok | 2010 rok | 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) | 2012 rok | Prognoza | |-----|---------------------------------------------------------------------------------|----------|----------|-------------------------------------------|----------|-----------------------------------------------| | | | | | | | 2013 rok | 2014 rok | 2015 rok | 2016 rok | 2017 rok | 2018 rok | 2019 rok | | 1 | | | | | | | | | | | | | | | 12. | Kwota długu na koniec roku, ogółem | 15 319 413 | 15 115 033 | 16 762 560 | 19 056 085 | 17 168 721 | 13 093 392 | 10 335 789 | 7 557 600 | 5 250 900 | 2 969 700 | 1 064 000 | 0 | | 12.1| podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 12.2| w tym: z tytułu kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych | 13 461 304 | 12 678 693 | 13 285 467 | 13 385 467 | 14 936 991 | 11 781 065 | 9 679 625 | 7 557 600 | 5 250 900 | 2 969 700 | 1 064 000 | 0 | | 12.3| w tym: z tytułu zobowiązań wymagalnych | 1 858 109 | 2 436 340 | 994 013 | | | | | | | | | | | 13.1| Kwota spłaty długu (z tytułu kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych) | 1 537 234 | 598 991 | 1 321 607 | 1 221 607 | 1 065 255 | 2 726 326 | 1 672 560 | 2 122 025 | 2 306 700 | 2 281 200 | 1 905 700 | 1 064 000 | | 13.2| Spłata poręczonej pożyczki WFOŚiGW - z wydatków bieżących (zmniejszająca dług) | 231 547 | 223 409 | 215 322 | 215 322 | 207 610 | 429 600 | 428 880 | | | | | | | 13.3| Przyrost odsetek skapitalizowanych do WFOŚiGW (zwiększających dług) | 47 927 | 39 789 | 31 703 | 31 703 | 24 389 | | | | | | | | | 13.4| Spłata wymagalnych zobowiązań | 1 858 109 | 2 436 340 | 994 013 | | | | | | | | | | | 13.5| Spłata umów długoterminowych | x | x | 1 981 033 | 781 521 | 2 444 875 | 919 403 | 656 163 | 656 164 | | | | | | 14. | Sposób sfinansowania spłaty długu (kwota powinna być zgodna z kwotą wykazaną w poz. 13) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | - nadwyżki budżetowe (wówczas gdy skumulowany wynik budżetu powiększony o wynik roku jest nadwyżką - wartość dodatnia) | | | | | | | | | | | | | | | - wolne środki | | | | | | | | | | | | | | | - przychody z prywatyzacji i spłat udzielonych pożyczek | | | | | | | | | | | | | | | - przychody z tytułu kredytów, pożyczek, emitowane papiry wartościowe | | | | | | | | | | | | | | 15. | Kwota długu związku doliczana do długu j.s.t. (wymóg art. 244 ufp) | x | x | | | | | | | | | | | | 16. | Kwota spłaty długu związku doliczonego do długu | x | x | | | | | | | | | | | | | podlegająca wyłączeniu (w związku z umową zawartą na realizację projektu z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 ufp) | x | x | | | | | | | | | | | ### Wskaźniki zadłużenia | Lp. | Wskaźnik | 2009 rok | 2010 rok | 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) | 2012 rok | Prognoza | |-----|----------|----------|----------|------------------------------------------|----------|----------| | | | | | | | 2013 rok | 2014 rok | 2015 rok | 2016 rok | 2017 rok | 2018 rok | 2019 rok | | 17.1 | Relacja, o której mowa w art. 169 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (bez wyłączeń) | 9,53% | 6,26% | 7,08% | 9,05% | 7,32% | 11,65% | x | x | x | x | x | | 17.2 | Relacja, o której mowa w art. 170 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (bez wyłączeń) | 51,55% | 52,48% | 44,57% | 62,87% | 47,23% | 32,99% | x | x | x | x | x | | 17.3 | Relacja, o której mowa w art. 170 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych po wyłączeniach (max 60%) | 51,55% | 52,48% | 44,57% | 62,87% | 47,23% | 32,99% | x | x | x | x | x | | 17.4 | Indywidualny limit zadłużenia, o którym mowa w art.243 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w % (średnia z trzech poprzednich lat) | x | x | x | x | 8,52% | 7,98% | 9,24% | 10,28% | 10,87% | 10,92% | 11,33% | 11,90% | | 17.5 | Relacja, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. w % (bez wyłączeń i kwoty długu związków) | x | x | x | 7,08% | 9,05% | 7,32% | 11,65% | 9,08% | 8,74% | 8,52% | 8,21% | 7,48% | 4,81% | ### Planowane dochody, wydatki, przychody i rozchody | Lp. | Wyszczególnienie | 2009 rok | 2010 rok | 2011 rok (plan wg sprawozdania za III kw.) | 2012 rok | Prognoza | |-----|------------------|----------|----------|------------------------------------------|----------|----------| | | | | | | | 2013 rok | 2014 rok | 2015 rok | 2016 rok | 2017 rok | 2018 rok | 2019 rok | | 18. | Dochody ogółem | 29 719 845 | 28 801 850 | 37 608 778 | 30 311 992 | 36 354 171 | 39 694 916 | 37 614 894 | 38 153 541 | 39 491 176 | 38 982 727 | 37 896 372 | 38 121 479 | | 19. | Wydatki ogółem | 30 381 459 | 28 084 670 | 38 399 171 | 31 394 229 | 37 897 072 | 36 968 590 | 35 942 334 | 36 031 516 | 37 184 476 | 36 701 527 | 35 990 672 | 37 057 479 | | | w tym: przedsięwzięcia ogółem (sprawdzenie zgodności z kwotami z załącznika nr 2) | x | x | 3 938 106 | 835 254 | 3 053 572 | 5 742 813 | 4 812 342 | 4 456 166 | 5 378 000 | 4 576 000 | 3 632 498 | 4 339 312 | | 20. | Wynik budżetu (nadwyżka + / deficyt -) | -661 614 | 717 180 | -790 393 | -1 082 237 | -1 542 901 | 2 726 326 | 1 672 560 | 2 122 025 | 2 306 700 | 2 281 200 | 1 905 700 | 1 064 000 | | 21. | Przychody ogółem | 2 198 848 | 0 | 2 112 000 | 2 303 844 | 2 800 000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 22. | Rozchody ogółem | 1 537 234 | 598 991 | 1 321 607 | 1 221 607 | 1 257 099 | 2 726 326 | 1 672 560 | 2 122 025 | 2 306 700 | 2 281 200 | 1 905 700 | 1 064 000 | **Suma kontroli** - **Równowaga budżetowa (sprawdzenie: wykonanie D-W+P-R ≥0; prognoza D-W+P-R=0 )** - 0 - 118 189 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - **Kwota obliczona zgodnie z art. 242 ust. 1 ufp (dochody bieżące - wydatki bieżące + nadwyżki z lat ubiegłych + wolne środki); od 2011 r. wymagana wartość ≥ 0** - 1 925 366 - 1 247 248 - 0 - 30 369 - 1 042 119 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0

b1815956-07bd-42f5-9b4f-633292a8ec5c

finepdfs

1.124023

CC-MAIN-2021-43

https://bip.um.zarow.pl/pliki/zarzadzenia/2012/zarzadzenie_94_2012.pdf

2021-10-24T16:15:17+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323586043.75/warc/CC-MAIN-20211024142824-20211024172824-00086.warc.gz

221,506,325

0.999833

0.999967

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 644, 1099, 8762, 10334, 15521, 18937 ]

2

0

Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 18 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa" UMOWA NR …………………………… O PRZYZNANIU PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia projekt: „Mój biznes-moja szansa" współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Nr Umowy z Instytucją Pośredniczącą o dofinansowanie projektu: UDA-POKL…………………………………. zawarta w Cierzniach w dniu ............ ……………………………….. pomiędzy: Miastem i Gminą Debrzno/Inkubatorem Przedsiębiorczości Cierznie z siedzibą w Cierznie 64, 77-310 Debrzno, reprezentowanym przez: Nina Pachura – Dyrektor Inkubatora Przedsiębiorczości Cierznie zwanym w dalszej części umowy Beneficjentem a ……………………………………………….z siedzibą w …………….. NIP………………………, REGON………………………………………, zwaną/ym dalej Beneficjentem pomocy Strony uzgodniły, co następuje: Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 1 – Przedmiot umowy 1. Przedmiotem niniejszej Umowy jest udzielenie przez Beneficjenta podstawowego wsparcia pomostowego, przeznaczonego na wspomaganie Beneficjenta pomocy w pierwszych sześciu miesiącach od dnia podpisania niniejszej umowy, zgodnie z wnioskiem Beneficjenta pomocy stanowiącym załącznik do niniejszej umowy. 2. W ramach podstawowego wsparcia pomostowego Beneficjenta pomocy otrzyma wsparcie finansowe, o którym mowa w § 3 pkt. 1 3. Pomoc będąca przedmiotem niniejszej Umowy jest udzielana w oparciu o zasadę de minimis, zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, zwanym dalej „rozporządzeniem". 4. Beneficjent pomocy otrzymuje podstawowe wsparcie pomostowe na zasadach i warunkach określonych w niniejszej Umowie oraz w Regulaminie przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa", który stanowi integralną cześć umowy . 5. Beneficjent pomocy przyjmuje podstawowe wsparcie pomostowe i zobowiązuje się do jego wykorzystania na własną odpowiedzialność. § 2 - Okres udzielania podstawowego wsparcia pomostowego 1. Podstawowe wsparcie pomostowe udzielane jest przez okres pierwszych sześciu miesięcy od dnia podpisania niniejszej umowy tj. od dnia 2 ……………………..… do dnia 3 ……………………..……… . § 3 - Finansowanie wsparcia pomostowego 1. Całkowita kwota pomocy na podstawowe wsparcie pomostowe wynosi 9 000,00 PLN (słownie: sześć tysięcy złotych). 2. Beneficjent wypłaci Beneficjentowi pomocy środki, o których mowa w ust. 1 w miesięcznych transzach w wysokości 1 500,00 PLN (słownie: jeden tysiąc pięćset złotych). 3. Płatności będą dokonywane w terminie 14 dni licząc od dnia podpisania niniejszej umowy (dotyczy pierwszej transzy wsparcia) oraz w terminie 14 dni licząc od dnia dostarczenia do siedziby Beneficjenta dokumentów potwierdzających opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne przez Beneficjenta pomocy. 4. W przypadku, gdy w przekazywaniu płatności wystąpią opóźnienia z przyczyn niezależnych od Beneficjenta, Beneficjentowi pomocy nie przysługuje prawo domagania się odsetek za opóźnioną płatność. 2 Dzień podpisania umowy o przyznaniu podstawowego wsparcia pomostowego. 3 Należy określić dzień poprzedzający dzień, w którym upływa 6 miesiąc od dnia podpisania umowy o przyznaniu podstawowego wsparcia pomostowego. Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 5. W przypadku wystąpienia opóźnień w przekazywaniu płatności, o których mowa w ust 4, przekraczających 14 dni, Beneficjent obowiązany jest niezwłocznie poinformować Beneficjenta pomocy, w formie pisemnej, o przyczynach opóźnień i prognozie przekazania płatności. 8. Beneficjent w dniu podpisania niniejszej Umowy zobowiązany jest wydać Beneficjentowi pomocy zaświadczenie o udzielonej pomocy de minimis, zgodnie ze wzorem określonym w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz. U. z 2007r., Nr 53, poz. 354 z późn. zm.). 9. Wszystkie płatności będą dokonywane przez Beneficjenta w polskich złotych na rachunek Beneficjenta pomocy prowadzony w złotych polskich. 10. Płatności będą dokonywane na rachunek bankowy Beneficjenta pomocy w nr…………………………………………………………………………………………………..……… …… ……………………………………………………………………………………………………… prowadzony banku………………………………………………………….……………………………… § 4 – Postanowienia szczegółowe dotyczące wypłaty podstawowego wsparcia pomostowego 1. Beneficjent pomocy zobowiązuje się wydatkować podstawowe wsparcie pomostowe z najwyższym stopniem staranności, w sposób zapewniający uzyskanie jak najlepszych wyników i z dbałością wymaganą przez najlepszą praktykę w danej dziedzinie oraz zgodnie z niniejszą Umową oraz Regulaminem przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu „Mój biznes-moja szansa", który stanowi integralną cześć umowy. 2. Warunkiem wypłaty kolejnej transzy podstawowego wsparcia pomostowego jest udokumentowanie przez Beneficjenta pomocy opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 5 oraz złożenie oświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 3. W przypadku likwidacji lub zawieszenia przez Beneficjenta pomocy działalności gospodarczej w czasie korzystania z pomocy objętej niniejszą Umową, Beneficjent pomocy ma obowiązek poinformowania Beneficjenta o tych okolicznościach w ciągu 7 dni od dnia ich wystąpienia. 4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 Beneficjent pomocy ma obowiązek dokonać zwrotu przyznanych środków wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia ich otrzymania w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania Beneficjenta lub właściwego organu kontrolnego. 5 Jeżeli Beneficjent pomocy nie ma obowiązku samodzielnie opłacać składek na ubezpieczenie społeczne (jest jednocześnie zatrudniony w innej firmie/instytucji) przedstawia zaświadczenie o odprowadzaniu składek na ubezpieczenie społeczne przez jego pracodawcę (np. ZUS RMUA, ZUS DRA). Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 5 – Zmiana umowy 1. Wszelkie zmiany Umowy, wymagają aneksu w formie pisemnej, pod rygorem nieważności. 2. Jeżeli wniosek o zmianę Umowy pochodzi od Beneficjenta pomocy, musi on przedstawić ten wniosek Beneficjentowi w terminie 30 dni przed dniem, w którym umowa w tym zakresie powinna wejść w życie. 3. Zasada, o której mowa w ust. 2 nie dotyczy sytuacji, gdy niezachowanie terminu, o którym mowa w ust. 2 zostanie zaakceptowane przez Beneficjenta. 4. Obowiązki i prawa wynikające z umowy oraz związane z nią płatności nie mogą być w żadnym wypadku przenoszone na rzecz osoby trzeciej. § 6 - Obowiązki kontrolne 1. Jeżeli na podstawie czynności kontrolnych przeprowadzonych przez uprawnione organy zostanie stwierdzone, że Beneficjent pomocy pobrał całość lub część środków, o których mowa w § 3 ust. 1 w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości, zobowiązany jest on do zwrotu tych środków odpowiednio w całości lub w części wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, na rachunek wskazany przez Beneficjenta lub inny podmiot uprawniony do przeprowadzenia kontroli w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania Beneficjenta lub innego organu kontrolnego do zwrotu środków. 2. Odsetki od kwoty podstawowego wsparcia pomostowego pobranego w sposób nienależny albo w nadmiernej wysokości, o których mowa w ust. 1, są naliczane od dnia przekazania Beneficjentowi pomocy 1 nieprawidłowo wykorzystanej lub pobranej kwoty podstawowego wsparcia pomostowego. 3. Po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 do zwroty kwoty wsparcia pomostowego pobranego w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości, wraz z w/w zobowiązany jest poręczyciel, o którym mowa w § 3 ust.5. 4. Koszty czynności zmierzających do odzyskania nieprawidłowo wykorzystanych środków podstawowego wsparcia pomostowego obciążają Beneficjenta pomocy i poręczyciela. 5. O czynnościach podjętych w związku z sytuacją, o której mowa w ust. 3, Beneficjent informuje Instytucję Pośredniczącą w ciągu 14 dni od dnia podjęcia tych czynności. 1 Za dzień przekazania Beneficjentowi pomocy wsparcia finansowego uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego projektu kwotą wsparcia finansowego. tel.:59 833 57 50, fax 59 833 71 79 www.perlowainwestycja.pl www.stowdeb.pl Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 7 - Rozwiązanie umowy 1. Beneficjent pomocy może rozwiązać Umowę w każdym momencie bez wypowiedzenia, bez obowiązku zwrotu dotychczas otrzymanych środków. 2. W przypadku rozwiązania Umowy, o której mowa w ust. 1 Beneficjent pomocy jest uprawniony jedynie do otrzymania rat podstawowego wsparcia pomostowego należnych do ostatniego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozwiązanie Umowy. 3. Beneficjent może wypowiedzieć Umowę ze skutkiem natychmiastowym i bez wypłaty jakichkolwiek odszkodowań Beneficjentowi pomocy, gdy Beneficjent pomocy: 1) nie wypełni, bez usprawiedliwienia, jednego ze swych zobowiązań i po otrzymaniu pisemnego upomnienia, nadal ich nie wypełnia lub nie przedstawi w okresie 30 dni stosownych wyjaśnień; 2) zawiesi działalność lub zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie otrzymywania środków objętych niniejszą Umową, 3) zmieni swoją formę prawną, chyba że wcześniej zostanie podpisany aneks dopuszczający taką zmianę 4) przedstawi fałszywe lub niepełne oświadczenia w celu uzyskania podstawowego wsparcia pomostowego 4. Wypowiedzenie Umowy, o którym mowa w ust. 3 skutkuje wstrzymaniem wypłaty transz podstawowego wsparcia pomostowego-finansowego, przysługujących po ostatnim dniu miesiąca,w którym nastąpiło wypowiedzenie Umowy oraz wstrzymanie świadczenia usługi specjalistycznego wsparcia szkoleniowo-doradczego. § 8 – Prawo właściwe i właściwość sądów 1. Wszelkie spory między Beneficjentem a Beneficjentem pomocy związane z realizacją niniejszej Umowy podlegają rozstrzygnięciu przez sąd właściwy dla siedziby Beneficjenta. 2. Umowę sporządzono w Cierzniach w języku polskim, w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach: jednym dla Beneficjenta oraz jednym dla Beneficjenta pomocy. 3. Umowa wchodzi w życie w dniu podpisania jej przez obie strony. ul. Ogrodowa 26,77-310 Debrzno Projekt „Mój biznes – moja szansa" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego § 10 – Korespondencja Wszelka korespondencja związana z realizacją niniejszej Umowy będzie prowadzona w formie pisemnej oraz będzie się powoływała na numer niniejszej Umowy. Korespondencja będzie kierowana na poniższe adresy: Do Beneficjenta: Inkubator Przedsiębiorczości Cierznie Cierznie 64 77-310 Debrzno Do Beneficjenta pomocy: ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… (adres Beneficjenta pomocy) § 10 – Załączniki 1. Załącznik Nr 1 – Wniosek Beneficjenta pomocy o przyznanie podstawowego wsparcia pomostowego W imieniu Beneficjenta: …………………………………………………………………………………………………………………….. (data, podpis osób upoważnionych do podpisania umowy ze strony Beneficjenta) W imieniu Beneficjenta pomocy: ………………………………………………………………………………………………………………………. (data, podpis osoby upoważnionej do podpisania umowy ze strony Beneficjenta pomocy )

<urn:uuid:e9204451-6472-452c-84d5-20aeba6b0991>

finepdfs

1.369141

CC-MAIN-2018-43

http://perlowainwestycja.pl/files/upload/files/subpages/16417a31b1e101e9f433a01fbb9d21bf4f02f964.pdf

2018-10-23T05:48:53Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583516071.83/warc/CC-MAIN-20181023044407-20181023065907-00099.warc.gz

276,014,046

0.996504

0.999997

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1159, 3752, 6493, 8880, 10822, 12025 ]

1

0

Abstract Abstrakt O autorze OMASZ T SZERSZEŃ Instytut Sztuki PAN (PL) https://orcid.org/0000-0003-1522-1327 Wojna. Sztuka. Dekolonizacja War. Art. Decolonization The full-scale Russian invasion of Ukraine not only triggered an unprecedented eruption of suffering, symbolised by Bucha; it evoked long-lost old-new images, but also became a turning point setting the entire discursive map in motion. This turn in thinking is linked to the return of war as the central figure framing the world in which we live. The war in Ukraine has also set in motion profound processes at the centre of which is decolonisation. However, the decolonisation of Russian politics, Russian imperialism and Russian culture (its 'innocence') is not – again – a gesture abstracted from a broader background, but, before our eyes, becomes part of a turn aimed at restoring epistemic justice. To decolonise means to be disobedient. The notion of disobedience takes us, again, to school: where we acquire knowledge and are taught to be obedient. At the same time, decolonisation involves the realisation of the need to go beyond learned and a priori accepted frameworks, categories and concepts. "Back to school," however, occurs not to continue learning, but to unlearn what has been learned with such difficulty. After February 24, 2022, we are observers of this accelerated process. Keywords: Ukraine; war; decolonization Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę wywołała nie tylko bezprecedensową erupcję cierpienia, której symbolem stała się Bucza; przywołała dawno niewidziane stare-nowe obrazy, ale stała się również punktem zwrotnym wprawiającym w ruch całą dyskursywną mapę. Ten zwrot w myśleniu wiąże się z powrotem wojny jako centralnej figury ramującej świat, w którym przyszło nam żyć. Wojna w Ukrainie uruchomiła również głębokie procesy, w których centrum stoi dekolonizacja. Dekolonizowanie polityki Rosji, rosyjskiego imperializmu i rosyjskiej kultury (jej „niewinności") nie jest jednak – znów – wyabstrahowanym z szerszego tła gestem, lecz na naszych oczach staje się częścią zwrotu, którego celem jest przywrócenie epistemicznej sprawiedliwości. Dekolonizować znaczy być nieposłusznym. Pojęcie nieposłuszeństwa przenosi nas, ponownie, do szkoły: tam, gdzie przyswajamy wiedze i jesteśmy przyuczani do posłuszeństwa. Jednocześnie dekolonizacja wiąże się z uświadomieniem sobie konieczności wyjścia poza wyuczone i przyjmowane a priori ramy, kategorie i pojęcia. „Powrót do szkoły" następuje jednak nie po to, by kontynuować naukę, lecz by oduczyć się tego, co z takim trudem nauczone. Po 24 lutego 2022 roku jesteśmy obserwatorami tego przyśpieszonego procesu. Słowa kluczowe: Ukraina; wojna; dekolonizacja Tomasz Szerszeń – antropolog kultury i artysta wizualny, eseista. Autor książek Być gościem w katastrofie (2024), Wszystkie wojny świata (2021), Architektura przetrwania (2017) i Podróżnicy bez mapy i paszportu (2015), redaktor antologii Oświecenie, czyli tu i teraz (2021, z Łukaszem Rondudą) i Neorealizm w fotografii polskiej 1950–1970 (2015, z Rafałem Lewandowskim). Jest adiunktem w Instytucie Sztuki PAN, gdzie kieruje Pracownią Antropologii Kultury i Sztuk Audiowizualnych. Redaktor kwartalnika „Konteksty", współtworzył też pismo „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej". W wydawnictwie słowo/obraz terytoria prowadzi serię „Atlas. Antropologia wizualności". Był współkuratorem wystaw w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie Konteksty 4/2023 (343) ISSN: 1230–6142 (Print), 2956–9214 (Online) czasopisma.ispan.pl/index.php/k CC-BY-NC-ND 4.0 © Tomasz Szerszeń https://doi.org/10.36744/k.2563 i Galerii Studio, współautorem projektów teatralnych pokazywanych w Teatrze Polskim w Bydgoszczy, Biennale Warszawa, w Chile i w Japonii. Jego projekty fotograficzne prezentowano na kilkudziesięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą, między innymi w Fundacji Archeologia Fotografii, Muzeum Sztuki w Łodzi, Nowym Teatrze, Paris Photo, w Tel Awiwie, Paryżu i Charkowie. Jego książka Wszystkie wojny świata otrzymała Nagrodę Literacką Znaczenia, Nagrodę Główną Academia 2022 i była nominowana do Nagrody Literackiej GDYNIA. TOMASZ SZERSZEŃ Wojna. Sztuka. Dekolonizacja 1. Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę wywołała nie tylko bezprecedensową erupcję cierpienia, której symbolem stała się Bucza; przywołała dawno niewidziane stare-nowe obrazy, ale stała się również punktem zwrotnym wprawiającym w ruch całą dyskursywną mapę. Ten zwrot w myśleniu wiąże się z powrotem wojny jako centralnej figury ramującej świat, w którym przyszło nam żyć. Pojawia się ona nie tyle jako wyabstrahowany z szerszego tła żywioł – patologiczny eksces w życiu społeczeństw – ile raczej jako część większej całości: najbardziej brutalny i radykalny element praktykowanych w różnych miejscach globu nekropolityk i polityk wrogości, odbijających proces „rozszerzania się w skali całej planety stosunków kolonialnych w ich wielorakich współczesnych formach" 1 . Trzeba było katastrofy wydarzającej się tuż obok – za wschodnią granicą – by bardziej widoczny stał się cały splot zjawisk, tak często prześlepiany z naszej europejskiej perspektywy. Tymczasem wojenna rama łączy szereg pozornie odseparowanych od siebie zjawisk, których fundamenty mają patriarchalny, przemocowy charakter: kolonializm, niszczący zasoby planety ekstraktywizm, skrajne formy kapitalistycznych praktyk, rasizm, seksizm i wreszcie nowoczesne „ja", ustanawiające świat jako przestrzeń podboju, miejsce, na które projektowane są roszczenia i rojenia „nieodwojennionego rozumu"… Uświadamiamy sobie, że wojna stała się „endemiczną ekologią współczesnego świata" 2 : krytyczne rozpoznanie tej sytuacji, a następnie jej przekroczenie – ku nowym epistemologiom – jest ważnym zadaniem do odrobienia nie tylko na czas, gdy wojna w Ukrainie się zakończy, ale też na kolejne lata i dziesięciolecia. Tocząca się za wschodnią granicą wojna – ta najlepiej „widoczna", najlepiej zobrazowana spośród wszystkich dotychczasowych, gdy czasem możemy niemal na żywo i 24/7 podglądać sytuację w strefie walk – otwiera też debatę na temat tego, co w rzeczywistości widzimy i jaką funkcję spełniają tu obrazy. Media społecznościowe stały się nie tylko miejscem bitwy o prawdę, ale również przestrzenią, w której obrazy ujawniają swą autonomię, protestując, mobilizując i wpływając na rzeczywistość. Wydaje się, że ta wojna to w jeszcze większym stopniu niż poprzednie sprawa wzroku, patrzenia. Wraz z tym rozpoznaniem pojawia się jednak ambiwalencja: z jednej strony jesteśmy przyzwyczajeni, że aby świadczyć, trzeba być blisko, na miejscu (media społecznościowe stwarzają taką iluzję), z drugiej uświadamiamy sobie, że ta „nieprzyzwoitość współoglądania" 3 cudzego cierpienia ma w sobie coś z pornografii. Czym więc są oglądane przez nas obrazy? Paradoks polega na tym, że chyba nigdy nie byliśmy tak podejrzliwi wobec wizualności i nie kierowaliśmy tyle uwagi ku temu, co znika z pola widzenia, co pozostaje w jakiś sposób niejasne, nieostre lub niewidzialne, ukryte przed spojrzeniami i transmisjami. Obrazy potrafią ranić, przenosić traumę: bywają „okrutne" 4 . A jednocześnie każdy, nawet najbardziej niepozorny obraz jest cennym świadectwem i może być wykorzystany jako dowód w „procesie historycznym"… Stąd tak ważna rola sztuki uprawiającej krytyczny namysł nad obrazami i tworzącymi je narracjami, podważającej zaufanie do obrazu jako czegoś z założenia skonstruowanego, a jednocześnie powracającej do najbardziej podstawowych, „źródłowych" gestów, wedle których obraz ma siłę świadczenia, zaś tworzenie i obrazowanie ma moc ocalania. Wojna w Ukrainie uruchomiła również głębokie procesy, w których centrum stoi dekolonizacja. Dekolonizowanie polityki Rosji, rosyjskiego imperializmu i rosyjskiej kultury (jej „niewinności") nie jest jednak – znów – wyabstrahowanym z szerszego tła gestem, lecz na naszych oczach staje się częścią zwrotu, którego celem jest przywrócenie epistemicznej sprawiedliwości. Choć bardziej rygorystyczne interpretacje definiują „dekolonizację" jako „repatriację rdzennej ziemi i rdzennego życia" 5 i przeciwstawiają się jej metaforycznemu użyciu, w tym wypadku chcemy spojrzeć na to pojęcie nieortodoksyjnie – tak zresztą używają go ukraińskie badaczki/badacze i artystki/ artyści. Chcemy zatem potraktować ją również, a może przede wszystkim, jako dekolonizację wiedzy i historii, dekolonizację widzenia. Zgodnie z tą intuicją w refleksji dekolonialnej zamiast „zaczynać od Lacana czy Butler" 6 , można zdecentralizować perspektywę i spróbować dotrzeć do innych źródeł myślenia oraz innych narzędzi teoretycznych. „Myślenie dekolonialne polega na od-łączaniu i otwieraniu skrytych możliwości, dotąd skolonizowanych i zdyskredytowanych" 7 , pisał Walter Mignolo, jeden z ważnych myślicieli dekolonialnego zwrotu. Warunkiem koniecznym dekolonizacji wiedzy jest więc „od-łączenie": zerwanie pozornie nierozerwalnych dyskursywnych więzi i zależności, odzyskanie własnego głosu i krytyczny namysł nad pojęciami i obrazami, które zbyt często wydają nam się neutralne. Dekolonizować oznacza być nieposłusznym. Pojęcie nieposłuszeństwa przenosi nas, ponownie, do szkoły: tam, gdzie przyswajamy wiedzę i jesteśmy przyuczani do bycia posłusznymi. Jednocześnie dekolonizacja wiąże się z uświadomieniem sobie konieczności wyjścia poza wyuczone i przyjmowane a priori ramy, kategorie i pojęcia. „Powrót do szkoły" następuje jednak nie po to, by kontynuować naukę, lecz by oduczyć się tego, co z takim trudem nauczone. Po 24 lutego 2022 roku jesteśmy obserwatorami tego przyśpieszonego procesu. 2. Gdy zaczynałem zbierać materiały do tego numeru „Kontekstów", miałem właściwie tylko jedną wyraźną intuicję: to powinien być numer, w którym mocno wybrzmi głos kobiet. Choć podziwiam niezłomność i twórczą energię na przykład Serhija Żadana, to właśnie teksty młodych ukraińskich badaczek, artystek i kuratorek tworzących na obrzeżach pisarstwa akademickiego robią na mnie największe wrażenie i najmocniej rezonują. Ich głos jest donośny i odświeżający: krytycznie problematyzując wojnę i sztukę powstającą w jej cieniu, wadzą się z zachodnią akademią (nie bez powodu po 24 lutego 2022 roku taką karierę zrobił termin westsplaining) i – pośrednio – ze starszymi pokoleniami, które wzrastały do życia i pisania w innych okolicznościach i inaczej podchodzą do postsowieckiego dziedzictwa. Przede wszystkim jednak poszukują one źródeł myślenia i pisania we własnym doświadczeniu: w swoich zmęczonych wojną ciałach, w doświadczeniu uchodźczym oznaczającym często pozostawienie za sobą dotychczasowego życia, w braku snu i panicznym lęku. Słabość przemienia się w siłę, a wątpliwości są fundamentem, na którym zbudowany jest gmach krytycznego myślenia… „Pisząca podmiotka" wyłaniająca się z tekstów powstałych przez ostatnie dwa lata nie tylko czerpie z własnego doświadczenia i z często odległych dekolonialno-feministycznych tradycji (przykładem niech będzie tu Gloria E. Anzaldúa), ale też nieraz odważnie przekracza granicę między nauką a sztuką, akademickim działaniem czy pisaniem a praktykami artystycznymi – tak jest w przypadku kilku autorek tekstów z tego numeru; jak gdyby zgodnie z przekonaniem, że instytucjonalne ramy wymuszające proste deklaracje i formatujące nasze tożsamości są zawsze wtórne wobec życia i naszych praktyk badawczych i pisarskich. Z tej perspektywy akademia jawi się jako miejsce, które zawsze pozostaje na swój sposób ograniczające, zachowawcze i spóźnione wobec naszego doświadczenia, a konsekwentne destabilizowanie granicy miedzy „nauką" a „sztuką" jest działaniem na swój sposób dekolonizacyjnym. Tej kwestii dotyka opublikowany w pierwszych tygodniach wojny tekst Darji Cymbaluk. Przybiera on – celowo lub nie – formę inspirującego manifestu (i przy okazji mocnego wyrazu niezgody na wyciszanie, instrumentalizowanie i uprzedmiotawianie ukraińskich kobiecych głosów w przestrzeni publicznej i wewnątrz zachodnich instytucji kulturalnych i akademickich): W akademii nie ma zbyt wiele miejsca na ucieleśnione doświadczenia wojenne poza tekstami i analizami badawczymi. Ciało, które przeżywa wojnę, jest ciałem niewygodnym. Chociaż nasze dyscypliny oferują skom- plikowane teoretyczne analizy doświadczeń traumatycznych, wydziały uniwersyteckie systematycznie nie wspierają prekarnych ciał. Życie ze wszystkimi problemami, które się z nim wiążą, staje się klęską żywiołową, która wdziera się gwałtem i zakłóca płynny, oderwany od życia przepływ akademickiej produkcji wiedzy i nauczania. […] Wojna Rosji z Ukrainą, podobnie jak wojny w innych częściach świata, nie jest czymś, co wydarza się daleko od nas, jakimś „innym", o którym się uczymy, czy wydarza się w tekstach, które czytamy. Dzieje się tu i teraz; dotyczy nas. Tak długo, jak będziemy ją traktować jako akademickie studium przypadku czy katastrofę naturalną, zakłócającą zwykły przepływ rzeczy, utrwalamy westsplaining i kolonialne narracje – uczymy o nich w salach wykładowych i rozpowszechniamy je w naszych tekstach. W pozycji zdystansowanego obserwatora nie chodzi o neutralność czy obiektywizm, ale o samozadowolenie. Jeśli chcemy, aby akademia pozostała w kontakcie z pulsem życia, a może nawet przemówiła do wyzwań współczesnego świata, dziś – bardziej niż kiedykolwiek dotąd – musimy uczyć się od naszych zmęczonych, pozbawionych snu, zmartwionych i zmulonych ciał. Podążając tropem dekolonialnych, feministycznych i innych krytycznych badaczek i badaczy, musimy na nowo zrozumieć ucieleśnioną i niewygodną wiedzę, wiedzę rozumianą jako ciężar, jako zranienie i jako emancypację. Musimy przestać wymazywać naszą cielesność z naszego nauczania i z naszych badań 8 . To skupienie się na kobiecym doświadczeniu wynika też z jeszcze jednego – dość oczywistego i zarazem przerażającego – rozpoznania, które po raz pierwszy zostaje mocno wypowiedziane przez Virginię Woolf w jej eseju Trzy gwinee, napisanym w 1938 roku w reakcji na wojnę domową w Hiszpanii i rosnące zagrożenie faszyzmem oraz kolejną wojną światową. „Ta wojna ma kobiecą twarz, wojna i przemoc mają na celu przede wszystkim zniszczenie kobiecego doświadczenia" 9 , pisze Kateryna Jakowłenko, jak gdyby podążając za swą słynną poprzedniczką. Uświadomienie sobie tego faktu pozwala zrozumieć, dlaczego „wojna przeciw wojnie" jest zawsze uderzeniem w patriarchalne fundamenty naszej kultury. 3. W numerze oddajemy więc głos ukraińskim badaczkom i artystkom 10 . Powracamy do pierwszych tygodni wojny i jej literackich świadectw. Przyglądamy się jej językom i obrazom, wojennej kulturze wizualnej – również tej wernakularnej. Patrzymy na Donbas, powracamy do strategii artystów, dla których kluczowe było doświadczenie kijowskiego Majdanu. Częściowo rekonstruujemy debatę o dekolonizacji, imperialnych ramach i „imperialnej niewinności", a także o nowym miejscu i zdefiniowaniu „ukraińskich studiów", wreszcie – o „dekolonialnych opcjach" w namyśle nad postsocjalistyczną spuścizną. Sięgamy też do źródeł nowoczesnej ukraińskiej sztuki: do Łesia Kurbasa (niedawno w Ukrainie świętowano stulecie teatru Berezil), do Wasyla Jermiłowa, Charkowskiej Szkoły Fotografii, wreszcie do lwowskiej awangardy. Przyglądamy się Buczy i obrazom cierpienia. Ramujemy wojnę, przemoc i towarzyszącą im bezsilność. Numer dopełnia minirozdział poświęcony Marii Rei mann – tragicznie zmarłej latem 2023 roku antropolożce kultury i pisarce badającej takie tematy jak niepełnosprawność i dzieciństwo. To zagadnienia kluczowe dla naszego społeczeństwa, zwłaszcza w dobie prawicowych i populistycznych postpolityk i wobec późnokapitalistycznego neurotycznego skupienia na „ja", a jednocześnie zaskakująco rzadko wchodzące w obszar zainteresowania tak zwanej wysokiej humanistyki. W swym pięknym autoetnograficznym eseju Nie przywitam się z państwem na ulicy 11 Maria (Marysia – znaliśmy się i przyjaźniliśmy przez ponad 25 lat) nie tylko oduczała nas, jak myśleć o niepełnoprawności, ale pokazywała też, że granice istnieją przede wszystkim w nas samych: są granicami w naszym myśleniu. Snując swoją opowieść, przekraczała jeszcze jedną granicę, którą tak rzadko udaje się przekroczyć osobom piszącym z wnętrza akademii: tę między antropologią a literaturą, między nauką a sztuką, wreszcie – między opowieścią tworzoną na użytek nas samych i tych niewielu branżowo zainteresowanych, a tą, którą opowiadamy dla innych, dla „nas wszystkich". To taki rzadki rodzaj pisania, który przywraca wiarę w sens tworzenia, w budowanie wspólnych opowieści. Niepokorny i jednocześnie empatyczny głos Marii brzmi dziś szczególnie mocno: dekolonizując czy też demaskując prze(d)sądy, pokazując, jak bardzo prześlepiamy doświadczenie niepełnosprawności i jak bardzo uprzedmiotawiamy dzieci, wyraża on jednocześnie troskę o to, co wspólne – co kluczowe, a co tak często wymyka się dyskursywnym językom. Głos Marii dołącza tu do chóru kobiecych głosów mówiących „nie" wojnie i jednocześnie pracujących na rzecz wymyślania świata w trochę inny sposób. Ta zmiana często zaczyna się – co wyraźnie czuć wNie przywitam się z państwem na ulicy – od odpowiedniej narracji, od czujnej i wrażliwej opowieści. Dziękuję, Marysiu, że snułaś ją dla nas! Przypisy 1 Achille Mbembe, Polityka wrogości. Nekropolityka, przeł. Katarzyna Bojarska, Urszula Kropiwiec, Karakter, Kraków 2018, s. 12–13. 3 Por. Susan Sontag, Widok cudzego cierpienia, przeł. Sławomir Magala, Karakter, Kraków 2010. 2 Jairus Victor Grove, Savage Ecology. War and Geopolitics at the End of the World, Duke University Press, Durham 2019, s. 60. 4 Oraib Toukan, Cruel Images, „e-flux" 2019, nr 96; www.e-flux.com/journal/96/245037/cruel-images. 5 Eve Tuck, K. Wayne Yang, Decolonization is not a metaphor, „Decolonization: Indigeneity, Education & Society" 2012, nr 1, s. 1. 6 Madina Tłostanowa, Postkolonialna kondycja, dekolonialna opcja i postsocjalistyczna interwencja, przeł. Tomasz Szerszeń, w tym numerze „Kontekstów". 8 Darja Cymbaluk, Środowisko akademickie musi odświeżyć ucieleśnioną i niewygodną wiedzę, przeł. Katarzyna Bojarska, w tym numerze „Kontekstów". 7 Walter Mignolo, Epistemiczne nieposłuszeństwo i dekolonialna opcja. Manifest, przeł. Tomasz Szerszeń, „Konteksty" 2020, nr 4, s. 16. 9 Kateryna Jakowłenko, Krajobraz, dekolonialność i ukraiński opór, przeł. Sara Herczyńska, w tym numerze „Kontekstów". 11 Maria Reimann, Nie przywitam się z państwem na ulicy. Szkic o doświadczeniu niepełnosprawności, Czarne, Wołowiec 2019. 10 Zdecydowaliśmy się pozostawić w spisie treści i na pierwszej stronie każdego tekstu nazwiska ukraińskich autorek i autorów w dwóch wersjach, według dwóch zapisów: jeden to polska transkrypcja, drugi – międzynarodowa transliteracja. Chcieliśmy w ten sposób choć trochę uporządkować spory bałagan polegający na niekonsekwentnym i naprzemiennym stosowaniu obu wersji przez polskie wydawnictwa i redakcje. Problem jest jednak głębszy, gdyż niektóre autorki i autorzy już od dawna funkcjonują w Polsce pod kilkoma wersjami zapisu swojego nazwiska. Ponadto, niektórzy starsi autorzy/ki rosyjskojęzyczni i pochodzący ze wschodniej Ukrainy podawali czasem (dawniej) swoje nazwiska w rosyjskim oryginale – dziś te zapisy nie są już stosowane, ale problem pozostał.

<urn:uuid:ff24d02b-11bc-490e-a384-16f7bd89d8f6>

finepdfs

1.464844

CC-MAIN-2024-22

https://czasopisma.ispan.pl/index.php/k/article/download/2563/1793/18939

2024-05-30T14:00:15+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971667627.93/warc/CC-MAIN-20240530114606-20240530144606-00327.warc.gz

145,744,620

0.999103

0.999784

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3614, 4161, 9409, 14992, 19242 ]

1

0

Gmina Przemków, NIP 692-22-67-068, Regon 390647624 Urząd Miejski w Przemkowie tel. 0768319210, fax 0768319208, www.przemkow. pl Zaprasza do składania ofert na „Szkolenia w zakresie oprogramowania specjalistycznego", w związku z realizacją projektu pn. „Kompleksowa informatyzacja Urzędu Miejskiego w Przemkowie i jednostek organizacyjnych Gminy w celu przystosowania do świadczenia e-usług" w ramach Priorytetu 2. Działanie 2.2. Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Dolnośląskiego w latach 2007-2013. Informacje dotyczące zamówienia dostępne na stronie www.przemkow.pl w zakładce BIP oraz w siedzibie Zamawiającego w Przemkowie Plac Wolności 25. Zamówienie obejmuje: Organizację szkoleń w zakresie: A. Szkolenia mają się odbywać w grupach 10 osobowych. Prowadzący szkolenia ma obowiązek udostępnić do przeprowadzenia szkoleń 6 laptopów. Elektronicznego Obiegu Dokumentów w systemie Mis partner21 na Lotus Notes oraz systemu Lotus Notes obejmując następujące zagadnienia: poczta elektroniczna Lotus Notes; kalendarz prywatny; postępowanie z różnymi typami dokumentów (email, faks,), korespondencja seryjna Mis-partner 21., system SMS, integracja z ePuap, wyszukiwanie dokumentów, przeglądanie dokumentów w widokach, tworzenie teczek i spisów zdawczo-odbiorczych; archiwizacja dokumentów i spraw wymiarze 24 godzin szkoleniowych. B. Oprogramowania SIGID w zakresie wykorzystywania systemu w zarządzaniu jednostką, kontroli wydatków, integracji poszczególnych modułów systemu w ramach Urzędu Miejskiego oraz jednostek organizacyjnych, integracji z systemami sprawozdawczości budżetowej „Besti@" oraz „SJO Besti@", współpracy z systemem przelewów elektronicznych. Szkolenie ma obejmować 32 godziny szkoleniowe i obejmować zarówno szkolenia grupowe jak i stanowiskowe. C. - szkolenie administratorów systemu w wymiarze 20 godzin Oprogramowania elektronicznych dzienników szkolnych e-dzienniki.net. Szkolenie ma obejmować: - szkolenie użytkowników systemu (nauczycieli) w wymiarze 14 godzin Oferent po wybraniu jego oferty będzie zobowiązany uzgodnić szczegółowy program szkolenia z Zamawiającym. Zamawiający nieodpłatnie udostępni lokale do przeprowadzenia wszystkich szkoleń. Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych na poszczególne części zamówienia oznaczone literami od A do C. W związku z powyższym Zamawiający zastrzega sobie prawo do wyboru tylko części oferty zgodnie z dokonanym wyżej podziałem. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego 1. Termin i miejsce realizacji zamówienia: do 25 czerwca 2010 r., Urząd Miejski w Przemkowie, szkoły Gminy Przemków 2. Kryterium wyboru oferty lub jej części będzie cena – 100 % 3. Oferty należy składać w terminie do 30 kwietnia 2010 r., w punkcie informacyjnym w Urzędzie Miejskim w Przemkowie – parter lub przesłać na adres Urząd Miejski w Przemkowie, Plac Wolności 25, 59-170 Przemków (decyduje termin otrzymania oferty przez Zamawiającego) 4. Zamawiający odrzuci oferty oferentów, którzy nie posiadają odpowiedniego doświadczenia we wdrażaniu ww. oprogramowania. Zamawiający wymaga aby oferent, który złoży ofertę na: 4.1 na szkolenia opisane pod lit „A": - dysponował osobami, które będą uczestniczyć w wykonywaniu zamówienia, które posiadają certyfikat IBM Certified Application Developer - min 2 osoby, - posiadał doświadczenie w tworzeniu oraz wdrażaniu elektronicznego obiegu dokumentów w oparciu o platformę IBM Lotus Notes w co najmniej 5 projektach, potwierdzone referencjami zamawiających, - dysponował osobą posiadającą certyfikat IBM System Administrator Lotus Domino - min.1 osoba, 4.2 na szkolenia opisane pod lit. „B" - posiadał status IBM Premier Business Partner. - wdrożył w co najmniej 2 jednostkach następujące oprogramowanie firmy SIGID Sp. z o.o. z Poznania : KSIĘGOWOŚĆ BUDŻETOWA JEDNOSTKI i/lub ZARZĄDU, EWIDENCJA ŚRODKÓW TRWAŁYCH I WYPOSAŻENIA, EWIDENCJA I ROZLICZANIE PODATKU, PROGRAM OBSŁUGI FISKALNEJ, PROGRAMY OBSŁUGI KASY, KADRY I PŁACE PRACOWNIKÓW URZĘDU I OŚWIATY, PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI DLA OSÓB FIZYCZNYCH, PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI DLA OSÓB PRAWNYCH, EWIDENCJA I NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH, EWIDENCJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ - wdrożył oprogramowanie e-dzienniki.net w co najmniej 3 szkołach jako autoryzowany partner producenta 4.3 na szkolenia opisane pod lit. „B" Ocena spełniania warunków udziału ma charakter eliminacyjny. Do udziału w postępowaniu dopuszczeni zostaną wykonawcy, którzy spełniają wszystkie warunki udziału w postępowaniu. Ocena spełniania warunków odbywać się będzie na zasadzie spełnia/niespełnia na podstawie oświadczenia oraz przedłożonych wraz z ofertą dokumentów. Z treści załączonych do oferty dokumentów musi wynikać jednoznacznie, że ww. warunki Oferent spełnił. 5. Złożona oferta powinna zawierać wartość oferty brutto oraz wycenę poszczególnych części zamówienia zgodnie ze szczegółowym opisem zamówienia, dokumenty potwierdzające spełnienie warunków w pkt 4. (pkt 4.3 referencje). 6. Osoba do kontaktu w dniach roboczych w godzinach 7.00 - 15.00: Leszek Frąckowiak, tel. 076 8320484. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

<urn:uuid:e3d4e88b-e3bf-4b36-a0bf-4611a1c75e9b>

finepdfs

1.484375

CC-MAIN-2019-26

http://sbip.pl/nprzemkow/upload/urzad_gminy/przetargi/2010.04.20/szkolenia/szkolenia.pdf

2019-06-24T23:18:04Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627999779.19/warc/CC-MAIN-20190624231501-20190625013501-00394.warc.gz

153,825,128

0.99997

0.99998

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2510, 5154 ]

1

0

Troska Macierzy o polskie dzieci na Litwie 2 września w Domu Polskim w Wilnie oraz Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Solecznikach odbyło się symboliczne przekazanie darów z Macierzy dla przedstawicieli poszczególnych placówek oświatowych. Od lat stało się tradycją, iż uczniowie klas pierwszych w prezencie z Macierzy dostają tornistry wraz z wyprawką. A już drugi rok z rzędu ufundowane ze środków Senatu RP prezenty są dopełniane w grę edukacyjne, które dla najmłodszych uczniów zakupuje IPN oraz tzw. bon pierwszaka, który tego roku ma wynieść ok. 440 zł dla każdego dziecka. Ponad tysiąc zakupionych i dostarczonych z Polski tornistrow wraz z dodatkami trafiło przed 1 września do polskich szkół Wileńszczyzny. Zaś 2 września w Domu Polskim w Wilnie oraz Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Solecznikach odbyło się symboliczne przekazanie darów z Macierzy dla przedstawicieli poszczególnych placówek oświatowych. Na uroczystej gali w Domu Polskim w Wilnie byli obecni dostojni goście: senator Janina Sagatowska – przewodnicząca senackiej Komisji Spraw Emigracji i Polaków za Granicą, poseł na Sejm RP Andrzej Kryj, ambasador RP w Republice Litewskiej Urszula Doroszewska, zastępca ambasadora Grzegorz Marek Poznański, kierownik wydziału konsularnego Ambasady RP w Wilnie Marcin Zieriewicz, wiceminister spraw zagranicznych RP Jan Dziedziczak, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” Mikołaj Falkowski – to fundacja realizuje zakupy i przekazanie darów wraz ze Stowarzyszeniem Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierza Szkolna”. Witać liczące zebranych w DP uczniów, rodziców, gości, prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierza Szkolna” Józef Kwiatkowski zaznaczył, że w nowym roku szkolnym, nie zważając na emigrację i niż demograficzny, liczba uczniów w pierwszych klasach w polskich szkołach nie zmniejszyła się. Jest w nich ponad tysiąc dzieci, a więc sytuacja się stabilizuje. Prezes odnotował również to, że społeczność polska na Litwie nowy rok szkolny rozpoczyna optymistycznie, bo 36 polskich szkół średnich (z 40) uzyskało status gimnazjum, a kolejna – 37 ma też na to szanse. „A więc mamy pewne fundamenty dalszego rozwoju (...) Wszystko to nie byłoby w pełni możliwe bez wszechstronnej pomocy z Polski” – skonstatował prezes „Macierzy Szkolnej”. Zwracając się do obecnych na sali, senator Janina Sagatowska powiedziała: „Senat przekazuje poprzez Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie” wyprawki dla pierwszaków. Proszę je przyjąć jako wyraz naszej wdzięczności za to, co robicie. Jednocześnie jest to zachęta – nie ustawiacie w drodze (...) Bądźcie pewni, że my pamiętamy, jesteśmy z wami”. Pani senator złożyła również podziękowanie na ręce prezesa „Macierzy Szkolnej” „za matczyną opiekę nad tym, co najważniejsze, nad kształceniem od małego postaw rodaków na Litwie”. Podczas uroczystej gali nie zabrakło też wesołych i życiowych słów skierowanych do rodziców, nauczycieli oraz uczniów przez innych gości. Ambasador RP w RL Urszula Doroszewska witając obecnych powiedziała, że jest to jej pierwsze spotkanie z tak licznym gronem rodaków i życząc wszystkiego najlepszego przede wszystkim dzieciom, działaczom oświatowym, zapowiedziała, że czeka jeszcze wiele takich spotkań. Pierwszoklasiści dla gości przygotowali świadczone deklamacje, a kwiaty wręczane gościom były dowodem Dokończenie na str. 4 Oddano hold pomordowanym Rodakom Jak co roku, 1 września, w kolejną rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej, delegacja Związku Polaków na Litwie na czele z prezesem Michałem Mackiewiczem udała się do Kwatery Polskiej w Ponarach. Oddając hołd pamięci pomordowanych przez hitlerowców i ich miejscowych pomagierów Rodzaków złożono wieniec i zapalono znicze. Odnimowano też modlitwę Anioł Pański za zmarłych. Tragiczna data napisła Niemiec hitlerowskich na Polskę jest dniem przypomnienia ofiar jednej z najokrutniejszych wojen w historii. Rozmowa z premierem We środę, 6 września, posłowie na Sejm RL z ramienia Akcji Wyborczej Polaków na Litwie – Związku Chrześcijańskich Rodzin: Rita Tamašuniene – starosta frakcji, Wanda Krawczonok – wicestarosta oraz Michał Mackiewicz – prezes Związku Polaków na Litwie zostali zaproszeni na spotkanie przez premiera Litwy Sauliusa Skvernelisa, który w przeddzień gościł z wizytą w Rzeczypospolitej Polskiej. Szef rządu podzielił się z członkami frakcji wrażeniami z pobytu w Polsce, wykazując optymistyczne nastawienie co do możliwości współpracy z sąsiednim krajem praktycznie we wszystkich dziedzinach. Podstawowym tematem spotkania był program pracy jesiennej sesji Sejmu, omówienie zarejestrowanych przez frakcję AWPL-ZChR projektów ustaw, w większości dotyczących tzw. pakietu socjalnego, m.in. zwiększenia kwot wypłat na dzieci, formowania cen leków i ich bezpłatnego udostępnienia dla osób powyżej 75 roku życia. Poruszono też problem zwrotu ziemi i zakończenia reformy rolnej – temat aktualny i bolesny dla mieszkańców Wilna i Wilenszczyzny. Zakłada się zakończenie tych procesów do końca 2018 roku. W rozmowie z premierem zostały również omówione sprawy oświaty polskiej na Litwie, która jest priorytetową kwestią dla społeczności polskiej, m.in. poruszono sprawę unijnołocnego programu nauczania języka litewskiego w klasach początkowych, perspektyw polonistycznego na Litewskim Uniwersytecie Edukologicznym oraz inne tematy. Jak zaznaczył prezes ZPL Michał Mackiewicz, premier wykazał zrozumienie co do podnoszonych przez przedstawicieli frakcji AWPL-ZChR problemów, akcentował możliwości współpracy z frakcją podczas jesiennej sesji parlamentu i przyjęcia omawianych ustaw. O polskich gimnazjach Departament Mniejszości Narodowych przy rządzie Republiki Litewskiej zwrócił się do minister oświaty i nauki Jurgity Petruskienė z prośbą poparcia decyzji Rady Samorządu miasta Wilna o przyznaniu statusu długich gimnazjów dla szkół im. Aleksandra Puszkina, im. Adama Mickiewicza i im. Szymona Konarskiego. Departament odnotowuje, że zmieniony status tych szkół pozwoli im aktywnie rozwijać się, stworzyć możliwość uczniom z całego Wilna uczyć się w tych szkołach, będzie wygodniejsze dla uczniów tych szkół, a najważniejsze – będzie odpowiadać oczekiwaniom pedagogów, uczniów i ich rodziców. "Podtrzymujemy i przytakujemy celom i dążeniem reformy oświaty zakładającym, że pytania dotyczące oświaty mniejszości narodowych powinny być rozwiązywane bardziej głęboko, ponieważ posiadają swoją specyfikę, mającą wpływ na międzynarodową politykę Litwy, czasami też rodzą nieprzewidywalne wpływy wewnątrz kraju. Uważamy, że w tym przypadku należy uwzględnić potrzeby społeczności szkolnych i prosimy Do Wilna po wakacyjnej prze- rwie zawitał „Przystanek Historia” – projekt realizowany przez Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku i Dom Kultury Polskiej w Wilnie. Tematem wrześniowego spotkania był wykład profesor dr hab. Danuty Jastrzębskiej-Golonkowej „Bohaterskie niezwyicone – żołnierze „Wilka”, „Lupasuki” w obronie niepodległości. Pierwsza i druga konspiracja niepodległościowa w obliczu sowietyzacji Polski podluhnowiowo-wschodniej”, skierowany do młodzieży gimnazjalnej oraz wykład profesora dr. hab. Tadeusza Wolsza (m.in. redaktor kwartalnika „Dzieje Najnowsze”, wydawane go przez Instytut Historii PAN, publikuje artykuły dotyczące historii Polski i Europy w XX wieku), który czeszczo zmienił temat swojego wykładu „Polskie podziemie niepodległościowe w latach II wojny światowej i po 1945 r.”, bowiem jego treść została wkomponowana w pierwszy wykład, który znamionowali autorzy prowadzili wspólnie. Z kolei profesor Wolsza przedstawił słuchaczom wydarzenie, dotyczące formowania zakulisowej polityki wobec Polski (jak i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej) przez ZSRR i aliantów oraz mechanizm przejęcia władzy przez komunistów po zakończeniu II wojny światowej. Należy odnotować, że chyba po raz pierwszy „Przystanek Historii” doczekał się tak licznej rzeszy słuchaczy – gimnazjalni zaraz we swym nauczałce historii staki tak szczelnie wypełniali jedną salę DKP że trzeba było dostawiać krzeseł, a i tak młodzi siedziała na podłodze. Taką frekwencją bardzo uczyła zarówno obecnego na spotkaniu dyrektora Oddziału IPN w Białymstoku pana Piotra Kardełe, jak i wymienionych wyżej prelegentów. Swój wykład profesor Danuta Jastrzębska-Golonkowa skomponowała z wiedzy w omawianym temacie zarówno z języka, jak i historii. Należy przyznać, że młodzież, która otrzymała kartki do życzeń, aktywnie uczestniczyła w tym wykładzie-lekcji. Był atrakcyjny sposób zajęć, prowadzony do spółki z profesorem Tadeuszem Wolszą, który skoncentrował się na prezentowaniu faktów. Młodzież otrzymała dość skondensowany obraz konspiracji niepodległościowej zarówno tzw. „pierwszej” – obejmującej lata 1939-1944, jak i „drugiej” konspiracji – obejmującego okres po wkroczeniu na polskie ziemia Armii Sowieckiej. Miała okazję poznać dowódców, formacje, jakie działały w ciągu lat okupacji niemieckiej i w podziemiu, po nastaniu tzw. władzy ludowej. Wykład został uwieczniony minikonkursem z zaprezentowanego materiału, w którym za jedną prawidłową odpowiedź, jej autor dostawał nagrodę – puzzle (o tematyce wojennej), a gra edukacyjna „Zapomniane historia” (z punktami) opowiadała historię Polski od 1918 do 1999 – gracze użycia się rozpoznawać symboliczne dla XX w. znaki, daty, postacie, miejsca, przedmioty. Młodzież bardzo aktywnie uczestniczyła w konkursie i, jak się okazało, potrafiła zapamiętać istotną informację, przekazaną przez prelegentów. Gimnazjaliści doczekali się szczerych pochwał ze strony gościa. Co było bardzo mile dla nich uczucieli. A właśnie nauczyciel, m.in. historykiem z Gimnazjum im. Jana Pawła II im. Adama Mickiewicza należą się słowa uznania, że potrafią zachęcać swoich uczniów do przyjścia na randkę z historią, i jak zapewniają nauczyciele, nie dla otrzymania pozytywnej oceny, tylko dodatkowego „plusu”, który nauczyciel uwzględni przy ocenie kolejnej odpowiedzi ucznia. Takie lekcje z najnowszej historii, szczególnie Polski, są dla nas jak najbardziej potrzebne, bo wiemy, niestety, nie potrafimy zakończyć na dobre lekcji-fakultatywów z tego przedmiotu w polskich szkołach na Litwie. Warto przypomnieć, że litewscy uczniowie w Polsce uczą się historii i geografii Litwy. I w tym masym obowiązowym wobec wziąć z nich przykład. O temacie, który poruszył w swym wykładzie profesor Tadeusz Wolsza, porozmawialiśmy w kolejnym numerze „NG”. Janina Lisiewicz Lublin – Wilno – serdeczne więzi W lipcu Lublin obchodził chłubny jubileusz – 700-lecie miasta. Z tej okazji odbyły się wiele różnych imprez, wśród których była też uroczysta gala na Zamku Lubelskim, która miała miejsce 14 sierpnia. Podczas spotkania uczestników oraz prezesów organizacji polonijnych, którzy reprezentowali Polonię i Polaków zamieszkałych w 20 krajach świata z prezydentem miasta Lublin Krzysztofem Żukiem, poszczególnymi organizacjami i działaczami polonijnymi zostały wręczone medale prezydenta Lublina. Miło jest odnotować, że wśród wyróżnionych znalazł się Związek Polaków na Litwie – Zarząd Główny oraz prezes Wileńskiego Oddziału Miejskiego ZPL Alicja Pietrowicz i Wileńska Szkoła im. Szymona Konarskiego, której delegacja z dyrektorem Walerym Jaglińskim na czele przebywała w Krakowie i Lublinie. Z powodu tego, że Alicja Pietrowicz nie była obecna na lubelskiej uroczystości, medal został dostarczony do Wilna. Tu, w imieniu władz miasta i lublinian, z którymi Wilenski Oddział Miejski ZPL tosobiście pani prezes Alicja Pietrowicz, m.in. uczestnicząc w konferencjach naukowych, wspólnych obchodach znamiennych rocznic (np. podpisania Unii Lubelskiej), ścisłe i bardzo intensywne współpraca odd, medale Alici Pietrowicz, w obecności prezes ZPL Michała Mackiewicza i sekretarza ZPL Pawła Stelmachowicza wręczyła go wiceprzewodnicząca w Wilnie Krystyna Ronser-Plater – prezes Lubelskiego Oddziału Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. Była to wspaniała chwila, świadcząca o serdecznych wiązaniach łączących te dwa miasta. Medal prezydenta Lublina jest przyznawany w dowód uznania za działalność i zaangażowanie w rozwój miasta oraz zaślubi na rzecz jego mieszkańców. Jest nadzieję, że Szlak Jagiellonów, który przed wiekami połączył Wilno z Lublinem, nadal będzie mostem łączącym rodaków. Oratorium Ponarskie na płycie DVD 1 września, w kolejną rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej, w Domu Polskim w Wilnie odbyła się prezentacja płyty DVD Oratorium Ponarskie. Zaprosiła na nią Fundacja „Kultura Wilna”. Premiera Oratorium Ponarskiego odbyła się w Litewskiej Filharmonii Narodowej w Wilnie, 25 stycznia br., w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Stała się ona holdem pomordowanym w Ponarach Rodakom oraz współobywatelom narodowości żydowskiej. Symboliczne, że idea powstania utworu zrodziła się w Wilnie, której niejako spłaciło dług tym, którzy w podwielskim lesie stali się ofiarami zbrodni, która pochłonęła około 100 tys. ludzi. Po raz pierwszy temat tej zbrodni został przedstawiony za pomocą utworu muzycznego. Autor i libretto – Edward Trusewicz – wiceprezes Związku Polaków na Litwie – do nagłośnienia tego bolesnego tematu wybral język sztuki, zakładając, że po upływie ponad 70 lat, kiedy zbrodnia została nazwana, oddziaływanie na wyobraźnię, emocje za pomocą muzyki, obrazu, śpiewu jest najbardziej skuteczne. Użyte przy tym środki wyrazu: animowany film, autentyczne zdjęcia ofiar, i, wydaje się, nie mająca końca ich lista w połączeniu z muzyką i śpiewem daly wiele emocjonujący obraz. Autorami i realizatorami Oratorium Ponarskiego, obok już wspomnianego autora libretta i producenta Edwarda Trusewicza, to: kompozytor Max Fedorow, reżyser Rafał Supiński, wykonanie – Maciej Nerkowski, Chór Opery i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku (przygotowanie chóru pani Violetta Bielecka). Kowniwska Orkiestra Symfoniczna (dyrygent Martyna Stańkis), wizualizacja – Robert Burzynski, Adam Osewski, dziękue – Justinas Ladyga, Valdas Karpuša, świątoto – Mateusz Łukaszuk, Karol Łobaczewski, Mateusz Bataliewicz, aktorzy Bartosz Urbanowicki, Grzegorz Jakowicz, redaktor Henryk Mazul. Przeniesienie Oratorium Ponarskiego na płytę DVD dalo możliwość zapoznania się z nim kolejnymi odbiorcom, którzy nie byli obecni na premierze i stac się jakże rozległym świadectwem straszliwej tragedii, która rozegrała się w Lesie Ponarskim. Na prezentację płyty do Wilna przybył Edward Trusewicz – kompozytor ukraiński mieszkający w Polsce, solista Maciej Nerkowski oraz prof. Violetta Bielecka. Pani profesor, kierownik chóru, zabierając głos przeczytała list od dyrektora Opery Białostockiej Damiana Tanajewskiego. Znalazły się w nim, między innymi, takie słowa: „W imieniu własnym oraz artystów Opery i Filharmonii Podlaskiej pragnę serdecznie podziękować za udział w niezwykłym wspólnej projekcji, jakim był koncert premierowy (...). W ciągu zaledwie 3 lat w Ponarach z rąk hitlerowców i ich sojuszników straciło życie około 100 tys. osób. Przywrócenie pamięci o tych wydarzeniach uważamy za ważne zadanie i zaszczytem jest dla nas możliwość do przyzyczenia się do popularyzacji wiedzy o historii tego miejsca”. Na prezentację płyty przybyli wilnianie, członkowie kół Związku Polaków na Litwie oraz honorowi goście: prezes Związku Polaków na Litwie, poseł na Sejm RL Michał Mackiewicz, zastępca ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Litewskiej Grzegorz Marek Poznanski, kierownik wydziału konsularnego Ambasady RP w Wilnie Marcin Zieniewicz. Podczas prezentacji, która odbyła się w niekonwencjonalnej scenierii – jej uczestnicy zostali zaproszeni na scenę, gdzie za kulisami, w zamiprowizowanej sali kinowej, zostały przedstawione poszczególne urwki utworu. Powrócić do tematu Oratorium, podzielić się wrażeniami uczestnicy imprezy mieli możliwość w trakcie miniprzepięcia, na które zostali zaproszeni przez organizatora. Myśl napisania Oratorium Ponarskiego powstała, jak zaznaczył autor libretta Edward Trusewicz, przed dwoma laty. Wiedząc o temacie pisma z książkii śp. Heleny Pasterskiej uzupełnił studiowaniem materiałów archiwalnych. Wybrana forma spowiedzi pozwoliła autorowi przemówić językiem i argumentami Egzekutora X – „strzelca ponarskiego” z „Ypatagasis burys”. Autor nie dokonywał ani oceny, ani interpretacji osoby czy też wydarzeń, ogranicza się jedynie do kilku pytań zadałych przez spowiednika. Rolę sędziów całkowicie pozostawiając dla widza i słuchacza. Oratorium, składające się z prologu i ośmiu części, przedstawiają cały wymiar tragedii i zbrodni popełnionej w Ponarach na okolu stu tysiącach osób różnych narodowości, wśród których najwięcej było Żydów, obywateli RP, wyraźnie akcentuje też wątek polski, opowiadając o zamordowanej tu polskiej młodzieży ze Związku Wolnych Polaków, książątach, polskiej inteligencji, ukazuje też fakt udokumentowania zbrodni przez dziennikarza Kazimierza Sakowicza. JANINA LISIEWICZ Troska Macierzy o polskie dzieci na Litwie Dokonanie się str. 1 wdzięczności za piękne wyprawki. Do Domu Polskiego w Wilnie w sobotnie przedpołudnie przybyły dzieci ze szkoły w Leszczynkach na czele z dyrektorem Marią Klimaszewską, Gimnazjum Inżynieryjnego im. Joachima Lelewela (dyrektor Edyta Zubel). Tego roku gimnazjum ma dwie pierwsze klasy polskie (i jedna rosyjska). Trzydziestość dzieci pod swą opieką mają panie Elwira Leszczewska i Świętłana Kriwka. W Gimnazjum im. Jana Bosko (dyrektor Zbigniew Czech) pierwsza klasa jest jedną i prowadzi ją Halina Michalikiewicz. Do Wilna przybyły też dzieci z Mickun (dyrektorem gimnazjum w Mickunach jest Małgorzata Radzewicz) ze swoją panią Teresą Pawłowską, Szkoły Podstawowej w Kolonii Wilierskiej (dyrektor Artur Wałuckzo) – pierwszą klasę prowadzi tu pani Helena Ulewicz. Należy odnotować, że pomimo wielkiej wartości moralnego wsparcia, okazania życzliwości i troski Państwa Polskiego o polskie dzieci poza granicami Macierzy, wyprawki szkolne są istotnym wsparciem finansowym dla wielu rodzin, bowiem wyposażenie szkolnego tornieta w jakościowe, nowoczesne przybory kosztuje dość sporo i dla rodzin, w których rok szkolny rozpoczyna kilka pociech, jest to duży wydatek. Właśnie rodzice dziękowali przedstawicielom władz Polski za wsparcie. Po oddaniu hołdu pamięci tych, co walczyli o wolność – polskim legionistom, spośczywającym w Czerwcu, oraz bohaterom Antokołu i litewskim patriotom, którzy zginęli podczas wydarzeń styczniowych w 1991 roku, polska delegacja udała się do Solecznik. Tam w Gimnazjum im. Jana Śmiałackiego odbyła się uroczystość przekazania tornieta i wyprawek szkolnych dla pierwszoklasistów rejonu. Tego roku jest ich tu 257 – 189 z nich będzie się uczyło w języku polskim, 53 – w litewskim, i 15 – w rosyjskim. Raduje fakt, że polskie gimnazja cieszą się dobrą renomą i rodzice chętnie oddają tu swoje dzieci. Rekordową liczbę pierwszoklasowców tego roku Gimnazjum im. Jana Śmiałackiego w Solecznikach – 71 (dyrektor Irena Wolska), Gimnazjum w Ejszyszkach – 32 (dyrektor Robert Sliszewski). Jest to wynik pracy nauczycieli, jak też ocena działalności miejscowej władzy (zdecydowana większość nauczycieli jest członkiem AWPL ZChN, przedstawiciele tej partii stoją w sejmie rejonu od prawdopodobnie 20 lat). W ciągu minionych lat umiejętnie potrafiła ona (mer rejonu Zdzisław Palewski, dyrektor administracji – Józef Rybak) zatroszczyć się o należyte upamiętnienie autentycznej historii tej ziemi, stworzyć odpowiednią szatę placówek oświatowych, wśród których jest też szkoła sztuk pięknych, czyniąc rok w kierunku poprawy sytuacji ekonomicznej i troszcząc się o podniesienie poziomu i kultury życia. Działania te tworzą fundament tożsamości człowieka. A jedynie wolni, świadomi ludzie potrafią budować nowoczesną gospodarkę, kształtować stosunki międzyludzkie, stworzyć zdrową wspólnotę. Warto o tym pamiętać wybierając szkołę dla swojego dziecka. Janina Lisiewicz CO SIĘ KRYJE POD ASFALTEM? Na to pytanie postanowił znaleźć odpowiedź minister komunikacji Rokas Masiulis po kolejnym maratonie niekończącego się tatariażu na litewskich asfaltowych drogach. Drogach niezwykle drogich – kosztujących 60 tys. euro za 1 km. Wydane w ciągu ostatnich lat 4 mld euro daty Litwie możnaż na nowo pokryć rozległą ich siatkę, ale co z tego, skoro nieomal łuz po oddaniu kolejnego odcinka do eksploatacji zjawiają się wyboje i znów ruzsa technika, by latać dziury w asfalcie. Jeszcze nie tak dawno sławiącą się bardzo dobrymi drogami Litwa, dziś musi z goryczą przyznać: 60 ich proc. jest aliej lub zaledwie zadawalającej jakości. Taki stan wywołuje cierpliwość nie tylko kierowców, ale też ministrza, no i dal komendę, by z 33 dróg, które w ostatnich latach zostały wyasfaltowane od nowa, wziąć próbki – wycinać wybrane bryły asfaltu i badać, jakie jest podłoże, a próbki wydać do Instytutu Dróg w Szwecji. Takie czynności były niemal kosztowały, ale porządek z drogami wreszcie, jak uznał minister, musi być. Po poczynieniu pierwszych wyborczych otworów, nawet bez gruntownych badań w niektórych miejscach dało się zobaczyć nieuzbrojonym okiem widoczne usterek: „chudzy”, niż to wymagają normy pas tłuczenia; tłuczeń okazał się być zmieszany z piaskiem i zwykłymi kamieniami. Taka osnowa nie daje należytego zabezpieczenia przed deformacją nawierzchni, która, jak widzimy, zarówno w mieście jak i poza jego granicami, prowadzi do powstawania pęknięć, dewybow, które nie tylko niszą samochody, ale też stwarzają sytuacje zagrożające bezpieczeństwu jazdy. Pytany o to, czego minister chce dopiąć prowadząc te badania, pan Masiulis zaznaczył, że ma dostarczyć odpowiedź na pytanie, czy taką jakość zawdzięczamy usterekom w aktach określających normy co do ilości i jakości stosowanych materiałów, czy też zaniebianiem drogowców albo pospolitej kradzieży materiałów, która pozwala „zaszczęścić” na kosztach wykonywacza, a dla państwa podnosici do astronomicznych sum koszty eksploatacji dróg. Co ma być z tymi, kogo uda się przylapać na kradzież? Mają za to ponieść konsekwencje. Wydaje się, że do tego będzie prowadziła daleka droga i nie mniej wyboista niż ta, co się znajduje pod kołami naszych samochodów. Bo już teraz, po pierwszych próbach badania dróg dały się słyszeć głosy wykonawców robót, że taki stan podłoża – to zwykle brak kontroli dostawców materiałów itp. Jakby się jednak ta sprawa z drogami nie skończyła, fakt podjęcia próby gruntownej kontroli jakości przynajmniej kolejnych drogowców był może zniechęcać do kradzieży i partaczania. I znowu będziemy się mogli szczycić litewskimi drogami. Oby tak się stało! Międzynarodowe seminarium „Kobiety w nauce” w Wilnie Z inicjatywy Instytutu Polskiego, w ramach Międzynarodowego Festiwalu Naukowego „Erdvėlaisirs Žeme”, 12 września w Wilnie odbędzie się seminarium „Kobiety w nauce”. Międzynarodowe seminarium poświęcone będzie roli i znaczeniu, jakie kobiety odgrywają w różnych dziedzinach nauki, szczególnie w naukach ścisłych. Swymi osobistymi i zawodowymi doświadczeniami podzieli się przedstawicielka różnych państw europejskich. Jednym z gościnów gościnnego seminarium będzie profesor Agnieszka Załęska, była przewodnicząca Polskiej Europejskiej Organizacji Badań Jednorodnych CERN, pierwsza kobieta na tym stanowisku, wybitna fizyczka z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Swymi doświadczeniami podzieli się także wybitna profesor Marcela Diemoz, dyrektor Narodowego Instytutu Fizyki Nuklearnej w Rzymie, członek wielu międzynarodowych komitetów badawczych. Litwę reprezentować będzie dr Urte Neniškytė z Katedry Neurobiologii i Biofizyki Uniwersytetu Wileńskiego, zajmująca się badaniami procesów zachodzących w mózgu, laureatka stypendium „L’Oréal – UNESCO”. Spotkanie skądzie się będzie z krótkich prezentacji poświęconych indywidualnym doświadczeniom kobiet naukowców, wariunków rozwoju nauki oraz rozwijaniem prawem w konkretnych państwach. Zostanie także poruszony problem „szalonego siatka” oraz kwestia równości płci w nauce. Na koniec odbędzie się wspólna dyskusja na temat wyzwań stojących przed kobietami w nauce. Do udziału w seminarium zostali zaproszeni przedstawiciele instytucji badawczych, międzynarodowych organizacji, stowarzyszeń. Seminarium odbędzie we wtorek, 12 września o godz. 17.00 w Litewskiej Akademii Nauk w Wilnie. Język spotkania – angielski z tłumaczeniem na litewski. Obowiązuje rejestracja na stronie Festiwalu Nauki: http://www.mokslofestivals.lt/eng/nings/2017/motres-moksle-apvalus-stalo-diskusija/. Wstęp wolny. Patronem dyskusji jest Maria Skłodowska-Curie – najsiemniejsza polska kobieta-naukowiec, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki i chemii. W tym roku obchodzona jest 150. rocznica jej urodzin. Podczas Festiwalu, 11 września o godz. 17.30 w Forum Cinemas Vingis, odbędzie się specjalny pokaz filmu „Maria Skłodowska-Curie” w reżyserii Marie Noelle. Organizatory: Instytut Polski w Wilnie, Włoski Instytut Kultury, Festiwal Nauki „Erdvėlaisirs Žeme”. W Wędziagole została otwarta sobotnia szkolka języka polskiego W Wędziagole, w Polskiej Bibliotece (ul. Kiejdarska 26), została otwarta sobotnia szkolka języka polskiego. Każdej soboty, o godzinie 12.00, będą się tu odbywały lekcje, podczas których dzieci będą się uczyć języka polskiego, zapoznają się z polską literaturą piękną, będą grały w różne gry, doskonaliły i rozwijały nawyki obcowania w języku polskim. Dzieci, uczące się języka polskiego, będą też miały okazję zapoznać się i spotykać w bibliotece z uczniami z różnych miast Polski, którzy często ją odwiedzają podczas podróży śladami bohaterów twórczości pisarzy, laureatów Nagrody Nobla Henryka Sienkiewicza i Czesława Miłosza. Na początku bieżącego roku szkolnego dziesięciu dzieci wyraziło chęć uczyć się języka polskiego. W sobotę, 2 września, o godz. 12.00 odbyła się pierwsza lekcja, którą prowadziła nauczycielka Leonia Piotrowska. Rozdała ona uczniom zeszyty i elementarze – mają służyć do nauki podstaw języka. Korzystając z pomocy technologii informacyjnych, nauczycielka zaprezentowała dzieciom materiał poglądowy. Wędziagolscy uczniowie uważnie słuchać tego, co mówiła nauczycielka, mówiali w zeszytach. Poproszeni, powtarzali nauczonych słów i zdzeń, poprawnie odpowiadał. Zapytani o to, skąd znają sporo polskich słów, mówili, że czasami słyszą, jak w języku polskim obcują dziadkowie i rodzice. Po lekcji pożegnaliśmy się do następnej soboty. Byliśmy mile zdziwieni, że niespełna po godzinie, kilkorga uczniów, którzy byli na lekcji, powróciło do Polskiej Biblioteki prosząc nauczycielkę, o ile jest to możliwe, by tego dnia jeszcze dodatkowo z nimi poprawowała. To wydarzenie napięwa nadzieję, że dzieci chcą się uczyć języka polskiego, im się to podoba... Ryszard Jankowski, PREZES WĘDZIAGOŁSKIEGO ODDEJUŁU ZPL Spotkanie z przewodniczącym Sejmu RL Późnym popołudniem 28 sierpnia mieszkańcy miasteczka spotkali się z przewodniczącym Sejmu RL, prof. Viktorasem Pranckietisem, który przybył do Wędziagole. Chodząc wraz z gościem po starym, historycznym przynkościelnym terenie, sforografowaliśmy się na pamiątkę przy grobach rodzinnych poety, laureata Nagrody Nobla Czesława Miłosza. Następnie wszyscy udaliśmy się do sali imprez w Wędziagole, gdzie odbyło się spotkanie miejscowych mieszkańców z przewodniczącym Sejmu RL. Podczas rozmowy wędziagolanie mówili o problemie, który od lat budzi zatroskanie – braku wodociągu i kanalizacji w części miasteczka. Problem ten od dawna jest znany miejscowej władzy, ale nikt nie podejmował się jego rozwiązania. Ta sytuacja świadczy o socjalnym wykluczeniu wędziagolan. Przewodniczący Sejmu RL, prof. V. Pranckietis przyznal: jeżeli w obecnych czasach nie ma inżynieryjnych komunikacji, to nie ma też cywilizacji. Szanowny gość obiecał wyjaśnić wszystkie możliwości naprawienia tej sytuacji. Mieszkańcy miasteczka prosieli również o pomoc w sprawie remontu dachu kościoła pw. św. Trójcy w Wędziagole. Przewodniczący Sejmu RL obiecał jeszcze raz przybyć do parafii wędziagolskiej i szczegółowo zbadać ten problem. Spotkanie z przewodniczącym Sejmu RL Viktorasem Pranckietisem pozostawiło bardzo dobre wrażenie: uważny, serdecznie obcujący, potrafił cierpliwie wysłuchać o wszystkich problemach, doradzić i, ku naszemu zdziwieniu, znający język polski i obcujący w tym języku. Ryszard Jankowski, PREZES WĘDZIAGOŁSKIEGO ODDEJUŁU ZPL WYMIANA LEGITYMACJI Biuro Związku Polaków na Litwie informuje, że zarówno poszczególne oddziały i koła, jak też każdy z członków ZPL osobiście, zgłaszając się do Biura Zarządu Związku (Dom Kultury Polskiej) w Wilnie, pokój nr 308 we środy i czwartki od godz. 11.00 do 16.00), o ile ma opłacone składki, może otrzymać nową legitymację członkowską. Zapraszamy. BEZPŁATNE OGŁOSZENIA Redakcja "Naszej Gazety" informuje, że wszyscy członkowie Związku Polaków na Litwie osobiście, a także koła i oddziały Związku mogą nieodpłatnie na łamach gazety zamieszczać pozdrowienia, ogłoszenia, kondolencje, bądź inne informacje. Życznie czy wyrazy współczucia członkom Związku bez opłaty mogą też dedykować inne urzędy, organizacje bądź osoby prywatne. Nadsyłać je należy na adres e-mailowy: email@example.com lub faks 233 10 56. Institytut Polski w Wilnie oraz Bractwo Bartnicze zapraszają do Ogrodu Bernardyńskiego w Wilnie 14 września br., o godz. 18:00 na otwarcie wystawy plenerowej prof. Krzysztofa Hejke „Ostatni bartnicy Europy, których spokalem”, przedstawiającej ginącą tradycję ziem Polski, Litwy i Białorusi. W otwarciu udział weźmie autor zdjęć oraz bartnik. Wystawa w niezwykle interesujący i przemijający sposób opowiada o najstarszej formie pszczelarstwa – bartnictwie, polegającym na chowie pszczół w barcich, czyli w wydrążonych pniach drzew. Ekspozycja składa się z wielkoformatowych zdjęć autorstwa Krzysztofa Hejke oraz autentycznych narzędzi bartniczych. W ramach wystawy odbędą się pokazy sztuki bartniczej i warsztaty. Prof. Krzysztof Hejke to ceniony polski fotograf, operator, wydawca, jest wykładowcą Łódzkiej Szkoły Filmowej, podróżnikiem, dokumentalistą wypraw wysokogórskich. Swoje prace prezentował na ponad 140 wystawach indywidualnych w kraju i za granicą. Przez ostatnie kilka lat przejeżdżał Europę Środkowo-Wschodnią rejestrując ostatnich bartników zamieszkujących Polskę, Litwę, Białoruś oraz Ukrainę. Dzięki staraniom profesora w 2016 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP wpisało bartnictwo na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Obecnie Krzysztof Hejke wspólnie z Bractwem Bartnym oraz białoruskimi bartnikami podejmuje działania na rzecz wpisania bartnictwa na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Idea projektu jest ocaleniem pamięci o ostatnich tradycyjnych bartnikach, ale także promowanie dokonan młodych adeptów sztuki bartniczej czerpiących od nich wzorce i inspiracje, reaktywujących tak zwane neobartnictwo oraz, tak modne ostatnio, pszczelarstwo miejskie. Wystawa eksponowana jest w Ogrodzie Bernardyńskim. Będzie ją można oglądać od 14 do 21 września. Wstęp wolny. W dniach 14-15 września odbędą się warsztaty bartnicze dla dzieci i młodzieży z polskich i litewskich szkół. Udział w warsztatach jest bezpłatny, ale wymagana jest wcześniejsza rejestracja pod adresem: firstname.lastname@example.org lub pod numerem telefonu 867037570. Liczba miejsc ograniczona. Organizatorzy: Instytut Polski w Wilnie, Bractwo Bartnicze. Partner: Parki Miejskie m. Wilna, Litewskie Centrum Kultury Ludowej Patronat honorowy: Ministerstwo Środowiska Republiki Litewskiej Sergiusz Piasecki "Zapiski Oficera Armii Czerwonej" Oficer: Edward Kiejzik Reżyseria: Śląwomir Gaudyn Światła: Artur Armacki Kierownik artystyczny: Lilija Kiejzik 17 września Godz. 17:00 Dom Kultury Polskiej w Wilnie (ul. Naugarduko 76) Bilety: 3 - 5 € Sprzedaż i rezerwacja: Dom Kultury Polskiej, pok. 202 Informacje: +37065264613 www.teatr-studio.lt Wpłata na Zułów: Władysław Jankowski (Gdańsk) – 20 EUR. Szanowni Państwo, przypominamy, że środki finansowe na odbudowę miejsca urodzenia Marszałka Józefa Piłsudskiego można wpłacić na konto bankowe Związku Polaków na Litwie: LT79 7044 0600 0531 0008 w banku SEB bankas z dopiskiem PARAMA (ZUŁOW), kod ZPL – 190771032. W przypadku przelewów zza granicy należy wpisać nr konta bankowego: LT79 7044 0600 0531 0008, nazwę banku SEB bankas, Adres banku: Gedimino pr. 12, Vilnius, Lietuwa, SWIFT banku: CBVILT 2X i – ewentualnie – NIP Związku Polaków na Litwie: 190771032. Środki pieniężne możecie Państwo przelać też na konto ZPL w Polsce: Nr 30 1020 1332 0000 1002 0680 8473 (NIP ZPL 190771032) Uniwersytet w Białymstoku Filia w Wilnie Wydział Ekonomiczno-Informatyczny Balstogės Universiteto Filialas Vilniuje Ekonomikos-Informatikos fakultetas CO? Uniwersyteckie 3-letnie studia dzienne na kierunkach EKONOMIA, EUROPEISTYKA lub INFORMATYKA młody | dynamiczny | z perspektywami DLACZEGO? • Studia w języku polskim • Dyplom licencjacki (bakalarza) po 3 latach studiów • Dyplom magisterski po 2 latach studiów • Dyplom uznawany na Litwie, w Polsce i innych krajach UE • Indywidualne podejście do potrzeb każdego studenta • Kadra naukowa z Uniwersytetu w Białymstoku i uniwersytetów na Litwie JAK? Warunki przyjęcia: • Takie same zasady jak na innych uczelniach Litwy: konkurs świadectw w LAMA lub bezpośrednie składanie dokumentów • Na kierunku Ekonomia pod uwagę bierze się ocenę z matematyki, na kierunku Informatyka – matematyki / fizyki / informatyki, na kierunku Europeistyka - historii • Kandydatowi jest przydzielana odpowiednia ilość punktów w zależności od uzyskanych ocen i ustawia się ranking kandydatów • Kandydatów po szkole innej niż z polskim językiem nauczania obowiązuje sprawdzian z języka polskiego Kandydaci na studia powinni wnieść opłatę rekrutacyjną 23 EURO i złożyć następujące dokumenty: • Świadectwo dojrzałości • Kserokopię strony dowodu osobistego ze zdjęciem i danymi osobowymi • Zaświadczenia lekarskie (z dopiskiem “Mokytiš gali” i “Sportuoti gali”) www.uwb.lt Dołącz do nas! ILE? • Studia są bezpłatne dla najlepszych (w ramach “koszyka studenta”) lub za jedyne 434 Euro rocznie na studiach licencjackich / 724 Euro rocznie na studiach magisterskich. • Oferujemy rozbudowany system stypendialny (wysokość stypendiów do 2000 Euro rocznie). KIEDY? I tura rekrutacji na uczelni: 3 lipca 2017 r. – 31 lipca 2017 r. - przyjmowanie podań 1 sierpnia 2016 r. - podpisywanie umów ze studentami II tura rekrutacji na uczelni: 2 sierpnia 2017 r. – 30 sierpnia 2017 r. - przyjmowanie podań 31 sierpnia 2017 r. - podpisywanie umów ze studentami III tura rekrutacji (uzupełniająca) na uczelni: 1 września 2017 r. - 28 września 2017 r. - przyjmowanie podań 29 września 2017 r. - podpisywanie umów ze studentami WYZNACZ SOBIE KIERUNEK! Kalvarijų g. 135 (4 piętro), Wilno Tel/faks: (8 5) 2 76 67 39 e-mail: email@example.com Serdecznie zapraszamy na **XIII Festyn Kultury Polskiej „Trzymajmy się razem”**, organizowany przez Jeziorski Oddział Rejonowy Związku Polaków na Litwie, który odbędzie się 16 września br. w Domu Kultury miasteczka Turmont **Program:** - godz. 12.00 – Msza święta w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa; - godz. 13.00 – oddanie hołdu poległym młodym patriotom na cmentarzu w Bartkiszkach; - godz. 13.30 – uroczyste otwarcie imprezy w DK. Uczestniczą: Polskie Studio Teatralne w Wilnie, zespoły: „Zgoda”, „Srebrne pasemko”, „Melodia”, „Tumielanka”, grupa taneczna „Vivo”, solistki: Anna Łotoczko - Śukielienė, Inesa Łotoczko, laureatki Konkursu Piosenki do słów Agnieszki Osieckiej: Monika Rynkiewicz, Bożena Stelmakowa, Paulina Klimaszewska oraz Katarzyna Szydłowska. **Wstęp wolny** --- **Z okazji Jubileuszu 55. Urodzin Janowi LEGENDOWI najserdeczniejsze życzenia: zdrowia, pogody ducha, spełnienia marzeń i realizacji planów życiowych oraz szczęścia osobistego składa Jeziorski Oddział Rejonowy ZPL** --- **Z okazji Pięknego Jubileuszu Urodzin Marytė KAIRIENĖ wiążankę serdecznych życzeń: zdrowia, tylko pogodnych i jasnych dni, szacunku i miłości najbliższych oraz wielu łask i błogosławieństwa Bożego składa Jeziorski Oddział Rejonowy ZPL** --- **Masza św. dla dzieci** Od niedzieli, 3 września, w kościele bł. Jerzego Matulewicza w Wilnie została wprowadzona dodatkowa Msza św. dla dzieci – w każdą niedzielę o godz. 16.00. --- **Trocki Oddział Rejonowy Związku Polaków na Litwie** **zaprasza wszystkich** **na tradycyjną imprezę dożynkową „PLON 2017”** **10 września 2017 r. w Rudziszkach** **W programie:** - 13:00 - Msza św. w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Bažnyčios 1) - 14:00 - prezentacje zespołów artystycznych, wystawy datów jesieni, kiermasz dożynkowy, koncert na placu przy kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Bažnyčios 1); **Wystąpią:** Zespoły miasta Wilna, rejonu wileńskiego i trockiego, zespoł z Białorusi "Ляпка Корпорэйшн" Podczas imprezy odbędzie się akcja oddania krwi, organizowana przez Narodowe Centrum Krwi --- **Programoje:** - 13:00 val. – Sv. Mišios Rūdškių Sv. Jėzaus Širdies bažnyčioje (Bažnyčios g.1); - 14:00 val. - derliaus parada, ukininkų mugė, meninė programa akštėje prie Rūdškių Sv. Jėzaus Širdies bažnyčios (Bažnyčios g.1); **Dalyvauja:** Vilniaus miesto, Vilniaus ir Trakų rajonų meno kolektyvai, ansamblis iš Baltarusijos "Liaikai Korporēšn" Renginio metu vyks Nacionalinio kraujo centro organizuojama donorystės akcija --- **Adres do korespondencji:** ul. Naugarduko 76, 03202 Wilno Związek Polaków na Litwie tel./fax.: +370 5 233 10 56 E-mail: firstname.lastname@example.org Redaktor: Janina Lisiewicz Korekta: Krystyna Ruczyńska Opracowanie komputerowe: Paweł Stefanowicz Tygodnik Związku Polaków na Litwie – egzemplarz bezpłatny. --- **Projekt współfinansowany w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą**

<urn:uuid:cfcbc11e-0f88-4256-b061-35aec23ac868>

finepdfs

2.060547

CC-MAIN-2019-09

http://zpl.lt/wp-content/uploads/2017/09/NG-36-web.pdf

2019-02-19T20:59:10Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247492825.22/warc/CC-MAIN-20190219203410-20190219225410-00158.warc.gz

462,073,547

0.999646

0.999878

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 3356, 10399, 16827, 24785, 28967, 32360, 34610, 37577 ]

1

0

JOHN HENRY NEWMAN WYZNANIA KONWERTYTY KRAKÓW 2019 www.ultramontes.pl Wyznania konwertyty JOHN HENRY NEWMAN –––––––– DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1833 DO 1839 (...) Znalazłem się w trudnościach wskutek pragnienia, by iść tak daleko w interpretacji Artykułów [wyznania anglikańskiego] w kierunku dogmatu rzymskiego, jak to było możliwe, bez wyjawiania tego, co czynię, tym grupom osób, z których wątpliwościami się spotykałem; gdyby zrozumieli od razu pełną rozciągłość swobody, jaką przyznawały Artykuły, mogłoby ich to zachęcić do pójścia jeszcze dalej, niż się w owym czasie czuli do tego powołani. Na drodze jednak takiego usiłowania zjawia się natychmiast zarzut, że "Artykuły były naprawdę zredagowane przeciwko «papizmowi»" i że przeto przypuszczenie, że papizm w jakiejkolwiek formie – wiary patrystycznej, dogmatu trydenckiego lub popularnego zniekształcenia autorytatywnie sankcjonowanego – byłby zdolny schronić się pod ich tekstem, byłoby doskonałym absurdem i obelżywym. Zaprzeczyłem tej przesłance. Pierwotnie angielska idea "papizmu" w czasie Reformacji wcale nie była doktryną religijną, ale zasadą polityczną. A jakaż to była zasada polityczna i jak można by ją najlepiej zniweczyć w Anglii? Co było wielką kwestią w czasach Henryka i Elżbiety? Supremacja ; otóż czy wypowiadałem choć jedno jedyne słowo na korzyść supremacji Stolicy Apostolskiej, na korzyść obcej jurysdykcji? Nie, sam w nią nie wierzyłem. Czy Henryk VIII sumiennie wierzył w Rozgrzeszenie przez samą tylko wiarę? Czy nie wierzył w Czyściec? Czy Elżbieta popierała gorliwie małżeństwo księży? Czy sumienie jej sprzeciwiało się Mszy? Supremacja Papieża była esencją "papizmu", wobec którego Naczelna głowa czy Rządca Kościoła Angielskiego zajął tak gwałtownie wrogie stanowisko w czasie układania Artykułów. I znowu mówiłem, co następuje: "Niechaj «papizm» znaczy, co chce, w ustach układających Artykuły, niech zawiera nawet – przyjmijmy to jako argument – doktryny tego Soboru Trydenckiego, który nie skończył się jeszcze, kiedy redagowano Artykuły i przeciw którym nie mogły one być po prostu skierowane, to jednak rozważcie, jakiż był cel Rządu w tym, że je narzucił narodowi? Tylko dlatego, żeby się pozbyć «papizmu»? Nie, miał dalszy cel zyskania «papistów». Jakaż więc była najlepsza droga, aby nakłonić umysły opierające się lub wahające, a te przypuszczam, stanowiły większość, do przystąpienia do nowego symbolu? Jak arianie ułożyli kiedyś swoje Wyznanie Wiary? Czy nie było to na zasadzie użycia niejasnej i dwuznacznej mowy, by tym, którzy je przyjmowali, zdawała się posiadać sens katolicki, ale w końcu po jej wypracowaniu okazałyby się heterodoksyjną? (1) Wobec tego istniało z góry wielkie prawdopodobieństwo, że jakkolwiek namiętnie by Artykuły wyglądały, to ich szczekanie mogłoby się okazać gorszym, niż ich ugryzienie. Mówię, istniało z góry prawdopodobieństwo, ponieważ do jakiego stopnia ten domysł byłby prawdziwy, można by sprawdzić tylko przez badanie". (...) DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1839 DO 1841 (...) Jeszcze jedna uwaga o starożytności i Via Media (2). Z biegiem czasu nie wątpiąc w siły dowodu anglikańskiego czerpanego ze Starożytności, czułem także, że to nie tylko był nasz specjalny punkt obrony, ale i nasz jedyny. Czułem również, że Via Media, która miała go przedstawiać, miała być rodzajem przemodelowanej i przystosowanej Starożytności. Podkreśliłem to i w Myślach o kraju za granicą i w artykule w "British Critic", który powyżej zanalizowałem. Ale okoliczność ta, że ostatecznie musimy robić użytek z prywatnej oceny Starożytności, stworzyła pewien rodzaj nieufności w ogóle do mojej teorii, którą wyrażam w ten sposób w konkluzji pracy o Urzędzie Proroczym (1836-7): "Teraz, kiedy nasze dyskusje zbliżają się do końca, myśl, z którą wdaliśmy się w nasz temat, może wrócić, gdy opadło podniecenie wywołane badaniem, a przyszło zmęczenie, że to, co zostało powiedziane, jest tylko snem, przyjemnym ćwiczeniem raczej niż praktycznymi wnioskami umysłu". I kończę ten ustęp godzeniem się z góry na linię myśli, w której, w tym wypadku, prawie byłem zmuszony schronić się. "Ostatecznie" – mówię – "Kościół jest zawsze niewidzialny w swoim dniu, a tylko wiara go obejmuje". Cóż to było innego, jak wyrzeczenie się całkowite Znaków widzialnego Kościoła, czy to Znaku Katolickiego czy Apostolskiego. Wielkie wakacje 1839 roku rozpoczęły się wcześnie. Było wielu gości w Oxfordzie od Wielkanocy do dnia Kommemoracji; a grupa dra Pusey'a zwróciła na siebie więcej uwagi, niż w jakimkolwiek poprzednim roku. Odsunąłem był od siebie spór z Rzymem na więcej niż dwa lata. Tematu tego nigdy nie wprowadzałem do moich kazań parafialnych: przez dwa lata ani w Traktatach ani w "British Critic" nie było słowa o charakterze polemicznym. Wróciłem na wakacjach do serii lektur, które wiele lat temu wybrałem jako specjalnie osobiste. Nie mam powodu przypuszczać, że w ogóle myśli o Rzymie przeszły mi przez głowę. Około połowy czerwca zacząłem studiować i opanowywać dzieje monofizytów. Byłem zaabsorbowany kwestią doktrynalną. Trwało to od około 13 czerwca do 30 sierpnia. Właśnie w czasie tych lektur po raz pierwszy nawiedziła mnie wątpliwość, czy anglikanizm da się utrzymać. Przypominam sobie, że 30 lipca wspomniałem pewnemu spotkanemu przyjacielowi, jak te dzieje są godne uwagi, pod koniec sierpnia zaś byłem poważnie zaalarmowany. Opisałem w jednym z poprzednich dzieł, jak te dzieje na mnie wpłynęły. Twierdzą moją była Starożytność; tymczasem tu, w połowie V wieku, znalazłem, jak mi się wydawało, odbicie chrześcijaństwa XVI i XIX wieku. Zobaczyłem moją twarz w tym zwierciadle i byłem już monofizytą. Kościół Viae Mediae był w położeniu wyznania wschodniego, Rzym był tam, gdzie jest teraz, a protestanci byli eutychianami. Z wszystkich wydarzeń historii, od czasu jej istnienia, któż by był pomyślał o podjęciu powiedzeń i czynów starego Eutychesa, tego delirus senex (3), jak zdaje mi się, Petavius go nazywa i do okropności pozbawionego zasad Dioscurusa – aby nawrócić do Rzymu. Niechże to będzie tu zrozumianym po prostu, że nie piszę polemicznie, lecz wyłącznie w tym celu, by opowiedzieć o sprawach kolejno rozgrywających się w trakcie mego nawrócenia. To mając na widoku zacytuję ustęp ze sprawozdania, które złożyłem w 1850 roku o moich rozumowaniach i uczuciach w 1839: "Trudno było odgadnąć, w jaki sposób eutychianie czy monofizyci byli heretykami, o ile by protestanci i anglikanie także nie byli heretykami; trudno znaleźć argumenty przeciw Ojcom Trydenckim, które by nie przemawiały przeciw Ojcom Chalcedońskim; trudno potępić Papieży XVI wieku bez potępienia Papieży V wieku. Dramat religii i walka prawdy i błędu były zawsze jednakie. Zasady i sposób postępowania Kościoła teraz były zasadami i sposobami postępowania Kościoła wówczas; zasady i postępowanie heretyków ówczesnych były zasadami i postępowaniem protestantów teraźniejszych. Odkryłem, że tak jest – prawie ze strachem; zachodziło straszliwe podobieństwo, straszliwsze, bo tak milczące i beznamiętne, pomiędzy martwą historią przeszłości a gorączkową kroniką teraźniejszości. Piąty wiek rzucał cień na szesnasty. Było to, jak duch powstający ze wzburzonych wód dawnego świata, o kształcie i rysach nowego. Kościół ówczesny, jak teraźniejszy, można by nazwać nieruchomym i twardym, stanowczym, wyniosłym i nieugiętym; heretycy zaś byli chytrzy, zmienni, pełni rezerwy i podstępni, zawsze starający się o względy władzy świeckiej i nigdy nie godzący się z sobą, chyba przy jej pomocy; a władza świecka zawsze zmierzała do rzeczy uchwytnych, usiłując usunąć z widoku to, co niewidzialne i zastąpić wiarę korzyścią. Jakiż był pożytek z kontynuowania sporu czy bronienia mojej pozycji, jeśli ostatecznie kułem argumenty dla Arinoza lub Eutychesa i stawałem się advocatus diaboli przeciw wielce cierpliwemu Atanazemu i majestatycznemu Leonowi? Niech będzie dusza moja ze świętymi! i czyż mam podnieść rękę przeciw nim? Prędzej może niech zapomni prawa ręka swego sprytu; od razu uschnie, jak tego, co niegdyś wyciągnął ją przeciwko prorokowi Boga! Klątwa na całe plemię Cranmerów, Ridleyów, Lazimerów i Jewelów! Niech zginą imiona Bramhall, Ussher, Taylor, Stillingfleet i Barrow z oblicza ziemi, jeśli nie upadnę u ich stóp z miłością i czcią owych ludzi, których obraz zawsze miałem przed oczami i których słowa pełne muzyki były zawsze w moich uszach i na moim języku". Zaledwie doszedłem do końca mych lektur, gdy przyjaciele bardziej przychylni sprawie Rzymu, niż ja, wetknęli mi w ręce "Dublin Review" z tegoż sierpnia. Był w nim artykuł dra Wisemana o "Pretensji Anglikańskiej". Było to około połowy września. Artykuł dotyczył donatystów z zastosowaniem do anglikanizmu. Przeczytałem go i nie znalazłem w nim wiele godnego uwagi. Kontrowersja donatystów była mi znana od kilku lat, jak się to już pokazało. Wypadek ten nie był równoległy do wypadku Kościoła Anglikańskiego, św. Augustyn w Afryce pisał przeciw donatystom w Afryce. Było to szalone stronnictwo, które dokonało schizmy w obrębie Kościoła Afrykańskiego; i nie wyszło poza jego granice. Był to przypadek Ołtarza przeciw Ołtarzowi, dwu osób zajmujących ten sam stolec biskupi, jak między " Non -jurors " w Anglii i Kościołem Państwowym; nie wypadek jednego Kościoła przeciw drugiemu, jak Rzymu przeciw Wschodnim monofizytom. Ale mój przyjaciel, skrupulatnie religijny człowiek i wówczas i teraz bardzo mi drogi, protestant dotąd, wskazał mi na zwycięskie słowa św. Augustyna, zawarte w jednym ze streszczeń zrobionych w "Review", a które uszły mojej uwagi. "Securus judicat orbis terrarum" (4). Powtarzał te słowa ciągle i ciągle, a gdy odszedł, dźwięczały mi ustawicznie w uszach. "Securus judicat orbis terrarum"; były to słowa wychodzące poza sprawę donatystów: odnosiły się do sprawy monofizytów. Dawały one artykułowi przekonywującą siłę, która mi początkowo uszła. Decydowały one kwestie kościelne na mocy prostszej reguły, niż reguła Starożytności; św. Augustyn był jedną z naczelnych wyroczni Starożytności; tu więc Starożytność decydowała przeciw sobie samej. Jakież światło padało dzięki temu na każdy spór w Kościele. Nie, by tłum na chwilę nie mógł się zachwiać w swym sądzie, nie, by w huraganie ariańskim nie ugięło się więcej stolic biskupich przed jego furią i odpadały od św. Atanazego, nie, by tłum wschodnich biskupów nie potrzebował był podtrzymania głosem i okiem św. Leona, – ale, że rozważny sąd, w którym w końcu cały Kościół znajduje odpoczynek i na który cały Kościół się zgadza, stanowi nieomylne zarządzenie i ostateczny wyrok przeciw jego częściom, protestującym i odstępującym od niego. Kto może odpowiadać za wrażenia, jakie odbiera? Jako proste tylko zdanie te słowa św. Augustyna uderzyły mnie z taką siłą, jakiej nie odczułem przy żadnych innych słowach przedtem. Żeby przytoczyć znany przykład, były one jak owe dźwięki " Turn again Whittington ", albo, żeby dać przykład poważniejszy, były one jak " Tolle lege – Tolle lege " dziecka, co nawróciły samego św. Augustyna. "Securus judicat orbis terrarum". Przez te wielkie słowa starożytnego Ojca, interpretujące i podsumowujące długi i urozmaicony przebieg historii Kościoła, teoria Viae Mediae została doszczętnie starta na proch. Byłem podniecony widokiem, jaki się w ten sposób otworzył przede mną. Właśnie rozpoczynałem serię wizyt i wspomniałem o stanie mego umysłu dwom najbliższym przyjaciołom; zdaje się, że nikomu więcej. Po chwili uspokoiłem się i w końcu rozwiało się żywe wrażenie wywarte na mojej wyobraźni. Co o tym mniemałem po namyśle, postaram się zaraz opisać. Musiałem określić logiczną wartość tego i wpływ na mój obowiązek. Tymczasem to było pewne, – ujrzałem cień ręki na murze. Było jasne, że miałem się wiele jeszcze nauczyć w kwestii Kościołów i że może jakieś nowe światło spływało na mnie. Ten kto zobaczył ducha, nie może być takim, jakby go nigdy nie widział. Niebiosa się otwarły i zamknęły znowu. Na chwilę zjawiła się myśl: "Ostatecznie okaże się, że Kościół Rzymski ma rację", a potem zniknęła. Moje dawne przekonania pozostały niezmienione. (...) DZIEJE MOICH POGLĄDÓW RELIGIJNYCH OD 1841 DO 1845 (...) Nie mogłem trwać w tym stanie, ani w świetle obowiązku ani rozumu. Trudność polegała na tym: raz zostałem bardzo oszukany; jak mogłem być pewny, że nie jestem oszukiwany drugi raz? Wtedy myślałem, że mam słuszność, jak miałem być pewny, że teraz mam słuszność? Przez tak wiele lat uważałem za pewne to, co teraz odrzucałem. Jak mógłbym kiedykolwiek znowu mieć do siebie zaufanie? Jak w r. 1840 słuchałem powstającego zwątpienia na korzyść Rzymu, tak teraz słuchałem słabnącego zwątpienia na korzyść Kościoła anglikańskiego. Być pewnym, to wiedzieć, że się wie; jaką miałem wewnętrzną rękojmię, że się znowu nie zmienię, stawszy się katolikiem? Miałem jeszcze lęk przed tym, choć myślałem, że przyjdzie czas, kiedy to ustąpi. Jednak należało postawić jakąś granicę tym obawom; muszę zrobić wszystko, co mogę, a potem pozostawić jakiejś wyższej Sile, aby to pobłogosławiła. Tak to przy końcu 1844 r. doszedłem do postanowienia napisania Essai o Rozwoju Doktrynalnym, a następnie, jeśli pod koniec tej pracy moje przekonania korzystne dla Rzymu nie osłabną, poczynienia potrzebnych kroków, abym został przyjęty na jego łono. W tym czasie stan mojego umysłu był ogólnie znany i nie robiłem z niego wielkiej tajemnicy. Zilustruję to moimi listami, które dostały się do mych rąk. "16 listopada 1844. Przechodzę przez to, przez co przejść muszę, i ufam tylko, że każdy dzień bólu jest o tyleż odliczany od koniecznego ich szeregu, jaki musi być wyczerpany. Nie ma (po ludzku mówiąc) jeszcze przez długi czas obawy, abym zmienił wyznanie. Wynikło to bez mego zamierzenia; ale tak jest dobrze. O ile sam siebie znam, moją jedyną wielką troską jest trudność, niepewność, trwoga, sceptycyzm, które wywołuję u tak wielu, a także utrata życzliwych uczuć i dobrej opinii ze strony tak wielu ludzi znanych i nieznanych, którzy życzyli mi dobrze. A z tych dwu źródeł bólu pierwsze jest stałe, wciąż żywe, niezłagodzone. Przez całe dnie miałem literalny ból koło serca; a od czasu do czasu wydawało się, że wszystkie skargi Psalmisty są moimi. I o ile się znam, najgłębszą przyczyną tego, iż biorę pod rozwagę zmianę [wyznania], jest moje głębokie niezmienne przekonanie, że nasz Kościół znajduje się w schizmie i że moje zbawienie zależy od przyłączenia się do Kościoła Rzymskiego. Mogę używać argumentu ad hominem wobec tej, czy innej osoby, ale nie czuję, abym żywił urazę lub niechęć do jakiejkolwiek rzeczy, jaka mi się zdarzyła. Nie mam jakichkolwiek wizji nadziei, żadnych planów działania w jakiejkolwiek sferze bardziej dla mnie odpowiedniej: nie mam obecnie jakichś sympatyj wśród rzymskich katolików; prawie nigdy nie byłem, nawet za granicą, na jakimś z ich nabożeństw; nie znam nikogo z nich, nie podoba mi się, co słyszę o nich. A poza tym, z jak wielu rzeczy rezygnuję w różnych dziedzinach! i są to ofiary dla mnie nie do naprawienia, nie tylko wskutek wieku, w którym ludzie nienawidzą zmian, ale i wskutek szczególnej miłości do dawnych związków i do przyjemności wspomnień. Nie jestem także świadomy jakiegokolwiek poczucia, entuzjastycznego czy trzeźwego, przyjemności z ofiary; nie mam nic, co by mnie tu podtrzymywało. Co mnie jeszcze zatrzymuje, to jest to, co zatrzymywało mnie długo, obawa, że poddaję się złudzeniu; ale przekonanie pozostaje mocne we wszelkich warunkach, przy wszelkich nastrojach umysłu. I to bardzo poważne uczucie wzrasta we mnie, mianowicie, że powody, dla których wierzę tyle, ile naucza nasz system, muszą poprowadzić mnie do wiary w coś więcej, oraz, że nie wierzyć więcej oznacza wpaść z powrotem w sceptycyzm. Tysiączne dzięki za Twój przezacny i pocieszający list; chociaż nie mówiłem jeszcze o tym, był on wielkim darem". Wkrótce napisałem do tego samego przyjaciela w ten sposób: "Moją intencją jest, jeśli mi się nic nie przydarzy, czego nie mogę przewidzieć, spokojnie pozostać in status quo przez znaczny przeciąg czasu ufając, że przyjaciele będą łaskawie pamiętać o mnie i o mej próbie w swych modlitwach. I zrezygnowałbym z członkostwa w Kolegium na jakiś czas przedtem, zanim zaszłoby cośkolwiek". Była pewna pani, teraz zakonnica u Wizytek, do której w tym czasie napisałem następujące listy: 1. "7 listopada 1844. Jestem jeszcze tam, gdzie byłem; nie ruszam się. Dwie rzeczy jednak wydają się jasne, a to: że wszyscy są przygotowani na takie wydarzenie, a następnie, że każdy tego oczekuje po mnie. Niewielu jest zaprawdę, nie uważających tego za odpowiednie, jeszcze mniej takich, którzy nie uważają tego za prawdopodobne. Mimo to nie uważam tego ani za odpowiednie ani za prawdopodobne. Bardzo mam mało powodów do wątpliwości co do wyniku sprawy, ale kiedy i jak się to stanie, to jest znane Temu, od którego pochodzą, ufam, tak bieg rzeczy jak i wynik. Wielką siłę ma wymowa opinii i ukryte i powszechne uczucie co do mnie, istniejące po obu stronach i wśród wszystkich grup. Kładę na to nacisk, ponieważ mam wielką obawę przed pójściem za moimi własnymi uczuciami, aby mnie nie wprowadziły w błąd. Musi się iść za swoim poczuciem obowiązku; ale fakty zewnętrzne pomagają tak postępować". 2. "8 stycznia 1845. Co mam powiedzieć w odpowiedzi na list Pani? Doskonale wiem, że powinienem dać Pani więcej poznać me uczucia i stan mojego umysłu, niż Pani wie. Ale jak to jest możliwe w kilku słowach? Wszystko co powiem, musi być urywkowe; nic nie mogę powiedzieć takiego, co by nie pozostawiło uczucia zakłopotania, jako wymagające wiele wytłumaczeń i jako izolowane i jak gdyby nie umiejscowione i nic nie mające w sobie, co by wykazywało wpływ tego na inne części zagadnienia. Teraz, wierzę w pełni, zgodnie z listem Pani, że jeśli będzie ruch w naszym Kościele, bardzo niewielu weźmie w nim udział. Wątpię, czy dwu lub trzech z mieszkających w Oxfordzie. I nie wiem, czy mam sobie tego życzyć. Stan katolików rzymskich jest teraz tak niezadowalający. Tego jestem tylko pewny, że nic, tylko prosty, bezpośredni nakaz obowiązku jest usprawiedliwieniem, aby ktokolwiek opuścił nasz Kościół: żadne większe upodobanie do innego Kościoła, żaden zachwyt jego nabożeństwami, żadne nadzieje większych postępów religijnych w nim, żadne oburzenie, żadne obrzydzenie do ludzi i rzeczy, wśród których możemy się znaleźć w Kościele Anglikańskim. Prostym pytaniem jest: czy mogę (jest to osobiste, nie, czy ktoś inny, ale czy ja mogę) być zbawionym w Kościele angielskim? Czy jestem bezpieczny, gdybym umarł dziś w nocy? Czy jest to śmiertelnym grzechem dla mnie, nie przyłączyć się do innej wiary? P. S. Zupełnie nie widzę, jakbym miał, choćby okolicznościowo, brać udział w nabożeństwach w kaplicy rzymskokatolickiej, chyba, że ktoś się zupełnie zdecydował rzeczywiście do niej wstąpić. Inwokacje nie są żądane w Kościele Rzymskim. Jakoś nie lubię ich używać, wyjąwszy na mocy sankcji Kościoła, a to czyni mnie niechętnym do uznania ich u członków naszego Kościoła". 3. "30 czerwca. Teraz powiem Pani więcej, niż wie ktokolwiek, z wyjątkiem dwu przyjaciół. Moje własne przekonania są tak silne, jak tylko przypuszczalnie mogą się stać; tylko, że jest tak trudno wiedzieć, czy to jest nakaz rozumu czy sumienia. Nie mogę dojść, czy nakłania mnie to, co wydaje się jasne, czy poczucie obowiązku. Może Pani zrozumieć, jak bolesną jest ta wątpliwość; tak więc czekałem, mając nadzieję, że otrzymam światło, i wspominając słowa Psalmisty: «Pokaż jakiś znak nade mną». Ale przypuszczam, że nie mam prawa wciąż jeszcze czekać na to. Wreszcie czekam, ponieważ przyjaciele bardzo troskliwie pamiętają o mnie i proszą o pokierowanie nimi; i zdaje mi się, że zająłbym się wszelkimi nowymi uczuciami, jakie by mnie nawiedziły, gdyby to był skutek ich dobroci. A następnie czekanie to służy celowi przygotowywania umysłów ludzkich. Mam strach przed urażaniem ludzi i przed wywoływaniem niepewności u nich. W każdym razie, nie mogę uniknąć zadawania nieobliczalnego bólu. Tak więc, jeślibym mógł robić co chcę, chciałbym czekać aż do lata 1846 r., co byłoby pełnych siedem lat od czasu, jak moje przekonania zaczęły mi się po raz pierwszy narzucać. Ale nie myślę, że wytrwam tak długo. Teraźniejszym moim zamiarem jest zrezygnowanie z członkostwa w Oxfordzie i ogłoszenie jakiejś pracy czy traktatu między tą chwilą, a Bożym Narodzeniem. Pragnę, aby ludzie wiedzieli, dlaczego działam, równie dobrze, jak co robię: niweczy to owe niejasne i kłopotliwe zdziwienie «Co mogło sprawić, że on to uczynił?»". 4. "1 czerwca. Co Pani mi mówi o sobie, czyni jasnym, że jest Pani obowiązkiem trwać w spokoju i cierpliwości, aż Pani zobaczy jaśniej, gdzie Pani jest; w przeciwnym razie – skacze Pani w ciemność. Wczesną porą tego roku, jeśli nie wcześniej, krążyła pogłoska, że moje wycofanie się z Kościoła Anglikańskiego było spowodowane zniechęceniem w związku z odsunięciem mnie na bok, a zarazem, że nikt nie stanął po mojej stronie. Mówiono, zdaje mi się, o rozmaitych środkach zaradczych w związku z tym przypuszczeniem. Równocześnie ukazał się nadzwyczajnie życzliwy artykuł o mnie w pewnym kwartalniku, w jego kwietniowym numerze. Autor chwalił mnie w słowach życzliwych i pięknych znacznie ponad moje zasługi. W toku swych uwag powiedział, mówiąc o mnie jako o proboszczu Panny Marii: «Słuchała go przyszła rasa duchownych. Czy cenił to i troszczył się o to i czy trzymał się uparcie swego stanowiska?... Wcale nie... Nie było to może żadną ofiarą dla niego, nie dbał o takie rzeczy»". Była w tych słowach nagana, jakkolwiek ukryta, a robił on aluzję do następującego listu, zaadresowanego do bardzo bliskiego przyjaciela: "3 kwietnia 1845... Przyjmij to usprawiedliwienie, mój kochany Church, i przebacz mi. Gdy to mówię, łzy cisną mi się do oczu; dzieje się to w związku z dzisiejszą rezygnacją z tylu rzeczy, które kocham. Właśnie teraz zdenerwował mnie artykuł James (Jakuba) Mozley'a w "Remembrancer"; ale naprawdę, mój kochany Church, nie miałem nigdy ani na chwilę nawet pokusy żałować, że opuściłem Oxford. Uczucie żalu nie przyszło mi nawet na myśl. Jak mogło przyjść? Jak mogłem zostać u Panny Marii jako hipokryta? Jak mogłem odpowiadać za dusze (i życie tak niepewne) z tymi przekonaniami, czy przynajmniej przeświadczeniami, jakie miałem? Jest to zaprawdę odpowiedzialnością działać tak, jak to robię; i bez przerwy czuję na sobie ciężką rękę Tego, który jest całą Mądrością i Miłością tak, że umysł i serce są umęczone całkiem podobnie, jakby czyjeś członki mogły być umęczone ciężarem dźwiganym na plecach. Ten to rodzaj tępego bólu jest moim udziałem; ale moja odpowiedzialność naprawdę jest niczym w porównaniu z tym, czym byłaby, gdybym był odpowiedzialny za powierzone mi dusze, dusze kochające, z moimi przekonaniami w Kościele angielskim. Serdeczne wyrazy dla Mariotta i oszczędź mi cierpienia przesłania do niego choćby jednej linii". Jestem teraz blisko daty mego przyjęcia do Kościoła Katolickiego; na początku roku skierował do mnie list bardzo drogi mi przyjaciel, teraz nieżyjący, Karol Mariott. Cytuję kilka zdań z niego z miłości, jaką czuję dla niego i dla wartości, jaką przypisuję jego dobremu słowu. "15 stycznia 1845. Znasz mnie dość dobrze, aby uświadamiać sobie, że z początku nigdy nie przenikam żadnej rzeczy. Twój list do Badeley'a rzuca mrok na przyszłość, co możesz zrozumieć, jeśli mnie zrozumiałeś, a sądzę, że tak było. Ale mogę powiedzieć od razu z tego, co widzę i czuję i nie wątpię, że będę zawsze czuł: że całe Twoje postępowanie wobec Kościoła angielskiego i wobec nas, którzy staraliśmy się i jeszcze staramy się szukać sami Boga i ożywić prawdziwą religię wśród innych, pod jego władzą i przewodem, było szlachetne i rozważne i gdyby to słowo było odpowiednie, pełne obowiązkowości do takiego stopnia, jaki prawie nie uważałbym za możliwy, i więcej wyzute z siebie, niż, jak byłbym sądził, natura mogła znieść. Boleśnie odczułem każde ogniwo, które zerwałeś, i nie stawiałem pytań, ponieważ czułem, że powinieneś mierzyć zakres wyjawiania Twych myśli stosownie do okoliczności i pojętności tych, do których mówiłeś. Piszę w pośpiechu, wśród zobowiązań samych przez się absorbujących, które częściowo jednak straciły swój urok, a częściowo stały się gorzkimi dzięki temu, co usłyszałem; ale chętnie powierzę nawet Ciebie, którego najbardziej kocham na ziemi, w ręce Boga, z serdeczną modlitwą, żebyś był tak użyty, jak jest najlepiej dla świętego Kościoła Katolickiego". W lipcu pewien biskup uważał, że warto wyjawić światu, iż adherenci pana Newmana są nieliczni. Krótki czas prawdopodobnie wystarczy, żeby udowodnić ten fakt. Dobrze wiadomo, że przygotowuje się on do odstępstwa, a gdy wydarzenie to nastąpi, okaże się, jak niewielu pójdzie za nim. Zacząłem mój Essai o rozwoju Doktryny na początku 1845 r. i mocno pracowałem nad nim przez cały rok aż do października. W miarę, jak w pracy postępowałem, moje trudności tak się wyjaśniały, że przestałem mówić o "katolikach rzymskich" i odważnie nazywałem ich katolikami. Zanim doszedłem do końca, zdecydowałem się być przyjętym i książka pozostaje w tym stanie, w jakim wówczas była, niedokończona. Jeden z przyjaciół moich z Littlemore został przyjęty do Kościoła w dzień św. Michała w Domu Pasjonistów w Aston, koło Stone, przez Ojca Dominika, superiora. Na początku października O. Dominik przejeżdżał przez Londyn do Belgii; ponieważ byłem w pewnym kłopocie, jakie przedsięwziąć kroki, by samemu być przyjętym, zgodziłem się na uczynioną mi propozycję, żeby ten dobry kapłan włączył Littlemore w swoją drogę w tym celu, by mi oddać tę samą miłosierną usługę, jaką oddał mojemu przyjacielowi. 8 października napisałem do pewnego grona przyjaciół następujący list: "Littlemore, 8 października 1845. Oczekuję dziś wieczorem Ojca Dominika, Pasjonistę, który od młodości doszedł do wyraźnych i bezpośrednich pojęć, naprzód o krajach północy, potem o Anglii. Po 30 latach (prawie) czekania, został on, bez przyczynienia się do tego ze swej strony, przysłany tutaj. Ale mało miał do czynienia z nawróceniami. Widziałem go tu przez kilka minut w dzień św. Jana Chrzciciela ubiegłego roku. Jest to prosty świątobliwy człowiek, obdarzony zarazem niezwykłymi zdolnościami. Nie wie on o moim zamiarze, lecz chcę go prosić o przyjęcie mnie na Jedyne Łono Chrystusa... Mam tak wiele listów do napisania, że to musi wystarczyć tym wszystkim, którym się podoba pytać o mnie. Z najlepszymi uczuciami dla drogiego Karola Marriotta, którego nie możesz zrozumieć itd. itd. P. S. Nie odejdzie to, dopóki nie będzie po wszystkim. Naturalnie nie wymaga to odpowiedzi". Przez jakiś czas po moim przyjęciu, zamierzałem wziąć się do jakiegoś świeckiego zawodu. Napisałem w ten sposób w odpowiedzi na bardzo łaskawy list gratulacyjny, przysłany mi przez kardynała Actona: "25 listopada 1845. Mam nadzieję, że Wasza Eminencja przewidywała, zanim ją wyraziłem, ową wielką radość, którą mi sprawił Jej list. Ta radość była jednak umniejszona przez obawę, że z odległości dobrzy i troskliwi ludzie przywiązują więcej znaczenia do mojego kroku, niż się mu rzeczywiście należy. Dla mnie oczywiście jest to naturalnie zysk nieoceniony; ale ludzie i rzeczy wydają się wielkimi z odległości, nie są zaś takimi oglądane z bliska; a gdyby Wasza Eminencja mnie znała, zobaczyłaby, że jestem jednym z tych, o których znacznie więcej mówiono dobrze czy źle, niż na to zasługuję i od którego poczynań znacznie więcej się spodziewano, niż wynik usprawiedliwi. Tak jak nigdy, ufam, nie zmierzałem do czegoś innego, jak do posłuszeństwa względem własnego poczucia słuszności i zostałem wyniesiony do roli kierownika partii bez mej woli i bez uważania się za takiego, jak i teraz, jakkolwiek bardzo pragnąłbym (jak to jest moim obowiązkiem), by służyć Kościołowi Katolickiemu, tak i teraz obawiam się, że moje zdolności rozczarują oczekiwania tak przyjaciół, jak tych, co modlą się o pokój Jerozolimy. Jeśli mógłbym prosić Waszą Eminencję o łaskę, to o tę, żeby zechciała powściągać te oczekiwania. Oby było w mojej mocy dokonać to, o dokonanie czego się nie staram! Teraz z pewnością nie mogę zbyt pochopnie patrzeć w przyszłość i chociażby było dobrym dziełem, gdybym mógł przekonać innych, aby zrobili tak, jak ja zrobiłem, to jednak wydaje się, że mam całkiem dość do roboty myśląc o sobie samym". Wkrótce zawezwał mnie dr Wiseman, w którego wikariacie leżał Oxford, do Oscott i pojechałem tam z innymi; potem wysłał mnie do Rzymu i w końcu umieścił mnie w Birmingham. (...) STAN MOJEGO UMYSŁU OD 1845 ROKU Od czasu, jak stałem się katolikiem, nie mam naturalnie żadnych dalszych dziejów moich poglądów religijnych do opowiedzenia. Mówiąc to, nie mam na myśli, by mój umysł próżnował lub bym zrezygnował z rozważania tematów teologicznych, lecz, że nie mam do zapisania żadnych zmian i że nie miałem jakichkolwiek niepokojów umysłu. Miałem doskonały spokój i zadowolenie; nigdy nie miałem ani jednej wątpliwości. Nie odczułem przy nawróceniu jakiejkolwiek zmiany intelektualnej czy moralnej, która by wywierała ucisk na mój umysł. Nie uświadamiałem sobie, bym miał mocniejszą wiarę w fundamentalne prawdy Objawienia czy większego panowania nad sobą; nie miałem więcej zapału, ale było to, jak przybycie do portu po wzburzonym morzu; i moje szczęście z tego powodu trwa nieprzerwanie do dzisiejszego dnia. (...) John Henry Newman (5) ––––––––– Fragmenty książki: Jan Henryk Newman, Apologia pro vita sua. Z oryginału angielskiego przełożył i wstępem opatrzył dr Stanisław Gąsiorowski (profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego). Kraków 1948, ss. 61; 103-104; 114; 134-138; 167; 244-253; 255. (6) (Pisownię i słownictwo nieznacznie uwspółcześniono; tytuł artykułu, przypisy, ilustracje oraz tekst w nawiasach [...] od red. Ultra montes). Przypisy: (1) "Heterodoksyjny, (od grec. heteros = inny i doksa = nauka) tak nazywa się to, co jest innowiercze w przeciwieństwie do tego, co jest prawowierne, ortodoksyjne. Heterodoksyjnymi nazywa się więc wyznania niekatolickie, tak heretyckie jak schizmatyckie". – Ks. Marian Kowalewski, Mały Słownik Teologiczny. Poznań – Warszawa – Lublin [1960], s. 152. (2) "Via Media" – łac. dosł. "droga pośrednia". Anglikańska koncepcja religii pośredniej między protestantyzmem a rzymskim katolicyzmem. (3) "delirus senex" = szalony starzec (łac. delirus = wykolejony, niedorzeczny, matołkowaty, szalony, błędny, niedołężny, matołek). (4) "Securus judicat orbis terrarum" = Bezpieczny (bez obawy że zbłądzi) sądzi cały świat (łac. securus = 1. bez troski, bez obawy, pogodny, spokojny. 2. pewny, bez niebezpieczeństwa, bezpieczny). (5) " NewmanJan Henryk (John Henry) ur. w r. 1801 we wsi Ealing (niedaleko od Londynu). Ojciec jego, bankier londyński, pochodził z żydowskiej rodziny z Holandii, a matka z rodziny hugonockiej, która wyemigrowała z Francji na wyspę w czasie odwołania Edyktu Nantejskiego (1685). Religijnie po kalwińsku przez matkę wychowany i nad wiek rozwinięty już w 15 r. powziął postanowienie życia w celibacie i poświęcenia się opowiadaniu Ewangelii. Po odbyciu nauk w Trinity College w Oksfordzie i uzyskaniu stopnia bakałarza, otrzymuje urząd kaznodziei w kościele św. Maryi, w Oksfordzie a jednocześnie spełnia obowiązek tutora (rodzaj korepetytora i egzaminatora) w Oriel College. Na stanowisku kaznodziei potężnym wdziękiem swojego stylu i subtelnego umysłu pociąga wkrótce większość inteligencji miasta. Wśród tej pracy w r. 1832 dla braku zdrowia wyjeżdża na południe Europy; odwiedził również Rzym, który sprawił na nim ogromne wrażenie. Powróciwszy do Anglii, chcąc przeciwdziałać rozszerzającemu się w ojczyźnie swojej liberalizmowi, począł razem z kolegami swymi wydawać od 1833 tzw. traktaty, popularnie opracowane pt. Tracts for the times, w których zaznajamiał rodaków swoich z dziełami Ojców Kościoła. Traktaty jednak te ponieważ Newman w nich (traktat 90 z 1841) wypowiedział, że 39 artykułów wyznania anglikańskiego sprzeciwia się nauce pierwotnego Kościoła, narobiły ogromnego hałasu. Zarzucano Newmanowi, że jest skrytym jezuitą i że zbliża się do Rzymu. Cios ten dla Newmana był bardzo bolesnym, gdyż on, jak mniemał, ze szczerym poświęceniem pracował dla podniesienia powagi Kościoła anglikańskiego. Chcąc więc zaprotestować przeciwko zarzutom, zabrał się do napisania Prophetical service of Church (O prorockim urzędzie Kościoła), ale dzieło to nie przyniosło mu spokoju, bo nauka katolicka nie została obaloną. W dalszych pismach jak Lectures on justification i w piśmie przez siebie redagowanym p. n. «Britisch Critic» (1828-1841) Newman bezwiednie coraz więcej zbliżał się ku katolicyzmowi. A gdy powzięto myśl założenia biskupstwa pruskoangielskiego w Jerozolimie, na którego czele miał stać biskup anglikański i do którego to biskupstwa mieli należeć wyznawcy wszystkich sekt protestanckich, nie wyrzekając się żadnego ze swoich błędów, Newman już całkiem rozgoryczony przesłał arcybiskupowi kantuaryjskiemu 1843 r. protest i gwałtownie zwrócił się ku katolicyzmowi. Odwołał wszystko, cokolwiek kiedy wyrzekł przeciwko Kościołowi Rzymskiemu, zrzekł się wkrótce beneficjum N. M. P., a osiadłszy w Littlemore, prowadzi odtąd życie prawdziwie zakonne. Pozostała mu jeszcze tylko jedna ciężka do przebycia próba. Przyszła mu jeszcze wątpliwość, czy współczesny Kościół katolicki jest prawdziwym Kościołem Chrystusowym, mając tak dużo dogmatów, których w pierwszych wiekach nie znano? Nad rozwiązaniem tej hipotezy pracował dwa lata. Rozpoczął wydawnictwo Żywotów Świętych angielskich, nieprzychylnie przyjęte, i przygotowywał sławne swoje An Essay on the developpement of Christian doctrine (1844 r.); praca ta została przełożoną na różne języki, jako jedno z pomnikowych dzieł teologicznych katolickich. (Jules Gondon, Histoire du développement de la doctrine chrétienne. Liege 1849; niem. Geschichte der Entwickelung der christlichen Lehre). Zanim pracę tę ukończył, został katolikiem. 9 października 1845 r., z rąk O. Dominika pasjonisty, przyjął Chrzest, wyspowiadał się, a następnego dnia z towarzyszami swymi Fryderykiem Bowles i Ryszardem Stanton komunikował. Jego życie i dzieła sprawiły w Anglii to, że wielu poszło za jego przykładem, co stwierdza i Gladston, gdy mówi iż «rok 1845 odznaczał się największym zwycięstwem, jakie Kościół Rzymski odniósł od czasów Reformacji». (Por. P. Thureau-Dangin, La renaissance catholique en Angleterre au XIX siècle, I, p. 327. Paris 1899). W 1846 r. Newman wyjechał do Rzymu i tam wstąpił do Oratorianów, w 1847 r. wyświęcony na kapłana, powraca do Anglii i zakłada kolegia Oratorianów w Birmingham i Brompton, a w 1852 roku zostaje rektorem uniwersytetu w Dublinie. Newmanowi początkowo nie dowierzano nawet w Rzymie; dopiero Leon XIII temu podejrzeniu położył koniec, gdy 12 maja 1879 r. zamianował Newmana kardynałem. Newman zmarł 1890 r. w Birmingham. W kilka dni po śmierci na nabożeństwie żałobnym w Londynie kard. Manning, który również podejrzewał o nieprawomyślność Newmana, tak się o nim jednak odezwał: «żaden z współczesnych ludzi nie wywarł tak doniosłego wpływu na myśl religijną w Anglii, jak Newman, jego śmierć zamyka wyjątkowy rozdział w dziejach religijnego życia w naszym wieku». (Por. Thureau-Dangin, op. cit., p. 286). Newman był zwolennikiem apologetyki moralnej i koncepcji dynamicznej katolicyzmu, podług której ten jest pierwej życiem, niż gnozą, wiarą, niż jej określeniem. Newman nie był modernistą, jakim go chciano zrobić (Loisy w Simples réflexions, p. 64), czego najlepszym dowodem jest list Piusa X z d. 10 marca 1908 r., w którym papież dziękuje O'Dwyerowi, biskupowi z Limerick za książkę, wykazującą prawowierność Newmana. (Por. Cardinal Newman and The Encyclical «Pascendi», London 1908). Z dzieł Newmana oprócz zaznaczonych już zasługują na uwagę Loss and Gain (powieść), London 1848; Apologia pro vita sua, London 1864, w odpowiedzi prof. Kingsley'owi; miała kilka wydań; toż samo przełożone na różne języki; An Essay towards a Grammar of Assent, w tłum. franc. przez M. Gaston, Grammaire d'Assentiment. Paris 1908; University sermons etc. Resztę dzieł zob. u H. Brémond, Newman. Psychologie de la Foi, 4 édit. Paris, Bloud 1907, p. 11 i 12; «Encyklopedia Kościelna» Nowodworskiego, t. 16; por. też H. Brémond, Newman. Essai de biographie psychologique. 3 éd. Paris 1906; tegoż, Newman. Le développement du dogme chrétien. 5 éd. 1906; tegoż, Autour de Newman [w:] «Annales de Philosophie Chrétienne», Janvier 1908; tegoż w tłum. Kartki z dziejów odrodzenia katolicyzmu w Anglii [w:] «Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich» 1903; M. Williams, Newman, Pascal, Loisy and the catholic Church. London 1906; Lebreton [w:] «Revue pratique d'Apologetique» nr 32, 35, 49, 52, 57, 62, 68 z 1907 r. i następnych; X. F. Abrantowicz, Newman a modernizm. Petersburg 1909, gdzie w bardzo przystępny sposób przedstawiona kwestia supremacji sumienia, która, nawiasem mówiąc, jest sercem filozofii religijnej Newmana i kwestia ewolucji dogmatów w chrystianizmie. Wreszcie krótki ten szkic kończy się porównaniem nauki Newmana z modernizmem i udowodnieniem, że Newman z modernistami nie miał nic wspólnego". – Ks. Aleksander Fajęcki (artykuł w "Podręcznej Encyklopedii Kościelnej" pod red. ks. Zygmunta Chełmickiego, M.–N., Tom XXVII– XXVIII. Warszawa 1912, ss. 374-376). (6) Por. 1) Ks. Marceli Godlewski, Anglikanizm. 2) Ks. Henryk Fiatowski, Święcenia anglikańskie. 3) "Przegląd Powszechny". M., Henryk VIII i klasztory w Anglii. 4) S. Pius Papa V, Bulla "Regnans in excelsis". Damnatio et excommunicatio Elisabeth reginae Angliae eiusque adhaerentium. 5) Ks. Antoni Brzeziński, Rys dziejów świętego Soboru Trydenckiego. 4) "Przegląd Powszechny", Odpowiedź anglikańska Leonowi XIII. 5) Ks. Jakub Balmes, a) Fanatyzm i indyferentyzm, ich źródła i następstwa. b) Katolicyzm i protestantyzm w stosunku do cywilizacji europejskiej. 6) O. Jan Jakub Scheffmacher SI, Katechizm polemiczny czyli Wykład nauk wiary chrześcijańskiej przez zwolenników Lutra, Kalwina i innych z nimi spokrewnionych, zaprzeczanych lub przekształcanych. 7) Prof. Albert von Ruville, Metody pseudoreformatorów w walce z Kościołem. 8) Kongregacja Św. Inkwizycji, Wyznanie Wiary dla heretyków przechodzących na łono Kościoła katolickiego. 9) Bp Kazimierz Tomczak, Modernizm a protestantyzm liberalny. 10) Ks. Dr Alojzy Jougan, a) Historia Kościoła katolickiego. b) Liturgika katolicka czyli wykład obrzędów Kościoła katolickiego. 11) Kardynał M. Wiseman, Fabiola. Powieść z czasów prześladowania chrześcijan w roku 302. 12) Henry Edward kard. Manning, Arcybiskup Westminster, Obecny kryzys Stolicy Apostolskiej poświadczony przez proroctwa. Wykład IV. 13) Ks. Dr Juliusz Didiot, Filozofia. 14) Ks. René-Marie de la Broise SI, Religia i religie. 15) Ks. J. V. Bainvel SI, Dogmat i myśl katolicka. 16) Ks. Antoni Martinet, Filozofia katechizmu katolickiego. a) Religia katolicka obdarza swoich wyznawców największym dobrem w tym życiu. b) Dwa środki ważne, za pomocą których można położyć koniec wszystkim zarzutom przeciw religii katolickiej. ( HTM ) © Ultra montes (www.ultramontes.pl) Cracovia MMXIX, Kraków 2019

<urn:uuid:fdeb8aa7-55e3-44a3-8a2b-bfee46a990cf>

finepdfs

3.011719

CC-MAIN-2025-05

https://www.ultramontes.pl/Newman.pdf

2025-01-17T02:21:53+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362308.59/warc/CC-MAIN-20250116235352-20250117025352-00046.warc.gz

1,084,282,247

0.942062

0.999888

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "slk_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 71, 1806, 4346, 6330, 9025, 12061, 14149, 16268, 18935, 21244, 24386, 26233, 28418, 30509, 34304, 37513, 38902, 38977 ]

1

4

Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:489025-2017:TEXT:PL:HTML Polska-Wilkowice: Roboty budowlane w zakresie budowy wodociągów i rurociągów do odprowadzania ścieków 2017/S 236-489025 Ogłoszenie o zamówieniu Roboty budowlane Dyrektywa 2014/24/UE Sekcja I: Instytucja zamawiająca I.1) Nazwa i adresy Gmina Wilkowice 7218230900000 ul. Wyzwolenia 25 Wilkowice 43-365 Polska Osoba do kontaktów: Teresa Łaciak Tel.: +48 334990077 E-mail: firstname.lastname@example.org Faks: +48 338173043 Kod NUTS: PL225 Adresy internetowe: Główny adres: www.bip.gwwilkowice.finn.pl I.2) Wspólne zamówienie I.3) Komunikacja Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów zamówienia można uzyskać bezpłatnie pod adresem: www.bip.gwwilkowice.finn.pl Więcej informacji można uzyskać pod adresem podanym powyżej Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać na następujący adres: Urząd Gminy Wilkowice 7218230900000 ul. Wyzwolenia 25 Wilkowice 43-365 Polska Osoba do kontaktów: Katarzyna Przybyła Tel.: +48 334990077 E-mail: email@example.com Faks: +48 338173043 Kod NUTS: PL225 Adresy internetowe: Główny adres: http://bip.gwwilkowice.finn.pl/ I.4) Rodzaj instytucji zamawiającej Organ władzy regionalnej lub lokalnej I.5) Główny przedmiot działalności Ogólne usługi publiczne Sekcja II: Przedmiot II.1) Wielkość lub zakres zamówienia II.1.1) Nazwa: Budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S. Numer referencyjny: ZP.271.019.2017 II.1.2) Główny kod CPV 45231300 II.1.3) Rodzaj zamówienia Roboty budowlane II.1.4) Krótki opis: Przedmiotem zamówienia jest budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S w miejscowości Bystra i Wilkowice o łącznej długości 10 856,8 m wraz z odtworzeniem nawierzchni po kanalizacji oraz uzyskaniem pozwoleń na użytkowanie przed zakończeniem wszystkich robót dla poszczególnych zlewni (M, N, O, P, R, S) odbieranych i oddawanych do użytkowania etapami lub zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu do zawiadomienia o zakończeniu budowy dla ostatniej z odbieranych zlewni, zgodnie z obowiązującym prawem, a także innych niezbędnych dokumentów wymienionych w Załączniku nr 1 do SIWZ - Wzór umowy. II.1.5) Szacunkowa całkowita wartość II.1.6) Informacje o częściach To zamówienie podzielone jest na części: nie II.2) Opis II.2.1) Nazwa: II.2.2) Dodatkowy kod lub kody CPV 45100000 45110000 45111000 45112000 45200000 45230000 45231000 45233000 45310000 45311000 II.2.3) Miejsce świadczenia usług Kod NUTS: PL225 Główne miejsce lub lokalizacja realizacji: Gmina Wilkowice, miejscowości Bystra i Wilkowice. II.2.4) Opis zamówienia: II.2.10) Przedmiotem zamówienia jest budowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie Gminy Wilkowice w wyznaczonych obszarach aglomeracji etap 3 - rejon M, N, O, P, R, S w miejscowości Bystra i Wilkowice o łącznej długości 10 856,8 m wraz z odtworzeniem nawierzchni po kanalizacji oraz uzyskaniem pozwoleń na użytkowanie przed zakończeniem wszystkich robót dla poszczególnych zlewni (M, N, O, P, R, S) odbieranych i oddawanych do użytkowania etapami lub zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu do zawiadomienia o zakończeniu budowy dla ostatniej z odbieranych zlewni, zgodnie z obowiązującym prawem, a także innych niezbędnych dokumentów wymienionych w Załączniku nr 1 do SIWZ - Wzór umowy. II.2.5) Kryteria udzielenia zamówienia Cena nie jest jedynym kryterium udzielenia zamówienia; wszystkie kryteria są wymienione tylko w dokumentacji zamówienia II.2.6) Szacunkowa wartość II.2.7) Okres obowiązywania zamówienia, umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów Koniec: 31/12/2020 Niniejsze zamówienie podlega wznowieniu: nie Informacje o ofertach wariantowych Dopuszcza się składanie ofert wariantowych: nie II.2.11) Informacje o opcjach Opcje: nie II.2.12) Informacje na temat katalogów elektronicznych II.2.13) Informacje o funduszach Unii Europejskiej Zamówienie dotyczy projektu/programu finansowanego ze środków Unii Europejskiej: tak Numer identyfikacyjny projektu: POIS 02.03.00-00-0009/16 II.2.14) Informacje dodatkowe Kryteria wyboru oferty najkorzystniejszej spośród ofert niepodlegających odrzuceniu: a) cena brutto oferty /przedmiotu zamówienia/ - 60 %. b) okres gwarancji i rękojmi za wady na przedmiot zamówienia - 20 % c) dodatkowe doświadczenie kierownika budowy wyznaczonego do realizacji zamówienia - 20 % Szczegółowe informacje dotyczące kryteriów wyboru oferty zostały określone w SIWZ. Sekcja III: Informacje o charakterze prawnym, ekonomicznym, finansowym i technicznym III.1) Warunki udziału III.1.1) Zdolność do prowadzenia działalności zawodowej, w tym wymogi związane z wpisem do rejestru zawodowego lub handlowego Wykaz i krótki opis warunków: Nie dotyczy. III.1.2) Sytuacja ekonomiczna i finansowa Wykaz i krótki opis kryteriów kwalifikacji: Nie dotyczy. III.1.3) Zdolność techniczna i kwalifikacje zawodowe Wykaz i krótki opis kryteriów kwalifikacji: O zamówienie mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące zdolności technicznej lub zawodowej: 1. posiadają wiedzę i doświadczenie niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia tj. udokumentują należyte wykonanie, tj. zakończenie na podstawie protokołu odbioru końcowego lub częściowego w okresie ostatnich 5 lat, przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie: a) co najmniej jednej roboty budowlanej odpowiadającej przedmiotowi zamówienia tj. polegającej na budowie lub rozbudowie lub przebudowie sieci kanalizacji sanitarnej /z uwzględnieniem kosztów wykonania przepompowni, odtworzenia nawierzchni po wykonaniu sieci kanalizacyjnej/ o wartości min 7.000.000 zł brutto., b) budowy lub rozbudowy lub przebudowy minimum 5 odcinków sieci kanalizacji sanitarnej metodą bezwykopową /np. przewiert, przepych, przecisk/ o średnicy min. 200 mm każdy, Zamawiający dopuszcza, aby Wykonawca wykazał wiedzę i doświadczenie w stosowaniu metody bezwykopowej /np. przewiert, przepych, przecisk/ w ramach odrębnych zamówień [umów] na poszczególne odcinki sieci kanalizacyjnej. 2. dysponują osobą zdolną do wykonania zamówienia, która będzie uczestniczyć w realizacji przedmiotu zamówienia tj.: osobą posiadającą uprawnienia określone przepisami Prawa budowlanego do pełnienia funkcji Kierownika budowy w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń kanalizacyjnych. Wymaga się, aby osoba dedykowana do pełnienia funkcji Kierownika budowy posiadała: — minimum 5 letnie doświadczenie zawodowe w pełnieniu funkcji kierownika budowy w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń kanalizacyjnych, — w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert pełniła funkcję kierownika budowy przy minimum 1 robocie budowlanej, polegającej na budowie lub przebudowie lub rozbudowie sieci kanalizacji sanitarnej o wartości brutto minimum 3 500 000 PLN, - dot. roboty budowlanej wykonanej na podstawie odbioru końcowego lub częściowego. Dokumentami potwierdzającymi spełnianie w/w warunków udziału w postępowaniu muszą być: 1) Oświadczenie wstępne w formie wypełnionego i podpisanego Formularza JEDZ - aktualne na dzień składania oferty 2) Wykaz wykonanych robót określonych w punkcie 5.2.1 SIWZ 3) Wykaz osób określonych w punkcie 5.2.2. SIWZ 4) Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. III.1.5) Informacje o zamówieniach zastrzeżonych III.2) Warunki dotyczące zamówienia III.2.2) Warunki realizacji umowy: Zamawiający przewiduje wprowadzenie zmian do postanowień umowy w stosunku do treści oferty na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy. Zmiany zostały opisane w załączniku nr 1 do SIWZ /Wzór umowy/ w postaci jednoznacznych postanowień umownych. III.2.3) Informacje na temat pracowników odpowiedzialnych za wykonanie zamówienia Obowiązek podania imion i nazwisk oraz kwalifikacji zawodowych pracowników wyznaczonych do wykonania zamówienia Sekcja IV: Procedura IV.1) Opis IV.1.1) Rodzaj procedury Procedura otwarta IV.1.3) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów IV.1.4) Zmniejszenie liczby rozwiązań lub ofert podczas negocjacji lub dialogu IV.1.6) Informacje na temat aukcji elektronicznej IV.1.8) Informacje na temat Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA) Zamówienie jest objęte Porozumieniem w sprawie zamówień rządowych: nie IV.2) Informacje administracyjne IV.2.1) Poprzednia publikacja dotycząca przedmiotowego postępowania IV.2.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału IV.2.3) Szacunkowa data wysłania zaproszeń do składania ofert lub do udziału wybranym kandydatom IV.2.4) Języki, w których można sporządzać oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału: Polski IV.2.6) Minimalny okres, w którym oferent będzie związany ofertą Data: 16/01/2018 Czas lokalny: 13:00 Okres w miesiącach: 60 (od ustalonej daty składania ofert) IV.2.7) Warunki otwarcia ofert Data: 16/01/2018 Czas lokalny: 13:15 Miejsce: Urząd Gminy Wilkowice, - Wilkowice, ul. Wyzwolenia 25, sala sesyjna / parter/. Sekcja VI: Informacje uzupełniające VI.1) Informacje o powtarzającym się charakterze zamówienia Jest to zamówienie o charakterze powtarzającym się: nie VI.2) Informacje na temat procesów elektronicznych VI.3) Informacje dodatkowe: 1. W prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego zamawiający będzie stosował tzw. „procedurę odwróconą", o której mowa w art. 24aa ustawy Pzp. Tym samym, zamawiający najpierw dokona oceny złożonych ofert pod kątem przesłanek odrzucenia oferty (art. 89 ust. 1 ustawy Pzp) oraz kryteriów oceny ofert, określonych w rozdz. 13 SIWZ, a następnie zbada czy wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza, nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Wyłącznie w odniesieniu do Wykonawcy, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza (uplasowała się na najwyższej pozycji rankingowej), Zamawiający dokonuje podmiotowej oceny spełniania przez niego warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do wykluczenia, tj. bada oświadczenie wstępne, złożone przez tegoż Wykonawcę w formie Jednolitego Europejskiego Dokumentu Zamówienia, zwanego dalej JEDZ wraz z ofertą, a następnie żąda od niego przedłożenia w trybie art. 26 ust. 1 ustawy Pzp – do dokumentów potwierdzających spełnienie warunków udziału w postępowaniu. 2. O zamówienie publiczne mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu na podstawie: * przesłanek obligatoryjnych, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 12-23 ustawy Pzp oraz. * przesłanki fakultatywnej, o której mowa w art. 24 ust. 5 pkt 1, 2, 4 i pkt 8 ustawy Pzp. 3. Dokumentami potwierdzającymi brak podstaw do wykluczenia muszą być: a) informacja z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 ustawy Pzp b) zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków lub inny dokument potwierdzający, że wykonawca zawarł porozumienie z właściwym organem podatkowym w sprawie spłat tych należności wraz z ewentualnymi odsetkami lub grzywnami, w szczególności uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu, c) Zaświadczenie właściwej terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego albo inny dokument potwierdzający, że wykonawca nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, d) Odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, e) Oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, f) Oświadczenie wykonawcy o braku wydania wobec niego prawomocnego wyroku sądu lub ostatecznej decyzji administracyjnej o zaleganiu z uiszczaniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne. 4. Zamawiający przewiduje udzielenie zamówień na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp do 20 % wartości zamówienia podstawowego. 5. Zamawiający wymaga złożenia wadium w wysokości: 300 000 PLN(słownie: trzysta tysięcy złotych) Wadium należy wnieść w terminie do dnia 16.1.2018r. do godz. 13:00. Wadium może być wnoszone w jednej lub kilku następujących formach: a) Pieniądza, b) Poręczeń bankowych lub poręczeń spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym, c) Gwarancji bankowych, d) Gwarancji ubezpieczeniowych, e) Poręczeń udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6 b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9.11.2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Szczegółowe informacje dotyczące formy i sposobu złożenia w/w dokumentów zostały określone w SIWZ. VI.4) Procedury odwoławcze VI.4.1) Organ odpowiedzialny za procedury odwoławcze Urząd Zamówień Publicznych ul. Postępu 17a Warszawa 02-676 Polska Tel.: +48 224587701 E-mail: firstname.lastname@example.org Faks: +48 224587700 Adres internetowy:www.uzp.gov.pl VI.4.2) Organ odpowiedzialny za procedury mediacyjne VI.4.3) Składanie odwołań Dokładne informacje na temat terminów składania odwołań: Terminy wnoszenia odwołań: a. Odwołanie wnosi się w terminie 10 dni od dnia przesłania informacji o czynności zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia - jeżeli zostały przesłane w sposób określony w art. 180 ust. 5 ustawy Pzp zdanie drugie albo w terminie 15 dni - jeżeli zostały przesłane w inny sposób, b. Odwołanie wobec treści ogłoszenia o zamówieniu oraz wobec postanowień SIWZ, wnosi się w terminie 10 dni od dnia publikacji ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub zamieszczenia SIWZ na stronie internetowej. c. Odwołanie wobec czynności innych niż określone w ppkt a i b wnosi się w terminie 10 dni od dnia, w którym powzięto lub przy zachowaniu należytej staranności można było powziąć wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę jego wniesienia. VI.4.4) Źródło, gdzie można uzyskać informacje na temat składania odwołań Urząd Zamówień Publicznych ul. Postępu 17a Warszawa 02-676 Polska Tel.: +48 224587701 E-mail: email@example.com Faks: +48 224587700 Adres internetowy: www.uzp.gov.pl VI.5) Data wysłania niniejszego ogłoszenia: 04/12/2017

<urn:uuid:514c7f6b-55ff-43b2-9589-61c9ee90eb21>

finepdfs

1.06543

CC-MAIN-2018-05

http://gwwilkowice.peup.pl/pobierz.seam?zbior=3&plikId=13087&zalId=91464

2018-01-18T11:32:13Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-05/segments/1516084887253.36/warc/CC-MAIN-20180118111417-20180118131417-00756.warc.gz

151,234,369

0.99991

0.999995

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1272, 2869, 5657, 8748, 11836, 14526, 14832 ]

2

4

23 kwietnia w studio TVP1 zorganizowano maturę dla telewidzów oraz dla celebrytów zgromadzonych w studiu. Uczestnicy mieli rozwiązać test wyboru z matematyki i fizyki. Jedno z pytań dotyczyło stanu nieważności. Czytelnicy tego zeszytu *Neutrino* bez chwili wahania zaznaczyliby prawidłową odpowiedź. Wiedzieliby, że w stanie nieważności rakieta znajduje się wtedy, gdy ma wyłączone silniki i działa na nią jedynie siła grawitacji. Tytuł *Neutrino* zobowiązuje, dlatego mamy też dla czytelników artykuł o gigantycznym lodowym detektorze neutrin umieszczonym na biegunie południowym. Na biegunach pobiera się również rdzenie lodowe, których warstwy są badane metodą węgla $^{14}$C. Dzięki tym pomiarom otrzymujemy nie tylko informacje o składzie poszczególnych warstw, ale również szacujemy ich wiek, o czym możecie się dowiedzieć z artykułu o metodzie datowania węglem $^{14}$C. Czytelnicy zainteresowani historią powinni przeczytać artykuł o Profesorze Henryku Niewodniczańskim, zwanym Papa, który jest uważany za ojca krakowskiej fizyki jądrowej. Żył on w bardzo interesujących czasach. Zachęcamy do lektury. Z.G-M --- **Spis treści** Metoda datowania węglem $^{14}$C. Skąd wiemy, kiedy wymarły mamuty .................. 1 Henryk Niewodniczański (1900–1968) – ojciec fizyki jądrowej w Krakowie....... 5 Nieważność, przeciążenia ................................................................. 8 Życie codzienne na stacji kosmicznej ............................................. 11 Projekt Lodowa Kostka (IceCube) – detektor neutrin na biegunie południowym .............................................................. 13 Wywiad z Profesorem Christianem Stegmannem ............................ 15 Obserwacja sił bezwładności w wirującym układzie ........................... 17 Zadania ......................................................................................... 18 Lwiątko 2012 .................................................................................. 20 Metoda datowania węglem $^{14}$C. Skąd wiemy, kiedy wymarły mamuty Węgiel $^{14}$C jest atomem, którego jądro atomowe zawiera 6 protonów i 8 neutronów, czyli o dwa neutrony więcej niż atom „zwykłego” węgla $^{12}$C zawierającego 6 protonów i 6 neutronów (rys. 1). Rys. 1. Atomy węgla z jądrem zawierającym 12 nukleonów (z lewej) i z jądrem zawierającym 14 nukleonów (z prawej). Liczby elektronów i protonów w obu atomach są takie same, jądra różnią się jedynie liczbą neutronów. Protony posiadają ładunek elektryczny dodatni, dlatego oznaczone są znakiem „+”, elektrony posiadają ładunek ujemny „−”, natomiast neutrony są elektrycznie obojętne. Jądra atomów węgla $^{12}$C są stabilne natomiast jądra węgla $^{14}$C są nietrwałe i rozpadają się, emitując elektrony i neutrina. Rozpad ten polega na przemianie neutronu w proton powodującej zamianę jądra węgla $^{14}$C w jądro azotu $^{14}$N (rys. 2). Rys. 2. Rozpad promieniotwórczy jądra $^{14}$C na antyneutrino, elektron i jądro azotu $^{14}$N Czas połowicznego zaniku jąder węgla $^{14}$C wynosi około 5730 lat. Oznacza to, że jeśli w danej chwili mamy na przykład 1 000 000 jąder węgla $^{14}$C to po około 5730 latach zostanie z nich tylko połowa, czyli 500 000, a druga połowa zamieni się w azot $^{14}$N. Zatem, oznaczając liczbę atomów węgla $^{14}$C przez $L_{^{14}C}$ możemy napisać, że: $$L_{^{14}C}(\text{po 5730 latach}) = \frac{L_{^{14}C}(\text{w chwili początkowej})}{2} \quad (1)$$ Przez następne 5730 lat (czyli po 11 460 latach) z tych 500 000 jąder $^{14}$C znowu połowa się rozpadnie, czyli zostanie 250 000, co można wyrazić równaniem: $$L_{^{14}C \text{ (po 11 460 latach)}} = \frac{L_{^{14}C \text{ (po 5730 latach)}}}{2} = \frac{L_{^{14}C \text{ (w chwili początkowej)}}}{2 \times 2}$$ (2) W ogólności otrzymujemy następujące wyrażenie na liczbę ocalałych jąder po $N_{\text{latach}}$: $$L_{^{14}C \text{ (po } N_{\text{latach}})} = \frac{L_{^{14}C \text{ (w chwili początkowej)}}}{2^{\left(\frac{N_{\text{latach}}}{5730}\right)}}$$ (3) Węgiel $^{14}$C powstaje w górnych warstwach atmosfery. Najpierw protony promieniowania kosmicznego wytwarzają neutrony w wyniku reakcji jądrowych z jądrami różnych atomów atmosfery. Następnie te neutrony w reakcji z jądrami azotu, stanowiącego główny składnik atmosfery, mogą prowadzić do powstania węgla $^{14}$C na skutek reakcji $n + ^{14}$N $\rightarrow$ p + $^{14}$C (rys. 3). ![Rys. 3. Łańcuch reakcji jądrowych inicjowany promieniowaniem kosmicznym prowadzący do powstania izotopów węgla $^{14}$C. Węgiel $^{14}$C powstaje głównie w rejonie przejściowym między stratosferą a troposferą około 12 km nad powierzchnią Ziemi. Cząstki promieniowania kosmicznego o dużych energiach rozbijają jądra atomów atmosfery na małe fragmenty, którymi mogą być nie tylko pojedyncze protony i neutrony, ale także na przykład promieniotwórcze jądra trytu ($^3$H). Powstałe w wyniku takich reakcji neutrony mogą mieć bardzo małe energie co jest warunkiem wymaganym do zajścia procesu $n + ^{14}$N $\rightarrow$ p + $^{14}$C](image) Jako że w pierwszym przybliżeniu natężenie promieniowania kosmicznego nie zmienia się istotnie w skali tysięcy lat, to można przyjąć, że stosunek wartości węgla $^{14}$C do węgla $^{12}$C istniejący w atmosferze Ziemi wiele tysięcy lat temu był taki sam jak teraz; wynosi on około $10^{-12}$. Oznacza to, że w atmosferze węgla $^{12}$C jest milion milionów razy więcej niż węgla $^{14}$C. Atomy węgla $^{14}$C podobnie jak atomy zwykłego węgla $^{12}$C w wyniku reakcji chemicznych z tlenem tworzą molekuły dwutlenku węgla $^{14}$CO$_2$. Węgiel $^{14}$C zużywany jest przez organizmy żywe identycznie jak zwykły węgiel $^{12}$C, ponieważ właściwości chemiczne atomów zależą jedynie od konfiguracji elektronów, a zarówno $^{12}$C jak i $^{14}$C posiadają po 6 elektronów i ładunek ich jąder atomowych jest taki sam. Dlatego w trakcie życia organizmu węgiel $^{14}$C podobnie jak węgiel $^{12}$C wchłaniany jest poprzez wydychanie gazu CO$_2$, znajdującego się w powietrzu, poprzez zjadanie roślin, które ten węgiel wchłonęły, zjadanie zwierząt, które odżywiały się roślinami itp. Rośliny na przykład produkują w wyniku fotosyntezy oprócz zwykłego cukru także cukier radioaktywny: $$ (6\ H_2O + 6\ ^{14}CO_2 + \text{fotony} \rightarrow ^{14}C_6H_{12}O_6 + 6\ O_2), $$ Po śmierci procesy metaboliczne ustają, organizm przestaje wchłaniać węgiel i z biegiem lat stosunek zawartości węgla $^{14}$C do węgla $^{12}$C ulega zmianie, ponieważ węgiel $^{14}$C jest izotopem promieniotwórczym, który ulega rozpadowi, a węgiel $^{12}$C jest stabilny. W momencie śmierci organizmu stosunek liczby atomów węgla $^{14}$C do $^{12}$C wynosi około $10^{-12}$ i potem cały czas maleje. Pomimo, iż zawartość węgla $^{14}$C jest tak mała, można ją określić mierząc aktywność promieniowania beta, ponieważ detektory (sondy) do pomiaru promieniowania jądrowego pozwalają na rejestrowanie nawet pojedynczych aktów rozpadu. W tym przypadku chodzi o zarejestrowanie elektronów wylatujących z jąder. Żeby na przykład określić wiek kości mamuta, musimy wyodrębnić z niej węgiel i sprawdzić, jaka jest jego aktywność promieniotwórcza odpowiadająca rozpadom jader węgla $^{14}$C. Znając aktywność obliczamy, ile jest tam atomów węgla $^{14}$C. Tę wyznaczoną w pomiarze liczbę atomów $^{14}$C oznaczmy przez $L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})$. Liczbę lat, które upłynęły od momentu śmierci ($N_{\text{lat}}$) możemy powiązać z liczbą atomów węgla $^{14}$C korzystając z równania (3): $$ L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}}) = \frac{L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})}{2^{\left(\frac{N_{\text{lat}}}{5730}\right)}} $$ \hspace{1cm} (4) Rozwiązanie tego równania ze względu na $N_{\text{lat}}$ wymaga jeszcze wyznaczenia, ile atomów węgla było w badanej próbce w momencie śmierci, czyli ile wynosi $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})$. Zakładając, że promieniowanie kosmiczne nie zmienia się z biegiem lat możemy uznać, że w momencie śmierci badanego organizmu stosunek $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}})/L_{^{12}C}(t_{\text{śmierci}}) = 10^{-12}$, czyli że wynosi on tyle, ile obserwujemy obecnie. Fakt, że węgiel $^{12}$C jest stabilny pozwala nam przyjąć, że $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}}) = L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$. Otrzymujemy zatem, że $L_{^{14}C}(t_{\text{śmierci}}) = 10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$ i po podstawieniu do równania (4) otrzymujemy: $$ L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}}) = \frac{10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})}{2^{\left(\frac{N_{\text{lat}}}{5730}\right)}} $$ \hspace{1cm} (5) Powyższe równanie po określeniu w pomiarze $L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})$ oraz $L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})$ pozwala na obliczenie liczby $N_{\text{lat}}$, które upłynęły od śmierci badanego organizmu do chwili pomiaru: $$ N_{\text{lat}} = 5730 \times \log_2 \frac{10^{-12} \times L_{^{12}C}(t_{\text{pomiaru}})}{L_{^{14}C}(t_{\text{pomiaru}})} $$ \hspace{1cm} (6) Logarytm to działanie związane z potęgowaniem; $\log_b$ (czytaj: logarytm o podstawie $a$ z liczby $b$) to taka liczba $c$, że $a^c = b$, np. $\log_2 8 = 3$ bo $2^3 = 8$. Ogólnie, pomiar zawartości węgla $^{14}$C może być używany do określania wieku substancji, które kiedyś stanowiły część organizmów żywych i które zawierają węgiel. W praktyce opisaną metodę można stosować do określania wieku szczątków organizmów żywych, których wiek nie przekracza 60 000 lat. W 1960 roku za opracowanie tej metody Willard F. Libby otrzymał Nagrodę Nobla. Willard F. Libby (źródło: http://www.columbia.edu/~rwl4/libby_willard_1.jpg) Zastanówmy się, ile jest atomów węgla radioaktywnego $^{14}$C w organizmie człowieka i jaki jest przyczynek do naturalnej dawki napromieniowania pochodzący od węgla $^{14}$C zawartego w organizmie? Wiemy, że około 18% wagi człowieka stanowi węgiel. Zatem w człowieku ważącym 70 kg jest aż 12,6 kg węgla. Biorąc pod uwagę, że jeden atom węgla waży około $2 \times 10^{-26}$ kg otrzymujemy, że w człowieku znajduje się $6,3 \times 10^{26}$ atomów węgla, z czego około $6,3 \times 10^{26} / 10^{12} = 6,3 \times 10^{14}$ to atomy węgla $^{14}$C. Dzieląc czas połowicznego zaniku węgla $^{14}$C przez ln2 (5730 lat / ln2) otrzymujemy, że średni czas życia jednego jądra $^{14}$C wynosi 8270 lat. Stąd możemy obliczyć aktywność (czyli liczbę rozpadów na jednostkę czasu) jako liczbę atomów węgla $^{14}$C podzieloną przez ich średni czas życia i otrzymujemy: $6,3 \times 10^{14} / 8270$ lat = $7,6 \times 10^{10}$ rozpadów na rok, co odpowiada 2400 rozpadom na sekundę. Wydaje się, że to bardzo dużo. Obliczymy zatem, jaką dawkę napromieniowania otrzymujemy w wyniku tych rozpadów. Miarą napromieniowania jest energia deponowana przez promieniowanie na jednostkę masy (Sivert = J/kg). Średnia energia elektronu z rozpadu węgla $^{14}$C wynosi około 50 000 eV (elektronowoltów, 1 eV = $1,6 \times 10^{-19}$ J jest energią, którą uzyskuje elektron przyspieszony napięciem 1 V). Elektrony te są pochłaniane w organizmie. Zatem energia, którą deponują w tkankach w ciągu jednego roku wynosi: $$7,6 \times 10^{10} \times 50 000 \text{ eV} = 3,8 \times 10^{15} \text{ eV}$$ $$= 3,8 \times 10^{15} \times 1,6 \times 10^{-19} \text{ J} = 6,1 \times 10^{-4} \text{ J}$$ Stąd dawka roczna napromieniowania człowieka w wyniku zawartego w organizmie węgla $^{14}$C wynosi: $$6,1 \times 10^{-4} \text{ J} / 70 \text{ kg} = 0,087 \times 10^{-4} \text{ Sv} = 0,0087 \text{ mSv}$$ Dawka ta stanowi przyczynę w wielkości jedynie około 0,4% do dawki promieniowania, którą otrzymujemy w Polsce od innych źródeł naturalnych (2,4 mSv). Znacznie większy wkład do napromieniowania od wewnątrz ma znajdujący się w organizmie człowieka potas $^{40}$K, a największy wkład do dawki naturalnej ma radon. Henryk Niewodniczański (1900–1968) – ojciec fizyki jądrowej w Krakowie Henryk Niewodniczański, którego imię nosi Instytut Fizyki Jądrowej (IFJ) w Krakowie, urodził się w 1900 roku w Wilnie, które wtedy znajdowało się pod zaborem rosyjskim. Ojciec Henryka Wiktor Niewodniczański był absolwentem Wydziału Przyrodniczego Uniwersytetu w Petersburgu, na którym studiował fizykę, oraz Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej, gdzie uzyskał tytuł inżyniera technologa. W owych czasach młodzież polska wobec braku możliwości studiowania na terenie kraju często wybierała uczelnie zagraniczne. To po ojcu Henryk odziedziczył talent i zainteresowanie fizyką. Jako dziecko poznał język niemiecki (jego matka była córką Niemca nadwoźańskiego, właściciela ziemskiego), władał też biegle piękną starą ruszczyzną, dzięki uczęszczaniu do rosyjskich gimnazjów. Zadziwiał nią później swoich radzieckich kolegów – fizyków oraz imponował nią radzieckim urzędnikom. Ojciec Henryka, Wiktor, w 1903 roku został dyrektorem budowanej właśnie i uruchomionej w 1905 roku pierwszej elektrowni w Wilnie. W 1915 roku, ewakuując się przed wojskami niemieckimi, rodzina wyjechała na wschód, do guberni Kaluskiej. Wcześniej spędzili rok w Davos w Szwajcarii, gdzie w sanatorium ojciec leczył płucę. Pobyt ten dla Henryka był okazją do nauki języka francuskiego. W tamtych czasach dzieci wstępowaly do gimnazjum po czterech latach szkoły powszechnej lub po nauce domowej. Ponieważ ojciec Henryka obejmował stanowiska w różnych miejscowościach, Henryk uczęszczał do gimnazjów w Rylsku (gubernia Kurska), następnie w Briańsku (gubernia Orłowska), by po powrocie do Wilna w 1918 roku ukończyć gimnazjum im. Zygmunta. Augusta na Malej Pohulance. Tę samą szkołę kończyli: noblista Czesław Miłosz, Tadeusz Konwicki, Melchior Wańkowicz, noblista Andrew Schally (biochemik) i wielu innych znanych Polaków. Henryk był wybitnie zdolnym uczniem, zadziwiającym wszystkich świetną pamięcią. Jego popisowym numerem była znajomość liczby „pi” do 35. miejsca po przecinku. Młody Niewodniczański, jeszcze jako gimnazjalista, zaliczył epizod wojenny – był ochotnikiem w walce z bolszewikami i kanonierem w 1. Pułku Artylerii Polskich Legionów. Po powrocie z wyprawy wojennej Niewodniczański zdał maturę (w 1920 roku) z wynikiem celującym i zapisał się na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (USB). Już jako student od września 1921 roku pracował w Zakładzie Fizyki Uniwersytetu Stefana Batorego, przechodząc wszystkie stopnie: stypendysty, zastępcy asystenta, młodszego asystenta, starszego asystenta, a od 1 stycznia 1935 roku – adiunkta. W roku 1924 Niewodniczański uzyskał absolutorium, a dwa lata później stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy z fizyki atomowej O absorpcji pasmowej i fluorescencji pary rtęci. Jako wyróżniający się doktor dostał rządowe stypendium na wyjazd do Niemiec, do Tybingi, gdzie miał okazję pracować z Walterem Gerlachem w roku akademickim 1927/1928. Gerlach był już wtedy znany z przeprowadzenia z Ottонem Sternem słynnego doświadczenia odkrywającego tzw. roszczepienie linii widmowych atomów umieszczonych w polu magnetycznym. Doświadczenie to świadczyło o istnieniu momentu magnetycznego atomów. Po powrocie do Wilna Niewodniczański kontynuował prace z dziedziny optyki atomowo-molekularnej i w 1932 roku habilitował się na podstawie rozprawy pt.: O wzbudzaniu atomów rtęci światłem iskier Al, Cd i Zn. W tym samym roku ożenił się z Ireną Prawocheńską, córką profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Katedrze Zootechniki USB (na zdjęciu obok – od lewej: córka Justyna, żona Irena, syn Jerzy, prof. Niewodniczański i syn Tomasz). Państwo Niewodniczańscy dorobili się trójki dzieci: dwóch synów – Tomasza i Jerzego, urodzonych jeszcze przed II wojną światową, oraz córki Justyny, urodzonej już po wojnie. Profesor zaraził fizyką całe swoje potomstwo. Dwoje zostało fizykami, a syn Jerzy geofizykiem, choć całe życie pracował jako fizyk jądrowy (był przez wiele lat prezesem Państwowej Agencji Atomistyki). Henryk, jako stypendysta fundacji Rockefellera, a później Funduszu Kultury Narodowej, miał okazję prowadzić badania w Cambridge wspólnie z Ernestem Rutherfordinem słynnym z odkrycia jądra atomowego (zdjęcie obok). Do laboratorium Rutherforda zjeżdżali fizycy z całego świata, by u niego terminować w nowej dziedzinie – w fizyce jądrowej, po czym wyjeżdżali do różnych krajów, by tam rozwijać tę dziedzinę nauki. Nie inaczej było z Henrykiem Niewodniczańskim, który zafascynował się fizyką jądrową oraz swoim mistrzem Rutherfordinem, do którego starał się „upodobnić” (obaj byli podobnej postury), podobnie się ubierając, nosząc podobne wąsy. Podczas pobytu w Cambridge Henryk Niewodniczański dał się poznać jako niezwykle zdolny i sprawny eksperymentator. Zyskał autorytet i zawarł naukowe znajomości z wieloma fizykami. W czasie krótkiego przedwojennego okresu Niewodniczański zakładał pracownie fizyki jądrowej, najpierw w Poznaniu, a następnie w Wilnie, gdzie w 1939 roku objął Katedrę Fizyki Doświadczalnej. We wrześniu 1939 roku, gdy wybuchła wojna, Uniwersytet Stefana Batorego został zamknięty przez władze Republiki Litewskiej i pozostał zamknięty przez okres okupacji niemieckiej. Profesor uczestniczył w kompletach tajnego nauczania. Dwoje studentów z tych kompletów, przyszłych profesorów UJ, Danutę Kunisz i Andrzeja Hryniewicza Profesor sprowadził po wojnie do Krakowa. Szczęśliwie rodzinie Niewodniczańskich udało się uniknąć wywózków po zajęciu Wilna w 1944 przez Armię Czerwoną. Państwo Niewodniczańscy mieli możliwość opuszczenia Wilna w 1940 roku, bowiem Profesor dostał wizę angielską dzięki interwencji Rutherforda. Nie zdecydowali się jednak na wyjazd, ponieważ nie chcieli zostawiać matki Profesora samej. Po wojnie Profesor objął stanowisko kierownika Zakładu Fizyki Doświadczalnej w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Z niebywałą energią rozpoczął organizowanie pracowni studenckich i naukowych. Jako wiodące dziedziny wybrał fizykę atomową oraz fizykę jądrową. Było to śmiałe marzenie, ponieważ okupanci niemieccy rozkradli i wywieźli do Niemiec całą aparaturę naukową. Profesor rozpoczął odbudowę od wypraw do radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, by w ramach rewindykacji wyszukać i zakupić niezbędne przyrządy. Dzięki zdobyciom rewindykacyjnym można było w Instytucie Fizyki przy ulicy Gołębiej zbudować solidne zaplecze warsztatowe. Było to bardzo ważne, ponieważ w owych czasach fizycy sami sobie budowali aparaturę i przyrządy pomiarowe. Profesor Niewodniczański stosunkowo szybko wyłowił też spośród studentów swoich przyszłych uczniów, którzy stali się liderami przyszłych badań w różnych dziedzinach fizyki uprawianych obecnie. Uczniowie i studenci wspólnie z Profesorem, którego nazywali Papą „nadrabiał” braki w fizyce na seminariach organizowanych dla studentów i pracowników. Fizyka zrobiła w czasie wojny postępy, podczas gdy w Polsce rzecz jasna nie było mowy o uprawianiu fizyki, nie było co gorsza dostępu do najnowszej literatury naukowej. Profesor miał tubalny głos, do swoich młodszych kolegów naukowych i uczniów, zwracał się per „panie kolego”. Świetnie sobie radził z partyjnymi władzami komunistycznymi (chyba się go wszyscy trochę bali). Profesorowi udało się wcielić w życie swoje marzenia o fizyce jądrowej. W Instytucie na Gołębiej w głębokich piwnicach zbudowano tzw. mały cyklotron, a następnie, posiadając już zespół specjalistów cyklotronowych, Profesor wywalczył wprowadzenie do Krakowa zakupionego przez rząd polski od Związku Radzieckiego cyklotronu U-120. To dla pomieszczenia tego cyklotronu został w 1955 roku otwarty Instytut Fizyki Jądrowej, którym Profesor zarządzał do swojej przedwczesnej śmierci w grudniu 1968 roku. Wiadomość o śmierci dotarła do Instytutu Fizyki przy ul. Reymonta podczas trwania występu kabaretu „Piwnicy po Baranami”. Po śmierci Profesora Instytut rozwijał się dynamicznie. Obecnie na cyklotronie prowadzone są prace z zastosowań fizyki, między innymi w medycynie. Planowane są dalsze inwestycje i badania. Dla studentów Profesor był pozornie bardzo groźny, jednak po ojcowsku – wyrozumiały. Pamiętam taki incydent: jedna ze studentek coś tam „zawaliła”. Profesor bardzo się zirytował i rzucił jej indeksem przez pół pokoju, a ją samą wyprosił za drzwi. Aby koleżankę wyratować przed powtarzaniem roku, utworzona ad hoc delegacja wyruszyła do Profesora w celu interwencji. Profesor, po wypowiedzeniu groźnych słów, wysłuchał jednak studentów, a że przedstawili ciężką sytuację koleżance, wręcz wzruszył się prawie do łez jej losem, a ona dzięki temu dostała szansę na poprawienie oceny. W dużej sali wykładowej w Instytucie Fizyki UJ znajduje się popiersie Profesora, który z cokołu baczenie obserwuje życie fizyków, swoich następców. Album fotograficzny: www2.almamater.uj.edu.pl/114n/11.pdf Z.G-M Nieważkość, przeciążenia Żyjąc na Ziemi jesteśmy poddani, tak jak i wszystkie ciała posiadające masę, działaniu siły ciężkości, inaczej grawitacji. Odczuwamy to namacalnie, gdyż aby znajdować się w spoczynku – np. stać, siedzieć czy leżeć – potrzebujemy podpory. Wtedy działa na nas zarówno siła grawitacji jak i siła reakcji podpory. My z kolei naciskamy na podporę. Jeśli przypadkiem siła podpory nie jest w stanie zrównoważyć siły grawitacji, krzesło pod nami może się załamać, a my spadniemy na ziemię. Gdy stoimy w nieruchomej windzie, wywieramy na podłogę windy nacisk spowodowany naszym ciężarem (siłą grawitacji). Możemy zabrać do windy wagę i zobaczyć ile ten nacisk wynosi (tyle ile wskazuje waga). Aby doznać stanu nieważkości można skoczyć na linie bungee lub zafundować sobie mocne przeżycie w wesołym miasteczku wsiadając do windy, która spada swobodnie. W Wiedniu na Praterze znajduje się taka atrakcja – spadająca z wieży niezabudowana windy. W czasie swobodnego opadania windy nie naciskamy na krzeselko, ono nas już nie podpiera, mamy też wrażenie, że żołądek unosi się ku górze. Gdybyśmy w tej windzie stali na wadze, wskaźnaby ona zero. O takim stanie mówimy, że jest stanem nieważności, ponieważ NIE odczuwamy działania siły ciężkości. Tymczasem działa na nas wyłącznie siła ciężkości, która powoduje ruch z przyspieszeniem ziemskim $g$. W czasie takiego swobodnego spadania znika ciśnienie hydrostatyczne; ciecze i gazy nie naciskają ani na dno, ani na ściany naczynia. W ogóle naczynie jest zbędne, ciecz może się utrzymywać w postaci kulistych kropli dzięki napięciu powierzchniowemu. Krople mają idealnie okrągły kształt$^1$. O spadającej swobodnie windzie mówimy czasami jako o windzie Einsteina. Einstein formułując Ogólną Teorię Względności (OTW), czyli relatywistyczną teorię grawitacji (tę klasyczną stworzył Newton), stwierdził, że siły bezwładności należy rozważać tak jak siły grawitacji. Obserwator w zamkniętej windzie ich nie rozróżnia$^2$. W układzie spadającej swobodnie windy, która porusza się z przyspieszeniem względem układu, np. spoczynkowego związanego z ziemią (który jest tak zwanym układem inercjalnym), na ciało działają dodatkowo siły bezwładności związane z przyspieszeniem układu i równe minus przyspieszenie układu razy masa ciała. W windzie Einsteina to będzie $-mg$. Teraz na ciało w spadającej windzie Einsteina działa siła grawitacji $mg$, która jest równoważona przez siłę bezwładności, czyli ciężar ciała jest zrównoważony przez bezwładność. Rozumiemy teraz skąd się wzięła nazwa stan nieważności. \[\vec{F}_B = -m\vec{g}\] \[\vec{G} = m\vec{g}\] Stan nieważności w spadającej swobodnie windzie: (a) siły działające na ciało w układzie windy – winda porusza się z przyspieszeniem $\vec{g}$; (b) w układzie związanym z Ziemią – obserwator widzi obiekt spadający pod wpływem siły ciężkości $\vec{G}$ – obiekt ma przyspieszenie $\vec{g}$; --- $^1$ Obserwowane spadające krople deszczu mają inny, charakterystyczny kształt. To opór powietrza (czyli dodatkowa siła) jest tego przyczyną. $^2$ W Wikipedii można przeczytać, że stan nieważności jest wtedy, gdy na ciało działa wyłącznie siła ciężkości. Jak wiemy powoduje ona ruch jednostajnie przyspieszony z przyspieszeniem $g$. W niektórych podręcznikach można znaleźć stwierdzenie, że stan nieważności jest wtedy, gdy wszystkie działające na ciało siły znoszą się. W układzie spadającej windy tak w istocie jest. Znosi się siła bezwładności z siłą ciężkości. Przy takim określeniu nieważności nurkowanie w słonej wodzie o gęstości równej gęstości naszego ciała (siła wyporu = sile ciężkości) imituje stan nieważności. Oczywiście, gdybyśmy się znaleźli gdzieś hen w Kosmosie z dala od wszelkich obiektów masywnych, to też doznawalibyśmy stanu nieważkości. Rozumiemy, dlaczego w spadającej swobodnie windzie Einsteina nie odczuwa się ciężkości, ale dlaczego w statku kosmicznym astronauti znajdują się w stanie nieważkości? Musimy zauważyć jednak, że kosmonauci nie zawsze znajdują się w stanie nieważkości. Zależy to od tego, jak porusza się stacja czy prom kosmiczny. Stan nieważkości jest tylko wtedy, gdy winda, prom kosmiczny, rakieta, samolot poruszają się z wyłączonymi silnikami. Tak się dzieje, gdy stacja lub prom kosmiczny jest na trajektorii okołoziemskiej i jest jakby satelitą Ziemi, a samolot$^3$ porusza się po torze parabolicznym (jak kamień wyrzucony w górę). Siła grawitacji działająca na stację lub prom na orbicie okołoziemskiej jest oczywiście słabsza od tej działającej przy powierzchni Ziemi (na wysokości mniej więcej 500 km o około 10%), ale to ona utrzymuje pędzący statek na orbicie. Dzięki tej sile statek ma przyspieszenie dośrodkowe, układ statku nie jest inercjalny i na statku działa, jak to stwierdził Einstein, siła bezwładności, która równoważy siłę ciężkości. Siły bezwładności odczuwasz w gwałtownie przyspieszającym lub hamującym aucie, czujesz ją też w samochodzie na zakręcie. Jeśli ta siła jest zrównoważona przez siłę wywieraną przez pasy, którymi jesteś przypięty do siedzenia, to w porządku, jeśli nie – to sytuacja może być groźna. Zwykleśmy nazywać siły działające na ludzi w układach przyspieszonych przeciążeniem i mierzyć je wielokrotnościami wartości przyspieszenia grawitacyjnego $g$. Astronauti w startującej rakietie (i w hamującej) doznają sił bezwładności, które dodają się do siły grawitacji. Mówimy wtedy o przeciążeniu. W czasie gwałtownego hamowania, przy powrocie na Ziemię, astronauti też doznają przeciążeń, pomimo że siła bezwładności (dokładnie jej wartość) odejmuje się od siły ciężkości. Przeciążenie w czasie startu rakiety sięga parunast $g$. Astronauti na specjalnych wirówkach trenują na ziemi stan przeciążenia. Bogaci ludzie mogą sobie zafundować dłuższe przebywanie w stanie nieważkości i doznawać przeciążeń wykupując bilety na tak zwane loty paraboliczne. Samoloty przez pewien czas lecą po torze parabolicznym takim, jakim by leciały z wyłączonymi silnikami. Trajektoria takiego lotu wygląda jak na wykresie. Pierwszy etap lotu to ostre wzbijanie się ku górze. Wtedy występują przeciążenia, pasażerowie są wbijani w fotele. Po osiągnięciu planowanej wysokości samolot porusza się ruchem parabolicznym (jak kamień rzucony do celu). I to wtedy, podczas kilkudziesięciu sekund, doświadczasz się przyjemności stanu nieważkości. Następnie samolot wraca na Ziemię. W zależności od trajektorii lotu (pracy silników) na tym odcinku lotu pasażerowie mogą doznawać przez chwilę przyspieszenia $1/6 \, g$, czyli jak na Księżycu, czy $1/3 \, g$ jak na Marsie. Przy samym lądowaniu znów doznają przeciążeń. --- $^3$ Szybowiec, który nie ma silników, nie musi poruszać się torem parabolicznym. Działają na niego siły oporu powietrza i siła nośna. My tutaj mówimy o samolocie na dużych wysokościach, tam gdzie siły te są pomijalnie małe. Znacznym przeciżenia poddawani są kierowcy Formuły 1 i to nie tylko podczas przyspieszania bolidów, ale przede wszystkim podczas kolizji z przeszkodą. Czas hamowania rozpędzonego bolidu jest bardzo krótki i to powoduje ogromne przyspieszenia. Rakiety kosmiczne muszą mieć odpowiednio długi czas przyspieszania i hamowania, aby ciało astronauty mogło znieść przeciżenia. Z.G-M **Życie codzienne na stacji kosmicznej** Naszym czytelnikom polecamy strony internetowe NASA (Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej). Znajdują się tam materiały przeznaczone dla młodzieży, które mogą być wykorzystane do nauki szkolnej jak i pozaszkolnej. Można tam znaleźć także filmy i gry dotyczące podróży kosmicznych, budowy Wszechświata jak i zagadnień związanych z fizyką i astrofizyką. W zakładce poświęconej mikrogravitacji (microgravity) znajduje się opis codziennego życia astronautów w warunkach nieważkości, a dokładniej w obecności mikrogravitacji. **Spanie** Kosmonauci powinni spać 8 godzin na dobę. Oczywiście, nie śpią w łóżkach. W zasadzie mogą spać w dowolnym miejscu, w dowolnej pozycji. Aby jednak jakieś nieświadome ruchy podczas snu nie wprowadzały kosmonautów w ruch i nie powodowały zderzeń z innymi przedmiotami śpią oni w śpiworach przytwierdzonych do ściany w sypialnych kabinach. Podobno mają sny tak jak na Ziemi. Niektórzy czasami chrapią. **Toaleta** Mycie jest nieco utrudnione, ponieważ na stacji trzeba oszczędzać wodę, nie wypływa też ona z kranu pod wpływem grawitacji. Trzeba używać pompki. Do mycia włosów kosmonauci stosują suche szampony. Korzystanie z toalety jest też utrudnione. Toaleta działa jak odkurzacz. Kosmonauta musi się podłączyć poprzez lejek do tego „odkurzacza”, który zasysa „produkcję” kosmonauty do specjalnego pojemnika na nieczystości. Oczywiście każdy z kosmonautów ma swoje stanowisko. **Gimnastyka** Każdy kosmonauta jest zobowiązany do dwóch godzin ćwiczeń fizycznych. Jedna godzina to ćwiczenia typu podnoszenie ciężarów (zapewne naciąganie sprężyn), a druga jest przeznaczona na ćwiczenia typu rowerek. Podczas zajęć sportowych specjalne czujniki sprawdzają pracę serca, ciśnienie itp. Zachęcamy do obejrzenia filmków. **Jedzenie** Część jedzenia, np. niektóre owoce czy ciasteczka, jest taka jak na Ziemi, inne są w postaci liofilizowanej (suche), w czasie ich przyrządzania trzeba dodać wody. Pieprzu i soli używa się w płynnej postaci, ponieważ proszek mógłby się rozsypać po całej kabinie, dostać się do przewodów wentylacyjnych i uszkodzić system. Kosmonauci mają do dyspozycji kuchenkę i mogą podgrzewać pokarmy. Zobacz filmik, jak kosmonauci radzą sobie, by jedzenie nie uciekało z talerza i czy w ogóle używają talerzy. **Wolny czas** W czasie wolnym od pracy kosmonauci mogą czytać, słuchać swojej ulubionej muzyki, grać w karty, rozmawiać z rodzinami, wyglądać przez wspaniałe panoramiczne okno. Niektórzy kosmonauci wykonują ciekawe doświadczenia, które później można obejrzeć w internecie. http://www.nasa.gov/audience/foreducators/microgravity/home/index.html Z.G-M Projekt Lodowa Kostka (IceCube) – detektor neutrin na biegunie południowym DESY (skrót od Deutsches Elektronen-Synchrotron – Niemiecki Synchrotron Elektronowy) to laboratorium fizyki i ośrodek badawczy, zlokalizowany w Hamburgu. Jest to także nazwa jednego z akceleratorów wybudowanych w tym laboratorium. DESY należy do największych europejskich ośrodków naukowych, posiada drugi (po CERN-ie) co do wielkości w Europie akcelerator cząstek. Podstawowymi zadaniami DESY są: prowadzenie badań podstawowych w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych, budowa akceleratorów cząstek i rozwój technologii akceleratorowej oraz prowadzenie badań z użyciem promieniowania synchrotronowego. Zdjęcie lotnicze z zaznaczonym linią przerywaną kompleksem akceleratorów w DESY (źródło: internet) Uczeni w DESY prowadzą także badania nad astrocząstjkami, czyli nad cząstkami docierającymi do Ziemi z Kosmosu. Fizyka astrocząstek to nowy interdyscyplinarny dział nauki z pogranicza fizyki cząstek, astrofizyki i kosmologii. W DESY w szczególności rozwijane są badania nad neutrinami i promieniowaniem gamma. Uczeni mają nadzieję rozwiązać zagadkę czarnej materii, gigantycznych „akceleratorów” otaczających czarne dziury i wybuchów supernowych. Schematyczna ilustracja astrocząstek pochodzących z Kosmosu. Zaznaczono fotony, neutrina i kaskadę cząstek wtórnych wytworzonych w atmosferze. DESY uczestniczy również w międzynarodowym projekcie IceCube – Lodowa Kostka. W ramach tego projektu na biegunie południowym (na terenie dawnej stacji Amundsena) na głębokości prawie 3 km sześcian lodowy o boku 1 km naszpikowano 5160 optycznymi czujnikami. Lód polarny jest bardzo czysty i przeźroczysty i idealnie nadaje się do obserwacji słabych błysków, jakie powodują wpadające do lodu wysokoenergetyczne neutrina. Zderzenia z nimi powodują jonizację, którą obserwują czujniki. Przekrój gigantycznego lodowego detektora neutrin. Zaznaczono schematycznie oddziaływanie neutrina i powstanie sygnału świetlnego Z.G-M **Wywiad z Profesorem Christianem Stegmannem** Christian Stegmann (ur. w 1965 roku) – astrofizyk, dyrektor DESY w Zeuthen pod Hamburgiem. Zajmuje się fizyką cząstek elementarnych, a dokładnie tych nadlatujących z Kosmosu. **Jak zaczęła się pańska przygoda z fizyką? Czy początki były trudne?** Fizykę zacząłem studiować w 1986 roku w Bonn. Chciałem zostać astronomem, ale w Bonn, aby móc studiować astronomię, trzeba było najpierw uzyskać dyplom licencjata z fizyki. Dlatego też podjąłem te studia. Nie byłem do nich dobrze przygotowany, ponieważ w ostatnich latach szkoły średniej nie miałem fizyki. Mimo że studia te były wymagające oraz stanowiły dla mnie duże wyzwanie, ta dziedzina wiedzy od samego początku mnie zachwyciła i postanowiłem w końcu, że się jej poświęce. Fascynowało mnie poznawanie zasad i praw fizyki oraz sprawdzanie ich w eksperymentach. **Kiedy podjął pan decyzję o oddaniu się karierze naukowej? Czy ktoś Pana zainspirował?** Myślę, że nie było w moim życiu konkretnego momentu, w którym postanowiłem, że zostanę fizykiem. Podczas pisania doktoratu w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych CERN w Genewie praca fizyka dawała mi dużo satysfakcji. W CERN-ie byłem 3 lata, podczas których zajmowałem się fizyką cząstek elementarnych. Może ta szczególna naukowa i międzynarodowa atmosfera, która tam panowała była dla mnie źródłem inspiracji i przyczyniła się do tego, że po obronie doktoratu poświęciłem się pracy naukowej. Później wszystko potoczyło się już swoim trybem i po kilku umowach na czas określony otrzymałem stałe zatrudnienie i zostałem pracownikiem naukowym. **Jak wygląda pańska praca na co dzień? Czy mógłby Pan przybliżyć zagadnienia, którymi się Pan zajmuje?** Od kilku miesięcy kieruję położonym w pobliżu Berlina instytutem naukowym z 250 pracownikami. Moja codzienna praca polega w dużej mierze na zarządzaniu pracami naukowo-badawczymi. Moje główne zainteresowania badawcze obejmują astronomię promieniowania gamma, nową dziedzinę astronomii, w której miał miejsce w ostatnich latach duży przełom naukowy. Zajmuję się ona badaniem procesów wysokoenergetycznych we Wszechświecie, np. eksplozjami supernowych lub czarnymi dziurami. Dziesięć lat temu podjąłem pracę w tej dziedzinie i w ostatecznie zostałem jednak astronomem. Wraz z grupą młodych doktorantów omawiamy aktualne problemy badawcze. Pracuję z nimi każdego dnia. **Brał pan udział w eksperymentach, to wymaga współpracy. Lubi pan pracę w zespole, czy jest pan raczej indywidualistą?** Brałem udział w kilku dużych eksperymentach, w które było zaangażowanych kilkuset fizyków. Dobrze czuję się w pracy zespołowej, pracowałem w dużych międzynarodowych zespołach i zawsze było to dla mnie bardzo inspirujące. **Kim pan się inspirowuje w działaniach zawodowych i nie tylko?** Inspirują mnie rozmowy z innymi naukowcami, a także współpraca z nimi. Podczas dyskusji naukowych pojawiają się nowe pomysły i metody rozwiązywania problemów. Poza tym jestem bardzo dociekliwy i chcę zawsze dojść do sedna problemu. **Jak praca wpływa na pana życie prywatne?** Nie mam wystarczająco dużo czasu dla mojej rodziny i przyjaciół. Jestem żonaty i mam dwie dzieci. Podejrzewam również, że moja praca wpływa w znaczny sposób na to, że wiele dyskusji w moim domu prowadzi się w rozważny i spokojny sposób, a czasem nawet tematy rozmów dotyczą problemów fizyki. **Jakie ma pan pasje, zainteresowania i plany na przyszłość?** Chciałbym przekształcić mój instytut w międzynarodowe centrum badawcze astronomii promieniowania gamma. Poza tym jestem zaangażowany w międzynarodowy projekt CTA (Cherenkov Telescope Array). Chcemy wybudować duży system składający się prawie ze 100 teleskopów. Projekt CTA jest projektem przyszłościowym dla astronomii promieniowania gamma. Teleskopy Czerenkowa (źródło: bilder.desy.de:9080/DESYmediabank/) Dziękuję za rozmowę i poświęcony mi czas. Rozmowę drogą internetową z prof. dr. Christianem Stegmannem prowadziła Maria Mesjasz, uczennica klasy III gimnazjum (na zdjęciu), tłum. Anna Mikołajczyk. Obserwacja sił bezwładności w wirującym układzie Zaopatrz się w dużą, najlepiej 2 l butelkę po wodzie mineralnej, monetę, korek. 1. Napełnij butelkę wodą (wodę można zabarwić, np. barszczem, będzie lepiej wszystko widać) tak by pod zakrętką zostało trochę powietrza. Następnie podrzuć butelkę. Obserwuj, co się dzieje z bąblem powietrza zostawionym nad powierzchnią wody? Czy udaje ci się zaobserwować kulisty bąbel powietrza? Przez czas swobodnego lotu woda i powietrze w butelce znajdują się w stanie nieważkości. Powietrze przybrało kulisty kształt. 2. Wrzuć monetę do napełnionej wodą butelki – oczywiście moneta opada na dno. Wrzuć korek – unosi się ku górze. Zakręć butelkę. Odwrócić ją do góry dnem. Moneta przesunęła się w dół, ku zakrętce, a korek przesunął się w górę. 3. Trzymając butelkę w rękach (jak na rysunku) wprowadź ją w ruch obrotowy. Co obserwujesz? Czy widzisz, że moneta przesuwa się na zewnątrz, w stronę dna butelki, a korek ku centrum ruchu, czyli ku szyjce butelki? Ruch obrotowy, przyspieszenie w tym ruchu działa tak jak siła grawitacji. 4. Możesz też butelkę napełnioną wodą z monetą i korkiem umieścić poziomo na śliskim stole i rozkręcić. Zaobserwuj, gdzie ulokuje się moneta, a gdzie korek. --- **Zadania** **Stacja kosmiczna ze „sztuczną grawitacją”** Organizm ludzki jest dostosowany do funkcjonowania na Ziemi. Przebywanie dłuższy czas w stanie nieważkości ma niekorzystny wpływ na wiele organów człowieka. Wyobraźmy sobie, że stacja kosmiczna jest w kształcie wielkiego torusa o średnicy 0,5 km. Z jaką częstością musiała by ona wirować, aby siły bezwładności powodowały przyspieszenie równe $g$ ziemskiemu? Wiemy, że ciało poruszające się po torze o promieniu $R$ z szybkością $v$ ma przyspieszenie o wartości $$a = \frac{v^2}{R}$$ pochodzące od siły bezwładności zwróconej na zewnątrz. Chcemy, aby przyspieszenie $a = g$ ziemskiemu, zatem $v = \sqrt{Rg}$. Ponieważ $v = \frac{2\pi R}{T}$, to mamy $\sqrt{Rg} = \frac{2\pi R}{T}$, a więc $T = \frac{2\pi R}{\sqrt{Rg}} = 2\pi \sqrt{\frac{R}{g}}$. Po wstawieniu danych $T = 2 \times 3,14 \sqrt{\frac{250}{10}} = 2 \times 3,14 \times 5 = 31,4 \text{s}$, czyli okres obrotu wynosi około pół minuty. Stacja musi zatem wykonywać 2 obroty na minutę, aby przyspieszenie sił bezwładności było porównywalne z przyspieszeniem ziemskim. Będzie ono działać na zewnątrz torusa. Trzeba pamiętać, że pole grawitacyjne w tym torusie nie byłoby jednorodne (to znaczy wszędzie takie samo) jak na Ziemi. Taka stacja to na razie science fiction. **Balonik w samochodzie** Chłopiec w samochodzie jadącym ze stałą szybkością trzyma balonik napełniony helem. W czasie spokojnej jazdy balonik utrzymuje się na pionowej nitce. W pewnym momencie samochód gwałtownie hamuje (ma przyspieszenie). Jak wiesz wszystkie nieprzypięte przedmioty polećą do przodu. A jak zachowa się balonik? Lwiątko 2012 Jak co roku, w ostatni poniedziałek marca, uczniowie prawie 1500 gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych wzięli udział w konkursie fizycznym Lwiątko. Była to już dziesiąta edycja tego cieszącego się wciąż ogromną popularnością konkursu. Poniżej prezentujemy kilka przykładowych zadań „lwiątkowych”. Zainteresowanych zapraszamy do odwiedzenia strony internetowej: www.lwatko.org. 1. W jaki sposób zwisa sprężyna slinky? ![Sprężyny](image) A B C D E 2. Zbudowano obwód elektryczny według schematu na rysunku. Symbol żaróweczki to $ \otimes $, symbol bateryjki to $ \oplus $. Żaróweczki są jednakowe, bateryjki także. Która żaróweczka nie świeci? A. Tylko 1. B. Tylko 2. C. Tylko 3. D. Świecą wszystkie. E. Nie świeci żadna. ![Obwód elektryczny](image) 3. Na wąskiej krze lodowej o długości 20 m znajdują się trzy pingwiny chodzące tam i z powrotem z prędkością 1 m/s. W chwili zero pingwiny są w równych, pięciometrowych odstępach od siebie i od końców kry. Gdy któryś pingwin dojdzie do końca kry, spada do wody, a gdy dwa się spotkają, odbijają się od siebie jak piłki, bez zmiany wartości prędkości. Ile czasu może maksymalnie upłynąć do momentu, gdy wszystkie pingwiny znajdą się w wodzie? A. 10 s. B. 15 s. C. 20 s. D. 25 s. E. 30 s. ![Pingwiny](image) 4. „Lwiątko” odbywa się co roku w ostatni poniedziałek marca. Ile dni może liczyć odstęp między kolejnymi konkursami? Uwaga: od dzisiaj do pojutrzka jest odstęp dwóch dni, nie trzech! A. Może 364 i może 365. B. Może 365 i może 366. C. 364, ale nie 365. D. 365, ale nie 366. E. 366, ale nie 365. 5. Oto bieg promieni przez soczewkę S. Soczewka S jest A. skupiająca; B. rozpraszająca; C. jeśli promienie biegną w prawo – skupiająca, jeśli w lewo – rozpraszająca; D. jeśli promienie biegną w prawo – rozpraszająca, jeśli w lewo – skupiająca. E. Taki bieg promieni przez soczewkę nie jest możliwy. 6. Do trzech jednakowych szklanek wlano po 200 ml wody, a do dwóch z nich włożono kulki o tej samej masie, tak jak pokazuje rysunek. Porównaj wskaźania wag $w_1$, $w_2$, $w_3$. A. $w_1 < w_2 < w_3$. B. $w_1 < w_3 < w_2$. C. $w_3 < w_2 < w_1$. D. $w_1 < w_2 = w_3$. E. $w_1 = w_2 = w_3$. Rozwiązania 1. Odpowiedź C. Zwoje nieroziągniętej sprężyny slinky przylegają do siebie. Im większa siła rozciągająca sprężynę, tym jej zwoje są bardziej od siebie oddalone. Górna część wiszącej sprężyny jest rozciągana większą siłą (ciężar prawie całej sprężyny) niż jej dolna część. 2. Odpowiedź D. Na pozór nie powinna świecić żadna żarówka, gdyż bateryjki są połączone przeciwnie do siebie (ich napięcia „odejmują się”). W rzeczywistości jednak prądy wypływające z dodatnich biegunów bateryjek łączą się i przez środkową żarówkę (2) płyną do ujemnych biegunów bateryjek. Można również zauważyć, że prawa i lewa strona układu są do siebie symetryczne. Łącząc z sobą dodatnie bieguny baterii, mamy prosty układ: dwie połączone z sobą równolegle bateryjki, do których dołączone są dwie połączone równolegle żarówki (1 i 3), połączone szeregowo z żarówką 2. 3. Odpowiedź B. Należy tak dobrać początkowe zwroty prędkości pingwinów, aby ostatni pingwin jak najdłużej utrzymał się na krze. Warto zauważyć, że zderzenia pingwinów można potraktować jak ich minięcie się (pingwiny są „nierozróżnialne”, więc nie ma znaczenia, który pojedzie w którą stronę). Warunek zadania będzie spełniony, gdy pingwin stojący najbliżej końca kry będzie szedł w stronę dalszego jej końca (odległość o 15 m). 4. Odpowiedź C. Skoro Lwiątko odbywa się zawsze w poniedziałek, to liczba dni pomiędzy kolejnymi konkursami musi być podzielna przez 7. 5. Odpowiedź B. Niezależnie od tego, od której strony padają na soczewkę promienie światła, po przejściu przez nią odchylają się na zewnątrz (od osi układu). 6. Odpowiedź A. Zgodnie z trzecią zasadą dynamiki, jeśli ciecz działa na zanurzone w niej ciało pewną siłą (w tym wypadku siłą wyporu), to również ciało działa na tę ciecz siłą o tej samej wartości, lecz o przeciwnym zwrocie (czyli w dół). Wskaźania wag 2 i 3 są więc większe od wskaźania wagi 1 właśnie o wartości sił wyporu, przy czym z powodu większej objętości kulki na rys. 3 siła wyporu ma tutaj też większą wartość.

9295e22a-c12b-4b89-b409-dfb788ba8e66

finepdfs

4.03125

CC-MAIN-2021-43

http://www.neutrino.if.uj.edu.pl/documents/12578688/e28eaafa-0bd5-47e1-a93b-7ededc826a1b

2021-10-27T13:47:35+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323588153.7/warc/CC-MAIN-20211027115745-20211027145745-00186.warc.gz

118,525,252

0.999725

0.999889

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 2001, 3457, 5588, 9089, 11721, 13413, 16408, 19485, 21581, 24228, 27430, 29033, 30489, 31720, 32347, 33257, 36252, 37304, 38360, 39386, 41006, 43606 ]

1

0

Interaktywna Podłoga FunFloor Instrukcja instalacji Instrukcja obsługi Spis treści 1.1 Zasady bezpieczeństwa i ważne informacje Ważne instrukcje bezpieczeństwa: Zapoznaj się dokładnie z instrukcją obsługi, żeby wiedzieć jak właściwie używać produkt Interaktywna Podłoga FunFloor. Jeżeli masz wątpliwości odnośnie produktu, jego montażu lub ustawień skontaktuj się z Producentem, dane kontaktowe znajdziesz na stronie funfloor.pl w zakładce kontakt Zastrzeżenia Producenta: Producent nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe z powodu niesprawnego urządzenia. Nazwy produktów i marki znajdujące się w instrukcji obsługi należą do właścicieli. Dane techniczne w instrukcji mogą być zmieniane i aktualizowane. Niebezpieczeństwo: Nie próbuj samodzielnie rozmontowywać urządzenia. Grozi to porażeniem prądem, pożarem, zranieniem, uszkodzeniem urządzenia. W przypadku potrzeby naprawy urządzenia skontaktuj się z dystrybutorem lub Producentem. Środki bezpieczeństwa: Do pilota używaj wyłącznie baterii alkalicznych. Urządzenie powinno być podłączane jedynie do gniazdek elektrycznych z uziemieniem. Podłączenie go do sieci elektrycznej bez uziemienia może skutkować ryzykiem porażenia prądem oraz nieprawidłowym działaniem. Produkt musi mieć zapewnioną odpowiednią wentylację. Nie zakrywaj kratek wentylacyjnych urządzenia. Nie umieszczaj urządzenia w pobliżu ognia lub bezpośredniego oddziaływania promieni słonecznych. Wyładowania elektryczne oraz zwarcia mogą uszkodzić produkt. Projektor emituje przez obiektyw światło o dużym natężeniu. Unikaj patrzenia bezpośrednio w obiektyw, gdyż może to spowodować uszkodzenie wzroku. Uważaj zwłaszcza na dzieci, aby nie patrzyły bezpośrednio w obiektyw. Zanim rozpoczniesz jakiekolwiek działania związane z instalacją, bądź konserwacją upewnij się, czy urządzenie zostało odłączone od gniazdka elektrycznego. Nieprawidłowe podłączenie urządzenia może doprowadzić do porażenia prądem. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do stanu technicznego przewodu urządzenia, skontaktuj się z autoryzowanym serwisem. Urządzenie przystosowane jest do obwodu o napięciu 230V oraz zostało wyposażone we wtyczkę z uziemieniem. Sprawdzaj przynajmniej raz w roku stabilność mocowania urządzenia. 1.2 Opis produktu Interaktywna Podłoga FunFloor jest to system stworzony z myślą o edukacji poprzez zabawę. Ma zastosowanie w przedszkolach, szkołach podstawowych, rehabilitacji w ośrodkach zdrowia, które kładą nacisk na rozwój swoich podopiecznych w nowoczesny, innowacyjny sposób. Obraz wielkości ok. 2 m x 3 m wyświetlony na podłodze reaguje na ruch chodzących po nim dzieci. Dzięki temu FunFloor nie tylko wzbudza duże zainteresowanie, ale również zachęca do aktywnej nauki. 1.3 Zawartość zestawu 1. Urządzenie Interaktywna Podłoga FunFloor 2. Uchwyt montowany do sufitu 3. Kołki rozporowe dedykowane do betonowego sufitu 4. Pilot główny wraz z zestawem baterii 5. Instrukcja obsługi wraz z kartą gwarancyjną 7. Zasady bezpieczeństwa – do powieszenia na ścianie 6. Licencja 1.4 Podłoże Interaktywna Podłoga FunFloor działa na każdym płaskim podłożu. Najlepszy efekt uzyskasz na jasnej i gładkiej powierzchni. Do urządzeń FunFloor możesz dokupić białe podłoże poliwinylowe. 1.5 Pomieszczenie Dla lepszego efektu pomieszczenie, w którym będzie używana Interaktywna Podłoga FunFloor powinno być zaciemnione, lecz nie jest to niezbędne do prawidłowego działania urządzenia. 1.6 Pilot zdalnego sterowania Zestaw zawiera pilot zdalnego sterowania. Obsługując Interaktywną Podłogę FunFloor wykorzystywane są poniższe przyciski: 2.1 Wybór miejsca Wybierz odpowiednie miejsce na suficie do zamontowania Interaktywnej Podłogi FunFloor. Powinno być ono oddalone od okien i ścian, aby na podłożu pod urządzeniem mogła zostać wydzielona pusta powierzchnia o wymiarach 350 cm x 300 cm (wyświetlony obraz ma wymiar ok. 270 cm x 200 cm), dzięki czemu zachowana będzie pusta przestrzeń po bokach obrazu zapewniająca bezpieczną zabawę dla dzieci. 2.2 Montaż urządzenia 1. Doprowadzenie prądu Urządzenie zasilane jest prądem o napięciu 230V. Należy doprowadzić na suficie w okolice docelowego środka obrazu kabel zasilający zakończony podwójnym gniazdkiem z uziemieniem. Urządzenie nie powinno być zasilane z obwodu oświetleniowego ze względu na inny charakter pracy urządzenia i możliwe zakłócenie generowane przez oświetlenie. 2. Montaż uchwytu do sufitu Uchwyt zamontuj do sufitu betonowego na 4 kołkach dołączonych do zestawu w miejscu nad docelowym środkiem obrazu. Następnie wkręć rurkę dystansującą mocno ją dokręcając. Jeżeli masz wątpliwości co do rodzaju sufitu, poproś specjalistę o pomoc w montażu. Niewłaściwe zamocowanie uchwytu grozi spadnięciem urządzenia. Po zamocowaniu sprawdź czy uchwyt trzyma się mocno sufitu. Ryc. 3 Umiejscowienie projektora względem obrazu Nakręć drugą część uchwytu na rurkę z uchwytem. Dokręć mocno. 3. Montaż urządzenia Nakręć 4 nakrętki kuliste na śruby wystające z urządzenia kulistą stroną na zewnątrz tak żeby od urządzenia zostało ok. 1 cm wolnego gwintu. Wsuń urządzenie w uchwyt i nakręć pozostałe 4 nakrętki kulistą stroną w stronę urządzenia. Zakręć wstępnie nakrętki tak jak na Ryc. 5. Za pomocą nakrętek jednostronnie kulistych możesz regulować pochylenie zestawu. Po zamontowaniu urządzenia, zamocuj dodatkowe zabezpieczenie. Zaczep jeden karabińczyk do ucha uchwytu sufitowego, a drugi przewlecz przez otwór w obudowie znajdujący się przy otworze do regulacji ostrości projektora – patrz Ryc 5b Ryc. 5b Mocowanie linki zabezpieczjącej 4. Podłączenie urządzenia Podłącz kabel zasilający do gniazdka z uziemieniem. Zestaw jest gotowy do uruchomienia. 2.3 Pierwsze włączenie i ustawienie obrazu 1. Pierwsze włączenie Przyciśnij przycisk na module znajdującym się przy lusterku (Ryc. 6), dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się, a urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. 2. Ustawienie położenia projektora Poluzuj górne nakrętki przy uchwycie i pochyl zestaw w taki sposób, żeby na podłodze wyświetlony obraz był prostokątem (a nie trapezem), następnie dokręć nakrętki od góry i od dołu do żądanej pozycji pilnując żeby kuliste końce weszły w otwory płytki montażowej. Dokręć mocno przy pomocy klucza a następnie zabezpiecz dwie dowolne śruby nakrętkami samokontrującymi. 3. Ustawienie wielkości i ostrości obrazu (opcjonalne) Fabrycznie wielkość obrazu jest ustawiona na największą, a ostrość ustawiona do standardowych warunków montażu. Gdyby zaistniała potrzeba, możesz zmniejszyć obraz oraz ustawić jego ostrość jednak ta operacja może wiązać ze sobą potrzebę ponownej kalibracji. W okolicy uchwytu znajduje się prostokątny otwór w obudowie, przez który widać dwa pokrętła. Pokrętło znajdujące się bliżej lusterka jest do ustawiania ostrości, natomiast pokrętło znajdujące się dalej jest do ustawiania wielkości obrazu. 2.4 Kalibracja kamery i ustawienie czułości Urządzenie jest skalibrowane i w większości przypadków nie wymaga ponownej kalibracji. 1. Kalibracja 1. Rozłóż 4 czarne lub ciemne elementy wewnątrz rogów wyświetlonego obrazu. 2. Naciśnij klawisz ADJUST na pilocie - wyświetli się okienko do kalibracji kamery. W dolnej części okienka znajduje się „Podgląd z kamery". Wyświetlony jest tam cały obraz, który widzi kamera. 3. Kalibracja polega na docięciu obrazu wynikowego tak żeby czarne elementy, które zostały rozłożone w rogach obrazu znalazły się w rogach zaznaczonych na niebiesko cyframi 1,2,3,4 Za pomocą strzałek góra/dół na pilocie wybierz z menu róg obrazu, który chcesz skorygować i naciśnij OK, a następnie używając strzałek na pilocie góra, dół, lewo, prawo przesuń obraz tak, aby czarny element na „obrazie z kamery" znalazł się w rogu obrazu podpisanym daną cyfrą. Zatwierdź ustawienie naciskając OK. Powyższą czynność powtórz dla każdego rogu. Po ustawieniu wszystkich czterech rogów zapisz ustawienia wybierając opcję „Zapisz i zamknij". 2. Ustawienie czułości kamery W przypadku gdy animacje same się wzbudzają lub nie reagują na ruch dostosuj detekcję kamery. Naciśnij klawisz ADJUST na pilocie - wyświetli się okienko do kalibracji i kamery. Za pomocą strzałek góra/dół przejdź na przycisk „Dostosowanie detekcji" - naciśnij „OK" na pilocie i ustaw strzałkami „lewo" – „prawo" poziom detekcji. Im niższa wartość tym mniej będzie samoistnych wzbudzeń. Im wyższa wartość tym bardziej czuła będzie kamera. Po ustawieniu detekcji zapisz ustawienia wybierając opcję „Zapisz i zamknij". 2.5 Podłączenie urządzenia do internetu Urządzenie wyposażone jest w funkcję zdalnego dostępu. Dzięki tej funkcji istnieje możliwość wgrywania nowych gier, ustawiania funkcji systemu oraz serwisowania zestawu na odległość. Żeby skorzystać z powyższych funkcji należy podłączyć urządzenie do internetu za pomocą dołączonej karty sieciowej lub przy pomocy kabla ethernetowego. Do poprawnego połączenia z internetem przeważnie nie jest wymagana żadna dodatkowa konfiguracja urządzeń (np. routerów) znajdujących się w obiekcie. Podłączenie kablem ethernetowym Podłącz kabel do gniazda ethernetowego znajdującego się na górnym panelu urządzenia i jeżeli urządzenie jest włączone to naciśnij przycisk RESET na pilocie. Jeżeli urządzenie jest wyłączone – włącz je. Urządzenie jest gotowe do zdalnego połączenia. W celu sprawdzenia działania połączenia skontaktuj się z Producentem. Podłączenie do sieci WIFI 1. Podłącz kartę sieciową dołączoną do zestawu do portu USB znajdującego się na górnym panelu urządzenia. Jeżeli urządzenie jest włączone to naciśnij przycisk RESET na pilocie. Jeżeli urządzenie jest wyłączone – włącz je. UWAGA: Jeżeli hasło do sieci WIFI zawiera litery lub znaki niezbędne jest podłączenie zwykłej klawiatury PC do drugiego portu USB. 2. Gdy wyświetli się pierwsza gra poczekaj minimum 30 sekund, a następnie naciśnij na pilocie przycisk SETUP. 3. Z listy wyświetlonych sieci WIFI wybierz za pomocą strzałek na pilocie tą, do której chcesz się podłączyć i naciśnij OK. 2 Instalacja urządzenia 4. Zostanie wyświetlona prośba o wpisanie hasła do wybranej sieci WIFI. 5. Po wpisaniu hasła wybierz OK, a następnie Zakończ. Urządzenie automatycznie się zrestartuje. Urządzenie jest gotowe do zdalnego połączenia. W celu sprawdzenia działania połączenia skontaktuj się z Producentem. 3.1 Włączanie i wyłączanie urządzenia 1. W przypadku gdy w obiekcie zostanie wyłączony prąd lub urządzenie zostanie odłączone od prądu wykonaj poniższe kroki w celu uruchomienia urządzenia: 1. Przyciśnij przycisk znajdujący się przy lusterku 2. Dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się Urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. Przyciskiem możesz również wyłączyć urządzenie. W przypadku gdyby pilot zdalnego sterowania przestał działać możesz włączać i wyłączać urządzenie korzystając z powyższej procedury. 2. Włączanie i wyłączanie urządzenia przy codziennej eksploatacji: 1. Wyceluj pilot w stronę urządzenia. 2. Włączanie - Wciśnij czerwony przycisk Włącz/Wyłącz na pilocie przez ok. 1 sek. Dioda umieszczona przy lusterku zaświeci się. Urządzenie uruchomi się w ciągu około 1 minuty. 3. Wyłączanie - Wciśnij czerwony przycisk Włącz/Wyłącz na pilocie przez ok. 1 sek. Dioda przy lusterku zgaśnie w ciągu kilku sekund. Projektor zacznie się schładzać. Po ok. 3 minutach projektor zasygnalizuje sygnałem dźwiękowym koniec schładzania. UWAGA: - Dopiero po pełnym wychłodzeniu projektora możliwe będzie ponowne włączenie urządzenia. - Zalecamy odczekanie 10 minut przed ponownym włączeniem urządzenia. - W urządzenie projekcyjne wbudowany jest komputer, który jest czuły na zaniki prądu, dlatego nigdy nie wyłączaj urządzenia w inny sposób niż opisany powyżej. 3.2 Obsługa gier 1. Tryb ręczny – sam wybierasz i włączasz gry Program FunFloor składa się z gier oraz animacji. Gry w trybie manualnym wymagają uruchomienia gdyż są na punkty, na czas lub mają skończoną liczbę etapów np. Pingwinek. Animacje natomiast nie wymagają uruchomienia ze względu na to, że się nie kończą np. Odgarnianie liści. Żeby sterować grami użyj poniższych przycisków: ``` start gry – naciśnij OK stop/reset gry – naciśnij OK następna gra – naciśnij ► poprzednia gra – naciśnij ◄ ``` Wybór gry z listy: Aby skorzystać z listy gier naciśnij ▼ następnie strzałkami wybierz grę z listy (zaznaczona gra podświetlona jest niebieskim prostokątem) i zatwierdź OK. Wybór kategorii: Aplikacja podzielona jest w zależności od wykupionych pakietów gier na kategorie. Jedna kategoria to jeden pakiet gier. Po uruchomieniu urządzenia, aplikacja z grami odtwarza gry z pierwszej kategorii. Zmiana kategorii: Gdy włączona jest gra naciśnij ▼ - wyświetli się lista gier w kategorii, w której się znajdujesz. Następnie przy pomocy strzałek ustaw podświetlenie na prostokącie „powrót" (znajduje się na samej górze po lewej stronie) i naciśnij ok w celu wyjścia z kategorii. Wyświetli się lista kategorii, z której w podobny sposób wybierz tę, która Cię interesuje. 2. Tryb Automatyczny – gry zmieniają się automatycznie (tryb domyślnie włączony przy starcie) ``` włączenie trybu automatycznego – naciśnij AUTO wyłączenie trybu automatycznego – naciśnij ◄ lub ► lub ▼ lub AUTO ``` Opis działania gier znajduje się na stronie funfloor.pl w zakładce GRY I ANIMACJE 3.3 Sposób zabawy Interaktywna Podłoga FunFloor obserwuje obraz wyświetlany na podłodze i wykrywa ruch na jego tle. Zabawa polega na tym, aby uaktywnić elementy interaktywne poprzez ruszanie dowolną częścią ciała. Praktycznie każda pozycja jest właściwa np. na stojąco, na leżąco, albo na czworakach. Należy aktywnie poruszać się na wykładzinie i czerpać radość z zabawy. Dodatkowo można używać przedmiotów takich jak piłki, szczotki itp. w celu uatrakcyjnienia gier. 3.4 Wymiana baterii w pilocie Pilot zasilany jest bateriami alkalicznymi. Jeżeli baterie wyczerpią się to pilot przestanie działać. W takiej sytuacji należy wymienić baterie, zdejmując pokrywę znajdującą się na tylnej stronie pilota. 4. Rozwiązywanie problemów 1. Urządzenie nie włącza się: 2. Obraz jest słabo widoczny: Projektor wyposażony jest w lampę, która ma ograniczoną żywotność. Po pewnym czasie jasność lampy zaczyna spadać i obraz staje się ciemniejszy. W celu wymiany lampy skontaktuj się z Producentem. 3. Pojawia się komunikat o potrzebie wymiany lampy: Projektor wyposażony jest w lampę, która ma ograniczoną żywotność. W celu wymiany lampy skontaktuj się z Producentem. 4. Pojawia się komunikat o potrzebie czyszczenia filtra: Skontaktuj się z Producentem. 5. Aplikacja „sama gra": Zmień czułość kamery – patrz 2.4.2 Ustawienie czułości kamery. Spróbuj wartości od 9 do 13. Sprawdź czy w pomieszczeniu nie znajdują się urządzenia, które generują pulsujące światło lub działają w podczerwieni i je wyłącz. Jeżeli to nie pomaga skontaktuj się z Producentem. 5. Dane techniczne 6. Dane kontaktowe Numery telefonów oraz adres korespondencyjny dostępny jest w zakładce kontakt na : www.funfloor.pl

<urn:uuid:d11b9440-75c2-4215-a4af-24e1dfb0e4c0>

finepdfs

1.30957

CC-MAIN-2021-21

https://www.funfloor.pl/wp-content/uploads/2020/11/Instrukcja-Obslugi.pdf

2021-05-17T09:00:08+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243992159.64/warc/CC-MAIN-20210517084550-20210517114550-00388.warc.gz

779,993,391

0.999943

0.999986

[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 72, 85, 2288, 3471, 3631, 4911, 5760, 6966, 8594, 10121, 10434, 11815, 14133, 14981, 15121 ]

2

0

Turbiny parowe dla bloków parowo-gazowych na przykładzie projektu Stalowa Wola Bełchatów 2013-09-10 Rafał Psik SPIS TREŚCI • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Wybrane globalne referencje • Projekt w Stalowej Woli Bogate dziedzictwo firmy ze światowymi referencjami - Wiodący producent i dostawca nowoczesnych turbin i turbogeneratorów, podzespołów oraz usług serwisowych. - Projektuje, wytwarza oraz instaluje urządzenia nie tylko w sektorze energetycznym - Posiada doświadczenie serwisowe dla urządzeń własnych oraz innych producentów DOOSAN SKODA POWER JEST WIODĄCYM DOSTAWCĄ TECHNOLOGII Historia • Dostawca turbin parowych od 1904 roku, własny projekt od 1911 roku. Bogaty katalog produktów • Produkujemy turbiny o mocy od 10 MW do 1200 MW Międzynarodowe doświadczenie • Od 1946 roku zainstalowaliśmy urządzenia o łącznej mocy bliskiej 60,000 MW w ponad 60 krajach • Dodatkowo, 39 jednostek o mocy 110 MW i 16 jednostek o mocy 60 MW zostało wyprodukowanych i zainstalowanych w Indiach przez BHEL na licencji Skody SKODA – HISTORIA Dawna fabryka Skody Pierwsza turbina parowa wyprodukowana przez SKODA w 1904 roku Emil Skoda Prof. Auguste Rateau Prof. Aurel Stodola Count Wallenstein założył pierwszy zakład inżynieryjny Pierwsza turbina parowa 550 HP system Rateau Dwie turbiny parowe o mocy 23 MW z przegrzewem Stworzenie pierwszego turbozespołu o mocy 200 MW Emil Škoda kupuje zakład Własny projekt turbiny ŠKODY Stworzenie turbozespołu o mocy 110 MW 1859 1869 1904 1911 1932 1959 1966 Historia oraz kluczowe elementy 2/2 - Stworzenie turbozespołu o mocy 220MW dla elektrowni jądrowych (1976) - Stworzenie turbozespołu o mocy 1000MW dla elektrowni jądrowych (1992) - Joint venture Škoda Jinma z GGEGC China (1994) - Stworzenie turbozespołu o mocy 500 MW (1978) - Prywatyzacja pod nazwą ŠKODA TURBINY (1993) - Stworzenie SKODA ENERGO s.r.o. jako fuzja Skoda Controls s.r.o., Skoda Elektricke stroje s.r.o., Skoda ETD s.r.o. i Skoda Turbiny s.r.o. (1998) - USC 660 MW Dla projektu Ledvice (2007) - Nabycie firmy przez DOOSAN (2009) • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Aktualne projekty i globalne referencje • Doosan Škoda Power - usługi | Typ | Moc (MW) | Prędkość obrotowa (obr/min) | Parametry pary ciśnienie / temperatura (°C) | Ilość kadłubów | |-------|----------------|-----------------------------|--------------------------------------------|----------------| | MTD20 | 15 - 30 | 8 000 | 3 - 14 / 300 - 540 | 1 | | MTD30 | 20 - 55 | 5,500 / 6,000 | 3 - 14 / 300 - 540 | 1 | | MTD40 | 30 - 200 | 3,000 / 3,600 | 3 – 14 / 300 - 580 | 1 | | MTD50 | 50 - 210 | 3,000 / 3,600 | 6 – 18 / 450 - 580 | 2 | | MTD60 | 80 - 400 | 3,000 / 3,600 | 8 – 18 / 450 - 600 | 2 | | MTD70 | 200 - 1000 | 3,000 / 3,600 | 12 – 18 / 500 - 580 | 3+ | | | | | USC: 26 – 30 / 600 - 620 | | | MTD80 | 200 - 1200 | 3,000 | 4 - 7 / para nasycona | 3+ | Główne zalety typoszeregu MTD: - Wysoka sprawność - Wysoka niezawodność - Łatwe użytkowanie i utrzymanie - Szybka instalacja TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 30 MTD 30 Charakterystyka - Kondensacyjna lub przeciwprężna - Do 2-óch upustów - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego - Główna lub osobna rama fundamentowa - Brak przegrzewu wtórnego Specyfikacje techniczne: - Moc: 20 - 55 MW - Prędkość obrotowa: 5500 / 6000 obr/min - Ciśnienie pary: 3 - 14 MPa - Temperatura pary: 300 - 540°C MTD 30 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 30 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 30 CE Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 30 B Przeciwprężna Emlichheim, Germany Biomass 23 MW MTD30CA Monteras, Sweden Pulp&Paper 50MW MTD30CE TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 40 MTD 40 Charakterystyka - Jednokadłubowa turbina kondensacyjna lub przeciwprężna - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego - Główna lub osobna rama fundamentowa Specyfikacja techniczna - Moc: 30 – 200 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 3 – 14 MPa - Temperatura pary: 300 - 570°C MTD 40 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 40 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 40 B Przeciwprężna MTD 40 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 40 C(B)R Kondensacyjna z przegrzewem TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 50 MTD 50 Charakterystyka - Dwukadłubowa turbina kondensacyjna z jednoprzepływową częścią WP i NP - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Możliwość dodania wysokoobrotowej części WP połączonej przekładnią z częścią NP. - Możliwość wylotu osiowego lub promieniowego Specyfikacja techniczna - Moc: 80 - 210 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 6 - 18 MPa - Temperatura pary: 450 - 580°C MTD 50 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 50 B Przeciwprężna MTD 50 CA Kondensacyjna Wylot osiowy MTD 50 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 50 C(B)R Kondensacyjna z przegrzewem wt. Trebovice GCzech Republic Cogeneration plant 72 MW MTD50CEP E TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 60 MTD 60 Charakterystyka - Dwukładłubowa turbina kondensacyjna ze wspólną WP-SP i dwuprzepływową częścią NP - Możliwość przegrzewu wtórnego - Możliwość upustów regulowanych - Wylot promieniowy Specyfikacje techniczne - Moc: 80 - 400 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 8 - 18 MPa - Temperatura pary: 450 - 600°C MTD 60 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 60 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 60 C(B)R Kondensacyjna with reheating TURBINA PAROWA Z SERII MTD – MTD 70 MTD 70 Charakterystyka - Wielokadłubowa turbina z przegrzewem wtórnym - Możliwość upustów regulowanych - Wylot promieniowy Specyfikacja techniczna - Moc: 200 - 1000 MW - Prędkość obrotowa: 3000 / 3600 obr/min - Ciśnienie pary: 12 - 18 MPa - Temperatura pary: 500 - 580°C MTD 70 C Kondensacyjna Wylot promieniowy MTD 70 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny MTD 70 C(B)R Kondensacyjna Z przegrzewem wt. • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Turbiny MTD • Wybrane globalne referencje dla projektów parowo-gazowych • Projekt Stalowa Wola REFERENCJE – według mocy 3 - 29 MW → 452 jednostki 30 - 99 MW → 167 jednostek 100 - 199 MW → 153 jednostki 200 - 320 MW → 90 jednostek 500 - 700 MW → 6 jednostek 1000 MW → 2 jednostki 39 x 110 MW oraz 16 x 60 MW zainstalowanych przez BHEL India na licencji SKODA Około 900 zainstalowanych jednostek | Nazwa projektu | Essar 1 x 30 MW | |----------------|-----------------| | Kraj | Indie | | Klient | Global Supplies (UAE) FZE | | Klient końcowy | M/s Matix Fertilizer and Chemicals Limited | | Zakres dostaw | Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, orurowanie | | PAC | FOB 11/2011 / w trakcie budowy | | Rodzaj turbiny | MTD30C | | Zastosowanie | Blok parowo-gazowy | | Nazwa projektu | Polyarnaya 1 x 95 MW | |----------------|----------------------| | Kraj | Rosja | | Klient | PSG-International a.s. | | Klient końcowy | CUPP, Rosja | | Zakres dostaw | Turbina parowa wraz z urządzeniami pomocniczymi | | PAC | 05/2013 / Under Execution | | Rodzaj turbiny | MTD40CA | | Zastosowanie | 280 MW Blok parowo-gazowy | | Nazwa projektu | Ryga 1 x 150 MW | |----------------|-----------------| | Kraj | Łotwa | | Klient | Iberinco/Iberdrola, Hiszpania | | Klient końcowy | Latvenergo, Łotwa | | Zakres dostaw | Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, wymiennik ciepłowniczy, Nadzór nad montażem i rozruchem | | PAC | 05/2007 / 11/2008 | | Rodzaj turbiny | MTD60CER | | Zastosowanie | Kogeneracja, blok parowo-gazowy 450MWe | | Nazwa projektu | Pocerady 1x273 MWe | |----------------|--------------------| | Kraj | Republika Czeska | | Klient | SKODA Praha Invest | | Klient końcowy | CEZ | | Zakres dostaw | Turbina parowa z urządzeniami pomocniczymi, I&C, kondensator, część elektryczna, montaż i rozruch | | PAC | 11/2011 / 12/2012 | | Rodzaj turbiny | MTD60CR | | Zastosowanie | Blok parowo-gazowy 841MWe | | Nazwa projektu | Hatay 1 x 320 MW | |----------------|------------------| | Kraj | Turcja | | Klient | GE Energy Product France SNC | | Klient końcowy | Akenerji Elektrik Uretim AS | | Zakres dostaw | Turbina parowa wraz z urządzeniami pomocniczymi | | PAC | 04/2013 / w trakcie realizacji | | Rodzaj turbiny | MTD60CR | | Zastosowanie | Blok parowo-gazowy 900MWe | NAJNOWSZE OSIĄGNIĘCIA 2011 - Yunus Emre 2x145MW, Turcja - Hatay 1x320 MW, Turcja - Salmisaari 1x175 MW modernizacja TG innego producenta, Finlandia - IEC Ramat Hovav 1x122 MW, Izrael - IEC Hagit 1x125 MW, Izrael - IEC Ehskol 1x138 MW, Izrael - Essar 1x30 MW, Indie - Sabarmati 2x110 MW modernizacja, Indie - Sleaford 1x44 MW, Wielka Brytania - Polarnaya 1x95 MW, Rosja 2012 - Stendal 1x45 MW, Niemcy - Lund 1x39 MW, Szwecja - Pioneer 1x127 MW, Indie - Bandel 1x210 MW modernizacja, Indie - Stalowa Wola 1x160 MW, Polska - Termo Tajasero 1x200 MW, Kolumbia - Paco 2x160 MW, Panama - Loviisa 4x250 MW, Finlandia - Växjö 1x39 MW, Szwecja - Gummidipoondi 1x180 MW, Indie 2013 - Vartan 1x154 MW, Szwecja - Hamburger 1x44 MW, Węgry - Lichterfelde 1x120 MW, Niemcy - Mondi Świecie 1x85 MW, Polska - EC Nowa 1x55 MW, Polska - Gardanne 1x160MWe, Francja - Punta del Tigre 1x200MWe, Urugwaj - EC Tychy, 1x65MW Polska • Doosan Škoda Power - wprowadzenie • Typoszereg MTD • Wybrane globalne referencje • Projekt Stalowa Wola | Nazwa projektu | Stalowa Wola 1 x 160 MW | |----------------|-------------------------| | Kraj | Polska | | Klient | ABENER Energia | | Klient końcowy | TAURON/PGNiG | | Zakres dostaw | Turbina i generator z urządzeniami pomocniczymi, kondensator, wymienniki ciepłownicze, stacja obejściowa | | PAC | 10/2012 / w trakcie realizacji | | Rodzaj turbiny | MTD60CR | | Zastosowanie | Blok parowo-gazowy 450MWe + 240MWT | Główne dane techniczne MTD 60CER - Moc: 160 MW - Prędkość obrotowa nominalna: 3,000 obr/min - Ciśnienie pary na wlocie: 140.4 barów - Temperatura pary na wlocie: 565°C - Temperatury pary wtórnie przegrzanej: 565°C - Ciśnienie upustu regulowanego: 0.141 MPa - Temperatura nominalna wody chłodzącej: 16.1°C MTD 60 C(B)R Kondensacyjna z przegrawem wt. MTD 60 C(B)E Kondensacyjna 1 upust regulacyjny Charakterystyka turbiny parowej - Dwu-kadłubowa turbina parowej kondensacyjno-upustowa podłączona bezpośrednio do generatora, - Wspólny kadłuby WP-SP, kadłub NP dwuprzepływowy, - Kadłub dwupłaszczyznowy części WP-SP, - Odprowadzenie pary promieniowe do kondensatora, - Turbina reakcyjna, - Wał wirniki kuty (nie spawany), - Zawory regulacyjne umieszczone na korpusie części WP-SP, - Zawory odcinające części SP umieszczone na obu rurociągach zasilających, - Układ olejowy dwu-ciśnieniowy: układ oleju smarującego i układ oleju regulacyjnego. Dziękuję. email@example.com

<urn:uuid:ab0e460e-da8d-4425-9fd8-58c01cb87346>

finepdfs

2.027344

CC-MAIN-2018-09

http://www.kierunekenergetyka.pl/Resources/art/6084/bmp_5236e6bca13c2.pdf

2018-02-24T12:10:30Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891815560.92/warc/CC-MAIN-20180224112708-20180224132708-00237.warc.gz

476,678,936

0.996023

0.99933

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", ...

pol_Latn

{}

true

[ 111, 237, 562, 1050, 1207, 1538, 2084, 2213, 3532, 4140, 4750, 5487, 5998, 6447, 6584, 6887, 7333, 7751, 8221, 8668, 9088, 9999, 10109, 10614, 11014, 11558, 11592 ]

1

0

MITSUBISHI L200 ANDROID, DSP MITSUBISHI OUTLANDER 2007-2013 ANDROID, DSP CAN-BUS Kompatybilny z ROCKFORD FOSGATE MITSUBISHI PAJERO 2013-2019 ANDROID, DSP CAN-BUS MITSUBISHI ASX 2013-2017 ANDROID, DSP MITSUBISHI OUTLANDER 2013 – 2019 ANDROID, DSP CAN-BUS Kompatybilny z ROCKFORD FOSGATE MITSUBISHI OUTLANDER 2020 – 2021 automatyczna klimatyzacja ANDROID, DSP CAN-BUS MITSUBISHI LANCER 2007-2018 ANDROID, DSP MITSUBISHI GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8985TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9975TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9961TQNAVIX : 2GB+32GB, Car Link, 1280*720, QLED, 4G LTE kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9961TQNAVIX : 2GB+32GB, Car Link, 1280*720, QLED, 4G LTE kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 8984TQ NAVIX : 4GB+32GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, T-Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. GMS 9974TQ NAVIX : 4GB+64GB, 1280*720, QLED, 4G LTE, Car Link kompatybilny z bezprzewodowym CarPlay, przewodowym Android Auto. Do powyższych pozycji dla wersji ze wzmacniaczem wymagany jest dodatkowy koszt 200,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1399,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1799,00 PLN 1999,00 PLN 1399,00 PLN 1599,00 PLN 1799,00 PLN

<urn:uuid:ad6f57b9-9480-41b5-a49a-515ea6e4799a>

finepdfs

1.092773

CC-MAIN-2023-14

https://gms.pl/library/2023/03/13/MITSUBISHI.pdf

2023-03-25T07:11:24+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296945317.85/warc/CC-MAIN-20230325064253-20230325094253-00370.warc.gz

326,086,367

0.948966

[ "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2843 ]

1

0

ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA 1) PROJEKT BUDOWLANY 1. CZĘŚĆ ARCHITEKTONICZNA 2) DOKUMENTY kserokopia uprawnień projektanta zaświadczenie o wpisie do izby zawodowej mapa sytuacyjno-wysokościowa 1:500 OŚWIADCZENIE Niniejsze opracowanie jest opracowane zgodnie z zawartą umową, kompletne z punktu widzenia celu, któremu ma służyć i może zostać skierowane do realizacji. 1. TEMAT OPRACOWANIA Tematem opracowania jest projekt budowlany remontu elewacji, remont pokrycia dachowego wraz z kominami i dociepleniem stropodachu wentylowanego, remont klatki schodowej, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej w częściach wspólnych, wykonanie izolacji poziomej ścian fundamentowych budynku mieszkalno- usługowego położonego przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach, działka nr 329 obręb nr 3 Śródmieście. Termomodernizacja obejmować będzie: remont elewacji remont pokrycia dachowego wraz z kominami docieplenie stropodachu wentylowanego wełną mineralną gr. 18cm (λ=0,035), remont klatki schodowej wymiana stolarki okiennej i drzwiowej izolacja pozioma ścian fundamentowych 2. PODSTAWA OPRACOWANIA inwentaryzacja budynku, oględziny budynku, uzgodnienie z Inwestorem technologii robót, aktualne normy, 3. OPIS TECHNICZNY BUDYNKU Przedmiotowy budynek mieszkalno-usługowy zlokalizowany jest przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach. Przedmiotowy budynek jest trzykondygnacyjny z podpiwniczeniem. Ściany zewnętrzne wykonane są jako murowane z cegły pełnej ceramicznej na zaprawie cementowo - wapiennej. Dach wielospadowy. Pokryty w części papą oraz w części dachówką ceramiczną karpiówką ułożoną w koronkę.. W budynku znajduje się stolarka okienna typowa drewniana i PCV. Drzwi zewnętrzne klatki schodowej aluminiowe(elewacja tylna) oraz drewniane (elewacja boczna prawa). 4. WYTYCZNE WYKONANIA REMONTU ELEWACJI F Elewacja frontowa budynku z uwagi na bogatą sztukaterię poddana zostanie renowacji z odtworzeniem wszystkich uszkodzonych elementów architektonicznych wystroju elewacji. Kolorystyka oraz układ kolorów zgodnie z częścią graficzną opracowania. 2 A. Remont tynków elewacji i detali architektonicznych 1. Zakres remontu powierzchni : - Usunięcie zmurszałych i głuchych fragmentów tynków - Oczyszczenie pozostałych tynków ze starej farby oraz wypraw środkiem zmywającym do tynków i farb organicznych, - Zmycie elewacji wodą za pomocą myjki niskociśnieniowej - Wzmocnienie podłoża na całości tynków za pomocą głęboko penetrującej powłoki gruntującej - Wykonanie nowych tynków - Odtworzenie (renowacja) „rysunku" detali architektonicznych - Pokrycie całości tynków trasową zaprawą z dodatkiem włókien wzmacniających - Gruntowanie całości tynków mikrosilikonową emulsją gruntującą - Malowanie dwukrotnie farbą silikonową 2. Materiały 2.1. Środek zmywający do tynków i farb organicznych Należy zastosować ekologiczny środek zmywający do tynków i farb organicznych. Nie stosować na powierzchniach anodowanych i z tworzyw sztucznych 2.2. Powłoka gruntująca Głęboko penetrująca powłoka gruntująca na bazie żywic poliakrylowych, na podłoża mineralne. 2.3. Tynk wapienno-trasowy Lekki, wapienno-trasowy tynk z dodatkiem pumeksu; do obróbki ręcznej i maszynowej - zaprawa sucha wyprodukowana przy zastosowaniu wapna hydraulicznego o dużej wytrzymałości, wysortowanych domieszek średnioziarnistych i lekkich dodatków mineralnych. Tynk wapienno-trasowy stosuje się do wytwarzania lekkich i elastycznych tynków podkładowych o bardzo wysokiej dyfuzji pary wodnej na zewnątrz i wewnątrz. 2.4. Drobnoziarnisty tynk do filcowanych lub gładko zatartych powierzchni Należy zastosować drobnoziarnisty tynk - zaprawę suchą. Produkowana przy zastosowaniu wyszukanych drobin mineralnych o uziarnieniu 0-0,6mm, wapna hydraulicznego o dużej wytrzymałości i cementu białego jako spoiwa oraz włókien zbrojących. Drobnoziarnisty tynk nadaje się do wytwarzania gładko zatartych lub filcowanych powierzchni. Uzyskane powierzchnie można malować. Zaprawa powinna posiadać wysoką paroprzepuszczalność, niski skurcz i dobrą przyczepność do starego podłoża. 2.5. Emulsja gruntująca Należy zastosować wodną, mikrosilikonową emulsję gruntującą w celu poprawienia przyczepności i regulacji chłonności podłoża. 2.6. Farba silikonowa Farba silikonowa o wysokiej przepuszczalności pary wodnej i CO2, doskonałej przyczepność, zdolności przenoszenia naprężeń – zaleca się farbę z „efektem Lotosu" (brud spływa z deszczem), utrzymującą suche i czyste elewacje, nawet te szczególnie obciążone czynnikami atmosferycznymi. Farba silikonowa stanowi maksymalne zabezpieczenie wszelkich elewacji zabytkowych i nowoczesnych. Zastosować kolorystykę według części graficznej opracowania. 3. Wykonanie robót Roboty należy prowadzić zgodnie z projektem technicznym i zaleceniami zawartymi w instrukcjach technicznych. 3.1. Czyszczenie i wzmacnianie powierzchni elewacji 3.1.1. Środkiem zmywającym do tynków i farb organicznych Podłoże: zawsze na próbnej powierzchni ustalać czas działania i zużycie środka zmywającego. Należy koniecznie zwracać uwagę na wchłanialność podłoża, gdyż ona wpływa w istotny sposób na czas, przez który środek zmywający powinien pozostawać na zmywanej powierzchni Optymalna temperatura przerobu wynosi +15 - +25°C. Środek zmywający jest wrażliwy na ciepło i na zimno. Nie należy poddawać go bezpośredniemu oddziaływaniu promieniowania słonecznego oraz wiatru. W razie potrzeby okryć, po nałożeniu, folią. Nakładanie: Środek należy nanosić przy pomocy szczotki (nie plastikowej) lub aparatu airless. Przy wielu warstwach farby dyspersyjnej, powłokach łączących rysy lub tynkach ze sztucznej żywicy, po 2- 6 godz. oddziaływania środka zmywającego nałożyć go jeszcze raz „mokre na mokre" pędzlem lub natryskiem. Przy podsychaniu lub 4 powstawaniu błony powierzchniowej nałożyć środek jeszcze raz „mokre na mokre". Przy grubych systemach pokryć dobrze jest pozostawić nałożony środek zmywający na całą noc i wszystko szczelnie przykryć folią. Usuwanie: Cienkie, wielowarstwowe powłoki lub tynki, wiązane organicznie, usuwać w stanie rozmiękczonym przy pomocy wysokociśnieniowego aparatu wodno-parowego. Przy bardzo grubych warstwach pokryciowych lub tynkach organicznie wiązanych celowym jest najpierw zaszpachlować najgrubsze powłoki i zaraz potem nanieść środek zmywający „mokre na mokre", a następnie usunąć za pomocą pary. Usuwać ruchami od dołu do góry, przy ciśnieniu 80-90 bar i temperaturze wody +70°C. 3.1.2. Głęboko penetrująca powłoka gruntująca Podłoże musi być trwałe, czyste, suche i nośne oraz wolne od zgorzelin, wykwitów i powłok antyadhezyjnych. Przygotowanie podłoża: środki gruntujące oraz ich rozcieńczalniki muszą być dopasowane do danego podłoża. Nie mogą tworzyć błyszczącej powłoki na powierzchni podłoża. Temperatura obróbki : minimalna temperatura obróbki i podłoża +5°C Układ warstw: na mocno chłonnych podłożach zalecane jest wielokrotne nanoszenie „mokre na mokre". 1 nanoszenie: rozcieńczyć ze środkiem czyszczącym w proporcji 1:1 2 nanoszenie: nierozcieńczony. Głęboko penetrująca powłoka gruntująca można nanosić poprzez malowanie. Możliwość natrysku urządzeniem airless. Dalsza obróbka najwcześniej po ok. 48 godzinach (+20°C / 65 % wilgotności) 3.2. Prace tynkarskie 3.2.1. Tynk wapienno-trasowy Tynk wapienno-trasowy można stosować we wszystkich dostępnych w handlu tynkownicach. Zależne od rodzaju konstrukcji różnice w sposobie działania tynkownic należy uwzględnić poprzez odpowiednie wyregulowanie maszyny i dobranie czasu mieszania. Tynk wapienno-trasowy przetwarzać można również ręcznie. Zapotrzebowanie wody ustawia się w zależności od pożądanej w danym przypadku konsystencji zaprawy, zgodnie z jej przeznaczeniem. Tynk wapiennotrasowy nanosi się równomiernie na podłoże, wygładza i na potrzeby obróbki końcowej, zależnie od dalszego powłokowania, uszorstnia lub przeciera (filcuje). Grubość warstwy tynku nie powinna być mniejsza niż 10mm. Nie zaleca się tynków o grubości powyżej 20mm w jednej warstwie. Przy tynkowaniu dwuwarstwowym dobrze uszorstnić pierwszą warstwę i nawilżyć ją przed naniesieniem drugiej warstwy. Czas schnięcia pierwszej warstwy wynosi 1 dzień / 1mm warstwy tynku. Podłoże musi być twarde, czyste, suche i nie zamarznięte. Podłoże o dużej nasiąkliwości należy wstępnie obrobić. Poza czystą wodą nie wolno domieszać jakichkolwiek innych substancji. Naniesiony tynk należy chronić przed zbyt szybkim wyschnięciem oraz mrozem w fazie wczesnej. 3.2.2. Drobnoziarnisty tynk do filcowanych lub gładko zatartych powierzchni Po dodaniu czystej wody wymieszać zaprawę tynkarską za pomocą silnikowego mieszadła śrubowego aż do rozpuszczenia się grudek i uzyskania dobrej plastycznej konsystencji. Zaprawę nanosi się ręcznie na grubość ok. 2-3mm i po ok. 5-10 minutach lekko zwilża i następnie filcuje. Dla uzyskania gładkiej powierzchni, naniesioną zaprawę wygładzić po filcowaniu. Podłożem mogą być wszelkie tynki na bazie wapna trasowego, zaprawy wapiennocementowej i cementu. Powierzchnia podłoża musi być równa i nośna. Tynki nie mogą być pokryte farbą, ani jakąkolwiek inną powłoką. Wstępnie zwilżyć podłoże o dużej nasiąkliwości. Naniesiony tynk należy chronić przed zbyt szybkim wyschnięciem oraz mrozem w fazie wczesnej. Uwzględnić wszystkie normy i przepisy istotne dla wykonania prac. 3.3. Prace malarskie 3.3.1. Przygotowanie do malowania Podłoże powinno być mocne, suche i wolne od substancji zmniejszających przyczepność. Dlatego chłonne podłoże należy zagruntować emulsją gruntującą – jednokrotnie. Preparat jest koncentratem do rozrobienia z wodą w ilości 1:10. Dalsza obróbka możliwa po wystarczającym wyschnięciu, z reguły po ok. 24 godzinach (+20°C / 65 %wilgotności). 3.3.2. Malowanie tynków Farba silikonowa może być nanoszona pędzlem, wałkiem lub natryskowo. Aby uniknąć widocznych połączeń pracować należy metodą „mokre na mokre". Powierzchnie tworzące widoczne w całości należy malować bez przerw w pracy. Powierzchnie, które nie są przeznaczone do wymalowania (szkło, kamień, cegła klinkierowa, metale itp.) należy osłonić przed zachlapaniem np. folią. Ewentualne zachlapania należy natychmiast zmyć mokrą gąbką. Warstwa pośrednia w razie konieczności rozcieńczona wodą w ilości max 10%. Warstwa końcowa w razie konieczności rozcieńczona wodą w ilości max 5%, nanoszona po ok. 8 godzinach (przy +20°C i wilgotności względnej 65%). Przy wysokiej wilgotności powietrza i/lub niskiej temperaturze czas schnięcia może ulec wydłużeniu. 5. WYMIANA POKRYCIA DACHOWEGO W dokumentacji zakłada się rozebranie w całości istniejącego pokrycia dachowego z dachówki ceramicznej karpiówki układanej w koronkę oraz wykonanie nowego. Po rozebraniu pokrycia dachowego należy określić stan techniczny konstrukcji i dokonać ewentualnie wzmocnienia lub wymiany uszkodzonych elementów, a także wypoziomować powierzchnie dachu. Wymieniane elementy konstrukcyjne więźby oraz elementy do wzmocnień konstrukcji dachowej, należy zastosować z drewna iglastego (sosna, świerk), klasy nie niższej niż C27, suszone komorowo, nasycone środkami ogniochronnymi i grzybobójczymi. Wymaniane elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy zastosować o przekroju zgodnym z istniejącym. W razie wątpliwości dotyczących które elementy konstrukcyjne należy wymienić a które wzmocnić należy skontaktować się z projektantem lub inspektorem nadzoru. Nowe pokrycie dachowe wykonać z dachówki ceramicznej karpiówki ułożonej w koronkę. Pod nowe pokrycie dachowe na całej powierzchni należy ułożyć wiatroizolację z membrany wysokoparoprzepuszczalnej (min. 2000g/m 2 /24h). Kolor dachówki – ceglasto czerwony. Nachylenia połaci dachowych pozostaje bez zmian. 6. REMONT POKRYCIA DACHOWEGO Z PAPY W niniejszym opracowaniu przyjęto remont pokrycia dachowego z papy termozgrzewalnej. W celu wykonania remontu pokrycia dachowego należy zerwać wszystkie warstwy istniejącej papy oraz istniejące deskowanie. Po rozebraniu pokrycia dachowego oraz deskowania należy określić stan techniczny konstrukcji dachu i dokonać ewentualne wzmocnienie lub wymianę uszkodzonych elementów. Wymieniane elementy konstrukcyjne więźby oraz elementy do wzmocnień konstrukcji dachowej, należy zastosować z drewna iglastego (sosna, świerk), klasy nie niższej niż C27, suszone 7 komorowo, nasycone środkami ogniochronnymi i grzybobójczymi. Wymaniane elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy zastosować o przekroju zgodnym z istniejącym. W razie wątpliwości dotyczących które elementy konstrukcyjne należy wymienić a które wzmocnić należy skontaktować się z projektantem lub inspektorem nadzoru. Nowe podłoże drewniane (deskowanie) powinno być wykonane z desek o grubości 25mm zapewniające właściwą sztywność podłoża przy stosowanym rozstawie krokwi. Wskazane jest układanie desek o szerokości do 15cm stroną dordzeniową do góry. Wilgotność desek nie powinna być większa niż 21%. Miejsca łączenia desek powinny wypadać na krokwi. Deski należy układać na „pióro i wpust" lub na „przylgę". Szczeliny pomiędzy deskami nie powinny być większe niż 2mm. Nie jest zalecane bezpośrednie zgrzewanie papy na podłoże drewniane. Wskazane jest ułożenie papy podkładowej mocowanej mechanicznie. Łączniki mechaniczne przy mocowaniu papy rozmieszcza się w taki sposób, aby brzeg podkładki lub grzybka znajdował się w odległości min. 1cm od brzegu papy. Zaleca się zastosowanie papy podkładowej o zwiększonej wytrzymałości na rozrywanie i przedziurawienie tj. pap na wkładce z tkaniny szklanej lub włókniny poliestrowej. Roboty dekarskie należy rozpocząć od osadzenia dybli drewnianych, rynien, haków i innego oprzyrządowania, oraz od wstępnego wykonania z papy podkładowej obróbek detali dachowych takich jak kominy, wyłazy dachowe. Uwaga: przy wykonywaniu nowego pokrycia dachowego nie należy zaginać papy pod kątem prostym – należy bezwzględnie zastosować we wszystkich narożach dodatkowe wklejenia z wełny mineralnej (przekrój trójkąta równoramiennego) szer. 15cm. Na warstwę papy podkładowej należy ułożyć papę wierzchniego krycia modyfikowaną zgrzewalną. Papę należy układać pasami równoległymi do okapu. Miejsca zakładów na całej ich szerokości (12-15cm) należy podgrzać palnikiem i docisnąć w celu wgniecenia posypki. Pasy papy należy łączyć ze sobą na zakład wzdłużny o szerokości 8-10cm i poprzeczny o szerokości 12-15cm. Miejsca źle zgrzane trzeba po odchyleniu papy podgrzać i ponownie skleić. Miejsca wypływu masy bitumicznej zaleca się posypać posypką w kolorze pokrycia w celu poprawienia estetyki. Pasy papy powinny być tak rozmieszczone aby zakłady zarówno poprzeczne jak i wzdłużne nie pokrywały się. Pasy papy nawierzchniowej należy przesunąć względem papy podkładowej o połowę szerokości rolki. Aby uniknąć zgrubień na zakładach zaleca się odcięcie pod kątem 45% narożnika z każdego pasa znajdującego się na spodzie zakładu. Prace dekarskie należy wykonywać w temperaturze nie mniejszej niż 0ºC w przypadku pap z dodatkiem polimeru oraz nie mniejszej niż +5ºC w przypadku pap oksydowanych. Temperatury te mogą być nieco niższe pod warunkiem, że rolki papy będą przechowywane w pomieszczeniach ogrzewanych o temperaturze ok. +20ºC i wynoszone na dach bezpośrednio przed ich układaniem. Nie należy prowadzić prac dekarskich na dachach o zawilgoconej lub oblodzonej powierzchni, a także podczas opadów atmosferycznych lub silnego wiatru. Wszystkie elementy konstrukcyjne więźby dachowej należy oczyścić i zaimpregnować przeciwgrzybicznie oraz przeciwpożarowo poprzez dwukrotne smarowanie impregnatem. Nad częścią użytkową należy docieplić dach wełna mineralną gr. 20cm wraz z paroizolacją. 7. DOCIEPLENIE STROPODACHU WENTYLOWANEGO Projekt zakłada docieplenie stropodachu wentylowanego poprzez wdmuchanie do przestrzeni wentylowanej materiału izolacyjnego (granulatu z wełny mineralnej) wraz z wykonaniem niezbędnego wentylowania systemowego dachu. Stropodach wentylowany należy docieplić 18cm warstwą granulatu z wełny mineralnej (współczynnik λ=0,035m 2 K ) - metodą suchą. Metoda ta polega na wdmuchiwaniu w przestrzeń pomiędzy elementami konstrukcji lub bezpośrednio na strop odpowiedniej dawki granulatu z wełny mineralnej zmieszanej z powietrzem. Do ułożenia izolacji stosowany jest specjalistyczny agregat rozdrabniająco-podający wraz z odpowiednimi końcówkami. Nową warstwę izolacyjną wdmuchuje się przez specjalnie wykonanymi do tego celu otwory w dachu, które po zakończeniu prac są likwidowane. Aby warstwa docieplenia pełniła swoją funkcję należy wykonać nowe kominki (otwory) wentylacyjne stropodachu (wg rozwiązania systemowego). Przy wdmuchiwaniu materiału należy bezwzględnie ułożyć warstwę grubszą o ok. 3cm od zakładanej – grubość warstwy na osiadanie (sprawdzenie prawidłowej grubości wykonać zgodnie z aprobatą). 8. PRZEMUROWANIE KOMINÓW Istniejące kominy należy przemurować od poziomu dachu. Roboty należy wykonywać zgodnie z warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. 9 Kominy wykonać z cegły ceramicznej pełnej, otynkować i pomalować. 9. OBRÓBKI BLACHARSKIE Wszystkie obróbki blacharskie należy wykonać z blachy tytan- cynk gr. 0,7mm. Wszystkie parapety zewnętrzne okien należy wykonać z blachy tytan- cynk gr. 0,7mm oraz zakończyć końcówkami z PCV umożliwiającymi rozszerzalność termiczną parapetów. 10. RYNNY I RURY SPUSTOWE Wszystkie istniejące rynny i rury spustowe należy zdemontować i wymienić na nowe z blachy tytan cynk z zachowaniem istniejącego przekroju rynien i rur – blacha o gr. 0,7mm. 11. INIEKCJA CIŚNIENIOWA W celu zabezpieczenia ścian budynku przed wilgocią przewiduje się, że w poziomie posadzki piwnicy zostanie wykonana przepona przy pomocy środka hydrofobizującego – zakłada się wykonanie iniekcji ciśnieniowe Wprowadzenie mikroemulsji polega na wtłoczeniu pod ciśnieniem roztworu iniekcyjnego w przygotowane otwory iniekcyjne. Iniekcja przeprowadzana jest za pomocą systemu iniekcji ciśnieniowej, na który składają się rurki infuzyjne, aparat iniekcyjny i system węży doprowadzających. Przez przewód ssący pompa zasysa środek iniekcyjny i tłoczy go do zbiornika. Napełnianie zbiornika ciśnieniowego zostaje zakończone w momencie osiągnięcia maksymalnego ciśnienia w zbiorniku (4 bar). Spadek ciśnienia następuje poprzez penetrację środka iniekcyjnego w murze. Pompa włącza się automatycznie po osiągnięciu nastawionego minimalnego ciśnienia. Automatyka umożliwia tłoczenie środka iniekcyjnego poprzez układ węży tłoczących przy relatywnie stałej wartości ciśnienia. Steruje również czasem trwania i wielkością impulsu ciśnieniowego oraz interwałem, który umożliwia penetrację środka iniekcyjnego. Zakres wielkości impulsu od 450 do 4000 cm3, natomiast czas interwału to od 60 sekund do 10 minut. W aparacie iniekcyjnym znalazł zastosowanie silnik elektryczny 230V/50Hz o mocy 1kW, pracujący przy 2800 obr/min. Maksymalna temperatura otoczenia to +50C. Z silnikiem współpracuje pompa o wydajności 3m3/h i max ciśnieniu roboczym 4 bar. Pojemność zbiornika ciśnieniowego 24 dm3. Skrzynka sterownicza umożliwia prowadzenie iniekcji przy zadanych nastawach i przy wykorzystaniu jednego z czterech programów iniekcji. Minimalna temperatura powietrza i podłoża w trakcie iniekcji: +5C. 10 Pielęgnacja: Przez 10 dni od wykonania iniekcji temperatura powietrza i podłoża nie może być niższa niż +5C. Zasady wykonania otworów iniekcyjnych: - rozstaw osiowy 10 – 12 cm - nachylenie do płaszczyzny poziomej 10 - 15 - średnica otworów 18 – 20mm - głębokość otworów należy dobrać tak, aby dno otworu znajdowało się 5cm od przeciwległej płaszczyzny ściany - po wywierceniu otwory oczyścić sprężonym powietrzem lub wodą pod ciśnieniem TECHNOLOGIA WYKONANIA W ISTNIEJĄCYM MURZE POZIOMEJ BARIERY PRZECIWWILGOCIOWEJ METODĄ INIEKCJI IMPULSOWEJ: - Preparat iniekcyjny jest dostarczany w formie koncentratu. Płyn roboczy należy sporządzić bez-pośrednio przed wykonywaniem prac, rozcieńczając w zależności od przyjętego rozwiązania systemowego koncentrat wodą pitną w proporcjach: od 1 ÷ 7 do 1 ÷ 14. - W warunkach przeciętnych można przyjąć za właściwe rozcieńczenie w proporcjach: 1÷10. W przypadku bardzo intensywnego zawilgocenia objętości muru należy przyjąć proporcje 1÷7, aby utrzymać skuteczne stężenie cieczy roboczej po jej połączeniu z wodą obecną w strukturze ściany. W sytuacji, gdy w momencie przeprowadzania iniekcji przegroda jest sucha, przyjmujemy bardziej znaczne rozcieńczenie koncentratu ( do 1÷14 ), aby płyn roboczy zyskał odpowiednią zdolność penetracji i dokładnie nasączył strukturę przegrody w obszarze iniekcji. - Przy rozcieńczeniu koncentratu wodą w proporcjach: 1÷10, należy przyjąć zużycie cieczy roboczej w ilości ok. 20 l/m 2 poprzecznego przekroju ściany. Tak przygotowaną cieczą, za pośrednictwem pompy i rur infuzyjnych napełniamy otwory iniekcyjne. - Skośne otwory iniekcyjne o średnicy 20mm należy wywiercić po zewnętrznej stronie przegrody, szeregowo, w linii odpowiadającej planowanemu przebiegowi wprowadzanej bariery przeciwwilgociowej. Rozstaw otworów ok. 12cm. Kąt nachylenia otworów w stosunku do płaszczyzny poziomej: 10°÷15°. Otwory należy wykonać prostopadle do osi przegrody, zawsze pozostawiając ok. 4-5 cm nie przewierconej przegrody. - Ciecz robocza jest podawana przez pompę do perforowanych rur infuzyjnych, których długość należy dobrać odpowiednio do głębokości otworów iniekcyjnych. Dostarczane w kilku podstawowych długościach rury, można w razie potrzeby skracać na budowie. - Po zakończeniu iniekcji końcówki rur iniekcyjnych wystające z muru należy odbić poprzez uderzenie młotkiem. Można je także usunąć a otwory wypełnić (szlamowanie) zaprawą zamykającą. Należy pamiętać, że po wprowadzeniu do przegrody wcześniej nie istniejącej bariery poziomej, transport wilgoci pozostającej jeszcze ponad barierą w kierunku zewnętrznej powierzchni ściany, będzie trwał jeszcze przez pewien czas. W związku z powyższym po izolacji poziomej, a przed dociepleniem należy poczekać do wyschnięcia ścian. 12. REMONT KLATKI SCHODOWEJ W projekcie przewiduje się skucie istniejących tynków oraz wykonanie nowych na powierzchni ścian i sufitów całej klatki schodowej. Tynki ścian wewnętrznych oraz stropów cementowo-wapienne jednowarstwowe. W projekcie przewiduje się również oczyszczenie i pomalowanie balustrady farbą olejną. Parapety wewnętrzne PCV koloru białego. 13. PRZYSTOSOWANIE BUDYNKU DLA POTRZEB OSÓB NIEPELNOSPRAWNYCH Budynek należy dostosować dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Budynek musi być wyraźnie oznakowany tablicą informacyjną znajdującą się w pobliżu wejścia - na tablicy informacyjnej napisy powinny mieć duży rozmiar i kontrast, a sama tablica powinna być na tyle duża, by była widziana z większej odległości. Wejście do każdego budynku odpowiednio oświetlić, w drzwiach zamontować klamki. W domofonie zastosować przyciski, a nie panele lub ekrany dotykowe; przyciski muszą być oznaczone znakami alfabetu Braille'a; w wypadku klawiatury typu T9 wystarczające jest oznaczenie klawisza cyfry 5. Przy domofonie oprócz brzęczyka musi znajdować się świetlna informacja o otwarciu drzwi. Panel domofonu umieścić na wysokości nie większej niż 140 cm (najwyżej położony przycisk) i w miejscu, do którego da się podjechać na wózku) Wewnątrz każdego budynku schody oznaczyć na pierwszym i ostatnim stopniu każdego ciągu kontrastem i fakturą, na poręczach schodów umieścić informacje o numerze kondygnacji- wypukłe cyfry lub alfabet Braille'a. 14. WYMIANA STOLARKI OKIENNEJ I DRZWIOWEJ Projekt zakłada wymianę starej stolarki okiennej części wspólnych na nową PVC. Stolarka okienna PVC o współczynniku przenikania ciepła U=1,1 W/m 2 K. Podział nowej stolarki okiennej zgodny z podziałem stolarki istniejącej. Stolarka okienna powinna posiadać nawiewniki zapewniające dopływ odpowiedniego strumienia powietrza zewnętrznego do pomieszczeń zgodnie z §149 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r, w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690). Ponadto projekt zakłada wymianę stolarki drzwiowej na aluminiową (elewacja tylna) oraz 2 na drewnianą (elewacja boczna prawa) o współczynniku przenikania ciepła U=1,5 W/m K. UWAGA! Montaż stolarki okiennej i drzwiowej należy wykonać zgodnie z zaleceniami producenta. Przed montażem należy sprawdzić bezwzględnie wymiary otworów z natury. 15. KOLORYSTYKA Na całą powierzchnię ścian przewiduje się malowanie farbami silikonowymi w kolorach przedstawionych w części rysunkowej. Opracował: 13 Pracownia Projektowa „KONSTRUKTOR" siedziba: ul. Wojska Polskiego 5 , 58-160 Świebodzice KOLORYSTKA NR 1 KOLORYSTKA NR 2 KOLORYSTKA NR 3 Remont elewacji, remont pokrycia dachowego wraz z kominami i dociepleniem stropodachu wentylowanego, remont klatki schodowej, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej w częściach wspólnych, wykonanie izolacji poziomej ścian fundamentowych budynku mieszkalno- usługowego położonego przy ul. Kolejowej 3-3A w Świebodzicach. DOKUMENTY

<urn:uuid:e79ad038-4d6c-4908-81b3-2ee1f947b660>

finepdfs

1.853516

CC-MAIN-2019-18

https://bazakonkurencyjnosci.gov.pl/file/download/1219564

2019-04-18T20:54:21Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578526807.5/warc/CC-MAIN-20190418201429-20190418223429-00544.warc.gz

364,456,018

0.999936

0.999955

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 200, 370, 2073, 3822, 5758, 7864, 10463, 12247, 14726, 16917, 19167, 21155, 23173, 24562, 24579, 24596, 24613, 24944 ]

1

0

REGULAMIN ZAKUPÓW „W TYM PRZEDSPRZEDAŻ KSIĄŻEK DRUKOWANYCH" § 1 [INFORMACJE OGÓLNE, SŁOWNICZEK] 1. Właścicielem i administratorem serwisu www, jest: Ridero IT Publishing Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie (ul. Św. Filipa 23/4, 31-150 Kraków) - dalej: „Ridero". 2. Pojęcia używane w niniejszym regulaminie będą one rozumiane w następujący sposób: a) Klient – osoba fizyczna, osoba prawna lub podmiot nie posiadający osobowości prawnej, dokonująca zakupu Produktów na stronie www, na własny użytek (nie do dalszej odsprzedaży) b) Konsument – Klient będący osobą fizyczną korzystający z usług świadczonych przez Ridero za pośrednictwem strony www, w celach niezwiązanych bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. c) Produkty – produkty dostępne w ofercie Ridero możliwe do nabycia za pośrednictwem Strony www, obejmujące wersje elektroniczna – Ebook, oraz wersje drukowane d) Przedsprzedaż – oferta sprzedaży przyszłej, obejmująca wskazane przez Ridero Produkty, co do których zamówienia składane i opłacane będą wcześniej, a co do których wysyłka realizowana będzie zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie w serwisie www. e) Sprzedający – Ridero IT Publishing Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, zwany też Ridero f) Strona www – serwis www za pośrednictwem którego oferowana jest sprzedaż Produktów. Dane identyfikujące i kontaktowe: Sąd Rejestrowy: Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie, Wydział XI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (ul. Przy Rondzie 7, 31-547 Kraków) Nr KRS: 0000549683 Nr NIP: 678-315-40-52 Nr REGON: 361084313 E-mail: email@example.com Tel: +48 12 430 66 05 § 2 [WARUNKI I REALIZACJA ZAMÓWIENIA] 1. Korzystanie ze strony www nie wymaga zalogowania. Realizacja zakupów wymaga od Klienta rejestracji i zalogowania się. Klient zobowiązany będzie do podania danych niezbędnych do realizacji zamówienia. 2. Klient może składać zamówienia na Produkty dostępne w asortymencie Sprzedającego objęte Przedsprzedażą przez siedem dni w tygodniu i dwadzieścia cztery godziny na dobę. 3. By złożyć zamówienie należy: a) wypełnić formularz danych osobowych niezbędny do realizacji zamówienia, b) określić rodzaj przesyłki (sposób dostarczenia produktu lub odbiór własny), przy czym wysyłka realizowana będzie zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie. c) podać niezbędne dane osobowe do realizacji zamówienia (dane odbiorcy zamówienia oraz adres, na który ma produkt ma zostać doręczony oraz e-mail). Konieczne jest także podanie numer telefonu do kontaktu z kurierem. d) złożyć dalsze oświadczenia niezbędne do przystąpienia do realizacji zamówienia przez Ridero (poprzez odhaczenie odpowiednich pól), takiej jak np. Oświadczenie o zapoznaniu się z Regulaminem e) potwierdzić złożenie zamówienia poprzez kliknięcie przycisku „Zamawiam z obowiązkiem zapłaty" f) dokonanie zapłaty ceny zamówienia 4. Informacje zawarte na stronie www nie są ofertą w rozumieniu art. 66 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny. Stanowią one zaproszenie do składania ofert w rozumieniu art. 71 Kodeksu cywilnego. Złożenie zamówienia przez Klienta oznacza złożenie Ridero oferty zawarcia umowy kupna-sprzedaży zamówionego Produktu. 5. W związku z charakterem świadczonych usług oraz prawem do odstąpienia gwarantowanym Konsumentowi przez przepisy prawa, przystąpienie Ridero do wykonania zamówienia niezwłocznie po jego złożeniu, bez odczekania 14 dni, wymaga odhaczenia przez Klienta pola dotyczącego rezygnacji z prawa do odstąpienia. 6. Klient zostaje powiadomiony o przyjęciu zamówienia do realizacji poprzez otrzymanie wiadomości e-mail na adres podany w formularzu. Jeżeli produkt jest niedostępny lub realizacja zamówienia jest niemożliwa z innej przyczyny, Klient zostanie powiadomiony niezwłocznie o braku możliwości realizacji zamówienia. 7. Co do zasady momentem zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy Klientem a Ridero jest chwila otrzymania przez Klienta powiadomienia o przyjęciu zamówienia do realizacji. § 3 [CENY] 1. 2. Ceny Produktów podane na stronie www zawierają podatek VAT i podawane są w złotych polskich. Ceny te nie zawierają kosztów dostawy. Ceną wiążącą i ostateczną jest cena Produktu podana na stronie www w chwili składania zamówienia przez Klienta. Jest ona dodatkowo wskazana w wiadomości e-mail potwierdzającej złożenie zamówienia. Informacja na temat całkowitej kwoty do zapłaty (z ewentualnym kosztem 3. dostawy Produktów w wersji drukowanej) przedstawiana jest po dokonaniu przez Klienta wyboru formy dostawy zamówienia. Ridero jest uprawnione do zmiany cen Produktów dostępnych na stronie www. Powyższe nie dotyczy ceny Produktów zamówionych przez Klienta i przekazanych do realizacji zamówienia. § 4 [DOSTAWA] 1. Dostawa zamówionych Produktów (w wersji papierowej) odbywa się za pośrednictwem: a) Poczty polskiej b) Kuriera c) Odbiór osobisty 2. Sposób dostawy określa Klient poprzez zaznaczenie w zamówieniu swojej preferencji. 3. Koszty dostawy określone są w formularzu zamówienia, po dokonaniu przez Klienta rodzaju dostawy. 4. W przypadku gdy przedmiot zamówienia ma być dostarczony poza granicami Polski prosimy o kontakt w celu obliczenia kosztów wysyłki. Przesyłki zagraniczne będą realizowane tylko po zaakceptowaniu przez Klienta kosztu i sposobu wysyłki oraz otrzymaniu przez Ridero zapłaty za zamówienie z góry. Przesyłki zagraniczne płatne za pobraniem nie będą realizowane. 5. Zamówione Produkty wysyłane są na adres wskazany przez Klienta w zamówieniu. Wymagany jest kompletny adres (z podaniem kodu pocztowego) na który ma być wysłane zamówienie, a w przypadku wysyłki za pośrednictwem kuriera, także numer telefonu kontaktowego osoby odbierającej przesyłkę. § 5 [FORMA PŁATNOŚCI] 1. Zapłaty za usługi płatne określone w Regulaminie, Klient dokonywać może przy wykorzystaniu następujących formy płatności: a) karta płatnicza, b) ePrzelew (płatność przelewem elektronicznym). 2. Płatności dokonywane kartą płatniczą lub ePrzelewem obsługiwane są przez firmę Dotpay S.A., spółkę z siedzibą w Krakowie, przy ul. Wielickiej 72, 30-552 Kraków, NIP 6342661860, REGON 240770255, wpisaną do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS 0000296790. 3. Realizacja zamówienia zostanie rozpoczęta, po otrzymaniu przez Ridero zapłaty za zamówienie. § 6 [ZMIANY ZAMÓWIENIA] 1. Klient jest uprawniony do dokonywania zmian w zamówieniu w zakresie zmiany danych do faktury oraz danych do wysyłki. W tym celu niezbędny jest niezwłoczny kontakt z Ridero, tak by możliwa było wprowadzenie zgłaszanych zmian. 2. Ww. zmiany należy zgłosić mailowo pod adresem firstname.lastname@example.org. Ridero każdorazowo potwierdzi otrzymanie takiego żądania i wprowadzenie zmian. § 7 [CZAS REALIZACJI ZAMÓWIEŃ] 1. Czas realizacji wynosi do 2 dni roboczych liczonych od dnia zaksięgowania należnej sumy za złożone zamówienie na koncie Ridero. W przypadku zamówień w Przedsprzedaży realizacja zamówień rozpocznie się zgodnie z informacją umieszczoną przy produkcie w serwisie www zgodnie z kolejnością zamówień. 2. Przez dzień roboczy rozumie się każdy dzień za wyjątkiem sobót, niedziel, świąt oraz innych dni wolnych od pracy. W zamówieniach złożonych do godz. 11:00 okres realizacji zamówienia (liczony w pełnych dniach roboczych) rozpoczyna się od momentu jego złożenia. W przypadku zamówień, które wpłyną do serwisu po godz. 11:00, okres realizacji zamówienia jest liczony od następnego dnia roboczego. § 8 [ODSTĄPIENIE OD UMOWY] 1. Klient będący Konsumentem, posiada uprawnienie do odstąpienia od umowy świadczenia usług przez Ridero za pośrednictwem strony www, bez podania przyczyny. 2. By odstąpić od umowy, Klient będący Konsumentem, powinien złożyć Ridero na piśmie oświadczenie o odstąpieniu od umowy na adres: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. ul. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska 3. Klient będący Konsumentem może skorzystać ze wzoru formularza odstąpienia od umowy, który stanowi Załącznik nr 1 do Regulaminu. Skorzystanie ze wzoru formularza odstąpienia od umowy nie jest jednak obowiązkowe. 4. Wzór formularza odstąpienia od umowy wraz ze szczegółowym pouczeniem o prawie odstąpienia od umowy (stanowiącym Załącznik nr 2 do Regulaminu), Ridero przesyła Klientowi, każdorazowo wraz z potwierdzeniem warunków złożonego zamówienia, w formie e-mail na adres podany przez Klienta przy składaniu zamówienia. 5. Do zachowania 14 dniowego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. 6. Zgodnie z art. 38 pkt 1, 3, 13 Ustawy, Klientowi nie przysługuje prawo do odstąpienia od umowy, jeśli: a) Ridero wykonało w pełni usługę za wyraźną zgodą Klienta będącego Konsumentem, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez Ridero utraci prawo odstąpienia od umowy, b) Świadczenie Ridero obejmuje zlecenie spersonalizowanego druku Książki c) Ridero wykonało usługę o dostarczanie treści cyfrowych (Ebook), które nie są zapisane na nośniku materialnym, a spełnianie świadczenia rozpoczęło się za wyraźną zgodą Klienta będącego Konsumentem przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i po poinformowaniu go przez Ridero o utracie prawa odstąpienia od umowy. 7. W przypadku odstąpienia od umowy Klient będący Konsumentem zobowiązany jest do zwrotu Ridero Produktu w stanie niewykraczającym poza konieczny do stwierdzenia charakteru produktu, a także jego cech. 8. Klient będący Konsumentem, który odstąpił od umowy ma obowiązek zwrócić zakupione Produkty, niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia odstąpienia od umowy 9. Bezpośredni koszt zwrotu produktu w wyniku odstąpienia ponosi Klient. Jednocześnie Klient ponosi odpowiedzialność za zmniejszenie wartości produktu będące wynikiem korzystania z niego w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakter produktu, jego cechy lub funkcjonowanie. § 9 [ZWROT NALEŻNOŚCI KLIENTOM] 1. Ridero dokona zwrotu należności niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 14 dni kalendarzowych w przypadku: uznania reklamacji i braku możliwości wymiany produktu, usunięcia wady produktu lub obniżenia ceny. 2. Ridero dokona zwrotu pieniędzy przy użyciu takich samych sposobów płatności z których skorzystał Klient przy składaniu zamówienia, chyba że Klient wyrazi zgodę na inne rozwiązanie. § 10 [DANE OSOBOWE] 1. Ridero, jako administrator danych osobowych Klienta, oświadcza, iż dane osobowe Klienta będą przetwarzane w celu realizacji umów zawieranych z Klientami, na podstawie których Ridero świadczyć będzie usługi. 2. Podstawę przetwarzania danych osobowych stanowi art. 23 ust. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). 3. Klient wyrazi zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych w celu realizacji umowy. poprzez odhaczenie odpowiedniego oświadczenia na stronie www. 4. Klient posiada prawo wglądu do swoich danych osobowych oraz do ich poprawienia. 5. Dane osobowe Klientów będą wykorzystywane doraźnie i przetwarzane wyłącznie na potrzeby realizacji zawieranych umów. 6. W związku z realizacją usług Ridero przekazuje dane osobowe Klientów dokonujących płatności ePrzelewem lub kartą płatniczą spółce Dotpay S.A. z siedzibą w Krakowie, przy ul. Wielickiej 72, 30-552 Kraków, NIP 6342661860, REGON 240770255, wpisaną do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS 0000296790. Dane osobowe przekazywane są w celu i w zakresie niezbędnych do zrealizowania przez Dotpay S.A. procesu płatności. 7. Ridero przekazywać będzie dane osobowe Klientów, podmiotom trzecim zaangażowanym w realizację zleconych usług dodatkowych, o ile takie przekazanie danych będzie niezbędne do realizacji zleconej usługi dodatkowej (np. wysyłka pocztą lub kurierem). W takim przypadku dane osobowe będą przekazane tylko i wyłącznie w zakresie i w celu niezbędne do realizacji zleconej usługi dodatkowej § 11 [REKLAMACJE] 1. W sytuacji gdy usługi świadczone przez Ridero nie są świadczone zgodnie z postanowieniami Regulaminu oraz przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a także ewentualnych indywidualnych ustaleń poczynionych między stronami, Klientowi przysługuje uprawnienie do wszczęcia postępowania reklamacyjnego. 2. Reklamacje winny być zgłoszone przez Klienta w jeden z następujących sposobów: a) za pośrednictwem formularza dostępnego w Serwisie dedykowanego zgłaszaniu reklamacji na stronie Ridero.pl, b) drogą elektroniczną na adres mailowy email@example.com, c) lub w sposób tradycyjny, wysyłając pisemne zgłoszenie na adres korespondencyjny: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. ul. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska 3. Zgłoszenia reklamacyjne winno zawierać wskazanie nazwy Klienta, jego adres (jeśli nadesłane jest pocztą tradycyjną) oraz przedstawić zwięzły opis reklamacji w tym zarzutów stawianych usługom świadczonym przez Ridero. 4. Reklamacje będą rozpatrywane przez Ridero w terminie 14 dni od dnia ich zgłoszenia. 5. Odpowiedź na reklamację wysyłana jest na adres e-mail podany przez Klienta a w przypadku gdy reklamacja wpłynęła listownie – na adres Klienta. § 12 [POSTANOWIENIA KOŃCOWE] 1. Ridero dokłada wszelkich starań by świadczone usługi były na najwyższym poziomie, jednakże nie wyklucza możliwości czasowego zawieszenia dostępności strony www w przypadku konieczności przeprowadzenia konserwacji, przeglądu, wymiany sprzętu lub też w związku z koniecznością modernizacji lub rozbudowy systemu. 2. Ridero informuje, iż w przypadku sporu co do jakości, czy sposobu świadczenia usług przez Ridero, Klient, będący Konsumentem ma możliwość skorzystania z pozasądowych sposobów rozpatrywania reklamacji i dochodzenia roszczeń. W tym celu może on m.in.: a) zwrócić się do właściwego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, z wnioskiem o wszczęcie postępowania mediacyjnego, w sprawie polubownego zakończenia sporu pomiędzy nim, a Ridero; b) z wrócić się do stałego polubownego sądu konsumenckiego, działającego przy Inspekcji Handlowej, z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu z Ridero; c) uzyskać bezpłatną pomoc, w sprawie rozstrzygnięcia sporu z Ridero, korzystając np. z pomocy instytucji publicznych, reprezentujących interesy konsumentów, takich jak Powiatowy (Miejski) Rzecznik Praw Konsumentów lub z pomocy organizacji społecznej, do której statutowych zadań należy ochrona konsumentów (np. Federacja Konsumentów, Stowarzyszenie Konsumentów Polskich). Porady udzielane są np. przez Federację Konsumentów pod bezpłatnym numerem infolinii nr 800-007-707 oraz w oddziałach terenowych, których adresy dostępne są na stroniewww.federacja-konsumentow.org.pl/63,tu-znajdzieszpomoc.html oraz przez Stowarzyszenie Konsumentów Polskich, pod adresem email: firstname.lastname@example.org. d) zasięgnąć pomocy i uzyskać niezbędne informacje, zwracając się do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w tym także za pośrednictwem strony internetowej https://uokik.gov.pl/wazne_adresy.php. 3. W sprawach nieuregulowanych w Regulaminie zastosowanie maja właściwe przepisy prawa polskiego, w tym przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta i przepisy Kodeksu Cywilnego. 4. Ridero oraz Klient, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w Regulaminie lub przepisach prawa, będą się komunikować: za pośrednictwem adresów e-mail: Ridero – adres podany w par. 1 ust. 1 niniejszego Regulaminu, Klient – adres e-mail podany przy składaniu zamówienia lub za pośrednictwem poczty na adresy korespondencyjne: Ridero – adres podany w par. 1 ust. 1 Regulaminu, Klient – adres podany przy składaniu zamówienia. 5. Ridero może wprowadzić zmiany w Regulaminie, o ile zostaną ogłoszone ze stosowanym wyprzedzeniem, w sposób umożliwiający Klientowi zapoznanie się z nową treścią Regulaminu. Zmiany Regulaminu działają jedynie od chwili ich wprowadzenia i nie naruszają jakichkolwiek praw nabytych przez Klienta. 6. Prezentacja jakichkolwiek usług, czy towarów na stronach www, administrowanych przez Ridero lub w Serwisie, nie stanowi wiążącej oferty ich sprzedaży, bądź świadczenia, w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. 7. Załączniki do Regulaminu stanowią jego integralną część. 8. Niniejszy Regulamin obowiązuje od dnia 09.01.2017 r. ZAŁĄCZNIK NR 1 WZÓR FORMULARZA ODSTĄPIENIA OD UMOWY: (formularz ten należy wypełnić i odesłać tylko w przypadku chęci odstąpienia od umowy) Imię i Nazwisko Klienta(-ów): _____________________________ _____________________________ Adres Klienta(-ów): _____________________________ _____________________________ _____________________________ Ridero IT Publishing Sp. z o.o. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska Ja/ My* niżej podpisana/podpisany/podpisani* niniejszym informuję/informujemy* o moim/naszym* odstąpieniu od umowy o świadczenie następujących usług: _____________________________________________________________________________ __________________________ _____________________________________________________________________________ __________________________ _____________________________________________________________________________ __________________________ Jednocześnie, wyłącznie w celu sprawnej identyfikacji mojej/naszej* umowy: podaję/podajemy* Numer zamówienia: _______________________ i/lub adres mailowy za pośrednictwem którego loguję się do Serwisu Ridero. *Wyrażam/Wyrażamy zgodę na przesłanie potwierdzenia otrzymania przez Ridero niniejszego pisma, stanowiącego oświadczenie o odstąpieniu od zawartej umowy za pośrednictwem poczty elektronicznej na następujący adres e-mail: ________________________________________ *Nie wyrażam/ Nie wyrażamy zgody na przesłanie potwierdzenia otrzymania przez Ridero niniejszego pisma, stanowiącego oświadczenie o odstąpieniu od zawartej umowy za pośrednictwem poczty elektronicznej. Data zawarcia umowy/odbioru:__________________________ Miejscowość i Data: ___________________________________ Podpis: _____________________________________________ *niepotrzebne skreślić ZAŁĄCZNIK NR 2 INFORMACJE DOTYCZĄCE KORZYSTANIA Z PRAWA ODSTĄPIENIA OD UMOWY POUCZENIA O ODSTĄPIENIU OD UMOWY Prawo odstąpienia od umowy Mają Państwo prawo odstąpić od niniejszej umowy w terminie 14 dni bez podania jakiejkolwiek przyczyny. Termin do odstąpienia od umowy wygasa po upływie 14 dni od dnia zawarcia umowy (w przypadku dostarczenia treści elektronicznych). Aby skorzystać z prawa odstąpienia od umowy, muszą Państwo poinformować nas o swojej decyzji o odstąpieniu od niniejszej umowy w drodze jednoznacznego oświadczenia (na przykład pismo wysłane pocztą, faksem lub pocztą elektroniczną). Informację proszę przesłać na następujące dane: Ridero IT Publishing Sp. z o.o. Św.Filipa 23/4 31-150 Kraków Polska email@example.com Mogą Państwo skorzystać z wzoru formularza odstąpienia od umowy, jednak nie jest to obowiązkowe. Mogą Państwo również wypełnić i przesłać formularz odstąpienia od umowy lub jakiekolwiek inne jednoznaczne oświadczenie drogą elektroniczną na naszej stronie internetowej ridero.eu/pl. Jeżeli skorzystają Państwo z tej możliwości, prześlemy Państwu niezwłocznie potwierdzenie otrzymania informacji o odstąpieniu od umowy na trwałym nośniku (pocztą elektroniczną). Aby zachować termin do odstąpienia od umowy, wystarczy, aby wysłali Państwo informację dotyczącą wykonania przysługującego Państwu prawa odstąpienia od umowy przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. Skutki odstąpienia od umowy W przypadku odstąpienia od niniejszej umowy zwracamy Państwu wszystkie otrzymane od Państwa płatności, w tym koszty dostarczenia rzeczy (z wyjątkiem dodatkowych kosztów wynikających z wybranego przez Państwa sposobu dostarczenia innego niż najtańszy zwykły sposób dostarczenia oferowany przez nas), niezwłocznie, a w każdym przypadku nie później niż 14 dni od dnia, w którym zostaliśmy poinformowani o Państwa decyzji o wykonaniu prawa odstąpienia od niniejszej umowy. Zwrotu płatności dokonamy przy użyciu takich samych sposobów płatności, jakie zostały przez Państwa użyte w pierwotnej transakcji, chyba że wyraźnie zgodziliście się Państwo na inne rozwiązanie; w każdym przypadku nie poniosą Państwo żadnych opłat w związku z tym zwrotem.

<urn:uuid:08b9bbd9-e6a1-4e41-814d-55723f1d2c46>

finepdfs

1.064453

CC-MAIN-2018-22

https://ridero.bookroom.pl/regulamin

2018-05-24T15:28:03Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794866511.32/warc/CC-MAIN-20180524151157-20180524171157-00490.warc.gz

631,872,994

0.999962

0.999989

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1659, 4422, 6680, 9792, 11798, 15230, 16484, 18666, 20008 ]

4

0

Classic 040 Ogólne zastosowanie Opis Wełna mineralna produkowana w ECOSE ® Technology z włókien szklanych w postaci mat. Produkt pakowany w rolkach. Uniwersalny materiał izolacyjny ogólnego zastosowania. Rekomendowane zastosowanie - dachy skośne; konstrukcje szkieletowe. Możliwe zastosowanie - podłogi na legarach, ściany wewnętrzne, sciany warstwowe, sufity podwieszane. Parametry techniczne | Grubość | Szerokość | Długość | Współczynnik przewodzenia ciepła | Opór cieplny | |---|---|---|---|---| | [mm] | [mm] | [mm] | λ [W/mK] D | R [m2K/W] | | 50 | 1200 | 2x10000 | 0,040 | 1,25 | | 60 | 1200 | 2x7500 | 0,040 | 1,50 | | 80 | 1200 | 12500 | 0,040 | 2,00 | | 100 | 1200 | 11000 | 0,040 | 2,50 | | 120 | 1200 | 9000 | 0,040 | 3,00 | | 140 | 1200 | 7000 | 0,040 | 3,50 | | 150 | 1200 | 7500 | 0,040 | 3,75 | | 160 | 1200 | 6000 | 0,040 | 4,00 | | 180 | 1200 | 5500 | 0,040 | 4,50 | Maj 2013 Charakterystyka podstawowa Współczynnik przewodzenia ciepła λD= 0,040 W/mK Klasa reakcji na ogień A1 Zalety [x] doskonałe właściwości termoizolacyjne i akustyczne [x] bardzo dobra ognioodporność [x] bardzo dobrze zachowuje swój kształt [x] wygodny i łatwy montaż [x] opakowanie skompresowane – ułatwienie w transporcie [x] standardowa hydrofobizacja w całym przekroju [x] korzyści wynikające z ECOSE ® Technology: - mniej pyląca - miła w dotyku - bezzapachowa - łatwa w obróbce Classic 040 | Parametry techniczne | Symbol | Wartość | Norma | |---|---|---|---| | Deklarowany współczynnik przewodzenia ciepła | λ D | 0,040 W/mK | EN 12 667, EN 12 939 | | Klasa reakcji na ogień | – | A1 | EN 13 501-1 | | Klasa tolerancji grubości | – | T2 | EN 823 | | Wytrzymałość na rozciąganie | – | > dwukrotny ciężar | – | | Nasiąkliwość wodą przy krótkotrwałym zanurzeniu | W p | < 1kg/m2 | EN 1609 | | Nasiąkliwość wodą przy długotrwałym częściowym zanurzeniu | W lp | < 3kg/m2 | EN 12 087 | | Współczynnik oporu dyfuzyjnego | μ | 1 | EN 12 086 | | Kod oznaczenia CE | | MW-EN 13162-T2-WS-WL(P) | EN 13162 | | Certyfikat zgodności EC | | 0764-CPD-0145 | – | Zastosowanie Opakowanie Classic 040 jest skompresowany i pakowany w rolkach. Przeznaczone są do zastosowania jako izolacja cieplna i akustyczna w konstrukcjach poziomych (np. stropy drewniane gęstożebrowe, konstrukcje szkieletowo-ryglowe lub szkieletowe) układana między belkami stropów międzykondygnacyjnych. Materiał można stosować także w konstrukcjach ścian wewnętrznych działowych - szkieletowych drewnianych lub metalowych oraz w konstrukcjach dachów skośnych jako izolacja międzykrokwiowa i podkrokwiowa. Nad pomieszczeniami o wysokim ciśnieniu pary wodnej (np. podwyższonej temperaturze lub dużej wilgotności względnej) należy stosować folię paroizolacyjną zabezpieczającą materiał izolacyjny przed trwałym zawilgoceniem. ECOSE Technology Poprawia jakość powietrza Technologia wolna od formaldehydu, fenolu i akrylu Przyjazna środowisku Niepalna Maty z wełny mineralnej Classic 040 w ECOSE ® Technology to materiał ogólnego przeznaczenia. Produkt jest dostępny w opakowaniach zbiorczych MPS zabezpieczonych folią PE. Opakowanie ochronne jest opatrzone logiem producenta i kartą produktu, w której podano podstawowe parametry techniczne wyrobu oraz zalecany podstawowy sposób jego zastosowania. Jakość Knauf Insulation posiada certyfikat jakości dla zintegrowanego systemu zarządzania według norm ISO 9001:2008, EN ISO 14001:2004 oraz OHSAS 18001:2007. Podczas produkcji niniejszego wyrobu nie dochodzi do przekroczenia limitów emisji, które znajdują się pod szczegółową kontrolą działu jakości Knauf Insulation. Naturalna wełna mineralna w ECOSE ® Technology to wełna mineralna nowej generacji. Innowacyjna wełna mineralna firmy Knauf Insulation jest produkowana z naturalnie występujących i/lub wtórnych surowców przy wykorzystaniu biotechnologii łączenia włókien bazującej na naturalnych komponentach, wolnej od formaldehydu, fenolu i akrylu, bez dodatku sztucznych barwników oraz substancji rozjaśniających. Dzięki zastosowaniu innowacyjnej substancji spajającej nowa wełna mineralna firmy Knauf Insulation w ECOSE ® Technology ma naturalnie brązowy kolor - jest wolna od jakichkolwiek chemicznych barwników Knauf Insulation Sp. z o.o. ul. 17 Stycznia 56 02-146 Warszawa Tel.: +48 22 369 59 00 Faks: +48 22 369 59 10 E-mail: firstname.lastname@example.org Dział Obsługi Klienta Tel.: +48 22 369 59 19 Tel.: +48 22 369 59 20 Tel.: +48 22 369 59 21 Faks: +48 22 369 59 22 E-mail: email@example.com

<urn:uuid:a0a06c5f-2a42-43bd-9061-bd6c1cf2e3da>

finepdfs

1.125

CC-MAIN-2018-47

http://cemhurt.com.pl/wp-content/uploads/2014/09/karta_techniczna_classic_040.pdf

2018-11-19T16:12:10Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039745800.94/warc/CC-MAIN-20181119150816-20181119172816-00179.warc.gz

60,089,141

0.999804

0.999881

[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1389, 4497 ]

1

0

KOŁA PRZEDMIOTOWE W ROKU SZKOLNYM 2018/2019 | | SZKOŁA PODSTAWOWA KL. 1-3 | | | |---|---|---|---| | NAZWA ZAJĘĆ | ILOŚĆ GODZIN | NAUCZYCIEL PROWADZĄCY | TERMIN SPOTKAŃ | | koło sportowe kl.1 | 2 | Sabina Siennica Małogorzata Sitko | środa 15.30-17.00 | | koło sportowe kl.2a | 1 | Danuta Kaźmierczak | poniedziałek 14.40-15.25 | | koło sportowe kl.2b | 1 | Dorota Tomczyk | wtorek 15.30-16.15 | | koło sportowe kl.3a | 1 | Alicja Stankiewicz | wtorek 14.40-15.25 | | koło sportowe kl.3b | 1 | Małgorzata Juszczuk | wtorek 15.30 – 16.15 | | koło języka angielskiego kl.3 | 1 | Ilona Wiśniewska | piątek 13.45-14.30 | | koło gier i zabaw matematyczno-logicznych kl.2-3 | 1 | Małgorzata Jankowska | wtorek 15.30 -16.15 | | koło misyjne kl.0-3 | 1 | Katarzyna Czekaj | poniedziałek 15.30-16.15 | | koło przyrodnicze LOP „Mały ekolog” kl.0 | 1 | Dorota Tomczyk | czwartek 14.40-15.20 | | koło plastyczne kl.1 | 1 | Małgorzata Grzeszczuk | czwartek 15.30-16.30 | | koło plastyczne kl.2-3 | 1 | Dorota Markowska | środa 16.00-17.00 | | koło szachowe kl.2-3 | 1 | Wioletta Mierzejewska | czwartek 15.30-16.15 | | koło teatralne kl.0-3 | 1 | Alicja Kuchnowska | czwartek 16.00-16.45 | SZKOŁA PODSTAWOWA KL. IV – VIII i III gim. | NAZWA ZAJĘĆ | ILOŚĆ GODZIN | NAUCZYCIEL PROWADZĄCY | TERMIN SPOTKAŃ | |---|---|---|---| | koło sportowe SKS dz. kl.VI basen | 2 | Irena Moreń | Wtorek 14.40-16.10 | | koło sportowe SKS ch.. kl.VI basen | 2 | Marek Ebel | wtorek 14.40-16.10 | | koło sportowe SKS ch.. kl.VI, VII | 2 | Daniel Wrześniewski | poniedziałek 15.30-17.00 | | koło sportowe SKS dz. kl.V | 2 | Robert Belnik | piątek 14.40-16.10 | | koło sportowe SKS dz. kl.VII-VIII, III gim. | 2 | Ewa Kaszuba | wtorek 15.30-17.00 | | koło sportowe SKS dz. kl.VII-VIII, III gim. | 2 | Patrycja Słomińska | wtorek 15.30-17.00 | | koło sportowe SKS ch. kl.VIII, III gim. | 2 | Jacek Pobłocki | środa 15.30-17.00 | | koło matematyczne kl.III gim. koło matematyczne kl.VII, VIII | 1 1 | Lucyna Grochowska Lucyna Grochowska | środa 14.40-15.25 środa 15.30-16.15 | |---|---|---|---| | koło origami „Papieromania” | 2 | Anna Domzała | piątek 14.30-17.00 | | koło haftu matematycznego | 1 | s.Augustyna | piątek 15.30-16.15,środa 15.30-16.15 | | koło polonistyczne kl.IV-VIII i IIIgim. | 1 | Ludwika Robakowska | poniedziałek 15.35-16.20/co 2 tyg. | | koło plastyczne kl.IV-VIII | 1 | Monika Łuszczyk Małgorzata Tkaczeń | wtorek 14.40-15.25 | | koło historyczne kl.III gim. | 1 | Małgorzata Nowak | czwartek 14.40-15.25 | | koło przyrodnicze kl.IV-VI | 1 | Weronika Rogalska | czwartek 14.40-15.25 | | koło Caritas kl. IV-VIII, Gim | 1 | ks.Arkadiusz Warszyński ks.Piotr Nadolski | wtorek 15.35-16.20 | | zespół instrumentalny | 1 | Katarzyna Rogolińska | czwartek 13.45-14.30 | | koło teatralne | 1 | Bożena Chmielewska | środa 15.30-16.15 | | chór szkolny SP, Gim. | 2 | Katarzyna Rogolińska | poniedziałek 15.35-17.05 | | koło filatelistyczne kl.IV-VIII, III gim. | 1 | Krystyna Markowska- Lewko | poniedziałek 15.30-17.00 | | koło chemiczne kl.VII-VIII | 1 | Anna Sokołowska | wtorek 14.40-15.25 | | koło gier logicznych i strategicznych kl.V-VIII | 1 | Wanda Winnicka | wtorek 14.40-15.25 | | koło – karta rowerowa /turniej BRD | 1 | Małgorzata Kubik | czwartek 15.30-16.15 | | koło biologiczne kl.VIII | 1 | Irena Szankin | poniedziałek 14.40-15.25 | | koło fizyczne kl. III gim. koło fizyczne kl.VIII | 1 1/2 | Tamara Błażewicz Tamara Błażewicz | poniedziałek 14.40-15.25 poniedziałek co 2 tyg.15.35-16.20 | | koło - gazetka szkolna | 1 | Marek Pauli Agata Kitkowska | wtorek 15.30-16.15 | | Koło filmowe | 2 | Marek Pauli | Środa 14.40-16.15 |

<urn:uuid:547a9db2-c58d-48ec-a80a-c41fe6800f86>

finepdfs

1.892578

CC-MAIN-2018-43

http://zsp4gdynia.pl/files/kola2018-2019.pdf

2018-10-22T01:35:30Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583514443.85/warc/CC-MAIN-20181022005000-20181022030500-00420.warc.gz

590,163,063

0.999284

[ "pol_Latn", "unknown" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1897, 3630 ]

1

0

Główny Urząd Miar w Warszawie Ogłoszenie o naborze nr 49802 z dnia 25 czerwca 2019 r. Dyrektor Generalny poszukuje kandydatów\kandydatek na stanowisko: specjalista do spraw: pozyskiwania i rozliczania projektów ﬁnansowanych ze środków zewnętrznych w Wydziale Koordynacji Projektów w Biurze Dyrektora Generalnego MIEJSCE WYKONYWANIA PRACY: ADRES URZĘDU: Warszawa Główny Urząd Miar ul. Elektoralna 2 00-139 Warszawa WARUNKI PRACY Co oferujemy naszym pracownikom? - stabilne warunki zatrudnienia w jednostce ze stuletnią tradycją w polskiej administracji miar, - otwarte i przyjazne środowisko pracy, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, - dogodną lokalizację w centrum Warszawy z rozbudowaną siecią połączeń komunikacyjnych, - dodatek za wieloletnią pracę w wysokości od 5% do 20 % wynagrodzenia zasadniczego w zależności od udokumentowanego stażu pracy, - trzynaste wynagrodzenie, - ruchomy system czasu pracy (rozpoczęcie pracy w godz. 7.45 - 8.15) lub możliwość ustalenia indywidualnego czasu pracy, - szkolenia oraz możliwość dalszego rozwoju kompetencji zawodowych, - pakiet socjalny: doﬁnansowanie wypoczynku pracownika i dzieci, pożyczki pracownicze na preferencyjnych warunkach, - możliwość wykupienia dodatkowego ubezpieczenia na życie, - możliwość wykupienia legitymacji uprawniających do przejazdów koleją z 50% zniżką. Warunki dotyczące charakteru pracy na stanowisku i sposobu wykonywania zadań: Praca administracyjno-biurowa polegająca m.in. na opracowywaniu dokumentów, obsłudze urządzeń biurowych, czynnościach koncepcyjnych. Czas pracy przy monitorze ekranowym powyżej 4 godz. dziennie, przy naturalnym i sztucznym oświetleniu. Krajowe lub zagraniczne wyjazdy służbowe. W budynku znajduje się winda, są także łazienki dostosowane do osób poruszających się na wózku inwalidzkim. ZAKRES ZADAŃ przygotowywanie, pozyskiwanie i weryﬁkacja dokumentów dotyczących rozliczanych projektów oraz bieżący kontakt z personelem projektu i koordynatorami w zakresie realizacji budżetów projektów i utrzymania dyscypliny budżetowej rozliczanie projektów ﬁnansowanych ze środków zewnętrznych (rozliczanie otrzymanych dotacji, sporządzanie okresowych wniosków o płatność, w tym wniosków o płatność końcową, dbanie o terminowość płatności oraz o harmonogramy płatności) oraz wprowadzanie zmian we wnioskach o doﬁnansowanie, ﬁnansowe monitorowanie projektów zgodnie z wymogami instytucji ﬁnansujących weryﬁkacja budżetu projektu na etapie przygotowywania wniosku o doﬁnansowanie wraz z przygotowaniem kompletu dokumentów do podpisania umowy o doﬁnansowanie prowadzenie harmonogramu projektu przygotowywanie dokumentacji do kontroli projektów kontakty z Instytucjami Finansującymi w sprawie projektu; przygotowywanie pism oraz oświadczeń na każdym etapie realizacji i rozliczania projektu dbanie o porządek w dokumentacji związanej z projektem, archiwizowanie dokumentów złożonych do Instytucji Finansującej wsparcie inicjatorów projektów GUM w zakresie prawidłowego przejścia procesów wewnętrznych wynikających z procedur Urzędu oraz w zakresie zgodności wniosków z wytycznymi danego programu WYMAGANIA NIEZBĘDNE Wykształcenie: wyższe doświadczenie zawodowe: 1 rok doświadczenia w pozyskiwaniu i/lub realizacji projektów współﬁnansowanych ze źródeł zewnętrznych znajomość języka angielskiego na poziomie B2 znajomość metodyk zarządzania projektami umiejętność opracowywania dokumentacji dotyczącej realizacji projektów wiedza o perspektywie UE na lata 2014-2020 znajomość zasad pozyskiwania i rozliczania projektów UE komunikatywność umiejętności: współpracy, analitycznego myślenia, rozwiązywania problemów, pracy pod presją czasu, zorientowanie na osiąganie celów umiejętność obsługi pakietu Microsoft Oﬃce Posiadanie obywatelstwa polskiego Korzystanie z pełni praw publicznych Nieskazanie prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe WYMAGANIA DODATKOWE Wykształcenie: wyższe ekonomiczne lub z zakresu zarządzania projektami lub studia podyplomowe z zakresu zarządzania projektami lub funduszy europejskich doświadczenie zawodowe: 1 rok doświadczenia w pracy związanej z realizacją projektów certyﬁkat PRINCE2 Foundation znajomość metodyki PRINCE2 znajomość metodyki P3O umiejętność pracy w systemie LSI umiejętność obsługi MS Project DOKUMENTY I OŚWIADCZENIA NIEZBĘDNE CV i list motywacyjny Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie wykształcenia Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie doświadczenia zawodowego / stażu pracy Oświadczenie o posiadaniu obywatelstwa polskiego Oświadczenie o korzystaniu z pełni praw publicznych Oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe kopia dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność - w przypadku kandydatek/kandydatów, zamierzających skorzystać z pierwszeństwa w zatrudnieniu w przypadku, gdy znajdą się w gronie najlepszych kandydatek/kandydatów Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania dodatkowego w zakresie wykształcenia Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania dodatkowego w zakresie doświadczenia zawodowego / stażu pracy kopia certyﬁkatu PRINCE2 Foundation TERMINY I MIEJSCE SKŁADANIA DOKUMENTÓW Dokumenty należy złożyć do: 12 lipca 2019 r. Decyduje data: wpływu oferty do urzędu Miejsce składania dokumentów: Główny Urząd Miar Biuro Dyrektora Generalnego ul. Elektoralna 2 00-139 Warszawa Dokumenty można składać przez ePUAP lub na adres firstname.lastname@example.org lub w kancelarii GUM w godz. 8.00-16.00 z dopiskiem "specjalista ds. pozyskiwania i rozliczania projektów" DANE OSOBOWE - KLAUZULA INFORMACYJNA Dane osobowe są przetwarzane zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób ﬁzycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Każdy kandydat przystępujący do naboru podaje swoje dane dobrowolnie. Bez podania wymaganych danych osobowych nie będzie możliwy udział w naborze. Administrator danych i kontakt do niego: Prezes Głównego Urzędu Miar z siedzibą przy ul. Elektoralnej 2, 00-139 Warszawa Kontakt do inspektora ochrony danych: email@example.com, tel. 22 581 94 30 Cel przetwarzania danych: przeprowadzenie naboru na stanowisko pracy w służbie cywilnej Informacje o odbiorcach danych: Państwa dane osobowe mogą być udostępniane tylko i wyłącznie uprawnionym organom na podstawie odpowiednich przepisów prawa. Informacja o wynikach naboru, za wskazaniem imienia i nazwiska oraz miejsca zamieszkania wybranego kandydata, zostaną umieszczone na powszechnie dostępnych stronach Biuletynu Informacji Publicznej Głównego Urzędu Miar oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Okres przechowywania danych: czas niezbędny do przeprowadzenia naboru na stanowisko pracy w służbie cywilnej (z uwzględnieniem 3 miesięcy, w których dyrektor generalny urzędu ma możliwość wyboru kolejnego wyłonionego kandydata, w przypadku, gdy ponownie zaistnieje konieczność obsadzenia tego samego stanowiska) Uprawnienia: prawo żądania od administratora danych dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania tych danych, a także prawo do przeniesienia danych; żądanie w tej sprawie można przesłać na adres kontaktowy administratora danych, podany powyżej; prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego Podstawa prawna przetwarzania danych: art. 221 Kodeksu pracy oraz art. 26 i nast. ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c RODO Inne informacje: podane dane nie będą podstawą do zautomatyzowanego podejmowania decyzji; nie będą też proﬁlowane. INNE INFORMACJE: W miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w urzędzie, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nie wynosi co najmniej 6%. Nasz urząd jest pracodawcą równych szans i wszystkie aplikacje są rozważane z równą uwagą bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientacje seksualną czy też jakąkolwiek inną cechę prawnie chronioną. Informacja o metodach naboru: Etap I - weryﬁkacja złożonych aplikacji pod względem formalnym Etap II - rozmowa kwaliﬁkacyjna Etap III - zadanie symulacyjne UWAGA! Uprzejmie informujemy, że dokumenty można składać w formie papierowej lub w formie elektronicznej za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP) lub pocztą elektroniczną na adres firstname.lastname@example.org W przypadku składania dokumentów pocztą elektroniczną wymagane w ogłoszeniu oświadczenia powinny być podpisane własnoręcznie przez kandydatki/kandydatów i przesłane w formie skanów. Kandydatki/kandydaci dopuszczeni do udziału w naborze są zobowiązani dostarczyć oryginały własnoręcznie podpisanych oświadczeń w czasie rozmowy kwaliﬁkacyjnej. Weryﬁkacja spełniania przez kandydatki/kandydatów wymagań formalnych dokonana zostanie na podstawie dokumentów wymienionych w części "dokumenty i oświadczenia niezbędne". W związku z tym podkreślamy, że kompletne aplikacje to takie, które zawierają wszystkie wymagane dokumenty i własnoręcznie podpisane oświadczenia. Przypominamy o obowiązku składania dokumentów w języku polskim. Do dokumentów sporządzonych w języku obcym należy dołączyć tłumaczenie tych dokumentów, sporządzone lub poświadczone przez tłumacza przysięgłego. Prosimy o skorzystanie ze wzorów oświadczeń obowiązujących przy naborach do pracy w GUM, które są dostępne na stronie BIP GUM, w zakładce "Praca w GUM" pod adresem: https://bip.gum.gov.pl/bip/klient-w-urzedzie/praca-w-gum/14,Informacje-o-wolnych-stanowiskach-pracy-w-GU M.html Do składania dokumentów zachęcamy również osoby niepełnosprawne, które spełniają wymagania określone w niniejszym ogłoszeniu. Osoby zakwaliﬁkowane do dalszych etapów zostaną poinformowane telefonicznie lub drogą mailową o terminie kolejnego etapu rekrutacji. Dodatkowe informacje można uzyskać pod nr tel. (22) 581 90 61 w godz. 8.00-16.00. LEGENDA Pierwszeństwo dla osób z niepełnosprawnościami Ogłoszenie z tym symbolem oznacza, że pierwszeństwo w zatrudnieniu mają osoby z niepełnosprawnościami, które spełniają wszystkie następujące warunki: * złożyły w terminie ofertę wraz z dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność, * spełniają warunki wymienione w ogłoszeniu, * po rekrutacji znalazły się w gronie najlepszych kandydatów.

<urn:uuid:4efbdacd-e238-4a19-8b94-f0c32f416b2f>

finepdfs

1.041016

CC-MAIN-2024-30

https://nabory.kprm.gov.pl/mazowieckie/warszawa/specjalista,49802.pdf

2024-07-15T00:11:15+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514654.12/warc/CC-MAIN-20240714220017-20240715010017-00044.warc.gz

373,102,052

0.999981

0.999983

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2231, 4766, 8067, 10671 ]

4

0

Polska prezydencja w Radzie UE Autor tekstu: Jerzy Kolarzowski I. Organizacja prac Unii Europejskiej i polska prezydencja W siódmym roku członkostwa Polski w Unii Europejskiej (od 2004 r.) Polska w drugiej połowie 2011 roku przejmie przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej. 1. Wyjaśnień potrzebuje pojęcie Rady Unii Europejskiej, gdyż obecnie w procesie zarządzania wspólnotą, poddaną modyfikacji traktatu lizbońskiego, organ ten odgrywa istotną rolę. Rada Unii Europejskiej (fr. Conseil de l'Union européenne, ang. Council of the European Union) [ 1 ] jest głównym organem decyzyjnym Unii Europejskiej, posiada siedzibę w Brukseli (trzy razy do roku jej spotkania odbywają się w Luksemburgu). Zmiana statusu i uznanie Rady za oficjalny organ UE nastąpiło po 1 grudnia 2009 r. wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego. Do 30 listopada 2009 r. Rada ta nie była instytucjonalnym organem Unii, ale ciałem doradczym historycznych gremiów integrujących państwa europejskie w określonych dziedzinach gospodarki — Wspólnot Europejskich (na przykład Wspólnoty Węgla i Stali czy Euroatomu). Posiedzenia Rady mogą być tajne lub jawne. Jawne są posiedzenia, podczas których Rada obraduje i głosuje nad projektem aktu prawodawczego. Członkowie Rady reprezentują interesy poszczególnych państw. Przedstawiciele państw muszą uczestniczyć w obradach osobiście (w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalna jest reprezentacja przez pełnomocnika). Ogółem w Radzie jest 345 głosów a na poszczególne państwa przypada różna liczba głosujących w zależności od liczby mieszkańców, z pewnym uprzywilejowaniem państw małych. Polska podobnie jak i Hiszpania ma 27 głosów. [ 2 ] W zależności od istotności sprawy Rada UE podejmuje decyzje w trojaki sposób: — większością zwykłą — ten domyślny sposób podejmowania uchwał w praktyce stosuje się tylko do spraw technicznych; — większością kwalifikowaną — obecnie uchwala się tak gros decyzji merytorycznych; — jednomyślnie — dawniej sposób ten był stosowany najczęściej. Po zmianach wprowadzanych: przez Jednolity Akt Europejski, Traktat Amsterdamski, Traktat Nicejski i Traktat Lizboński stopniowo jednomyślność zostawała ograniczana na rzecz większości kwalifikowanej. Jednomyślność zastrzeżono do kwestii takich jak wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwo, podatki, polityka azylowa i imigracyjna. W tych sprawach veto jednego państwa może zablokować decyzję Rady. Zgodnie z tradycją wstrzymanie się od głosu nie stanowi przeszkody przy jednomyślnym podejmowaniu uchwały. Od 1 stycznia 2007, kiedy w UE jest 27 państw członkowskich, głosowanie odbywa się na następujących zasadach: jeśli akt głosowany jest na wniosek Komisji Europejskiej wymaganych jest 255 głosów na 345 (co stanowi 73,91%). W pozostałych przypadkach: 232 głosy oddane przez co najmniej 2/3 ogółu państw czyli 17 delegacji. W każdym przypadku członek Rady - delegacja konkretnego państwa — będzie mogła zażądać sprawdzenia, czy państwa stanowiące większość kwalifikowaną stanowią co najmniej 62% ogółu ludności Unii. Jeśli tak nie jest — uchwała nie zostanie podjęta. 2. Delegacji każdego państwa przewodniczy bądź minister spraw zagranicznych (jest to wtedy tzw. Rada Ogólna), bądź taka sama liczba ministrów innego resortu (Rada Branżowa). Istnieje dziesięć możliwych konfiguracji Rady: 1) Rada d/s Ogólnych, 2) d/s Zagranicznych, 3) d/s Gospodarczych i Finansowych (Ecofin), 4) Rada d/s Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (JHA), 5) d/s Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów, 6) Rada d/s Konkurencyjności, 7) Rada d/s Transportu, Telekomunikacji i Energii, 8 ) d/s Rolnictwa i Rybołówstwa, 9 ) d/s Środowiska, 10) Rada d/s Edukacji, Młodzieży i Kultury. Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie. Żeby utrzymać pewnego rodzaju ciągłość zaproponowano, by każdemu państwu sprawującemu prezydencję towarzyszyły delegacje dwóch następnych państw, które obejmą przewodnictwo w Radzie. Według planu, który został ułożony do 2020 roku, polskiej prezydencji będą współtowarzyszyć delegacje Danii i Cypru. W roku 2010 prezydencję w Radzie UE sprawowały Czechy i Belgia. Oba te państwa w trakcie trwania swych kadencji doświadczyły zmiany rządów. W pierwszym półroczu 2011 pracami Rady UE kierują Węgry, które są zajęte umacnianiem prawicowego obozu rządzącego Fidesz m.in. przez wprowadzenie cenzury post-publikacyjnej. 3. Strona polska rozpoczęła współpracę, w ramach naszego Tria, z Danią oraz Cyprem już w roku 2008. Współpraca ta jest kontynuowana na bieżąco zarówno na poziomie Ministrów Spraw Zagranicznych trzech państw, jak i Koordynatorów d/s Przygotowań do sprawowania Przewodnictwa każdego z państw. Trójstronna współpraca Polski, Danii, Cypru jest także prowadzona i rozwijana na szczeblu zainteresowanych ministerstw oraz urzędów i instytucji centralnych. W następstwie dotychczasowych spotkań oraz zgodnie z kalendarzem prac przygotowawczych we wrześniu 2010 strona polska oraz pozostali partnerzy przekazali Sekretariatowi Generalnemu Rady swoje wkłady merytoryczne do strategicznej części programu prac Tria, w celu nadania jej formy wstępnego projektu przez Sekretariat Generalny. W naszej części projektów podkreślone zostały obszary strategiczne, które będą priorytetami szczególnego zainteresowania polskiej Prezydencji. [ 3 ] Po drugim spotkaniu koordynacyjnym ministrów spraw zagranicznych (czerwiec 2010) państw mających sprawować prezydencję w drugiej połowie 2011 i 2012-tym roku minister spraw zagranicznych RP Radosław Sikorski zwrócił uwagę na istniejące rozbieżności geopolityczne. R. Sikorski powiedział w rozmowie z dziennikarzami (16.06.2010), że Dania i Cypr mają inne „perspektywy regionalne", niż Polska. Cypr jest najbardziej zainteresowany basenem Morza Śródziemnego, Dania sprawami Arktyki, a Polska — Partnerstwem Wschodnim i relacjami z Rosją. Są też kwestie wspólne zwłaszcza dla Danii i Polski, przede wszystkim strategia morza Bałtyckiego, podobne priorytety w zakresie polityki rolnej oraz zajęcie się problemami organizacyjnymi całej UE. Dania była członkiem poprzedniczki Unii - EWG od 1973 roku, a przystąpienie tego państwa do Wspólnoty Europejskiej w 1993 r. zostało obwarowane bardzo istotnymi wyłączeniami. [ 4 ] Intensywna praca koordynatorów państw mających sprawować prezydencję i podległych im aparatów rządowych sprawiło, iż polski przedstawiciel w UE Mikołaj Dowgielewicz — w randze wiceministra spraw zagranicznych — pełniący jednocześnie mandat pełnomocnika rządu RP, koordynującego przygotowania Polski do sprawowania prezydencji, w czerwcu 2010 przekazał do Sekretariatu Generalnego Rady UE kalendarz, zawierający daty szczytów Rady Europejskiej, daty posiedzeń rad sektorowych (ministerialnych), konferencji ministrów i spotkań na szczeblu wiceministrów. Kalendarz ten premier Donald Tusk w czerwcu 2010 przekazał przewodniczącemu Europejskiej Rady (Szefów Rządów) Hermanowi Van Rompuyowi — plan zawierający ponad dwieście spotkań. Nawet najlepsza praca rządów, w tym głównie ministrów spraw zagranicznych i podległych im resortów, nie jest w stanie przygotować tak rozległego i rozbudowanego organizmu zarządzającego procesami integracji na naszym kontynencie. Niemożliwe są do przewidzenia różnorodne zjawiska związane z problematyką strategii politycznych poszczególnych państw, jak i zdarzenia wobec UE zewnętrzne, jak np. rewolucje w Afryce Północnej. II. Polska a pozostałe państwa „tria" sprawującego prezydencję 4. Trzeba się zgodzić z polskim ministrem spraw zagranicznych, że dla Danii, administrującej Grenlandią i wyspami Owczymi, istotne znaczenie mogą mieć projekty najpierw eksploracyjne a później inwestycyjne na terenie Arktyki (złoża gazu ziemnego wydobywane na Morzu Północnym sięgają daleko w głąb topniejącego lądolodu). Oprócz Danii obszarem subarktycznym zainteresowane są państwa od dawna zasłużone w jego badaniu a niebędące członkami Unii — Norwegia i Rosja. Ponadto swoje zainteresowanie tym obszarem zgłaszają Stany Zjednoczone i Kanada. Przykład z najbliższego sąsiedztwa Polski dotyczący rurociągu bałtyckiego Niemcy-Rosja nie jest w tym względzie budujący, stanowi negatywny model współpracy państw podejmujących aktywność w ramach akwenów morza otwartego, bez istotnych uzgodnień ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. Duńczycy mogą zaimponować polityką industrializacyjną, którą przeprowadzili w latach sześćdziesiątych XX stulecia, korzystając z pomocy ekonomistów szwedzkich w ramach Wspólnoty Państw Skandynawskich, przed ich wejściem do EWG w 1973 r. Niektórzy wskazują na to doświadczenie, jako ostatnią praktycznie przyspieszoną i całkowicie udaną industrializację. Duński system szkolny obok francuskiego uważany jest za najlepszy w świecie. Duńskie wyższe uczelnie znakomicie wykorzystały wejście do EWG i zawarły ogromną ilość porozumień poziomych, umożliwiając młodzieży duńskiej studia w Niemczech (wcześniej RFN), Szwecji i Wielkiej Brytanii. Cypr, którego archeologiczna historia sięga 5500 lat przed naszą erą, a jego mieszkańcy utrzymywali kontakt z Egiptem, Babilonem i byli pośrednikami tych cywilizacji z terenami północy. [ 5 ] Cypr jest terytorium oddzielonym morzem położonym najbliżej Izraela, Libanu, Syrii i Egiptu. [ 6 ] Stąd też wyspa nazwana była przez Brytyjczyków naturalnym lotniskowcem a razem z Gibraltarem i Maltą tworzyła łańcuch baz morskich o znaczeniu zarówno militarnym, jak i handlowym. Państwo Cypr jest położone na wyspie o tej samej nazwie, trzeciej co do wielkości na morzu Śródziemnym po Sycylii i Sardynii. Pozostaje ważnym członkiem Brytyjskiej Wspólnoty Narodów Commonwelth . [ 7 ] Geograficzne położenie sytuuje to państwo w Azji, w rejonie Bliskiego Wschodu na południe od Turcji, we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Podobnie jak Polska, Czechy, Węgry, Malta i kraje bałtyckie od 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Wyspa jest przedzielona na dwie części, zasieki z drutu kolczastego rozgraniczają wyspę a nawet stolicę Nikozję na dwie części — grecką i turecką. Przybyszowi z naszej części Europy nasuwa to skojarzenia z murem berlińskim z lat 1963-1989. Turecka Republika Cypru Północnego, będąca oficjalnie częścią Cypru nie jest uznawana na arenie międzynarodowej. W chwili przyjęcia do UE Cypr liczył prawie 800 tysięcy mieszkańców. Szacowano wówczas, że diaspora greków cypryjskich na Wyspach Brytyjskich to dodatkowe 20% potencjalnych obywateli w stosunku do ludności zamieszkałej na wyspie. Mieszkańcy Cypru — terenu, na którym od dawna skupiają się jak w soczewce wpływy wielu istotnych potęg a na przełomie XX i XXI wieku są to wpływy brytyjskie, izraelskie i rosyjskie, starają się łączyć tradycję z nowoczesnością. Ludność obowiązuje Specjalny Kodeks Honorowy. We władzach sześciu dystryktów, na które podzielono administracyjnie wyspę, zasiadają z głosem doradczym i mediacyjnym przedstawiciele miejscowego duchowieństwa prawosławnego (ortodox church o rodowodzie greckim) i maronickiego. Społeczność Cypryjczyków notuje jeden z najmniejszych współczynników przestępczości w świecie (do 2‰ populacji), wliczając w to wypadki komunikacyjne. 5. Cypryjska waluta funt cypryjski związany był zawartymi umowami z walutą ostatniego z kolonizatorów — Wielką Brytanią. Od 2008 roku Cypr wszedł do strefy euro, co miało dopomóc jej mieszkańcom w kontaktach z całym kontynentem a szczególnie z rodzimą w zakresie języka i kultury Grecją. Wejście Cypru do strefy euro uległo jednak koincydencji ze światowym kryzysem gospodarczym. W nadchodzącym półtorarocznym okresie prezydencji, Cypr będzie jedynym państwem z grupy siedemnastki — strefy euro. Różnice między państwami strefy euro, z osłabiającą cały system Grecją, a pozostałymi członkami UE, nie będącymi w strefie wspólnej waluty są dosyć poważne. Zaproponowany przez Francję i Niemcy pakt anty-konkurencyjny w pierwszej kolejności ma obowiązywać państwa strefy euro. Jego celem jest uratowanie walutowego instrumentu integracji — który okazał się zbyt kruchy wobec światowych operacji finansowych (zwłaszcza Stanów Zjednoczonych). Zamierzeniem tego paktu, oprócz uzgodnień wspólnej polityki inwestycyjnej w ramach państw Unii a nie na zewnątrz, ma być wprowadzenie jednolitości w zakresie podatkowym i obciążenie ludności państw, które do niego przystąpią. Pakt dla podniesienia konkurencyjności UE ma doprowadzić do ściślejszej współpracy gospodarczej, zapewniając stabilność krajom strefy euro. Przewiduje on liczne ograniczenia polityki socjalnej, czyniąc z Europy obszar o lepszych warunkach brzegowych do rywalizacji (np. z państwami Dalekiego Wschodu). Planuje się między innymi podwyższenie wieku emerytalnego, zrezygnowanie z indeksowania wynagrodzeń według wskaźnika inflacji, uelastycznienie rynku pracy, wpisanie limitów zadłużenia do prawa krajowego oraz częściową harmonizację podatku CIT w skali całej strefy. Najbliższa refleksja, nasuwająca się do tych postanowień jest następująca — o ile kryzys kiedykolwiek jeszcze zachwieje podwalinami Europy, weksle bez pokrycia płacić będą obywatele nie zaś europejska klasa polityczna. * * * Ustalenia wielu historyków dowodzą, że przemoc łączona z wolnością legła u podstaw systemu kapitalistycznego. Dotyczyła chłopów wyrzucanych z siedlisk angielskich, francuskich i niemieckich rolników, a później robotników wielkiego uprzemysłowienia. Eksploatowano także zasoby terenów kolonialnych. Postulujący wolność jednostki projekt oświeceniowy doprowadził do powstania państw narodowych i wojen między nimi. Wolność religijna i równość polityczna nie zapewniły automatycznego zagwarantowania praw człowieka w zakresie ekonomicznym i socjalnym. Po drugiej wojnie światowej rywalizacja dwóch systemów zapewniła ludności państw europejskich niespotykany wcześniej wzrost poziomu życia i w miarę egalitarny system redystrybucyjny. Historia Europy wielokrotnie udowodniała cywilizacyjną ironię w dziejach człowieka. Brak zewnętrznego wroga dla funkcjonującego systemu powoduje jego wynaturzenie. Wrogiem dla cywilizacji Zachodu był radziecki komunizm. Z chwilą jego rozpadu pojawia się pytanie, czy właściwą może być postawa prezentowana przez polskiego premiera wyrażona w jego słowach: „partia, którą kieruję nie ma z kim przegrać". To współczesne pytanie może zostać skierowane do niemal całej współczesnej KLASY POLITYCZNEJ. Sondaże pokazują w wielu państwach europejskich spadek zaufania do klasy rządzącej oraz rosnący pesymizm w odniesieniu do nadchodzących perspektyw rozwoju na najbliższe dziesięciolecie. Jednym z ważniejszych priorytetów dla czekającej nas prezydencji w ramach skomplikowanych struktur unijnych obok polityki energetycznej będą postulaty odnoszące się do likwidacji obszarów biedy i społecznego wykluczenia. Dyktatorzy w państwach północnej Afryki są odsuwani od władzy. Przywódcy państw uznawanych za demokratyczne stają przed koniecznością sprostania nie tylko wyzwaniom, ale i ambitnym aspiracjom własnych społeczeństw. Przypisy: [ 1 ] Rady Unii Europejskiej nie należy mylić z Radą Europejską grupującą przywódców państw (premierów bądź prezydentów państw członkowskich UE oraz z Radą Europy powstałą w 1949 r., będącą ciałem opiniotwórczym wszystkich państw kontynentu europejskiego i Azerbejdżanu. [ 2 ] Rozkład głosów w Radzie UE przedstawia się następująco: Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Włochy mają po 29 głosów; Hiszpania i Polska po 27; Rumunia - 14; Holandia (Niderlandy) - 13 głosów; Belgia, Czechy, Grecja, Portugalia i Węgry po 12 głosów; Austria, Bułgaria i Szwecja po 10; Dania, Finlandia, Irlandia, Litwa i Słowacja - po 7; Cypr, Estonia, Luksemburg, Łotwa i Słowenia - po 4; Malta - 3 głosy. Razem sumarycznie jest 345 delegatów państw unijnych. [ 3 ] Do początków kwietnia 2011 odbyło się osiem spotkań przedstawicieli d/s prezydencji i trzy spotkania na szczeblu ministrów spraw zagranicznych. [ 4 ] Poważne wątpliwości a nawet opór społeczny Duńczyków wywoływały kwestie związane z integracją polityczną w ramach Wspólnoty Europejskiej. Pierwsze referendum z 1992 odrzuciło Traktat o ustanowieniu Unii Europejskiej. Przeprowadzono powtórne referendum w 1993 zaakceptowało członkostwo Danii we Wspólnocie po uzyskaniu gwarancji wyłączenia tego państwa z obligatoryjnego przystąpienia do unii walutowej, wspólnoty obronnej i zasad przyznawania oraz uznawania europejskiego obywatelstwa. [ 5 ] W Rezerwacie Krzemionki k. Opatowa w świętokrzyskim zgromadzono pamiątki świadczące o związkach i wpływach cypryjskiej cywilizacji brązu z ziemiami południowej Małopolski na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p. n. e. [ 6 ] Niektóre daty z historii Cypru: IV tysiąclecie p. n. e. - początek wyrobu przedmiotów z miedzi, co zresztą dało nazwę wyspie Cypr - miedź łac. cuprum; 2300-2200 p.n.e. początek epoki brązu; ok. 1750 p. n. e - potężne trzęsienie ziemi niszczy cywilizację epoki brązu na wyspie; 1400-1250 p.n.e. - napływ Mykeńczyków na Cypr; 800 p.n.e. - liczne kolonie greckie i fenickie; 568-526 p.n.e. Cypr należy do Egiptu ostatniej dynastii; 525 p.n.e. - zaczyna się okupacja perska na wyspie; 294 p.n.e. - Cypr wchodzi w skład państwa Ptolemeuszy; 30 rok p.n.e. - wyspa ostatecznie przechodzi pod władzę Rzymu; 395 n.e. - w wyniku podziału Cesarstwa rzymskiego Cypr przechodzi pod panowanie Bizancjum; 632 - pierwszy najazd arabski; przez następne 300 lat Arabowie i Bizantyńczycy walczą o wyspę; 1191 epizodyczne podbicie wyspy przez Ryszarda Lwie Serce, który przekazuje ją w następnym roku Gwidonowi z Lusignan, ostatniemu królowi Jerozolimy; Izaak Komnenos odrywa wyspę od Bizancjum, co doprowadza w roku 1192 do proklamowania niepodległego Królestwa Cypru; prawie po trzech wiekach niepodległości, bo od 1489 r. Cypr staje się posiadłością wenecką - przynosi to wyspiarzom nadzwyczajny rozwój ekonomiczny; od 1570 zostaje podbity przez Turków, stając się posiadłością państwa otomańskiego, w tym czasie jest intensywnie zasiedlany przez ludność wyznania muzułmańskiego; w latach 1878-1960 Cypr pozostaje pod administracją brytyjską. Natomiast historia Danii sięga przełomu V i VI wieku n.e., kiedy to na terenach Półwyspu Jutlandzkiego rywalizowały ze sobą plemiona celtyckie z ludnością germańską. Późniejsze losy Danii związane są unią personalną z królestwem Norwegii bądź Szwecji. Tendencja do utrzymania niezależności i neutralności okazała się niemożliwa w związku z militaryzacją cieśnin duńskich. [ 7 ] W czasie trwania wojny turecko-rosyjskiej w latach 1876-1878 rozpoczęła się brytyjska okupacja Cypru. Miała ona na celu uniemożliwienie Rosji umocnienie się na Bałkanach. Wielka Brytania w porozumieniu z Francją chciały uniemożliwić temu mocarstwu przejęcie kontroli nad cieśninami morza Śródziemnego. Jerzy Kolarzowski Doktor, adiunkt w Instytucie Historyczno-Prawnym Uniwersytetu Warszawskiego (Wydział Prawa i Administracji). Współzałożyciel i rzecznik prasowy PPS (1987 - luty 1988), zwolniony z pracy w IPiP PAN (styczeń 1987), współredagował Biuletyn Informacyjny Ruchu Wolność i Pokój (1986– 1987), sygnatariusz platformy Wolność i Pokój (1985), przekazywał i organizował przesyłanie m.in. do Poznania, Krakowa, Gdańska, Lublina i Puław wielu wydawnictw podziemnych. Posiada certyfikat „pokrzywdzonego" wystawiony przez IPN w 2003 r. Master of Art of NLP. Pisze rozprawę habilitacyjną "U podstaw europejskiej filozofii praw człowieka. Narodziny jednostki w sferze publicznej i prywatnej w pismach Braci Polskich". Zainteresowania: historia instytucji życia publicznego i prywatnego, myśl etyczna i religijna Europy (zwłaszcza okresu reformacji). Bada nieoficjalne nurty i idee inspirujące kulturę europejską. Hobby: muzyka poważna, fotografia krajobrazowa. Autor książki Filozofowie i mistycy Pokaż inne teksty autora (Publikacja: 26-03-2011) Oryginał.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,1127) Contents Copyright © 2000-2011 Mariusz Agnosiewicz Programming Copyright © 2001-2011 Michał Przech Autorem portalu Racjonalista.pl jest Michał Przech, zwany niżej Autorem. Właścicielami portalu są Mariusz Agnosiewicz oraz Autor. Żadna część niniejszych opracowań nie może być wykorzystywana w celach komercyjnych, bez uprzedniej pisemnej zgody Właściciela, który zastrzega sobie niniejszym wszelkie prawa, przewidziane w przepisach szczególnych, oraz zgodnie z prawem cywilnym i handlowym, w szczególności z tytułu praw autorskich, wynalazczych, znaków towarowych do tego portalu i jakiejkolwiek jego części. Wszystkie strony tego portalu, wliczając w to strukturę katalogów, skrypty oraz inne programy komputerowe, zostały wytworzone i są administrowane przez Autora. Stanowią one wyłączną własność Właściciela. Właściciel zastrzega sobie prawo do okresowych modyfikacji zawartości tego portalu oraz opisu niniejszych Praw Autorskich bez uprzedniego powiadomienia. Jeżeli nie akceptujesz tej polityki możesz nie odwiedzać tego portalu i nie korzystać z jego zasobów. Informacje zawarte na tym portalu przeznaczone są do użytku prywatnego osób odwiedzających te strony. Można je pobierać, drukować i przeglądać jedynie w celach informacyjnych, bez czerpania z tego tytułu korzyści finansowych lub pobierania wynagrodzenia w dowolnej formie. Modyfikacja zawartości stron oraz skryptów jest zabroniona. Niniejszym udziela się zgody na swobodne kopiowanie dokumentów portalu Racjonalista.pl tak w formie elektronicznej, jak i drukowanej, w celach innych niż handlowe, z zachowaniem tej informacji. Plik PDF, który czytasz, może być rozpowszechniany jedynie w formie oryginalnej, w jakiej występuje na portalu. Plik ten nie może być traktowany jako oficjalna lub oryginalna wersja tekstu, jaki prezentuje. Treść tego zapisu stosuje się do wersji zarówno polsko jak i angielskojęzycznych portalu pod domenami Racjonalista.pl, TheRationalist.eu.org oraz Neutrum.eu.org. Wszelkie pytania prosimy kierować do firstname.lastname@example.org

<urn:uuid:54d157b6-cc7f-436c-9ecd-a48007f9494c>

finepdfs

4.042969

CC-MAIN-2021-43

http://www.racjonalista.pl/pdf.php/s,1127

2021-10-23T19:50:40+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585768.3/warc/CC-MAIN-20211023193319-20211023223319-00677.warc.gz

142,511,261

0.999873

0.999936

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 4498, 10775, 15154, 18753, 21825, 22259 ]

1

2

SZACOWANIE ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW MAPA DROGOWA DEKARBONIZACJI BUDOWNICTWA DO ROKU 2050 Październik 2022 Niniejszy raport powstał w ramach projektu #Building Life prowadzonego przez World Green Building Council (WorldGBC), sfinansowanego przez Laudes Foundation i IKEA Foundation. Jednocześnie opracowanie to jest kontynuacją publikacji Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050, która powstała dzięki wsparciu Specjalnego Funduszu Akcjonariuszy Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOiR). Informacja o PLGBC Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego PLGBC (Polish Green Building Council) jest organizacją pozarządową, która od 2008 roku realizuje działania dla transformacji budynków, miast i ich otoczenia, aby sposób ich planowania, projektowania, wznoszenia, użytkowania, modernizowania, rozbierania i przetwarzania był jak najbardziej zrównoważony. PLGBC wspiera tworzenie zrównoważonych budynków dla wszystkich poprzez: - powstrzymanie zmian klimatu oraz adaptację do nowych warunków, - stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, - podnoszenie poziomu dobrostanu, jakości życia i zdrowia społeczeństwa, - zwiększanie bioróżnorodności. PLGBC stanowi część globalnej społeczności ponad 70 organizacji green building councils skupionych w ramach World Green Building Council. # SPIS TREŚCI #BUILDING LIFE .......................... 5 WPROWADZENIE .......................... 6 ROZDZIAŁ 1 .......................... 11 WYZWANIA I STRATEGIE ROZDZIAŁ 2 .......................... 25 RAMY ŚLADU WĘGLOWEGO ROZDZIAŁ 3 .......................... 32 METODYKA SZACOWANIA ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW ROZDZIAŁ 4 .......................... 56 STUDIUM PRZYPADKU ROZDZIAŁ 5 .......................... 70 PODSUMOWANIE Podstawowe pojęcia i definicje Na potrzeby niniejszego opracowania zebrano definicje, które potrzebne są do poprawnej interpretacji poruszanych w raporcie zagadnień. BIOGENICZNY DWUTLENEK WĘGŁA BIO CO₂ Biogeniczny dwutlenek węgla – jednostka odnosząca się do węgla w postaci dwutlenku węgla występującego w budynku w wyniku naturalnego cyklu węglowego. Rośliny zielone w procesie fotosyntezy asymilują węgiel z atmosfery, który następnie może być magazynowany w wyrobach budowlanych z nich wytworzonych. Należy podkreślić, że w rozumieniu normy PN-EN 15804 do węgla biogenicznego można zaliczyć tylko ten, który pochodzi ze zrównoważonej gospodarki leśnej, a nie z wycinki lasów pierwotnych. BUDYNEK O NIEMAL ZEROWYM ZUŻYCIU ENERGII (ANG. NEARLY ZERO-ENERGY BUILDING - NZEB) Budynek o niemal zerowym zużyciu energii to budynek, w którym zoptymalizowano i zmniejszono zapotrzebowanie na energię oraz maksymalnie zastąpiono tradycyjne źródła energii (wykorzystujące zasoby kopalone) przez energię odnawialną, w tym wytwarzaną na miejscu lub w pobliżu. Według polskich przepisów NZEB to budynek o niskim zużyciu energii, spełniający wymogi związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną, zawarte w przepisach techniczno-budowlanych, obowiązujących od 1 stycznia 2021 r. (a dla budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r.)** CAŁKOWITY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. WHOLE LIFE CARBON) Całkowity ślad węglowy składa się z wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego. Uwzględnia wszystkie główne i bezpośrednie źródła ślądu węglowego budynku. CYKL ŻYCIA BUDYNKU (ANG. BUILDING LIFE CYCLE) Definicja określonych etapów cyklu życia budynku została opisana w normie EN 15978. Fazy cyklu życia obejmują: fazę wyrobu A1-3, fazę wznowienia A4-5, fazę użytkowania B1-7 oraz fazę końca życia C1-4 (Rys.3). DEKARBOŃZACJA Dekarbonizacja w świetle polityki Unii Europejskiej oznacza proces redukowania emisji dwutlenku węgla (i innych gazów cieplarnianych) do atmosfery we wszystkich gałęziach gospodarki krajów członkowskich. DEKLARACJA ŚRODOWISKOWA PRODUKTU TYPU III (ANG. ENVIRONMENTAL PRODUCT DECLARATION - EPD) EPD to dokument informujący o wpływie danego produktu na środowisko podczas jego cyklu życia. Deklaracja jest szeroko stosowana w budownictwie do dokonywania oceny cyklu życia budynku LCA (zgodnie z normą EN 15978) i porównywania różnych produktów o podobnej funkcjonalności (zgodnie z normą EN 15804). EPD powinny być zgodne z ISO 14025 – „Etykiety i deklaracje środowiskowe. Deklarcje środowiskowe III typu”. EKWIWALENT DWUTLENEKU WĘGŁA CO₂e Ekwiwalent dwutlenku węgla - uniwersalna jednostka służąca do pomiaru emisji gazów cieplarnianych, która odzwierciedla ich różny współczynnik globalnego ocieplenia. Określa stężenie dwutlenku węgla, którego emisja do atmosfery miałaby identyczny skutek jak dane stężenie porównywalnego gazu cieplarnianego. * Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) wprowadza następującą definicję budynku o niemal zerowym zużyciu energii: "Budynek o niemal zerowym zużyciu energii oznacza budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej (...). Niemal zerowa lub bardzo niska ilość wymaganej energii powinna pochodzić w bardzo wysokim stopniu z energii ze źródeł odnawialnych, w tym energii ze źródeł odnawialnych wytworzanej na miejscu lub w pobliżu". ** Definicja budynku o niskim zużyciu energii zawarta w Rozporządzeniu Rady (UE) nr 811/2014. Krajowy plan rolnym na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii Uchwytu nr 91 Rady Ministrow z dnia 22 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia „Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii” (M.P. z 2015 r. poz. 614): Przez budynek o niskim zużyciu energii należy rozumieć budynek, spełniający wymogi związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną zawarte w przepisach techniczno-budowlanych, których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 1994 r. Prawo budowlane [Dz.U. 2021, poz. 140] z późn. zm., tj. w wersji zapisów dnia X oraz zapisów nr 2 albo 3 ustawy o prawie budowlanym z dnia 12 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny Warunki techniczne jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690, z późn. zm.), obowiązujące od 1 stycznia 2021 r. a dla budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r." GAZY CIEPLARNIANE (ANG. GREENHOUSE GASES - GHG) Gazy cieplarniane to gazowe składniki atmosfery ziemskiej biorące udział w powstawaniu efektu cieplarnianego. Do podstawowych gazów cieplarnianych uwzględnionych przez Protokoł z Kioto zalicza się m.in. dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu, freony i parę wodną. INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE IPCC Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu – naukowe i międzynarodowe ciało doradcze utworzone w 1988 r. na wniosek członków ONZ, przez dwie organizacje Narodów Zjednoczonych – Światową Organizację Meteorologiczną oraz Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych. KOMPENSACJA ŚLADU WĘGLOWEGO (ANG. CARBON OFFSET) Kompensacja to zastępczy sposób na redukcję śladu węglowego budynku, poprzez zakup specjalnych certyfikowanych jednostek redukcyjnych (ang. carbon credits) lub poprzez inwestycje w projekty sekwestracji dwutlenku węgla (np. zalesianie). MODELOWANIE INFORMACJI O BUDYNKU (ANG. BUILDING INFORMATION MODELING) BIM /MODEL BIM Modelowanie informacji o budynku umożliwia ciągły i natychmiastowy dostęp do informacji o projekcie, jego kosztach i harmonogramach. Upraszczà także sam proces projektowy, poprzez możliwość testowania w świecie wirtualnym różnorodnych wariantów i schematów, w celu wybrania optymalnego. Może on być wykorzystywany do podejmowania decyzji projektowych, opracowania spójnej dokumentacji budowlanej oraz analiz zyskowności i szacowania kosztów inwestycji, a docelowo także do zarządzania obiektem. NEUTRALNOŚĆ KLIMATYCZNA Neutralność klimatyczna, czyli osiągnięcie zerowego poziomu emisji gazów cieplarnianych netto (zerowego śladu węglowego netto) to cel procesu dekarbonizacji. OCENA CYKLU ŻYCIA BUDYNKU (ANG. LIFE CYCLE ASSESSMENT - LCA) LCA to metoda analizy wpływu budynków na środowisko w trakcie całego cyklu życia. Ocena dokonywana jest w różnych kategoriach - jedną z nich jest wpływ na globalne ocieplenie wyrażony w kilogramach ekwiwalentu CO₂. Szczególna procedura stosowania metody LCA w kontekście budynków została opisana w normie EN 15978. OPERACYJNY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. OPERATIONAL CARBON) Operacyjny ślad węglowy to emisje związane z eksploatacją budynku i wynikającego z niej zużycia energii. Dotyczy on etapu B6 (zużycie energii) cyklu życia budynku. POTENCJAŁ NISZCZENIA OZONU (ODP, OD ANG. OZONE DEPLETION POTENTIAL) Wskaźnik utworzony w celu ilościowej oceny wpływu poszczególnych substancji chemicznych na warstwę ozonową. Został odniesiony do freonu oznaczonego jako czynnik R11, którego skuteczność niszczenia molekul ozonu przyjęto za wartość jednostkową (ODP= 1). POTENCJAŁ TWORZENIA EFEKTU CIEPLARNIANEGO GWP Potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (ang. Global Warming Potential). Zgodnie z EN 15803:2012+A2:2019 wyróżnia się trzy składowe wskaźnika GWP takie jak „GWP-fossil” związany z emisją CO₂ ze spalania paliw kopalnych, „GWP-biogenic” związany z naturalnym obiegiem węgla w przyrodzie oraz spalaniem biomasy, „GWP-luluc” związany ze zmianą sposobu użytkowania gruntów. POZA CYKLEM ŻYCIA (ANG. BEYOND LIFE CYCLE) Etap ten uwzględnia dodatkowy wpływ budynku na środowisko poza jego cyklem życia (faza D), np. uniknięcie emisji wynikającej z ponownego wykorzystania lub recyklingu materiałów czy z produkcji energii odnawialnej. Etap ten nie jest uwzględniany w całkowitym śladzie węglowym. ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU (ANG. CARBON FOOTPRINT) Ślad węglowy jest szacunkową sumą emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia budynku. Wyrażany jest jako ekwiwalent emisji dwutlenku węgla na jednostkę odniesienia, np. na jeden budynek albo na 1 m² powierzchni użytkowej budynku. ŚLAD WĘGLOWY KOŃCA ŻYCIA (ANG. END-OF-LIFE CARBON) Ślad węglowy końca życia związany jest z rozbiórką/wyburzeniem (C1), transportem (C2), przetwarzaniem odpadów (C3) i utylizacją materiałów (C4). Jest on częścią wbudowanego śladu węglowego. WBUDOWANY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. EMBODIED CARBON) Wbudowany ślad węglowy jest związany z przepływami materiałów w cyklu życia (np. procesami konstrukcji czy przebudowy lub rozbiórki). Jest to ślad węglowy w następujących etapach cyklu życia: fazie wyrobu A1-A3, fazie wznowienia A4-A5, fazie użytkowania B1-B5 oraz fazie końca życia C1-C4. WEJŚCIOWY ŚLAD WĘGLOWY (ANG. UPFRONT CARBON) Wejściowy ślad węglowy jest związany z procesem budowy obiektu – dotyczy on fazy A1-A5, w którym uwzględnia się wydobycie surowców, produkcję materiałów, transport i proces wznowienia. Wejściowy ślad węglowy jest częścią wbudowanego śladu węglowego. #BuildingLife to projekt realizowany przez World Green Building Council i dziesięć siostrzanych europejskich organizacji green building councils, których celem jest opracowanie i opublikowanie krajowych map dekarbonizacji sektora budowlanego do 2050 r., opartych na całkowitym śladzie węglowym netto w całym cyklu życia budynków. Trwający do końca 2022 r. projekt wspiera ambicje strategii Europejskiego Zielonego Ładu i stymuluje działania na rzecz klimatu poprzez krajowe i regionalne plany dekarbonizacji, które będą dotyczyć wpływu całego cyklu życia sektora budowlanego na środowisko. Budowanie partnerstwa i wspieranie inicjatyw tworzonych przez społeczności międzynarodowe, takie jak WorldGBC jest kluczowe na drodze do dekarbonizacji. Obniżenie emisjności budynków wiąże się z koniecznością podjęcia znacznych wysiłków i asygnaacji zasobów w całym rozdrobnionym łańcuchu wartości, w szczególności na mniej rozwiniętych rynkach. #BuildingLife podkreśla konieczność skupienia uwagi nie tylko na operacyjnych emisjach budynków, ale także na wadze wbudowanego śladu węglowego i jego wpływie na środowisko w fazie produkcji materiałów i technologii budowlanych, transportu, budowy i końca życia budynku i jego elementów. Ograniczanie tych emisji ma zasadnicze znaczenie dla uwzględnienia całkowitego wpływu budynków i sektora budownictwa oraz postępu w kierunku realizacji strategii Europy na rzecz klimatu, który zakłada, że do 2050 roku Europa stanie się neutralna klimatycznie. #BuildingLife to projekt, którego celem jest przyspieszenie dekarbonizacji w sektorze budowlanym poprzez działania sektora prywatnego oraz odpowiednią politykę sektora publicznego. Zbudowanie koalicji wspierającej wspólną wizję budynków zeroemisyjnych w Europie jest nadrzędnym celem projektu. Europejskie green building councils biorące udział w projekcie to: Chorwacja, Finlandia, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Holandia, Polska, Hiszpania i Wielka Brytania. Projekt został sfinansowany przez: Laudes Foundation IKEA Foundation Przyjęte w 2015 roku podczas szczytu klimatycznego COP21 porozumienie paryskie, którego sygnatariuszem jest Polska, stawia za główny cel ograniczenie średniego wzrostu temperatury na świecie poniżej 2°C, najlepiej do 1,5°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Realizacja tego celu wymaga, aby globalne antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych netto osiągnęły poziom zerowy około roku 2050, co oznacza, że do atmosfery nie będą trafiały żadne dodatkowe emisje. Znaczenie budownictwa w procesie dochodzenia do neutralności klimatycznej jest bezdyskusyjne. Najświeszsze dane pokazują, że budynki odpowiadają za ok. 38% światowych emisji CO₂, przy czym 28% pochodzi z eksploatacji budynków, a pozostałe 10% spowodowane jest zużyciem energii niezbędnej do produkcji materiałów i technologii wykorzystywanych w budownictwie (wbudowany ślad węglowy). Do tej pory wszelkie działania koncentrowały się głównie na redukcji tzw. operacyjnego śladu węglowego, czyli emisji CO₂ spowodowanych użytkowaniem budynków - ogrzewaniem, chłodzeniem, przygotowaniem ciepłej wody użytkowej, korzystaniem z urządzeń, komputerów, wind, instalacji itd. Analiza całkowitego śladu węglowego opiera się na bardziej zintegrowanym podejściu, więc wyzwanie związane ze zrównoważonym rozwojem w obszarze budynków wykracza daleko poza redukcję emisji CO₂ w fazie użytkowania budynków. Proces budowy i wykorzystanie materiałów w fazie wznoszenia i użytkowania również powodują emisje CO₂. Wraz z rozwojem technologii pozwalających na zmniejszanie energochołonności budynków w trakcie ich eksploatacji, rosnąc będzie znaczenie wbudowanego śladu węglowego, który obecnie jest często marginalizowany. Ocena emisyjności procesów budowlanych wymaga nowego spojrzenia na to, w jaki sposób sektor budowlany może stawać się bardziej zrównoważony. Uwzględnienie tych przesłanek jest możliwe poprzez ocenę emisji CO₂ w całym cyklu życia budynku. CZERWIEC 2021 Odpowiedź na te wyzwania był opublikowany przez PLGBC w czerwcu 2021 r. raport *Zerowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050*. Była to pierwsza taka publikacja opracowana przez green building council w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, stworzona dzięki wsparciu finansowemu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR). Raport podkreśla, że osiągnięcie zerowego całkowitego śladu węglowego netto budynków do 2050 roku jest celem bardzo ambitnym, lecz możliwym do realizacji. Wymaga to jednak transformacji zarówno budynków, jak i całego sektora budowlanego. Kluczowym warunkiem jest zaangażowanie wszystkich interesariuszy mających wpływ na redukcję emisji CO₂: producentów, inżynierów, architektów, deweloperów, inwestorów, właścicieli nieruchomości i doradców. Równie istotne są wyraźne i zdecydowane działania władz na różnych szczeblach, które poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisów będą stymulować zmiany na rynku budownictwa, które doprowadzą do osiągnięcia celu dekarbonizacji zasobów budowlanych. Należy podkreślić, że raport z 2021 r. przedstawia działania jakie powinni wdrożyć do 2050 r. wszyscy interesariusze związani z sektorem budynków, aby zrealizować następującą wizję: **Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego).** PAŹDZIERNIK 2022 Urzeczywistnienie wizji zawartej w publikacji z 2021 r. uzależnione jest od szeregu zmian, które muszą zajść na polskim rynku budowlanym w odniesieniu do produkcji materiałów, projektowania, realizacji procesu budowlanego, wykorzystywanych źródeł energii oraz rozwiązań w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. W ramach publicznych prezentacji raportu *Zerowy ślad węglowy. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050* w lipcu 2021 r. istotnym sygnałem zwracającym był bardzo mocno podkreślany brak odpowiednich regulacji w przepisach krajowych związanych z obowiązkiem obliczania całkowitego śladu węglowego budynków w całym cyklu życia. Dlatego też baza podejmowanych działań muszą być zmiany w prawodawstwie, które umożliwią wdrożenie i weryfikację działań związanych z raportowaniem emisji CO₂ w budownictwie. Rozwiązania, które pozwalają na wznoszenie budynków o zerowym śladzie węglowym już istnieją – należy je odpowiednio promować oraz wspierać zarówno legislacyjnie, jak i finansowo. Dodatkowo, zaangażowanie sektora finansowego, poprzez aktywny udział banków komercyjnych oraz międzynarodowych instytucji finansowych we wdrażaniu odpowiednich instrumentów wspierających dekarbonizację w Polsce jest bardzo istotne. Wizja całkowitej dekarbonizacji zasobów budowlanych do 2050 r. wykracza poza kwestię operacyjnych emisji gazów cieplarnianych, na której skupiano się do tej pory. Należy mieć na uwadze, że budynki są ważnym bankiem materiałów, w których przez wiele dziesięcioleci deponeje się zasoby, a sposób ich projektowania ma duży wpływ na emisję w całym cyklu życia, zarówno w budynkach nowych, jak i poddawanych renowacji. Trzeba zatem stopniowo uwzględniać emisje w całym cyklu życia budynków, zaczynając od budynków nowo projektowanych, w których łatwiej jest uwzględnić wbudowany ślad węglowy. Charakterystyka całego cyklu życia budynków powinna być brana pod uwagę również w obiektach poddawanych renowacji, jako element polityki redukcji emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia. Minimalizowanie emisji gazów cieplarnianych w tak długim okresie wymaga oszczędności zasobów oraz wdrażania zasad gospodarki o obiegu zamkniętym. Współczynnik globalnego ocieplenia w całym cyklu życia wskazuje na ogólny wkład budynku w emisje prowadzące do zmian klimatu. Wyróżnia on zarówno emisje dwutlenku węgla wbudowane w materiały budowlane, jak i bezpośrednie i pośrednie emisje dwutlenku węgla na etapie użytkowania. Wymóg obliczania współczynnika globalnego ocieplenia w cyklu życia nowych budynków stanowi zatem pierwszy krok w kierunku bardziej rzetelnego uwzględnienia charakterystyki całego cyklu życia budynków i gospodarki o obiegu zamkniętym. Najbardziej popularną techniką oceny kompleksowego oddziaływania budynku na środowisko jest metoda Life Cycle Assessment (LCA), oparta na normie PN EN 15978 Zrównoważone obiekty budowlane, a której niewątpliwą zaletą jest holistyczne podejście, uwzględniające cały cykl życia budynku. Nie bez znaczenia jest też uwzględnienie najbardziej istotnych ekosystemów oraz procesów powstawania zanieczyszczeń. Norma przedstawia metodę obliczania opartą na ocenie cyklu życia w celu oceny środowiskowych właściwości użytkowych budynku i podaje środki komunikacji wyników oceny, a efektem jest określenie kilkunastu wskaźników obrazujących wpływ budynku na środowisko. Na chwilę obecną norma ta zostawia jednak duży margines niepewności otrzymanych wyników, związany z przyjmowanymi w poszczególnych fazach cyklu życia budynków założeniami oraz interpretacją wyników, co skutkuje ograniczoną czytelnością przedstawianych analiz LCA, jak i brakiem możliwości ich porównywania. Pomimo wspomnianych zastrzeżeń, analiza LCA jest dziś najbardziej obiektywnym i precyzyjnym narzędziem oceny środowiskowej budynków, a jej wyniki mogą posłużyć do optymalizacji rozwiązań projektowych, a co za tym idzie ograniczenia kosztów budowy oraz zmniejszenia przyszłych kosztów eksploatacji. Obecnie analizy oceny budynków w całym cyklu życia nie są wymagane polskimi przepisami i nie są standardowo wykonywane przez inwestorów czy projektantów, a sporządzane są najczęściej na potrzeby certyfikacji wielokryterialnych (np. BREEAM, LEED, ZIELONY DOM itp.). Z reguły wykonują je wyspecjalizowane biura, najczęściej na podstawie projektu, podczas gdy największy potencjał optymalizacji/redukcji emisji CO₂ jest w fazie koncepcyjnej. Z kolei wiarygodny wynik wpływu inwestycji budowlanej na środowisko przedstawiają analizy LCA oparte na emisyjności materiałów i instalacji budowlanych zastosowanych w budynku. Dodatkową trudnością w popularyzacji analiz LCA jest brak jednolitej i spójnej metodyki obliczania śladu węglowego budynków. Kierując się powyższymi przesłankami PLGBC, w ramach projektu #BuildingLife, opracowała metodkę szacowania śladu węglowego budynków zaprezentowaną w niniejszym raporcie, będącym uzupełnieniem publikacji z 2021 r.pt. Zerowy ślad węglowy. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050. Mając na uwadze, że wszystkie budynki do roku 2050 powinny charakteryzować się przynajmniej zerowym operacyjnym śladem węglowym, a budynki nowe i poddawane modernizacji powinny charakteryzować się zerowym całkowitym śladem węglowym netto (z uwzględnieniem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego), w raporcie przedstawiono harmonogram działań, jakie powinni podjąć wszyscy uczestnicy procesu budowlanego do 2040 r. Osiągnięcie neutralności klimatycznej (w tym zerowego poziomu netto całkowitego ślądu węglowego budynków) do roku 2050 jest celem bardzo ambitnym, lecz możliwym do realizacji. Wymaga od polskiego rynku budowlanego efektywnego procesu transformacji. Konieczna jest modyfikacja podejścia do produkcji materiałów, projektowania, przeprowadzania procesu budowlanego oraz wykorzystywanych źródeł energii. Bazą tych działań muszą być zmiany legislacyjne, które umożliwiają wdrożenie i weryfikację zamierzeń, a które będą stymulować zmiany prowadzące do dekarbonizacji zasobów budowlanych. Prezentowana mapa dekarbonizacji stanowi przewodnik do planowania oraz opracowywania strategii przez dwie grupy interesariuszy. Istotnym warunkiem osiągnięcia neutralności klimatycznej jest międzysektoralna współpraca, dlatego też mapa drogowa została opracowana w taki sposób, aby ułatwić poszczególnym interesariuszom wdrażanie odpowiednich działań w kolejnych przedziałach czasowych. Cele i zadania przeplatają się ze sobą, budując się powiązani i synergii. Wdrożenie konkretnych działań zaprezentowane poniżej przez wszystkich interesariuszy sektora budownictwa w odpowiednich ramach czasowych jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia neutralności klimatycznej w sektorze budownictwa. --- **ADMINISTRACJA RZĄDOWA** - Stworzenie regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach w perspektywie do roku 2050 - Stworzenie i rozwijanie narzędzi niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach - Zapewnienie dostępu do niskiemisyjnych źródeł energii - Umundurowanie rozwoju efektywnych ekonomicznie technologii budowy i modernizacji do standardu budynków o zerowym całkowitym ślądzie węglowym netto w perspektywie roku 2050 **ADMINISTRACJA SAMORZĄDOWA** - Opracowanie i realizacja działań zmniejszających całkowity śląd węglowy budynków publicznych i prywatnych **DEWELOPERZY, INWESTORZY, WŁASNICIELE BUDYNKÓW** - Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym - Identyfikacja i realizacja działań zmniejszających całkowity śląd węglowy - Redukcja całkowitego ślądu węglowego posiadanych i projektowanych budynków --- **2025** - Stworzenie regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach w perspektywie do roku 2050 - Stworzenie i rozwijanie narzędzi niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach - Zapewnienie dostępu do niskiemisyjnych źródeł energii - Umundurowanie rozwoju efektywnych ekonomicznie technologii budowy i modernizacji do standardu budynków o zerowym całkowitym ślądzie węglowym netto w perspektywie roku 2050 **2030** - Aktualizacja istniejących regulacji prawnych niezbędnych do osiągnięcia zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach i egzekwowanie ich przez władze - Osiągnięcie zerowego operacyjnego ślądu węglowego netto w istniejących budynkach zajmowanych przez władze publiczne lub będących ich własnością - Wdrażanie planu dekarbonizacji budynków należących do władz publicznych i budynków zajmowanych przez nowych i modernizowanych - Rozwijanie narzędzi w celu monitorowania i weryfikowania ślądu węglowego budynków **2040** - Weryfikacja aktualizacja postępów w osiąganiu zerowego całkowitego ślądu węglowego netto w budynkach **2050** - Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym ślądem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym całkowitym ślądem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wbudowanego i operacyjnego ślądu węglowego) --- **Szacowanie ślądu węglowego budynków** **Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050** ### Szacowanie śladu węglowego budynków **Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050** | Rok | Instytucje finansowe | Projektanci (architekci i inżynierowie budownictwa) | Producenti materiałów i technologii budowlanych | Wykonawcy | Zarządcy | NGO, stowarzyszenia zawodowe i uczelnie | |-----|----------------------|----------------------------------------------------|-----------------------------------------------|-----------|---------|----------------------------------------| | **2025** | • Stymulowanie rynku do podjęcia działań mających na celu dekarbonizację zasobów budowlanych | • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji gospodarki o obiegu zamkniętym | • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym | • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji | • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji | • Podniesienie poziomu wiedzy i świadomości w zakresie dekarbonizacji i gospodarki o obiegu zamkniętym | | **2030** | • Finansowanie inwestycji o zdefiniowanym śladzie węglowym | • Przeszczepne wykonywanie i upublicznianie analiz śladu węglowego dla nowych i modernizowanych budynków | • Wdrożenie planu redukcji śladu węglowego produktów | • Realizacja inwestycji w ramach niskozasobowych i energoszczędnych procesów budowy | • Realizacja działań na rzecz dekarbonizacji zarządzanych budynków | • Rozwijanie i podnoszenie jakości współpracy na rzecz dekarbonizacji | | **2040** | • Finansowanie inwestycji o obniżonym śladzie węglowym | • Projektowanie prawie wszystkich budynków o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto | • Obniżenie minimum o połowę śladu węglowego procesu budowy | • Znaczące zmniejszenie śladu węglowego zarządzanych budynków | • Przyspieszenie procesu dekarbonizacji | | **2050** | • Finansowanie wyłącznie inwestycji o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto | • Projektowanie wyłącznie budynków o zerowym całkowitym śladzie węglowym netto | • Osiągnięcie zerowego poziomu emisji netto dwutlenku węgla w procesie produkcji i transportu produktów | • Całkowita dekarbonizacja procesu budowlanego (dla budynków nowych i modernizowanych) | • Wszystkie zarządzane budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wzbudowanego i operacyjnego śladu węglowego) | • Wszystkie budynki powinny charakteryzować się zerowym operacyjnym śladem węglowym, natomiast budynki nowe i poddawane modernizacji - zerowym śladem węglowym netto w całym cyklu życia (czyli zerowym bilansem wzbudowanego i operacyjnego śladu węglowego) | ROZDZIAŁ 1 WYZWANIA I STRATEGIE Globalne wyzwania na drodze dekarbonizacji budownictwa Ratyfikacja ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz podpisane w jej wyniku przez kraje członkowskie Unii Europejskiej umowy międzynarodowe (protokół z Kioto, porozumienie paryskie), daly początek wspólnej walce ze zmianami klimatycznymi. Celem tej walki jest redukcja antropogenicznego oddziaływania na środowisko naturalne, która wymaga znaczącego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, pochodzących głównie z przetwarzania paliw kopalnych. W obliczu agresji Rosji na Ukrainę, nie mniej ważne stało się bezpieczeństwo energetyczne wyraźne pewność i ciągłość dostaw energii. Środkiem do realizacji tych celów jest poprawa efektywności energetycznej, ograniczenie ilości zużywanej energii oraz zwiększenie zastosowania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Globalna świadomość znaczenia konkretnych zobowiązań w zakresie ochrony środowiska wzrasta wraz z częstszymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi oraz niekorzystnymi skutkami gospodarczymi pandemii COVID-19. Obecnie wiele krajów postrzega reakcje na zmiany klimatu jako szansę na odbudowę i pobudzenie swoich gospodarek z uwzględnieniem zrównoważonej przyszłości. Budynek i sektor budowlany w znacznym stopniu przyczyniają się do emisji dwutlenku węgla i zmian klimatu. W Europie samo użytkowanie lub eksploatacja budynków odpowiada za około 40% zużycia energii i 36% emisji CO₂. Poza emisjami operacyjnymi, które są głównym przedmiotem regulacji w każdym kraju członkowskim UE, istotny jest wbudowany śląd węglowy, który przyczynia się do 11% wszystkich emisji dwutlenku węgla na świecie, a 3,67 mln ton emisji CO₂ (wg danych z 2019 r.) powstaje w wyniku budowy, renowacji, odnowienia, rozbiorki oraz wyburzenia kaniki budowlanej. Ponadto budynki odpowiadają za około 50% zużycia wszystkich wydobytych surowców, 33% zużycia wody i 35% generowanych odpadów. Wszystko to wiąże się z emisjami i negatywnymi skutkami dla środowiska, w tym wyczerpywaniem zasobów abiotycznych i biogennych, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gruntów oraz utratą różnorodności biologicznej. Niestety, w krajach europejskich nadal obserwujemy brak wiarygodnych, kompleksowych i porównywalnych danych na temat wbudowanego ślądu węglowego, a także brak konsensusu co do zakresu, w jakim dane o emisyjności zasobów budowlanych powinny być przypisane do wbudowanego ślądu węglowego. Niezależnie od tego, posiadana obecnie wiedza jest wystarczającym argumentem za podejściem odpowiednich działań dążących do dekarbonizacji sektora budowlanego, w którym kluczowym elementem jest przekształcenie zasobów budowlanych w obiekty bezemisyjne. Cel ten można osiągnąć jedynie poprzez przyjęcie holistycznego podejścia i oceny sektora budowlanego przy jednoczesnym utrzymaniu ścieżki transformacji energetycznej. Wyróżne podkreślenie wagi operacyjnego i wbudowanego ślądu węglowego powinno zaowocować zwiększeniem skali szybkich działań, które należy podjąć stawiając wymogi regulacyjne oraz tworząc odpowiednie narzędzia polityczne i instrumenty. Obecnie przed każdym krajem członkowskim UE stoją wyzwania związane z tworzeniem międzynarodowych ram i sojuszy, pozwalających na wypracowanie zharmonizowanych strategii i działań promujących optymalizację wykorzystywania zasobów. ZAPOBIEGANIE najlepszym sposobem na redukcję emisji dwutlenku węgla jest unikanie niepotrzebnego budowania nowych obiektów po- przez priorytetowe traktowanie renowacji budynków (w przeciwieństwie do wyburzania i budowy nowych); potencjał wbudowanego ślądu węglowego zostaje wyeliminowany lub drastycznie ograniczony. REDUKCJA I OPTYMALIZACJA przy wsparciu odpowiednich baz danych oraz narzędzi projektu nowych lub poddawanych renowacji budynków mogą być zoptymalizowane poprzez wybór materiałów niskoemisyjnych oraz minimalizowanie zapotrzebowania na nowe materiały budowlane dzięki powtórnemu wykorzystaniu materiałów, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. BUDYNEKI PRZYSZŁOŚCI nowe budynki oraz poddawane renowacji powinny uwzględniać wykorzystanie najnowszych rozwiązań materiałowych i technologicznych, z równoczesnym wdrożeniem projektowania cyrkularnego obiektów oraz wdrażania gospodarki cyrkularnej. KOMPENSOWANIE ostatecznie, po wyczerpaniu wszystkich istniejących technologii i zasobów minimalizujących emisje CO₂, pozostałe emisje muszą być kompensowane za pomocą odpowiednich i skutecznych działań. Dekarbonizacja budownictwa musi przebiegać równolegle w obszarze nowo powstających, jak i istniejących budynków. Obecnie ok. 75% budynków w Unii Europejskiej to obiekty nieefektywne energetycznie, przy czym 85-95% już istniejących obiektów będzie nadal w użytkowniku w roku 2050. Oznacza to, że poprawa efektywności energetycznej istniejących zasobów ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Wpływ sektora budowlanego na środowisko jest wielowymiarowy i różni się w zależności od fazy cyklu życia obiektu budowlanego, tj. procesu projektowania, budowy, eksploatacji, modernizacji i wyburzenia. Z punktu widzenia działań optymalizacyjnych i eliminacji niepożądanych skutków, projektowanie jest etapem najważniejszym. Trwale decyduje o przyszłym oddziaływaniu budynku na środowisko i klimat. Koszty wprowadzenia ewentualnych zmian są na tym etapie najmniejsze, a zakres ich modyfikacji i łatwość realizacji - największa. Unijne strategie i regulacje prawne EUROPEJSKI ZIELONY ŁAD Unia Europejska, wyznaczając ambitny cel neutralności klimatycznej Europy dzięki stopniowej redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2050, wprowadziła dotychczas, i nadal wprowadza, pośrednie strategie polityki energetycznej i klimatycznej, umożliwiające osiągnięcie tego celu. Aby sprostać wszelkim wyzwaniom związanym z realizacją tego celu, UE przyjęła w 2019 r. tzw. Europejski Zielony Ład (EZŁ). Realizacja tej strategii rozwoju ma doprowadzić do osiągnięcia neutralności klimatycznej Europy, poprzez zatrzymanie zmian klimatu i degradacji środowiska, stanowiących zagrożenie dla Europy i świata. EZŁ ma pomóc przekształcić UE w nowoczesną, zasoboboższącą i konkurencyjną gospodarkę, która: - w 2050 r. osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych netto, - oddzieli wzrost gospodarczy od zużywania zasobów, - zapewni, że żadna osoba ani żaden region nie pozostaną w tyle. Aby osiągnąć ten cel, 27 krajów członkowskich UE zobowiązało się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 r. w stosunku do poziomów z 1990 r. Są to zobowiązania prawne zawarte w pierwszym europejskim prawie o klimacie, stwarzające równocześnie nowe możliwości w zakresie innowacji, inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Głowe założenia Europejskiej Zielonej Ładu to: - dostarczanie czystej i bezpiecznej energii, - wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym, - budynki o niższym zapotrzebowaniu na energię, - przyspieszenie przejścia na zrównoważoną i inteligentną mobilność, - ochrona i odbudowa ekosystemów oraz bioróżnorodności, - adaptacja do zmian klimatu, - ochrona zdrowia. Dekarbonizacja Europy, której cele zostały określone w EZŁ, wymaga długoterminowych działań w zakresie energii i klimatu oraz określenia spójnej drogi do jej osiągnięcia. W wyniku ewaluacji osiąganych efektów i ich wpływu na klimat, ale także z powodu agresji Rosji na Ukrainie i w konsekwencji - konieczności uniezależnienia się od rosyjskich dostaw paliw kopalnych, zauważono, że przyjęte cele częściowe na najbliższe lata i dotyczące m.in. redukcji emisji CO₂ do atmosfery, poprawy efektywności energetycznej oraz udziału odnawialnych źródeł energii muszą być bardziej ambitne. Pierwszym ważnym krokiem na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej w 2050 r. jest zmniejszenie emisji o 55% do 2030 r. FIT FOR 55 Efektem ustanowionego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. względem poziomu emisji z 1990 r. jest ogłoszony w lipcu 2021 r. pakiet legislacyjny FIT for 55. Cel ten zapisano w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 Europejskie prawo o klimacie, co uczyzilo z niego obowiązek prawny dla wszystkich państw członkowskich UE. Realizacja tego celu obejmuje wiele aspektów związanych z klimatem, energią i transportem, a w szczególności: efektywność energetyczną, opodatkowanie energii, energie ze źródeł odnawialnych, wspólne wysiłki redukcyjne, użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF), handel uprawnieniami do emisji, mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ czy infrastrukturę paliw alternatywnych. Pakiet FIT for 55 przekształca wizję określoną w Europejskim Zielonym Ładzie na konkretne przepisy. W pakiecie zaproponowano zmianę kilkunastu istniejących już dyrektyw, a także wprowadzono nowe inicjatywy ustawodawcze, dostosowujące unijne przepisy do celów klimatycznych Wspólnoty. Istotnym celem z punktu widzenia sektora budowlanego jest po prawo efektywności energetycznej o 36% oraz udział OZE na poziomie 40% w stosunku do 1990 r. Proponowane zmiany muszą zaakceptować poszczególne państwa UE oraz Parlament Europejski, a tu negocjacje będą trwały co najmniej rok. Dlatego zaczną obowiązywać najwcześniej w 2024 roku. Pakiet FIT for 55 wskazuje na kluczową rolę elektryfikacji opartej o OZE, przede wszystkim poprzez rozwojszenie technologii pomp ciepła w budynkach oraz samochodów elektrycznych w transporcie. Wobec sektora budynków (ciepłownictwa) i transportu transformacja musi znaczco przyspieszyć, by osiągnięcie unijnych celów klimatyczno-energetycznych do 2030 r. było możliwe. KE podkreśla, że elektryfikacja w oparciu o energie z odnawialnych źródeł jest najbardziej efektywną ścieżką transformacji wspomnianych sektorów. Przewiduje się reformę obecnego systemu handlu emisjami EU ETS, rozszerzając go o tzw. mini ETS obejmujący transport morski i lądowy oraz budownictwo. Kolejną inicjatywą jest wprowadzenie mechanizmu dostosowania cen na granicach, z uwzględnieniem emisji CO₂ na granicy UE. Mimo, że pakiet jest w fazie negocjacji pomiędzy unijnymi instytucjami, warto już dzisiaj podjąć niemal wysiłek transformacyjny i rozpocząć proces wdrażania odpowiednich rozwiązań, gwarantujących osiągnięcie przez Polskę zamierzonych celów energetyczno-klimatycznych w 2030 r. Nowa rzeczywistość geopolityczna i sytuacja na rynku energii związana z rosyjską agresją na Ukrainie wymaga od nas zdecydowanego przyspieszenia procesu dekarbonizacji, w tym przejścia na czystą energię i zwiększenia niezależności energetycznej Europy od niezrzelnych dostawców i niestabilnego sektora paliw kopalnych. REPowerEU to plan Komisji Europejskiej polegający na uniezależnieniu Europy od rosyjskich paliw kopalnych wcześniej niż w zakładanym wcześniej 2030 r. W planie określono szereg środków mających na celu szybkie zmniejszenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych i przyspieszenie transformacji ekologicznej, przy jednoczesnym zwiększeniu odporności unijnego systemu energetycznego. Plan REPowerEU skupia się na działaniach w trzech głównych obszarach: 1. **EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA** KE proponuje zwiększenie celu UE w zakresie poprawy efektywności energetycznej na 2030 r. o 13% względem obecnych polityk (wyjściowe zapisy FIT for 55 zakładaly cel na poziomie 9%) poprzez: - krótkoterminowe działania - wsparcie zmian zachowań odbiorców energii, - długoterminowe działania - zaostrenie zapisów Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (EED) oraz Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej budynków (EPBD). 2. **ROZWÓJ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII** KE proponuje zwiększenie celu na 2030 r. dotyczącego udziału odnawialnych źródeł energii z obecnych 32% do 45% (wyjściowe zapisy FIT for 55 zakładły cel na poziomie 40%). Będzie to możliwe przez: - odblokowanie barier proceduralnych dla inwestycji OZE, - przyspieszenie rozwoju fotowoltaiki poprzez wdrożenie unijnej strategii na rzecz energii słonecznej, - zwiększenie produkcji i wykorzystania gazów odnawialnych – wodoru i biometanu. 3. **DYWERSYFIKACJA KIERUNKÓW IMPORTU ENERGII** KE proponuje: - stworzenie unijnej platformy energetycznej, - potencjalne wdrożenie mechanizmu wspólnych zakupów, - rozwój długoterminowej współpracy z dostawcami nośników energii. **Tabela 1:** Zmiany w strategii klimatyczno-energetycznej UE na podstawie raportu Instytutu Reform | CELE 2030 | 2030 FIT ROF 55 | 2030 REPowerEU | |-----------|-----------------|----------------| | Redukcja emisji GHG w odniesieniu do 1990r. | 40% | 55% | 55% | | Udział OZE w zużyciu energii końcowej | 32% | 40% | 45% | | Poprawa efektywności energetycznej na podstawie prognoz z 2007r. | 32,5% | 36% energia końcowa 39% energia pierwotna | 39% energia końcowa 41,5% energia pierwotna | FALA RENOWACJI Obecnie, ok. 190 milionów budynków w Unii Europejskiej to obiekty nieefektywne energetycznie, co z jednej strony stawia kraje europejskie przed ogromnym wyzwaniem związanym z modernizacją, z drugiej wskazuje olbrzymi potencjał oszczędności energii w budynkach, które w większości nadal będą użytkowane w 2050 r. Oznacza to, że poprawa efektywności energetycznej już istniejących budynków ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Przekształcenie istniejących zasobów budowlanych w obiekty neutralne klimatycznie wymaga opracowania i wdrożenia niskoemisyjnych innowacji w całym zakresie modernizacji. Polska zajmuje drugie miejsce od końca pod względem ekologicznych innowacji wśród wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. Komisja Europejska podkreśla, że przy tak dużym wyzwaniu związanym z poprawą efektywności energetycznej budynków znajdujących się na terenie UE, tempo modernizacji jest nadal niskie, średnio na poziomie 1%. Zwiększenie tempa modernizacji istniejących budynków jest kluczowe dla dekarbonizacji sektora budowlanego, co zostało podkreślone przez zapisy Dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD UE 2018/844) wraz z kolejnymi zmianami opublikowanymi w grudniu 2021. Dyrektywa nakłada na kraje członkowskie obowiązek opracowania i wdrożenia długoterminowych strategii renowacji (Long-Term Renovation Strategy - LTRS), w których proponowane są długofalowe działania mające na celu osiągnięcie wysokiej efektywności energetycznej budynków, średniego poziomu renowacji na poziomie 3% rocznie oraz wzrostu udziału kompleksowych, głębokich renowacji. Polska opublikowała Długoterminową strategię renowacji budynków (DSRB) w lutym 2021 r. Znaleźć tam można między innymi informacje związane z energoefektywnością budynków w Polsce (Rysunek 1), ale także scenariusz zwiększania efektywności istniejących budynków (Rysunek 2). Biorąc pod uwagę dzisiejszą sytuację geopolityczną, skutkującą kryzysem energetycznym i wysokimi cenami energii, strategia ta wymaga pilnej rewizji i wprowadzenia odpowiednich mechanizmów dofinansowania oraz mechanizmów aktywujących finanse sektora prywatnego. Przyjęta w 2020 r. przez KE Fala Renowacji zakłada co najmniej podwojenie średniego rocznego wskaźnika renowacji energetycznej budynków do 2030 r. oraz wspieranie kompleksowych i głębokich termomodernizacji. Rysunek 1: Struktura wiekowa i zużycie energii pierwotnej w budynkach mieszkalnych wzniesionych przed 2002 r. (źródło: Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków) Rysunek 2: Rozkład budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej w poszczególnych etapach renowacji według przedziałów efektywności budynków scenariusz rekomendowany (źródło: Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków) **KONTEKST KRAJOWY** Osiągnięcie neutralności klimatycznej w polskim budownictwie wymaga powiązania polityki energetycznej kraju z polityką wzrostu efektywności energetycznej i wykorzystania OZE w budownictwie. Istotne jest uwzględnienie ambitnych celów dotyczących poprawy efektywności energetycznej w dokumentach takich jak *Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 (KPEiK)*, *Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040)* czy *Długoterminowa strategia renowacji budynków (DSRB)*. Dodatkowo, aktualna sytuacja międzynarodowa oraz nasiąjający się kryzys energetyczny związany z rekordowo wysokimi cenami surowców zwiększa presję na aktualizację polityki energetycznej państwa. Od poprawnych diagnostów oraz dobrych i skoordynowanych decyzji i działań rządu, samorządów i biznesu zależy przygotowanie Polski do przejścia trudnego okresu w energetyce. Utworzona niezależna i nieformalna Rada Ekspercka ds. Bezpieczeństwa Energetycznego i Klimatu przy think tanku Forum Energii, przygotowała konkretne postulaty zmian zarówno w KPEiK, PEP2040 oraz DSRB. Wśród postulatów znaleźć można m.in.: - Konieczność przyspieszenia tempa renowacji budynków ze zwiększeniem udziału głębokich modernizacji. - Przyspieszenie rozwoju OZE we wszystkich obszarach gospodarki, w tym zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w ciepłownictwie, a także wdrażanie ciepłowniczych sieci niskotemperaturowych. - Odblokowanie barier rozwoju OZE, w tym energii wiatrowej regulowanej przez ustawę 10H. - Uruchomienie na dużą skalę mechanizmów wsparcia związanych z efektywnym wykorzystaniem energii elektrycznej, obejmujące również podniesienie efektywności energetycznej ze szczególnym wsparciem rozwoju pomp ciepła, także w starszych budynkach. - Wprowadzenie zakazu (zgodnie z REPowerEU) instalowania kotłów na paliwa kopalne w nowych budynkach nie później niż w 2026 r. Te i pozostałe postulaty przedstawione przez Radę bezpośrednio przybliżają Polskę do dekarbonizacji sektora budowlanego, pozwalając na rozwój budownictwa zeroemisyjnego. Także autorzy nowego raportu Instytutu Reform podkreślają, że przyspieszenie przebudowy polskiego oraz europejskiego systemu energetycznego wymaga w pierwszej kolejności stworzenia bardziej przyjaznego otoczenia regulacyjnego dla zeroemisyjnych technologii, w tym odblokowania barier administracyjnych oraz eliminacji luk w prawie, które opóźniają zielone inwestycje. Obecnie planowane reformy zawarte w *Krajowym Planie Odbudowy (KPO)* są niestarczające, by w pełni wykorzystać potencjał poprawy bezpieczeństwa energetycznego zgodnie z założeniami planu REPowerEU. Raport podkreśla konieczność kluczowych zmian w strategicznych dokumentach, podkreślając odblokowanie inwestycji w zieloną elektrofikację, co wymaga strategicznego podejścia do przyspieszenia zarówno rozbudowy oraz integracji OZE w systemie energetycznym, jak i elektrofikacji w budynkach, przemyśle oraz transportie. --- *Obowiązująca ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wprowadziła jedną z najbardziej restrykcyjnych w Europie zasad odległościowych – tzw. zasadę 10H, czyli dziesięciokrotność wysokości elektrowni wiatrowej jako minimalną odległość nowej inwestycji od istniejących zabudowań mieszkalnych i form ochrony przyrody.* TAKSONOMIA Europa nie osiągnie swoich celów klimatycznych, jeśli środki finansowe nie zostaną skierowane na zrównoważone projekty i działania. Dlatego w czerwcu 2020 r. weszły w życie przepisy dotyczące jednolitego systemu klasyfikacji zrównoważonych inwestycji (ang. *EU Taxonomy for sustainable activities*). Rozporządzenie KE w sprawie Taksonomii ustanawia kryteria pozwalające określić, czy dana działalność gospodarcza może być uznana za zrównoważoną. Narzędziem wdrożenia prywatnego finansowania Europejskiego Zielonego Kadru jest nowa Taksonomia UE, która wyznacza kierunki transformacji modeli biznesowych wspierających realizację sześciu celów środowiskowych Taksonomii: 1. Fagodzenie skutków zmian klimatu 2. Adaptacja do zmian klimatu 3. Zrównoważone wykorzystywanie oraz ochrona zasobów wodnych i morskich 4. Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym 5. Zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontroli 6. Ochrona oraz odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów. Warunkiem zakwalifikowania, np. przez banki, danej inwestycji jako zrównoważoną jest jej przyczynianie się do spełnienia co najmniej jednego z ww. celów taksonomii, przy jednoczesnym nieszkodzeniu pozostałym. Komisja Europejska definiuje zrównoważone finansowanie jako proces należytego uwzględniania przez sektor finansowy aspektów środowiskowych, społecznych i zarządczych w celu zwiększenia długoterminowych inwestycji w działania i projekty gospodarcze. Taksonomia określa sposób i cel finansowania poprzez włączanie aspektów ESG (ang. *environmental*, *social responsibility*, *corporate governance*) w decyzje inwestycyjne, a co za tym idzie finansowanie zrównoważonego rozwoju. Szczegółowy opis będzie można znaleźć w załącznikach, odrebrnych dla każdego celu taksonomii, czyli w tzw. aktach delegowanych. Obecnie przyjęte są załączniki dla celów oznaczonych jako 1 i 2, w obszarze zmian klimatu. Znajdują się tam liczne zapisy dotyczące budynków i stosowanych w nich technologii, które decydują w znaczącym stopniu o realizacji celu 1, czyli fagodzenia zmian klimatu. Dla budynków i nieruchomości najistotniejsze jest spełnienie poniższych kryteriów: - Zapotrzebowanie na energię pierwotną (ang. *Primary Energy Demand* – PED), określające charakterystykę energetyczną budynku powstałego w wyniku budowy, jest co najmniej o 10% niższe niż próg określony dla wymogów dotyczących budynków o niemal zero-wym zużyciu energii (NZEB) w krajowych środkach wdrażających dyrektywę 2010/31/UE. Charakterystykę energetyczną poświadcza się za pomocą świadectwa charakterystyki energetycznej. - W przypadku budynków o powierzchni większej niż 5000 m² – po zakończeniu budowy obiekt poddawany jest badaniom pod kątem szczelności powietrznej i integralności cieplnej, a wszelkie odstępstwa od poziomów charakterystyki ustalonych na etapie projektowania lub wady przegród zewnętrznych budynku są ujawniane inwestorom i klientom. Jeżeli w trakcie procesu budowlanego stosowane są solidne procesy kontroli jakości, jest to dopuszczalne jako alternatywa dla badania szczelności termicznej. - W przypadku budynków o powierzchni większej niż 5000 m² potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (ang. *Global Warming Potential* – GWP) w cyklu życia budynku, wynikający z budowy, powinien zostać obliczony dla każdego etapu cyklu życia i być ujawniany inwestorom i klientom na żądanie. Nową Taksonomię UE wydano w formie rozporządzenia, ma zatem ogólny zasięg, jest wiążące w całości i musi być bezpośrednio stosowane w każdym kraju unijnym. Systematyka działań dotycząca dwóch pierwszych celów środowiskowych, tj. związanych ze zmianami klimatu zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. W sektorze budownictwa celem jest wprowadzenie jasno określonych kryteriów (progów) w odniesieniu do nowych budynków, działań modernizacyjnych oraz ich nabycia i posiadania. Przesłanką do tego jest zapewnienie maksymalnego wkładu sektora budownictwa w realizację celów klimatycznych Europy poprzez modernizację istniejących i budowę nowych obiektów o zerowym śladzie węglowym netto. Pozostałe akty delegowane, które są potrzebne do wdrożenia kryteriów Taksonomii, w tym przesłanek dotyczących wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym w budownictwie, mają zostać opublikowane do końca 2022 r. Odpowiedni poziom ambicji tych warunków mógłby pomóc w przyspieszeniu transformacji w kierunku obniżania wbudowanego śladu węglowego w budynkach. * Pierwszy z serii aktów został opublikowany 21.04.2021 r. i wprowadza pierwszy zestaw technicznych kryteriów screeningowych w celu określenia, które działania znacznym stopniu przyczyniają się do realizacji dwóch celów środowiskowych określonych w rozporządzeniu w sprawie Taksonomii: dostosowania do zmian klimatu i fagodzenia skutków zmian klimatu. DYREKTYWA W SPRAWIE CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ BUDYKÓW (EPBD) Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) jest najważniejszym aktem prawnym dotyczącym sektora budowlanego na szczeblu UE. Zobowiązuje ona państwa członkowskie do określenia poziomów charakterystyki energetycznej dla swoich budynków, strategicznego planowania dekarbonizacji zasobów budowlanych poprzez długoterminowe strategie renowacji oraz wdrożenia dodatkowych środków - zarówno finansowania, jak i narzędzi doradczych. Od czasu przyjęcia dyrektywy w 2002 r. jej zakres został rozszerzony poza regulację operacyjnej charakterystyki energetycznej budynku na: - wpływ sektora budynków na klimat, - poprawę komfortu i jakości powietrza w pomieszczeniach. Unia Europejska stawiając ambitne cele zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych netto o min. 55% do 2030 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., deleguje odpowiednie działania w dyrektywach unijnych. Jedną z form ograniczenia emisji dwutlenku węgla w sektorze budynków jest rozszerzenie zakresu dyrektywy EPBD w celu uwzględnienia i ograniczenia emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynku. Oprócz emisji operacyjnych wymaga to uwzględnienia wbudowanego ślądu węglowego związanego z produkcją, transportem, konserwacją i usuwaniem materiałów i elementów budowlanych oraz możliwości zwiększenia ilości otwartego węgla sekwestrowanego lub składowanego w budynkach$^9$. Nie ma powszechnej jednoznaczności co do tego, jaką dokładnie część całkowitych emisji pochodzących z europejskich zasobów budowlanych można przypisać emisjom wbudowanym. Większość szacunków wskazuje, że wbudowany śląd węglowy przyczynia się do około 20% całkowitego ślądu węglowego budynków, chociaż szacuje się, że jego względne znaczenie będzie wzrastało (do 50%), w miarę jak coraz więcej budynków będzie budowanych i modernizowanych zgodnie z wyższymi standardami efektywności energetycznej i wykorzystaniem OZE$^10$. Obecnie wyzwanie to skupia uwagę wszystkich wiadących światowych i europejskich organizacji działających na rzecz ochrony klimatu, które w ramach swojej działalności zalecają wdrożenie odpowiednich harmonogramów działań. Buildings Performance Institute Europe (BPIE) w jednej ze swoich publikacji *Roadmap to climate-proof buildings and construction how to embed whole life carbon in the EPBD* określa niezbędne kroki w celu wprowadzenia rozwiązań związanych z emisją dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynku oraz dostosowania przepisów dyrektywy EPBD do celów neutralności klimatycznej UE. **PROPONOWANY PRZEZ BPIE PLAN DZIAŁANIA:** - **Poprawa spójności źródeł danych dotyczących emisji dwutlenku węgla i metod obliczania wbudowanego ślądu węglowego na poziomie produktu i budynku.** Ustanowienie dobrowolnych/sugerowanych wartości limitujących poziom wbudowanego ślądu węglowego w budynku w całym cyklu życia, w oparciu o wspólne normy i uzgodnione metodologie. Nowe budownictwo powinno być zobowiązane do oceny i ujawniania informacji na temat wbudowanego ślądu węglowego. - **Wprowadzenie obowiązku liczenia i raportowania wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku. Obowiązek składania sprawozdań dotyczących całkowitego ślądu węglowego (operacyjny + wbudowany) w całym cyklu życia ułatwi gromadzenie danych i analizę porównawczą, a także pozwoli sektorowi budowlanemu na rozwój.** Wprowadzenie obowiązkowych minimalnych norm dotyczących emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia, wzmacniających w miarę upływu czasu. Biorąc pod uwagę obecny brak wymogów monitorowania ślądu węglowego, wartości docelowych i trajektorii emisji dwutlenku węgla - zarówno na poziomie pojedynczych budynków, jak i całych zasobów - cele pośrednie w planie działania mają jedynie charakter orientacyjny. Ponownie podkreśla to pilną potrzebę uzupełnienia luk w danych i opracowania ogólnounijnnej trajektorii emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia, która stanowiłaby solidne i przekonujące argumenty za ograniczeniem wszystkich emisji związanych z budynkami do 2050 r. Dostosowanie budynków do standardu bezemisyjnego wymagać będzie przeprowadzenia około 7,5 mln termomodernizacji, wymiany niemal 6,9 mln źródeł ciepła na urządzenia i instalacje bezemisyjne, takie jak pompy ciepła, czy elektryczne grzejniki i maty grzewcze. Realizacja tych inwestycji pochłonie 1,54 bln zł do 2050 roku, ale przyczyni się do powstania tysięcy miejsc pracy – można przeczytać w raporcie „Efektywność energetyczna budynków – szanse i wyzwania dla polskich firm”. W połowie grudnia 2021 Komisja Europejska przyjęła projekt zmiany Dyrektywy dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) w celu jej dostosowania do Europejskiego Zielonego Ładu i obniżenia emisjności budynków w UE do 2050 r. Realizując wytoczone pakiety FIT for 55 oraz Fali renowacji, projekt dyrektywy EPBD proponuje m.in.: - Wprowadzenie definicji budynku bezemisyjnego*. - Wprowadzenie dla budynku paszportu renowacji - dokumentu zawierającego plan działania kilkuetapowej renowacji budynku. - Zmodyfikowaną definicję głębokiej renowacji - modernizacji budynku prowadzącej do osiągnięcia standardu obiektu bezemisyjnego w 2030 r. - Wprowadzenie obowiązku umieszczenia na świadectwie charakterystyki energetycznej współczynnika globalnego ocieplenia w całym cyklu życia budynku. - Rewizję krajowych planów renowacji budynków. - Wprowadzenie minimalnych wymagań dla charakterystyki energetycznej budynków istniejących i poddawanych głębokim renowacjom. - Ustalenie daty zakazu stosowania kotłów wykorzystujących paliwa kopalne. - Wprowadzenie obowiązku stosowania w budynkach bezemisyjnych systemów wyposażonych w urządzenia pomiarowe i sterujące, służące do monitorowania i regulacji jakości powietrza w pomieszczeniach. - Wprowadzenie nowych wytoczników dla infrastruktury elektromobilności w budynkach. - Wzmocnienie roli świadectw charakterystyki energetycznej oraz stworzenie harmonijnej skali klas charakterystyki energetycznej we wszystkich krajach członkowskich. Powyższe wymagania i kryteria są obecnie tematem konsultacji. Uwagę zwraca założenie, że od 2027 r. wszystkie nowe budynki użyteczności publicznej będą wznoszone jako bezemisyjne, natomiast pozostałe budynki należy wznieść w standardzie bezemisyjnym od 2030 r. Ponadto, zakłada się raportowanie nie tylko energii zużywanej w trakcie eksploatacji obiektu, ale także jego oddziaływanie na środowisko w szerokim zakresie. Wprowadzenie wskaźnika globalnego ocieplenia stanie się nowym kryterium optymalizacyjnym, wpływającym na rodzaj wbudowywanych w budynki materiałów i urządzeń. Promowane będą produkty o niskim śladzie węglowym, poprawiające wartość nowego wskaźnika. * W anglojęzycznej wersji projektu dyrektywy EPBD budynek bezemisyjny określany jest jako zero-emission building. Strategie i działania legislacyjne w kwestii dekarbonizacji w krajach europejskich W krajach członkowskich UE, mimo jednorodnych zaleceń i dyrektyw, działania państw członkowskich oraz podejmowane przez nie decyzje mają bardzo różny poziom ambicji w kwestii dekarbonizacji sektora budownictwa. Kraje, w których wprowadzono regulacje ograniczające wbudowany ślad węglowy to: **DANIA** Od 2023 r. przepisy wprowadzają wymóg sporządzania analizy LCA w całym cyklu życia dla nowych budynków o powierzchni powyżej 1000 m². Analiza sporządzana jest zgodnie z normami EN 15978 i EN 15804 oraz uwzględnia fazy A1-5, B4, B6, C3, C4 i D (opcjonalnie). Obliczenia należy wykonać przy ubieganiu się o pozwolenie na budowę i po jej zakończeniu. Planuje się wprowadzić limity całkowitego śladu węglowego, obejmującego ślad operacyjny i wbudowany, w oparciu o analizy LCA. Pod koniec 2023 r. na podstawie danych zebranych w fazie wstępnej będą zdefiniowane szczegółowe progi oddziaływania. Nowe limity będą obowiązywać od 2025 r., a kolejne aktualizacje są zaplanowane w 2027 r. i 2029 r. **FRANCJA** Wprowadzono przepisy RE2020, nakładające obowiązek sporządzania analiz LCA dla budynków mieszkalnych i biurowych od stycznia 2022 r., a dla pozostałych budynków od 2023 r. Analizy uwzględniają emisje operacyjne oraz wbudowany ślad węglowy budynków w całym cyklu życia (50 lat). Opublikowano plany stopniowego zaostrożenia wymogów dotyczących rozdziału wbudowanych i operacyjnych emisji dwutlenku węgla w latach 2025, 2028 i 2031. **FINLANDIA** Opracowano metodę oceny oddziaływania budynków na środowisko, która powstała w oparciu o system Level(s) - dotyczy budynków nowych jak i poddawanych renowacji. Ocena należy przeprowadzić na etapie projektu budynku uwzględniając moduły A1-A5, B3-4, B6, C1-C4, D. Planowane jest wprowadzenie limitów emisji dwutlenku węgla dla różnych typów budynków od 2025 r. Dostępna jest ogólna baza danych o emisjach. **HOLANDIA** Od 2018 r. wprowadzono obowiązek sporządzania oceny efektywności środowiskowej (MPG) dla każdego nowego budynku mieszkalnego i biurowego o powierzchni powyżej 100 m². Metodyka obliczania wskaźnika MPG oparta jest na analizie LCA i obejmuje wszystkie fazy cyklu życia budynku (oprócz B6 i B7), a otrzymane wyniki są odnoszone do wartości monetarnej – obecne limit MPG <=0.8. Obliczenia należy wykonać korzystając wyłącznie z Narodowej Bazę Danych Środowiskowych zawierającej karty produktów. Pełna analiza wymagana jest w procesie ubiegania się o pozwolenie na budowę. Strategie i działania legislacyjne w kwestii dekarbonizacji w krajach europejskich W krajach członkowskich UE, mimo jednorodnych zaleceń i dyrektyw, działania państw członkowskich oraz podejmowane przez nie decyzje mają bardzo różny poziom ambicji w kwestii dekarbonizacji sektora budownictwa. Kraje, w których wprowadzono regulacje ograniczające wbudowany śląd węglowy to: **SZWECJA** Od 1 stycznia 2022 przepisy wymagają od deweloperów przygotowania i złożenia deklaracji klimatycznej dla nowych budynków. **Metodologia obliczeń, oparta na EN 15978, jest ograniczona do modułów A1-A5.** Szwecja opracowała i uruchomiła publiczną ogólną bazę danych o emisjach. Planowane jest wprowadzenie wartości granicznych dla emisji budynków w 2027 r. W 2027 r. planowane jest wprowadzenie wartości granicznych dla emisji budynków oraz rozszerzenie zakresu deklaracji o moduły B2, B4, B6 i C1-4. **WIELKA BRYTANIA** Opracowany został wniosek uzupełniający przepisy budowlanych o obowiązek **obliczania emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia obejmujący fazy A1-5, B1-7, C1-4 i D oraz węgiel sekwestrowany, który nie powinien być bilansowany.** Proponowany dokument Part Z45 dotyczy wyłącznie projektów o powierzchni większej niż 1000 m² lub takich, w których powstanie więcej niż 10 mieszkań. Od roku 2023 r. wymagania będą obowiązywać budynki inne niż mieszkalne, natomiast od 2027 r. obowiązek będzie dotyczyć wszystkich budynków. W tym roku planowane jest również wprowadzenie limitów emisji w całym cyklu życia. **NORWEGIA** Od 1 lipca 2022 r. obowiązują przepisy nakładające obowiązek rozliczania emisji gazów cieplarnianych zgodnie z norweską normą NS 3720:18 dotyczącą wznowienia i przebudowy budynków mieszkalnych oraz komercyjnych. **Analize należy sporządzić uwzględniając moduły A1-4, B2 i B4.** **LONDYN – THE LONDON PLAN 2021** Od marca 2021 r. obowiązuje wymóg obliczania emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia dla nowych i dużych (znaczących) inwestycji, zgodnie z wytycznymi przedstawionymi w The London Plan. Obliczenia należy wykonać na etapie konceptualnym projektu, przedstawiając ogólne szacowanie spodziewanych emisji, następnie pełną analizę na etapie złożenia wniosku o budowę obejmując wszystkie fazy cyklu życia budynku oraz powykonawczo w ciągu trzech miesięcy od zakończenia realizacji projektu. W przepisach zostały podane również poziomy odniesienia w całym cyklu życia i jego aspiracyjne wartości. Mimo, że większość krajów europejskich nie opracowało jeszcze strategii monitorowania i weryfikowania wpływu całkowitego śladu węglowego w całym cyklu życia budynków, poszczególne kraje opracowały szereg działań wspierających dekarbonizację sektora budowlanego, co zaprezentowano poniżej. W związku z agresją Rosji na Ukrainę kraje UE są obecnie na etapie nowelizacji przepisów i działań przedstawionych poniżej. **BELGIA** **CEL:** neutralność klimatyczna do 2050 **INICJATYWY POLITYCZNE:** • obowiązkowa analiza LCA dla budynków administracji publicznej • polityki wspierające i instrumenty regulujące w zakresie modernizacji budynków z uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii **FRANCJA** **CEL:** neutralność klimatyczna do 2050 **INICJATYWY POLITYCZNE:** • narodowa strategia niskoemisyjna 2050 • pełna dekarbonizacja produkcji energii do 2050 r. • zmniejszenie o połowę zużycia energii dzięki zwiększeniu efektywności energetycznej • promowanie technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla • obowiązkowe limity emisji CO₂ w całym cyklu życia w nowych budynkach od 2022 r. **CHORWACJA** **CEL:** zmniejszenie emisji CO₂ o 80% w sektorze budownictwa do 2050 **INICJATYWY POLITYCZNE:** • zintegrowany plan energetyczno-klimatyczny na lata 2021-2031, promujący standard NZEB w budowie i renowacji oraz wprowadzający wymierne wskaźniki, aby zapewnić neutralność klimatyczną istniejących budynków **FINLANDIA** **CEL:** neutralność klimatyczna do 2035 **INICJATYWY POLITYCZNE:** • obowiązkowa analiza LCA dla nowych budynków • metodyka LCA i baza danych o emisji dla produktów i materiałów, źródeł energii, środków transportu i innych procesów, np. działań na terenie budowy • obowiązkowe limity emisji CO₂ w całym cyklu życia dla nowych budynków do 2025 r. **DANIA** **CEL:** zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 70% do 2030 i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 **INICJATYWY POLITYCZNE:** • krajowa strategia zrównoważonego budownictwa, zawierająca wartości graniczne dla emisji CO₂ dla nowych budynków od 2023 r. **IRLANDIA** **CEL:** zmniejszenie umiśn gazów cieplarnianych o **7%** każdego roku w latach **2021-2030** i osiągnięcie neutralności klimatycznej do **2050**. **INICJATYWY POLITYCZNE:** krajowy plan na rzecz energii i klimatu 2021-2030: • zaostrzenie wymagań dla nowych budynków i głębokiej modernizacji budynków; • budynki użyteczności publicznej będą zmodyfikowane do standardu B wg. BER - Building Energy Rating do 2030 r.; • 1/3 budynków komercyjnych ma uzyskać standard B eg. BER do 2030 r.; • 600 000 pomp ciepła zostanie zainstalowane w latach 2021-2030 **NIEMCY** **CEL:** zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o **65% do 2030 r.** i osiągnięcie neutralności klimatycznej do **2045**. **INICJATYWY POLITYCZNE:** • federalna ustawa o zmianach klimatu • plan działania na rzecz klimatu 2050, przedstawiający mapę drogową dla prawie neutralnych dla klimatu zasobów budowlanych, w tym regulacje mające na celu poprawę efektywności energetycznej i finansowanie systemów grzewczych opartych o odnawialne źródła energii • Ókobaudit (baza danych open source i platforma LCA dla budynków krajowych) • obowiązkowe analizy LCA dla budynków administracji państwowej • finansowanie publiczne na rzecz zrównoważonego rozwoju (raportowanie emisji CO₂ w całym cyklu życia i graniczne wartości energii pierwotnej od 2021 r.) **HOLANDIA** **CEL:** zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o **49% do 2030 r.** i **95% do 2050**. **INICJATYWY POLITYCZNE:** • obowiązkowe krajowe limity całkowitego śladu węglowego w nowych budynkach • Amsterdam będzie całkowicie cyrkularny (nowe budynki i produkty do 2023, a modernizowane do 2025) • bardziej rygorystyczne wymagania środowiskowe dla nowych budynków od 2021 • jednolita metoda oceny cyrkularności budynków (w przygotowaniu) • zwiększenie efektywności energetycznej o 50% do 2030 **WĘGRY** **CEL:** neutralność klimatyczna do **2050**. **INICJATYWY POLITYCZNE:** • krajowy plan na rzecz energii i klimatu • narodowa strategia czystego rozwoju **NORWEGIA** **CEL:** osiągnięcie „społeczeństwa niskoemisyjnego” z redukcją gazów cieplarnianych o **90-95% do 2050** **INICJATYWY POLITYCZNE:** - mapa drogowa dla sektora nieruchomości w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 - nowa strategia klimatyczna mająca na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 - zakaz dla systemów grzewczych wykorzystujących paliwa kopalne, w prowadzony od 2016 i w pełni obowiązujący od 2020 r. **SZWECJA** **CEL:** neutralność klimatyczna do **2045** **INICJATYWY POLITYCZNE:** - prawo klimatyczne (Klimatlagen 2017:720) - deklaracje klimatyczne dla nowych budynków od 2022, uwzględniające moduły A1-A5 wg LCA - deklaracje klimatyczne uwzględniające pełny cykl życia (A-C wg LCA) od 2027 - deklaracje klimatyczne dla budynków modernizowanych **WIELKA BRYTANIA** **CEL:** zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o **78% do 2035** **INICJATYWY POLITYCZNE:** - mapa drogowa zerowego całkowitego śladu węglowego netto autorstwa UKGBC - strategia dekarbonizacji przemysłu - strategie mające na celu zmniejszenie zapotrzebowania na energię, obejmujące podnoszenie efektywności energetycznej i promowanie bardziej ekologicznych wyborów wśród społeczeństwa **HISZPANIA** **CEL:** zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 23% do 2030 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej i wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym do **2050 **INICJATYWY POLITYCZNE:** - zatwierdzone prawo klimatyczne - plan wdrożenia systemu elektroenergetycznego opartego o odnawialne źródła energii w 74% do 2030; plan wprowadzenia zakazu dla wszelkich nowych projektów dot. wydobycia węgla, ropy i gazu - długoterminowa strategia renowacji - zmniejszenie zużycia energii końcowej w sektorze mieszkaniowym o 37,3% do 2050 (w stosunku do 2020) - prawo dotyczące zmian klimatu - ograniczenie śladu węglowego materiałów budowlanych ROZDZIAŁ 2 RAMY ŚLADU WĘGLOWEGO Analiza LCA - Life Cycle Assessment Ocena cyklu życia (LCA - *Life Cycle Assessment*) od lat 90. XX wieku jest jedną z bardziej rozwijających się metod wykorzystywanych w ocenie technologii, produktów czy usług i ich oddziaływania na środowisko. Stwarza ona podstawy do identyfikacji, hierarchizacji oraz ustalania sposobów poprawy jakości środowiska. W kontekście budynków i wyrobów budowlanych najistotniejsze są normy: PN-EN 15978$^{34}$ związana z metodą oceny środowiskowej budynku oraz PN-EN 15804$^{30}$ związana z metodą oceny środowiskowej wyrobów budowlanych. Oszacowanie cyklu życia jest techniką badającą aspekty środowiskowe i wpływ produktu w całym okresie życia, odzwierciedlającą zagrożenie, które wynika z niewłaściwego zarządzania procesami produkcji, budowy i eksploatacji obiektów budowlanych. LCA bierze pod uwagę wszystkie ekosystemy i ich elementy, dzięki czemu możliwa jest pełna ocena wpływu produktu na środowisko, a także zużycie poszczególnych zasobów środowiskowych. Analiza prowadzona jest od momentu pozyskania surowca, poprzez etap produkcji i użytkowania, aż do końca jego życia. Dzięki takiemu podejściu żaden etap istnienia wyrobu nie zostaje pominięty, co umożliwia dokonanie pełnych analiz zagrożeń jakie dla środowiska może stanowić produkcja budowlana. Rysunek obok przedstawia cykl życia budynku wg normy PN EN 15978, a wytyczne i zakres obliczeń przyjęty w metodzie szacowania śladu węglowego budynku w całym cyklu życia szczegółowo opisano w Rozdziale 3. **Rysunek 3:** Cykl życia budynku wg normy EN 15978 W związku z wytyczonym przez strategiczne dokumenty kierunkiem rozwoju Unii Europejskiej, na rynek nakładane są wymagania dotyczące jakości środowiskowej produktów, w tym budowlanych. Wprowadzane są też instrumenty rynkowe mające wspierać rozwijanie ekologiczne. Możliwość informowania o cechach środowiskowych wytwarzanych towarów jest bardzo istotna dla producentów wyrobów budowlanych, gdyż mogą udokumentować spełnienie wymagań i wykorzystać stwarzane szanse. Zgodnie z rozporządzeniem CPR\textsuperscript{37}, na terenie Unii Europejskiej, obiekty budowlane powinny być projektowane, konstruowane i budowane z wyrobów spełniających wymagania tego rozporządzenia, to jest być oznakowane znakiem CE i posiadać obowiązkową deklarację właściwości użytkowych (DoP). Mogą także posiadać dobrowolną deklarację środowiskową produktu (EPD). Wprowadzona rozporządzeniem CPR deklaracja środowiskowa produktu służy przeprowadzeniu oceny zrównoważonego wykorzystania zasobów i wpływu wyrobów i obiektów budowlanych na środowisko. Z punktu widzenia ujednolicenia sposobu deklarowania właściwości środowiskowych wyrobów budowlanych bardzo istotna jest norma PN-EN 15804\textsuperscript{44}, która definiuje także zasady prowadzenia analizy LCA dla tych wyrobów. Zgodnie z tą normą deklaracja środowiskowa III typu (ang. Environmental Product Declaration - EPD) dostarcza ilościowych informacji środowiskowych o wyrobach budowlanych w poszczególnych fazach ich cyklu życia. EPD jest dokumentem szczegółowo opisującym oddziaływanie produktu na środowisko podczas jego całego cyklu życia. Nie jest to typowy certyfikat, ale świadectwo oceny oddziaływania produktu na środowisko na poszczególnych etapach jego wytwarzania: od pozyskania materiałów, przez etap produkcji, transport, montaż, użytkowanie, aż do utylizacji i recyklingu. Celem deklaracji środowiskowej jest zapewnienie podstawy do oceny wyrobów budowlanych oraz umożliwienie identyfikacji tych, które mają mniejszy wpływ na środowisko. Deklaracje środowiskowe wyrobów stanowią składowy element oceny budynków zgodnie z normą PN-EN 15978\textsuperscript{31}. Produkty z deklaracją EPD są wykorzystywane podczas budowy obiektów, dla których uzyskiwane są certyfikaty zrównoważonego budownictwa (systemy BREEAM, DGNB, LEED, ZIELONY DOM i inne). Praktyczne wykorzystanie normy EN 15804 wykazało, że istnieje w niej wiele obszarów, które są różnie interpretowane przez jednostki wydające deklaracje środowiskowe w Europie. Różnice w deklaracjach mogą być powodowane przez takie czynniki, jak: wybór, jakość i dostępność danych, szczegóły i założenia metodyczne, scenariusze użytkowania, postępowanie z modelem D (recykling), wykluczenia niektórych etapów cyklu życia z EPD\textsuperscript{45}. W odpowiedzi na te problemy reprezentatywna grupa przemysłu rozpoczęła aktywną współpracę z grupą jednostek wydających EPD w krajach członkowskich. Powstało stowarzyszenie ECO-Platform zrzeszające jednostki wydające deklaracje EPD dla wyrobów budowlanych w Europie\textsuperscript{46}. Grupa zapewnia ujednoliconą interpretację normy EN 15804 i jej wdrożenie do krajowych praktyk w zharmonizowany sposób. Celem prac stowarzyszenia jest określenie ram weryfikacji i wzajemnego uznawania wydawanych certyfikatów w celu dostarczenia bezstronnich, wiarygodnych i naukowo uzasadnionych informacji w postaci deklaracji EPD, w odniesieniu do wyrobów budowlanych. W Polsce do ECO-Platform należy Instytut Techniki Budowlanej (ITB) – jednostka notyfikowana w zakresie certyfikacji wyrobów budowlanych, ocen technicznych oraz opracowująca deklaracje środowiskowe. ITB uzyskało możliwość posługiwania się zastrzeżonym logo ECO, tj. deklaracji EPD akceptowanej w innych krajach stowarzyszonych, m.in. w Skandynawii, Niemczech oraz Wielkiej Brytanii. Budynek o zerowym śladzie węglowym netto BUDYNEK O ZEROWYM ŚLADZIE WĘGLOWYM NETTO* (ang. Net Zero Carbon Building - NZCB) to budynek, którego wbudowany i operacyjny ślad węglowy w całym cyklu jego życia jest równy zero. Jest to budynek, w którym: 1. Przeprowadzono inwentaryzację wszystkich źródeł emisji w całym cyklu życia, z wyszczególnieniem wbudowanego oraz operacyjnego śladu węglowego, licząc od momentu rozpoczęcia inwestycji**. 2. Zminimalizowano zapotrzebowanie na energię, ograniczając dzięki temu operacyjny ślad węglowy, przy równoczesnym doborze odpowiednich materiałów i technologii w procesie budowy, przez co maksymalnie ograniczono także wbudowany ślad węglowy. 3. Dokonano optymalizacji pod względem ograniczenia śladu węglowego w całym cyklu życia – uwzględniając wbudowany oraz operacyjny ślad węglowy. 4. Dołożono starań, aby w toku użytkowania w jak najwyższym stopniu wykorzystywana była energia odnawialna. 5. Na etapie konserwacji, modernizacji oraz podczas rozbiórki ograniczano wbudowany ślad węglowy. 6. Jeżeli pomimo podjęcia wszystkich wcześniejszych działań nie udało się osiągnąć zerowego poziomu śladu węglowego netto, zastosowano jego kompensację (ang. offset), wykorzystując do tego celu certyfikowane projekty redukcjne. Projektowanie i wznoszenie budynków o zerowym śladzie węglowym netto opiera się na serii dobrych praktyk, które w dużej mierze bazują na wprowadzeniu do budownictwa zasad gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Są to między innymi: **Design for disassembly** czyli projektowanie budynku w taki sposób, aby był on zbudowany z komponentów łatwych do demontażu i ponownego wykorzystania oraz pochodzących z recyklingu. Dzięki temu budynek, który zakończył swój cykl życia w obecnej formie, może być źródłem materiałów dla kolejnej inwestycji. Koncepcja budynku jako repozytorium materialowego jest obecnie coraz szerzej upowszechniana. **Ponowne wykorzystanie budynku** czyli znalezienie sposobu użytkowania dla istniejącego budynku, który nie wymagałby remontu ani adaptacji lub wymagałby niewielkich zmian. Dzięki temu można zminimalizować w znaczącym stopniu ślad węglowy pochodzący z procesu budowy i przebudowy. **Optymalizacja śladu węglowego w całym cyklu życia** czyli spójranie na efekty decyzji projektowych z perspektywy pełnego cyklu życia budynku. Postępując się przykładem grubości izolacji budynku: grubsza izolacja ogranicza straty ciepła, czego wynikiem jest niższe zużycie energii, co z kolei przekłada się na niższy operacyjny ślad węglowy. Jednakże, im izolacja jest grubsza, tym więcej energii i materiału potrzeba do jej produkcji, co wiąże się z wyższym wbudowanym śladem węglowym (jeśli nie są używane materiały pochodzenia organicznego). Kluczem jest określenie optymalnej grubości izolacji, dla której całkowity ślad węglowy będzie najmniejszy. **Wykorzystywanie naturalnych, odnawialnych materiałów** obniżających ślad węglowy budynków. Przykładem może być drewno (pochodzące ze zrównoważonej uprawy, np. certyfikowanej FSC), albo inne materiały naturalne takie jak konopie, len czy bambus. Produkty te wytwarzane są z roślin, które w trakcie swego wzrostu sekwestruują dwutlenek węgla z atmosfery, co dodatkowo redukuje ślad węglowy materiałów z nich wykonanych. Pozwala to nawet na uzyskanie ujemnego śladu węglowego. Nie należy jednak zapominać, że warunkiem uwzględnienia sekwestracji jest świadome zagospodarowanie wyrobu z surowców naturalnych po jego użyciu. --- * Definicja budynku przyjęta w raporcie opublikowanym przez PLGBC Zerowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050* ** Budynki istniejące podlegają takim samym zasadom obliczania śladu węglowego jak nowe, jednakże do wyznaczenia śladu węglowego nie będzie brany pod uwagę wcześniejszy ślad operacyjny i wbudowany (które są najczęściej niemożliwe lub bardzo trudne do wyznaczenia w budynkach istniejących), a jedynie wszystkie procesy związane z budynkiem od momentu wykonania inwentaryzacji. WBUDOWANY ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU W niniejszym raporcie wielokrotnie podkreślana jest waga wbudowanego ślądu węglowego. Wynika to z faktu, że operacyjny śląd węglowy budynków jest już pojęciem zakorzenionym i potrzeba jego redukcji jest już szeroko rozumiana oraz wdrażana. Warte zaznaczenia jest to, że wraz z obniżaniem operacyjnego ślądu węglowego, znaczenie ślądu wbudowanego będzie wzrastać i bez odpowiednich działań zmierzających do jego redukcji nie będzie możliwym zdekarbonizowanie zasobów budowlanych w Polsce. W wielu opracowaniach ścieżka dekarbonizacji budynków koncentruje się na zerowej emisji jedynie w kontekście użytkowania istniejących obiektów, czyli dzięki zwiększeniu efektywności energetycznej poprzez termomodernizację, wdrażanie systemów zarządzania energią oraz przejście na niskoemisyjne bądź zeroemisyjne źródła ogrzewania, zaś w przypadku nowych, wznoszenie ich w standardzie budynku o niemal zerowym zużyciu energii. Jednakże konieczne jest coraz mocniejsze podkreślanie wagi tego, że budynek w całym swoim cyklu życia oddziałuje na środowisko naturalne również poprzez materiały, które zostały użyte do jego wybudowania, pełen proces budowy, użytkowania, renowacji i wreszcie na końcu - rozbiorki. Zrównoważone budownictwo to nie tylko wybór materiału czy komponentu budowlanego o niższym ślądzie węglowym, ale weryfikacja tego, jak dany produkt będzie zachowywał się w dłuższym okresie. Przykładowo elementy bardzo trwałe, a także łatwiejsze do adaptacji i ponownego wykorzystania są bardziej ekologicznym wyborem, niż produkty o niższym ślądzie węglowym, ale za to mniej trwałe, niemożliwe do recyklingu czy ponownego wykorzystania. Jedynie takie holistyczne podejście i uwzględnienie wszystkich aspektów pozwoli na całkowitą dekarbonizację sektora budowlanego. Szacunkowe dane o emisji CO₂ w budynkach wykazują duże rozbieżności, publikując informacje, że wbudowany śląd węglowy stanowi 10-50% całkowitej emisji w całym cyklu życia. Z kolei raport z One Click podaje, że w zależności od typu budynku i lokalizacji, wbudowany śląd węglowy kształtuje się na poziomie 450 kgCO₂e/m². Dane te potwierdzają analizy opublikowane przez DGNB, gdzie średnia wartość wbudowanego ślądu węglowego budynku wynosi 435 kgCO₂e/m², przy założeniu 50-letniego cyklu życia. Kolejne analizy przeprowadzone przez Ramboll informują o wbudowanym ślądzie węglowym na poziomie 600 kgCO₂e/m² i podkreślają, że 70% tej wartości to emisje wejściowe. Emisja dwutlenku węgla różni się w zależności od rodzaju budynku - jest to związane z konkretnym jego użytkowaniem oraz specyficznymi wymaganiami dla danego obiektu, tj. strukturą, wyposażeniem technicznym, kubaturą, lokalizacją itd. Opracowanie Embodied Carbon Primer, przygotowanym przez LETI (London Energy Transformation Initiative) przedstawia uzyskane wyniki analiz całkowitego ślądu węglowego w całym cyklu życia z podziałem na emisje w poszczególnych fazach, dla budynku biurowego, szkolnego i mieszkaniowego. Na rysunku obok, grafika po lewej stronie przedstawia całkowity śląd węglowy dla obiektów wybudowanych wg obecnych standardów budowlanych, gdzie operacyjny śląd węglowy jest dominujący w całym okresie użytkowania. Grafika po prawej stronie przedstawia strukturę emisji CO₂ dla budynków wybudowanych w wysokich standardach energetycznych, o niskim zapotrzebowaniu na energię, dostarczaną przy wykorzystaniu pomp ciepła. W tych przypadkach moduły A1-A3 przypisane do wbudowanego ślądu węglowego odpowiadają za największą emisję. Należy podkreślić, że prezentowane dane nie mogą być jednoznaczny punktem odniesienia ani wartościomi porównawczymi z powodu przyjęcia różnych metodologii obliczeń oraz zbyt małe ilości danych. Podkreśla to konieczność podjęcia wysiłku gromadzenia solidnych danych z różnych etapów cyklu życia budynku, różnych typów budynków i ich komponentów w celu wyprowadzania przydatnych, zagregowanych wskaźników emisji dwutlenku węgla. W celu wyeliminowania niespójności potrzebna jest wiedza na temat operacyjnych emisji generowanych przez budynki, a także dane o wbudowanym ślądzie węglowym, zarówno w trakcie wznowienia budynków, jak i w czasie ich użytkowania. Aby to osiągnąć regulacje w poszczególnych krajach europejskich muszą jasno określić metodykę obliczeń całkowitego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku, nałożyć obowiązek raportowania, przeprowadzania analiz porównawczych i w efekcie wprowadzić limity emisji w ramach odpowiednich modułów normy PN EN 15978. Rysunek 4: Struktura emisji CO₂ w poszczególnych fazach analizy LCA dla różnych typów budynków - na podstawie. LEVEL(s) – system wskaźników zrównoważonego budownictwa Podejmowanie działań w sprawie oceny całkowitego wpływu sektora budowlanego na środowisko prowadzone jest w UE od kilkunastu lat. Jednym z głównych wniosków jest potrzeba ogromnej zmiany kierunku działań i polityk, które obejmują pełny cykl życia budynków i ich oddziaływanie. Należy w tym celu postrzegać wszystkie podmioty z łańcucha wartości sektora jako jeden zespół, który potrzebuje zjednoczenia. Z tego właśnie względu Komisja Europejska opracowała Level(s) – podstawowy system wspólnych wskaźników europejskich do oceny zrównoważonej charakterystyki budynków w pełnym cyklu ich życia. Level(s) to system dobrowolnej sprawozdawczości, mający na celu poprawę oceny środowiskowej budynków, przy wykorzystaniu istniejących norm. Sektor budownictwa zużywa w Europie duże ilości zasobów – około połowy wszystkich wydobywanych surowców, odpowiada za połowę całkowitego zużycia energii i jedną trzecią zużycia wody oraz wytwórzają jedną trzecią odpadów. Dlatego budownictwo jest głównym adresematem polityki Komisji Europejskiej w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, czyli systemu gospodarczego opartego na odzysku, w którym zużycie zasobów i energii ogranicza się do minimum. Level(s) pomaga we wspieraniu gospodarki o obiegu zamkniętym, proponując etapowe podejście do oceny cyklu życia. Level(s) może być stosowany od najwcześniejszych etapów projektu koncepcyjnego, aż do przewidywanego zakończenia eksploatacji budynku. Oprócz efektywności środowiskowej, która jest głównym przedmiotem oceny, system Level(s) umożliwia również ocenie innych istotnych aspektów powiązanych z efektywnością, przy użyciu wskaźników i narzędzi dotyczących zdrowia i komfortu oraz kosztów całego cyklu życia. Celem Level(s) jest zapewnienie wspólnego języka do analizy zrównoważonego charakteru budynków. Wspólny język powinien umożliwiać podejmowanie na poziomie budynku działań, które mogą wyraźnie przyczynić się do osiągnięcia szerszych celów europejskiej polityki ochrony środowiska. Ponadto system Level(s) ma na celu promowanie podejścia apartego na cyklu życia. Prowadzi on użytkowników od początkowego skupienia się na poszczególnych aspektach efektywności budynków ku bardziej całościowemu podejściu, przy czym celem jest szersze wykorzystywanie w Europie metody oceny cyklu życia (LCA) oraz oceny kosztów całego cyklu życia (ang. life cycle cost assessment - LCCA). System Level(s) ma następującą strukturę: - **Makrocele:** nadrzędný zbiór 6 makroceli, które przyczyniają się do osiągnięcia celów polityki UE i państw członkowskich w obszarach takich jak: energia, zużycie materiałów, gospodarowanie odpadami, woda i jakość powietrza w pomieszczeniach. - **Głowe wskaźnik:** zbiór 16 wspólnych wskaźników, wraz z uproszczoną metodą oceny cyklu życia (LCA), które można stosować do pomiaru efektywności budynków oraz ich wkładu w osiąganie poszczególnych makroceli. Level(s) składa się z trzech poziomów, które zapewniają użytkownikowi możliwość wyboru stopnia zaawansowania sprawozdania w zakresie oceny zrównoważonego charakteru danego przedsięwzięcia. Trzy poziomy odpowiadają następującym etapom realizacji przedsięwzięcia budowlanego: **POZIOM 1** projekt koncepcyjny przedsięwzięcia budowlanego – najbardziej podstawowy poziom, który obejmuje oceny jakościowe na wczesnym etapie, realizowane na podstawie projektu koncepcyjnego oraz sprawozdawczość w zakresie koncepcji, które należy lub planuje się zastosować **POZIOM 2** efektywność szczegółowego projektu i budowy – poziom pośredni, obejmujący ocenę ilościową zaprojektowanej efektywności oraz monitorowanie budowy przy zastosowaniu znormalizowanych jednostek i metod **POZIOM 3** efektywność powykonawcza i użytkowa budynku po zakończeniu budowy i przekazaniu budynku klientowi – jest to poziom najbardziej zaawansowany, gdyż obejmuje monitorowanie i badanie działań na placu budowy, jak również ukończonego budynku i jego późniejszego użytkowania. Strukturę ujętych w systemie Level(s) makro-celi i wskaźników przedstawiono na rysunku obok. Szczegółowe instrukcje i wytyczne dotyczące stosowania poszczególnych wskaźników znajdują się na stronie Komisji Europejskiej. Z punktu widzenia niniejszego raportu najistotniejszym wskaźnikiem Level(s) jest wskaźnik 1.2 Współczynnik globalnego ocieplenia w cyklu życia, który, jak nazwa wskazuje, ma na celu ilościowe określenie wpływu współczynnika globalnego ocieplenia (GWP) budynku na środowisko w całym jego cyklu życia, od „kołyski” (wydobycie surowców używanych do budowy), po „grób” (rozbiórkę budynku i sposób postępowania z materiałami budowlanymi, tj. odzysk, ponowne użycie, recykling i usuwanie). Emisje dwutlenku węgla wbudowane w materiały budowlane są w tym wskaźniku łączone z bezpośrednimi i pośrednimi emisjami dwutlenku węgla wynikającymi z etapu użytkowania (np. zużycie energii i wody). Podejście „od kołyski po grób” (ang. cradle-to-grave) pozwala na opracowanie rozwiązań projektowych dla budynków, które zapewniają optymalną równowagę między wbudowaną emisją dwutlenku węgla, a emisjami dwutlenku węgla na etapie użytkowania. Szczególnie w przypadku wbudowanej emisji ważne jest uznanie, że budynki są znaczącym „bankiem” materiałów, w którym przez wiele dziesięcioleci składowane są zasoby wysokoemisyjne, a zatem istotne jest zbadanie projektów, które ułatwiają ponowne użycie i recykling wraz z końcem cyklu życia budynku. Wskaźnik ten służy do pomiaru emisji gazów cieplarnianych związanych z budynkiem na różnych etapach jego cyklu życia. Służy on zatem do pomiaru wkładu budynku w emisje, które przyczyniają się do globalnego ocieplenia i związanego z tym wpływu na zmianę klimatu. Niekiedy nazywa się go oceną śladu węglowego lub pomiarem dwutlenku węgla w całym cyklu życia. Rysunek 5: Makrocele i wskaźniki według systemu Level(s) ROZDZIAŁ 3 METODYKA SZACOWANIA ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW Metodyka szacowania śladu węglowego budynku elementem działań w ramach dekarbonizacji budownictwa W niniejszej części raportu przedstawiona zostanie metodyka sporządzania wielopoziomowej analizy budynku w całym cyklu życia budynku, przedstawiającej jego oddziaływanie na środowisko w oparciu o wartość jego śladu węglowego. Przedstawiona metodyka dotyczy budynków nowoprojektowanych. Ślad węglowy budynku jest sumą wszystkich emisji gazów cieplarnianych towarzyszących procesom zachodzącym w cyklu życia budynku. Wartość śladu węglowego jest bezpośrednio powiązana ze wskaźnikiem GWP (ang. Global Warming Potential – potencjałtworzenia efektu cieplarnianego) wyrażonym w kilogramach ekwiwalentu CO₂ (kgCO₂e). Wekwivalencie dwutlenku węgla uwzględniony jest wpływ emisji różnych gazów cieplarnianych, nie tylko CO₂, jednak powszechnie mówi się o emisji dwutlenku węgla, co należy traktować jako skrót myślowy. Tabela 2: Wartości GWP wg IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) | SUBSTANCJA | CZAS ŻYCIA W ATMOSFERZE (LATA) | GWP₁₀₀ (kg CO₂e) | |------------------|---------------------------------|------------------| | Dwutlenek węgla (CO₂) | - | 1 | | Metan (CH₄) | 12 (przy rozkładzie w atmosferze pozostaje CO₂) | 23 | | Podtlenek azotu (N₂O) | 144 | 296 | | Heksafluorek siarki (SF₆) | 3 200 | 22 200 | | Czterofluorek węgla (CF₄) | 50 000 | 5700 | Ocena cyklu życia (LCA) jest techniką, którą można stosować do zbadiania oddziaływania budynku w całym jego cyklu życia. Począwszy od pozyskania lub wytworzenia materiałów budowlanych z surowców i zasobów naturalnych przez produkcję, użytkowanie, aż do rozbiórkii. Wykorzystana jest przy szacowaniu śladu węglowego budynku, jednak może służyć także wyznaczeniu innych wskaźników, jak na przykład potencjał niszczenia ozonu (ang. Ozone Depletion Potential - ODP). Procedury obliczeniowe są dla innych wskaźników analogiczne, jak w przypadku śladu węglowego. Na zakres oceny cyklu życia i rodzaju wskaźników określonych za jej pomocą wpływy mogą mieć lokalne regulacje, branżowe wytyczne oraz wymogi systemów oceny wielokryterialnej budynków. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w systemie Level(s), raportowanie współczynnika globalnego ocieplenia wyrażonego w kgCO₂e powinno uwzględniać pochodzenie ze źródeł kopalnych, biogenicznych oraz z tytułu użytkowania gruntów i zmiany GWP-luluc (ang. land use and land use change) - wykorzystanie terenu i zmiana sposobu użytkowania, uwzględnia wszystkie emisje związane z uwołnieniem biogenicznego dwutlenku węgla wskutek zmiany sposobu użytkowania terenu, np. przekształcaniem terenów leśnych w teren pod zabudowę. Zgodnie z metodyką opracowywania deklaracji EPD przedstawioną w PN EN 15804, wartość GWP-luluc może być pomijana, jeżeli jej udział w całkowitej wartości GWP (na którą składają się GWP-fossil, GWP-biogenic oraz GWP-luluc), dla wszystkich modułów LCA poza fazą D nie przekracza 5%. W praktyce wartość GWP-luluc nie jest określana w deklaracjach EPD. Przedstawiona w niniejszym opracowaniu metodyka dotyczy szacowania śladu węglowego budynku, z pominięciem skutków zmiany sposobu użytkowania działki inwestycyjnej. Z tego względu wskaźnik GWP-luluc nie będzie uwzględniany w metodyce szacowania śladu węglowego budynku. Autorzy niniejszej metodyki rekomendują, aby GWP-luluc był określany i brany pod uwagę na etapie wydawania decyzji środowiskowej, w której rozpatrywany jest wpływ całej inwestycji w kontekście jej lokalizacji i wpływu na otoczenie. Wytyczne do obliczania wskaźnika GWP-luluc w związku z przekształcaniem terenów leśnych zostały przedstawione w opublikowanym w opublikowanym przez Komisję Europejską poradniku PEF (ang. Product Environmental Footprint Guide) oraz normach PAS 2050:2011 (BSI 2011) i załączniku PAS2050-1:2012 (BSI 2012). Niniejszy raport opisuje metodykę szacowania śladu węglowego budynku opracowaną dla realizacji celów przedstawionych w publikacji ZeroW ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050. Metodyka powstała w oparciu m.in. o: - normę PN EN 15978:2012 Zrównoważone obiekty budowlane – Ocena środowiskowych właściwości użytkowych budynków – Metoda obliczania, - Level(s) – unijny system głównych wskaźników zrównoważonego charakteru budynków biurowych i mieszkalnych, - Whole life carbon assessment for the built environment (RICS professional statement, UK, 1st edition, November 2017), - How to calculate embodied carbon (second edition, The Institute of Structural Engineers). Opracowana metodyka opiera się na ogólnych wytycznych i zasadach obliczeń przedstawionych w powyższych tytułach, a także na zaleceniach przedstawionych w opracowaniach branżowych, takich jak np. „LETI Embodied Carbon Primer” oraz na doświadczeniach autorów z przeprowadzonych ocen cyklu życia budynków. Ocena cyklu życia (LCA) ETAPY CYKLU ŻYCIA BUDYNKU - WPROWADZENIE Na cały cykl życia budynku składa się 15 modułów przypisanych do trzech głównych etapów cyklu: A wejściowy wbudowany śląd węglowy faza wyrobu i faza wznowienia B wbudowany i operacyjny śląd węglowy faza użytkowania C wbudowany śląd węglowy faza końca życia Faza wyrobu obejmuje moduły A1 (wydobycie surowców), A2 (ich transport do zakładu produkcji) oraz A3 (produkcję wyrobów). Kolejne moduły powiązane stricte z procesem budowy to A4 (transport wyrobów na plac budowy) oraz A5 (proces budowy). W obrębie fazy użytkowania określono moduły cyklu życia odnoszące się do trwałych komponentów budynku takie jak B1 (użytkowanie), B2 (konserwacje), B3 (naprawy), B4 (wymiana), B5 (renowacje) oraz moduły związane z doprowadzanymi do budynku mediami, czyli B6 (zużycie energii) oraz B7 (zużycie wody). Cztery moduły powiązane z fazą końca życia to C1 (rozbiórka/wyburzenie), C2 (transport gruzu i odpadów), C3 (przetworzenie odpadów) i C4 (utylizacja lub składowanie odpadów). Analiza może obejmować także etap D, w którym uwzględnia się wszelkie emisje gazów cieplarnianych (lub ich redukcję), które występują poza cyklem życia rozpatrywanego obiektu, a które mogą być powiązane z możliwością ponownego wykorzystania komponentów budynku w nowym obiekcie, lub poddaniem ich recyklingowi. Ślad węglowy budynku można określać dla różnych zakresów cyklu życia: - Ocena „od kolebki do bramy” (ang. from cradle to gate) obejmuje moduły od A1 do A3, zatem uwzględnia wyłącznie emisje powiązane z wytworzeniem wyrobów, z których powstał lub powstanie budynek. - Ocena „od kolebki do ukończenia budowy” (ang. from cradle to completion) uwzględnia moduły od A1 do A5, czyli dodatkowo zawiera emisje spowodowane przez transport wyrobów na miejsce budowy oraz przez sam proces budowy. W przypadku śladu węglowego oszacowanego dla tego zakresu mówimy o wejściowym ślądzie węglowym. - W ocenie „od kolebki do grobu” (ang. from cradle to grave) należy wziąć pod uwagę cały cykl życia budynku, zatem moduły A1-A5, B1-B7 oraz C1-C4. W przypadku oszacowania śladu węglowego budynku dla takiego zakresu można mówić o całkowitym ślądzie węglowym. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że w obrębie całkowitego śladu węglowego dodatkowo wyróżnia się śląd operacyjny, powiązany z modułami B6 oraz B7, a także śląd wbudowany, powiązany z pozostałymi modułami cyklu życia. - Opcjonalnie, wraz z rozwojem prac nad przejściem na gospodarkę o obiegu zamkniętym (cykularną) na znaczeniu zyskują także oceny cyklu życia „od kolebki do kolebki” (ang. from cradle to cradle), które uwzględniają dodatkowo korzyści i obciążenia dla środowiska wynikające z etapu D. Tabela 3: Fazy cyklu życia budynku z podziałem na moduły wg normy PN EN 15978 2012 | Moduł LCA | A1-A3 | A4-A5 | B1-B3 | B4 | B5 | B6 | B7 | C1-C4 | D | |-----------|-------|-------|-------|----|----|----|----|-------|---| | Wydobycie i transport surowców oraz produkcja | Transport wyrobów i budowa | Eksploatacja, konserwacja i naprawy | Wymiana | Renowacja | Zużycie energii | Zużycie wody | Rozbiórka i transport odpadów oraz ich utylizacja lub przetworzenie | Korzyści i obciążenia poza cyklem życia | | Fazy LCA | Faza wyrobu | Faza wznowienia | Faza użytkowania | Faza końca życia | |----------|-------------|-----------------|------------------|-----------------| | Wbudowany śląd węglowy | | | | | | Operacyjny śląd węglowy | | | | | | Całkowity śląd węglowy | | | | | KOMENTARZE I ZALECENIA ŻYWOTNOŚĆ BUDYNKU Definiując zakres analiz LCA warto zwrócić uwagę na fakt, iż żywotność budynków wyrażana jest przeważnie w dekadach, a w przypadku niektórych obiektów monumentalnych może sięgać wieków. Na potrzeby przeprowadzanych obecnie szacunków ślądu węglowego budynków przyjmuje się ich żywotność przeważnie na poziomie 50 lub 60 lat. Oznacza to, że przeprowadzając ocenę cyklu życia w celu oszacowania wbudowanego ślądu węglowego dla budynku projektowanego, można oprzeć się na aktualnych danych dotyczących produkcji wyrobów wykorzystanych do jego budowy, jednak następnie należy poczynić szereg założeń odnośnie użytkowania obiektu na przestrzeni kolejnych dekad oraz założyć scenariusz końca życia adekwatny do realiów drugiej połowy XXI wieku. Wskazanie okresu branego pod uwagę w analizie LCA jest jednym z wielu założeń, które ma fundamentalne przełożenie na wyniki całkowitego ślądu węglowego budynku. ZAKRES CYKLU ŻYCIA BUDYNKU Ograniczając zakres oceny cyklu życia do modułów A1-A3 (fazy wyrobu) i A4-A5 (fazy wznoszenia) skracana jest perspektywa czasu braną pod uwagę w analizie, a tym samym znacznie ograniczona jest liczba potrzebnych do przyjęcia założeń. Oznacza to, że oszacowanie samego wejściowego ślądu węglowego może być znacznie bardziej precyzyjne od oszacowania wbudowanego ślądu węglowego (w trakcie użytkowania budynku) oraz całkowitego ślądu węglowego. Poniższy rysunek ilustruje, jak zakres analizowanego okresu życia budynku wpływa na niepewność wyników dla poszczególnych modułów oceny cyklu życia. Kwestie wpływu założeń na niepewność wyników oszacowania zostały omówione dokładniej w ramach studium przypadku w dalszej części opracowania. Kolejne strony tego rozdziału przedstawiają zalecenia wraz z propozycjami założeń do oszacowania ślądu węglowego dla budynków zlokalizowanych na terenie Polski. Rysunek 6: Okres życia budynku a niepewność wyników oceny – opracowanie własne SZACOWANIE ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKU W PROCESIE INWESTYCYJNYM Unijny system wskaźników zrównoważonego charakteru budynków Level(s), który jest jedną z podstaw dla niniejszego opracowania, wyróżnia trzy poziomy oceny cyklu życia odpowiednie dla różnych etapów procesu inwestycyjnego (opisany w rozdz. 2). Analogiczne etapy można wyróżnić w przypadku szacowania śladu węglowego budynku. W zależności od etapu procesu inwestycyjnego analiza będzie służyć innym celom i będzie charakteryzowała się inną dokładnością, odpowiednią dla danego etapu projektu lub realizacji (Rysunek 7). Zaleca się, aby w procesie inwestycyjnym rozważyć możliwość oszacowania śladu węglowego na każdym z trzech etapów zaawansowania przedsięwzięcia budowlanego. W zależności od etapu projektu ocena cyklu życia będzie służyć realizacji różnych celów. **ETAP 1 - zalecany** **Projekt koncepcyjny** jest to najmniej dokładny poziom oceny, ponieważ obejmuje głównie parametry jakościowe na wczesnym etapie realizacji. Ocena cyklu życia budynku wykonana na tym etapie ma na celu przedstawienie alternatywnych rozwiązań dla projektu koncepcyjnego oraz zidentyfikowanie elementów budynku, które najbardziej przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych. Wyniki oceny cyklu życia przeprowadzonej na tym etapie powinny być podstawą do sformułowania wytycznych dla dalszych faz projektu. Dzięki temu ocena cyklu życia budynku przeprowadzona na tak wczesnym etapie może w największym stopniu przyczynić się do minimalizacji śladu węglowego przedsięwzięcia. **ETAP 2 - obowiązkowy** **Projekt techniczny (budowlany) lub przetargowy** ocenę cyklu życia wykonuje się na tym etapie w oparciu o kompletną dokumentację wielobranżową, opracowaną dla przedsięwzięcia oraz często szczegółowe modele BIM. Etap ten umożliwia dość precyzyjną ocenę ilościowości zaprojektowanych rozwiązań oraz przyjęcie realistycznych scenariuszy dotyczących procesu realizacji. Wyniki oceny cyklu życia budynku otrzymane na tym etapie mogą np. pomóc w określeniu dodatkowych kryteriów wyboru dla wyspecyfikowanych w projekcie materiałów. **ETAP 3 - zalecany** **Etap budowy i powykonawczy** na tym etapie możliwe jest uwzględnienie dokładnej ilości, pochodzenia i typu użytych materiałów na podstawie projektu powykonawczego oraz pomiarów i ewidencji prowadzonych przez generalnego wykonawcę. Obliczenie węglowego śladu węglowego na tym etapie może stanowić weryfikację założeń przyjętych do oceny cyklu życia przeprowadzonej na etapie wcześniejszym. Z uwagi na swoją przydatność dla przyszłych realizacji zaleca się, aby wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, obliczenie wbudowanego śladu węglowego budynku było obowiązkowym elementem prac zleconych generalnemu wykonawcy. W śledzeniu przepływu materiałów w trakcie realizacji obiektu mogą okazać się pomocne specjalne aplikacje opracowane w tym celu, jak np. [https://qualisflow.com/](https://qualisflow.com/). Z uwagi na rangę projektu budowlanego i jego uregulowanie w prawie budowlanym, zalecenia przedstawione w dalszej części rozdziału odnoszą się w głównej mierze do ocen cyklu życia budynku przeprowadzanych właśnie w ramach etapu projektu budowlanego, zatem na etapie 2 wg nomenklatury systemu Level(s). **Warto jednak zauważyć, że:** - oszacowanie śladu węglowego na wczesniejszych etapach projektu jest wyjątkowo wartościowe z punktu widzenia dekarbonizacji inwestycji i może być dodatkowo premiowane przez różne systemy oceny wielokryterialnej budynków. - oszacowanie śladu węglowego na etapie budowy, z uwagi na największą dostępność informacji odnośnie przebiegu procesu i ostatecznie zastosowanych rozwiązań, ma największą wartość badawczą i tym samym może przyczynić się pośrednio do obniżenia śladu węglowego kolejnych inwestycji. Rysunek 7: Możliwość wpływu na projekt i ograniczenie emisji i dostępność danych o budynku na poszczególnych etapach procesu inwestycyjnego – opracowanie własne **Źródła danych materiałowych** W celu zapewnienia porównywalności wyników ocen cyklu życia budynków w obliczeniach przeprowadzanych od **etapu projektu budowlanego**, należy korzystać z deklaracji EPD, zgodnych normą PN EN 15804 oraz ze zweryfikowanych danych średnionych (generycznych). Deklaracje EPD dostarczają informacje dotyczące materiałów, wyrobów budowlanych oraz urządzeń w kontekście ich wpływu na środowisko. Należy pamiętać jednak, aby deklaracje były aktualne - na pierwszej stronie powinna znajdować się data weryfikacji oraz termin ważności dokumentu. Są one zwykle ważne przez pięć lat. Na podstawie danych szczegółowych z deklaracji EPD opracowywane są także dane generyczne. Jeżeli na etapie projektu znany jest konkretny wyrob, który znajdzie zastosowanie w realizacji inwestycji, warto skorzystać z danych dotyczących emisji dwutlenku węgla specyficznych dla danego produktu. Deklaracje EPD dostarczają szczegółowych informacji o wpływie materiału lub produktu na środowisko, w tym informację o współczynnikach emisji dwutlenku węgla w fazach A1-A3. Informacje z EPD można również wykorzystać do określenia, które produkty powinny być stosowane w celu spełnienia oczekiwanych założeń. Deklaracje EPD można znaleźć na stronach internetowych producentów wyrobów oraz instytucji zajmujących się ich opracowywaniem i rozpowszechnianiem, np.: - [Institytut Techniki Budowlanej](#) - [ECO Platform](#) - [ÖKOBAUDAT](#) - [Environdec](#) - [Institut Bauen und Umwelt](#) - [BRE Green Book Live](#) - [Transparency Catalog](#) - [Climate Earth](#) - [EPD Ireland](#) - [Carbon Leadership Forum](#) KOMENTARZE I ZALECENIA - Należy zwrócić uwagę na to, że przytoczone strony internetowe zawierają deklaracje EPD opracowane dla wyrobów wytwarzanych w różnych krajach. Miejsce produkcji wyrobu może mieć istotny wpływ na wartość emisji dwutlenku węgla. - EPD często zawierają tylko moduły A1-A3, dlatego należy zachować ostrożność, jeśli łączy się dane z EPD z innymi źródłami, które mogą zawierać dodatkowe moduły (np. A-C). W celu porównania ze sobą takich danych konieczne będzie uzupełnienie braków (lub przynajmniej zwrócenie na nie uwagę). - Norma EN 15804 wymaga obecnie, aby EPD dla wyrobów i materiałów budowlanych zawierała deklaracje modułów A1-A3, C1-C4 i D. Zwiększy to dostępność danych dla modułów C i D i może zostać włączone do obliczeń emisji dwutlenku węgla w całym okresie użytkowania, pod warunkiem, że wszystkie materiały i wyroby będą rozpatrywane w ten sam sposób. Źródła danych stosowanych w analizach LCA zależą w dużej mierze od tego na jakim etapie dokonywana jest ocena budynku. Informacje potrzebne do oceny można podzielić na następujące kategorie (Tabela 4): - **Dane ogólne** (wskaźniki) – typowe dla danego rodzaju budynku oraz użytych materiałów budowlanych. Są to wartości określone na podstawie wcześniejszych przeprowadzonych, bardziej szczegółowych analiz dla obiektów referencyjnych. - **Zagregowane dane** dla głównych elementów budynku – mogą odnosić się one przykładowo do wybranych elementów budynku, takich jak jego konstrukcja, przegrody zewnętrzne, wewnętrzne, instalacje budynkowe itd. Dane te mogą pochodzić z analizy wybranego reprezentatywnego fragmentu budynku i posłużyć do ekstrapolacji wyników dla całego obiektu. Dane te są szczególnie przydatne na etapie koncepcji, przy porównaniu różnych wariantów projektu. - **Dane generyczne** – informacje uszereźnione zebrane dla jednego produktu lub elementu budynku, na podstawie informacji od różnych producentów. Przydatne są na każdym etapie projektu. - **Szczegółowe dane** – najczęściej stosowane na zaawansowanych etapach procesu projektu lub w trakcie budowy. Zawarte są przeważnie w kartach EPD (np. cegły, gips, izolacja, posadzka, okna, wykończenia). - **Dane pomiarowe** – najdokładniejsza kategoria danych, pochodzących bezpośrednio z pomiarów zużycia energii lub materiałów w trakcie prowadzenia robót budowlanych lub z etapu użytkowania budynku. Tabela 4: Zestawienie preferowanych danych do wykorzystania na poszczególnych etapach oceny obiektu | KATEGORIA DANYCH | ETAP, NA KTÓRYM OBLICZANY MOŻE BYĆ ŚLAD WĘGLOWY BUDYNKU | |-----------------------------------|--------------------------------------------------------| | | KONCEPCJA | PROJEKT BUDOWLANY, PRZETARGOWY LUB WYKONAWCZY | WTRAKCIE BUDOWY | UŻYTKOWANIE BUDYNKU LUB ROZBIÓRKA | | Dane ogólne (wskaźniki) | ✓ | | | | | Dane zagregowane dla elementów budynku | ✓ | ✓ | | | | Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne) | | ✓ | ✓ | | | Szczegółowe dane dla materiałów i wyrobów (EPD) | | ✓ | ✓ | ✓ | | Dane pomiarowe | | | ✓ | ✓ | KOMENTARZE I ZALECENIA Na etapie 1 projektu, zamiast ograniczać zakres oceny cyklu życia, zaleca się uwzględnienie wszystkich elementów budynku i modułów cyklu życia, nawet jeżeli w projekcie brakuje na ich temat informacji. Zaleca się wówczas wykorzystanie danych ogólnych (wskaźników) lub danych zagregowanych. Dzięki temu końcowe wyniki szacowania śladu węglowego mogłyby porównywane między projektami niezależnie od stopnia zaawansowania projektu. Dodatkowo wartości otrzymane we wczesnych fazach projektu mogą być weryfikowane w jego dalszych fazach. **Źródła danych o budynku** W celu przeprowadzenia oceny cyklu życia budynku niezbędna jest jego aktualna dokumentacja projektowa. Dodatkową pomoc mogą stanowić modele BIM lub przedmiary robót. W przypadku istniejących budynków źródłem danych powinny być projekty warsztatowe i dokumentacja wykonawcza. Niezależnie od etapu, na którym przeprowadza się oszacowanie śladu węglowego, należy wskazać źródła danych służących jako podstawa dla oceny i wymienić ewentualne wykluczenia z zakresu. Standardową praktyką jest także wyłączenie z oceny cyklu życia komponentów budynku, których udział masy nie przekracza 1% całości budynku, pod warunkiem, że całkowity udział wszystkich wykluczeń nie przekracza 5% masy całego obiektu. **Narzędzia do oceny cyklu życia** Dużym ułatwieniem w obliczeniu śladu węglowego mogą być specjalistyczne programy opracowane z myślą o ocenie cyklu życia budynku. Mogą ułatwić dostęp do wielu baz danych oraz posiadają zaimplementowane formuły do obliczeń modułów LCA – np. A4, na podstawie lokalizacji budowy i przyjętego środka transportu dla danego produktu. Programy mogą ułatwić także pozyskanie informacji o budynku z modelu BIM oraz przedstawienie wyników. Należy jednak pamiętać, że do obsługi narzędzi potrzebne są umiejętności, aby posługiwać się nimi świadomie i poddawać otrzymane wyniki weryfikacji. Rysunek obok przedstawia nazwy przykładowych programów i narzędzi do LCA wraz z informacją, które moduły LCA można z ich pomocą uwzględniać oraz w jakiej części świata znajdują głównie zastosowanie. **Rysunek 8:** Przykładowe narzędzia do obliczeń śladu węglowego Szacowanie śladu węglowego budynku ZAKRES OCENY CYKLU ŻYCIA Przed przystąpieniem do oszacowania śladu węglowego należy określić zakres oceny cyklu życia budynku, czyli granice rozpatrywanego systemu w odniesieniu do komponentów budynku oraz długości analizowanego okresu i modułów LCA branych pod uwagę w oszacowaniu. Wyniki oszacowań śladu węglowego przeprowadzone dla różnych obiektów, przez różne jednostki oceniające mogą być między sobą porównywalne tylko wtedy, gdy ocena cyklu życia przeprowadzona jest dla identycznego zakresu. Przedstawiony dalej minimalny zakres analizy dla budynku określono w oparciu o wytyczne i zalecenia branżowe funkcjonujące w innych krajach europejskich oraz biorąc pod uwagę dostępność danych i stan wiedzy na temat śladu węglowego w Polsce. Moduły analizy LCA Autorzy niniejszego opracowania zalecają, aby w ramach oceny cyklu życia budynku oszacować rozdzielnie wbudowany i operacyjny ślad węglowy budynku. Wbudowany ślad węglowy powinien obejmować emisje wynikające z modułów A1-A5, B1-B4 oraz C1-C4. Wyłączenie z zakresu modułu B5 oraz B6 (operacyjnego śladu węglowego) ma następujące uzasadnienie: - Kwestie związane z efektywnością energetyczną budynków są obecnie uregulowane prawnie, a w przepisach funkcjonują wymogi dotyczące wskaźnika EP wyróżnionego w jednostce energii kWh (w przeliczeniu na rok i na jednostkę powierzchni użytkowej budynku). Przyczynia się to do poprawy efektywności energetycznej budynków, czyli do obniżenia operacyjnego śladu węglowego. - Czynnikiem, który poza efektywnością energetyczną ma wpływ na operacyjny ślad węglowy jest stopień dekarbonizacji sieci energetycznej w Polsce, jednak aktualnie ich horyzont czasowy kończy się przeważnie na roku 2040, podczas gdy ocena cyklu życia budynku wymaga poczynienia założeń dochodzących do ósmej dekady XXI wieku. Osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050, zgodnie z celami porozumienia paryskiego, oznaczałoby całkowite odejście od paliw kopalnych, choć pomimo różnych starań i inicjatyw, taki scenariusz jest mało prawdopodobny. - Istnieje wiele prognoz co do udziału poszczególnych źródeł energii elektrycznej i ciepła w Polsce, jednak aktualnie ich horyzont czasowy kończy się przeważnie na roku 2040, podczas gdy ocena cyklu życia budynku wymaga poczynienia założeń dochodzących do ósmej dekady XXI wieku. Osiągnięcie neutralności klimatycznej do roku 2050, zgodnie z celami porozumienia paryskiego, oznaczałoby całkowite odejście od paliw kopalnych, choć pomimo różnych starań i inicjatyw, taki scenariusz jest mało prawdopodobny. - Udział operacyjnego śladu węglowego w całkowitym śladzie węglowym budynku w zależności od typu budynku oraz przyjętych założeń dotyczących dekarbonizacji sieci energetycznej może wahać się od 20% do 80%. Włączenie do szacowania tak dużej składowej emisji, która jednocześnie obarczona jest bardzo wysoką niepewnością sprawiłoby, że oceny cyklu życia odnoszące się do całkowitego śladu węglowego budynku straciłyby wartość jako narzędzie do porównania między sobą budynków. Kwestia ta została omówiona w studium przypadku opracowanym w ramach niniejszego opracowania. - Faza B5 obejmuje procesy związane z renowacją budynku, który może obejmować swoim zakresem zmianę przegród konstrukcyjnych, wewnętrznych, przeznaczenia pomieszczeń oraz instalacji w budynku. W konsekwencji interwencji w przegrody zewnętrzne zmienić się może także operacyjny ślad węglowy budynku. W związku z brakiem konkretnie zdefiniowanych planów renowacji w nieokreślonej przyszłości, próba ich skwantyfikowania jest obarczona ryzykiem dużego przeszacowania lub niedoszacowania. KOMENTARZE I ZALECENIA Autorzy niniejszego opracowania sugerują, aby dla typowych budynków ocenę cyklu życia przeprowadzić przyjmując 50-letni okres eksploatacji budynku. Takie założenie jest zbliżne z referencyjnym okresem użytkowania określonym w unijnym systemie Level(s). | MODUŁ LCA | ŹRÓDŁO EMISJI | SUGEROWANY RODZAJ DANYCH | |-----------|---------------|--------------------------| | A1 | WYDOBICIE I DOSTAWA SUROWCÓW | Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z kart EPD) | | A2 | TRANSPORT DO ZAKŁADU PRODUKCYJNEGO | Dane ogólne oparte na szacunkowych wartościach dla transportu drogowego | | A3 | PRODUKCJA WYROBU | Dane ogólne oparte na średnich wartościach emisji z referencyjnych budów | | A4 | TRANSPORT NA MIEJSCE BUDOWY | | | A5 | PROCES BUDOWY I INSTALACJI | | | B1 | UŻYTKOWANIE | Dane ogólne oparte na szacunkowych wartościach dla referencyjnych typów obiektów | | B2 | KONSERWACJA | | | B3 | NAPRAWA | | | B4 | WYMIANA | Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z deklaracji EPD) odniesione do przewidywanego okresu użytkowania danego wyrobu | | B5 | RENOWACJA | | | B6 | ZUŻYCIE ENERGII | Poza zakresem wbudowanego ślądu węglowego | | B7 | ZUŻYCIE WODY | | | C1 | ROZBIÓRKA / WYBURZENIE | | | C2 | TRANSPORT DO ZAKŁADU UTYLIZACJI | | | C3 | PRZETWARZANIE ODPADÓW DO PONOWNEGO UŻYCIA / RECYKLINGU | Uśrednione dane dla wyrobów (generyczne), lub szczegółowe dla wyrobów (z kart EPD) | | C4 | UTYLIZACJA | | | D | POTENCJAŁ PONOWNEGO UŻYCIA / RECYKLINGU | | Rysunek 9: Moduły LCA a preferowany rodzaj danych do oszacowania ślądu węglowego **KOMENTARZE I ZALECENIA** - **Największy udział** we wbudowanym ślądzie węglowym budynku mają moduły dotyczące fazy wyróbu, zatem od A1 do A3. Ich udział zwyczajowo przekracza 50%. - Moduły składające się na fazę wznoszenia, zatem A4 i A5, przeciętnie składają się na **nie więcej niż 5% wbudowanego ślądu węglowego**, z czego transport drogowy materiałów w obrębie kraju odpowiada za ok. 1%. Dla obiektów wymagających bardzo rozbudowanych prac ziemnych i robót tymczasowych wartości wyznaczone dla modułu A5 będą większe. Temat ten został szerzej opisany w dalszej części opracowania. - Można przyjmować, że w typowych budynkach **wejściowy śląd węglowy (moduły A1 do A5) stanowi około 60% wbudowanego ślądu węglowego**. Wartość ta będzie niższa dla obiektów o lekkiej konstrukcji, w których większy udział stanowić będą elementy podlegające wymianie w rozpatrywanym okresie użytkowania budynku, takie jak wykończenie i wyposażenie, instalacje czy fasada. - Dla modułów B1-B3, odnoszących się do użytkowania, konserwacji i napraw, nie ma wielu danych i opracowań, ale ich **udział w skali całego budynku** szacuje się przeważnie na **0,5-1%**. Moduły B1-B3 w cyklu życia budynku mają największy udział w obrębie grupy instalacji budynkowych, ze względu na wycieki czynników chłodzących z instalacji oraz przeglądy lub naprawy urządzeń. - Moduły B4 i B5, czyli wymiana i renowacja mają **duży udział** we wbudowanym ślądzie węglowym budynku, bo aż **35-40%**. W praktyce moduł B5 jest trudny do zaplanowania i często utożsamiany z modułem B4, co zostało szerzej omówione w dalszej części opracowania. - Faza końca życia budynku, czyli moduły C1-C4, ma przeważnie udział we wbudowanym ślądzie węglowym jak połowa wartości określonych dla modułów związanych z fazą budowy (A4-A5). Oznacza to, że w typowych obiektach ich łączny udział można przyjmować na poziomie **2%**. - W module D czasami identyfikowane są dodatkowe korzyści wynikające z zastosowania pewnych technologii czy materiałów, przez co **pojawić się w nim mogą wartości ujemne**. Zaletą się, aby wartości dla modułu D były zawsze **raportowane osobno**, z uwagi na dużą **niepewność przyjętych scenariuszy** dotyczących końca życia obiektu, które mogą uzasadniać zaistnienie takich korzyści. Najczęściej korzyści odnoszą się do elementów modułowych, mogących znaleźć zastosowanie w nowych obiektach bez konieczności ich przetworzenia lub z uwagi na zawartość biogenicznego dwutlenku węgla w elementach drewnianych (o ile sekwestracja CO₂ nie została wcześniej policzona na poczet fazy wyróbu). Zagadnienie to zostało omówione szerzej w dalszej części opracowania. **Dla podsumowania powyższych przybliżeń na rysunku obok przedstawiono wyniki dla poszczególnych etapów cyklu życia wyznaczone dla typowego budynku, którego wbudowany śląd węglowy wynosi 1000 kgCO₂e w przeliczeniu na 1 m² powierzchni całkowitej.** Rysunek 10: Przykład udziału poszczególnych faz cyklu życia w szacowaniu wbudowanego ślądu węglowego dla przykładowego budynku - opracowanie własne Elementy budynku W oszacowaniu ślądu węglowego budynku należy uwzględnić wszystkie elementy budynku wchodzące w skład analizowanego projektu, które mają istotny udział we wbudowanym ślądzie węglowym. Jako kryterium istotności można przyjąć kryterium masy, jak opisano wcześniej. Elementami budynku objętymi oceną cyklu życia na potrzeby oszacowania ślądu węglowego powinny być: | KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU | Fundamenty (w tym pali) | | Ściany zewnętrzne piwnicy | | Stropach pod poziomem dachu | | Pozostałe elementy głównej konstrukcji nośnej | | w obrębie piwnicy takie jak stropy, słupy i ściany | | KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ | Elementy pionowe - słupy, ściany i ustroje usztywniające | | Elementy poziome - konstrukcja stropów (phyty, belki) | | Konstrukcja dachu | | Konstrukcje drugorzędne, takie jak antresole techniczne, | | podkonstrukcje pod urządzenia i konstrukcje wsporcze pod | | elewacje, o ile nie zostały uwzględnione w pozostałych | | grupach elementów budynku | | PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE BUDYNKU | Fasada | | Warstwy dachowe i poszycie dachu | | Ściany osłonowe (o ile nie wchodzą w skład konstrukcji | | nośnej budynku) z izolacją i wykończeniem | | Okna i drzwi zewnętrzne | | PRZEGRODY WEWNĘTRZNE | Ściany działowe | | Podłogi i sufity | | ELEMENTY WYKOŃCZENIA WNĘTRZ I WYPOSAŻENIA (o ile są objęte projektem - np. w częściach | | wspólnych budynków biurowych lub | | mieszkalnych wielorodzinnych) | Wierzchnie warstwy wykończeniowe ścian, podłóg i sufitów | | Urządzenia sanitarne, oprawy oświetleniowe | | INSTALACJE BUDYNIKOWE I URZĄDZENIA | Kanalizacja | | Instalacja wody użytkowej | | Ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja, z uwzględnieniem | | emisji czynników chłodniczych | | Elektryczne i teletechniczne (instalacja niskiego i wysokiego | | napięcia) | | Paliwowe | | Odgromowe i przeciwpożarowe | | Technologiczne (w zależności od funkcji budynku) | | Urządzenia komunikacyjne (dźwigi osobowe, schody | | ruchome) | Przykładowy udział poszczególnych grup elementów w ślądzie węglowym całego budynku został dokładniej zilustrowany w ramach studium przypadku. KOMENTARZE I ZALECENIA • Dodatkową kategorię elementów, które mogą wchodzić w zakres oceny cyklu życia budynku mogą stanowić elementy zagospodarowania terenu i prace zewnętrzne, np.: - zagospodarowanie terenu (utwardzenie terenu, ogrodzenie, oświetlenie, nasadzenia), - obiekty pomocnicze (wiaty, parkingi naziemne), - sieci zewnętrzne (przyłącza, drenaż terenu). W razie oszacowania ślądu węglowego wymienionych wyżej prac, zaleca się przedstawienie tych wyników oddzielnie od wyników analizy dla budynku. • Ślad węglowy związany z prowadzeniem prac tymczasowych, wymienionych poniżej, powinien być ujęty w module A5 analizy LCA. - przygotowanie terenu (rozbiórki obiektów istniejących, niwelacja terenu, wywóz odpadów) - specjalistyczne prace ziemne (elementy zabezpieczenia wykopu, wzmocnianie gruntu, odwodnienie wykopu) - konstrukcje tymczasowe wzniesione wyłącznie na potrzeby budowy obiektu i nie podlegające ponownemu wykorzystaniu po demontażu (np. żelbetowe fundamenty pod żurawie). Szczegółowe dane związane z technologią prowadzenia robót, potrzebne do oszacowania powyższego zakresu, są przeważnie dostępne dopiero na etapie realizacji. Na wcześniejszych etapach projektu wartości te mogą być oszacowane przy pomocy danych ogólnych lub zagregowanych. Prowadzenie dokładnych obliczeń ślądu węglowego na etapie realizacji inwestycji, opartych na danych pomiarowych, może być podstawą do opracowania nowych, bardziej precyzyjnych metod obliczeń, zatem oszacowanie ślądu węglowego w trakcie budowy lub po jej zakończeniu może także przyczynić się do dekarbonizacji przyszłych realizacji. WYTYCZNE DO SZACOWANIA ŚŁADU WĘGLOWEGO W poniższej części opracowania przedstawiono szczegółowe wytyczne do obliczeń ślądu węglowego wraz z omówieniem założeń dla każdego z modułów analizy LCA. Faza wyrobu A1-A3 Faza wyrobu, obejmująca moduły LCA od A1 do A3, stanowi najbardziej istotny element składowy oceny cyklu życia budynku. Prawidłowe oszacowanie wartości dla tej fazy jest kluczowe dla poprawności wyników wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia. Idea szacowania ślądu węglowego dla tych faz jest bardzo prosta i sprawdza się do zsumowania emisji dla każdego z elementów budynku objętego analizą. Procedurę obliczeń przedstawiono na rysunku obok. Rysunek 11: Procedura obliczeń emisji dla każdego z elementów budynku KOMENTARZE I ZALECENIA - Warto zwrócić uwagę, że o wyniku końcowym będzie decydowała **poprawność i kompletność danych ilościowych** oraz odpowiedni dobór wartości generycznych lub deklaracji EPD do konkretnych komponentów budynku. - W celu oszacowania śladu węglowego należy dobierać dane o produktach powszechnie dostępnych w regionie, w którym zlokalizowana będzie budowa. Mimo to, ostateczne pochodzenie wyrobu, o ile nie wynika ono ze specyfikacji projektowej, może być inne od założonego. Analogiczne wyroby różnią się między sobą co do wartości śladu węglowego, z uwagi na pochodzenie surowców, procesy technologiczne stosowane przy ich wytwarzaniu oraz lokalizację fabryki, a tym samym miks energetyczny, który służy do jej zasilenia. - O ile specyfikacje materiałowe nie narzucają ograniczeń co do wartości wskaźnika GWP produktu, zaleca się dobieranie materiałów cechujących się wyższymi wartościami tego wskaźnika. Jeżeli dla danego regionu **nie ma szczegółowych danych** (z deklaracji EPD) dla wyrobu ani danych **usrednionych** (generycznych), można posługiwać się wartościami określonymi dla podobnych grup wyrobów z innych regionów świata, jednak należy mieć na uwadze różnice w procesie technologicznym i w kompozycji wyrobu. Wszelkie zastosowane w ocenie cyklu życia uproszczenia, przybliżenia i kalibracje parametrów należy opisać w raporcie i przedstawić w transparentny sposób. - Przy opracowywaniu wyników dla modułów A1-A3 należy zwrócić uwagę, czy stosowane w projekcie wyroby zawierają biogeniczny węgiel. Nowe deklaracje EPD, opracowane zgodnie z EN 15804:2012+A2:2020, powinny wyróżniać wartość emisji CO₂e, powiązaną ze zmagazynowanym w wyrobie węglem biogenicznym, jednak starsze opracowania lub niektóre dane zagregowane mogą tej informacji nie zawierać. W przypadku braku szczegółowych danych, można przyjąć, że **1 kg drewna magazynuje w sobie ok. 1,64 kgCO₂e**. Wartość ta została określona na podstawie EN 16449 przy założeniu, że do produkcji drewna wykorzystywane jest 50% biomasy, a resztę stanowi odpad (korzenie, korona drzewa). - Obliczając ślad węglowy, w przypadku wzięcia pod uwagę zjawiska sekwesracji CO₂, należy wyróżnić w wynikach dla modułów A1-A5 wartość zmagazynowanego węgla. W takim wypadku moduły C1-C4 uwzględniać powinny emisje związane z uwalnieniem do atmosfery przechowanego wcześniej dwutlenku węgla. Rysunek poniżej przedstawia zjawisko sekwesracji dwutlenku węgla w cyklu życia budynku. - Warto zaznaczyć, że drewno, dzięki uwzględnieniu sekwesracji, może cechować się ujemnym śladem węglowym w całym cyklu życia budynku, jednak o ostatecznym wyniku decyduje przyjęty scenariusz końca życia danego elementu. Rysunek 12: Sekwesracja dwutlenku węgla w cyklu życia budynku Faza wznoszenia A4-A5 Moduł A4 dotyczy emisji dwutlenku węgla związanej z transportem materiałów z fabryki na plac budowy. Określenie emisji dwutlenku węgla związanej z transportem (moduł A4) obejmuje wszystkie etapy transportu od ostatniego zakładu produkcyjnego do placu budowy, biorąc pod uwagę również postoje w magazynach lub centrach dystrybucji) wymaga dostępności następujących danych: - odległość między fabryką a miejscem budowy (z uwzględnieniem miejsc przeladunku i tymczasowego składowania), - rodzaj transportu wraz z współczynnikiem emisji (kgCO₂/kg/km), - masa przewożonego materiału oraz stopień wypełnienia środka transportu. Na etapie projektu przeważnie nie posiada się wymienionych wyżej danych szczegółowych i należy bazować na danych ogólnych, określonych dla typowych dystansów i środków transportu, stosowanych w rozpatrywanym regionie. W obliczu braku bardziej szczegółowych danych można przyjąć scenariusze transportu przedstawione obok. Tabela 5: Przyjęte środki transportu i dystansy dla typowych wyrobów i materiałów | TYP WYROBU | PRZYKŁADY WYROBÓW | ŚRODEK TRANSPORTU 1 | DYSTANS (KM) | ŚRODEK TRANSPORTU 2 | DYSTANS (KM) | |------------|--------------------|---------------------|--------------|---------------------|--------------| | LOKALNE | Mieszanka betonowa, zaprawa | Transport drogowy - pojazdy samochodowe różnego typu, np. betonowóz do 8m³, TIR z naczepami do 40t, samochód dostawczy do 9t | 60-110 | - | - | | KRAJOWE | Bloczki, zbrojenie, prefabrykaty | | 110-560 | - | - | | EUROPEJSKIE| Urządzenia, wykończenia, instalacje | | 560-1000 | - | - | | GLOBALNE | Specjalistyczne urządzenia lub nietypowe okładziny wymagające sprowadzenia z innego kontynentu | Transport morski (np. kontenerowiec) lub lotniczy | 110-560 | 10 000 | KOMENTARZE I ZALECENIA - Przeważnie moduł A4 nie ma dużego udziału we wbudowanym śladzie węglowym – można go szacować na poziomie 1%. - Pomocne mogą okazać się specjalistyczne programy dedykowane do analiz LCA budynków, które posiadają formuły umożliwiające oszacowanie wpływu transportu na podstawie lokalizacji budowy. - Emisje dwutlenku węgla, powstałe w wyniku procesu budowy, należy uwzględnić w module A5. Przeważnie emisje związane z modułem A5 mają umiarkowany, ale zauważalny udział w ogólnym bilansie dla wbudowanego śladu węglowego, na poziomie 4-5%. - Należy wziąć pod uwagę zużycie energii na zagospodarowanie terenu, prace budowlane oraz przetwarzanie i usuwanie odpadów w procesie budowy. Korzystając z informacji dostępnych w EPD należy upewnić się, czy założenia odnośnie do sposobu montażu określone w deklaracji pokrywają się z projektem. - Moduł A5 powinien uwzględniać odsetek marnowanych na budowie produktów, które generują odpad i nie nadają się do ponownego wykorzystania. Na podstawie dostępnych publikacji proponuje się przyjąć następujące wartości naddatku na odpad dla następujących materiałów (Tabela 6). - Do emisji powiązanych z modułem A5 należy wliczyć także wszelkie prace tymczasowe, w tym obiekty powstające na czas budowy, jak np. platformy robocze lub obudowa wykopu. Jeżeli na etapie projektu dostępne są dokładne dane na temat obiektów tymczasowych, emisje z nimi związane należy policzyć w analogiczny sposób jak emisje związane z budową docelowego obiektu dla faz A1-A4. Elementy tymczasowe, które mogą zostać odzyskane i wykorzystane ponownie na innych budowach, takie jak niektóre obudowy wykopu, systemowe deskowania i rusztowania nie powinny być uwzględniane w module A5. - W module A5 należy uwzględnić także transport z placu budowy do miejsca składowania urobku z wykopu, ewentualnych substancji szkodliwych oraz gruzu pozostającego po rozbiorze obiektów. Emisje te mogą być określone w sposób analogiczny do metod opisanych w module A4. - W razie braku szczegółowych danych, dotyczących nie bezpośrednich emisji generowanych na placu budowy, na etapie projektu, można posłużyć się danymi ogólnymi – wskaźnikami określonymi dla typowej budowy zlokalizowanej w północnej Europie, w klimacie umiarkowanym. Tabela 6: Proponowane wartości naddatku na odpad dla poszczególnych materiałów | RODZAJ MATERIAŁU | NADDATEK NA ODPAD | |----------------------------------------------------------------------------------|-------------------| | Beton iany na budowie, zaprawa, pręty zbrojeniowe, wylewki betonowe, szkło | 5% | | Elementy betonowe prefabrykowane, konstrukcje stalowe i drewniane (belki, słupy) | 1% | | Płyty drewnopodobne, drewniane deskowanie (niesystemowe) i tymczasowe konstrukcje, okładziny kamienne, powłoki malarskie, powłoki zabezpieczenia antykorozyjnego i przeciwpożarowego | 10% | | Obudowy z płyty g-k, elementy murowane | 20% | Tabela 7: Proponowane wartości emisji nie bezpośrednich placu budowy w module A5 | DODATKOWE EMISJE NA PLACU BUDOWY | WARTOŚĆ W PRZELICZENIU NA 1M² Pc BUDYNKU | |------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------| | Średnia produkcja odpadów budowlanych | 5 kg/m² | | Zużycie energii elektrycznej | 37 kWh/m² | | Zużycie oleju napędowego | 4,5 litra/m² | Faza użytkowania B1-B5 Na emisję dwutlenku węgla związaną z użytkowaniem budynku, w zakresie wbudowanego śladu węglowego, składa się użytkowanie, konserwacja, naprawy, wymiana oraz renowacja komponentów wchodzących w skład budynku. **W całym cyklu życia budynku moduły B1-B5 mogą łącznie mieć znaczący udział, w przedziale 30-50%**. Spośród modułów B1-B5 przeważnie największa rolę odgrywa moduł B4, który wiąże się z przyjętym okresem użytkowania poszczególnych elementów budynku, po którym to następuje ich całkowita wymiana w wyniku zużycia komponentu, modernizacji, lub przearanżowania przestrzeni. O ile projekt nie specyfikuje konkretnych wyrobów lub urządzeń, dla których producent przewidział krótszy okres użytkowania, należy przyjąć wartości przedstawione na Rysunku 14. Dla elementów zagospodarowania terenu i prac zewnętrznych można przyjąć okres użytkowania określony na Rysunku 13. | KATEGORIA ELEMENTU | ELEMENT ZEWNĘTRZNY | OKRES UŻYTKOWANIA | |--------------------|-------------------|------------------| | MEDIA | Przyłącza, sieci zewnętrzne, podstacje | 30 lat | | ZAGOSPODAROWANIE TERENU | Przyłącza, sieci zewnętrzne, podstacje | 30 lat | | | Chodniki i powierzchnie utwardzone (w tym parkingi terenowe) | 25 lat | | | Ogrodzenia, barierki, mury | 20 lat | Rysunek 13: Przewidywany okres użytkowania dla poszczególnych elementów zewnętrznych | KATEGORIA ELEMENTU | ELEMENTY BUDYNKU | OKRES UŻYTKOWANIA | |--------------------|------------------|------------------| | KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU | Elementy głównej konstrukcji nośnej budynku w części podziemnej - fundamenty, słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu. Schody, rampy, podkonstrukcje pod urządzenia i konstrukcje drugorzędne, zlokalizowane w piwnicy. | min. 50 lat (jak dla oceny cyklu życia) | | KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ | Elementy głównej konstrukcji nośnej budynku w części nadziemnej - słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i dachu. Schody, rampy, balkony, podkonstrukcje pod urządzenia i fasadę oraz konstrukcje drugorzędne zlokalizowane w części nadziemnej oraz na dachu. | | | PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE | Poszycie dachu, izolacja termiczna i przeciwwodna | 30 lat | | | Elementy nieprzeźroczne fasady, tynki, izolacja, drzwi zewnętrzne | 30 lat | | | Elementy przeźroczne fasady, okna, świetliki | 35 lat | | | Powłoki malarskie | 10 lat | | PRZEGRODY WEWNĘTRZNE | Elementy nienośne przegród wewnętrznych - izolacje, wylewki, podłogi podniesione, sufity podwieszone | 30 lat | | | Ściany działowe i osłonowe (niekonstrukcyjne) | 30 lat | | WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE | Tynki wewnętrzne, wykładziny, ceramika, armatura sanitarna, windy | 20 lat | | | Powłoki malarskie, elementy wyposażenia | 10 lat | | INSTALACJE | Źródło ciepła, przygotowanie powietrza, kanały i dystrybucja | 20 lat | | | Instalacja chłodzenia | 15 lat | | | System rozprowadzania ciepłej i zimnej wody, kanalizacja i odwodnienie | 25 lat | | | System gaśniczy i instalacja paliwowa | 30 lat | | | Instalacja elektryczna (urządzenia i dystrybucja) | 30 lat | | | Instalacja telekomunikacyjna, oprawy oświetleniowe, gniazda, łączniki, głośniki | 15 lat | Rysunek 14: Przewidywane okresy użytkowania dla poszczególnych elementów budynku KOMENTARZE I ZALECENIA - Przyjęty okres użytkowania elementów budynku ma znaczący wpływ na wyniki obliczeń fazy użytkowania obiektu. Im większa liczba niezbędnych cykli wymiany i renowacji, tym większy wpływ na wbudowany ślad węglowy. Dotyczy to w szczególności renowacji instalacji wewnętrznych budynku, w tym okablowania i rurociągów, jak również materiałów wykoroczeniowych, takich jak farby. - Moduł B1 obejmuje emisje dwutlenku węgla z materiałów budowlanych i urządzeń w okresie eksploatacji budynku. Szczególnie duży udział w emisjach związanych z modelem B1 mogą mieć czynniki chłodnicze. - Moduł B2 odnosi się do emisji CO₂ związanej z konserwacjami: dachu, ścian zewnętrznych, okien i drzwi zewnętrznych, wykończenia oraz instalacji. - W module B3 zawarte są emisje dwutlenku węgla pochodzące ze wszystkich aktywności związanych z naprawą elementów budynku, łącznie z użytymi produktami. Dla wielu grup wyrobów aktualnie nie ma danych dotyczących emisji objętych modułami B1-B3, dlatego wielkości przedstawione w ocenach cyklu życia dla tych modułów mogą być niedoszacowane. W związku z tym, o ile nie posiada się bardziej dokładnych danych, zaleca się przyjęcie emisji związanych z modułami B1-B3 na podstawie wskaźnika odnoszącego się do powierzchni całkowitej budynku, wynoszącego ok. 5-10kgCO₂e/m². - Moduł B5 jest związany z planowaną zmianą sposobu użytkowania obiektu na potrzeby przyszłych funkcji i wiąże się ze znaczną przebudową budynku lub jego części. Z powodu braku scenariusza określonych działań w zakresie modułu B5 zaleca się nieuwzględnianie tego modułu. Faza użytkowania B6-B7 Moduł B6 uwzględniać powinien emisje dwutlenku węgla wynikające ze zużycia energii przez systemy zintegrowane z budynkiem w całym okresie życia budynku. Dotyczą one energii z sieci cieplnej lub elektrycznej, zużywanej w wyniku stosowania następujących systemów: wentylacji, ogrzewania, chłodzenia, ciepłej wody użytkowej oraz oświetlenia. Oceniając budynki, w których zaprojektowano odnawialne źródła energii, należy przedstawić w jaki sposób energia zostanie wykorzystana. W przypadku braku informacji, należy przyjąć założenie, że energia wytworzona na miejscu w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby budynku, a następnie zostaje eksportowana do sieci. W obliczeniach emisji CO₂ w module B6 zaleca się opierać na wynikach modelowania energetycznego budynków, dynamicznych symulacjach termicznych lub obliczeniach energetycznych. Moduł B7 odnosi się natomiast do zużycia wody i może być pominięty w ocenie cyklu życia przeprowadzanej na potrzeby oszacowania śladu węglowego. Faza końca życia C1-C4 Etap końca życia budynku rozpoczyna się, gdy nie jest on już w użytkowaniu. Na potrzeby oceny cyklu życia typowego budynku zaleca się przyjąć 50-letni okres eksploatacji. Moduły C1-C4 uwzględniają emisje dwutlenku węgla wynikające z czynności rozbiórkowych oraz transportu, przetwarzania i utylizacji materiałów po zakończeniu użytkowania obiektu. Warto zauważyć, że dokładność danych dotyczących współczynników emisji CO₂ związanych z etapem końca życia budynku jest bardzo niska, ponieważ odnosi się do dość odległej przyszłości i wymaga przyjęcia wielu założeń. Wysoka niepewność co do wyników dla etapu końca życia nie wpływa jednak istotnie na wyniki obliczeń śladu węglowego budynku, ponieważ udział modułów C1-C4 we wbudowanym śladzie węglowym jest przeważnie niewielki – na poziomie kilku procent. KOMENTARZE I ZALECENIA - Moduł C1 obejmuje emisje CO₂ związane z rozbiorką i wyburzeniem budynku. W obliczu braku bardziej precyzyjnych danych możliwe jest zastosowanie średniego współczynnika emisji, który wynosi 3,4 kgCO₂e/m² powierzchni całkowitej budynku. - Moduł C2 powinien uwzględniać emisję CO₂ wynikającą z transportu odpadów. Jego wartość jest związana głównie z odległością składowiska odpadów od lokalizacji budynku. Dla transportu drogowego na dystansie 50 km można przyjąć średnią wartość emisji w wysokości 0,005 kgCO₂e na każdy kg przewożonych odpadów. - Emisje dwutlenku węgla związane z ponownym użyciem lub recyklingiem materiałów po zakończeniu okresu eksploatacji budynku, powinny zostać zaraportowane w module C3, natomiast w module C4 należy zaraportować emisje CO₂ wynikające z utylizacji materiałów, które nie są odzyskiwane do ponownego użycia lub recyklingu. O ile nie posiada się szczegółowych danych z deklaracji EPD, można przyjąć zastępczy współczynnik obejmujący moduł C3 i C4, wynoszący 0,013 kgCO₂e/kg. - Udział emisji związanych z modułami C3-C4 będzie wyższy, jeżeli w budynku zostało zastosowanych wiele elementów drewnianych (zwłaszcza w konstrukcji budynku). W takim przypadku w modułach C3 i C4 należy uwzględnić emisje węgla biogenicznego, zamagazynowanego w elementach drewnianych w okresie użytkowania budynku. Zjawisko sekwestracji dwutlenku węgla jest istotnym elementem dekarbonizacji budownictwa, więc aby podkreślić ten fakt, emisje dwutlenku węgla biogenicznego powinno się raportować osobno. W uzasadnionych przypadkach popartych rozwiązaniami projektowymi sprzyjającymi gospodarce cyrkularnej, można przyjąć taki scenariusz końca życia dla elementów drewnianych, który zakłada brak lub częściowe ograniczenie emisji, w związku z jego ponownym wykorzystaniem – transferem biogenicznego dwutlenku węgla do nowego obiektu. Drewno z rozbiórki może zostać także poddane recyklingowi i wykorzystane jako surowiec do produkcji wyrobów drewnopochodnych lub jako śliódka dla zwierząt. Taki scenariusz także umożliwia przynajmniej częściowy transfer biogenicznego dwutlenku węgla do nowego obiektu, chociaż wiąże się też z pewnym dodatkowym wydatkiem energetycznym, wynikającym z przetworzenia elementu. Kolejnym typowym scenariuszem końca życia dla elementów drewnianych jest ich spalenie w celu wytworzenia energii. W tym wypadku biogeniczny dwutlenek węgla trafia do atmosfery, jednak z drugiej strony pozyskiwana jest energia, której produkcja inny sposób najczęściej wiązałaby się także z emisją gazów cieplarnianych. Potencjalny odzysk energii ze spalania odpadów organicznych należy zaraportować w module D. Najmniej pożądany scenariuszem końca życia dla elementów drewnianych jest ich składowanie na wysypiskach śmieci, gdzie wydzielają się z nich będzie metan i dwutlenek węgla, bez żadnych dodatkowych korzyści. Dla przykładu, w Wielkiej Brytanii szacuje się, że drewno z rozbiórki jest w ok. 55% poddawane recyklingowi, w ok. 44% spalone, natomiast zaledwie 1% trafia na wysypiska śmieci. Warto zaznaczyć, że nowoczesne składowiska odpadów wykorzystują techniki wychwytywania gazów z rozkładu materii organicznej. Dla typowych scenariuszy końca życia w przypadku drewna można przyjąć wartość emisji w modułach C3-C4 na poziomie 1,64 kgCO₂e/kg drewna, zatem tyle, ile wynosi wartość dwutlenku węgla biogenicznego przyjmowana w modułach A1-A3. Moduł D poza cyklem życia Moduł D obejmuje potencjalne obciążenia dla środowiska lub korzyści wynikające z ponownego wykorzystania elementów budynku lub odzyskania energii, wykraczające poza okres cyklu życia obiektu. **Moduł D może być miarą tego jak dobrze obiekt spełnia założenia gospodarki cyrkularnej**, która jest jedną z kluczowych dróg do dekarbonizacji budownictwa. Oszacowanie wartości modułu D wymaga określenia wielkości emisji, których uda się w przyszłości uniknąć, w związku z ponownym wykorzystaniem danego elementu. Precyzyjne określenie tej wartości jest z tego względu praktycznie niemożliwe, ponieważ nie znane są nam wartości emisji powiązane z modułami A1-A3 dla wyrobów, które zostaną wytworzone za 50 lat, a także nie ma jednoznacznych podstaw dla określenia emisji związanych z wytwórczeniem energii w tak odległym horyzoncie czasu. Z tego względu wartości dla modułu D (np. określone na podstawie szczegółowych danych z deklaracji EPD) powinny być raportowane osobno, a główny nacisk powinien być stawiany na opis przyjętego scenariusza końca życia w odniesieniu do założeń projektowych promujących cyrkularność i maksymalizujących potencjał recyklingu zastosowanych materiałów. KOMENTARZE I ZALECENIA - Dla maksymalizacji korzyści objętych modułem D należy dążyć do tego, aby elementy projektowanego budynku mogły być w największym stopniu wykorzystane ponownie, a w najgorszym przypadku poddane recyklingowi. WERYFIKACJA UZYSKANYCH WYNIKÓW ANALIZY Zaleca się, aby wyniki analiz LCA budynku na potrzeby szacowania śladu węglowego podlegały weryfikacji w ramach instytucji jej opracowującej lub jednostki zewnętrznej. W związku z tym, zarówno wyniki, jak i założenia należy przedstawiać w jednoznaczny i transparentny sposób. W trakcie weryfikacji analizy należy zwrócić uwagę na: - zakres analizy, w odniesieniu do komponentów budynku oraz faz LCA, - źródła danych ilościowych i jakościowych (materiałowych) zastosowanych w analizie, - zgodność z normą PN-EN 15804 w przypadku danych o wyrobach, - spójność założeń w odniesieniu do scenariuszy dla całego budynku oraz jego poszczególnych komponentów – okresy użytkowania poszczególnych elementów budynku i systemów technicznych. Jeżeli opracowywany jest protokół z weryfikacji, powinny zostać przedstawione w nim kwalifikacje osoby sprawdzającej. W celu szybkiego sprawdzenia wyników w trakcie prac nad oceną cyklu życia, można na bieżąco porównywać otrzymywane wyniki dla poszczególnych modułów LCA oraz elementów budynku do wartości otrzymanych dla innych obiektów, dla których oszacowano ślad węglowy. W razie znacznych odchyliw od wartości referencyjnych, należy zwrócić uwagę na poprawność przyjętych do analizy danych jakościowych oraz ilościowych. Forma i zakres raportowania śladu węglowego budynku Efektywność środowiskowa, bazująca na analizie LCA, jest jednym z elementów wkładu w zrównoważony rozwój, dla tego podstawą oceny jest transparentność oraz możliwość weryfikacji zastosowanych danych. Wyniki oceny powinny być przedstawione szczegółowo oraz przejrzyście, tak aby umożliwić ocenę jakości informacji. Przedstawione w niniejszym rozdziale zalecenia co do informacji zawartych w raporcie z oszacowania śladu węglowego budynku zostały opracowane tak, aby spełniać zalecenia normy PN EN 15804 oraz europejskiego systemu Level(s). INFORMACJE OGÓLNE Raport z analizy LCA powinien zawierać poniższe informacje ogólne: - dane zlecającego - dane autora analizy LCA - dane sprawdzającego (jeżeli występuje) - etap przeprowadzanej analizy: 1 lub 2 lub 3 - typ budynku - przyjęte założenia i dane uwzględnione w obliczeniach fazach A1-A5, B1-B5, C1-C4 - przyjęte odstępstwa od prezentowanej metody oceny cyklu życia budynku PRZEDSTAWIENIE I PREZENTACJA WYNIKÓW Podział na elementy budynku W zależności od zaawansowania projektu i szczegółowości danych, zaleca się przedstawić wyniki w rozbiocie na główne kategorie elementów budynku oraz prac. Jednolity podział i klasyfikacja poszczególnych elementów budynku pomogą w porównaniu i interpretacji wyników oraz przedstawieniu wniosków. Obecnie istnieją różne systemy klasyfikacji elementów budynku, jednak większość z nich wyróżnia kategorie przedstawione na poniższym rysunku. Dla każdej z kategorii elementów często są też zdefiniowane kolejne podkategorie, np. fundamenty, ściany, słupy, sufity, podłogi, drzwi zewnętrzne, drzwi wewnętrzne, instalacje sanitarne, elektryczne itd. System Level(s) wprowadza dodatkowo ogólną klasyfikację elementów szkieletu i powłoki budynku (shell and core) i dodatkowo wyróżnia prace zewnętrzne. Bardzo szczegółowe podzielenie wyników na wąskie grupy może być pomocne przy analizach porównawczych poszczególnych komponentów, jednak przy szacowaniu śladu węglowego całego budynku zbyt duża liczba kategorii i podkategorii wpływa negatywnie na przejrzystość wyników, dla tego zaleca się, aby domyślnie stosować następującą klasyfikację, zgodnie z rysunkiem poniżej. | KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU | Konstrukcja nośna budynku zlokalizowana poniżej poziomu terenu - w tym pale fundamentowe, przegrody zewnętrzne mające kontakt z gruntem oraz stropy, słupy i ściany w obrębie kondygnacji podziemnych oraz schody i rampy | |-------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ | Konstrukcja nośna budynku zlokalizowana powyżej poziomu terenu, konstrukcja dachu, balkony, antresole, schody, rampy i konstrukcje drugorzędne, jak np. podkonstrukcje pod elewacje | | PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE | Fasada budynku, okna i drzwi zewnętrzne, poszycie dachu oraz ściany osłonowe, o ile nie zostały zaklasyfikowane do konstrukcji części nadziemnej | | PRZEGRODY WEWNĘTRZNE | Ściany działowe (o ile nie zostały zaklasyfikowane jako konstrukcja), wylewki, podłogi podniesione, sufity podwieszone, lekkie zabudowy | | WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE | Wierzchnie warstwy podłóg, sufitów i ścian, np. wykładziny, ceramika, powłoki malarskie oraz wyposażenie części wspólnych budynku, jak np. windy, elementy białego montażu | | INSTALACJE | Instalacje budynkowe, w tym sanitarne, elektryczne, teletechniczne - ich dystrybucja oraz urządzenia zapewniające ich funkcjonowanie | DODATKOWE KATEGORIE ELEMENTÓW | SIECI ZEWNĘTRZNE (OPCJONALNIE) | Media - dystrybucja w obrębie działki i podstacje do prac zewnętrznych | |---------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | ZAGOSPODAROWANIE TERENU (OPCJONALNIE) | Powierzchnie utwardzone, parkingi terenowe, drenaż | | PRACE TYMCZASOWE PODCZAS BUDOWY (DO A5) | Elementy zabezpieczenia wykopu, fundamenty pod żurawia | Rysunek 15: Domyślna klasyfikacja elementów Standaryzacja i opracowanie wyników Wyniki analizy należy przedstawić w formie tabelarycznej w rozbiocie na elementy budynku oraz fazy LCA. Wzór tabeli zamieszczono w Rozdziale 4 - studium przypadku. Dla porównania budynków między sobą oraz w celu umożliwienia ich oceny pod względem intensywności emisji gazów cieplarnianych w ich cyklu życia, należy otrzymane wyniki analizy odnieść do powierzchni całkowitej budynku (Pc), wyrażonej w m$^2$. **Powierzchnia całkowita budynku:** - Jest sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku. Jako kondygnację należy traktować wszystkie piętra znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu terenu, kondygnacje powyżej poziomu terenu, poddasza, tarasy, tarasy na dachach, kondygnacje techniczne i kondygnacje magazynowe. - Mierzona jest na poziomie posadzki, po zewnętrznym obrysie budynku. Powierzchni dachów, o ile nie są w sposób stały przykryte, nie wlicza się do powierzchni całkowitej budynku, co sprawia, że obiekty riskie będą cechować się większą wartością śladu węglowego w przeliczeniu na ich powierzchnię całkowitą. W obiektach poddawanych modernizacji, przebudowie i odbudowie, ślad węglowy prowadzonych prac należy odnieść do powierzchni całkowitej tej części budynku, dla której w wyniku rozpatrywanych robót dochodzi do zmiany funkcji, zwiększenia efektywności energetycznej lub poprawy innych parametrów. W przypadku niektórych systemów oceny, wymagane może być odniesienie wyników analizy do innych parametrów charakteryzujących obiekt budowlany, jak np. jego kubatura, powierzchnia użytkowa itp. W takim wypadku należy analizę przeprowadzić zgodnie z niniejszą metodyką, a wyniki końcowe odnieść dodatkowo do wskazanej wielkości. ROZDZIAŁ 4 STUDIUM PRZYPADKU CEL I ZAŁOŻENIA Dla zilustrowania przedstawionej w raporcie metodyki szacowania śladu węglowego przeprowadzono studium przypadku dla modelowego budynku, w trzech różnych wariantach funkcjonalnych lub materiałowych: - **wariant 1** – **budynek biurowy w technologii żelbetowej monolitycznej** - **wariant 2** – **budynek biurowy (jak wariant 1) w technologii żelbetowej ze stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi** - **wariant 3** – **budynek zamieszkania zbiorowego w technologii żelbetowo – murowanej.** W analizowanych wariantach analizę LCA przeprowadzono zgodnie z proponowaną metodyką proponowaną w po- przednim rozdziale, uwzględniając fazy cyklu życia budynku A1-A5, B1-B4 oraz C1-C4. Dodatkowo, przeprowadzono obliczenia emisji CO₂, związanych z modelem B6 (użycie energii), oszacowane dla trzech różnych scenariuszy dekarbonizacji sieci energetycznej i cieplowniczej w Polsce. Szacunkowe przedmiary elementów konstrukcyjnych oraz fasady budynku na potrzeby analizy LCA zostały opracowane na podstawie trójwymiarowego modelu BIM budynku. Informacje dotyczące powierzchni elementów wykończeniowych, przegród wewnętrznych, wyposażenia oraz instalacji i urządzeń w budynku zostały przyjęte na podstawie usrednionych danych z analiz przeprowadzonych dla budynków o tej samej funkcji i zbliżonej powierzchni. Poniższa tabela podsumowuje źródła danych, którymi posłużono się w przeprowadzonej analizie. | FAZY CYKLU ŻYCIA BUDYNKU OBJĘTE OCENA | ŹRÓDŁA DANYCH | |--------------------------------------|---------------| | A1 - Wydobycie i wytworzenie surowców | Bazy danych z deklaracjami środowiskowymi i danymi generacyjnymi dostępne w ramach programu OneClick LCA | | A2 - Transport do zakładu produkcyjnego | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | A3 - Produkcja wyrobu | Obliczono na podstawie ogólnych wartości wskaźnikowych | | A4 - Transport na miejsce budowy | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | A5 - Proces budowy i instalacji | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszu | | B1 - Użytkowanie | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | B2 - Konserwacja | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | B3 - Naprawa | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | B4 - Wymiana | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | C1 - Rozbiórka/wyburzenie | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | C2 - Transport do zakładu utylizacji | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | C3 - Przetwarzanie odpadów do ponownego użycia / recykling | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | | C4 - Utylizacja | Obliczono w ramach programu OneClick LCA, na podstawie wprowadzonych danych budynku i przyjętych scenariuszy | Założenia: - Dane ilościowe, dotyczące komponentów budynku, materiałów i urządzeń, zostały wprowadzone do programu OneClick LCA, gdzie dla każdej pozycji przypisano deklaracje EPD lub dane generyczne, spośród dostępnych w programie opcji. W razie braku dostępnej deklaracji EPD lub danych generycznych dla konkretnego elementu budynku, wybierano dane dla materiałów lub elementów o zbliżonych parametrach. W razie potrzeby stosowano współczynniki kalibrujące, pozwalające na przybliżenie docelowej wartości GWP przy pomocy deklaracji EPD opracowanej dla produktu o innych parametrach. Takie podejście wymagane było zwłaszcza w przypadku urządzeń, w których za parametr przewodni uznano ich moc określoną w kWh. Elementy instalacji, takie jak rury czy kanały wentylacyjne, składające się z wielu pozycji o różnych wymiarach (średnicach lub przekrojach), były przeliczane na całkowitą masę poszczególnych materiałów, z uwzględnieniem nadatków na np. zawiesia, zawory, klapy itp. - Do obliczenia wartości emisji związanych z fazami A4-A5 oraz B1-B4, posłużyono się założeniami zgodnymi z wytycznymi, przedstawionymi w poprzednim rozdziale niniejszego opracowania. - Z oceny cyklu życia wyłączeno komponenty o nieznacznym wpływie na wartość śladu węglowego. Można przyjąć, że analogicznie, jak w przypadku emisji określanych w deklaracjach EPD, wg normy PN EN 15804, całkowity udział wykluczeń nie przekracza 5% całego budynku. OPIS MODELOWEGO BUDYNKU Na potrzeby analizy opracowano uproszczony model budynku, na planie prostokąta. Budynek poddano ocenie cyklu życia w trzech wariantach, różniących się między sobą rozwiązaniami materiałowymi lub funkcją. W każdym z przypadków niezmienne była powierzchnia budynku, liczba kondygnacji oraz schemat konstrukcji. Dla uproszczenia analizy, układ podpór w budynku pozostał taki sam w każdym z analizowanych wariantów obiektu. Ponieważ rozpiętości stropów modelowanym budynkowi o konstrukcji żelbetowej w wariancie biurowym i mieszkalnym są identyczne, także wartość wbudowanego śladu węglowego jest na bardzo podobnym poziomie. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku realnych przykładów budynków mieszkalnych, ze względu na typowo mniejsze rozpiętości stropów niż w budynkach biurowych oraz mniejsze obciążenia użytkowe, można spodziewać się niższej wartości śladu węglowego konstrukcji w przeliczeniu na ich powierzchnię, niż przedstawionych w poniższej analizie. Uproszczenie to nie ma jednak istotnego wpływu na porównanie śladu operacyjnego z wbudowanym, co było głównym celem studium przypadku. Na Rysunku 16 i 17 przedstawiono obrazy 3D modelowego budynku oraz schematyczny przekrój przez budynek wraz z jego podstawowymi parametrami. Rysunek 16: Poglądowe obrazy 3D modelowego budynku i konstrukcji typowej kondygnacji Rysunek 17: Schemat modelowego budynku AŻUROWE ZADASZENIE POZIOMU TECHNICZNEGO NA STALOWEJ PODKONSTRUKCJI POWIERZCHNIA CAŁKOWITA 16 100 M² STROPODACH Z PRZESTRZENAMI TECHNICZNYMI CENTRALNIE POŁOŻONY POJEDYNCZY TRZON SIATKA SŁUPÓW 7,5x7,5 M 7 KONDYGNACJI NADZIEMNYCH ŻELBETOWA PŁYTA FUNDAMENTOWA JEDNA KONDYGNACJA PODZIEMNA Poniżej przedstawiono kluczowe różnice między poszczególnymi wariantami modelowego budynku, które zostały poddane ocenie cyklu życia w ramach niniejszego studium przypadku. **WARIANT 1** - Budynek biurowy z kondygnacją techniczną w podziemiu oraz na stropodachu. - Konstrukcja żelbetowa monolityczna. Ustrój płytkowo-slupowy z trzonem zapewniającym stateczność budynku. Całość konstrukcji nośnej budynku wykonana w technologii żelbetowej, monolitycznej. - Fasadę budynku stanowi ściana kurtynowa szklana z profilami aluminiowymi, mocowana do krawędzi płyty. Przegrody wewnętrzne ograniczają się głównie do lekkiej zabudowy w części wspólnej budynku. Typowa kondygnacja posiada sufity podwieszone oraz podłogi podniesione, przeznaczone pod obciążenia jak dla pomieszczeń biurowych. - W budynku znajdują się następujące instalacje i systemy: system centralnego ogrzewania, wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, chłodzenia, instalacja wodno-kanalizacyjna, tryskaczowa, elektryczna i teletechniczna. **WARIANT 2** - Budynek biurowy, jak w wariancie 1, z wyjątkiem konstrukcji stropów kondygnacji nadziemnych, które w tym wariancie wykonane zostały w technologii kompozytowej, drewniano-betonowej, co ograniczyło wykorzystanie betonu i stali zbrojeniowej w obrębie konstrukcji stropów nadziemia o ponad 60%, i wprowadziło znaczącą ilość elementów drewnianych, w postaci płyt z drewna klejonego krzyżowo (CLT). - Na potrzeby analizy zastąpiono także część ścian działowych ścianami z płyt z drewna klejonego CLT. - Rozwiązania w zakresie fasady i instalacji bez zmian w stosunku do wariantu 1. **WARIANT 3** - Budynek mieszkalny wielorodzinny, z kondygnacją techniczną w podziemiu oraz na stropodachu. Rozwiązania konstrukcyjne jak dla wariantu 1. - Fasadę budynku tworzą ściany osłonowe murowane, wykonane metodą „leka-mokra”. Zamiast podłóg podniesionych zastosowano podłogi pływające. - Rozwiązania instalacyjne jak dla wariantu 1, z poniższymi różnicami: - brak instalacji chłodniczej oraz tryskaczowej, - skorygowana instalacja wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Każdy z powyższych wariantów budynku został opracowany dla identycznych założeń dotyczących elementów budynku podlegających ocenie, spójnych z wytycznymi, przedstawionymi w rozdziale 3 raportu. Rysunek obok zawiera informacje, dotyczące zakresu elementów uwzględnionych w oszacowaniu śladu węglowego. Dla wariantów 1 i 3 modelowego budynku, z uwagi na przyjęte rozwiązania materiałowe, ilość węgla biogenicznego zmagazynowana w komponentach jest na bardzo niskim poziomie i wiąże się głównie z elementami wykonanymi o relatywnie krótkim szacunkowym okresie użytkowania. W związku z powyższym, dla przejrzystości wyników pominięto wartości emisji związane z sekwestracją węgla w tych wariantach. Wartość wskaźnika ‘GWP-biogenic’ przedstawiono jedynie w przypadku wariantu 2, w którym część konstrukcji stropu oraz przegrod pionowych przewidziano jako wykonane z elementów drewnianych. Wartość GWP-biogenic’ została zaraportowana osobno od ‘GWP-fossil’ i przedstawiona w tabeli w ramach modułów A1-A3 jako ujemna, ponieważ do cyklu produkcyjnego elementów drewnianych wlicza się także okres wzrostu drzewa, w ramach którego w procesie fotosyntezy dochodzi nie do emisji dwutlenku węgla, lecz do jego wychwytywania. Zjawisko to zostało opisane i zilustrowane na wykresie w rozdziale 3 niniejszego opracowania. W ramach studium przypadku, wartości emisji związane z modułem D nie podlegały ocenie. W modelowym budynku nie przewidziano komponentów budynku do ponownego wykorzystania. Na poczet modułu D w tym wypadku, do korzyści można zaliczyć przede wszystkim potencjał do poddania recyklingowi złomu metalowego, wykorzystywanego w przemyśle. Gruz powstały po rozbiorze konstrukcji betonowych i murowych także posiada potencjał do recyklingu - po posortowaniu i pokruszeniu (downcycling) może znaleźć zastosowanie jako podbudowa do dróg lub zasypka wykopu. | **KONSTRUKCJA PODZIEMNA BUDYNKU** | Fundamenty, słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu, schody prefabrykowane, rampy. | |-----------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | **Wyłączenia:** | konstrukcje tymczasowe, związane z technologia prowadzenia robót - rozporzy stalowe ścian szczelinowych, platformy robocze dla żuraw itp. | | **KONSTRUKCJA CZĘŚCI NADZIEMNEJ** | Słupy, ściany, elementy usztywniające, konstrukcja stropów i stropodachu, schody prefabrykowane | |-----------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | **Wyłączenia:** | fundamenty pod urządzenie i konstrukcje stalowe drugorzędne | | **PRZEGRODY ZEWNĘTRZNE** | Poszycie dachu, izolacja termiczna i przeciwwodna, elementy nieprzezorne fasady, tynki, izolacja termiczna i akustyczna, drzwi zewnętrzne, elementy przezorne fasady | |--------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | **PRZEGRODY WEWNĘTRZNE** | Ściany systemowe g-k, wylewki, sufity podwieszane, podłogi podniesione | | **Wyłączenia:** | elementy aranżacji wnętrz, nieobjęte projektem shell and core | | **WYKOŃCZENIE WNĘTRZ I WYPOSAŻENIE** | Powłoki malarskie, płytki ceramiczne, drzwi wewnętrzne | |-------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | **Wyłączenia:** | meble, wyposażenie części biurowej i usługowej i inne elementy aranżacji wnętrz, wykraczające poza okres shell and core | | **INSTALACJE** | Oprawy świetlne, gniazda, oprawy oświetlenia awaryjnego, elementy sterujące i monitorujące oświetlenie, trasy kablowe. CzuJNIki dymu i przepływów, skrzynki awaryjne, panele sterowania, interkomy, kamery monitorujące, czytniki kart, podświetlane znaki ewakuacyjne. Centrale wentylacyjne, wentylatory wywiewne, wieże chłodnicze, chillery, wymienniki ciepła, belki chłodnicze, pompy ciepła, stalowe rury systemu ogrzewania i chłodzenia, system tryskaczowy, rury drenażowe, pompy cyrkulacyjne, separatory | | **Wyłączenia:** | elementy aranżacji wnętrz, nieobjęte projektem shell and core | Rysunek 18: Elementy budynku podlegające ocenie oraz wyłączenia WYNIKI SZACOWANIA ŚŁADU WĘGLOWEGO W poniższej części przedstawiono wyniki szacowania śladu węglowego dla każdego z trzech wariantów modelowego budynku. Wyodrębniono części analizy uwzględniające: wbudowany ślad węglowy w fazach A1-A5, B1-B4, C1-C4 oraz operacyjny ślad węglowy B6. Wbudowany ślad węglowy W poniższych tabelach (10, 11, 12) przedstawiono wyniki oszacowania śladu węglowego dla omawianych wariantów, dla każdej z faz cyklu życia z osobna oraz zbiorczo dla wejściowego wbudowanego i wbudowanego w fazie użytkowania śladu węglowego. Wyróżniono sześć podstawowych kategorii elementów budynku: konstrukcja podziemna budynku, konstrukcja części nadziemnej, przegrody zewnętrzne, przegrody wewnętrzne, wykończenie wnętrz z wyposażeniem, instalacje. Ponadto, na podstawie wartości wskaźnikowych oraz uwzględniono dodatki na emisje związane z budową oraz emisje związane z użytkowaniem, konserwacją i naprawami obiektu. Należy zwrócić uwagę na tabelę wyników wariantu 2 konstrukcji budynku, w którym widać duży udział dwutlenku węgla biogenicznego. Zgodnie z aktualną normą PN-EN 15804+A2:2020-03 opisującą sposób opracowywania deklaracji środowiskowych wyrobów wartość GWP wyrobu nie można pomniejszać o wielkość przechowywanego w nim dwutlenku węgla biogenicznego, jednak wartość tę można zaraportować osobno, jeżeli stanowi przynajmniej 5% GWP wyrobu. Tabela 10: Wyniki dla Wariantu 1 – budynek biurowy w technologii żelbetowej monolitycznej | MODUŁY LCIA | A1-A3 | A4 | A5 | B1-B3 | B4 | C1-C4 | A1-A5 wejściowy ślad węglowy | A-C wbudowany ślad węglowy | |-------------|---------|--------|--------|---------|--------|---------|-------------------------------|---------------------------| | KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU: | | | | | | | | | | Konstrukcja podziemna budynków | 1 185 288 | 56 809 | 193 499 | - | - | 82 012 | 1 316 492 | 1 398 503 | | Konstrukcja części nadziemnej | 2 422 280 | 88 368 | 323 459 | - | - | 36 222 | 2 635 009 | 2 671 231 | | Przegrody zewnętrzne | 739 166 | 4 554 | 29 817 | 22 158 | 763 616 | 19 896 | 755 184 | 1 538 696 | | Przegrody wewnętrzne | 592 781 | 5 773 | 113 784 | 15 928 | 548 921 | 10 658 | 642 300 | 1 201 880 | | Wykończenie wnętrz i wyposażenie | 573 511 | 11 880 | 141 875 | 29 422 | 1 013 967 | 25 220 | 639 939 | 1 679 126 | | Instalacje | 1 424 918 | 5 149 | 84 906 | 93 492 | 3 221 955 | 5 428 | 1 462 711 | 4 690 094 | | Sumaryczny ślad węglowy elementów kategorii 1-6 | 6 937 944 | 172 533 | 887 340 | 161 000 | 5 548 459 | 179 436 | 7 997 817 | 13 886 712 | | Powierzchnia całkowita budynku: 16 100m² | | | | | | | | | | Elementy 1-6 w przeliczeniu na Pc | 430,9 | 10,7 | 55,1 | 10,0 | 344,6 | 11,1 | 496,8 | 862,5 | ### Tabela 11: Wyniki dla Wariantu 2 – budynek biurowy (jak wariant 1) w technologii żelbetowej ze stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi | MODUŁY LCA | A1-A3 | A4 | A5 | B1-B3 | B4 | C1-C4 | A1-A5 wejściowy śląd węglowy | A-C wbudowany śląd węglowy | |------------|-------|----|----|-------|----|-------|-------------------------------|---------------------------| | **KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU:** | | | | | | | | | | Konstrukcja podziemna budynków | 1046 565 | 57 060 | 213 807 | - | - | 88 425 | 1 317 432 | 1 405 857 | | Konstrukcja części nadziemnej | 1822 614 | 41 179 | 180 840 | - | - | 176 745 | 2 044 633 | 2 221 378 | | Przegrody zewnętrzne | 739 166 | 4 554 | 35 724 | 22 216 | 763 616 | 19 896 | 779 444 | 1 585 172 | | Przegrody wewnętrzne | 461 023 | 4 507 | 102 586 | 12 262 | 421 497 | 11 779 | 568 116 | 1 013 654 | | Wykończenie wnętrz i wyposażenie | 649 548 | 13 839 | 169 594 | 32 787 | 1 126 976 | 26 493 | 832 981 | 2 019 236 | | Instalacje | 1 424 918 | 5 149 | 101 726 | 93 735 | 3 221 955 | 5 428 | 1 531 793 | 4 852 911 | | Sumaryczny śląd węglowy elementów kategorii 1–6 | 6 143 834 | 126 288 | 804 276 | 161 000 | 5 534 044 | 328 766 | 7 074 398 | 13 098 208 | | Elementy 1–6 w przeliczeniu na Pc | 381,6 | 7,8 | 50,0 | | 343,7 | 20,4 | 439,4 | 813,6 | | Sekwesracja CO₂ (GWP-bio) | -2 427 641 | | | | | | | | ### Tabela 12: Wyniki dla Wariantu 3 – budynek mieszkalny wielorodzinny w technologii żelbetowo – murowanej | MODUŁY LCA | A1-A3 | A4 | A5 | B1-B3 | B4 | C1-C4 | A1-A5 wejściowy śląd węglowy | A-C wbudowany śląd węglowy | |------------|-------|----|----|-------|----|-------|-------------------------------|---------------------------| | **KATEGORIE ELEMENTÓW BUDYNKU:** | | | | | | | | | | Konstrukcja podziemna budynków | 1020 743 | 55 857 | 147 385 | - | - | 81 760 | 1 223 985 | 1 305 745 | | Konstrukcja części nadziemnej | 2 422 280 | 88 368 | 277 262 | - | - | 36 222 | 2 787 910 | 2 824 132 | | Przegrody zewnętrzne | 1 599 442 | 20 133 | 223 988 | 7 046 | 191 594 | 57 594 | 1 843 563 | 2 099 797 | | Przegrody wewnętrzne | 910 901 | 10 641 | 138 933 | 34 300 | 932 726 | 11 184 | 1 060 475 | 2 038 685 | | Wykończenie wnętrz i wyposażenie | 569 879 | 11 857 | 120 796 | 43 011 | 1 169 597 | 25 213 | 702 532 | 1 940 353 | | Instalacje | 935 275 | 10 883 | 82 050 | 76 643 | 2 084 175 | 24 469 | 1 028 208 | 3 213 495 | | Sumaryczny śląd węglowy elementów kategorii 1–6 | 7 458 520 | 197 739 | 990 415 | 161 000 | 4 378 092 | 236 422 | 8 646 674 | 13 422 208 | | Powierzchnia całkowita budynku: 16 100m² | | | | | | | | | | Elementy 1–6 w przeliczeniu na Pc | 463,3 | 12,3 | 61,5 | | 271,9 | 14,7 | 537,1 | 833,7 | * - dla uproszczenia przyjęto scenariusz końca życia budynku zakładający, że 100% elementów drewnianych, wiążących w swojej strukturze węgiel biogeniczny, zostanie wykorzystanych ponownie lub przetworzonych bez uwalniania węgla do atmosfery. Powyższe wyniki przedstawiono także na wykresach, w celu łatwiejszej ich interpretacji. Rysunek 19a, 19b, 19c przedstawia udział poszczególnych faz cyklu życia budynku we wbudowanym ślądzie węglowym budynku dla wszystkich wariantów. W wariancie 1 analizowanego budynku, 57% udziału we wbudowanym ślądzie węglowym mają fazy od A1 do A5, składające się na wejściowy śląd węglowy. Znaczący udział mają także fazy B1-B4, za sprawą dużej ilości instalacji budynkowych, podlegających wymianom w okresie 15-25-letnim. Nieco mniejszy udział fazy A można zaobserwować w wariancie 2, w którym żelbetową konstrukcję stropów zastąpiono konstrukcję monolityczną stropami kompozytowymi drewniano-betonowymi. Czasowe przechowanie węgla biogenicznego w komponentach budynku (wariant 2) pozwala na wyhamowanie tempa emisji gazów cieplarnianych, a co za tym idzie, pomaga w walce ze zmianą klimatu. Rysunek 20 przedstawia, jak duża część emisji w modułach A1-A3, związana z GWP-fossil, może być skompensowana przez sekwestrację węgla biogenicznego, wykazaną przez GWP-bio. Dla rozpatrywanego przypadku (wariant 2), aż 40% wartości GWP-fossil może być skompensowana przez GWP-bio, rozpatrując wyłącznie moduły A1-A3 LC. W skali wbudowanego ślądu węglowego w całym cyklu życia budynku, procentowy udział GWP-bio, jak wynika z poniższego wykresu, wynosi 19%. Z kolei wyniki dla wariantu 3 przedstawione w tabeli 12 oraz na rysunku 19c (budynku mieszkalnego przy zachowaniu tej samej technologii co w wariancie 1 o tej samej powierzchni całkowitej oraz geometrii) zwracają uwagę wpływ funkcji budynku, typu elewacji, liczba i materiał przegród wewnętrznych oraz rodzaje zastosowanych systemów instalacji. Wbudowany śląd węglowy w fazie A wzrasta do 64%. Wpływ poszczególnych elementów budynku na wbudowany śląd węglowy przedstawia Rysunek 21. Zobrazowano duży wpływ instalacji budynkowych na wbudowany śląd węglowy przedstawiając wartości bezwzględne, wyrażone w kgCO₂e w rozbiciu na poszczególne fazy cyklu życia oraz kategorie elementów budynku. Na poniższym rysunku zobrazowano, że w analizowanym budynku wbudowany śląd węglowy instalacji budynkowych dorównuje śladowi węglowemu całej konstrukcji budynku (podziemnej i nadziemnej), biorąc pod uwagę ich cykl wymian w całym okresie życia, natomiast pozostałe elementy, takie jak przegrody zewnętrzne, wewnętrzne i wykończenie z wyposażeniem, mają zbliżony do siebie udział. Na powyższe wyniki decydujący wpływ mają przyjęte założenia dotyczące przerwidywanego okresu użytkowania poszczególnych elementów budynku, ponieważ z każdym cyklem wymiany danej grupy elementów, ich wbudowany śląd węglowy podlega zwielokrotnieniu. **Rysunek 21:** Udział części budynku w poszczególnych fazach LCA **LEGENDA:** - A1-A3 - A4 - A5 - B1-B3 - B4 - C1-C4 - sekwestracja CO₂ Na wykresie poniżej, na potrzeby omówienia wyników i ilustrowania potencjału wykorzystania budynków jako magazynów dwutlenku węgla, wartość bezwzględną wskaźnika GWP-bio dla całego budynku, przedstawiono nad pozycjami odpowiadającymi wartościom wskaźnika GWP-fossil określonymi dla poszczególnych grup elementów. Należy pamiętać, iż wykres ten nie przedstawia dodatkowych emisji gazów cieplarnianych, tylko sumę zaabsorbowanego z atmosfery dwutlenku węgla, przechowywanego w budynku w czasie trwania jego cyklu życia oraz potencjalnie poza nim. W wariantce 3 dla budynku mieszkalnego znacząco wpływa wbudowany śląd węglowy w fazie A1-A3 wynikający z betonowej konstrukcji ścian zewnętrznych jednak skompensowany mniejszym niż w wariantce 3, wpływem fazy B4 dla instalacji wewnętrznych w budynku mieszkalnym. Wpływ ilości wymian elementów na proporcje w ich udziale w ślądzie węglowym widać najlepiej zestawiając ze sobą wykresy kolorowe z wynikami dla wejściowego wbudowanego ślądu węglowego (moduły A1-A5) oraz dla całkowitego wbudowanego ślądu węglowego (moduły A-C). **Rysunek 22:** Udział części budynku w wejściowym i wbudowanym ślądzie węglowym Operacyjny ślad węglowy Założenia W ramach niniejszego studium przypadku, analizy śladu węglowego modelowego budynku biurowego (wariant 1) oraz mieszkalnego (wariant 3) rozszerzono o operacyjny ślad węglowy, co pozwoliło na oszacowanie całkowitego śladu węglowego dla obu typów budynków. Pierwszym etapem oszacowania operacyjnego śladu węglowego tych budynków było określenie ich zapotrzebowania na energię, biorąc pod uwagę sposób użytkowania, izolacyjność przegród oraz rodzaj instalacji. Poniżej przedstawiono przyjęte założenia, na podstawie których określone zostało zapotrzebowanie na energię elektryczną oraz ciepło. Wariant 1 - Budynek biurowy o powierzchni całkowitej 16100 m². - Izolacyjność przegród spełniająca warunki techniczne dla budynków nowo wznoszonych. - Zageszczenie osób jak dla standardowego biura, zyski ciepła od urządzeń i oświetlenia typowe. - Budynek zasilany w energię cieplną z wysokoparametrowej miejskiej sieci ciepłowniczej na potrzeby c.o., c.t. oraz c.w.u. - Budynek wyposażony w instalację wentylacji mechanicznej, która dostarcza wymaganą ilość powietrza zewnętrznego, odpowiedniego pod względem higienicznym i odpowiedniej temperaturze oraz odprowadzenie powietrza zużytego. - Powietrze wentylacyjne przygotowywane jest w centralach wentylacyjnych nawierno-wywiewnych z odzyskiem ciepła. Komfort termiczny w przestrzeniach biurowych zapewniają belki chłodnicze oraz grzejniki. - Składowe zużycia energii, które zostały uwzględnione do obliczeń operacyjnego śladu węglowego: - Energia cieplna z sieci ciepłowniczej na potrzeby ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej – **644 000 kWh/rok**, - Energia elektryczna na potrzeby chłodzenia, zasilania urządzeń (pompy, wentylatory), oświetlenia, sprzętu biurowego (energia elektryczna nieuregulowana przez metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku) – **1 127 000 kWh/rok**. Wariant 3 - Budynek mieszkalny wielorodzinny o powierzchni całkowitej 16100 m². Izolacyjność przegród spełniająca WT dla budynków nowo wznoszonych. - Sposób użytkowania jak dla typowego współczesnego budynku wielorodzinnego w Polsce. - Budynek zasilany w energię cieplną z wysokoparametrowej miejskiej sieci ciepłowniczej na potrzeby c.o. oraz podgrzewu c.w.u. - Budynek wyposażony w instalację wentylacji mechanicznej, która dostarcza wymaganą ilość powietrza zewnętrznego, odpowiedniego pod względem higienicznym i odpowiedniej temperaturze oraz odprowadzenie powietrza zużytego. - Powietrze wentylacyjne przygotowywane jest w centralach wentylacyjnych nawierno-wywiewnych z odzyskiem ciepła. - Ciepło rozprowadzane jest w budynku przez instalację c.o. pompową, przy pomocy wodnych grzejników konwekcyjnych. - Składowe zużycia energii, które zostały uwzględnione do obliczeń operacyjnego śladu węglowego: - Energia cieplna z sieci ciepłowniczej na potrzeby ogrzewania, wentylacji, ciepłej wody użytkowej – **611 800 kWh/rok**, - Energia elektryczna na potrzeby zasilania urządzeń (pompy, wentylatory), oświetlenia, sprzętu domowego (energia elektryczna nieuregulowana przez metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku) – **354 200 kWh/rok**. Do analiz przyjęto aktualne wielkości emisji dwutlenku węgla dla ciepła z sieci ciepłowniczej oraz energii elektrycznej z sieci elektroenergetycznej: - dla energii cieplnej z sieci ciepłowniczej 0,31 kgCO₂/kWh - wskaźnik emisji dwutlenku węgla wyemitowanego do powietrza ze źródeł, przy wytworzeniu ciepła sprzedawanego przez z Veolia Energia Warszawa S.A. w 2020 roku, - dla energii elektrycznej 0,75 kgCO₂/kWh - wskaźnik emisji dla energii elektrycznej za rok 2020, opublikowany w grudniu 2021 na podstawie danych KOBiZE. Na potrzeby niniejszego opracowania przyjęto 4 scenariusze odnoszące się do emisji dwutlenku węgla z sieci ciepłowniczej oraz elektroenergetycznej w kolejnych latach użytkowania budynków: - **scenariusz 0** - utrzymanie emisji na stałym poziomie, jak dla roku pierwszego w trakcie trwania całego cyklu życia budynku, - **scenariusz 1** – wolne tempo spadku emisji - redukcja o 2% w stosunku do roku poprzedniego, - **scenariusz 2** – umiarkowane tempo spadku emisji - redukcja o 5% w stosunku do roku poprzedniego, - **scenariusz 3** – wysokie tempo spadku emisji - redukcja o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Należy zwrócić uwagę, że tylko scenariusz 3 zakładający wysokie tempo spadku emisji pozwala zbliżyć się w okolicach roku 2050 do zakładanej w Unii Europejskiej neutralności klimatycznej w rozumieniu zlikwidowania źródeł emisji CO₂. Warto także dodać, że publikowane raporty dotyczące źródeł energii w Polsce, a co za tym idzie także emisji z sieci energetycznej, przeważnie przedstawiają prognozy na kolejne 10-20 lat, co jest okresem zbyt krótkim dla określenia śladu węglowego budynków w całym ich cyklu życia. W związku z tym, przedstawione powyżej scenariusze należy traktować poglądowo i mieć na uwadze, że powstały one wyłącznie na potrzebę zilustrowania przykładowych wyników operacyjnego śladu węglowego budynku. Samo założenie redukcji emisji z sieci energetycznej w kolejnych latach może okazać się niesfusne, w związku ze zmieniającą się sytuacją na rynku paliw. **Rysunek 23:** Przyjęte scenariusze spadku emisji CO₂ z sieci energetycznej w Polsce, na potrzeby oszacowania śladu operacyjnego **Rysunek 24:** Porównanie wbudowanego i operacyjnego śladu węglowego SZACOWANIE CAŁKOWITEGO ŚLADU WĘGLOWEGO BUDYNKÓW Poniżej przedstawiono wyniki całkowitego śladu węglowego dla modelowego budynku biurowego (wariant 1) oraz mieszkalnego (wariant 3) przy różnych scenariuszach emisji z sieci w ujęciu ilościowym. W ramach całkowitego śladu węglowego budynku wyróżniono ogół emisji związanej z wbudowanym śladem węglowym oraz operacyjny ślad węglowy. Dla dokładniejszego zobrazowania wszystkich faz i ich udziału w szacowaniu całkowitego śladu węglowego budynku opracowano wykresy kołowe umieszczone na poniższej ilustracji. Poniższe rysunki ilustrują skalę rozbieżności wyników operacyjnego śladu węglowego pomiędzy poszczególnymi scenariuszami oraz w odniesieniu do wartości wbudowanego śladu węglowego dla dwóch analizowanych budynków. Przykład ten pokazuje, że założenia przyjęte dla emisji z sieci energetycznym mogą mieć decydujący wpływ na wynik końcowy oszacowania całkowitego śladu węglowego. Ponieważ przewidzenie emisji z sieci w horyzoncie czasu powyżej 50 lat jest w praktycznie niemożliwe, oszacowanie operacyjnego śladu węglowego budynku musi być obarczone bardzo dużą niepewnością wyniku. Aby zminimalizować niepewność wyniku śladu węglowego budynku sugeruje się, aby moduł B6 wyłączyć z zakresu analizy i raportować wyniki wyłącznie dla wbudowanego śladu węglowego. Natomiast informacje o wielkości operacyjnego śladu węglowego danego budynku może pośrednio dostarczyć wyznaczane w ramach charakterystyki energetycznej wskaźnik EK. Rysunek 25: Porównanie udziału faz analizy LCA w całkowitym śladzie węglowym ROZDZIAŁ 5 PODSUMOWANIE Wyzwania związane ze zrównoważonym rozwojem w środowisku budowlanym wykraczają poza samą redukcję emisji CO₂ w fazie użytkowania, wyrażanej poprzez operacyjny ślad węglowy. Proces budowy i wykorzystania materiałów powodują również znaczne emisje CO₂. W czerwcu 2021 PLGBC opublikowało Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do 2050 r., w której jednym z kluczowych działań było wskazanie konieczności włączenia oceny emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia budynków do przepisów budowlanych. Obecny raport i poniższe podsumowanie są propozycją wprowadzenia ujednoliconej metody szacowania śladu węglowego w budynkach. Na podstawie przedstawionych założeń oraz uzyskanych wyników w wypracowanej metodyczce szacowania śladu węglowego budynku proponuje się przyjęcie dwóch metod: metody uproszczonej oraz pełnej. **Metoda uproszczona - uwzględnia moduły A1-A3 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e.** **METODA UPROSZCZONA - REKOMENDOWANA** ### FAZA WYROBU | A1 | A2 | A3 | |----|----|----| | WYDOBYCIE I WYTWORZENIE SUROWCÓW | TRANSPORT | PRODUKCJA WYROBU | - Faza wyrobu, obejmująca moduły od A1 do A3, stanowi najbardziej istotny element składowy oceny cyklu życia budynku i zazwyczaj przekracza 50% wbudowanego śladu węglowego w całym cyklu życia budynku. - Prawidłowe oszacowanie wartości dla tej fazy jest kluczowe dla poprawności wyników wbudowanego śladu węglowego w całym cyklu życia. Wyniki dla kolejnych faz cyklu życia budynku są zależne od wartości określonych w ramach modułów A1-A3. - Idea szacowania śladu węglowego dla tych faz jest bardzo prosta i sprowadza się do zsumowania emisji dla każdego z elementów budynku objętego analizą i nie wymaga przyjmowania dodatkowych założeń, których weryfikacja na etapie projektowania jest niemożliwa. - Do obliczeń należy wykorzystać zestawienie ilościowe materiałów i urządzeń budowlanych oraz uśrednione dane dla wyrobów (generyczne) lub szczegółowe dane dla wyrobów (z deklaracji EPD). - Obliczając ślad węglowy, w ramach modułów A1-A3 należy wziąć pod uwagę zjawisko sekwestracji CO₂, a wartość zgmagazynowanego węgla przedstawić osobno, nie włączając do bilansu GWP fossil. - Przy opracowywaniu wyników dla modułów A1-A3 należy zwrócić uwagę, czy stosowane w projekcie wyroby zawierają biogeniczny węgiel. Nowe deklaracje EPD, opracowane zgodnie z EN 15804:2012+A2:2020, powinny wyróżniać wartość emisji CO₂e, powiązaną ze zgmagazynowanym w wyrobie węglem biogenicznym, jednak starsze opracowania lub niektóre dane zagregowane mogą tej informacji nie zawierać. W przypadku braku szczegółowych danych, można przyjąć, że 1 kg drewna magazynuje w sobie ok. 1,64 kgCO₂e. Wartość ta została określona na podstawie EN 16449 przy założeniu, że do produkcji drewna wykorzystywane jest 50% biomasy, a resztę stanowi odpad (korzenie, korona drzewa). ### FAZA UŻYTKOWANIA | B6 | EMISJE OPERACYJNE | - Udział operacyjnego śladu węglowego w całkowitym śladzie węglowym budynku w zależności od typu budynku oraz przyjętych założeń dotyczących dekarbonizacji sieci energetycznej może wahać się od 20% do 80%. Włączenie do szacowania tak dużej składowej emisji, która jednocześnie obarczona jest bardzo wysoką niepewnością sprawiłoby, że oceny cyklu życia odnoszące się do całkowitego śladu węglowego budynku straciłyby wartość jako narzędzie do porównania między sobą budynków. - Emisje operacyjne należy przyjąć na podstawie obliczeń zapotrzebowania na energię końcową wg obowiązującej metodologii sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej budynku, w zależności od rodzaju nośnika energii. Wartość emisji podana jako wskaźnik GWP musi uwzględniać wszystkie gazy cieplarniane (Tabela 2). - Wielkość emisji gazów cieplarnianych składających się na operacyjny ślad węglowy (moduł B6), należy określić dla jednego roku, na podstawie najbardziej aktualnych danych dotyczących wykorzystywanych nośników energii. PRZYJĘTE UPROSZCZENIA – NIEUZWŁĘDNIONE FAZY: Moduły składające się na fazę wzroszenia, A4 i A5, przeciętnie składają się na nie więcej niż 5% wbudowanego śladu węglowego, z czego transport drogowy materiałów w obrębie kraju odpowiada za ok. 1%. Przewidywanie tych faz na etapie koncepcji lub projektu budowlanego jest trudne do szacowania – wymaga danych o całym transporcie wyrobów budowlanych. Rzetelne gromadzenie tych informacji pozwoliłoby na uwzględnienie emisji z fazy A4 w analizie powykonawczej, a w dalszej perspektywie na opracowanie krajowych zaleceń dotyczących typowych środków transportu i odległości na jakie transportowane są wyroby. Faza A5 obejmująca prace ziemne, wykopy, prace tymczasowe, obróbkę materiałów na miejscu, zużycie energii i wody w trakcie wzroszenia budynku wymaga szacunkowych danych lub danych pomiarowych w trakcie budowy. Brak danych literackowych dla budów na terenie Polski oraz niewielany udział fazy A5 w całkowitym wbudowanym śladzie węglowym pozwala na pominięcie tej fazy. Rzetelne gromadzenie informacji o zużyciu energii w trakcie budowy oraz ilości generowanych odpadów pozwoliłoby na uwzględnienie emisji z fazy A5 w analizie powykonawczej, a w przyszłości na opracowanie zaleceń krajowych. Dla modułów B1-B3, nie ma wielu danych i opracowań, a ich udział w skali całego budynku szacuje się przeważnie na 0,5-1%. Z tego względu ich wpływ uznaje się za pomijalnie mały. Moduły B4 i B5, czyli wymiana i renowacja mają duży udział we wbudowanym śladzie węglowym budynku, bo aż 35-40%. W zależności od przyjętych założeń dotyczących krótności wymian pewnych elementów budynku ich udział może być nawet jeszcze większy, natomiast emisje związane stricte z modułem B5 wykraczającym poza wymianę elementów związana ze zwykłą konserwacją budynku są wręcz niemożliwe do określenia. Moduł B4 jest związany z koniecznością zdefiniowania standardowego czasu użytkowania danego elementu budowlanego, instalacji czy urządzenia, tak jak zaproponowano w niniejszej metodycie. Przyjęcie innych założeń dotyczących standardowego czasu użytkowania może generować duże rozbieżności w obliczaniu modułu B4, sięgające nawet kilkudziesięciu procent. W praktyce, faza B4 jest częściowym powieleniem fazy A1-A3 wybranych elementów budowlanych. Przyjmowanie tych samych danych w perspektywie krótności wymian w ciągu 50 lat jest obarczone dużą niepewnością wyniku, z uwagi także na zmieniające się w czasie emisje związane z produkcją wyrobów budowlanych. Moduł B5 obejmujący emisje związane z przewidywaną modernizacją budynku z uwzględnieniem zmian w zakresie konstrukcji ścian zewnętrznych, adaptacją pomieszczeń czy też zmianą sposobu użytkowania budynku, jest niemożliwy do przewidzenia. W praktyce część emisji związanych z modułem B5 może zawierać się w emisjach przewidzianych dla modułu B4. Faza końca życia budynku, czyli moduły C1-C4, ma przeważnie udział we wbudowanym śladzie węglowym jako powtarzanie wartości określonych dla modułów związanych z fazą budowy (A4-A5). Oznacza to, że w typowych obiektach ich łączny udział można oszacować na poziomie 2% i z tego powodu w metodzie upraszczanej można pominać moduły C1-C4. Krótkoterminowe, ale niezwłoczne zastosowanie metody uproszczonej pozwoli na ujednolicenie podejścia do szacowania śladu węglowego budynku, co z kolei umożliwi porównywanie obiektów w ramach poszczególnych typów budynków. Dodatkowo gromadzenie danych o wbudowanym śladzie węglowym w budynku w fazie wyrobu pozwoli na wypracowanie wskaźników GWP dla materiałów i urządzeń oraz stworzenie krajowej bazy danych. Metoda pełna – uwzględnia fazy A1-A5, B1-B4, C1-C4 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu, użytkowania i końca życia oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e. **FAZA WYROBU** | Moduł | Opis | |-------|------| | A1 | Wydobycie i wytwarzanie surowców | | A2 | Transport | | A3 | Produkcja wyrobu | - Moduły należy obliczać zgodnie z wytycznymi metody uproszczonej. **A4 TRANSPORT** - Moduł A4 – przeważnie moduł ten nie ma dużego udziału we wbudowanym śladzie węglowym – można go szacować na poziomie 1%. Emisje dwutlenku węgla związane z transportem należy obliczyć na podstawie monitorowania: - odległości między fabryką a miejscem budowy (z uwzględnieniem miejsc przeładunku i tymczasowego składowania), - rodzaju transportu wraz z współczynnikiem emisji (kgCO₂/kg/km), - masy przewożonego materiału oraz stopnia wypełnienia środka transportu. W przypadku braku ww. danych na etapie projektu można przyjąć scenariusze transportu przedstawione w Tabeli 5. Docelowo konieczne jest opracowanie zestawu wartości emisji dla różnych typów transportu dla krajowych średnich odległości transportowych. **A5 BUDOWA** - Moduł A5 – emisja powstała w wyniku procesu budowy ma umiarkowany udział w ogólnym bilansie wbudowanego śladu węglowego i zazwyczaj nie przekracza 5%. Dla obiektów wymagających bardzo rozbudowanych prac ziemnych i robót tymczasowych wartości wyznaczone dla modułu A5 będą większe. Wskaźnikowo do szacowania modułu A5 można wykorzystać tabele 6 i 7. Metoda pełna – uwzględnia fazy A1-A5, B1-B4, C1-C4 odpowiedzialne za emisje wbudowane w fazie wyrobu, użytkowania i końca życia oraz emisje operacyjne w przeliczeniu na CO₂e. **FAZA UŻYTKOWANIA** | Moduł | Opis | |-------|------| | B1 | Użytkowanie | | B2 | Konserwacja | | B3 | Naprawa | - Moduł B1 obejmuje emisję dwutlenku węgla z materiałów budowlanych i urządzeń w okresie eksploatacji budynku. Należy uwzględnić w obliczeniach emisje związane z serwisowaniem i wyciekami czynników chłodniczych z instalacji oraz naprawy urządzeń. - Moduł B2 odnosi się do emisji CO₂, związanej z konserwacjami: dachu, ścian zewnętrznych, okien drzwi zewnętrznych wykończenia oraz instalacji. - Moduł B3 uwzględnia emisje pochodzące ze wszystkich aktywności związanych z naprawą elementu budynku łącznie ze zużytymi produktami. - W przypadku braku danych szczegółowych dla modułów B1-B3 zaleca się przyjęcie emisji na podstawie wskaźnika wynoszącego 5–10 kg CO₂e/m². **WYMIANA** - Moduł B4 odnoszący się do wymiany komponentów budynku jest związany z koniecznością przyjęcia ich standardowego czasu użytkowania danego elementu budowlanego, instalacji czy urządzenia zgodnie z Rysunkiem 14. **EMISJE OPERACYJNE** - Emisje operacyjne związane ze zużyciem energii w budynku oraz rodzajem nośników należy obliczyć zgodnie z wytycznymi metodą uproszczonej. Wyniki dla modułu B6 powinny być przedstawione osobno od wbudowanego śladu węglowego. **FAZA KOŃCA ŻYCIA** | Moduł | Opis | |-------|------| | C1 | Rozbiórka/wyburzenie | | C2 | Transport | | C3 | Przetwarzanie odpadów | | C4 | Składowanie/usuwanie | - Moduł C1 obejmuje emisje związane z rozbiórką i wyburzeniem budynku. W przypadku braku danych proponuje się zastosowanie średniego współczynnika emisji wynoszącego 3,4 kg CO₂e/m². - Moduł C2 uwzględnia emisje wynikające z transportu odpadów. W przypadku braku danych można przyjąć średnią emisję na odcinku 50 km wynoszącą 0,005 kg CO₂e/kg odpadu. - Moduł C3 odpowiada za raportowanie emisji dwutlenku węgla związane z ponownym użyciem lub recyklingiem materiałów po zakończeniu okresu eksploatacji budynku, a moduł C4 za emisje wynikające z utylizacji materiałów, które nie są odzyskiwane do ponownego użycia lub recyklingu. W przypadku braku danych zaleca się przyjęcie współczynnika zastępczego wynoszącego 0,013 kg CO₂e/kg odpadu. PRZYJĘTE UPROSZCZENIA – NIEUWZGLĘDNIONE FAZY: Moduł B5 obejmujący emisje związane z przyszłą modernizacją budynku z uwzględnieniem zmian w zakresie konstrukcji ścian zewnętrznych, adaptacja pomieszczeń czy też zmian sposobu użytkowania budynku jest niemożliwy do przewidzenia. Prowadzone w przyszłości prace renowacyjne na tak szeroką skalę powinny być przedmiotem odrębnej analizy LCA. Faza D – oszacowanie wartości modułu D wymaga określenia wielkości emisji, których uda się w przyszłości uniknąć w związku z ponownym wykorzystaniem danego elementu. Precyzyjne określenie tej wartości jest praktycznie niemożliwe, ponieważ nieznane są nam wartości emisji powiązane z modułami A1-A3 dla wyrobów, które zostaną wytworzone za 50 lat, a także nie ma jednoznacznych podstaw do określenia emisji związanych z wytworzeniem energii w tak odległym horyzoncie czasowym. Z tego względu wartości dla modułu D nie są wyznaczane. Zdaniem autorów niniejszego raportu, do określenia potencjału uniknięcia przyszłych emisji lepszą miarą byłby wskaźnik określający stopień dostosowania budynku do gospodarki o obiegu zamkniętym, który jest przedmiotem innych opracowań. Możliwość zastosowania prezentowanej metody pełnej wymaga opracowania krajowych baz danych zawierających jednostkowe wskaźniki emisji dla: - wyrobów budowlanych, urządzeń i systemów technicznych wraz z uwzględnieniem fazy końca życia, - rodzaju transportu wyrobów budowlanych i wykorzystywanych paliw oraz średnich dystansów transportowych charakterystycznych dla Polski, - fazy wznoszenia różnego typu budynków z uwzględnieniem różnych nośników energii potrzebnych w procesie budowy do zasilenia maszyn i zaplecza budowy oraz udziału odpadów budowlanych dla poszczególnych grup materiałów, - nośników energii. Ponadto uwzględnienie operacyjnego ślądu węglowego w pełnym cyklu życia (50 lat) może być poprawnie szacowane, jeśli zostanie przyjęta krajowa strategia redukcji emisji GWP, odzwierciedlająca przyjęty scenariusz wykorzystywania odnawialnych źródeł energii i odchodzenia od źródeł kopalnych. Wprowadzenie obowiązku obliczania śladu węglowego budynku na podstawie przyjętej jednolitej metodyki - Biorąc pod uwagę, że analiza LCA budynku stanowi jeden z elementów opisujących budynek oraz jego oddziaływanie na środowisko, odpowiednie będzie wprowadzenie nowego rozdziału do Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. - Zgromadzone dane powinny być rejestrowane w ramach sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej budynku. Dane te pozwalają na ocenę emisyjności budynków, a w przyszłości zdecydują o wyznaczeniu odpowiednich limitów dla różnych typów budynków, wymaganych przez odpowiednie przepisy. - W przypadku nowych budynków obowiązek przeprowadzenia analizy LCA powinien być ujednolicony do wytycznych istniejących dokumentów legislacyjnych i zatwierdzonych w najbliższej przyszłości w ramach nowelizacji Dyrektywy EPBD. - W przypadku modernizacji lub przebudowy/rozbudowy budynku analizy powinny obejmować ślad węglowy w ramach zakresu modernizacji z pominięciem danych o budynku w stanie istniejącym. Osoby wykonujące analizy LCA powinny posiadać tytuł inżyniera, najlepiej w zakresie budownictwa, architektury lub dziedzin pokrewnych. Należy wprowadzić rejestrację osób uprawnionych do wykonywania analiz – wpis do rejestru i dostęp do niego, podobnie jak w przypadku rejestru SCHE. Narzędzie do wykonywania analiz LCA powinno być komercyjne, jednak zweryfikowane i bazujące na opracowanej metodycie. Raporty generowane przez różne narzędzia komercyjne powinny mieć spójny wzór i formę. Należy opracować centralną bazę danych generycznych dla wyrobów budowlanych, urządzeń i systemów technicznych. Dane te mogą być z powodzeniem wykorzystywane przy obliczeniu śladu węglowego na etapie 1, czyli koncepcyjnym budynku. Do stworzenia bazy danych pomocne może być wykorzystanie zakresu elementów budowlanych wymienionych w systemie Level(s), co pozwoli uszeregować materiały w ramach danych kategorii/podkategorii. Równocześnie należy rozbudowywać krajową bazę wyrobów budowlanych posiadających deklaracje EPD, wyznaczonych wg jednolitej metodologii. Baza danych specyficznych pozwoli na rzeczywistą ocenę oddziaływania budynku w całym cyklu życia na podstawie przyjętej metodologii w etapie 2 (projekt budowlany lub wykonawczy) oraz etapie 3 (powykonawczo). Producenci wyrobów budowlanych powinni być motywowani do opracowywania deklaracji EPD dla swoich produktów. Dodatkowo utworzenie krajowej bazy emisyjności wyrobów budowlanych z podziałem na klasy emisyjności, pozwoli na zróżnicowanie wyrobów budowlanych pod kątem ich oddziaływania na środowisko. W dalszej perspektywie czasowej powinien być wprowadzony obowiązek sporządzania deklaracji EPD dla wyrobów budowlanych. Zarządzanie i nadzór nad bazą powinien należeć do administracji rządowej. Dobrym rozwiązańem może być utworzenie krajowego ośrodka, na wzór Instytutu Techniki Budowlanej (ITB) i Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). ### BIBLIOGRAFIA #### PUBLIKACJE 1. **Bowerket (2020).** Regulation on climate declarations for buildings 2. **BPIE (2021).** Whole-Life Carbon: Challenges and Solutions for Highly Efficient and Climate-Neutral Buildings 3. **BPIE (2022).** Roadmap to climate-proof buildings and construction how to embed whole life carbon in the EPBD 4. **DGNB (2021).** Benchmarks for Greenhouse Gas Emission from Building Construction 5. **European Parliament Briefing (2021).** Climate action in Spain 6. **GlobalABC (2021).** 2021 global status report for buildings and construction 7. **Government of Belgium (2020).** Belgium’s long-term strategy 8. **Government of the Netherlands (2019).** The Climate Act and the National Climate Agreement 9. **Instytut Reform (2022).** REPoWEREU: nowy impuls dla transformacji energetycznej w Polsce 10. **Kjær Zimmermann, r. et al (2020)** Klimapåvirkning fra 60 Bygninger (in English: Climate impact of 60 buildings), Aalborg University 11. **Lewiatan (2022).** Efektywność energetyczna budynków – szanse i wyzwania dla polskich firm 12. **M. Kuittinen, T. Hääkkinen (2020).** Reduced carbon footprints of buildings: new Finnish standards and assessments; Buildings & Cities 1 (1) 182–197 13. **Mayor of London (2021).** The London Plan 2021 14. **Ministry of Construction and Physical Planning, Croatia (2014).** Proposal of the Long-Term Strategy for Mobilising Investment in the Renovation of the National Building Stock of the Republic of Croatia 15. **Ministry of Ecological Transition, France (2017).** Government’s Climate Plan 16. **Ministry of the Environment and Energy, Sweden (2017).** Swedish climate policy framework 17. **Ministry of the Environment, Finland (2021).** Climate-neutral Finland by 2035 18. **Nationale MilieuDatabase (2022).** Environmental Performance Assessment Method for Construction Works 19. **Norsus (2022).** A review of standards and frameworks for reporting of biogenic CO₂ 20. **One Click LCA (2018).** The Embodied Carbon Review 21. **Piasecki, M. (2014).** Ocena właściwości środowiskowych wyrobów jako element oceny projektowanego budynku Environmental assessment of products in the context of building design, Rynek Instalacyjny, 7-8/2014 22. **PLGBC (2021).** Zeroowy ślad węglowy budynków. Mapa drogowa dekarbonizacji budownictwa do roku 2050 23. **Sartori, I., Hestnes, A. (2007).** Energy use in the life cycle of conventional and low energy buildings: a review article. Energy and Buildings, 39, 3. 24. **WWF (2020).** Zeropissinga Polska do 2050 r. #### WWW 25. **BAMB** 26. **Cirkestad (2022).** Waardering van recycling, hergebruik en energieopwekking uit afval in LCA 27. **Climate Action (2016).** Norway brings forward carbon neutral target to 2030 28. **Climate Home News (2020).** Hungary sets 2050 climate neutrality goal in law, issues green bond 29. **Climate Home News (2021).** Germany raises ambition to net zero by 2045 after landmark court ruling 30. **Climate Home News (2021).** Ireland’s government agrees on climate bill to set 2050 net zero goal in law 31. **CO_data-service** 32. **Danish Transport, Construction and Housing Authority (2020).** Life cycle assessment - the building’s overall climate impact 33. **Department for Business, Energy & Industrial Strategy (2021).** UK enshrines new target in law 34. **Długoterminowa Strategia Rozwoju Budynków** 35. **Eco Platform** 36. **Ekspercka Rada ds. Bezpieczeństwa Energetycznego i Klimatu (2022).** Stanowisko Rady w sprawie założeń do PEP 2040 37. **European Commission (2021).** The eco-innovation scoreboard and the eco-innovation index 38. **European Commission (2022).** REPoWEREU 39. **PEF (Product Environmental Footprint Guide)** 40. **European Commission (n.d.).** Level(s) publications 41. **Krajowy Plan na Rzecz Energii i Klimatu 2021-2030** 42. **Leti London** 43. **Ministry of Ecological Transition, France (2022).** Réglementation environnementale RE2020 44. **Ministry of Foreign Affairs of Denmark (2020).** Global Climate Action Strategy 45. **PART Z An industry-proposed amendment to UK Building Regulations 2010** 46. **Płoska, M. (2022).** Nai czym polega Toksonomia UE? Platforma Przemysłu Przyszłości 47. **Rada Unii Europejskiej (2022).** Europejski Zielony Ład 48. **Ramboll (2022).** Towards embodied carbon benchmarks for buildings in Europe #### NORMY 49. **PN-EN 15804** Zrównoważoność obiektów budowlanych. Deklaracje środowiskowe wyrobów. Podstawowe zasady kategorizacji wyrobów budowlanych 50. **PN-EN 15804+A2:2020-03** Zrównoważenie obiektów budowlanych - Deklaracje środowiskowe wyrobu - Podstawowe zasady kategorizacji wyrobów budowlanych 51. **PN-EN 15978:2012** Zrównoważone obiekty budowlane - Ocena środowiskowych właściwości użytkowych budynków - Metoda obliczania #### USTAWODAWSTWO 52. **Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/31/EU w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.** Dyrektywa 2018/844/EU - zasady efektywności energetycznej (Tekst mający znaczenie dla EOG) nr 156/75 53. **Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komisji Regionów Fala morza; na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia (COM(2020) 662 final) 54. **Ministry of Local Government and Regional Development, Norway (2022).** Several measures to increase reuse and reduce climate emissions from the building industry (in nowe. Fleire tiltak for å øke ombruk og redusere klimatilført frå byggvirkinga) 55. **Oświadczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. 56. **Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the energy performance of buildings (recast) (COM/2021/802 final) 57. **Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG Tekst mający znaczenie dla EOG 58. **Załączniki do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) .../... uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 59. **ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanawiania ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 (UE) nr 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie) POLSKIE STOWARZYSZENIE BUDOWNICTWA EKOLOGICZNEGO POLISH GREEN BUILDING COUNCIL - PLGBC ul. Konarskiego 18C/2-11A 44-100 Gliwice email@example.com tel. +48 515 280 575 plgbc.org.pl Znajdź nas: facebook.com/plgbc instagram.com/plgbc twitter.com/plgbc youtube.com/plgbc linkedin.com/company/plgbc

13195d04-41af-4212-991d-801b71fa1dd9

finepdfs

3.976563

CC-MAIN-2023-23

https://www.regeneracjamiast.pl/wp-content/uploads/2023/04/Szacowanie-sladu-weglowego-budynkow.pdf

2023-06-05T13:49:53+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224652116.60/warc/CC-MAIN-20230605121635-20230605151635-00000.warc.gz

1,045,833,758

0.992004

0.999979

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...

pol_Latn

{}

true

[ 89, 1346, 1777, 6313, 10820, 12845, 14759, 18731, 21266, 25458, 28202, 28235, 33611, 38484, 40974, 43746, 47037, 51788, 55840, 58589, 61114, 63549, 65611, 67609, 69484, 69517, 71076, 74857, 78849, 83438, 87417, 89282, 89339, 94302, 97787, 99735, ...

2

0

BOI Pozostałe Wydziały Biuro Obsługi Interesantów udziela informacji w sprawach Wydziałów: I i VI Cywilnego, II i XIV Karnego, III Rodzinnego i Nieletnich, IV i V Gospodarczego oraz VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Biuro Obsługi Interesantów udziela podstawowych informacji osobom zgłaszającym się: * osobiście, * telefonicznie: (12) 619 - 50 - 86, (12) 619 - 57 - 70, * za pomocą poczty elektronicznej. Komunikat dotyczący obsługi Telefonicznego Biura Obsługi Interesantów Celem usprawnienia obsługi i skrócenia czasu oczekiwania na połączenie z pracownikami Telefonicznego Biura Obsługi Interesantów wprowadzone zostają zmiany limitu udzielanych informacji w czasie jednej rozmowy telefonicznej do maksymalnie 5 spraw. Jednocześnie zostaje ograniczony limit oczekujących w kolejce na połączenie do 15 osób. Biuro Obsługi Interesantów obsługuje interesantów w zakresie: 1. udzielania informacji dotyczących: *organizacji pracy sądu, * stanu postępowania w sprawie na podstawie systemu informatycznego Currenda, na zasadach określonych w § 28 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23.12.2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. 2015.2316), po wcześniejszym sprawdzeniu tożsamości strony/wnioskodawcy/uczestnika postępowania na podstawie ważnego dowodu osobistego lub innego dokumentu ze zdjęciem, a w przypadku pełnomocników także należytego umocowania, * sposobu i dopełnienia niezbędnych formalności odnośnie poszczególnych procedur z wyłączeniem porad prawnych i informacji, które naruszyłyby przepisy innych aktów prawnych, w tym m.in. Ustawy o ochronie danych osobowych. Przez poradę prawną należy rozumieć skonkretyzowaną informację, mającą zastosowanie w konkretnej sprawie, opartą na danych lub materiałach przedstawionych przez interesanta, której celem jest udzielenie wskazówek co do sposobu przedstawiania, argumentowania i dowodzenia jego stanowiska przed sądem w przedmiocie, którego dana sprawa dotyczy lub która polega na sporządzeniu projektu pisma procesowego, 2. wydawania broszur i publikacji, formularzy sądowych oraz wzorów pism w typowych sprawach rozpoznawanych przez poszczególne wydziały Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z wyłączeniem: Wydziału VII Gospodarczego Rejestru Zastawów, Wydziałów XI i XII KRS, 3. udostępniania list instytucji udzielających bezpłatnych porad prawnych, kancelarii adwokackich, radcowskich notarialnych, komorniczych oraz lekarzy sądowych uprawnionych do usprawiedliwienia nieobecności w postępowaniu sądowym, , 4. udostępniania danych teleadresowych niektórych instytucji pozasądowych m.in.: Ośrodka Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem, Archiwum Państwowego, Prokuratury, Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka. CZYTELNIA AKT - POK. E-217 (II PIĘTRO): Sądów Rejonowych dla: Krakowa-Śródmieścia dla Krakowa Nowej Huty i dla Krakowa -Krowodrzy , - POK. E 217, II PIĘTRO BUDYNEK Sądu Okręgowego w Krakowie , ul. Przy Rondzie 7. Czytelnia akt dla następujących Wydziałów : Wydział I Cywilny, Wydział II Karny, Wydział III Rodzinny, Wydział VI Cywilny, Wydział XIV Karny. W związku z powyższym informujemy , że wyżej wymienione sekretariaty nie udostępniają akt do wglądu. Pozostałe Wydziały Akta można przeglądać wyłącznie w czytelni - pokój E-217, pawilon E (II piętro) w poniedziałki w godzinach od 8.00 do 18.00, od wtorku do piątku w godzinach 8.00-15.00, po wcześniejszej telefonicznej lub osobistej rezerwacji w sekretariacie danego Wydziału. Prosimy o zamawianie akt w danym sekretariacie na trzy dni przed terminem przeglądania akt. - Wydział I Cywilny tel. 619-56-22 - Wydział II Karny tel. 619-56-41, 619 56-39 - Wydział III Rodzinny i Nieletnich tel. 12 619-63-20 - Wydział VI Cywilny tel. 619-56-28 W czytelni akt strony mogą odsłuchiwać nagrania z rozpraw zapisanych w systemie Recourt, po wcześniejszym zgłoszeniu w Wydziałach: - IV Wydział Gospodarczy tel. 12 617-03-26 - V Wydział Gospodarczy tel. 12 617-03-55 Zasady korzystania z Czytelni Akt I. Zasady ogólne Czytelnia przeznaczona jest dla stron postępowania, 1. ich pełnomocników i innych uprawnionych osób, którym sąd udostępnia akta lub nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw w celu ich przejrzenia, sporządzenia odpisów, fotokopii i notatek, Osoby korzystające z Czytelni zobowiązane są do zapoznania się 2. z niniejszymi zasadami i ich przestrzegania. Czytelnia akt czynna jest: w poniedziałki od godziny 8.00 — 18.00, od wtorku do piątku od godziny 8.00 – 15.00. 3. Pomieszczenie Czytelni objęte jest monitoringiem. 4. Osoba korzystająca z Czytelni jest obowiązana dostosować się 5. do zaleceń porządkowych i uwag wydawanych przez pracownika sądu dyżurującego w Czytelni związanych z prawidłowym jej funkcjonowaniem. II. Zasady udostępniania akt Żądane akta lub nagranie z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw zamawia się w sekretariacie właściwego 1. wydziału. Czytelnia udostępnia akta lub nagranie z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw zamówione w sekretariacie 2. właściwego wydziału na podstawie listy sporządzonej przez kierownika sekretariatu - po okazaniu dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i złożeniu podpisu na liście. Osoba, składając podpis potwierdza znajomość zasad korzystania 3. z Czytelni, zobowiązuje się do ich przestrzegania oraz jednocześnie potwierdza fakt udostępnienia żądanych akt lub nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw, zobowiązana jest również do poinformowania o zamiarze sporządzenia odpisów lub fotokopii z udostępnionych akt wraz z podaniem numeru kart - odmowa złożenia podpisu oznacza rezygnację z możliwości skorzystania z Czytelni. III. Zasady porządkowe Zabrania się wynoszenia akt z Czytelni. 1. Miejsce do przeglądania akt lub odtwarzania nagrania z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw wyznacza 2. pracownik sądu dyżurujący w Czytelni. Zabronione jest dokonywanie jakichkolwiek czynności w stosunku do akt, poza ich przeglądaniem, sporządzaniem 3. odpisów, fotokopii i notatek. Zabrania się spożywania posiłków i picia napojów w Czytelni. 4. W czytelni należy zachować ciszę, w szczególności zabrania 5. Pozostałe Wydziały Pozostałe Wydziały się prowadzenia rozmów telefonicznych. Czytelnia nie wykonuje kserokopii dokumentów znajdujących 6. się w aktach oraz nie wydaje kopii nagrań z Systemu Cyfrowej Rejestracji Przebiegu Rozpraw. W okresie od 1.X - 30.IV osoby przychodzące do Czytelni zobowiązane są do korzystania z szatni, bezpłatna szatnia 7. znajduje się na I piętrze, pawilon E. Zabrania się wykorzystywania Czytelni do przeglądania własnych dokumentów, wnoszenia i korzystania w Czytelni z 8. własnych materiałów, poza tymi, które są niezbędne do sporządzenia odpisów, fotokopii i notatek. Sąd nie ponosi odpowiedzialności za rzeczy osobiste pozostawione 9. w Czytelni - opuszczając Czytelnię rzeczy osobiste należy zabrać. Art. 270. § 1. kk Kto w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 Art. 276.kk Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 Art.241 kk § 1 Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 2 Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności. Podmiot publikujący Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Autor Małgorzata Stelmach - Kierownik Oddziału Administracyjnego 2018-06-08 Publikujący Tomasz Błaut - Administrator 2017-04-12 13:58 Modyfikacja Paweł Daraż - Administrator 2018-06-12 09:55

<urn:uuid:83ea7d69-845c-4306-a572-e4c7472aab70>

finepdfs

1.462891

CC-MAIN-2018-26

http://krakow-sr.sr.gov.pl/?c=mdTresc-cmPokazTresc-524-2457&printtype=pdf

2018-06-18T03:31:16Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-26/segments/1529267860041.64/warc/CC-MAIN-20180618031628-20180618051628-00267.warc.gz

175,008,589

0.999972

0.999973

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3342, 6354, 8136 ]

6

1

Zestawienie dostepnych przelozen i przylaczy do silnika Wymiary przylaczeniowe silnik / reduktor NMRV: P - Srednica zewnetrzna tarczy kolnierzowej silnika M - Srednica podzialowa otworow mocujacych N - Srednica zamka kołnierza D - Srednica walka silnika | NMRV | PAM IEC | N | M | P | | | | | | | | | | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | | | | 5 | 7,5 | 10 | 15 | 20 | 25 | 30 | 40 | 50 | 60 | 80 | | 025 | 56B14 | 50 | 65 | 80 | | | | | | | | | | | | | 030 | 63B5 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | | 63B14 | 60 | 75 | 90 | | | | | | | | | | | | | | 56B5 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | | 56B14 | 50 | 65 | 80 | | | | | | | | | | | | | 040 | 71B5 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | | 71B14 | 70 | 85 | 105 | | | | | | | | | | | | | | 63B5 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | | 63B14 | 60 | 75 | 90 | | | | | | | | | | | | | | 56B5 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | 050 | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B14 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | | 71B5 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | | 71B14 | 70 | 85 | 105 | | | | | | | | | | | | | | 63B5 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | 063 | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 90B14 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B14 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | | 71B5 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | | 71B14 | 70 | 85 | 105 | | | | | | | | | | | | | 075 | 100/112B5 | 180 | 215 | 250 | | | | | | | | | | | | | | 100/112B14 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 90B14 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B14 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | | 71B5 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | 090 | 100/112B5 | 180 | 215 | 250 | | | | | | | | | | | | | | 100/112B14 | 110 | 130 | 160 | | | | | | | | | | | | | | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 90B14 | 95 | 115 | 140 | | | | | | | | | | | | | | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B14 | 80 | 100 | 120 | | | | | | | | | | | | | 105 | 132B5 | 230 | 265 | 300 | | | | | | | | | | | | | | 100/112B5 | 180 | 215 | 250 | | | | | | | | | | | | | | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | 110 | 132B5 | 230 | 265 | 300 | | | | | | | | | | | | | | 100/112B5 | 180 | 215 | 250 | | | | | | | | | | | | | | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 80B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | 130 | 132B5 | 230 | 265 | 300 | | | | | | | | | | | | | | 100/112B5 | 180 | 215 | 250 | | | | | | | | | | | | | | 90B5 | 130 | 165 | 200 | | | | | | | | | | | | | | 160B5 | 250 | 300 | 350 | | | | | | | | | | | | | | 132B5 | 230 | 265 | 300 | | | | | | | | | | | | Dystrybutor: www.qnisz.pl firstname.lastname@example.org tel/fax +48 22 750 51 36 kom +48 508 100 781

<urn:uuid:a5c01220-f279-4ff4-b936-6b02e64d643d>

finepdfs

2.101563

CC-MAIN-2018-47

http://qnisz.pl/pdf/pl/przekladnie-slimakowe-kat/PAM_NMRV.pdf

2018-11-18T23:11:31Z

crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039744750.80/warc/CC-MAIN-20181118221818-20181119003229-00021.warc.gz

290,315,595

0.997756

[ "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 3565 ]

1

0

Uzasadnienie zastosowania art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 1252) do ustalenia wynagrodzenia podstawowego Prezesa Zarządu Wrocławskich Mieszkań Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Wrocławskie Mieszkania Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością: 1) realizuje program inwestycyjny znacząco przekraczający wartość jej aktywów trwałych, 2) realizuje program restrukturyzacji, o co najmniej 3-letnim horyzoncie czasowym, prowadzącym do znaczącej zmiany struktury aktywów. Ad.1. Celem Spółki jest wykonywanie powierzonych jej, zgodnie z § 1 Aktu Założycielskiego, przez Gminę Wrocław zadań o charakterze użyteczności publicznej służących bieżącemu i nieprzerwanemu zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty z zakresu gospodarowania nieruchomościami, w tym zarządzanie i gospodarowanie gminnym zasobem komunalnym, na który składają się nieruchomości mieszkalne i niemieszkalne, gminne budownictwo mieszkaniowe i budownictwo infrastruktury towarzyszącej, utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych. Spółka prowadzi działalność w zakresie: 1) gospodarowania i zarządzania nieruchomościami mieszkalnymi i niemieszkalnymi, stanowiącymi zasób komunalny Gminy Wrocław, 2) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych. Spółka prowadzi także działalność w zakresie: 3) zarządzania nieruchomościami wspólnymi na zlecenie wspólnot mieszkaniowych, w których przynajmniej jeden lokal stanowi własność Gminy Wrocław; 4) zarządzania nieruchomościami niemieszkalnymi takimi jak: obiekty służby zdrowia, oświaty i wychowania, kulturalno – oświatowe, handlowe lub inne, o ile służy to zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie gospodarowania nieruchomościami. Spółka może również prowadzić działalność związaną z budownictwem mieszkaniowym istniejącym i nowobudowanym i infrastrukturą towarzyszącą, o ile służy ona będzie zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie gminnego budownictwa mieszkaniowego Gminy Wrocław, a w szczególności poprzez: 5) budowanie budynków wielorodzinnych oraz domów jednorodzinnych ze środków własnych i/lub przyszłych ich właścicieli, 6) przeprowadzanie remontów i modernizacji domów mieszkalnych z przeznaczeniem na sprzedaż, 7) sprawowanie funkcji inwestora zastępczego w zakresie inwestycji mieszkaniowych oraz infrastruktury związanej z budownictwem mieszkaniowym, budowanie budowli i urządzeń infrastruktury technicznej związanej z funkcjonowaniem zasobu mieszkaniowego, 8) przeprowadzanie remontów i modernizacji obiektów przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych ludności na zasadach najmu. Aktywa trwałe Spółki w 2008 roku wynosiły 3 839 tys. zł i wzrosły do poziomu 52.098 tys. zł na dzień 31.12.2017 r. Przy tym poziomie aktywów trwałych Spółka realizuje programy inwestycyjne, zapisane w Wieloletnim Planie Inwestycyjnym Miasta oraz wynikające z prowadzonej działalności, m.in. w nieruchomości przy ul. Namysłowskiej 8. W okresie swojego funkcjonowania Spółka zrealizowała oraz w 2019 roku planuje zrealizować inwestycje o łącznej wartości 90.490 tys. zł. W okresie 2015 – 2018 Spółka aplikowała o dofinansowanie dla 13 projektów inwestycyjnych o łącznej wartości 30.355 tys. zł. Uzyskała dofinansowanie dla 8 projektów o łącznej wartości 25.049 tys. zł, w tym dofinansowanie wyniosło 15.130 tys. zł. Zatem Spółka realizuje programy inwestycyjne, zarówno w imieniu Gminy Wrocław, jak również własnym, o wartości znacząco przewyższającej jej aktywa trwałe. Należy w tym miejscu również dodać, że Spółka w imieniu i na rzecz Gminy Wrocław zrealizowała w 2018 roku zadania bieżące, związane z zarządzaniem zasobem komunalnym o łącznej wartości 81 mln zł. Ad.2. Zarząd Wrocławskich Mieszkań Sp. z o. o. w dniu 9 listopada 2017 roku uchwala nr 23/2017 zainicjował proces reorganizacji, mającej na celu poprawę sprawności jej funkcjonowania, optymalizację miejsc prowadzenia działalności i poprawę organizacji wewnętrznej, wynikającej ze zmiany miejsca prowadzenia działalności przez Spółkę. Planowana zmiana miejsca prowadzenia działalności ma na celu szybszą i sprawniejszą realizację zadań powierzonych Spółce do realizacji przez Gminę oraz konsolidację pracowników Spółki w jednym obiekcie, co przyczyni się do poprawy wewnętrznej organizacji Spółki. Obecnie Spółka prowadzi działalność i obsługuje klientów w następujących lokalizacjach: 1) przy ul. Mikołaja Reja 53-55; 2) przy ul. Namysłowskiej 8; 3) przy ul. Marii Curie-Skłodowskiej 63A; 4) przy ul. Galla Anonima 4; 5) przy ul. Gazowej 20; 6) przy ul. Michała Wrocławczyka 40-42. Po wyrażeniu zgody przez Zgromadzenie Wspólników uchwała nr 25/17 z 16 listopada 2017r. Zarząd rozpoczął prace, mające na celu sprzedaż nieruchomości, określonych w pkt 1), 3-4) i 6). W ramach przyjętych założeń reorganizacyjnych w styczniu 2018 roku Zarząd podjął działania zmierzające do zbycia w/w nieruchomości i w oparciu o regulamin negocjacji rozpoczął procedurę pozyskania nabywców nieruchomości, publikując ogłoszenie zapraszające do podjęcia negocjacji na zbycie wyżej opisanych nieruchomości zgodnie z Uchwałą nr 1/2018 z 16 stycznia 2018r. w sprawie szczegółowego trybu zbycia nieruchomości oraz w sprawie powołania zespołu do przeprowadzenia negocjacji w sprawie zbycia nieruchomości. Powołany przez Zarząd Zespół przeprowadził negocjacje na sprzedaż lokalu użytkowego nr 1 o powierzchni użytkowej 29,70 m² przy ul. Wrocławczyka 40, które zakończyły się pozytywną rekomendacją dla Zarządu w przedmiocie zbycia lokalu. Po uzyskaniu zgody Zgromadzenia Wspólników 8.08.2018r. zawarto Umowę sprzedaży. Negocjacje zmierzające do zbycia pozostałych nieruchomości są obecnie zaawansowane. W najbliższym czasie podejmowane będą czynności, zmierzające do podpisania umowy sprzedaży nieruchomości przy ul. Reja 53-55 oraz Wrocławczyka 40 - lokal nr U1B o powierzchni użytkowej 43,20 m2 i Wrocławczyka 42- nr 1U o powierzchni użytkowej 87,40 m2. Ponadto realizowane są prace, mające na celu przygotowanie Spółki do przeprowadzenia procesu inwestycyjnego w CB Grafit na adaptację planowanej powierzchni na potrzeby Spółki, w szczególności zlecono opracowanie projektu koncepcji architektonicznej oraz dokumentacji projektowo-budowlanej powierzchni w CB Grafit przy ul. Namysłowskiej 8. Proces jest wielowatkowy i wieloletni. Zarząd w chwili obecnej uzyskał zgodę Zgromadzenia Wspólników, wyrażoną uchwałą nr 22/18 z dnia 23 listopada 2018 roku na przeprowadzenie procesu reorganizacji w etapach, przy czym cały proces powinien zostać zakończony do 31 grudnia 2020 roku. Spółka po zakończeniu I etapu reorganizacji będzie prowadzić działalność i obsługiwać klientów w budynku przy ul. Namysłowskiej 8, Skłodowskiej 63a i Gazowej 20, natomiast po zakończeniu II etapu reorganizacji będzie funkcjonować w dwóch nieruchomościach tj. przy ul. Namysłowskiej 8 i Gazowej 20. Zatem proces ten będzie miał znaczący wpływ na strukturę aktywów trwałych Spółki.

<urn:uuid:51430baa-3434-4326-aa00-f5f7360f1581>

finepdfs

1.928711

CC-MAIN-2022-05

https://bip.um.wroc.pl/attachments/download/67388

2022-01-16T19:21:22+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320300010.26/warc/CC-MAIN-20220116180715-20220116210715-00207.warc.gz

201,106,275

0.999988

0.999989

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2765, 5875, 7071 ]

1

0

Szkoła Podstawowa nr 14 Im. Stanisława Staszica ul. Ostatnia 15a 95-200 Pabianice NIP 7311235588 Regon 000213925 Tel. 422156253 Znak sprawy SP14.26.K.2.2024 ZAPYTANIE OFERTOWE Postępowanie o udzielnie zamówienia jest prowadzone w trybie zaproszenia do składania ofert na zasadach określonych w Regulaminie Udzielania Zamówień Publicznych o wartości poniżej kwoty 130 000 złotych Szkoła Podstawowa nr 14 im. Stanisława Staszica ul. Ostatnia 15a, 95-200 Pabianice 1. Opis przedmiotu zamówienia Zamówienie w ramach realizacji III modułu programu „Posiłek w szkole i w domu" w ramach działania: doposażenie i poprawę standardu funkcjonujących stołówek oraz wsparcia w zakresie wyposażenia pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków, realizowanego w formie zakupu niezbędnego wyposażenia kuchni w stołówkach szkolnych, oraz zakupu niezbędnego wyposażenia jadalni. 2. Zakres zamówienia Szczegółowy wykaz zamówień w załączniku nr 1 do Zapytania Ofertowego. 3. Dodatkowe obowiązki wykonawcy: w ramach dostawy urządzeń wykonawca musi zdemontować obecny sprzęt, wnieść sprzęt który jest przedmiotem zapytania ofertowego, wypoziomować, zainstalować oraz uruchomić urządzenia, a także przeszkolić użytkowników. 4. Dodatkowe warunki zamówienia: Gwarancja. 5. Termin realizacji zamówienia: do 29.11.2024r. 6. Informacje dodatkowe: 1. Wykonawca ponosi wszelką odpowiedzialność za szkody powstałe w trakcie transportu przedmiotu dostawy do miejsca wskazanego przez Zamawiającego. 2. Wykonanie zamówienia musi być zgodne z przepisami obowiązującego prawa, normami, zasadami wiedzy technicznej i sztuki budowlanej. 3. Wykonawca zobowiązany jest wykonać zamówienie zgodnie z posiadaną wiedzą, doświadczeniem oraz potencjałem wykonawczym, zapewniającym wykonanie przedmiotu zamówienia z należytą starannością, jakością i organizacją pracy. 4. Cena (netto i brutto) winna być wyrażona w PLN oraz zawierać wszystkie koszty Wykonawcy związane z wykonaniem zamówienia. 5. Rozpatrzenie ofert nastąpi w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych od wyznaczonej daty wpłynięcia ofert. 6. Ofertę należy sporządzić w języku polskim, na załączonym formularzu (Załącznik nr 1 do Zapytania Ofertowego). 7. Wszystkie dokumenty, jakie będą składane w niniejszym postępowaniu, powinny być podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania firmy. 8. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert częściowych. 9. Kryterium oceny ofert : Cena. 10. Zamawiający dopuszcza możliwość unieważnienia postępowania lub odstąpienia od zawarcia umowy w każdym czasie bez podania przyczyny. 11. Złożenie oferty przez Wykonawcę jest jednoznaczne z akceptacją warunków i wymagań określonych w zapytaniu. 12. W przypadku pytań merytorycznych prosimy o kontakt telefoniczny 422156253 lub email: firstname.lastname@example.org 13. Oferty należy składać w sekretariacie szkoły lub przesłać na adres email: email@example.com w terminie do dnia 05.11.2024 do godz. 10:00 Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 14 im. Stanisława Staszica w Pabianicach dr Dariusz Wypych Załącznik nr 1 do zapytania ofertowego. PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH - INFORMACJA 1. ADMINISTRATOR DANYCH OSOBOWYCH Nazwa: Szkoła Podstawowa nr 14 im. Stanisława Staszica w Pabianicach Adres: ul. Ostatnia 15a, 95-200 Pabianice Kontakt: firstname.lastname@example.org 2. INSPEKTOR OCHRONY DANYCH Imię i nazwisko: Dawid Nogaj Kontakt: email@example.com 3. ŹRÓDŁO POCHODZENIA DANYCH Podmiot przystępujący do postępowania, którego warunkiem jest podanie danych osobowych osób, będących pracownikami lub współpracownikami tego podmiotu posiadających stosowne kwalifikacje lub wyznaczone jako osoby kontaktowe. 4. CEL PRZETWARZANIA Umożliwienie udziału w przedmiotowym postępowaniu ofertowym. 5. PODSTAWY PRAWNE PRZETWARZANIA Przesłanka RODO: art. 6 ust. 1 lit. c Podstawa prawna: * art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2019, 2020 r. poz. 2320 z późn. zm.), dalej jako: Pzp * art. 162 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2019.0.869 z późn. zm.) 6. ODBIORCY DANYCH (lub kategorie odbiorców) Podmioty świadczące na rzecz administratora usługi hostingowe, związane z prowadzeniem strony internetowej, z którymi zawarto umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych oraz podmioty uprawnione do tego na mocy obowiązującego prawa. 7. OKRES PRZECHOWYWANIA (KRYTERIUM USTALENIA OKRESU) Dane osobowe będą przechowywane przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy. 8. PRZYSŁUGUJĄCE PRAWA * dostępu do danych oraz uzyskania kopii danych * do żądania sprostowania danych * do żądania ograniczenia przetwarzania * niepodlegania zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu * do złożenia skargi od organu nadzorczego (Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych) 9. TRANSFER DO PAŃSTW SPOZA EOG I ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH Podane dane nie będą przekazywane do państw spoza EOG ani organizacji międzynarodowych. 10. INFORMACJA, CZY PODANIE DANYCH OSOBOWYCH JEST WYMOGIEM USTAWOWYM LUB UMOWNYM LUB WARUNKIEM ZAWARCIA UMOWY ORAZ CZY OSOBA, KTÓREJ DANE DOTYCZĄ, JEST ZOBOWIĄZANA DO ICH PODANIA I JAKIE SĄ EWENTUALNE KONSEKWENCJE NIEPODANIA DANYCH Podanie danych osobowych jest dobrowolne, jednakże niezbędne do uwzględnienia oferty w przedmiotowym postępowaniu. 11. ZAUTOMATYZOWANE PODEJMOWANIE DECYZJI, W TYM PROFILOWANIE Podane dane osobowe nie będą podlegały zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji w tym profilowaniu.

<urn:uuid:a99adfe5-c472-4cac-a367-b09da60b441f>

finepdfs

1.064453

CC-MAIN-2024-51

https://oswiata.bip-pabianice.pl/bip_download.php?id=3094

2024-12-05T00:14:19+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066322645.68/warc/CC-MAIN-20241204233153-20241205023153-00252.warc.gz

403,162,272

0.999966

0.999978

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 1425, 3051, 3092, 5367, 5644 ]

2

0

KONSORCJUM DORADCZE PROLandia STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN Różan, kwiecień 2008 Spis treści 1. Wstęp. Cele opracowania i założenia ........................................... 5 1.1. Czemu służy strategia promocji gminy Różan? .......................... 5 1.2. Etapy prac nad strategią promocji ............................................. 5 a. Spotkanie z Urzędem Gminy ...................................................... 5 b. Konsultacje społeczne i środowiskowe, badanie grup docelowych i ich potrzeb .... 5 c. Analiza i strukturyzacja zebranych informacji ................................. 6 d. Opracowanie koncepcji strategicznej............................................ 6 e. Konsultacje lokalne i weryfikacja wybranej koncepcji .......................... 6 f. Przekazanie opisu całościowej koncepcji ....................................... 6 g. Prezentacja koncepcji przed radnymi oraz poddanie jej pod głosowanie ........ 6 2. Część analityczna ........................................................................... 7 2.1. Analiza źródeł wtórnych .............................................................. 7 2.2. Analiza dotychczasowej działalności promocyjnej ......................... 8 a. Analiza struktury organizacyjnej ds. promocji ................................. 8 b. Sposoby i miejsca prowadzenia komunikacji [stan na dziś] .................. 9 c. Kalendarz najważniejszych imprez kulturalnych i sportowych ............... 10 2.3. Wizerunkowa sytuacja wyjściowa gminy ..................................... 11 2.4. Ocena atutów Gminy Różan ....................................................... 13 a. Przyroda/natura ............................................................................. 14 b. Zacisze/spokój ............................................................................... 15 c. Infrastruktura publiczna/estetyka .................................................... 17 d. Motyw róży ..................................................................................... 18 e. Historia/militaria ............................................................................ 19 f. Sport/rekreacja ................................................................. 21 g. Znane osoby związane z Różanem .................................. 22 h. Położenie geograficzne .................................................... 23 i. Pozostałe atuty ............................................................... 24 2.5. Grupy docelowe .......................................................... 25 2.6. Analiza konkurencji ..................................................... 28 2.7. Analiza SWOT ........................................................... 29 2.8. Podsumowanie części analitycznej .............................. 32 3. Część strategiczna ......................................................... 33 3.1. Kluczowe elementy tożsamości Różana ....................... 33 3.2. Pozycjonowanie ......................................................... 35 3.3. Logo i hasło promocyjne (pozycjonujące) .................. 36 3.4. Działania uwypuklające pozycjonowanie ...................... 37 a. Motyw róży w przestrzeni miejskiej ............................ 37 b. Piknik Różany nad Narwią ........................................ 38 c. Stowarzyszenie Miast Różanych ................................. 39 d. Różane przysmaki, sklepiki i lokale ............................ 41 e. Ogród Zapachów ....................................................... 42 f. Konkursy i warsztaty .................................................. 43 3.5. Potrzebna infrastruktura i inwestycje .......................... 44 3.6. Pozostałe kierunki działań ........................................ 46 3.7. Rekomendacje odnośnie działań komunikacyjnych (promocyjnych). 47 a. Punkt informacji ....................................................... 47 b. Informator lokalny ..................................................... 48 c. Oznakowanie atrakcji (System Informacji Miejskiej) .... 49 d. Tablice informacyjne (tzw. billboardy) ......................... 49 e. Strona internetowa ................................................................. 50 f. System informacji o działkach/domach letniskowych .................. 54 g. Promocja Pikniku Różanego nad Narwią ................................. 55 h. Oferta obozów sportowych/ kolonii........................................... 56 i. Opisanie „Złotego spawu” gazociągu Jamal-Europa .................... 56 j. Inne działania o charakterze promocyjnym: ............................... 59 k. Publicity – budowanie relacji z mediami: ................................. 59 3.8. Koncepcja systemu identyfikacji wizualnej ............................. 62 4. Podsumowanie koncepcji i wytyczne realizacyjne ...................... 70 4.1. Wizja docelowa ................................................................. 70 4.2. Dotychczasowe i docelowe elementy tożsamości Różana ........ 71 4.3. Zalety koncepcji ............................................................... 71 4.4. Bariery i ryzyko związane z koncepcją ................................. 72 4.5. Kluczowe czynniki powodzenia ........................................ 73 4.6. Możliwości finansowania .................................................. 75 4.7. Ramowy harmonogram wdrożeń ....................................... 75 4.8. Kontrola i monitoring ..................................................... 77 a. Kontrola realizacji zadań: ................................................ 77 b. Monitoring skuteczności działań ..................................... 77 4.9. Wytyczne końcowe ......................................................... 78 ANEKS 1 – Legenda różańska .................................................. 79 ANEKS 2 – mapa-szkic Różana za czasów społeczności żydowskiej .... 80 ANEKS 3 - opowiadanie dawnego mieszkańca ............................... 81 1. Wstęp. Cele opracowania i założenia 1.1. Czemu służy strategia promocji gminy Różan? Cele strategii promocji gminy wynikają zarówno ze strategii rozwoju gminy oraz celów szczegółowych zidentyfikowanych w trakcie rozmów z Urzędem Gminy oraz w trakcie spotkań z mieszkańcami. Celem strategii promocji gminy Różan jest rozwój gospodarczy oraz podwyższanie jakości życia jej mieszkańców poprzez: - tworzenie nowych możliwości zarobkowania (m.in. w turystyce) - sprofilowanie oferty gminy pod potrzeby prawdopodobnych inwestorów (w tym z branży turystycznej) oraz innych zewnętrznych grup docelowych - budowanie identyfikacji mieszkańców z Różanem oraz angażowanie ich w życie gminy - poszerzenie możliwości spędzania czasu wolnego Żarówno Burmistrz gminy, jak i mieszkańcy za najważniejszy kierunek rozwoju gminy uznali turystykę. Mieszkańcy w drugiej kolejności zwracali uwagę na konieczność utworzenia nowych inwestycji gwarantujących miejsca pracy. 1.2. Etapy prac nad strategią promocji a. Spotkanie z Urzędem Gminy - Wyjaśnienie celów i założeń projektu oraz zasad współpracy pomiędzy Urzędem Gminy Różan a Konsorcjum Doradczym Prolandia - Przekazanie istotnych dokumentów, materiałów opracowań dot. gminy (pełna lista analizowanych dokumentów – patrz punkt 2.1.a) - Szczegółowa wizytacja gminy b. Konsultacje społeczne i środowiskowe, badanie grup docelowych i ich potrzeb - Spotkanie otwarte; informacja o projekcie, rozpoczęcie konsultacji społ. oraz indywidualnych (m.in. proboszcz Ryszard Krosiński, Wiesław Łaskarzewski, właściciele Ośrodka Wczasowego „Florian”, Krzysztof Kruszewski) Przeprowadzenie ankiety dot. oceny wyjątkowych elementów gminy c. Analiza i strukturyzacja zebranych informacji Oprócz wymienionych powyżej materiałów, opracowań i badań analizowano także dane znalezione w internecie (m.in. witryny gminy, powiatu, województwa, strony „miejscowości konkurencyjnych” i wiele innych). d. Opracowanie koncepcji strategicznej Zawiera ona 3 główne części: Pozycjonowanie, motyw wiodący oraz wizję dla Różana Projekty promocyjno-inwestycyjne oraz imprezy kształtujące wizerunek Różana w pożądanym kierunku Koncepcję systemu identyfikacji wizualnej (m.in. logo, hasło, projekt folderu, oznaczenia atrakcji, gadżety, itp.) e. Konsultacje lokalne i weryfikacja wybranej koncepcji Prezentacja propozycji w Urzędzie Gminy oraz na spotkaniu otwartym Ocena jakościowa koncepcji Przeprowadzenie ankiety oceniającej zaprezentowaną koncepcję (na spotkaniu oraz na podstawie koncepcji udostępnionej na stronie internetowej) f. Przekazanie opisu całościowej koncepcji Udostępnione Radnym kompleksowego opracowania łączącego efekt prac analitycznych oraz strategicznych (rozszerzonego w stosunku do prezentacji), uwzględniającego także wyniki przeprowadzonej ankiety oceniającej koncepcję oraz ustalenia z Urzędem Gminy Udostępnienie otwartych plików graficznych zawierających elementy systemu identyfikacji wizualnej gminy g. Prezentacja koncepcji przed radnymi oraz poddanie jej pod głosowanie 2. Część analityczna 2.1. Analiza źródeł wtórnych a. Dokumenty strategiczne: Strategia Rozwoju Gminy Różan (Warszawa, styczeń 2001), Strategia Rozwoju Powiatu Maków Mazowiecki (Warszawa, styczeń 2001), REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 - 2013 (Warszawa, październik 2007), SZCZEGÓŁOWY OPIS PRIORYTETÓW REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 – 2013 (USZCZEGÓŁOWIENIE RPO WM) (Warszawa, luty 2008), ZASADY KWALIFIKOWANIA WYDATKÓW W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO 2007 – 2013 (Warszawa, marzec 2008), aktualny Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Różan, Natura 2000 (dokumentacja i uwarunkowania + mapa obszarów w Gminie Różan objętych programem) b. Inne dokumenty, opracowania i publikacje: Świerszcz Różański (wydania archiwalne lokalnej gazety od 1994 roku), opracowanie dot. promocji Gminy Różan autorstwa Krzysztofa Kruszewskiego, przewodnik "Różan i okolice" (Krajowa Agencja Wydawnicza RSW "Prasa - Książka - Ruch", 1978 r.), przewodnik "Różan. Oficjalny Informator Miejski", inne przewodniki (powiatowe, wojewódzkie), praca licencjacka o charakterze socjologicznym nt. Różana (autorka nieznana, rok 1999/2000), Walki o przedmieścia. Różan, Pułtusk, Płock 1939 (Ryszard Juszkiewicz, Warszawa 1992), archiwum fotografii z Różana (imprezy, krajobrazy, wydarzenia), Rozhan Memorial Book (Benjamin Halevy, Tel-Aviv 1977, od str. 624 w dół)) c. Internet (wybrane adresy): http://www.rozan.eur.pl http://www.rozan.net http://www.rozan.hg.pl 2.2. Analiza dotychczasowej działalności promocyjnej a. Analiza struktury organizacyjnej ds. promocji Zadania promocyjne podzielone są między Urząd Gminy a Gminny Ośrodek Upowszechniania Kultury (GOUK). W Urzędzie Gminy zadania promocyjne wykonywane są na stanowisku ds. administracji sieci komputerowej oraz promocji gminy. Zadania te polegają m.in. na prowadzeniu i uaktualnianiu strony internetowej miasta, komunikowaniu się z mieszkańcami za pomocą plakatów itp. Drugi instytucją gminną częściowo zajmująca się promocją (GOUK) odpowiada za tworzenie programu imprez kulturalnych i sportowych oraz ich promocję i archiwizację, wydawanie gazety lokalnej „Świerszcza Różańskiego” oraz prowadzenie stron internetowych GOUK-u oraz „Świerszcza Różańskiego”. Ze względu na ograniczone możliwości kadrowe, powyższy podział obowiązków promocyjnych jest uzasadniony. Jednocześnie, zauważalny jest brak spójnego (ujednoliconego) planu działania promocyjnego, wokół którego te rozproszone osoby powinny funkcjonować. Wynikiem tego jest zauważalna „akcyjność” działań promocyjnych („Długopisy się kończą”, „Trzeba dodrukować ulotki”) oraz ich nieuporządkowany charakter (brak myśli przewodniej). Należy pamiętać, iż działania promocyjne nie uporządkowane i nie spięte wspólną ideą przewodnią mają mniejszą szansę na zaistnienie w świadomości pożądanego odbiorcy. Ich wartość promocyjna jest słabsza (brak efektu synergii). b. Sposoby i miejsca prowadzenia komunikacji [stan na dziś] Komunikacja prowadzona przez gminę sprowadza się do: Informowania o zbliżających się imprezach kulturalnych oraz sportowych (poprzez plakaty rozklejane na obszarze gminy, informacje na stronie internetowej i w „Świerszczu Różańskim”) Wydawania „Informatora lokalnego” zawierającego podstawowe informacje o gminie i jej atrakcjach Wydawania pamiątek związanych z gminą (np. pocztówek, długopisów, itp.) Pozyskiwania uwag mieszkańców odnośnie funkcjonowania/życia gminy i odpowiedzi burmistrza za pomocą strony internetowej Ocena działań: Należy pochwalić podstawowe działania informacyjne prowadzone za pomocą: stron internetowych (Urzędu Gminy oraz GOUK-u), plakatów (wyraźnie zauważalnych w Gminie!) oraz „Świerszcza Różańskiego”. Dziś, dla samorządu, głównym narzędziem komunikacyjnym na zewnątrz jest strona internetowa. W niniejszym opracowaniu osobny akapit poświęcono rekomendacjom dot. strony internetowej UG (patrz punkt 3.7.e) Informator pełni funkcję bardziej informacyjną, a brakuje w nim bezpośrednich zachęt skierowanych do potencjalnego odbiorcy (“Zobacz!!”, “Zamieszkał” itd.). Rekomendacje dot. informatora lokalnego zostały zawarte w tej strategii (patrz punkt 3.7.b). Znamienny jest brak ujednoliconego systemu graficznego pomiędzy materiałami promocyjnymi (strony internetowe, informatory, plakaty, długopisy). Ujednolicony system graficzny został zaproponowany w niniejszym dokumencie (patrz punkt 3.8) Oferta pamiątek z Różana jest bardzo ograniczona i trudno dostępna. Gadżety charakteryzują się małą oryginalnością i niewystarczającą atrakcyjnością (poczółtki, proporczyki). Dystrybucja materiałów promocyjnych jest mało ekspansywna. Nie są one dostępne np. w Pułtusku, na stacjach benzynowych w gminie i powiecie. Odpowiedzi burmistrza na stronie internetowej są bardzo pozytywne z punktu widzenia wizerunku (otwartość, transparentność). Podobnie publikacje nagrań audio z sesji Rady. c. Kalendarz najważniejszych imprez kulturalnych i sportowych W kalendarzu dominują imprezy o zasięgu lokalnym o niskiej, zewnętrznej mocy promocyjnej. Są to imprezy cykliczne, z którym najbardziej rozpoznawalne są „Dni Różana”. Większość imprez skierowana jest do ludzi młodych (wiek szkolny). Żadna z imprez nie jest promowana na szerszą skalę (region) i nie jest wystarczająco unikalną, aby zwrócić uwagę potencjalnych odbiorców (np. mieszkańców Warszawy). Tabela 1: Kalendarz na rok 2008: | Lp. | Nazwa imprezy | Miejsce imprezy | Termin | Główny Organizator | Zasięg imprezy | |-----|---------------------------------------------------|------------------|------------|--------------------------|----------------| | 1. | Konkurs plastyczny | GOUK | luty | GOUK Różan | lokalny | | 2. | Konkurs filmowy | GOUK | marzec | GOUK Różan | lokalny | | 3. | Konkurs fotograficzny | GOUK | kwiecień | GOUK Różan | lokalny | | 4. | Festyn z okazji 3 MAJA | Pl. Obrońców Różana | 3 maj | GOUK Różan | lokalny | | 5. | Festyn z okazji Dnia Dziecka III Przegląd Amatorskiego Ruchu Artystycznego | Pl. Obrońców Różana | 1 czerwiec | GOUK Różan | lokalny-regionalny | | 6. | Festyn wakacyjny | Pl. Obrońców Różana | 6 lipiec | GOUK Różan | lokalny | | | | | | | | |---|---|---|---|---|---| | 7. | DNI RÓŻANA | Pl. Obrońców Różana | 2-3 sierpień | GOUK Różan | lokalny | | 8. | Pożegnanie lata | Pl. Obrońców Różana | 7 wrzesień | GOUK Różan | lokalny | | 9. | I Powiatowy Konkurs Wokalny | GOUK | październik | GOUK Różan | powiatowy | | 10. | Turniej Tańca | Hala sportowa w Różanie | listopad | GOUK Różan | regionalny | | 11. | Mikołajki | GOUK | grudzień | GOUK Różan | lokalny | ### 2.3. Wizerunkowa sytuacja wyjściowa gminy Różan jest słabo rozpoznawalną miejscowością. Różan istnieje jedynie w świadomości mieszkańców okolic, domków letniskowych, a także ich bliskich. Wśród mieszkańców pierwszym skojarzeniem jest czołg, następnie natura (m.in. położenie nad Narwią), przyroda oraz sieliskość i odpoczynek (spokój). Na dalszym miejscu znajdują się charakterystyczne budynki (kościół, forty). Pozytywną informacją jest fakt, iż wśród mieszkańców nie funkcjonuje świadomość istnienia składowiska materiałów radioaktywnych. Różan jest dziś słabo rozpoznawalny i nie posiada jasno określonego wizerunku. Osoby spoza okolic, które nigdy nie były w Różanie, w ogóle nie posiadają z tym miastem żadnych skojarzeń, a jedynie nieliczni pamiętają piosenkę „Różan” Jana Krzysztofa Kelusa albo kojarzą Różan z obroną podczas drugiej wojny światowej. Dla przejeżdżających przez Różan nie wyróżnia się niczym, oprócz czołgu i nie daje powodów do zatrzymania się. Osoby z zewnątrz, które odwiedziły Różan określają go i okolicę jako czyste, zadbane i spokojne miasto o pięknym położeniu. Wrażenie jest więc na ogół pozytywne. „Różan to spokojne, czyste i zadbane miejsce, położone pięknie nad Narwią, wśród natury.” Różan nie jest kojarzony ze składowiskiem odpadów; ani wśród osób, które nigdy w Różanie nie były, ani wśród tych, które kiedyś odwiedziły Różan lub go z czymś kojarzą (ani jedna osoba nie wskazała takiego skojarzenia). To, oraz fakt, iż Różan nie ma jeszcze określonego wizerunku, stanowi bardzo dobrą pozycję wyjściową do jego pozytywnego kreowania. Możliwe jest określenie wizerunku, do którego chcemy dążyć i realizowanie tej wizji. W celu określenia pożądanego wizerunku, należy jednak najpierw dokonać inwentaryzacji i oceny istniejących atutów. 2.4. Ocena atutów Gminy Różan Na podstawie części analitycznej, zidentyfikowano pojedyncze atuty gminy, a następnie połączone je w szersze sfery. Następnie poszczególne sfery analizowano pod względem ich potencjału promocyjnego. Potencjał promocyjny zbadano poddając poszczególne sfery następującej weryfikacji krytycznej: Czy dana sfera jest: **Wiarygodna** tzn. czy ma oparcie w tym co „jest” w danym miejscu? **Pozytywna** tzn. czy tworzy pozytywne opinie, skojarzenia, czyli wizerunek? **Unikalna** tzn. czy jest wyróżniająca na tle innych miejsc konkurencyjnych? **Czy:** Oferuje szerokie pole do zarobkowania Wspiera rozwój turystyki i inwestycji Stwarza szanse na długofalowy rozwój Jest powodem do lokalnej dumy Celem analizy jest zidentyfikowanie tych sfer, które dają odpowiedź „TAK” na test WIARYGODNOŚCI, POZYTYWNOSCI oraz UNIKALNOŚCI. Są to warunki konieczne dla skutecznej promocji. Rozwiązaniem idealnym jest sytuacja kiedy ów wyselekcjonowane sfery spełniają również pozostałe warunki uzupełniające (SZEROKIE ZAROBKOWANIE, ROZWÓJ TURYSTYKI i INWESTYCJI, DŁUGOFALOWY ROZWÓJ, LOKALNA DUMA). Celem strategii promocji jest znalezienie, zaakcentowanie i jeszcze silniejsze uatrakcyjnienie tych sfer. Elementy sfer (poniżej) wymienione kursywą, to elementy w trakcie realizacji lub w projekty, których realizacja jest rozważana. **a. Przyroda/natura** Narew, rozlewiska, ryby Skarpa Mikroklimat Lasy, grzyby Ptactwo Natura 2000 95% „powietrza zakopiańskiego” Zalew Ocena sfery „Przyroda/Natura”: Z powyższej listy wynika, iż przyroda i natura są autentycznymi (bo istniejącymi w tkance miejsca) i mocnymi stronami Gminy Różan. Elementy związane z tą sferą byłyby najczęściej wymieniane przez osoby, które odwiedziły Różan. Wywołują one jednocześnie pozytywne skojarzenia („nieskażona natura”, „czyste powietrze”). Unikalność tej sfery jest jednak niedostateczna. Zakładając nawet powstanie oferty aktywnego spędzania czasu (szlaki piesze, rowerowe, przystań, zalew), to takich malowniczych miejsc w regionie jest wiele (np. Dolina Narwi, Natura 2000, lasy, Zalew Zegrzyński), często bardziej dziewiczych (np. Biebrza). Pewną szansę na wyróżnienie się spośród silniejszych konkurencyjnie miejsc dają: mikroklimat (95% „powietrza zakopiańskiego”), położenie na skarpie (atrakcyjny widok) oraz dzikie, rzadko spotykane ptactwo pod ochroną w dolinie rzeki (obserwacje, szlaki informacyjne). Sfera ta może być bardzo skutecznym argumentem dla lotniskowców i umiarkowanej turystyki wypoczynkowej, ale nie docelowej (Warszawa). Może też przyciągać specyficzne inwestycje zewnętrzne związane z mikroklimatem. W niewielkim stopniu może wpływać na tranzyt (tzn. osoby będące przejazdem). Sfera charakteryzuje się dużą sezonowością, uzależnieniem od pogody. Wniosek: sfera „Przyroda/Natura” może być ważnym filarem strategii promocji, ale nie przewodnim, bo zbyt wąskim (jednokierunkowym) i za mało unikalnym w ujęciu ponad lokalnym. b. Zacisze/spokój Domy letniskowe „ukryte” w lesie Kameralne miasto (2,5 tys. m²), spokojne zacienione uliczki i zacisze zakątki Bezpieczeństwo Znane osobistości szukające spokoju Ciągłość, stabilność „władzy” Ocena sfery „Zacisze/spokój”: Niewielka liczba mieszkańców oraz sielska atmosfera to namacalne cechy Różana. Sfera ta jest najczęściej wymienianą, po naturze/przyrodzie, zarówno przez mieszkańców jak i osoby z zewnątrz, które były wcześniej w gminie. Unikalność tej sfery jest niewystarczająca, gdyż w powiecie, regionie i kraju istnieją setki małych miejscowości charakteryzujących się ogólnie pojętą „sieliskością”. Zaciszny wizerunek Różana ośłania tranzyt na dwóch krajowych drogach krzyżujących się w mieście (nie kojarzy się to ze spokojem!). Gmina jest jednak bardziej zacisza od turystycznego Pułtuska i przeludnionego Zalewu Zegrzyńskiego, czyli od dwóch głównych konkurentów o klienta warszawskiego. Pewną unikatowość dają ukryte, leśne domki letniskowe (np. Chełsty) oraz fakt zamieszkiwania w nich znanych osobistości ze świata biznesu i kultury („elitarność”). Sfera ta jest szczególnie przydatna w komunikowaniu korzyści potencjalnym mieszkańcom tymczasowym („letniskowcy”) oraz stałych (dziełki budowlane), szczególnie z Warszawy (ucieczka od zgłębia, „drugi dom”, emerytura, bezpieczeństwo, brak zawierzeń samorządowych). Znane osobistości i zwykli Warszawiacy posiadający swój domek na terenie gminy (lub na terenie gmin sąsiednich) potwierdzają ten fakt. Spokój pojęty jako „odpoczynek” może też przyciągać ściśle określone inwestycje, szczególnie te wymagające spokojnego otoczenia. W niewielkim stopniu może przekonywać do siebie tranzyt, osoby przejeżdżające przez gminę (nie zatrzymamy ich „spokojem” i „sieliskością”). Kameralność, z drugiej strony, często interpretowana jest jako „brak atrakcji”, co nie sprzyja przyciąganiu lub utrzymywaniu mieszkańców. Sfera nie daje też szerokich możliwości zarobkowania poprzez atrakcje i jest przez to mało rozwojowa. Wniosek: sfera „Zacisze / Spokój” może być ważnym filarem strategii promocji, ale nie przewodnim, gdyż zbyt słaba jest jej unikalność, rozwojowy charakter i oferuje ona ograniczone możliwości zarobkowania. c. Infrastruktura publiczna/estetyka Czysta i zadbana gmina Drogi główne i dojazdowe Ujęcia wody, oczyszczalnia Nowoczesny dom kultury Zadbany plac główny Zadbane domostwa i ogrody Bezprzewodowy internet Ocena sfery „Infrastruktura publiczna/estetyka”: Sfera ta różni się od innych tym, iż jej ewentualne zaniedbanie na pewno wpłynie na negatywny wizerunek gminy, podczas gdy wysoki jej standard na dłuższą metę nie będzie niczym unikalnym ani wyróżniającym (należy bowiem przyjąć, że na dłuższą metę, wszystkie jednostki samorządu terytorialnego dążą do wysokich standardów w infrastrukturze publicznej i estetyce otoczenia). Bardzo dobra infrastruktura i ogólna estetyka to dziś pierwsze pozytywne wrażenie po przekroczeniu granic gminy („Po dobrych drogach widać, że zaczyna się Gmina Różan” „Czyste i zadbane ulice i budynki”). Mieszkańcy uważają dostępną infrastrukturę za coś normalnego, coś do czego są przyzwyczajeni (łatwo przyzwyczać się do wygody!). Tymczasem, jak wskazują ankiety oraz wywiady środowiskowe, to właśnie czystość i zadbana gmina robią najbardziej pozytywne wrażenie na osobach z zewnątrz, które były w Różanie. Dlaczego? Bo jest to pierwsza rzecz, na którą zwracamy uwagę po przyjeździe do nowego miejsca („Jakie są drogi?”, „Czy jest czysto?” itp..) W krajach zachodniej Europy dobra infrastruktura i wysoka estetyka nie jest niczym unikalnym, gdyż warunek te spełniają praktycznie wszystkie jednostki terytorialne. W naszym kraju jednak, jest to dziś coś co może w dość dużym stopniu wyróżniać jedno miejsce do drugiego. Różan wyróżnia się tym elementem pozytywnie na tle innych miejsc na trasach Warszawa-Mazury czy Wschód-Zachód, przecinających gminę. Sfera ta, podobnie jak sfera „Zacisze/spokój”, jest szczególnie poszukiwana przez potencjalnych mieszkańców tymczasowych („letniskowców”) oraz stałych (działki budowlane), szczególnie z Warszawy (oni są przyzwyczajeni do wygod i nie tolerują niskiego standardu infrastruktury). Głównym argumentem przeciw przeprowadzce z Warszawy do małego miasteczka lub na wieś jest właśnie obawa przed obniżeniem standardu infrastruktury publicznej (Czy będzie ogrzewanie i czysta woda? Czy jest kanalizacja? Czy jest kino, dom kultury, basen? Czy będzie miał dostęp do Internetu?) Z wymienionych elementów tej sfery, wyłania się dodatkowa szansa wyprzedzenia konkurencji na polu infrastruktury publicznej – bezprzewodowy Internet w całej gminie. Będzie on atrakcyjną ‘przynętą’ nie tylko dla potencjalnym mieszkańców stałych, ale również tymczasowych (telepraca). Dodatkowo, oferować będzie nowe powody dla tranzytu do zatrzymania się w gminie (“Sprawdź maila”). Dotyczy to zarówno tranzytu turystycznego (np. w drodze na Mazury), ale również biznesowego (np. handlowcy). **Wniosek:** ważny filar strategii promocji, ale nie przewodni, bo choć wyróżnia Różan na tle innych gmin o gorszej infrastrukturze i estetyce publicznej, to ma stosunkowo słabą moc wizerunkową. W długim okresie nie gwarantuje przewagi konkurencyjnej, bo inne miejsca dość łatwo mogą tę sferę zagospodarować. Sfera ta jest również mało „przebojowa” i mało atrakcyjna w przekazie. **d. Motyw róży** Nazwa (jedyna taka w Polsce!) Herb (zbliżony do „poraju”) „Legenda różańska” Wacław Lipowski (poeta ludowy) - mit założycielski (patrz ANEKS 1) Jedna z wersji legendy zwarta jest w zbiorze „Zapomnianych tajemnic czar”, pod redakcją Narali Gierasimiuk z 2006r (wersja do ściągnięcia na: kamunikat.org/download.php?item=1863-3.pdf) Skwer różany przy kościele św. Anny Inne nazwy własne, np. ogródki działkowe „Róża”, rzeka Różanica, itp. Trzy kwiaciarnie na rynku Ocena sfery „Motyw Róży”: Wymienione powyżej elementy pokazują, że motyw róży funkcjonuje głęboko w tożsamości miejsca. Najważniejsze i namacalne, czyli nazwa i herb, nawiązują do róży. Ponadto, w Różanie funkcjonuje mit założycielski w postaci legendy autorstwa Wacława Lipowskiego („legendy spisanej z opowiadzeń starych ludzi”). Róża jest zatem dla gminy elementem wiarygodnym. Budzi ona również pozytywne skojarzenia (róża, kwiat, kwitnienie, natura, przyroda). Róża w skali kraju (nie tylko powiaty czy regionu!) jest cechą unikalną gminy, gdyż jest to jedyna taka istniejąca nazwa miejscowości/gminy w Polsce. Ponadto, żadna z polskich miejscowości/gmin nie funkcjonuje dziś „jako miasto / gmina Róży”. Motyw róży jest też najbardziej wyróżniający i najprostszy do komunikowania na zewnątrz (jest to łatwy do zapamiętania i atrakcyjny sygnał). Motyw Róży daje bardzo szerokie możliwości zarobkowania dla mieszkańców (np. przysmaki różane) i jest powodem do lokalnej dumy („Jestem z miasta Róży!”, „Jestem z gminy różanej!”). Odpowiednio wykorzystany może stać się również atrakcją turystyczną i wspierać rozwój gminy. Zaskakującym jest fakt, iż pomimo swojego potencjału promocyjnego, róża nie jest dziś w tym celu wykorzystywana. Warto również zauważyć, iż motyw róży nie ‘gryzie się’ z innymi ważnymi sferami gminy Różan (przyroda, natura, sielskość, estetyka…). Powoduje to, że róża będzie mogła funkcjonować jako ‘parasol’ dla innych sfer Różana. Wniosek: bardzo unikalna i wyróżniająca сфера, o największym potencjalne promocyjnym i najszerzych możliwościach zarobkowania – Róża będzie kluczowym elementem strategii promocji. e. Historia/militaria Lokacja 630 lat temu (1378) Kampania wrześniowa (obrona przedmościa) XIX-wieczne fortyfikacje carskie Dawna Szkoła Podchorążych Piechoty Pomniki (czołg, Obrońców Różanego) Cmentarze (miejski i I Wojny Światowej) Krajowy Związek Piłsudczyków (zał. w Różanie) Różan walczący, „powstający z popiołów” Ocena sfery „Historia/militaria”: Bogata historia i militarność to elementy pojawiające się często w kontekście Różana i są one widoczne w tkance miejsca (forty, pomniki, cmentarze). Część z tych elementów ma charakter pozytywny (obronność, bohaterstwo, „kwawienie” za Polskę). Część osób, które nigdy nie była w Różanie, kojarzy go właśnie z obronnością podczas II wojny światowej. Są to osoby starsze. Historia Różana i jego militarność nie jest jednak wyjątkowa na skalę regionu (silna konkurencja Warszawy, Pułtuska i Modlina) i nie jest na tyle wyróżniająca, aby istniała możliwość zbudowania wokół niej strategii promocji (taki potencjał ma w Polsce np. Grunwald). Unikalność należy tu postrzegać jako atrakcyjność dla osób z zewnątrz, a nie istotność dla mieszkańców Różana. Historia danego miejsca jest bowiem unikalna i bardzo ważna dla każdej społeczności. Sfera „Historia/militaria” oferuje, obok wąskich możliwości promocyjnych, równie wąskie możliwości zarobkowania. Historia może być natomiast ważnym powodem do dumy dla mieszkańców. Do celów promocyjnych wykorzystać można „długowieczność” Różana (lokacja w 1378 roku), co tworzy pozytywny wizerunek „miasta z tradycjami” (ludzie ceniący sobie jakość życia, chętnie zamieszkują miejsca, które posiadają swoją historię). Osobnym elementem sfery „Historia/militaria” jest czołg, który jest pierwszym skojarzeniem mieszkańców dotyczącym Różana. Nie tworzy on podstaw do działań promocyjnych, ale może służyć jako punkt orientacyjny dla tranzytu („Zjedź przy czołgu”) celem jego zatrzymania w Różanie. Historia Różana nie wyróżnia go silnie na tle innych miejsc w regionie i kraju Wniosek: sfera ta nie jest wystarczająco silna i unikalna, aby stać się główną osią strategii promocji, jednak kilka jej elementów będzie uzupełniało ofertę gminy (szczególnie data lokacji twórcza wizerunek miasta z tradycjami). f. Sport/rekreacja Sala gimnastyczna Boisko piłkarskie Stadnina koni, JKS Narew Różan Obozy dla ciężarowców, siłownia (Florian) Stanica kajakowo-żeglarska, "Szlak Wodny im. Króla Stefana Batorego: Wisła - Kanał Żerański – Zalew Zegrzyński – Narew – Biebrza – Kanał Augustowski - NIEMEN" Basen Zalew Ocena sfery „Sport/rekreacja”: Sfera ta nie jest dziś wyraźna i widoczna w Różanie. Na tle innych miejsc w okolicy regionie, Różan nie wyróżnia się niczym swoją ofertą sportowo-rekreacyjną. Planowane inwestycje lokalne (np. zalew) i krajowe (szlak Wisła-Niemen) mogą pomóc zmienić ten obraz. Nie będą one jednak stanowiły o unikalności Różana, gdyż inne miejsca albo będą objęte tym samym programem (Pultusk szlakiem), albo już posiadają infrastrukturę sportowo-rekreacyjną (np. basen). Pewne możliwości zarobkowania daje natomiast pakietowanie oferty sportowo-rekreacyjnej i przedstawienie jej stolecznym szkolom i klubom sportowym (patrz punkt 3.7.h). Dobrym przykładem może służyć ośrodek „Florian” organizujący zgrupowania dla ciężarowców (sportowców). Planowany wodny szlak turystyczny obejmujący Narew i Różan oferuje dodatkowe możliwości zaistnienia Różana na mapie Polski i okazję do zaprezentowania swojej oferty (w przystani). Wniosek: sfera „Sport/rekreacja” nie mają predyspozycji do uznania jej za główny element promocyjny gminy, gdyż jest zbyt słabo rozwinięta i nie wyróżnia miejsca od konkurencji. g. Znane osoby związane z Różanem Właściciele działek letniskowych w okolicy: Zbigniew Zamachowski Mariusz Walter Bronisław Geremek Dariusz Szpakowski Tadeusz Pluciński Ksymena Zaniewska Eugeniusz Pach Oraz: Wacław Lipowski (lokalny poeta ludowy), Jan Krzysztof Kelus (bard, gościł w Różanie, napisał o nim piosenkę) I liczni naukowcy Ocena sfery „Znane osoby związane z Różanem”: Znane osoby są autentycznym atutem Różana, jednak trudno namacalnym (osoby nie są spotykane na co dzień). Jest to również bardzo pozytywny element miejsca, gdyż świadczy, że zamożne osoby, ceniące sobie jakość życia, usatysfakcjonowane są zaletami jakie oferuje Różan. Ponadto, niewiele można znaleźć miejsc w okolicy i regionie mogących pochwalić się taką liczbą znanych mieszkańców. Znane osobistości w Różanie szukają jednak przede wszystkim spokoju, zacisza i nie chcą znajdować się w centrum uwagi. Argument o zamieszkujących okolice znanych osobistościach świata biznesu, polityki, mediów i nauki jednak bardzo trafnym w przypadku konieczności pomniejszenia obaw związanych z bliskością składowiska (- Czy Znane osobistości to pozytywna i unikalna cecha Różana, ale niemożliwa do oficjalnego składowisko nie jest niebezpieczne dla zdrowia? – Gdyby było, nie mieszkałyby tu znane osoby jak...) Wniosek: Pomimo pozytywnego i unikalnego charakteru, sfera ta nie może być wykorzystywana w oficjalnej promocji Różana. Może jednak służyć jako kontrargument dla obawiających się negatywnego oddziaływania składowiska. h. Położenie geograficzne 90km od Warszawy Na skrzyżowaniu dróg krajowych (Warszawa-Mazury; Zachód-Litwa), Via-Baltica przez Różan lub w pobliżu (?) W dolinie dolnej Narwi, szlaki wodny, planowane szlaki turystyczno-rekreacyjne W strefie programu Natura 2000 Ocena sfery „Położenie geograficzne”: Położenie rozpatrywane w rozumieniu położenie względem innych miast lub krain geograficznych. (Położenie naturalne omówiono w sferze „Natura/Przyroda”). Położenie Różana należy oceniać pozytywnie, jednak nie jest ono unikalne na skalę regionu czy kraju (porównaj Hel, Zakopane). Odległość od stolicy, tylko i aż 90km, nie daje przewagi nad konkurencją znajdującą się bliżej Warszawy (np. Pułtusk). Odległość od stolicy wydaje się być hamulcem dla jednodniowych wycieczek, dlatego słuszne wydaje się skupienie się na dłuższych pobytach potencjalnych interesariuszy (weekend, „drugi dom”, obozy sportowe i kolonie). Inną pozytywną cechę stanowi położenie na skrzyżowaniu dróg krajowych, co daje szansę komunikowania się z potencjalnymi odbiorcami (np. na stacjach benzynowych w okolicy). Położenie otwiera pewne możliwości zarobkowania zarówno dzięki potencjalnym mieszkańcom jak i tranzytowi. Polożenie Różana jest korzystne, ale nie bardziej od tego konkurencji Wniosek: położenie Różana jest pozytywne, ale nie unikalne i choć przewiduje się je jako element strategii promocji, to nie jako najważniejsza jej część. i. Pozostałe atuty „Złoty Spaw”: miejsce to jest „neutralne” wizerunkowo. Należy je traktować jako ciekawostkę. Strategia promocji nie skupia się na tym elemencie, ale podsuwa pewne rozwiązania odnośnie wykorzystania tego unikalnego atutu (patrz punkt 3.7.i) Zapusty: sfera warta do podtrzymywania. Uwzględniona poza główną strategią promocji. Rekomendacje: patrz punkt 3.6. Żydzi (przedwojenna historia żydowska miasta, cmentarz żydowski, „Rozhan Memorial Book”, Association of Former Rozan Residents in Israel); sfera nie posiadająca potencjału promocyjnego ze względu na niską unikalność (podobnych miast i miasteczek z żydowską przeszłością jest więcej) jak i stosunek do tej karty historii wśród mieszkańców. W przypadku zmiany klimatu wokół kwestii żydowskiej, warto pomyśleć o zaakcentowaniu w przestrzeni miejskiej dawnej historii miasta i obecności w nim społeczności żydowskiej. Z perspektywy promocyjnej, jest to kolejny element nadający miejscu tradycji i historii. Elementami, które mogą wzmocnić ten charakter są: mapa-szkic Różana za czasów zamieszkiwania w nim społeczności żydowskiej (patrz ANEKS 2) oraz opowiadanie jednego z dawnych mieszkańców Różana pochodzenia żydowskiego (patrz ANEKS 3). Elementy te pochodzą z opracowania Rozhan Memorial Book (Benjamin Halevy, Tel-Aviv 1977, od str. 624 w dół)) dostępnego na stronie: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564. Możliwe do wykorzystania na tablicy pamiątkowej – w przyszłości. Podsumowanie sfer-atutów Różana: Sferą najbardziej unikalną i dającą najszerse możliwości zarobkowania, a przez to najbardziej odpowiednią do celów promocyjnych jest „motyw róży”. Sferami o pewnym potencjale są również: Najbardziej unikalna cecha Różana, motyw róży, nie jest dostrzegana i wykorzystywana do celów promocyjnych. przyroda/natura, zacisze/spokój, infrastruktura/estetyka oraz położenie geograficzne. W mniejszym stopniu historia/militaria (rok lokacji, odradzanie się), sport/rekreacja oraz znane osoby związane z Różanem (szukają zacisza). Badania i wywiady środowiskowe pokazały, iż motyw róży nie jest postrzegany jako wyjątkowy element ani przez osoby z zewnątrz ani wewnątrz. Sfera, która dysponuje najmocniejszym potencjałem promocyjnym nie funkcjonuje w świadomości osób znających Różan i nie jest z nim kojarzona. Potwierdzają to inne badania nad unikalną cechą gminy według mieszkańców. **Unikalna cecha gminy** *odpowiedzi spontaniczne* - położenie geograficzne / bliskość warszawy: 38% - mikroklimat/powietrze: 16% - forty: 12% - kościół: 10% - narew/przyroda: 8% - inne skojarzenia: 16% **Wykres 3. Unikalna cecha gminy wg uczestników spotkania otwartego w Różanie z dnia, n=50** ### 2.5. Grupy docelowe Zidentyfikowano trzy grupy potencjalnych odbiorców: mieszkańcy, turyści i inwestorzy/przedsiębiorcy. Każdą z grup podzielono, ze względu na ich charakter, na pod-grupy odbiorców. Następnie pokrótko scharakteryzowano poszczególne podgrupy. W drugiej części skrzyżowano podgrupy odbiorców z wcześniejsze zidentyfikowanymi atutami celem wyodrębnienia sfer istotnych i potencjalnie istotnych dla każdej grupy odbiorców. a. Aktualne i potencjalne grupy docelowe komunikacji Aktualnie adresaci komunikacji i działań gminy Różan to: Stali mieszkańcy Mieszkańcy czasowi (przebywający sezonowo w domach letniskowych) – aktualni i potencjali (gł. Warszawa); jest to strategiczna dla Różana grupa docelowa (już istniejąca i rozwijowa) Właściciele „drugich domów” / letniskowcy (też potencjali) stanowią dla Różana strategiczną grupę docelową Ze względu na korzystne położenie oraz zidentyfikowane walory możliwe jest także adresowanie innych grup: Turyści tranzytowi (gł. Warszawiacy w drodze na Mazury) Turyści weekendowi/jednodniowi – gł. Warszawiacy, odwiedzający Pułtusk, Zalew Zegrzyński Obozy sportowe, kolonie (szkoły, kluby sportowe, organizacje sportowe z regionu, głównie, choć nie tylko, z Warszawy) Wycieczki szkolne (wycieczki objazdowe np. do Pułtuska, Modlina) Miłośnicy ptaków, ornitolodzy (osoby indywidualne, grupy miłośników) Oraz Inwestorzy (w szczególności w branży turystycznej i zdrowotno-opiekuńczej) i przedsiębiorcy b. Istotność atutów dla grup | Atuty | Mieszkańcy stałi | Mieszkańcy czasowi | Tranzyt | Wycieczki objazdowe | Obozy szkolne | Turysty jednodniowi | Inwestorzy | |------------------------|------------------|--------------------|---------|---------------------|---------------|---------------------|------------| | Natura/przyroda | + | + | | | + | + | * | | Spokój/Zacisze | + | + | | | | + | | | Motyw róży | * | * | * | * | * | * | * | | Infrastruktura/estetyka | + | + | | | + | + | + | | Historia/militaria | + | | * | * | * | * | | | Położenie | + | + | + | + | + | + | + | | Sport/rekreacja | + | + | | | + | * | * | | Znane osoby | + | + | | | | | | Tabela 2. +czynnik już istotny dla grupy *czynnik potencjalnie istotny dla grupy Każda z pod-grup docelowych ma specyficzne i inne wymagania, jednak powyższe zestawienie pokazuje, że wiele ze zidentyfikowanych sfer występuje w różnych grupach docelowych. Np. natura/przyroda są istotne zarówno dla mieszkańców stałych, tymczasowych jak i potencjalnych inwestorów w zakresie usług zdrowotno-opiekuńczych. Strategia promocji będzie próbowała wykorzystać sfery wzajemnie się uzupełniające i wzmacniające, które zaspokoją potrzeby możliwie wszystkich zidentyfikowanych grup odbiorców. 2.6. Analiza konkurencji a. Konkurujące o turystykę letniskową mieszkańców Warszawy, szczególnie te zlokalizowane na północ od stolicy: miejscowości na Mazurach, nad Zalewem Zegrzyńskim oraz miejscowości wokół Kampinosu. b. Konkurujące o turystykę tranzytową, położone na trasie Warszawa-Mazury, m.in. Pułtusk, Ostrów Mazowiecka, Ostrołęka, Szczytno c. Konkurujące o turystykę weekendową, szczególnie te w promieniu do 200 km od Warszawy, m.in. Kazimierz nad Wisłą, Puszcza Kampinoska, Zalew Zegrzyński, Pułtusk d. Miejsca wykorzystujące lub potencjalnie wykorzystujące motyw róży do celów promocyjnych, a w szczególności: Końskowola, gmina w woj. lubelskim: na nią przypada połowa hodowanych róż w Polsce, coroczne dożynki różane, dobrze zlokalizowana (blisko Puław i Kazimierza Dolnego), jednak dotychczas przeważa tam orientacja plantatorska, a nie turystyczna. Więcej informacji na: http://www.konskowola.info.pl Kutno, miasto powiatowe w woj. łódzkim. Miejsce organizacji największej i najbogatszej pod względem programu imprezy „Święta Róży” (już 33 edycje). Profil imprezy: florystyczno-rozrywkowy (kiermasz, koncerty). Miasto nie ma jednak żadnych związków historyczno-przyrodniczych z różą, róża nie jest powszechnie obecna w mieście (poza imprezą) i nie jest wykorzystywana w promocji zewnętrznej. Więcej informacji na: http://kdk.art.pl/index.php?strona=roze e. Miejsca obrony podczas kampanii wrześniowej oraz twierdze/forty, m.in. Modlin, Osowiec, Łomża f. Okoliczne miejscowości: Maków Mazowiecki, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, konkurujące o mieszkańców, inwestycje, dotacje oraz turystów przybywających imprezy kulturalne (gł. koncerty, festyny) g. Warszawa jako miejsce emigracji zarobkowych z Różana Należy zwrócić uwagę na szczególnie silną konkurencję ze strony Pułtuska jako ulubionego miasta weekendowego dla mieszkańców Warszawy na północ od stolicy. Miasto to jest położone bliżej Warszawy, przez co jest silnym buforem w dotarciu do świadomości warszawiaków. Pułtusk posiada ponadto silne walory dla rozwijania turystyki (zabytki, rynek, kanały, Dom Polonii), przyciągania studentów (uczelnia wyższa) oraz inwestycji (odległość od stolicy). Wskazanym działaniem dla Różana jest tworzenie oferty komplementarnej do oferty Pułtuska (nie bezpośrednio konkurencyjnej) i promowanie się za pomocą sfer, w których Pułtusk jest słabysz (natura, przyroda, zacisze). Jednocześnie, należy „wykorzystać” Pułtusk jako platformę dotarcia do warszawiaków i promocji Różana (więcej na ten temat w punkcie 3.7). 2.7. Analiza SWOT | Silne strony | Słabe strony | |------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------| | Wysoki budżet gminy w przeliczeniu na mieszkańca, wysoki poziom inwestycji | Miasto o niskiej rozpoznawalności i znaczeniu w regionie | | (4-te miejsce w rankingu czasopisma „Wspólnota” w kategorii małych miast) | Brak dużych firm, rozwiniętej branży | | Dobra infrastruktura, rynek, domy, oczyszczalnie, drogi, kanalizacja, | Mało zabytków, miasto wielokrotnie silnie zniszczone | | Policja, sala gimnastyczna, stadion, basen, Internet | Brak dużych pracodawców | | Imponująca historia: prawa miejskie już w 1378, odbudowy, „okres żydowski”, | Ograniczenia wynikające z lokalizacji składowiska (np. brak przemysłu spożywczego) | | obrona Różana | Duże natężenie ruchu (w tym ciężarowego) na drogach dojazdowych | | Pamiętki militarno-historyczne: forty, cmentarze, pozostałości mostu czołg, | Brak wykwalifikowanych pracowników, szczególnie mężczyzn | | pozostałości mostu | Brak istotnych atrakcji turystycznych i ofert spędzania czasu | | Liczne domy letniskowe oraz miejsce na kolejne | Brak tras turystycznych, brak | | Położenie nad Narwią, skarpa, rozlewiska, pobliskie kąpielisko | | | Naturalność: mikroklimat, widoki, ptactwo, lasy, powietrze, Natura | | | 2000 | Zacisze: spokój, kameralność, sielskość, ustronność, jedno z mniejszych miasteczek | | --- | --- | | Położenie tranzytowe na drodze Warszawa-Mazury oraz Łódź-Białystok | | Znani mieszkańcy i letnicy, osobowości telewizyjne, ludzie nauki: Zamachowski, Walter, Geremek, Szpakowski, Pluciński, Zaniewska, Pach, itp.), Lipowski (poeta ludowy), Kelus (bard, gościł w Różanie, napisał o nim piosenkę) | | „Złoty spaw” | | Charakterystyczna, miło kojarząca się nazwa, jedyny Różan w Polsce, legenda o Róży, symbol Róży w herbie | | folklor i tradycje: zapusty, legendy, i wiersze, piosenki o Różanie | | GUOK, świetnie wyposażony, prężny, lokalna gazeta „Świerszcz Różański”, sporo imprez kulturalnych oraz zajęć dla dzieci i młodzieży | | Zabytki: kościół, brama cmentarna, pomniki | | Poczucie dumy z Różana wśród aktualnych i byłych mieszkańców | | Sprawna i stabilna władza | | informacji o mieście, punktu informacyjnego, | | Brak „głośnych” medialnie, charakterystycznych, znanych imprez i wydarzeń | | Uboga baza gastronomiczna i noclegowa, szczególnie w okolicach rynku | | Praktycznie brak działań promocyjnych skierowanych do potencjalnych odbiorców, brak budżetu promocyjnego | | Silna sezonowość (letniskowcy) | | Brak jasnego systemu informacji i zachęt dla potencjalnych inwestorów i letniskowców | | Brak rozpoznawalnych (charakterystycznych, pożądanych) produktów i usług lokalnych, rękodzielnictwa, itp. | | Szanse (zewnętrzne) | Zagrożenia | |---------------------|------------| | **Rozwój letniska** | Negatywny rozgłos odnośnie składowiska lub zmniejszenie wpływów z tytułu jego utrzymywania | | o Wzrost zainteresowania „drugimi domami” bliżej natury | | | o Budowa zbiornika retencyjno-rekreacyjnego w gminie | Zły PR (rozgłos) odnośnie składowiska | | **Zatrzymanie tranzytu drogowego i wodnego** | Nasilenie procesu wyludniania miasta | | o Via-Baltica przez Różan lub nieopodal | Konkurencja ze strony: | | o Wodny szlak turystyczno-rekreacyjny WISŁA – KANAŁ AUGUSTOWSKI (NIEMEN) | o Mazur | | **Wykorzystanie bliskości Warszawy i Pułtuska** | o Pułtuska | | **Przyciąganie mieszkańców okolic** | o Zalewu Zegrzyńskiego | | **Wykorzystanie funduszy własnych, regionalnych, krajowych i UE** | o Modlina/Osowca/innych twierdz | Tabela 3: Analiza SWOT 2.8. Podsumowanie części analitycznej Dokonano analizy źródeł wtórnych jak i przeanalizowano wyniki własnych badań. Zanalizowano sytuację wizerunkową Różana zarówno na zewnątrz, jak i wśród mieszkańców. Zrealizowano kompletny przegląd i ocenę atutów gminy odnosząc je do zidentyfikowanych grup docelowych. Zidentyfikowano główne pola konkurencji i najważniejszych konkurentów. Na zakończenie dokonano analizy SWOT (Silnych i Słabych stron, Szans i Zagrożeń). Na podstawie powyższych etapów analizy, wyciągnięto szereg wniosków, spośród, których najważniejsze to: - Różan nie posiada wizerunku na zewnątrz - Brakuje spójnego systemu promocji Różana - Brakuje jednej, wizerunkowej imprezy, która promowałaby Różan ponad lokalnie - Gmina posiada kilka atutów, na czele z unikalnym motywem róży, które się uzupełniają - Motyw róży nie jest w ogóle wykorzystywany w promocji gminy ani kojarzony z Różanem - Silna konkurencja wymaga znalezienia oryginalnego pomysłu promocyjnego - Istnieje duża szansa na stworzenie spójnej, unikalnej i atrakcyjnej strategii promocji dla Różana Różan ma potencjał do promowania się ponad lokalnie. 3. Część strategiczna 3.1. Kluczowe elementy tożsamości Różana Na podstawie analiz wytypowano atuty Różana o największym potencjale atrakcyjności, unikalności oraz zgodności z pożądanymi kierunkami rozwoju. Wybrano 5 elementów (sfer), które będą podkreślane przy kształtowaniu wizerunku gminy: położenie, rozwit, natura, sielska atmosfera oraz motyw róży. Docelowo motyw róży stanie się wiodącym wyróżnikiem gminy. Zadaniem gminy jest podkreślać te właśnie elementy w komunikacji tożsamości oraz umacniać je ze pomocą nowych inicjatyw, imprez, inwestycji (patrz niżej: działania uwypuklające pozycjonowanie, punkt 3.7) Osią przewodnią strategii promocji Różana będzie róża + 4 sfery uzupełniające Wyniki ankiety przeprowadzonej podczas i po spotkaniu prezentującym koncepcję (Różan, 26.03.2008r), pokazują że niemal wszyscy ankietowani uważają wybór motywu róży jako osi promocji gminy za słuszny. Nie zanotowano ani jednego (!) głosu przeciwnego koncepcji. **Róża jako wiodący motyw promocyjny** - tak: 96% - trudno powiedzieć: 4% - nie: 0% **Wykres 4. Czy róża jest dobrym motywem promocyjnym dla Różana wg mieszkańców, n=54** 3.2. Pozycjonowanie Każda świadomie kształtowana marka powinna być opisana wg jednego z modeli pozycjonujących. Pozwala to na dobór odpowiedniej argumentacji (korzyści racjonalne i emocjonalne) oraz stylu narracji (osobowość marki, wartości marki). Poniżej zastosowano autorski model pozycjonujący miejsca. Oto definicja pojęć w nim zastosowanych. **Korzyści racjonalne.** Mówią o tym jakie są najciekawsze elementy oferty miasta. **Korzyści emocjonalne.** Pokazują jak chcielibyśmy by odbiorcy czuli się w Różanie (lub dzięki Różanowi). **Wartości marki.** Mówią za czym marka stoi, jakie wartości pielęgnuje. **Osobowość marki.** Pokazuje jakimi cechami opisałbymy miejsce, gdyby było osobą. **Esencja marki.** Kwintesencja pozycjonowania. Niekiedy tożsama z hasłem promocyjnym (ale niekoniecznie). --- **Osobowość marki** zadbany, gościnny, ciekawy ludzi, ale dyskretny, pogodny **Wartości marki** natura, piękno, bezpieczeństwo **Korzyści racjonalne** dobre położenie, kontakt z naturą i rzeką, dobra infrastruktura funkcjonalna, oferta usługowa i kulturalno-rekreacyjna **Korzyści emocjonalne** sielankowa atmosfera, doznania estetyczne, relaks, bezpieczeństwo **Esencja:** Różan. Kwitnie nad Narwią 3.3. Logo i hasło promocyjne (pozycjonujące) Logo: § Nawiązuje do płatków róż § „Plamy” oraz przezroczystość dają efekt lekkości i sielskości § Jest nie dosłowne, ciekawe Hasło: § Zawiera dwuznaczność „kwitnie” (dojrzewający kwiat i rozwijające się miasto) § Ożywia (personifikuje) § Lokalizuje i podpiera się Narwią kojarzącą się z naturą § Zapraszające do odkrycia, ale nie nachalne Określony logotyp i hasło wynikają z pozycjonowania i razem z nim są wstępnem do kroków tworzących kompleksowy i spójny system działań, czyli: działań wzmacniających wizerunek (pozycjonujących), działań komunikujących (promujących) oraz rozwinięć graficznych. Logotyp i hasło wynikają z głównej idei. 3.4. Działania uwypuklające pozycjonowanie Poniższa lista nie jest uporządkowana ani chronologicznie ani pod względem istotności. Wszystkie działania są istotne w celu osiągnięcia pożądanego efektu wizerunkowego i względem siebie komplementarne. Zalecany harmonogram wdrożeń znajduje się w punkcie 4.7. Poszczególne działania zostały skomentowane (opis, cel, co potrzeba, uwagi, możliwości zarobkowania) oraz uzupełnione o ich ocenę przez mieszkańców za pomocą ankiety wypełnionej podczas i po spotkaniu prezentacyjnym w GOUK-u (26.03.2008r). a. Motyw róży w przestrzeni miejskiej Celem tego działania jest uwiairygodnienie Różana jako miasta/gminy różanej oraz stworzenie przyjemnego klimatu w przestrzeni publicznej. Część pomysłów stanowi mini-atrakcje turystyczne same w sobie. Poniżej podano przykładowe sposoby zaakcentowania „różanych korzeni”: tablica z legendą na Placu Obrońców Różana (treść legendy, patrz ANEKS 1); bardzo ważne, bo uwiairygodniające Różan jako gminę różaną, a niewymagające dużych nakładów finansowych; możliwie artystyczna oprawa tablicy (kowalstwo artystyczne?). „róża” na rondzie; forma przestrzenna, działająca na zasadzie charakterystycznego punktu orientacyjnego i drogowskazu (np. którydy do centrum Różana) jednocześnie. Zaleta: docieranie do nadjeżdżających z czterech kierunków jednocześnie (może zastąpić wymianę witaczy) mała architektura: np. kosze na śmieci w kształcie róży; dodają klimatu i urozmaicają przestrzeń miejską skwery różane, klomby różane; jeśli sadzone są kwiaty na skwerach miejskich, to zalecane jest sadzenie róż; warto posadzić róże na rondzie (wizerunkowo bardzo pozytywne) fontanna na rynku z różaną wodą lub podświetleniem (nigdzie nie ma jeszcze fontanny pachnącej!); nie przesadzać z efekciarstwem -> ryzyko osiągnięcia efektu kiczu Mała architektura tworzy klimat i urok miejsca. urządzenie do obijania pamiątkowej pieczęci (np. herbu z datą założenia miasta); automat płatny; pozytywna pamiątka dla najmłodszych, permanentnie przypomina o Różanie, bo zabierana ze sobą Ocena działania: bardzo dobry – 76%, dobry – 20% (96% procent badanych jest za wdrożeniem tego pomysłu!) Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit b. Piknik Różany nad Narwią Jednym ze sposobów promocji Różana jest zorganizowanie uwytatniającej zdefiniowany w strategii wizerunek, a zarazem, wyróżniającej się spośród popularnych festynów i koncertów, imprezy o zasięgu ponad lokalnym. Potrzebne jest zatem wydarzenie wizerunkowe o oryginalnej i spójnej z ogólną strategią formułę. Istotna jest również nazwa wydarzenia, gdyż pozycjonuje ono imprezę i będzie używana do jego promocji. Poniżej znajduje się opisany profil imprezy spełniającej te założenia: Nazwa: - Piknik Różany nad Narwią (nawiązuje do hasła Różana, umiejscawia geograficznie i dodaje różanego charakteru, unika nijakości, jest wyrazista, unikalna) Gdzie: - Na łące nadnarwiąńskiej, nieopodal plaży (z widokiem na wzgórze z miastem, kościołem) Kiedy: - Raz do roku w jeden wakacyjnych weekendów (wskazówka: łatwiej i taniej może być zmienić charakter jednego z letnich festynów na opisywany piknik) Oprawa: - Uczestnicy siedzą na kocach, pod parasolkami - W tle gra kameralna muzyka Atrakcje: - Konkursy i zabawy (np. puszczanie latawców) Loty balonem nad doliną Narwi (unikalne: tylko w ten weekend!) Rejsy stateczkiem po Narwi Kiermasz różany: - Różane przysmaki (pączki, lody, piwo) - Produkty z motywami róż oraz aranżacje kwiatowe Atmosfera: sielskiego pikniku, wypoczynku i zabawy w gronie godzinnym z dziećmi Docelowo także: - Występy, pokazy gości z partnerskich miast różanych (patrz: kolejny punkt) Zaletą tego wydarzenia jest to, że różni się on powszechnych i słabo wyróżniających się „Dni Miasta/Gminy”, festynów i koncertów. Ponadto posiada otwartą formułę, którą można corocznie modyfikować dodając nowe pomysły i atrakcje. Docelowo powinno dążyć się do stworzenia z Pikniku Różanego nad Narwią imprezy weekendowej o charakterze ponad lokalnym. Dokona się to w momencie połączenia Pikniku z Międzynarodowym Złotem Miast Różanych, dzięki któremu impreza wzbogaci się o dodatkowe atrakcje (np. pokazy muzyczne, pokazy rękodzieła, degustacje przysmaków różanych z miast partnerskich) oraz zyska ogólnokrajowy rozgłos. Dopiero wówczas impreza ma szansę przyciągać do siebie regularnie mieszkańców np. Warszawy. Piknik można wówczas wykorzystać do przedstawienia oferty mieszkalnej, turystycznej i wypoczynkowej Różana (piknik jako pretekst do dotarcia z ofertą). Ocena działania: 100% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry (62%) lub dobry (38%). Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit, położenie (wszystkie kluczowe sfery marki Różan!) c. Stowarzyszenie Miast Różanych Co to jest?: Nieformalne partnerstwo pomiędzy miastami posiadającymi miano „różanych” w różanych w swoich krajach (np. Uetersen, Baden-Baden (Niemcy), Rapperswil SG (Szwajcaria), El Kelaâ Mgoun (Maroko), Doué-la-Fontaine, Saverne (Francja), Visby (Szwecja), Kazanlak (Bułgaria), Molde (Norwegia) i kilkanaście innych na całym świecie (przykładowe listy miast różanych w internecie: http://de.wikipedia.org/wiki/Rosenstadt, http://www.welt-der-rosen.de/adressen/rosenstaedte.htm, http://fr.wikipedia.org/wiki/Cit%C3%A9_des_roses) Na świecie istnieją liczne miasta różanych, do dziś nie powiązanych ze sobą. Na co się to może przekładać?: - Zorganizowanie zlotu miast różanych podczas Pikniku nad Narwią (pokazy muzyczne, rękodzielnicwa, produktów różanych, wymiana doświadczeń itd...) – patrz punkt wyżej - Sprokurowanie wymian np. wakacje w miastach partnerskich dla najlepszych uczniów (gimnazjum, liceum...) - Postawienie na terenie gminy (np. na Placu Obrońców Różana) słupa z kierunkowskazami do innych miast różanych (tabliczka ze strzałką, odległość, kierunek świata). Zabieg taki tworzy wizerunek miasta otwartego, patrzącego w przyszłość i rozwojowego. - Wymianę kulturalną i gospodarczą, potencjalne inwestycje - Motywację do przygotowań dla mieszkańców, nowe kontakty i doświadczenia (np. specjalne zajęcia dla dzieci celem przygotowania przedstawienia dla zagranicznych gości) Celem promocyjnym jest tu jeszcze silniejsze uwiarygodnienie Różana jako gminy różanej i jako inicjatora spotkań przedstawicieli miast/gmin różanych ze świata. Wskazówka: Dobrym przykładem podobnego działania jest Pułtusk będący członkiem: Europejskiej Federacji Miast Napoleońskich (http://www.napoleoncities.eu/). Ocena działania: 90% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry lub dobry. Dodatkowo, 8% osób nie ma zdania. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit, położenie (wszystkie kluczowe sfery marki Różan!) d. Różane przysmaki, sklepiki i lokale Celem tych działań, obok wzmacniania wizerunku „gminy różanej”, jest oferowanie mieszkańcom dodatkowych sposobów zarobkowania, a turystom (np. tranzyt) powodu do zatrzymania się i dokonania zakupów. Różana herbata najlepiej będzie smakować w Różanie! Kawiarnie, knajpki i sklepiki, których specjalnością są np.: - Lody o smaku róży - Herbaty różane lub herbaty podane z płatkami róży na podstawku - Pączki z nadziemieniem różanym (przebój w kilku miastach – sprawdzone!) - Grzane wina z dodatkiem dzikiej róży - Piwo z sokiem różanym (dla dorosłych) - Lemoniada różana, napój różany (dla dzieci) Kwiaciarnie: - Na zewnątrz i na witrynach kompozycje florystyczne z róż, - Róże doniczkowe i ogrodowe do zakupu Sklepiki z pamiątkami: - Ceramika, meble, hafty z motywem róż Wskazówka: mogą pojawić się trudności z wprowadzeniem tego pomysłu w życie (prywatne osoby nie są skłonne do ryzykowania swoim majątkiem). Istnieje kilka sposobów na jego zaszczepienie w Różanie. 1) Zorganizowanie konkursu na najlepszy pomysł punktu „różanego” w mieście (np. kawiarni, sklepiku) – zwycięzca otrzymuje dofinansowanie od gminy na rozpoczęcie interesu. Pomyśl można rozwiniąć o konkurs dla mieszkańców na przepis na najsmaczniejszy napój różany (napój taki mógłby stać się unikalną atrakcją miejsca). 2) Rozpoczęcie powyższych działań w gminnym punkcie informacji (patrz punkt 3.7.a). W przypadku powodzenia (np. wielu chętnych turystów, przejezdnych lub letniskowców do napicia się herbaty różanej czy skosztowania pączka różanego w ciągu roku), należy spodziewać się kopiowania pomysłu na biznes wśród mieszkańców. „Turystyczna promocja miejsca nie ma sensu jeśli nie można się w nim zatrzymać,” Ocena działania: 86% osób uważa, że jest to pomysł bardzo dobry lub dobry. Dodatkowo, 6% osób nie ma zdania. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit e. Ogród Zapachów W gminie brakuje atrakcji turystycznych, które mogłyby skusić potencjalnego turystę (przejeżdżnego, objazdowego, weekendowego czy wycieczkę szkolną). Motyw róży daje możliwości stworzenia takich atrakcji, które będą spójne z ogólnie przyjętą strategią promocji. Taką atrakcją jest rosarium, które warto jednak rozszerzyć o dodatkowe atrakcje skierowane do rodzin i najmłodszych (kino zapachowe) oraz o specjalną strefę edukacyjną dla np. wycieczek (muzeum zapachów). Dzięki takiemu działaniu, oferta turystyczna jest bardziej pełna (dla każdego coś interesującego). Należy pamiętać, że poniższe działania, zaprezentowane jako składowe Ogrodu Zapachów, mogą funkcjonować rozłącznie, niezależnie od siebie. Elementy składowe Ogrodu Zapachów: Rosarium {kwiaty} - Ogród w plenerze oraz w szklarniach (całosezonowe) - Zamiast stawiać na wielkość licznoną w hektarach (największy jest w Woj. Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie – 7ha), lepiej postawić na intensywność przeżycia, oryginalność (np. całosezonowe szklarnie pozwalające przenieść się w środku zimy do różanego ogrodu) - Wykorzystanie i zarobkowanie przy ślubach / weselach Kino zapachowe {rozrywka} - Nowość na skalę europejską (ATRAKCJA); 20-30 min seanse pozwalające obejrzeć film z towarzyszącymi zapachami (np. zapachy luksusu, egzotyczna wyprawa, polskie przysmaki, itp.) - Porównanie do kin IMAX; duża oryginalność, silne przeżycie, mniej istotna treść projekcji, postawienie na przygodę ze zmysłami Muzeum zapachów {wiedza} Muzeum to powinno łączyć w sobie sferę edukacyjną z interaktywną. Jak działa narząd węchu? Wpływ zmysłu zapachu na inne zmysły? Trendy i style w zapachach. Rola zapachów w społeczeństwach, kulturach, religiach. Nowe rozwiązania wokół zmysłu zapachu. Rozpoznawanie zapachów. Samodzielne komponowanie zapachów. Ocena działania: najwyżej ocenione zostało rosarium (98% opinii dobrych lub bardzo dobrych; żadnej negatywnej!), podczas gdy Kino Zapachowe i Muzeum Zapachów otrzymały odpowiednio 69% i 71% pozytywnych opinii. Warto zaznaczyć, że pomimo tych pozytywnych opinii, wszystkie trzy pomysły spotkały się wśród mieszkańców z obawami co do ich wykonalności (od 24% do 47%). Spowodowane jest to proporcjonalnie najwyższymi wydatkami na te działania spośród zaprezentowanych pomysłów. Jednocześnie Kino Zapachowe oraz Muzeum Zapachów odnotowały najwyższy udział głosów negatywnych (25% i 22% ankietowanych mieszkańców uważa, że są to pomysły słabe lub bardzo słabe). Jest to sytuacja normalna, gdyż działania te skierowane są głównie na zewnątrz, do potencjalnych turystów np. jednodniowych. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit f. Konkursy i warsztaty Istotnym elementem wdrożenia każdej strategii promocji jest zaangażowanie lokalnej społeczności. Bardzo często pierwsze działania wdrożeniowe są skierowane do wewnętrz. Dodatkową zaletą tych działań jest ich integracyjny i animacyjny (animujący mieszkańców) charakter. Warsztaty florystyczne dla mieszkańców / letników - W GOUK-u; wspierają działania w kierunku miasta róży, zachęcają do aranżacji kwiatowych, oferują dodatkową możliwość spędzania czasu Konkursy dla mieszkańców/letników - Najładniejszy ogród; aranżację z kwiatów; głosowanie wśród mieszkańców; nagrody - Najlepszy przepis; na pączki z nadziemiem różanym, napoje różane i inne Najciekawsze rękoździeło/upominek dla odwiedzających Różan Ocena działania: 96% pozytywnych głosów (bardzo dobry lub dobry pomysł); żadnej opinii negatywnej. Działanie obejmuje sfery: motyw róży, natura, sielskość, rozwit Działania wymienione w punkcie 3.4 skupiają się wokół motywu róży, który jest główną osią strategii promocji Różana. Należy jednak podkreślić, że jednocześnie obejmują swym oddziaływaniem także pozostałe kluczowe elementy koncepcji: naturę, sielskość, rozwit i położenie. Punkt 3.5 przedstawia inne pomysły, które dotyczą tych uzupełniających sfer funkcjonowania marki Różan. 3.5. Potrzebna infrastruktura i inwestycje Poniższe propozycje uzupełniają ofertę spędzania czasu w Różanie. System ścieżek pieszych (tematyczne, np. nadnarwiański, różany, miejsc pamięci) i rowerowych (po gminie). Warto nazwać je w atrakcyjny, a zarazem znaczący sposób (np. szlak dzikiej róży) Szlak „obserwacji dzikich ptaków” z tablicami informacyjnymi (dot. występujących w Dolnej Dolinie Narwi ptaków); szczególnie ważne, jeśli na co dzień trudno jest dostrzec ptaki; tablice usprawiedliwiają ich brak i uprzedzają ewentualne rozczarowanie. Promenada nad rzeką (np. drewniana na palach, wzdłuż brzegu, miejsce spacerowe) oraz zejścia na łęki/plażę; dziś dojście do Narwi jest utrudnione, a przestrzeń nad wodą niezagospodarowana Wypożyczalnie: sprzętu wodnego, lornetek, tratw (patrz przykład tratw na Biebrzy: http://hamulka.pl/galeria.splyw_tratwa_po_biebrzy.hah) Stanica związana z planowanym szlakiem wodnym im. Batorego (Wisła-Niemen); należy pilnować, aby Różan był punktem przystankowym na mapach; można stosować symbol np. róży Warto inwestować w działania wokół natury i przyrody. Ocena działań: 100% pozytywnych opinii dot. ścieżek pieszych i rowerowych, a 98% pozytywnych dot. promenady i zejść na łąki/plaże. Działania obejmują sfery: natura, sielskość, rozwit, położenie geogr. oraz Duża inwestycja zewnętrzna (duży pracodawca); Zalecane jest poszukiwanie inwestora w zakresie: ośrodków wypoczynkowych, rehabilitacyjnych, leczniczych i domów opieki (możliwe połączenie w jeden duży, bo większość okolicznych instytucji to małe, rodzinne pensjonaty). Jest to jeden z bardziej rozwojowych rynków w Polsce (szczególnie w okolicach dużych miast). Pożądany profil: wysoki standard, zachodnioeuropejskie warunki, marka i ekskluzywność (większość Polskich ośrodków to średni standard) Grupa docelowa: zamożni Warszawiacy (skorelowanie z domami letniskowymi, drugimi domami znanych osobistości i zamożnych osób ze stolicy) Spodziewany efekt: umocnienie wizerunku gminy Różan jako zaciszejnej, naturalnej, spokojnej, miejsca odpoczynku od miasta. Zmniejszenie bezrobocia wśród kobiet w średnim wieku. Dlaczego tu? Stosunkowa bliskość Warszawy – natura – zacisze - mikroklimat – wysokie bezrobocie. W rozmowach z potencjalnymi inwestorami powinno się używać następujących argumentów: okolice zamieszkiwane przez znane osobistości z Warszawy, dużo „drugich domów” i letniskowców ze stolicy, 95% zakopiańskiego powietrza, 90km od Warszawy, spokój, zacisze, przyroda, natura, obszar objęty programem Natura 2000, dobra infrastruktura, czystość, bezpieczeństwo.. (inwestycja opiera się na wszystkich 4-ch sferach uzupełniających strategii promocji: natura, sielskość, rozwit, położenie geogr.) Przydatny adres: http://www.domyopieki.pl/ 3.6. Pozostałe kierunki działań Forty - Aktualnie nie są większą atrakcją od innych w woj. Mazowieckim - Propozycja1: forty multimedialne (np. odtworzenie walk z perspektywy przebywania w forcie), interaktywne (nie zwykle „oglądanie”), dla dzieci i młodzieży (cel: stworzenie atrakcji turystycznej) - Propozycja2: po adaptacji mogą też służyć jako hostel dla wycieczek lub kolonii (cel: tania noclegownia) Celem powinno być znalezienie sposobu wykorzystania Fortu I (jaką funkcję spełniać ma fort?). Zagospodarowanie fortów na jeden z powyższych celów nie odrzuca możliwości odnowienia budynków i przywrócenia ich do stanu z epoki. Zapusty - Kultywowanie i rozwój tradycji - Ważne dla lokalnej społeczności i dzieci - Warto podtrzymywać - Z czasem mogą stać się atrakcją przyciągającą turystów Darmowy internet w całej gminie - Bardzo pozytywnie wizerunkowo dla wszystkich grup docelowych, powód do zatrzymania się, możliwość telepracy dla warszawiaków, możliwość wprowadzania e-administracji dla mieszkańców; powód do poinformowania w mediach 3.7. Rekomendacje odnośnie działań komunikacyjnych (promocyjnych) Działania komunikacyjne polegają na informowaniu zainteresowanych stron o podejmowanych przez nas posunięciach i o naszej ofercie. Istotną rolę pełnią punkty dotarcia z tą informacją do interesariuszy (punkty styku). a. Punkt informacji Funkcja informacji turystycznej (informacja o atrakcjach, noclegach i innych usługach, dystrybuowanie folderu informacyjnego, pocztówek i innych wydawnictw; tablica z mapą gminy i naniesionymi najważniejszymi miejscami praktycznymi i turystycznymi) Oprócz funkcji tradycyjnie pełnionych przez tego rodzaju punkt warto uwzględnić także inne, które spowodują, że punkt będzie bardziej „żywy”, a czas jego pracy bardziej wypełniony. Powodzenie tego punktu (jako inwestycji gminnej) powinno zachęcać także prywatne przedsięwzięcia (otwieranie nowych sklepików lub poszerzanie oferty dotychczasowych o produkty różane). Proponowane rozwinięcia działalności punktu: - Informacja odnośnie domków/działań letniskowych do kupienia (np. w postaci gazetki z ofertami (patrz 3.7.f) oraz tablicy ogłoszeń na zewnątrz punktu, dostępnej 24h) - Darmowy Internet (stanowiska komputerowe) - Mini-kawiarenka, a w niej dostępne pączki/napoje różane (przy nich będzie można postudiować materiały dot. Różana) - Sprzedaż pamiątek i gadżetów. Warto podtrzymywać rozdawnictwo długopisów (zrobić serię z logotypem i hasłem zamiast herbu). Propozycje innych ciekawych gadżetów: - zawieszka zapachowa, odświeżacz do samochodu – delikatny różany zapach, kształt logotypu i hasło „Kwitnie nad Narwią” – bardziej wizerunkowy i unikalny od np. proporczyków) - magnesy na lodówkę w kształcie logotypu, herbu lub róży z hasłem, nazwą gminy/miasta lub datą lokacji (możliwe różne kombinacje) - Wypożyczalnia sprzętu, np. rowerów, lornetek Punkt informacji może spełniać szereg funkcji. Wskazówka: częstym błędem jest zamykanie podobnych punktów w godzinach popołudniowych (po 15, po 18) i weekendy. Jest to błąd, którego nie należy kopiować. Duża część zainteresowanych osób, szczególnie turystów oraz tranzytu indywidualnego, pojawi się punkcie w tym czasie (sobota/niedziela!). Sugerowana lokalizacja: Plac Obrońców Różan. b. Informator lokalny Rozbudowany i utrzymany w konsekwentnej kolorystyce oraz układzie stron informator odnoszący się zarówno do możliwości turystycznych, inwestycyjnych jak i zamieszkania. Przykładowe sfery (zakładki tematyczne) prezentujące gminę: - miasto róży, - urocze zacisze, - kwitnące inwestycje, itp. Bardzo istotny jest dobór zdjęć; zgodny ze sferami (np. ujęcia Narwi i zieleni w sferze ‘przyroda/natura’). Uwzględnienie konkretnych ofert dla turystów: co zobaczyć, co posmakować, co zrobić, co kupić, w jakim wydarzeniu uczestniczyć, mapka poglądowa. Mapka z głównymi atrakcjami jak: miejsce z widokiem na panoramę Różana, dojście do Narwi, „Złoty spaw”, rzeźba na cmentarzu, rosarium, przystań, zalew itd. Obecna mapa (dostępna na stronie UG pod „Plan Miasta”) pełni funkcję szczegółowego planu miasta. Taki plan mógłby stanąć na tablicy przed punktem informacyjnym, a w informatorze należałoby go z czasem (wraz z pojawianiem się atrakcji) uogólnić do najważniejszych informacji praktycznych i turystycznych (atrakcje). W ostateczności można aktualny plan modyfikować umieszczając na nim wspomniane, interesujące osobę z zewnątrz, miejsca. Dystrybuowany w punkcie informacyjnym, a także (WAŻNE) w punktach inf. turystycznej nad Zalewem, w Pułtusku, w Warszawie oraz na stacjach benzynowych w promieniu 50km (stacje benzynowe mogą w przypadku Różana okazać się najsukuteczniejszym sposobem dotarcia do tranzytu np. warszawiaków). Przykładowe rozwiązanie graficzne w rozdziale: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej (patrz punkt 3.8). c. Oznakowanie atrakcji (System Informacji Miejskiej) Tabliczki wskazujące najważniejsze atrakcje i szlaki (tzw. „strzałki”) Umieszczone w kluczowych miejscach dla ruchu pieszego i drogowego oraz w pobliżu atrakcji Sporządzone wg jednolitego wzoru (choć można wyodrębnić dwa typy tabliczek: kierujące na miejsca użyteczności publicznej oraz na atrakcje turystyczne. Przykładowe rozwiązanie graficzne w rozdziale: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej (patrz punkt 3.8). W miejscu docelowym powinna znaleźć się spójna graficznie tablica informacyjna dot. danej atrakcji z jej opisem. d. Tablice informacyjne (tzw. billboardy) Mają zachęć do zatrzymania się w Różanie oraz zwracać uwagę na niecodzienne atrakcje dostępne w Różanie Zlokalizowane w okolicach Zalewu Zegrzyńskiego, Pułtuska, na drogach dojazdowych do Różana, a w szczególności wzdłuż drogi wylotowej z Warszawy (niekoniecznie blisko Warszawy, gdyż jest to droższa opcja + kumulacja billboardów jest tam zbyt wysokie). Zaprojektowane wg jednego charakterystycznego szablonu spójnego z pozostałymi elementami (patrz niżej: koncepcja systemu identyfikacji wizualnej, punkt 3.8) Treść (rodzaj atrakcji o której informują) może i powinna się zmieniać wraz z pojawianiem się nowych atrakcji Uzupełnieniem punktów a-d powinny stać się poglądowe mapy gminy i Różana przy drogach wjazdowych do Różana (osoby podróżujące autem często poszukują drogi do konkretnego miejsca w gminie lub mieście i bezpośrednio po wjeździe instynktownie szukają pomocy n. Mapy na przystanku, tablicy z mapą itp.). Dobrym miejscem na umieszczenie takich map są np. przystanki autobusowe. e. Strona internetowa Należy pamiętać, że dziś, strona internetowa to GŁÓWNE w rękach samorządów narzędzie dotarcia do potencjalnego odbiorcy, najtańsze, a co najważniejsze SAMORZĄDOWY SERWIS INTERNETOWY JEST NAJCZĘŚCIEJ PIERWSZYM KONTAKTEM INTERESARIUSZA Z DANYM MIASTEM CZY GMINĄ. Pierwsze wrażenie jest często kluczowe w postrzeganiu miejsca i wzbudzeniu nim zainteresowania u odbiorcy, dlatego dużo miejsca poświęcono analizie witryny internetowej. Ogólne wrażenie i doświadczenie z użytkowania strony UG Różan jest pozytywne. Wyszukiwarka działa bardzo dobrze. Poniżej zasugerowano zmiany i ulepszenia, które wpłyną nie tylko na skuteczniejszą informacyjność serwisu, ale przede wszystkim nadadzą mu charakter bardziej promocyjny. Warto rozgraniczyć (wyodrębniając zakładki na stronie głównej) cztery grupy: Samorząd / Zamieszkał / Zainwestuj / Spędź czas. Dzięki temu strona stanie się bardziej przejrzysta a informacje uporządkowane (dziś dłuższą chwilę zajmuje odnalezienie tego, czego się szuka). Zakładka Samorząd skierowana jest do aktualnych mieszkańców, żyjących sprawami gminy (na tej zakładce otwiera się strona). Trzy ostatnie sfery skierowane są każda do innego odbiorcy zewnętrznego: Zamieszkał – do potencjalnego mieszkańca; Zainwestuj – do potencjalnego przedsiębiorcy, inwestora; Spędź czas – do potencjalnego turysty (szczegółowa charakterystyka tych głównych grup docelowych została przeprowadzona w punkcie 2.5) Podział strony internetowej na zakładki jest uzasadniony, gdyż mieszkańca nie interesują on co dzień atrakcje turystyczne, a turystę nie interesują przetargi lub strategie rozwoju gminy. Zakładka „Samorząd” zawierała by większość informacji z dzisiejszej strony UG tj. dane dot. samorządu, wiadomości lokalne itp.. Zakładki skierowane na zewnątrz, do potencjalnego odbiorcy, muszą oferować korzyści, których dany odbiorca oczekuje: Zakładka „Zamieszkał” – korzystne położenie (bliskość Warszawy ale też położenie w rozumieniu „nad Narwią”, na skarpie, obszar Natura 2000), infrastruktura, natura, sielska atmosfera, bezprzewodowy internet, bezpieczeństwo + aktualna oferta domków/ziemi do zakupienia (ze zdjęciami i cenami) Zakładka „Zainwestuj” – położenie względem Warszawy, na skrzyżowaniu dróg krajowych, dostępna siła robocza, dobra infrastruktura (drogi, media), bezpieczeństwo + potencjalne zachęty inwestycyjne (nie muszą być skonkretyzowane, mają zachęcić do wizyty) Zakładka „Spędź czas” – miasto Róży, gmina różana (związane z tym elementy np. legenda + ewentualne atrakcje: Piknik Różany nad Narwią, Rosarium, Ogród Zapachów, Złoty Spaw), Narew, natura 2000, ptactwo, kąpielisko, zalew, domki do wynajęcia (agroturystyka), sielskość, kamerałność, zacisze + informacje jak dojechać z różnych stron kraju. Nie należy unikać informacji o innych atrakcjach w okolicy (niekoniecznie w gminie czy powiecie), które są z Różana łatwo dostępne (kąpielisko za Dzbądzem, Pułtusk). Zdjęcia na każdej z zakładek powinny się od siebie różnić i być spójne z tym, co proponuje aktualnie aktywna strefa. Dobrym przykładem jest strona miasta Edynburg: http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/ (jest tam dodatkowa zakładka „study”, czyli studiuj, która w przypadku Różana będzie zbędna). Warto zauważyć, iż w przypadku miasta Edynburg powstały dwie strony: wspomniana powyżej – skierowana jest na zewnątrz (zamieszkał/zainwestuj/zwiedź/studiuj) oraz druga – miejska, samorządowa, skierowana stricte do aktualnych mieszkańców. Taki rozdział jest uzasadniony tylko w przypadku dużych i najczęściej odwiedzanych miast/regionów świata. W przypadku Różana nie ma zastosowania. Kolorystyka strony powinna dążyć do kolorystyki zaproponowanej w koncepcji graficznej (patrz punkt 3.8). Każda powinna wyróżniać się inną kolorystyką (np. Samorząd – biały, Zamieszkał – czerwony, Spędź czas – zielony, a Zainwestuj – ciemno-zielony – patrz czcionka tekstu na plakacie). Umieścić więcej zdjęć na stronie głównej, w górnym pasku menu, w którym dziś mamy zdjęcie UG i kościoła (np. w formie płynnej animacji). Jeśli jedno zdjęcie – pokazywać zdjęcie Różana na skarpie nad Narwią (ujęcie od mostu). Zdjęcia należy dobrąć, tak aby oddawały esencję strategii promocji (motyw róży, natura, rozwit, sielska atmosfera, położenie). Optymalnie wybierając jedną z grup na stronie (zamieszkał/zainwestuj/spędź czas) otrzymujemy inną stylistykę zdjęć, adekwatną do aktywnej zakładki. Wskazówka „na już”: zmienić zdjęcia aktualnie dostępne w dziale „Atrakcje turystyczne” na atrakcyjniejsze, o żywych kolorach, wykonane w lecie lub na wiosnę (patrz poniżej) **NIE (dziś)** **TAK (jutro)** Na głównej stronie UG umieścić bezpośredni odnośnik (link) do lokalnej gazety „Świerszcza Różańskiego” (np. do ostatniego numeru z okładką). Wskazówka ogólna: zalecane jest jak najsilniejsze spięcie odnośnikami stron UG - GOUKu - Świerszcza Różańskiego, tak aby użytkownik miał intuicyjną możliwość przechodzenia z jednej strony na drugą (mini-ring). Warto umieścić odnośniki do lokalnych gazet obejmujących swoim zasięgiem Różan (np. Tygodnik Ostrołęcki - http://www.to.com.pl) Bardzo dobrym pomysłem jest Elektroniczny Urząd Podawczy (http://esp.rozan.eur.pl/esp/). Obecnie jednak, niewiele jest osób korzystających z tego typu usług (bardzo mało osób posiada i używa podpis elektroniczny). Dlatego, warto jednocześnie pomyśleć o rozwiązaniach „na dziś” i tymczasowo bardziej dostępnych: - Udostępnieniu na stronie możliwie wszystkich przydatnych mieszkańcom druków i formularzy, po które musieliby udać się do UG (w formatach PDF/Word; do wydruku). Efekt: oszczędność czasu mieszkańców (chodzenie raz po druk, drugi raz z wypełnionym) i urzędników (wydawanie pustych druków). - Sporządzenie internetowego, gminnego FAQ (z ang. Często zadawane pytania), czyli strony z odpowiedziami na najczęstsze pytania „Jak załatwić ... w urzędzie?”. FAQ taki powinien być skonstruowany w postaci: pytanie – odpowiedź (Jak..., Jak...). Jest to najczytelniejsza internetowa forma pomocy w dla interesanta. Efekt: oszczędność czasu urzędników (ograniczenie konieczności powtarzania tej samej informacji każdemu z osobna) - Bezpośrednia lista rzeczy, które można załatwić przez internet, telefon (bez konieczności odwiedzania UG). Na głównej stronie UG zamiast daty/imienin (nie są to najważniejsze informacje z punktu widzenia gminy i odwiedzającego jej stronę) umieścić można bezpośredni numer telefonu do UG (numer do UG, np. do osoby pierwszego kontaktu, centrali) Stronę przebudować pod względem dostępnych danych statystycznych strony i uwydatnić najbardziej pożądane przez internautów ("Na co najczęściej klikają użytkownicy po wejściu na stronę główną?", "Czego najczęściej szukają?"). Wskazówka: korzystać z darmowych, bardzo rozbudowanych narzędzi Google-Analytics: www.google-analytics.com Dobrym pomysłem jest zamieszczanie zdjęć do informacji. Zadbac jeszcze mocniej o interaktywność strony (brakuje krótkich filmów np. z imprez w gminie). Dostępny jest API YouTube w języku polskim (umożliwia konfigurowanie serwisu YouTube na potrzeby strony: http://pl.youtube.com/dev). Bardzo dobrym pomysłem jest umieszczanie nagrań audio z posiedzeń Rady. Gadżety / pamiątki związane z gminą powinny być dostępne z poziomu strony. Dużo osób z Różana mieszka poza gminą i mogłoby skorzystać z oferty. Koszulki z herbem lub logo, kubek z widokiem na skarpę, zawieszki zapachowe do aut itd... Wizualizacje graficzne wybranych gadżetów - patrz punkt 3.8. Bardzo pozytywne wrażenie robi rubryka „Pytania do Burmistrza”, ale warto aby zdjęcie prezentowało burmistrza uśmiechniętego (pierwsza strona zobowiązuje). f. System informacji o działkach/domach letniskowych Działki na sprzedaż/odsprzedaż to w tej chwili najbardziej „gotowa do sprzedaży” oferta Różana wobec grup zewnętrznych. Wystarczy ją odpowiednio zebrać i zakomunikować zainteresowanym. Pierwszym krokiem powinno być zestawienie i aktualizowanie ofert kupna sprzedaży działek. Jednym ze sposobów może być rodzaj giełdy na stronie internetowej gminy, gdzie sprzedający zamieszczali by opis nieruchomości i ewentualnie zdjęcia. Oprócz ofert na stronie internetowej, raz na kwartał może powstawać gazetka z aktualnymi ofertami dystrybuowana do obecnych letników (aby informowali swoich Obecni letniskowcy to najlepsze źródło dotarcia do nowych, potencjalnych mieszkańców ("z ust do ust") znajomych o możliwości nabycia parceli w sąsiedztwie), biur nieruchomości i informacji turystycznych (w Makowie, Pułtusku, nad Zalewem Zegrzyńskim oraz w Warszawie) a także w punkcie informacji w Różanie oraz w „Świerszczu Różańskim”. WAŻNE: najtańszym, najsukneczniejszym i najbardziej pożądanym sposobem dotarcia jest dystrybucja do obecnych letników. Są to osoby, które są zadowolone z domku w gminie Różan i chętnie podzielą się informacją o dostępnych działkach / ziemiach ze swoimi znajomymi np. z Warszawy. Należy pamiętać, że informacja otrzymana od osoby, którą znamy jest dużo bardziej skuteczna aniżeli pospolita reklama. Ponadto, dzięki takiemu sposobowi dotarcia, obecni letnicy niejako samodzielnie dobierają sobie przyszłych sąsiadów, co może mieć znaczenie, gdyż większość z nich szuka w Różanie spokoju, zacisza i sieliskości, a nie „głośnych tłumów”. Gazetka z ofertami rozdawana lotniskowcom powinna zawierać hasło np. „Powiadom znajomych” g. Promocja Pikniku Różanego nad Narwią Piknik ma docelowo stać się wizytówką Różana, momentem w roku, który przyciąga do Różana osoby z większych odległości i który w pełni komunikuje pożądany wizerunek gminy (róża, sieliskość, natura, Narew, itp.). Goszczenie na pikniku może też przekładać się na kolejne wizyty lub chęć zakupu domku letnickiego. Dodatkową (a z czasem główną atrakcją) pikniku będzie uczestnictwo, występy i pokazy zaprzyjaźnionych miast różanych (patrz wyżej: Stowarzyszenie Miast Różanych, punkt 3.4.c) Dwa tygodnie przed Piknikiem warto rozpocząć kampanię w lokalnych i warszawskich mediach: w radio, w prasie lokalnej (patrz poniżej, Publicity, punkt 3.7.k), rozwieszać plakaty, wykupując billboardy oraz rozsyłając zaproszenia dla dziennikarzy i znanych osobistości (patrz wyżej: znani mieszkańcy, punkt 2.4.g). Można do tego celu użyć także tablic informacyjnych (billboardów) na dojazdach do miasta (patrz wyżej: tablice informacyjne, punkt 3.7.d) Do promocji pikniku (i Różana) można również wykorzystać balon, który będzie latał podczas tej imprezy nad Narwią. Balon przykuwa uwagę i może nieść informację o Pikniku oraz Różanie (hasło, zdjęcie, adres strony internetowej). Jest to praktycznie darmowa reklama (osoby płacą za lot balonem), a dodatkowo bardzo zauważalna. Efekt: sprowadzenie na Piknik osoby z powiatu (zasięg widoczności). h. Oferta obozów sportowych/ kolonii Różan położony jest w korzystnej odległości od Warszawy, w sprzyjających uwarunkowaniach terenu (przyroda, natura, zacisze), aby oferować pobyt różnego rodzaju grupom szkolnym i sportowym. Oferta taka różni się od tej prezentowanej przez najważniejszych konkurentów (np. Pułtusk), będący celem jednodniowych wycieczek szkolnych zwiedzających zabytki). Warto tu skorzystać z pierwszych sukcesów na tym polu ośrodka „Florian” (zgrupowania ciężarowców). Jest to sposób wykorzystanie obecnej i powstającej bazy rekreacyjno-sportowej wraz z atrakcyjną przyrodniczo okolicą (Ważne: nie wymaga na początku dodatkowych inwestycji w infrastrukturę) Skonstruowanie spójnej oferty pod obozy sportowe, szkolne, kolonie (boiska, sala sportowa, kajaki, rowery, zajęcia w GOUK-u, filmy, grzybobranie, obserwowanie ptaków, jazda konna itp.). Planowany zalew (lub stok narciarski), basen czy stanica kajakowa będą kolejnymi atutami. Rozszerzanie oferty do organizatorów tego typu obozów (biur podróży) oraz bezpośrednio do szkół, klubów sportowych Sfera ta daje duże możliwości zarobkowania i rozwoju (np. zgrupowania sportowców mogą zapewnić pełne obłożenie basenu tym samym uzasadniając zainwestowanie w jego budowę). i. Opisanie „Złotego spawu” gazociągu Jamał-Europa Złoty Spaw jest dużą ciekawostką dla osób z zewnątrz. Jest JEDYNYM TAKIM MIEJSCEM W POLSCE. Pomimo, iż jego potencjał promocyjny nie jest wielki, może on być powodem do umieszczenia Różana w przewodnikach turystycznych. Zasadnym wydaje się zatem zaaranżowanie i odpowiednie komunikowanie tego miejsca. Tablica informacyjna przy spawie: opis złotego spawu i gazociągu Jamal-Europa, historia powstania, mapa przebiegu rury, zdjęcia z powstawania i otwarcia, analogie (inne złote spawy na świecie np. na Morzu Północnym łączący gazociąg Europipe-II relacji Kårstø, Norwegia - Emden, Germany; złoty spaw we wsi Boyuk Kesik na granicy Azerbejdżanu i Gruzji łączący rurociąg naftowy relacji Baku, Azerbejdżan – Tbilisi, Gruzja – Ceyhan, Turcja – jeden z największych projektów łączący Morze Kaspijskie z Zatoką Bosforską), inne ciekawe miejsca spotkań międzynarodowych inwestycji, np. tunel pod kanałem La Manche, tunele w Szwajcarii budowane jednocześnie z dwóch końców). Złoty spaw w języku angielskim to „golden weld” (ewentualnie „closure weld”). Operatorem gazociągu jest w Polsce spółka System Gazociągów Tranzytowych EuRoPol GAZ (http://www.europolgaz.com.pl), która może też służyć pomocą merytoryczną. Umieścić jako ciekawostkę w Internecie, na stronach traktujących o Różanie oraz na portalach turystycznych (istnieją osoby podróżujące od ciekawostki do ciekawości). Wstawić opis ciekawostki do atlasu „Polska niezwykła” (bardzo popularny atlas turystyczno-samochodowy zawierający opisy ciekawych miejsc, dostępny w kilku językach; Wydawnictwo Demart. Więcej: http://www.demart.com.pl/) W tej chwili Różan już jest wzmiankowany w tym atlasie, ale ze względu na składowisko (negatywna konotacja). Dlatego pożądane wizerunkowo byłoby zastąpienie tej informacji ciekawostką o Złotym Sprawie (możliwe do zrobienia już dziś). Kolejnym powinna być zamiana komunikatu neutralnego (Złoty Spaw) na pozytywny (Miasto Róży/Gmina Różana). Wizualizacja przykładowych treści poniżej: Złoty spaw jest dużą ciekawostką dla osób z zewnątrz Różan Mogilnik W okresie doświadczanym przez wojny Rosjanie zachowały się trzy rosyjskie forty z lat 1905–1910. Położone na zachód od miasta, broniły dostępu do rozbudowanego przedmieścia, dawniej często wykorzystywane były w walkach. W 1921 r. Polska ostatecznie pozbawiła Fortu III, położonego niedaleko drogi Różan–Putłasz, zmieniono w 1961 r. na mogilnik. Tym manewrem okrążyła się miejscu gromadzenia przetranych szczątków niebezpiecznych odpadów. Różan jest przystankiem w Pętli Różan – Sokołowsko – Odpadki Promieniotwórcze. Przynosi to tu odpady powstające w reaktorze Instytutu Energii Atomowej w Otwocku-Swierku. Przed ich skażliwym wpływem na środowisko naturalne chronią pełnomocne filtry i systemy filtracji. Niektóre z mniej szkodliwych odpadów składają się także w dannej fosie, zabezpieczając je betonowymi „kasetami”. Ogólnie w Różanie zgromadzono ponad 300 m siedz. bardzo niebezpiecznych odpadów. www.rosjan.pl/uk.pl www.rosjan.pl/kring Różan Miasto Róży Różan to prawdziwe polskie Miasto Róży. Na główny placu stoi tablica z “różną” legendą, woda w fontannie ma różany zapach, a w knajpkach można posmakować najlepszych w kraju przysmaków różanych (paczki, napoje). Przez cały rok zaprasza jedynie w Polsce rosarium z kinem zapachowym. Największą jednak atrakcją są złote zaprzylążnionych Miast Różanych z całego świata na corocznym “Pikniku Różanym nad Narwią” (połowa lipca) Różan “złoty spaw” W gminie Różan (sołectwo Chelsty) znajduje się jedyny w Polsce “złoty spaw”. Termin ten oznacza miejsce połączenia spawem nitki rurociągu, którego budowę prowadzi się z dwóch końców jednocześnie. W Gminie Różan odnaleźć można złoty spaw słynnego gazociągu Jamal-Europa. Umożliwa on transportu gazu z Rosji do Europy Zachodniej. j. Inne działania o charakterze promocyjnym: Umieszczenie daty lokacji (1379r) na budynku Urzędu Gminy wraz z krótką informacją o historii Różana ze szczególnym uwzględnieniem zniesień i odradzania się miasta => tworzy wizerunek miasta z historią i tradycją. Skomponowanie i emitowanie hejnału Różana codziennie w południe => tworzy klimat i podkreśla tradycję. Remont i aranżacja przystanków autobusowych w gminie (zacząć od przystanku PKS w Różanie -> bardzo zniszczonego). Przystanki autobusowe to jedyne miejsce dotarcia do Różan komunikacją publiczną. Przystanki powinny posiadać spójny wygląd, ze szczególnym naciskiem na kolorystkę (zgodną z wytycznymi kolorystycznymi w punkcie 3.8) oraz akcenty różane (np. koszy na śmieci w kształcie róży). Warto na każdym z przystanków umieszczać mapkę poglądową gminy i szczegółowy plan Różana (wykorzystywane będą przez pasażerów autobusów oraz kierowców aut). Powinny się tam również znaleźć elementy zachęcające do postoju w Różanie (co warto zjeść oraz wypić np. przysmaki różane, co warto zobaczyć np. złoty spaw, rosarium itd.). k. Publicity – budowanie relacji z mediami: Elementem promocji, często zaniedbywanym przez samorządy terytorialne, jest profesjonalne i skuteczne publicity, rozumiane jako relacje z mediami. Media chętnie informują o tym co dzieje się w miastach, regionach czy gminach i samorząd terytorialny ma możliwość wykorzystania tego kanału komunikacji do poinformowania o swoich działaniach – bardzo często bezpłatnie! Poniżej przedstawiono podstawowe założenia, narzędzia oraz rekomendacje dot. publicity. Poniżej podano przykłady działań w Różanie mogące w przyszłości zdobyć szerszy, aniżeli lokalny, rozgłos. Publicity to wszelkie działania oraz publikacje, dzięki którym osoba, miejsce, problem stają się znane szerokiej publiczności. Publicity jest jednym z elementów kształtowania pożądanej wizerunku/percepcji. Publicity nie jest tożsame z reklamą. Publicity (ang. media relations) to budowanie szeroko pojętych relacji z mediami. Istotą publicity jest praca nad solidnym materiałem, a dobre publicity wynikać powinien tylko i wyłącznie z dobrych i trafionych działań (nie może być przykrywką dla słabych, nieudolnych i tandetnych projektów). Narzędzia wykorzystywane do publicity są niezwykle bogate i rozbudowane. Dla Różana najciekawsze wydają się: serwisy www (stałe serwisy informacyjne typu strona UG Różan), Study Tours dla dziennikarzy (specjalne oprowadzanie po nowo otwartych atrakcjach np. rosarium), Imprezy z udziałem VIP-ów (Piknik Różany nad Narwią?), Filmy i prezentacje multimedialne (np. specjalny film o Różanie i jego zaletach, zobacz film o Łodzi: http://pl.youtube.com/watch?v=ao9cyYeuE-w), baza danych zdjęć Różana, baza danych mediów. Podczas współpracy z mediami należy podejmować i utrzymywać kontakt z dziennikarzami, reagować na wszelkie nieścisłości informacyjne lub negatywne informacje (przykład składowiska w przewodniku!), a przede wszystkim przesyłać informacje prasowe przy okazji każdego istotnego przedsięwzięcia. Bardzo ważne jest zbudowanie bazy mediów (adresy email, telefony) nie ograniczając się tylko do mediów lokalnych i regionalnych. Wybrać spośród: agencji informacyjnych, prasy regionalnej i ogólnopolskiej, czasopism, agencje prasowe, radio, telewizja, internet (portale, fora, blogi, wortale). Pogrupować media na lokalne, regionalne i ogólnokrajowe; wyszczególnić media specjalistyczne (np. turystyczne). Regularnie aktualizować bazę danych. Materiały prasowe muszą być ciekawe dla potencjalnego odbiorcy (nie dla dziennikarza). Jak to osiągnąć? Należy: zastanowić się, jak przygotować materiały prasowe, aby miały jak najszerzy zasięg. Co ma/może być „kotwicami medialnymi”? Szukać takiego kontekstu, aby nadać przedsięwzięciom wymiar ponad lokalny. Uwzględniać specyfikę kanału medialnego za pośrednictwem którego chcemy trafić do adresatów (nie „to samo do wszystkich”). Co mogą zawierać materiały prasowe? Co może być „kotwicą medialną”? Informacji prasowych może być kilka. Unikać mówienia wszystkiego w jednej notatce, bo dziennikarze nie lubią artykułów o wszystkim. Warto przytoczyć tło wydarzenia lub działania, które komunikujemy. Cenne są zdjęcia, odnośniki do strony, spis najczęściej zadawanych pytań z odpowiedziami, dane kontaktowe, informacje dodatkowe (liczby, daty, analizy, statystyki) oraz biografie (np. uczestników wydarzenia). Ostatnim, darmowym elementem publicity jest internetowe biuro prasowe. W przypadku strony UG może się to przejawiać stworzeniem: bazy danych informacji prasowych (różne formaty w zależności od mediów: prasowe, dźwiękowe, wideo!), bazy danych logotypów i herców (różne rozmiary i rozdzielczości), bazy danych zdjęć miejsca (do użycia nieodpłatnego przez media, gwarantują nam pożądany wizerunek, ułatwiają tworzenie artykułów o nas). Przykładowe „kotwice medialne” spośród działań sugerowanych Gminie Różan i media, z którymi należy się komunikować: - wprowadzenie bezprzewodowego Internetu w gminie (media lokalne, regionalne, stołeczne) - powstanie zalewu w gminie, dodatkowe możliwości wypoczynku weekendowego (media lokalne, regionalne, stołeczne) - powstanie dużego ośrodka opiekuńczo – rehabilitacyjno – wypoczynkowego nad Narwią (media lokalne, regionalne, stołeczne) - pachnąca fontanna, rosarium (media lokalne, regionalne) - Kino Zapachowe, Muzeum Zapachu (media lokalne, regionalne i krajowe!) - Piknik Różany nad Narwią – zlot różanych miast z całego świata (media lokalne, regionalne i krajowe!) 3.8. Koncepcja systemu identyfikacji wizualnej Spójna i przemyślna oprawa graficzna jest komplementarnym elementem każdej strategii promocji. Wybrana kolorystyka, układ i stylistyka są zgodne z wcześniej wyznaczoną linią strategiczną i pomagają wzmocnić pożądany wizerunek miejsca. Zaleca się stosowanie przedstawionej koncepcji wizualnej we wszystkich materiałach promocyjnych i działaniach (strona www, broszurki, informatory, mapki, długopisy, papier urzędowy, billboardy, witacze, gadżety, plakaty itp.). Proponowane działania promocyjne dla Różan przedstawione zostały w punkcie 3.7. Poniżej przedstawiono wizualizacje graficzne wybranych działań: Koncepcja wizualna jest spójna z wytycznymi strategii FOLDER INFORMACYJNY (okładka) FOLDER INFORMACYJNY (przykładowe strony) Urokliwe zacisze Larum ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam eleifend massa sit amet putus, aliquam pellen tesque mi, Duisvestibulum blendit ague. Fusce in nunc quis pede. Larum ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam eleifend massa sit amet putus, aliquam pellen tesque mi, Duisvestibulum blendit ague. Fusce in nunc quis pede blandit bibendum. Pellentesque lacus ipsum. Auctorat semptor id, pharetra vulputate, metus. In gravida urna nec vulputate tincidunt pede ipsum posuere sapien. Piknik Różany nad Narwią • Zlot miast różanych z całego świata • Muzyka kameralna w plenerze • Konkursy i zabawy dla dzieci • Targ produktów różanych • Kocyk na zielonej trawie Róż się do Różana Plaża w Różanie 21. 07. 2010 godz. 16.00 TABLICE INFORMACYJNE – BILLBOARDY (dwa przykłady) Ciekawy natury? Dzikie ptactwo nad Narwią Róża się do Różan 5 km Głodny wrażen? Różane przysmaki na rynku Róża się do Różan 10 km OZNAKOWANIE – SYSTEM INFORMACJI MIEJSKIEJ (kilka przykładów) STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN 2008 KONSORCJUM DORACZE PROLANDIA | GMINA RÓŻAN GADŻETY / PAMIĄTKI (kilka propozycji) 1. zawieszka zapachowa, odświeżacz do samochodu 2. kubek 3. t-shirt 4. czapeczka Urządowi Gminy Różan przekazane zostały bezpłatnie, na płycie CD, graficzne pliki źródłowe (gotowe do wykorzystywania) zawierające: - Logotyp i hasła promocyjnego „Róż się do Różana” - Dwa szablony plakatów: oficjalny i imprezowy (różne tła) + możliwość modyfikacji tła (dla zaawansowanych) Wszystkie pozostałe wizualizacje (w tym te zawarte w niniejszym dokumencie) zostały także dołączone do materiałów źródłowych. Wraz z plikami graficznymi załączone zostały ścisłe rekomendacje dotyczące adaptacji koncepcu wizualnego dla Różana na potrzeby materiałów promocyjnych. Rekomendacje te zawierają precyzyjne określenie: czcionek (styl, wielkość, odstępy), kolorystyk (CMYK i RGB), układu strony (plakat, billboard) oraz rozbudowane zalecenia dotyczące stosowania logotypu. WAŻNE: stosować się do rekomendacji! 4. Podsumowanie koncepcji i wytyczne realizacyjne 4.1. Wizja docelowa Wizja docelowa jest zobrazowaniem celu, do którego dąży Różan wdrażając strategię promocji i jej wytyczne. Służy ona jako swego rodzaju „przypominasz w pigułce” dla decydentów odnośnie tego, jak w długim terminie kształtować ma się wizerunek gminy Różan. Jednocześnie, jest ona drogowskazem dla pojawiających się z czasem nowych pomysłów i działań. Na podstawie części strategicznej, wizję Różana można zaprezentować przy pomocy poniższej narracji: Różan to miasto róży /gmina różana. Każdy, kto tu przyjedzie może się o tym przekonać odwiedzając piękne miejscowe rosarium. Obok rosarium powstaje Ogród Zapachów, a w nim jedyne w Polsce seanse zapachowe oraz muzeum zapachów, tłumnie odwiedzane przez wycieczki i rodziny. Uzupełnieniem krótkiego pobytu jest spacer po mieście. Na placu głównym warto się zatrzymać na najlepszą różaną herbatę, zjeść słynnego pączka z różanym nadziением, pooglądać lub kupić ciekawe kompozycje kwiatowe czy inne produkty z motywem róży. Nawet woda, która jest w fontannie ma zapach różany... Raz w roku odbywa się Piknik Różany nad Narwią, na który zjeżdżają przedstawiciele z innych miast różanych z całego świata, by przedstawić swoją kulturę i regionalne produkty. Sielski klimat pikniku (koce, delikatna muzyka w tle) oraz międzynarodowy charakter przyciągają okolicznych mieszkańców, a nawet warszawiaków. Wokół nowopowstałego Zalewu i nad Narwią rozwijają się osiedla domków letniskowych: własnościowych i do wynajęcia. Za dnia można korzystać z licznych ścieżek rowerowych i pieszych, popływać kajakiem, czy podglądać ze specjalnej trawy ptaki. Wieczorami życie przenosi się na rynek. Tu odbywają się projekcje kina letniego, a w weekendy także koncerty i festyny. Mieszkańcy Różana chwalą sobie nowe możliwości zarobkowania: sprzedają się kwiaty i inne produkty różane, jest popyt na kwatery noclegowe, a miejsca w knajpkach wypełnione są lotniskowcami i osobami będącymi tu tylko przejazdem. Stałe zatrudnienie dla mieszkańców daje ośrodek wypoczynkowy, opieki i rehabilitacji nad Narwią. 4.2. Dotychczasowe i docelowe elementy tożsamości Różana Definiując podstawowe filary strategii promocji Różana wyselekcjonowano 5 kluczowych elementów tożsamości miejsca (patrz punkt 3.1) wybierając motyw róży głównym jego wyróżnikiem. Następnie zaproponowano działania uwypuklające to pozycjonowanie. Efektem jest wzmocniony i bardziej wiarygodny wizerunek Różana, zgodny ze strategicznymi założeniami. Stan „powdrożeniowy” prezentuje poniższy slajd. | Położenie | Rozkwit | |-----------|---------| | W dolinie dolnej Narwi, szlaki wodny, planowane szlak turystyczno-rekreacyjne, 90 km od Warszawy | infrastruktura, porządek, zadbane, inwestycje, skuteczność, sprawność, bogata gmina, GOUK, rynek, domy, oczyszczalnie, drogi kanalizacja, bogata historia, wczesna lokacja, wielokrotne "odradzanie się na nowo" Piknik Różany nad Narwią, różane miasta partnerskie, punkt informacji, Ogród Zapachów, darmowy internet | | Na skrzyżowaniu dróg krajowych (Wawa-Mazury; Zachód-Litwa), Via Baltica | | | W strefie programu Natura2000 | | | Piknik Różany nad Narwią | | | Stanica wodna | | | Natura | Motyw róży | |--------|------------| | Narew, mikroklimat, widoki, ptactwo, lasy, skarpa, szlak turystyczne, wypożyczalnie sprzętu, promenada nad rzeką, Rosarium | nazwa, herb, skwery różane legendy o Róży Rosarium, mala architektura, itp. Piknik Różany nad Narwią, różane miasta partnerskie | | Sielska atmosfera | |--------------------| | spokój, bezpieczeństwo znane osobistości szukające spokoju kameralność, jedno z mniejszych miasteczek, wzgórze z kościołem, zacienione uliczki Różane kawiarnie, sklepiki, kwiatiarne, Piknik Różany nad Narwią, ośrodek rehabilitacyjno-opiekuńczy, zapusty | 4.3. Zalety konceptu Unikalny w skali kraju, wyrazisty i pozostający w pamięci Pozytywny; budzi dobre skojarzenia Mający podstawy w tożsamości miejsca, jest naturalny (tym samym tańszy do wypromowania aniżeli inny, stworzony od „zero”) Daje mocny impuls do rozwoju turystki poza-letniskowej i stosunkowo odpornej na sezonowość Szeroki, a nie niszowy; możliwy do przełożenia na inne sfery życia (np. szlak rowerowy „Dzikiej Róży”) Daje duże pole do zarobkowania dla mieszkańców Daje pretekst do zaistnienia na polu międzynarodowym (Miasta Różane) Może mieć olbrzymi wpływ na rozwój społeczności: dochody, otwarcie na świat, wymiany międzynarodowe, konkursy Bardzo ważnym, dla powodzenia strategii w długim terminie, elementem są możliwości zarobkowania jakie stwarza zaproponowana koncepcja. Będzie to miało bezpośrednie przełożenie na poparcie i zaangażowanie mieszkańców. Należy też pamiętać, że celem strategii promocji jest wspierać strategię rozwoju i rozwój miejsca ogółem. Ankieta przeprowadzona wśród mieszkańców po prezentacji koncepcji, wskazuje dużą wiarę w to, że wdrożenie tej strategii promocji przyczyni się do rozwoju gminy i zwiększenia możliwości zarobkowania przez lokalną społeczność. **Wykres 5:** Czy jest Pani/Pan zdania, że wdrożenie tej strategii wpłynie na rozwój Różana? Ankieta wśród mieszkańców, n=54 ### 4.4. Bariery i ryzyko związane z koncepcją Bariery: Większości elementów koncepcji dziś jeszcze nie ma np. rosarium, sklepików różanych, motywów róży w przestrzeni miejskiej Bariera psychologiczna polegająca na zdecydowaniu się na jedną, spójną linię strategiczną (większość samorządów terytorialnych próbuje promować „wszystko”) Ryzyko: Możliwość pojawienia się konkurencji np. Końskowola Ryzyko zbyt daleko posuniętej ingerencji w tkankę miejską / gminy (“przesłodzenie” lub „kicz”) 4.5. Kluczowe czynniki powodzenia Najważniejsze to: Konsekwentne (tj. zaplanowane długoterminowo i stopniowo realizowane) wdrożenia Trafne, spójne i estetyczne realizacje (łatwo zepsuć świetną koncepcję kiepską realizacją) Zaangażowanie mieszkańców oraz lokalnych przedsiębiorców Wykorzystanie dostępnych funduszy zewnętrznych (np. UE) i zaangażowanie większych wydatków na promocję z budżetu gminy Odwaga, otwartość i chęć uczenia się (języki, florystyka, itp.) Warto rozważyć stworzenie zespołu konsultacyjnego ds. wdrożeń marki złożonego z przedstawiciela Urzędu Gminy, przedstawiciela Rady Gminy, przedstawiciela GOUK oraz autorów niniejszej strategii. Czynników powodzenia jest wiele, ale ponieważ strategia promocji każdego miejsca służyć ma przede wszystkim dobru jego mieszkańców, należy przyjąć, iż kluczowym elementem będzie poparcie lokalnej społeczności dla koncepcji (długofalowej strategii promocji). Częstym błędem są próby wdrażania strategii sprzecznej z wolą mieszkańców. Takie próby skazane są na niepowodzenie. Strategia promocji gminy Różan została przyjęta BARDZO POZYTYWNIE przez jej mieszkańców. Po zapoznaniu się z koncepcją aż 80% ankietowanych osób uznało ją za bardzo dobrą (56%) lub dobrą (24%). Nie pojawił się ani jeden głos negatywny (zła koncepcja) lub wątpiący (słaba/taka sobie)! Jest to bardzo wysoki odsetek opinii popierających koncepcję (rzadko spotykany). Na otwartym spotkaniu w GOUK-u również pojawiły się głosy pozytywne (nieliczne, mniej entuzjastyczne uwagi dotyczyły tylko do pojedynczych pomysłów). Poparcie mieszkańców jest kluczowe dla wdrożenia strategii i długoterminowego sukcesu promocyjnego. Wykres 6: Co Pani/Pan sądzi o zaprezentowanej koncepcji promocji Różana? Ankieta wśród mieszkańców, n=54 Oto kilka wypowiedzi mieszkańców zebranych z ankiet: "Chciałabym dożyć tego, żeby Różan tak wyglądał" "Mam nadzieję, że się uda" "Jestem za!.. Koncepcja motywuje!" "Wszystko jest do zrealizowania" "Super. Byłoby wspaniale, gdyby się ziszczała" "Gdyby udało się to zrealizować, Różan byłby interesującym miejscem" 4.6. Możliwości finansowania Działania promocyjne wymagają przeznaczenia dodatkowych środków finansowych. W tym celu zasadnym jest zwiększenie budżetu GOUK-u, szczególnie na organizację imprezy wizerunkowej i konkursów. Jednocześnie, należy aktywnie szukać zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji w promocję i turystykę. Poniższa lista nie jest wyczerpująca, ale ma na celu wskazanie możliwych dróg finansowania tych działań: - Wkład własny gminy - Inicjatywy lokalne (drobne) - Inwestor zewnętrzny (duży) - Środki regionalne i krajowe (np. szlak augustowski) - Środki Unijne; - Znany jest już RPO Woj. Mazowieckiego na lata 2007-2013 (szczegóły: http://www.mazovia.pl/?a=news&id=2837) - Pojawia się kilka możliwości uzyskania dofinansowania do wymienionych koncepcji np. - Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego, Rewitalizacja, renowacja i adaptacja zespołów fortyfikacyjnych. Priorytet VI, Działanie 6.1) - Punkty informacji turystycznej, realizacja nowych produktów turystycznych, ścieżki rowerowe (Priorytet VI, Działanie 6.2) 4.7. Ramowy harmonogram wdrożeń Wdrożenie strategii wymaga szczegółowego zaplanowania poszczególnych działań wzmacniających jak i promocyjnych. Strategia określa działania w perspektywie 5-10 letniej, zatem za wszelką cenę unikać należy działań typu „wszystko naraz”. Dobrymi praktykami są: - Kierowanie pierwszych działań do wewnątrz, do mieszkańców (np. konkursy, impreza) - Komunikowanie rzeczy, które zostały już wdrożone i funkcjonują (np. nie promować się jako miasto Róży / gmina różana jeśli nie ma jeszcze wdrożonych części elementów z motywem róży) **STRATEGIA PROMOCJI GMINY RÓŻAN** **od zaraz** - Skwery różane, klomby różane; kompozycje florystyczne z róż wystawiane przez kwiatiarnie; Warsztaty florystyczne; Konkurs na przepis na pączki z nadziением różanym, na napój różany - Tablica z legendą na Rynku - Fontanna na rynku z różaną wodą - Przygotowanie oferty dla wycieczek szkolnych, kolonii i obozów (pobytowe) - Analiza możliwości finansowania działań ze środków zewnętrznych (UE!) np. forty - Informator lokalny - Reorganizacja strony internetowej - System informacji o działkach **1 -2 lata** - Konkurs wśród mieszkańców na najładniejszy ogród „Witacz” – róża na rondzie (forma przestrzenna) - Mała architektura: np. kosze na śmieci w kształcie róży - Urządzenie do obijania pamiątkowej pieczęci (np. herbu z datą założenia miasta) - Piknik Różany nad Narwią - System ścieżek pieszych i rowerowych - Zejścia na łąki/plażę - Inwestycja zewnętrzna (ośrodek) – rozpoczęcie poszukiwani o rozmów - Rozszerzanie oferty dla wycieczek szkolnych, kolonii i obozów (pobytowe) - Złoty spaw – aranżacja miejsca, prześwietlenie do przewodników - System Informacji Miejskiej (znaki kierujące do atrakcji, ważnych miejsc) **2-4 lata** - Stowarzyszenie Miast Różanych; Piknik Międzynarodowy - Rosarium - Szlak „obserwacji ptaków” z tablicami informacyjnymi - Wypożyczalnie: sprzętu wodnego, lornetek, tratw - Punkt informacyjny rynku - Tablice informacyjne o atrakcjach **3-5 lat** - Kino zapachowe; Muzeum zapachów - Promocja Pikniku Różanego - Promenada nad rzeką oraz zejścia na łąki/plażę 4.8. Kontrola i monitoring Zarówno kontrola realizacji działań jak i monitoring ich skuteczności musi być prowadzony cyklicznie (co najmniej raz w roku) i według tych samych standardów umożliwiających porównywalność wyników. Raz do roku wyniki i wnioski powinny być przedstawiane w formie raportu Radzie Gminy, która w ten sposób może przyspieszać procesy, modyfikować kierunki działań lub wytyczać nowe. Poniżej przedstawiono najprostsze i niedrogie sposoby na bieżące monitorowanie wdrożeń i ich efektów. a. Kontrola realizacji zadań: - liczba i jakość wdrożeń działań uwypuklających pozycjonowanie - liczba i jakość wdrożeń z zakresu infrastruktury turystycznej - konsekwentne stosowanie systemu identyfikacji wizualnej - liczba i jakość prowadzonych działań komunikacyjnych (wraz z nakładami, zasięgami, liczbą nośników, itp.) - liczba różanych miast partnerskich b. Monitoring skuteczności działań - liczba turystów w punkcie informacji - liczba uczestników imprez (w tym pikniku Różanego), liczba i profil wystawców (pamiątki, gastronomia) obecnych na pikniku - liczba osób angażujących się w konkursy oraz warsztaty - liczba przedstawicieli miast partnerskich obecnych na Pikniku - liczba wejść na stronę internetową gminy (w tym analiza źródeł wejść na stronę pod kątem geograficznym) - liczba punktów oferujących różane przysmaki oraz pamiątki - liczba inwestycji w branży turystycznej i okołoturystycznej (gastronomia, noclegi, pobyt wypoczynkowe, opiekuńcze lub rehabilitacyjne) - cyklicznie sprawdzana liczba samochodów na poza-powiatowych rejestracjach (czyli oprócz WMA) zaparkowanych głównym placu i w pobliżu - liczba sprzedanych działek, liczba transakcji, ceny transakcji, wyceny gruntów - liczba wzmianek Różan w wyszukiwarce Google (w Polsce i na świecie) - liczba artykułów, publikacji, programów, audycji lub tekstów dotyczących Różana w mediach regionalnych ogólnopolskich i Warszawskich - (opcja) rozpoznawalność nazwy Różan oraz odsetek osób, które odwiedziły gminę sprawdzany za pomocą badania telefonicznego lub osobistego w grupie w grupie: warszawiacy, 30-60 lat, dochody średnie i powyżej 4.9. Wytyczne końcowe Strategię należy wdrażać systematycznie i w sposób zaplanowany. Planując nowe działania, nie wymienione w niniejszej strategii, należy mieć na uwadze to jak wpisują się one w kluczowe sfery funkcjonowania marki miejsca. Strategia promocji nie zastępuje strategii rozwoju i inwestycji, ale je wspiera i nadaje miejscu wizerunek, wizję. Każde działanie należy komunikować i o nim informować (najpierw robimy, a później mówimy, że to zrobiliśmy) Podejmując w przyszłości działania promocyjne należy patrzeć odważnie. Tylko kroki spektakularne i długoterminowe wyróżnią nasze miejsce na tle innych. ANEKS 1 – Legenda różańska LEGENDA RÓŻAŃSKA Dawniej tu bory szumiły Wśród nich był gródeczek ten mały pierwotnie Borami Narew się wiła Podnóżki pagórków tych myła ochoćnie A ludzie tu byli wytrwali Muzyki swej puszczy słuchali jak luti A ona ich wszystkich żywiła I rzeka co blisko się wiła w tej putni Pierw putnią to miejsce się zwało A ludzi w niej mazo mieszkało boranie Raz inni od Wisły przybyli Pobratancami tych byli wiślanie Wódz ich miał córkę cudliczkę A zwał ją pieściwie różyczka Z słowiańska Różana się zwała I bardzo dzielnie władała przęśliczką Raz poszedł z drużyną na boje Przebrany w przepiękne te stroje co działa Już więcej tu do niej nie wrócił Różyczkę i naród zasucił plakata I odtąd w żałobie chodziła Bo bardzo za ojcem tęskniła Różana Aż w końcu nie wytrzymała I w murty rzeki weszła strojach Lud wielkim płaczem zasłuchał Bo bardzo księżniczkę swą kochał oj kochał I sypał mogiłę na górze Przecudnej księżniczki córce i szlochał A w pamięć córce wodzowi Dał nazwę temu gródczowi Różana A do mnie z mogiły Różyczki Legenda ta przyszła w gęśliczki raz z rana Wacław Lipowski/poeta ludowy/ Źródło: Biblioteka w Różanie ANEKS 2 – mapa-szkic Różana za czasów społeczności żydowskiej Źródło: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564 ANEKS 3 - opowiadanie dawnego mieszkańca Aryeh Buchner THIS WAS OUR LITTLE TOWN Who are those who are left? — A mere handful of people in Israel and fewer still abroad, scattered all over the world. The Jewish community of Rozhan, some 3000 souls, has been exterminated. It was a poor small place but had its peculiar charm. It was very much alive and struggling for its existence. And what, in fact, couldn't you find there? Mitnagdim and Hassidim of different Rabbis, traders and craftsmen (a gamut of all parties), youth movements, libraries and drama circles, celebrations and performances, sports and excursions. Every event in town was everybody's concern. Who wouldn't remember the weddings? Everybody hurried out for the Chuppah, as if it were his own or one of his close relations. On such occasions you could meet all the young people of the town. And the performances. They used to begin at 10 or even 11 at night, when elsewhere they usually end. They took nearly twice as long as necessary and the audience could hear the text twice — first from the prompter and only afterwards from the actors — nobody complained that the actors didn't know their parts by heart. Performances would last till dawn and by then it was no longer worthwhile to go home to sleep. Therefore one used to chat or stroll along the road to Pultusk till sunrise. That's what our township was like. And, yes, we also had thieves — of a special brand: they used to purloin books from the libraries. These were cultured thefts, such as our neighbouring towns couldn't boast of. And in cases of bereavement — the news spread from house to house and charitable women would get busy. Help was needed and it had to be given quickly, and therefore must be collected fast; and then you could see these women go from house to house begging — not for themselves — to extend hidden assistance and to "rescue a soul in Israel". When holidays approached, the town was decorated, children ran about freshly washed and combed in holiday clothes near the synagogues and prayer meeting rooms; a festive atmosphere filled the town. That's what our town was like — but it is no longer there and we shall see it no more; it is lost and gone and will never return. Źródło: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2564

616f8987-f0de-409a-8d58-c3783a96a7a9

finepdfs

1.624023

CC-MAIN-2022-05

https://www.swierszcz.gouk.pl/images/polemiki_poglady/strategia/strategia_rozan.pdf

2022-01-29T03:44:45+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320299927.25/warc/CC-MAIN-20220129032406-20220129062406-00065.warc.gz

1,024,060,777

0.973544

0.999881

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

true

[ 84, 2244, 4238, 6114, 7719, 9145, 10691, 12111, 13776, 15709, 16784, 17389, 18268, 19436, 21116, 23112, 25023, 26705, 28427, 30345, 31815, 33180, 34769, 36710, 37954, 39061, 41177, 43129, 45834, 47261, 48114, 49245, 49946, 50382, 51600, 52291, ...

2

0

| L.p. | przedmiot zamówienia | rodzaj zamówienia według podziału na zamówienia na roboty budowlane, dostawy lub usługi | przewidywany tryb lub inna procedura udzielenia zamówienia | orientacyjna wartość zamówienia | przewidywany termin wszczęcia postępowania w ujęciu kwartalnym | |------|---------------------|---------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------|--------------------------------|---------------------------------------------------------------| | 1. | Sukcesywne dostawy artykułów żywnościowych | Dostawy | Przetarg nieograniczony | 525.000,00 zł | I kwartał | | 2. | Sukcesywne dostawy leków, płynów infuzyjnych, środków dezynfekcyjnych | Dostawy | Przetarg nieograniczony | 455.000,00 zł | II kwartał | | 3. | Dostawy energii elektrycznej | Dostawy | Przetarg nieograniczony – grupa zakupowa | 130.000,00 zł | IV kwartał | | 4. | Rozbudowa i przebudowa budynku, w tym budowa dźwigu dla pacjentów ośrodka, osób niepełnosprawnych – II etap | Roboty budowlane | Przetarg nieograniczony | 243.000,00 zł | II-IV kwartał | | 5. | Integracja Szpitala Psychiatrycznego SP ZOZ w Węgorzewie z elektronicznymi platformami P1 i P2 oraz upowszechnienie e-usług | usługa | Przetarg nieograniczony | 1.746.097,56 zł | II kwartał | Sporządził: Marta Mickiewicz Dyrektor Szpitala Psychiatrycznego SP ZOZ w Węgorzewie mgr Agnieszka SZALKO

<urn:uuid:f8bfe601-97c2-462f-9ca4-47365c05bba6>

finepdfs

1.608398

CC-MAIN-2019-09

http://szpitalpsychiatrycznywegorzewo.pl/pdfy/Plan2018.pdf

2019-02-16T11:38:15Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247480272.15/warc/CC-MAIN-20190216105514-20190216131514-00558.warc.gz

266,530,825

0.995167

[ "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2277 ]

1

0

Dr hab. prof. nadzw. Wiesław Alejziak Katedra Polityki Turystycznej AWF Kraków RECENZJA PRACY DOKTORSKIEJ mgra Andrzeja Płońskiego „AKTYWNOŚĆ TURYSTYCZNO-WYPOCZYNKOWA POLAKÓW BĘDĄCYCH NA EMIGRACJI W LONDYNIE W LATACH 2004-2008" napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Matczaka I. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PRACY – OCENA WYBORU TEMATU I SFORMUŁOWANIA PROBLEMU BADAWCZEGO Przedmiotem badań zaprezentowanych w pracy jest aktywność turystycznowypoczynkowa Polaków, którzy udali się na emigrację do Wielkiej Brytanii w ciągu pierwszych pięciu lat po wstąpieniu naszego kraju do Unii Europejskiej oraz mieszkają obecnie w Londynie. Już na wstępie należy podkreślić fakt, że Autor zdecydował się na przeprowadzenie badań empirycznych za granicą, co zazwyczaj dla badacza łączy się z dodatkowymi trudnościami, zwłaszcza wtedy, gdy – tak jak podejrzewam miało to miejsce w tym przypadku – finansowane są one z własnych środków. Dlatego też Doktorantowi należy się - choćby już tylko z tego powodu – szacunek, niezależnie od gratulacji za odwagę i determinację w realizacji zamierzeń związanych ze swoim rozwojem naukowym. Jedną z kwestią, które od początku mnie zastanawiały jest to - dlaczego praca powstała dopiero sześć lat po wykonaniu badań empirycznych? W tekście pracy nie znalazłem odpowiedzi na to pytanie. Być może w trakcie ewentualnej obrony Doktorant zechce na nie odpowiedzieć. Wybór tematu pracy Temat pracy (a więc i przedmiot zaprezentowanych w niej badań) jest oryginalny i stosunkowo rzadko poruszany w polskiej literaturze przedmiotu (aczkolwiek warto dodać, że w ostatnim okresie ukazało się kilka ciekawych publikacji poświęconych problematyce aktywności turystycznej wśród emigrantów - sam miałem okazję recenzować jeden artykuł 1 naukowy oraz poprowadzić dwie prace magisterskie na ten temat: jedna dotyczyła Polonii kanadyjskiej, druga - brytyjskiej). Wielka Brytania niejako tradycyjnie zajmuje ważne miejsce zarówno w strukturze przyjazdów do Polski, jak i zagranicznych wyjazdów mieszkańców Polski. Z tego powodu rynek brytyjski (zarówno emisyjny, jak i recepcyjny) jest dosyć często przedmiotem badań, które w mniejszym lub większym zakresie prowadzą różne instytucje reprezentujące zarówno sektor komercyjny jak i sektor „non profit". Regularne analizy dotyczące tego rynku prowadzi na przykład Polska Organizacja Turystyczna, która publikuje na swojej stronie internetowej dosyć wyczerpujące raporty na ten temat, w których problematyka turystyki etnicznej obejmującej przyjazdy Polaków i osób polskiego pochodzenia do naszego kraju oczywiście także jest obecna. Jednak odrębne badania empiryczne na temat aktywności turystycznej „nowej polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii" i to takie, które obejmują kilkuletni okres, a przy tym wykonywane są na potrzeby pracy doktorskiej, stanowić mogą ich znakomite uzupełnienie i jestem przekonany, że władze POT (w tym jej londyńskiego przedstawicielstwa) będą nimi bardzo zainteresowane. Cel pracy, hipotezy i pytania badawcze Autor pisze, że „głównym celem pracy jest poznanie przyczyn uprawiania turystyki, rozpoznanie czynników i mechanizmów warunkujących wybór kierunku podróży turystycznej, określenie kierunków ruchu turystycznego, tempa oraz szans rozwoju rynku turystycznego nastawionego na polskich emigrantów w Londynie poprzez identyfikację charakteru aktywności turystycznej według podstawowych elementów i cech takich jak: długość pobytów, towarzysz podróży, formy wyjazdów, sezonowość, częstotliwość wyjazdów, formy wypoczynku itp."(s. 3-4) [fragment zacytowano wraz z występującymi w nim błędami interpunkcyjnymi przyp. WA]. Cel pracy został więc zakreślony dosyć szeroko. Od razu trzeba jednak wskazać, że deklaracje Autora co do chęci zbadania „tempa i szans rozwoju rynku turystycznego nastawionego na polskich emigrantów" są zdecydowanie na wyrost i problematyka ta została w pracy potraktowana marginalnie, a w zasadzie w ogóle nie występuje. Chyba że przyjąć, iż czytelnik na – podstawie przedstawionych informacji na temat poziomu, struktury i dynamiki aktywności turystycznej badanych – sam ma sobie wyrobić zdanie na ten temat. W dalszej części pracy Autor podaje osiem celów szczegółowych, wśród których jednak analizy dotyczące tempa i szans rozwoju rynku turystycznego już nie występują. Warto też dodać, że w innej części pracy, Autor – trochę w opozycji wobec tego co deklarował we wstępie - pisze, że „Głównym celem pracy jest poznanie krajowej przestrzeni turystycznej respondentów" (s. 111). Wskazane cele pracy zasadniczo zostały osiągnięte, a hipotezy zweryfikowane. Warto jednak podkreślić, że nie wszystkie postawione hipotezy były oryginalne i wartościowe poznawczo, przez co wyniki ich weryfikacji były dosyć łatwe do przewidzenia. Trudno bowiem uznać za oryginalną hipotezę (jedną z pięciu postawionych w pracy) mówiącą o tym, że „aktywność turystyczna polskiego emigranta mieszkającego w Londynie uwarunkowana jest czynnikami demograficznymi, społecznymi, ekonomicznymi przestrzennymi (historią zamieszkania) motywującymi i długością pobytu"(s. 3). Należało raczej stawiać hipotezy dotyczące zróżnicowania znaczenia poszczególnych czynników, być może ich specyficznego oddziaływania w stosunku do emigrantów, poszukiwania czynników rzadko uwzględnianych w badaniach tego typu itd. Za najciekawszą i - co ważne - pozytywnie zweryfikowaną hipotezę należy uznać tę, która zakładała, że „Polscy emigranci przebywający w Londynie posiadają odmienny wzorzec zachowań turystycznych zarówno w odniesieniu do ogółu społeczeństwa polskiego jak i brytyjskiego" (s. 3). Interesujące poznawczo i wartościowe z punktu widzenia dyscypliny nauki, w ramach której powstała praca są wyniki badań i rozważania dotyczące przestrzeni turystycznej oraz powiązanie ich z procesami adaptacji, integracji społecznej oraz polaryzacji społeczności polskich emigrantów w Londynie (hipoteza numer 5). W celu weryfikacji postawionych hipotez, w pracy przedstawiono ogromną ilość szczegółowych danych statystycznych, które przetwarzano przy pomocy wielu różnych technik statystycznych oraz wyrażano we właściwych dla nich wskaźnikach. Czytając pracę, wielokrotnie zastanawiałem się jednak, czy aż tak rozbudowany zestaw narzędzi statystycznych był w tym przypadku potrzebny. Zwłaszcza, że często tylko potwierdzały one wyniki uzyskane przy zastosowaniu innych - przedstawionych na przykład jedną lub dwie strony wcześniej, albo czasami nawet w tej samej tabeli - technik. Inną sprawą jest sposób prezentacji wyników badań, który ma typowo deskryptywny charakter i polega najczęściej na prostym opisywaniu wybranych danych, dobrze przecież widocznych w prezentowanych tabelach lub na wykresach. Do tej kwestii wrócę jeszcze w dalszej części recenzji. Kwestie terminologiczne oraz klasyfikacje i typologie O ile w pracy stosunkowo wiele miejsca poświęcono definicjom turystyki i aktywności turystycznej, to w całej pracy nie znalazłem żadnej definicji „wypoczynku", który – jeśli dobrze odczytuję intencje Autora - jest przecież ważnym elementem tytułowej „aktywności turystyczno-wypoczynkowej". Wypada w tym miejscu zapytać, czy termin ten według Autora - oznacza to samo co „aktywność turystyczna"? W niektórych fragmentach pracy pojęcie „wypoczynek" zdaje się bowiem występować niejako niezależnie od turystyki – np. w zdaniu „Nieodzownym elementem identyfikacji zachowań turystycznych badanej społeczności było przeprowadzenie analizy na temat wypoczynku. Wypoczynek polskich emigrantów odgrywa ważną rolę w próbie oszacowania poziomu identyfikacji i eksploracji nowej przestrzeni życia" – s. 11). Wydaje się, że dobrze byłoby zdefiniować to pojęcie oraz skonfrontować jego zakres znaczeniowy z turystyką i aktywnością turystyczną. Pewne zamieszanie dotyczy nazewnictwa i klasyfikacji wyjazdów turystycznych, gdzie czasami z wywodów Autora niedostatecznie jasno wynika, czy w danym momencie chodzi o wyjazdy/przyjazdy do Polski, do krajów europejskich łącznie z Polską, czy też tylko o wyjazdy do tych krajów, ale bez Polski. W niektórych fragmentach pracy czytelnik może mieć wrażenie (a czasami wręcz tak jest), że zbiory te nie są rozłączne. Wydaje się, że z punktu widzenia czytelności wywodu – zamiast pisać o wyjazdach krajowych – w całej pracy należało raczej stosować prosty podział na wyjazdy: a) do krajów europejskich (z wyłączeniem Polski), b) do krajów pozaeuropejskich i c) do Polski. Tak jako to zresztą uczyniono w tabeli 58 na stronie 169. Sprawę komplikuje też sam sposób narracji Autora, który sprawia, że czytając pracę czasami można się pogubić w tym, o jaki rodzaj wyjazdów w danym momencie chodzi. Problem ten występuje na przykład przy analizowaniu dwóch zestawień tabelarycznych: tabeli 32 na stronie 114 zatytułowanej „Wyjazdy krajowe respondentów oraz miejsce zamieszkania obywateli polskich w Wielkiej Brytanii w latach 2004-2008" oraz tabeli numer 36 na stronie 129 zatytułowanej „Struktura krajowych wyjazdów turystycznych według głównych krain geograficznych Polski i pochodzenia emigrantów przed emigracją w latach 2004-2008". Moim zdaniem, sprawa tego, które z tych wyjazdów zaliczyć należy do kategorii „wyjazdy krajowe" wymagałaby dokładnego wyjaśnienia oraz precyzyjnego określania, a także konsekwentnego stosowania w całym tekście pracy. Jest to szczególnie istotne w kontekście zaleceń Światowej Organizacji Turystyki (UNWTO) dotyczących oficjalnej terminologii turystycznej, w oparciu o które sporządzane są statystyki dotyczące ruchu turystycznego. Komentarza wymaga także pojmowanie oraz definiowanie niektórych innych pojęć używanych w pracy, w tym także takich które wiążą się z trudnościami przy ich tłumaczeniu na język polski. Na przykład - pisząc o aktywności turystycznej, Autor używa określenia „tourism activity", podczas gdy w odniesieniu do całej sfery popytu turystycznego (a więc aktywności turystycznej ludności), w języku angielskim raczej stosuje się określenie „tourist activity". Natomiast termin „tourism activity" używany jest raczej w stosunku do podaży turystycznej, czyli działalności touroperatorów, agencji turystycznych itd. W recenzowanej rozprawie termin „tourism activity" używany jest w tym – nie do końca poprawnym znaczeniu – więcej razy (np. także na stronie 8). Problematyczne jest także tłumaczenie terminu „ethnic tourism", przywołanego na 16 stronie pracy, który został przez Autora przetłumaczony jako „turystyka sentymentalna", chociaż jest dosyć powszechnie używany w polskiej literaturze przedmiotu w znaczeniu „turystyka etniczna", co – moim zdaniem - lepiej oddaje jego istotę. Termin „turystyka sentymentalna" oczywiście może dotyczyć niektórych zagadnień składających się na pojęcie „turystyki etnicznej" (kojarzonej z korzeniami, kulturą przodków, dawną ojczyzną, diasporą itd.), to jednak: po pierwsze - nie wyczerpuje wszystkich aspektów zagadnienia, a drugie może mieć także zupełnie inne znaczenie (np. wtedy, gdy z sentymentu do czegoś lub kogoś, udajemy się w miejsce, w którym jeszcze nie tylko nigdy nie byliśmy, ale z którym to miejscem w ogóle nie wiążą nas żadne konkretne zdarzenia z przeszłości). Pewne kontrowersje budzi kwestia autorstwa niektórych przywołanych w pracy wskaźników. Na stronie 86 Autor pisze, że „Wskaźnik aktywności turystycznej określono na podstawie definicji Ostrowskiego (1980)". Otóż – z całym szacunkiem dla tego znakomitego polskiego badacza turystyki – nie jest autorem tego konceptu. Ten sposób wyrażania aktywności turystycznej – który nazywany jest stopą aktywności turystycznej – zaproponował francuski ekonomista G. Labeau. Podobna sytuacja dotyczy sposobu obliczania częstotliwości wyjazdów turystycznych, które przytoczone zostały na stronie 91, gdzie autorstwo przypisano (w przypisach 64, 65 i 66) C. Cooperowi i S. Medlikowi, podczas gdy ten sposób wyrażania aktywności turystycznej dużo wcześniej proponował H. Schmidhauser w pracy: Schmidhauser H., Travel Propensity and Travel Frequency, w: Burkart A.J., Medlik S., Management of Tourism, Heinemann Ltd. Oxford 1975, s. 53-66. Należy też zwrócić uwagę, że Autor podał w nawiasie daty wydania prac Coopera i Medlika (a nie Medelika, jak błędnie podano w przypisie) odsyłające czytelnika do Bibliografii, podczas gdy prac tych w wykazie bibliograficznym w ogóle nie umieszczono. Pewne wątpliwości budzą też niektóre typologie i klasyfikacje, które służą opisaniu zjawisk i procesów składających się na badaną rzeczywistość. Z informacji podanych w pracy wynika bowiem, że „Spośród ogółu londyńskich emigrantów z Europy Środkowowschodniej 24% było zatrudnionych w różnego rodzaju usługach, następnie 39% w hotelarstwie i gastronomii, 9% w sektorze turystyczno-rekreacyjnym, 7% w handlu oraz 5% w budownictwie" (s. 39). Po pierwsze – czytelnik może zrozumieć, że praca w hotelarstwie i gastronomii oraz w sektorze turystyczno-rekreacyjnym nie mieści się w kategorii „różne usługi" (rozumiem jednak, że owe 24% dotyczy innych usług niż wymienione później w cytowanym fragmencie), a po drugie – cóż to za klasyfikacja, która do sektora turystycznorekreacyjnego nie zalicza hotelarstwa i gastronomii? Problemy z typologiami i klasyfikacjami ujawniają się także w konstrukcji kwestionariusza ankiety, gdzie niektóre zbiory podawane w kafeteriach odpowiedzi nie tylko nie są pełne i wyczerpujące, ale często nie są rozłączne. Przykładu dostarcza rysunek 29 ze strony 81 dotyczący motywów wyjazdów jednodniowych. Na wykresie znaleźć można tak trudne do odróżnienia przez respondentów kategorie jak: „wypoczynek poza domem, miejscem zamieszkania", „ucieczka od uciążliwego środowiska zamieszkania" oraz „ucieczka od środowiska społecznego". Jeśli poszczególne kategorie nie zostały dostatecznie jasno zdefiniowane, to respondenci mogli mieć duży kłopot z właściwym zaklasyfikowaniem swoich odpowiedzi. W ogóle do konstrukcji podstawowych narzędzi badawczych można mieć sporo uwag. Na przykład, Autor zapytał respondentów tylko o liczbę posiadanych dzieci, podczas gdy wiadomo, że ogromnie ważnym czynnikiem różnicującym poziom i strukturę aktywności turystycznej jest nie tylko liczba, ale także wiek posiadanych dzieci. II. OCENA STRUKTURY PRACY Cały tekst pracy liczy 224 strony maszynopisu, na co składa się wstęp (który występuje jednocześnie – nie wiem dlaczego – jako pierwszy rozdział pracy), sześć rozdziałów problemowych o różnej objętości (w tym dwa ostatnie liczą po kilka stron), podsumowanie, bibliografia, załączniki oraz spisy rysunków i tabel. rysunków (szkoda, że w przypadku tych ostatnich nie podano w nich stron, na których one się znajdują, co ułatwiłoby czytelnikom ich poszukiwanie w długim tekście pracy). Praca zawiera dwa załączniki: nr 1 zatytułowany „Punkty startowe", które jak rozumiem informuje Czytelnika o miejscach, w których prowadzono badania empiryczne oraz nr 2 – zatytułowany „Makieta ankiety". Uwagi na temat narzędzi badawczych zostaną przedstawione w dalszej części recenzji. We wstępie przedstawiono podstawowe założenia pracy, charakteryzując jej cel, zakres (pojęciowy, przedmiotowy, czasowy i przestrzenny) oraz hipotezy badawcze, a wykorzystane w pracy źródła. W tym ostatnim przypadku zrealizowane to zostało w formie krótkiego przeglądu podstawowej literatury przedmiotu oraz pobieżnej analizy raportów z badań nad aktywnością turystyczną, wykonywanych przez innych autorów oraz przez wyspecjalizowane w tym instytucje. Rozdział drugi wypełniają w całości informacje i analizy dotyczące badanej populacji, a więc emigrantów polskich przebywających w Londynie od 2004 roku. Przedstawiono ich w różnych przekrojach społeczno-demograficznych, szczególnie dokładnie analizując miejsce ich urodzenia, obecne miejsce zamieszkania w Londynie, posiadane wykształcenie, a także charakter zatrudnienia i wielkość osiąganych dochodów. Na tej podstawie – w końcowej części rozdziału – określono „profil polskiego emigranta w Londynie". Kolejny rozdział poświecono rozważaniom na temat czasu wolnego „polskich Londyńczyków" oraz sposobom jego „spożytkowania" na cele wypoczynkowe, uwzględniając w tym także wyjazdy jednodniowe (a więc bez noclegu) poza Londyn. Następne dwa rozdziały poświęcono już tytułowej aktywności turystycznej. Najpierw – już w oparciu o własne badania empiryczne – przedstawiono jej poziom, strukturę i dynamikę w latach 2004-2008, analizując przede wszystkim takie jej aspekty, jak: częstotliwość i formy oraz główne kierunki i sezonowość wyjazdów. Końcową część tego rozdziału poświecono rozważaniom na temat przestrzeni turystycznej krajowych i zagranicznych wyjazdów turystycznych, które - z uwagi na sposób ujęcia oraz powiązanie z innymi aspektami jej (tj. przestrzeni) dotyczącymi - stanowią jeden z najciekawszych wątków w całej pracy. Rozdział piąty w całości wypełniają analizy dotyczące uwarunkowań aktywności turystycznej, rozpatrywane także w kontekście wyboru przestrzeni turystycznej dla różnych rodzajów wyjazdów, przy czym osobno rozpatrywano determinanty uczestnictwa w wyjazdach zagranicznych i na terenie Polski. W rozdziale szóstym starano się wykorzystać uzyskane wcześniej wyniki badań do stworzenia modelu zachowań turystycznych polskich emigrantów w Londynie, a w zasadzie trzech różnych modeli (najpierw funkcjonalno-przestrzennego i funkcjonalnego, a później - stworzonego na podstawie modelu regresji – modelu zachowań turystycznych oraz modelu przestrzeni turystycznej). Ostatni rozdział dotyczy planów wyjazdowych respondentów na lata 2009-2010. Całość pracy zamyka podsumowanie oraz wspomniane wcześniej spisy, załączniki i bibliografia. Opracowanie ma zwartą i jednolitą strukturę. Koncepcja pracy jest przemyślana i wewnętrznie spójna. Układ i wewnętrzna struktura poszczególnych rozdziałów są przejrzyste oraz dobrze zorientowane pod względem tematycznym. W mojej ocenie, kompozycja pracy oraz przyjęty tryb prezentacji (bo co do sposobu prezentacji mam istotne uwagi, które przedstawiam w dalszej części recenzji) poruszanych w niej treści są logiczne i zasadniczo dobrze przedstawione pod względem logiki wywodu. Z wyjątkiem wstępu – który jak już wspomniałem – ma rzadko spotykaną konstrukcję, będąc jednocześnie pierwszym rozdziałem pracy, pozostałe rozdziały spełniają kryteria wyodrębniania jako samodzielnych części podejmujących ważne aspekty całościowej problematyki. Wydaje się jednak, że lepszym rozwiązaniem byłby klasyczny układ pracy, w którym wstęp ograniczałby się do wprowadzenia w problematykę pracy, przedstawienia podstawowych informacji na temat metodologii (ogólnych założeń i celów pracy, prezentacji hipotez i pytań badawczych, zakresu badań - przedmiotowego, czasowego i przestrzennego, zastosowanych metod i technik badawczych), a także wskazywał na zalety i ewentualne ograniczenia pracy, sygnalizując tym samym Czytelnikowi tego, czego po pracy może się spodziewać, zaś przegląd literatury oraz część zatytułowaną „Uczestnictwo w wyjazdach turystycznych Polaków i Brytyjczyków w latach 2004-2008" (rozdział 1.4.2) przedstawione byłyby osobno, już poza wstępem. W ogóle kwestia numeracji rozdziałów (w tym powtarzanie numeracji rzymskiej i arabskiej) mogłaby być rozwiązana lepiej. Na koniec jeszcze jedna uwaga dotycząca podsumowania całej pracy, a także wnioskowych części w poszczególnych rozdziałach. Przyznam, że chyba nie widziałem jeszcze pracy naukowej, w której autor we wnioskach zamieszczałby tabele i wykresy. Zdecydowanie nie jestem zwolennikiem takiego rozwiązania. Miejsce na prezentację tego typu treści – moim zdaniem – jest we wcześniejszych rozdziałach, a wnioski lub podsumowanie (w zależności od charakteru pracy) nie powinny ich zawierać. Tymczasem w podsumowaniu pracy znajdują się zarówno tabele (tab. 73 i 74 – s. 205 i 206), jak i wykresy (rys. 68 – s. 200). Pomijam już w tym momencie to, że w przypadku umieszczonego na wspomnianym wyżej rysunku wykresie radarowym, brak opisów jego osiach czyni go zupełnie nieprzydatnym, bo nie wiadomo o jakie zmienne chodzi. OCENA DOBORU ŹRÓDEŁ ORAZ PRZEDSTAWIENIA PROBLEMU W LITERATURZE PRZEDMIOTU Recenzowana rozprawa oparta jest na podstawowej literaturze przedmiotu. Autor wykorzystał w niej zarówno materiały źródłowe w postaci raportów z badań na temat aktywności turystycznej, jak i różne prace mające charakter monografii i prac zwartych, a także artykułów publikowanych w czasopismach naukowych. Wykorzystał przy tym publikacje z zakresu różnych dziedzin nauki, co jest zrozumiałe z uwagi na interdyscyplinarność problematyki stanowiącej podstawowy przedmiot badań i pracy. Wskazując na źródła wykorzystane w pracy, Autor pisze, że: „Informacje dotyczące teorii turystyki oraz geografii turyzmu zostały zaczerpnięte z powszechnie dostępnych opracowań takich jak: „Podstawy geografii turyzmu (Warszyńska, Jackowski 1978, „Tourism Geography" (Williams 1998), "The Geography of tourism and recreation: environment, place and space" (Hall, Page 1999), „Geografia turyzmu" (Kowalczyk 2001)". Wprawdzie nie sądzę, aby to były jedyne pozycje, z których Autor czerpał wiedzę na temat kanonów wiedzy turystycznej, ale istotnie jednym z ważnych mankamentów pracy jest to, że wykorzystano w niej przede wszystkim starsze publikacje. Świadczyć to może o tym, że Autor niebyt dobrze orientuje się w najnowszej literaturze związanej z tematem pracy. Potwierdza to fakt, że w całej pracy ani raz nie przywołano publikacji związanych z najszerszym projektem badawczym dotyczącym aktywności turystycznej na świecie, jakim są badania prowadzone wśród mieszkańców Unii Europejskiej. Mam na myśli badania EUROSTAT „Survey on the attitudes of Europeans towards Tourism" („Badanie postaw Europejczyków wobec turystyki"), które od kilku lat - na zlecenie Komisji Europejskiej - na przemian wykonują: tzw. Instytut Gallupa (The Gallup Organisation) oraz „TNS Political & Socjale". Badania te realizowane są na reprezentatywnych próbach badawczych, którymi corocznie objętych jest ponad 30 000 respondentów we wszystkich 27 krajach Unii Europejskiej, a także (dodatkowo) w Turcji, Macedonii oraz Norwegii i Islandii. Sądzę, że ich wiarygodność i porównywalność w wymiarze międzynarodowym są większe niż badań prowadzonych przez różne instytucje w Polsce i Wielkiej Brytanii, które wykonywane są różną metodologią. Wydaje mi się, że mogłyby one zostać wykorzystane przynajmniej do analiz i porównań aktywności turystycznej mieszkańców Polski i Wielkiej Brytanii. Mogłyby też stanowić lepszy punkt odniesienia ich do wyników badań własnych Autora. Szkoda, że do nich nie dotarł, bo zapewne ułatwiłyby Mu one zadanie, a być może wskazały także inne aspekty mające znaczenie przy analizowaniu aktywności turystycznej w wymiarze międzynarodowym. Mając na uwadze dalsze studia Autora nad poruszaną w pracy problematyką, zdecydowanie rekomenduję raporty z tych badań – zarówno te starsze jak i najnowsze (ostatni, który znam pochodzi z roku 2014). Cały przegląd literatury, który został przedstawiony na stronach 15-20, jest dosyć skąpy i słaby, a przy tym dosyć luźno wiąże się z podstawowym przedmiotem badań, czyli aktywnością turystyczno-wypoczynkową. Niejako na swoje usprawiedliwienie – jak sądzę Autor pisze o pewnym braku, choć mnie się wydaje, że można w tym przypadku mówić co najwyżej o niedostatku, a nie o braku. Otóż we wstępnej części pracy pisze: „Badania dotyczące migracji są w literaturze polskiej i światowej dobrze rozwinięte, usystematyzowane i obfitują w wiele teorii. Brak jest jednak opracowań wyjaśniających proces kształtowania się aktywności turystycznej oraz czynników, które ten proces determinują u emigrantów w wielkich miastach" (s. 2). Tymczasem to nie prawda, że nie ma w ogóle (chodzi o ów „brak") takich prac. Pomijając już fakt, że większość badań na ten temat prowadzona jest właśnie w wielkich miastach, należy wskazać również, że w Europie to właśnie Wielka Brytania ma największe tradycje w badaniu etnicznych uwarunkowań aktywności turystycznej (choć najlepiej badania takie rozwinięte są oczywiście w najbardziej etnicznie zróżnicowanej populacji mieszkańców USA). Problematyce tej wiele miejsca poświęca na przykład Ph. Pearce w swojej znakomitej książce "Tourist Behaviour. Themes and Conceptual Schemes" (2005), która jest nawet cytowana przez Autora w recenzowanej pracy. Zagadnienia etniczne stanowiły także przedmiot badań, których wyniki publikowano m.in. w pracach: Pizam A., Sussman S., Does nationality affect tourist behaviour?, [w:] Annals of Tourism Research, Vol. 22 (4), 1995, s. 901-917, Dann G., Limitation in the use of nationality and country of residence variables, [w:] Tourism Research: Critiques and Challenges (red. D. Pearce I R. Butler), 1993, s. 88-112, czy Stephenson M.L., Hughes H.L., Holidays and the UK Afro-Caribbean community, [w:] Tourism Management, Vol. 16(6), 1995, s. 429-436. Problematyka ta występuje także w polskiej literaturze przedmiotu. Nie licząc mojej habilitacji („Determinanty i zróżnicowanie społeczne aktywności turystycznej"), którą zresztą Autor w wielu miejscach również cytuje, a w której uwarunkowaniom etnicznym aktywności turystycznej poświeciłem trochę uwagi, wskazać można także prace innych autorów (np. Drozdowski Z., Etniczne przemiany europejskiej populacji u schyłku XX wieku a turystyka, [w:] Turystyka i rekreacja jako czynnik integracji europejskiej [red. S. Bosiacki], AWF Poznań 1995). Tak więc pisanie o braku publikacji na ten temat nie odpowiada rzeczywistości. Jeśli już, to można stwierdzić, że jest ich mało. Wprawdzie wykaz bibliograficzny pod względem ilościowym wygląda dosyć okazale, jednak jego zawartość (mam na myśli jakość i aktualność publikacji) oraz sposób redakcji budzą duże wątpliwości. Przyznam, że nie spotkałem się jeszcze z tak niestarannie sporządzoną „Bibliografią" pracy doktorskiej. Aż roi się w niej od niekonsekwencji w sposobie cytowania prac: raz rok wydania jest na początku notki bibliograficznej, zaraz po nazwisku autora pracy, innym razem na jej końcu (przy pierwszej cytowanej pozycji data znajduje się zarówno na początku, jak i na końcu – sytuacji takich jest zresztą więcej). Czasami Autor podaje strony, na których znajdują się poszczególne artykuły lub rozdziały zamieszczone w pracach zbiorowych, w innych przypadkach nie. Stosowane są różne sposoby cytowania prac zbiorowych oraz podawania nazwisk redaktorów; często brakuje spacji tam, gdzie powinny one być lub też znajdują się tam, gdzie być ich nie powinno. Niektóre prace cytowane są dwukrotnie - np. Krzymowska-Kostrowicka A., Geoekologia turystyki i wypoczynku, PWN, Warszawa, 1997 oraz Krzymowska-Kostrowicka A., Geoekologia turystyki I wypoczynku, PWN, Warszawa, 1999 (pisownia oryginalna), przy czym ta druga pozycja jest po prostu drugim, nie zmienionym, wydaniem tej pracy (też 238 stron i ten sam ISBN). Poza tym, przy pierwszej cytacji praca ta ulokowana nie jest – tak jak powinno być „w kolejności alfabetycznej". Błąd ten zresztą dotyczy także ulokowania prac innych autorów (np. Brudnicki R., Christaller W., King R. itd.). Nie bardzo zrozumiały jest też podział „Bibliografii" na: „Literaturę podstawową" oraz „Literaturę pomocniczą". Zwłaszcza że w tej drugiej – czyli z założenia jakby mniej ważnej - zamieszczono większość z najważniejszych raportów na temat aktywności turystycznej mieszkańców Wielkiej Brytanii oraz inne dane statystyczne z tym związane, które stanowiły przecież podstawę porównań i odniesień Autora do własnych badań empirycznych: np. kilka raportów National Statistical Office „Travel Trends" za lata 20042008, raporty „The United Kingdom Tourism Survey" za lata 2005-2006, raport National Statistical Office „Transport, Travel and Tourism. Overseas Travel and Tourism" za lata 2005-2009 (ten ostatni też podany jest w wykazie bibliograficznym dwa razy) oraz raporty „TNS Travel & Tourism: UK Occupamcy for Serviced Accomodation" za lata 2004-2009. OCENA METODOLOGII BADAŃ – ZASTOSOWANE METODY, TECHNIKI ORAZ NARZĘDZIA BADAWCZE Zastosowana w pracy metodologia badań - zarówno jeśli chodzi o całość procesu naukowego, jak i część empiryczną – zasługuje na wysoką ocenę. Autor wykazał się dobrym przygotowaniem w tym zakresie, które dostrzec można na wszystkich etapach procesu badawczego - od konceptualizacji badań, poprzez ich realizację, analizę wyników, a na wnioskowaniu kończąc. Materiał badawczy pozyskano w wyniku własnych badań empirycznych, w postaci badań ankietowych na reprezentatywnej – według opinii Autora – próbie badawczej polskich emigrantów mieszkających w Londynie, liczącej 382 osoby. Głównym narzędziem badawczym był formularz ankiety „Aktywność turystyczno-wypoczynkowa Polaków mieszkających w Londynie", składający się z 4 arkuszy i metryczki. Sposób doboru próby został szczegółowo opisany i pomimo pewnych - normalnych w przypadku tego typu badań – ograniczeń, daje podstawy do uogólnień na całą badaną populację. Przy poziomie istotności wynoszącym 95 punktów procentowych, maksymalny błąd pomiaru wynosił +/- 5%. W części empirycznej pracy, przy analizowaniu pozyskanego materiału Autor posłużył się kilkoma metodami i technikami badawczymi oraz szeregiem testów i wskaźników statystycznych, które zostały dobrane w sposób właściwy, co w większości przypadków pozwoliło na poprawne i dosyć jednoznaczne interpretacje. Warto to podkreślić, bo w przypadku badań dotyczących czynników o charakterze subiektywnym - takich jak: motywy, postawy i preferencje, czy zagregowane opinie dotyczące wartości imprez turystycznych dla klienta - nie zawsze ma to miejsce. W pracy posłużono się między innymi: testem niezależności chi 2 , współczynnikiem zbieżności Czuprowa, analizą zmiennych składowych, obliczając różne rodzaje wskaźników - średnie arytmetyczne, średnie geometryczne, mediany, odchylenia standardowe, wariancje, współczynniki zmienności, miary asymetrii, miary koncentracji, czy średnie tempa przyrostu. W odniesieniu do różnych badanych zjawisk w pracy wyznaczano trendy liniowe, a w niektórych przypadkach wyznaczano także diagramy Czekanowskiego. W pracy zastosowano rzadko spotykany sposób analizowania sezonowości wyjazdów, gdzie rozpatrywano ją nie tak jak czyni się to zazwyczaj - a więc traktując sezonowość turystyki jako stały, cykliczny rozkład wielkości ruchu turystycznego w ciągu roku według miesięcy - ale odnosząc ją do wartości średnich dla całego roku lub danego okresu (czyli lat 2004-2008). Spowodowało to pewne zamieszanie interpretacyjne, gdyż w niektórych okresach uzyskane wskaźniki sezonowości przekraczały wartość 100% - np. „maksymalne wartości wskaźnika za lata 2004-2008 przypadają na miesiące: grudzień - okres bożonarodzeniowy (221%), miesiące letnie (czerwiec, lipiec, sierpień) – odpowiednio: 121%, 121% I 151% oraz miesiąc kwiecień – Wielkanoc (120%)" – s. 98. Sprawę komplikuje to, że interpretacja i opis wyników nie są dostatecznie jasne, gdyż czasami wartości podawane w nawiasach dotyczą pojedynczych miesięcy, a czasami kilku miesięcy łącznie, nie zawsze obejmując poszczególne kwartały, a łącząc miesiące z różnych okresów roku – np. na stronie 99 czytamy: „najwięcej wyjazdów długookresowych przypada na kwiecień, sierpień i grudzień (43,9%)". Moim zdaniem, taka sytuacja tylko komplikuje wyciąganie wniosków na temat tego, jak te wyjazdy faktycznie w ciągu roku się rozkładają, gdyż nie zawsze wiadomo którą z miar sezonowości w danym momencie Autor stosuje. Na przykład interpretując dane przedstawione w tabeli 27, Autor podaje, że: „Maksymalne wartości wskaźnika sezonowości w wyjazdach krajowych w latach 2004-2008 przypadają na sierpień – 23% oraz czerwiec – 176%" – s. 99. W oparciu o dane z tej tabeli, pozwoliłem sobie dokonać pewnych prostych przeszacowań dla sierpnia, które wykazały, że przy zastosowaniu tradycyjnego sposobu określania sezonowości turystyki jego „udział" wynosi 19% (59 sierpniowych wyjazdów krajowych zanotowanych w całym analizowanym okresie podzieliłem przez wszystkie 310 wyjazdów tej kategorii). Wydaje mi się, że ten tradycyjny sposób wyrażania sezonowości jest jednak czytelniejszy. Ten sposób zresztą też występuje w pracy – np. wtedy, gdy Autor pisze, że: „Sezonowość wyjazdów Polaków i Brytyjczyków w latach 2004-2008 charakteryzuje się dużą koncentracją w czasie, blisko 50% ogółu wyjazdów zrealizowano w miesiącach czerwiec, lipiec i sierpień" (s. 102). Zastosowano go zresztą również w odniesieniu do własnych badań empirycznych Autora - w tabeli 38 (s. 132). Tak jak wiele innych tabel w tej pracy zawiera ona w sobie także wykresy, na których - niezależnie od danych w wierszach i kolumnach tabeli - pokazano „Sezonowość krajowych wyjazdów turystycznych według regionów fizycznogeograficznych Polski w latach 2004-2008". Szkoda tylko, że rysunek jest niezbyt czytelny, z uwagi na nie najlepszy dobór legendy, która ma ilustrować krzywe dla poszczególnych regionów. Bardzo żałuję, że w pracy ograniczono się jedynie do pokazania „Makiety ankiety", a nie zamieszono po prostu kwestionariusza ankiety w postaci takiej, jaką otrzymywali respondenci. Zawierał on bowiem zapewne jakiś list przewodni informujący o celu badań, ich zakresie, być może także jakieś wyjaśnienia dotyczące pojmowani czy też definicji zjawisk, o które pytano w ankiecie - np. jak definiowane są poszczególne formy turystyki – np. „wczasy, urlop", „wycieczka", „działka letniskowa" oraz jak klasyfikować motywy poszczególnych wyjazdów. Mogły się z tym bowiem wiązać pewne problemy – np. czym różni się pozycja 1 w „Makiecie" dotycząca „Sposobu spędzania czasu na wyjeździe" określona jako „sport, zajęcia fizyczne", od pozycji 2 - „uczestnictwo w imprezach także sportowych, widowiskowych i rozrywkowych" i jak one obie się mają do pozycji 7 – uczestnictwo w spotkaniach, targach". Jeszcze większych problemów zapewne dostarczało respondentom rozgraniczenie i właściwe zaklasyfikowanie motywów swoich wyjazdów – czyli np. odróżnienie pozycji nr 2 – „wypoczynek poza miejscem zamieszkania" od pozycji nr 7 – „ucieczka od uciążliwego środowiska zamieszkania" oraz tego ostatniego od pozycji 8– "ucieczka od otoczenia społecznego", skoro – moim zdaniem – przy tak ogólnie określonej pozycji 7 mogła ona się właśnie w niej zawierać. Rozumienie tych często nieostrych podziałów i klasyfikacji budzić musiało niejasności u respondentów. Przyjmuję jednak, że Autor, albo ankieterzy prowadzący badania wyjaśniali te zawiłości, dzięki czemu respondenci właściwie rozumieli pytania i stosownie do sytuacji na nie odpowiadali. Zamieszczenie pełnego wzoru kwestionariusza ankiety/.wywiadu (co zwykle ma miejsce w pracach doktorskich) ułatwiłoby recenzentowi ocenę tego podstawowego narzędzia badawczego. Pewną wątpliwość budzi też podana w „Makiecie" klasyfikacja „środka zakwaterowania" (to chyba niezbyt trafne określenie), która zdecydowanie nawiązuje do klasyfikacji stosowanych w Polsce i nie uwzględnia specyfiki klasyfikacji oraz nazewnictwa stosowanego w Wielkiej Brytanii (np. „Holiday/guest house", „rented apartment/houses", "own property/second home" – czyli tzw. drugie domy itd.). Autor badał między innymi poziom znajomości języka angielskiego oraz jego wpływ na aktywność turystyczną. Moja jedyna uwaga i wątpliwość dotycząca tego wątku badań związana jest z tym - czy ta znajomość języka była jakoś weryfikowana czy miała tylko deklaratywny charakter? Pytam dlatego, że Autor wykazuje się dużą pewnością w wyciąganiu wniosków, pisząc cały czas o poziomie znajomości tego języka, podczas gdy w istocie dysponował jedynie opiniami badanych na ten temat. W związku z powyższym należało chyba zachować większą ostrożność przy interpretacji wyników oraz wyciąganiu wniosków. Zwłaszcza zastanawiająca jest informacja zamieszczona na stronie 152, że „Najniższy poziom aktywności dotyczył osób nie znających języka angielskiego (średnio 0,5%)". Czy na pewno chodzi o odsetek osób wyjeżdżających wśród tej grupy badanych, czy też chodzi może o udział tej grupy w ogólnej liczbie wyjazdów, co może być związane po prostu z małą liczbą badanych, którzy tego języka nie znali? Jeszcze innym problemem, który chciałbym zasygnalizować w kontekście ewentualnych przyszłych badań Autora jest kwestia wpływu dochodów na poziom aktywności turystycznej. W recenzowanej pracy zastosowano coraz rzadziej stosowany sposób, w którym pyta się respondentów o wielkość ich dochodów, od czego ostatnio odchodzi się na rzecz pytań o ocenę własnej sytuacji materialnej lub poziomu osiąganych dochodów (wyrażonych zwykle w 5-stopniowej skali Likerta). Dzieje się tak zarówno z tego powodu, że respondenci często mają kłopot w dokładnym określeniu swoich dochodów w wartościach bezwzględnych, jak i tego, że raczej niechętnie dzielą się tymi informacjami z ankieterami (a zdarza się również, że świadomie wprowadzają ich w błąd). Autorowi udało się uzyskać jednak informacje na ten temat, czego należy Mu pogratulować. Zachodzi jednak pytanie czy nie lepiej zamiast pytać o ogólną wielkość chodów, było zapytać o tzw. fundusz swobodnej decyzji, czyli tę część dochodów, która pozostaje respondentom po wydatkach związanych z realizacją podstawowych potrzeb życiowych oraz stałych i obowiązkowych opłat (podatki, kredyty). Wydaje się, że w przypadku badań nad aktywnością turystyczną, lepszą miarą możliwości konsumpcyjnych jest dochód, który pozostaje do dyspozycji konsumentów, czyli tzw. "discretionary income". Przecież dwie osoby o takich samych dochodach brutto, mogą dysponować dochodami rozporządzalnymi o różnej wysokości, a tym samym mogą mieć bardzo różne możliwości finansowe w zakresie konsumpcji turystycznej. OCENA SPOSOBU PRZEDSTAWIANIA WYNIKÓW BADAŃ Moja podstawowa uwaga w odniesieniu do tej warstwy oceny pracy dotyczy zakresu oraz wyboru sposobów zaprezentowania wyników badań. Czasem miałem wrażenie, że Autor przedstawia (i zwykle bardzo szczegółowo analizuje) nie najbardziej kluczowe aspekty badanych zjawisk oraz związane z nimi wyniki, ale to co jest mu przedstawić najłatwiej, albo też że wybór w tym zakresie jest dosyć przypadkowy. No bo jeśli mamy na przykład ciekawe i bogate w informacje wyniki badań dotyczące form i miejsc wypoczynku (z podziałem na trzy strefy: Central Tourism District, dzielnice zamieszkania oraz pozostałe dzielnice miast), które przedstawiono na trzech odrębnych wykresach (rys. 21), a Autor w swojej interpretacji ogranicza się do kilku linijek opisu – to albo „idzie na łatwiznę", albo nie dostrzega potencjału tkwiącego w wynikach swoich badań. Podobna uwaga dotyczy tabeli 58 (strona 168), na której przedstawiono rozkład odpowiedzi na temat 12 motywów wyjazdów zagranicznych - każdorazowo analizowanych osobno dla danego roku oraz z podziałem na wyjazdy do krajów europejskich (bez Polski), do krajów pozaeuropejskich oraz do Polski – przedstawiając dane także na wykresach. I w tym przypadku komentarz jest bardzo ubogi. Jest to tym bardziej zastanawiające, że Autor nie szczędzi w pracy miejsca na szczegółowe przedstawianie wyników, które mają drugo-, a czasami nawet trzeciorzędne znaczenie (kłania się w tym miejscu zasada „brzytwy Ockhama" – Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem – czyli „nie należy mnożyć bytów ponad potrzebę"). Nie jestem na przykład przekonany do tego, że koniecznie należało tak szczegółowo przedstawiać wyniki - za każdym razem analizując je osobno dla każdego roku - z całego badanego okresu. Lepiej chyba było je analizować łącznie dla całego badanego okresu, czyli w ujęciu dynamicznym, a nie każdorazowo od „A" do „Z", jeden rok, potem kolejny itd., co – wobec faktu, że zwykle nie różniły się one znacząco – może być dla czytelników nie tylko nużące, ale może też utrudniać im percepcję przekazywanych informacji. Dotyczy to zwłaszcza porównywania wyników, kiedy czytelnik – chcąc nadążyć za narracją Autora, a czasami także zweryfikować przedstawiane przez niego informacje - ciągle musi wracać do danych przedstawionych kilka stron wcześniej lub później. Tak duża waga, jaką Autor przywiązuje do analizowania dynamiki zmian, przyrostów absolutnych itd. - w sytuacji, gdy analizy obejmują tak krótki okres czasu (lata 2004-2008) - nie wydaje się być uzasadnioną, tym bardziej, że wyniki – zasadniczo rzecz biorąc – nie układają w jakieś trwałe tendencje. Podobna uwaga dotyczyć może wyjątkowo szczegółowego analizowania zmiennych demograficzno-społecznych, co z kolei powoduje, że Czytelnik gubi całościowy obraz sytuacji i trudno jest mu wyciągnąć generalne wnioski, tym bardziej, że Autor – koncentrując się najczęściej na zwykłym opisie i ponownym przywoływaniu danych przedstawionych już (znacznie czytelniej w tabelach) – mu tego nie ułatwia, a pogłębionych, jakościowych i eksplanacyjnych analiz oraz generalizacji dokonuje rzadko. W sytuacji, gdy aktywność turystyczna - zwłaszcza analizowana w odniesieniu do tak niedługiego okresu czasu – cechuje się stosunkowo trwałymi tendencjami (i to zarówno jeśli chodzi o poziom uczestnictwa, jak i jego uwarunkowania) – lepiej jest chyba stosować proponowany wyżej dynamiczny i syntetyczny sposób analiz. Mam wrażenie, że w końcowej części pracy Autor sam skłania się ku takiej opinii, kiedy pisze, że „W wyniku analizy materiału badawczego można wnioskować, że zmiany zachowań turystycznych zachodzą w ciągu dłuższego okresu czasu niż objęty analizą przedział czasowy" (s. 2002). Wydaje mi się, że czasami nie warto zajmować się różnicami w wynikach (np. dotyczących zmiany wpływu płci, wieku, czy wykształcenia na uczestnictwo w turystyce w każdym z kilku analizowanych lat), które mają wartości zbliżone do błędu statystycznego. A takich sytuacji w pracy nie brakowało. Z kolei tam, gdzie występowały duże różnice w wynikach (czasami wręcz zaskakujące), Autor ograniczał się do przedstawienia wyników i nie próbował ich jakoś szerzej wyjaśniać. Jako przykład takiej sytuacji można podać informację ze strony 151, gdzie Autor stwierdza: „Respondenci pozostający w związku małżeńskim w mniejszym stopniu uczestniczyli w wyjazdach krajowych w latach 2004-2008 (średnio 9,2%) niż osoby stanu wolnego (odpowiednio 53,5%)". Tak wielka różnica wymaga komentarza, gdyż w żadnych innych badaniach na temat aktywności turystycznej, prowadzonych na próbach reprezentatywnych, aż tak wielkich dysproporcji nie odnotowano (nie tylko w Polsce i Wielkiej Brytanii, ale na całym świecie). Tymczasem Autor nie opatrzył tej informacji żadnym komentarzem, skupiając się na opisie tego, jak wartości te zmieniały się w poszczególnych latach. Warto dodać, że i w tym przypadku nie skomentował zaskakującej informacji, że maksymalny poziom wyjazdów dla osób bezdzietnych zanotowano w roku 2006, kiedy to brało w nich udział ponad 90% badanych, podczas gdy we wszystkich pozostałych latach wartości były dużo mniejsze: 2004 - 5,5%; 2005 – 57,8%; 2007 – 60,5%; 2008 – 53%. Przecież badacz od razu powinien starać się wyjaśnić te rozbieżności i próbować odpowiedzieć na pytanie - czym spowodowany był aż tak wysoki wzrost aktywności turystycznej tej kategorii osób w tym jednym roku w porównaniu do lat pozostałych? Przykładów takiej mało dociekliwej postawy Autora jest w pracy więcej. Na przykład na stronie 73 znalazło się stwierdzenie „W celach towarzyskich wyjeżdżali jedynie respondenci przebywający w Londynie od 3 do 4 lat". Można zapytać - czy to nie dziwne? Aż ciśnie się na usta pytanie – dlaczego tak było? Dlaczego spośród kilkuset badanych osób, tylko ta jedna kategoria respondentów deklarowała taki cel wyjazdów. Próżno jednak w pracy szukać odpowiedzi na to pytanie (podobnie zresztą jak o odszukanie w całej pracy informacji na temat tego ile to było osób). Podobna uwaga dotyczy informacji, że „Wykorzystanie samochodu osobowego w roku 2008 zmalało o 56,7 % punktu procentowego [tak jest w pracy – przyp. WA] w porównaniu z rokiem 2004" (s. 74). Można zapytać - dlaczego w tak krótkim czasie, sytuacja uległa tak diametralnej zmianie? Niestety, w całej pracy dominuje prosta deskrypcja, zwykła relacja z badań, a głębszych analiz i prób wyjaśnienia - przynajmniej w stosunku do zaskakujących lub sprzecznych ze znanymi z literatury wyników - jest mało. Istotnym mankamentem prezentacji wyników badań jest to, że w tabelach najczęściej brakuje wartości bezwzględnych (N). Czasami ułatwiałyby one analizy – jak np. w tabeli 6 na stronie 31. Brak wartości „N" praktycznie uniemożliwia też recenzentowi sprawdzenie podawanych przez Autora wyników - nawet poprzez proste sumowanie kolumn i wierszy (np. tabela 9 na stronie 34). Wprawdzie niektóre wyniki wyrażano w wartościach bezwzględnych na wykresach, ale bez przypisania poszczególnym słupkom wartości liczbowych (rys. 13 – s. 44), tylko w niewielkim stopniu zmieniało to sytuację. O tym, że sprawy te mają duże znaczenie świadczyć może problem z interpretacją danych przedstawionych w tabeli 14 (s. 48). Przede wszystkim zachodzi pytanie dlaczego przedstawiono w niej dane dotyczące wykonywanego zawodu tylko dla 52% badanych? Jednak jeszcze większy problem stwarza ustalenie proporcji pomiędzy danymi na temat wykonywanego zawodu. Z danych w tej tabeli wynika, że w „Hotelarstwie i gastronomii" pracowało 6,3% a w „Budownictwie" – 6,6% badanych. Tymczasem na następnej stronie znajduje my informację, że „… zdecydowana większość respondentów deklarowała zatrudnienie w sektorze usług (78%). Z czego najwięcej w hotelarstwie i gastronomii (18%), Następnie blisko 10% było zatrudnionych w budownictwie oraz 8% w przemyśle" (s. 49)... Skoro w tabeli wartości dotyczące hotelarstwa i turystyki oraz budownictwa są prawie takie same (6,3% i 6,6%), to - nawet jeśli przyjąć zastrzeżenie, że dane w tabeli dotyczyły 52% badanych - skąd tak duża różnica (18% i 10%) w dalszym opisie i z jakich danych podstawowych te wartości wynikają. Nieco innym problemem jest konstrukcja tabel oraz łączenie ich z wykresami, co powoduje, że czytelnik czasem ma trudność, aby zorientować się na podstawie jakich wartości bazowych sporządzono poszczególne elementy takiego „tabelo-rysunku" (np. tabela 12 – s. 45). Jednak jeszcze większym mankamentem jest stosowanie różnych skal na wykresach – np. w sytuacjach, gdy mają one ilustrować te same zjawiska w różnych latach. Przykładem może być wykres 9a, gdzie na każdym z pięciu sąsiadujących wykresów pokazujących odległość miejsca zamieszkania badanych od miejsca ich pracy, na osi dotyczącej respondentów zastosowano cztery różne skale od 30-60% (z przedziałami co 5 lub co 10 punktów), zaś na osi dotyczącej odległości - cztery wykresy sporządzono w tej samej 12-stopniowej skali (od 2,5 do 30 km), ale już wykres dla roku 2008 sporządzono w 4stopniowej skali (od 2,5 do 12,5 km). Sytuacja taka bardzo utrudnia, a czasami wręcz uniemożliwia, interpretację wyników. Sytuacja powtarza się w przypadku wykresów ilustrujących zjawisko sezonowości wyjazdów, które przedstawiono na stronie 100 (rys. 36). Jednak w tym przypadku jest to o tyle uzasadnione, że różne skale nie mają aż tak wielkiego znaczenia, gdyż najważniejszy jest rozkład wartości na poszczególne dwanaście miesięcy i krzywa (słupki) i tak odzwierciedla przebieg zjawiska. Skrajnym przykładem różnych skal jest rysunek 61 zamieszczony na stronie 187, gdzie przedstawiono dane dla dwóch rodzajów wyjazdów: a) wyjazdy krótkookresowe – gdzie zastosowano skalę od 0 do 50% b) wyjazdy długookresowe – gdzie zastosowano skalę od 60% do 67%. W związku z tym, że „na pierwszy rzut oka rysunki są bardzo podobne, nieuważny czytelnik mógłby przyjąć, że poziom uczestnictwa w obu rodzajach wyjazdów jest podobny. Tymczasem w przypadku wyjazdów długookresowych słupki dla każdego z pięciu zaznaczonych lat przyjmują wartości powyżej 60%, a w przypadku wyjazdów krótkookresowych w czterech na pięć analizowanych lat nie przekraczają 30%. Innego typu problemy stwarzają niektóre mapy, które - zbytnio pomniejszone - są po prostu nieczytelne (np. rys. 10 na stronie 40, na którym zupełnie nieczytelne są legendy). Ten sam problem dotyczy map i legend ze strony 43 i 63. W niektórych przypadkach pomniejszanie rysunków mogło mieć uzasadnienie, czy to w trosce o estetykę, czy też ze względu na brak możliwości zmieszczenia rysunku o większych rozmiarach, ale w wielu przypadkach ryciny można było powiększyć bez szkody dla estetyki pracy, za to z korzyścią dla „czytelności" pracy (tak jak np. w przypadku rysunku 20 na stronie 60). Na stronie 191 zamieszczono rysunek 63 przedstawiający wykresy radarowe ilustrujące determinanty warunkujące wybór przestrzeni turystycznej (osobno dla wyjazdów do Polski oraz wyjazdów po Wielkiej Brytanii). Pomysł przedstawienia tych zagadnień na wykresie radarowym jest ciekawy, jednak różne rozmieszczenie poszczególnych zmiennych na osiach tych wykresów utrudnia ich porównanie, burząc cały zamysł i powodując, że charakterystyczne dla wykresów tego typu - proste wizualne porównanie w zasadzie jest niemożliwe. Tam z kolei, gdzie porównań takich można dokonać bo wykres jest w miarę czytelny, to można natrafić na „ciekawostki", takie jak choćby na rys. 67. Na wykresie radarowym Autor przedstawia tam kierunki planowanych wyjazdów turystycznych w latach 2009-2010, pisząc że „ … zdecydowana większość respondentów wskazała kraje europejskie (bez Polski) jako planowane miejsce wypoczynku…" (s. 197). Tymczasem z wykresu wynika, że deklarację taką złożyło zaledwie niecałe 40% badanych i że prawie taki sam odsetek wskazał na wyjazdy do Polski. A propos wspomnianego już wcześniej sposobu narracji, precyzji wypowiedzi oraz jasności naukowego wywodu – Autor zaskakuje czasami niektórymi swoimi stwierdzeniami, albo nie kończąc swoich myśli, albo nie zauważając, że być może jakieś fragmenty tekstu przy ostatecznej redakcji zostały przypadkowo „wycięte". Na przykład nie do końca wiadomo co Autor miał na myśli pisząc, że „Wśród respondentów podróżujących po Wielkiej Brytanii znalazły się osoby w wieku 20-30 lat, deklarujące wykształcenie zawodowe i średnie" (s. 183). Przecież to oczywiste, że wśród wszystkich badanych, takie osoby musiały się znaleźć. Pozostawienie takiej lakonicznej i oczywistej informacji oraz przejście do charakterystyki kolejnego zagadnienia jest zagadkowe. Jeśli już takie zdanie w pracy się znalazło, to traktując je jako wstęp do dalszych analiz, należało podać jaki był ich udział wśród wszystkich badanych, albo wskazać jakiś aspekt, z powodu którego to zdanie znalazło się w pracy. Prawie identyczny problem (błąd) występuje na 189 stronie pracy (dotyczy osób w przedziale wiekowym 19-40 lat wśród, których – jak stwierdza Autor – „…znalazły się osoby posiadające wykształcenie policealne, średnie i podstawowe". Tego typu stwierdzeń było zresztą w pracy więcej – np. „Autor zakłada, że motywy wiążą się z potrzebami …" (s. 194). Można Autora zapytać: czy trzeba to zakładać? czy może być inaczej? OCENA PRACY EDYTORSKIEJ – UWAGI NA TEMAT STYLISTYKI ORAZ INNYCH ELEMENTÓW SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA REDAKCJĘ RAPORTU KOŃCOWEGO W recenzowanej pracy występuje zdecydowanie za dużo banalnych błędów, które – jak można sądzić – wynikają z pośpiechu, jaki prawdopodobnie towarzyszył redakcji tekstu końcowego. Poniżej wskazuję najważniejsze mankamenty redakcyjne (poza podanymi już w recenzji, wiele innych z kolei zaznaczono bezpośrednio na maszynopisie pracy). Błędy stylistyczne, gramatyczne, literowe i interpunkcyjne: o „Na tym szczeblu znaczeniowym uściślenie znaczenia pojęć emigrant (imigrant) i turysta ma istotne znaczenie przy zastosowanych metodach" (s. 7). o „Przestrzenne zachowania turystyczne, w świetle definicji turystyki oraz definicji przestrzennych zachowań ludzkich, można zdefiniować jako …" (s. 43). o „… dla realizacji przyjętych celów pracy jest zdefiniowanie operacyjne definicji aktywności turystycznej (tourism activity)" – s. 10. o „Podczas wyjazdów jednodniowych w latach 2004-2008 respondenci najchętniej spędzali czas w gronie partnera …" – s. 71 . To „grono partnera" (), zamiast – jak sądzę – towarzystwa partnera, występuje w pracy jeszcze w kilku miejscach, o Pozostałe sklasyfikowane cele wyjazdów odgrywały niewielkie znaczenie w strukturze wyjazdów wszystkich grup" (s. 73) – powinno chyba się napisać, że miały mniejsze znaczenie lub że odgrywały mniejszą rolę. o „Warto zwrócić uwagę na fakt, że celem jednodniowych wyjazdów zagranicznych był cel religijny i leczniczy" – s. 74. o „Przy rozmieszczenie obywateli polskich przybyłych do Wielkiej Brytanii według …" (s. 113) – powinno chyba być: Przy analizach rozmieszczenia …. o „Wskaźnik poziomu aktywności turystycznej oraz częstotliwość wyjazdów pozwoliły również określić preferencje respondentów co do preferowanych form aktywności turystycznej" (s. 185). Ten sam błąd powtórzony jest na następnej stronie. o „Respondenci, których poziom aktywności turystycznej w latach 2004-2008 osiągnął średni poziom, wykonywali zawód związany z sektorem …" – s. 189 „W latach 2004-2008 szacunkowa liczba obywateli Polski mieszkających w Londynie wynosiła blisko 80 tyś. – s. 2. Powinno być - 80 tys. Błędy literowe zdarzały się też w tytułach tabel i rysunków – np., tab. 17 – s. 68. Wydaje się, że w zdaniu, w którym Autor pisze o tym co wpłynęło na „poprawną konstrukcję operatu losowego" (s. 12), chodzi raczej o operat losowania. [x] W pracy jest bardzo dużo błędów interpunkcyjnych - czasami po kilka na jednej stronie (zaznaczono je w wersji drukowanej pracy). Błędy redakcyjne związane z cytowaniem: Autorką pracy „Geoekologia turystyki i wypoczynku" jest nie Krzymanowska – Kostrowicka (jak podano na stronie 5), ale A. Krzymowska-Kostrowicka (w wykazie bibliograficznym jest już poprawnie). Powszechnie występujący w pracy brak informacji wydawcy, który dotyczy większości publikacji poza czasopismami. Dlaczego przy cytowaniu prac, w nawiasach raz podawane są nazwiska z inicjałami imion, a innym razem bez – patrz np. s. 5. Przy cytowaniu „in extenso" konieczne jest podawanie stron na których dany fragment został w przywoływanej pracy umieszczony. Zasada ta często nie jest w recenzowanej pracy zachowana (np. przy definicji turystyki na stronie 6). PODSTAWOWE ZALETY ORAZ MANKAMENTY PRACY Moim zdaniem, w całej pracy najbardziej wartościowe są badania oraz rozważania Autora dotyczące przestrzeni turystycznej. Autor umiejętnie wykorzystuje dorobek teoretyczny z tego zakresu (w tym zwłaszcza łódzkiego ośrodka geograficznego, który w tej dziedzinie należy do najlepszych nie tylko w Polsce), łącząc go nie tylko z kwestiami dotyczącymi bezpośrednio aktywności turystycznej, ale także z procesami adaptacji do nowego środowiska zamieszkania oraz integracji społecznej polskich emigrantów w Wielkiej Brytanii. Plusem tej pracy jest też rzetelny i szczegółowy opis procedury zastosowanej przy doborze respondentów. Z bardziej szczegółowych spraw, na podkreślenie zasługuje konstrukcja rysunków 2 i 3, zamieszczonych na 26 i 27 stronie pracy, gdzie Autor w ciekawy, syntetyczny sposób przedstawił podstawowe dane na temat wyjazdów turystycznych Polaków. Gdyby jeszcze na rys. 2 umieścić dane na temat sezonowości - tak jak jest to zrobione na rys. 3 - informacja ta byłaby w zasadzie pełna. Natomiast za podstawowy mankament tej pracy uznaję to, że Autor nie bardzo potrafi odróżnić to, co w jego badaniach i samej pracy jest twórcze i wartościowe od tego co mało istotne i nie warte aż tak głębokich analiz i prezentacji. Praca zawiera bowiem wiele elementów ciekawych, a nawet odkrywczych, które jednak giną - moim zdaniem - w masie przytaczanych szczegółowo danych na temat mniej znaczących, a czasami wręcz trzeciorzędnych zagadnień. Uwagę tę można odnieść do różnych warstw i perspektyw oceny tej pracy, ale w szczególny sposób dotyczy ona prezentacji wyników badań. Swoistym posumowaniem pracy jest próba przedstawienia wyników badań empirycznych w syntetycznej postaci w formie modeli, które zostały zamieszczone w rozdziale szóstym. Sam pomysł wydaje się wartościowy, jednak mam wobec tych modeli oraz sposobów ich tworzenia pewne wątpliwości, zarówno jeśli chodzi o aspekty metodologiczne, jaki i mniej ważne - czysto techniczne. Po pierwsze - Autor pisze, że pierwszy z modeli „wykonano na podstawie trzech mierników charakteryzujących zachowania turystyczne polskich emigrantów w Londynie (częstotliwości wyjazdów, poziomu aktywności turystycznej, stopnia wykorzystania czasu wolnego oraz wskaźnika koncentracji wyjazdów" (s. 185). To w końcu ile było tych czynników trzy czy cztery (jak w nawiasie)? Po drugie – Autor pisze, że „Elementy modelu oceniano na podstawie przyjętego podziału stopnia zaspokajania potrzeb turystycznych na cztery poziomy (niedostateczny, dostateczny, dobry i bardzo dobry), stosując gradację co 25 jednostek." (s. 185). W tym miejscu nasuwa się pytanie – jak rozumieć w takim razie dwie konkluzje Autora mówiące o tym, że „Analiza uzyskanych wyników pozwoliła określić stopień zaspokojenia potrzeb turystycznych emigranta na poziomie średnio-dobrym" (s. 185) oraz „Analiza miejscowości i regionów wypoczynkowych odwiedzanych przez emigrantów w latach 2004-2008 wskazuje na średnią koncentrację w przestrzeni" (s. 186) - ??? Moim zdaniem, należało zastosować - lepszą w tym przypadku skalę 5-stopniową, która pozwoliłaby wyznaczyć wartości średnie, od których powinny się w takim samym stopniu rozchodzić oceny „w górę" (czyli: poziom dobry i bardzo dobry, lub też – z uwagi na to, że chodzi o poziom zaspokojenia potrzeb turystycznych - określony jako: wysoki i bardzo wysoki) oraz niższe (poziom niski i bardzo niski). Po trzecie - wykresy radarowe zamieszczone na stronie 186 są mało czytelne. Tym razem jednak problem stwarza nie tyle wielkość samych rysunków oraz opisujących je legend (jak przy innych wykresach), co brak wyjaśnienia tego, czego każdy z tych czterech wykresów dotyczą. Sam tytuł całego rysunku („Model funkcjonalno-przestrzenny wypoczynku polskich emigrantów w Londynie") tego bowiem nie wyjaśnia. Autor powinien wyraźnie wskazać Czytelnikowi czego dokładnie dotyczy każdy z czterech wykresów, gdyż - w sytuacji gdy nie są one w ogóle podpisane – czytelnik gubi się w interpretacji. Tym bardziej, że nie podano w czym wyrażone są wartości na osiach oraz dlaczego na każdym wykresie podane są one w innej skali. Nie ma też informacji czy dotyczą one całego analizowanego okresu, czy też poszczególnych lat na niego się składających. O ile w przypadku dwóch wykresów znajdujących się po prawej stronie mamy co do tego jasność (dotyczą całego okresu 2004-2005, bo zaznaczono to na osiach), to w przypadku wykresów po lewej stronie nie jest to już takie jasne (bo dat nie podano). Na podkreślenie zasługują walory estetyczne pracy (które niestety częściowo zostały zniszczone przez recenzenta, który ołówkiem czynił na niej swoje uwagi i nie zdążył ich potem wymazać, za co niniejszym bardzo serdecznie Autora przeprasza ). INNE MANKAMENTY PRACY [x] Właściwym, bo oficjalnym skrótem (akronimem) Światowej Organizacji Turystyki jest UNWTO, a nie WTO (s. 6), gdyż ten ostatni dotyczy Światowej Organizacji Handlu. [x] „Thanopulos i Walle (1988) oscylują, że około 30% imigrantów greckich w USA podróżuje …" (s. 17) – powinno chyba być „szacują". [x] „Butler (1980) mówi, iż przestrzeń turystyczna jest dynamiczna oraz ewaluuje i zmienia się pod wpływem czasu" (s. 19). Po pierwsze – w tym przypadku Butler raczej pisze niż mówi, skoro przywołany jest cytat z książki, a po drugie chyba nie „ewaluuje" tylko „ewoluuje". Ten sam błąd z „ewaluowaniem" występuje w przypisie 29 na stronie 20. [x] Autor często używa sformułowania „uzyskane wyniki badań" (np. na stronie 28 – dwa razy), które brzmi trochę jak tautologia, gdyż wyniki badań zawsze przecież są uzyskane. Wystarczy chyba napisać - wyniki badań. [x] Na stronie 31 Autor pisze: „Według przeprowadzonej analizy obliczony współczynnik feminizacji według kategorii wiekowych osiągnął swoje maksimum w grupie do 19 lat (175), 51-60 lat (166,6) oraz 20-30 lat (164,1). Minimalne wartości współczynnika dotyczyły respondentów w wieku 31-50 lat". Zarówno minimum jak i maksimum w danej kategorii zawsze może dotyczyć tylko jednej wartości/kategorii. [x] Podobny błąd występuje na stronie 173, gdzie Autor pisze: „Najrzadziej emigranci posiadający wykształcenie policealne wypoczywali na obszarach wyżynnych (średnio 10%) i nizinnych (średnio - 8%)" oraz na stronie 175: „Największe znaczenie motyw ten miał w wyborze regionu wyżyn (średnia 66%), pojezierza (średnia – 65%) oraz nizin (średnia – 63%)". Warto zauważyć, że wskazane różnice mieszczą się prawdopodobnie w granicach błędu statystycznego. . [x] Pomylono numerację rysunku nr 23 ze strony 73, który w interpretacji opisywany jest jako rys. 24b (który zresztą – tak już to wcześniej sygnalizowano – jest nieczytelny z uwagi na zbyt małą wielkość oraz trudności w przypisaniu słupków z legendy do poszczególnych kolorów określających wyodrębnione cele wyjazdów). [x] Wykres w tabeli 62, zamieszczony na stronie 179 jest zupełnie nieczytelny. [x] Pomylono także numeracje tabeli na stronie 98, gdzie przy rozważaniach dotyczących sezonowości wyjazdów przywołano tabelę 24, która zamieszczona jest na stronie 93 i dotyczy uczestnictwa w turystyce według wybranych form turystyki. Autorowi chodziło prawdopodobnie o tabelę 27 ze strony 99. [x] Autor, pisząc o różnych determinantach aktywności turystycznej, używa tego określenia w rodzaju męskim (determinant), podczas gdy w języku polskim występuje on zasadniczo w rodzaju żeńskim (determinanta) – np. „Analizowany zbiór 32 determinantów zastąpiono…," (s. 179), Na stronie 159 są aż cztery błędy tego typu. Warto dodać, że Autor nie jest w tym względzie konsekwentny, gdyż na stronie 177 czytamy „W analizie wpływu określonych determinant na rozwój …". [x] Na stronie 183 Autor pisze: „W przypadku Wielkiej Brytanii duże znaczenie miał wiek, stan cywilny oraz dochód 201-301 £". Chodzi chyba o wpływ dochodu w ogóle (tak jak płci i wieku), a nie tylko tego jednego przedziału dochodowego. [x] W niektórych fragmentach pracy Autor używa czasu przyszłego (s. 5), wobec zjawisk i procesów, które miały już miejsce lub też używa tego czasu w formie swoistych hipotez – np. „Wytworzenie nowej przestrzeni wypoczynku i turystyki emigranta prawdopodobnie związane będzie z historią zamieszkania. W analizowanym przypadku okres zamieszkania w docelowym miejscu emigracji jest stosunkowo krótki (od roku do 5 lat), co prawdopodobnie będzie warunkować wybór form aktywności turystycznej." (s. 5). Gdyby oceniać wartość tej pracy tylko poprzez proste porównanie ilości zawartych w recenzji uwag krytycznych oraz pochwał dla Autora, można by odnieść wrażenie, że praca jest bardzo słaba. W istocie jest inaczej, praca – pomimo wskazanych błędów i mankamentów (recenzent zdaje sobie też sprawę z tego, że niektóre z nich mogą być wskazane niesłusznie) – nie jest zła. Dostrzegam jej liczne walory. Uznałem jednak, że o ile przy wskazaniu zalet pracy i pochwał dla Autora ograniczy się do spraw ogólnych i postara się przedstawić je raczej zwięźle, o tyle – mając na uwadze dalszy rozwój naukowy Doktoranta, a także ewentualną publikację jego rozprawy – uwagi krytyczne powinny zostać przedstawione w sposób pełny i jak najbardziej szczegółowy, tak aby przed ewentualną publikacją (w całości lub częściach). Doktorant mógł je łatwo wyeliminować. Jeszcze raz chcę podkreślić, że wspomniane dysproporcje w prezentowaniu zalet i wad pracy nie wynikały z „czepialstwa" recenzenta, ale wyłącznie z jego przeświadczenia o słuszności takiego podejścia do recenzji naukowych, zwłaszcza w przypadku doktoratów. UWAGI KOŃCOWE W opinii recenzenta, Autor przeprowadził – w niełatwych zagranicznych warunkach wartościowe badania empiryczne na ciekawy i ważny temat, które jednak nie do końca udało Mu się wykorzystać i przedstawić w postaci dojrzałej i perfekcyjnie zredagowanej pracy doktorskiej. Pokazuje ona, że Doktorant ma pewne kłopoty z procesem właściwego doboru oraz odpowiedniego sposobu prezentacji wyników badań oraz syntezowania informacji i wyciągania wniosków, zwłaszcza w kontekście ocen krytycznych oraz eksplanacyjnych funkcji nauki. Pomimo tych uwag, które w przypadku prac doktorskich mają istotne znaczenie, recenzent dostrzega jednak walory poznawcze i naukowe pracy oraz uważa, że przedstawiony do oceny materiał jest opracowaniem wartościowym i oryginalnym, którego przygotowanie wymagało od Autora dużego wysiłku badawczego. Ma też nadzieje, że przedstawione w recenzji krytyczne uwagi zostaną przez Doktoranta właściwie odebrane i zwiększą u Niego determinację w zakresie stałego doskonalenia warsztatu naukowego. ********* Po zapoznaniu się z rozprawą „Aktywność turystyczno-wypoczynkowa Polaków będących na emigracji w Londynie w latach 2004-2008", napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Andrzeja Matczaka, wnoszę - podkreślając przy tym wskazane w recenzji mankamenty oraz konieczność ich wyeliminowania w przypadku ewentualnej publikacji zarówno całej pracy, jak i jej fragmentów - o dopuszczenie na jej podstawie Pana magistra Andrzeja Płońskiego do publicznej obrony i dalszych etapów przewodu doktorskiego.

<urn:uuid:2c96ce77-0278-44db-8565-7b971e1e93e7>

finepdfs

1.321289

CC-MAIN-2017-13

http://www.geo.uni.lodz.pl/files/studia/studia-doktoranckie/plonski-recenzja-alejziak.pdf

2017-03-29T18:56:20Z

crawl-data/CC-MAIN-2017-13/segments/1490218191353.5/warc/CC-MAIN-20170322212951-00191-ip-10-233-31-227.ec2.internal.warc.gz

530,618,489

0.999956

0.999963

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...

pol_Latn

{}

false

[ 1762, 4509, 7222, 10025, 12875, 15512, 18350, 20903, 23789, 26611, 29118, 31850, 34711, 37440, 40241, 43130, 45983, 48740, 51256, 53615, 56239, 58773, 61345, 63837, 64844 ]

2

0

Akcja "ZIMA W MIEŚCIE" 11 - 22 lutego 2008, MOK, ul. Norwida 10. Zajęcia dla dzieci w wieku 7 - 12 lat, pn - pt, w godz. 10.00 - 16.00. Płatne - 25 zł tygodniowo. Koncert Rockowy 9 lutego, sobota, godz. 18.00 MOK, ul. Norwida 10. Broken Sword, Sybirski Jeb InterZone, Vedonist. Salon Artystyczny 10 lutego, niedziela, godz. 12.00 MOK, ul. Targowa 65. Joanna Bożyk - sopran Mirosław Wójciuk - tenor Wystawa malarstwa Edyty "Mei" Bystroń 15 lutego, piątek, godz. 19.00 MOK, ul. Norwida 10. Znani i lubiani koncert muzyki klasycznej 16 lutego, sobota, godz. 18.00 MOK, ul. Norwida 10. Marzena Pyszczak, Małgorzata Gańko, Marek Pawłowicz, Czesław Mrozowski, Witold Wołoszyński. Spektakl dla dzieci "Pinokio" 24 lutego, niedziela, godz. 15.00 i 16.00 MOK, ul. Norwida 10. bilety: 5 zł, MOK, ul. Norwida 10. Czas na dokument Spotkanie z Andrzejem Fidykiem, reżyserem i scenarzystą filmów dokumentalnych i reportaży. W środę, 20 lutego, o godz. 19.00, Klub Filmowy Powietrza zaprasza do Miejskiego Ośrodka Kultury, przy ul. Norwida 10, na spotkanie z Andrzejem Fidykiem i projekcję, podczas której zostaną zaprezentowane jego trzy dzieła: „Defilada”, „Sen Staszka w Teheranie” oraz „Kiniarze z Kalkuty”. Impreza jest niepowtarzalną okazją do zapoznania się z twórczością mistrza polskiego kina dokumentalnego, odkrycia kulis powstania filmów kręconych w Korei Północnej, Iranie i Indiach, rozmowy z artystą, wyrażenia swojej opinii na temat obejrzanych obrazów. Andrzej Fidyk urodził się w 1953 r. Od 1980 r. pracuje w TVP, gdzie trafił dzięki zwycięstwu w konkursie na kierownika produkcji. W 1986 r. został szefem Redakcji Filmów Dokumentalnych Programu 1 TVP. Jest laureatem wielu nagród na międzynarodowych festiwalach filmów dokumentalnych, m.in. w: Atenach (2001), San Francisco (1999), Amsterdamie (1998), Mannheim (1989), Paryżu (1986), Murcii (1989). Wszyscy znamy kultowe filmy Stanisława Barei. Andrzej Fidyk nie ustępuje mu kunsztem, umiejętnością tropienia absurdów, ukazywania brutalnej rzeczywistości w krzywym zwierciadle, a tym samym oswajania jej. Mówiąc przekornie Bareja był Fidykiem polskiej fabuły. Klub Filmowy Powietrza MOK, ul. Norwida 10 - 6 lutego, godz. 20.00 "Wszyscy jesteśmy Chrystusami" reżyseria i scenariusz: Marek Koterski prod.: Polska, 2006, czas: 107 min. - 13 lutego, godz. 20.00 "Źródło (Fountain)" reżyseria: Darren Aronofsky scenariusz: Darren Aronofsky, Ari Handel prod.: USA, 2006, czas: 96 min. - 20 lutego, godz. 19.00 cykl filmów Andrzeja Fidyka, spotkanie z reżyserem - Andrzejem Fidykiem "Defilada" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1989, czas: 65 min. "Sen Staszka w Teheranie" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1993, czas: 46 min. "Kiniarze z Kalkuty" reżyseria i scenariusz: Andrzej Fidyk prod.: Polska, 1998, czas: 59 min. - 27 lutego, godz. 20.00 "Moja droga Wendy" reżyseria: Thomas Vinterberg scenariusz: Lars von Trier prod.: Dania, Francja, Niemcy, Wielka Brytania, 2005, czas: 105 min. WYDARZENIA KULTURALNE I IMPREZY 2008 * - 6 kwietnia - Koncert ku czci Jana Pawła II (Mazowsze) - 24 maja - Dni Legionowa (Dzieci z Broda, Kaszmir, Rynkowski, Bajm) - 10 maja - Święto Strażaka (VOX) - 1 czerwca - Dzień Dziecka: Przegląd Twórczości uczniów - 21 czerwca - Noc Świętojańska - 19 lipca - dyskoteka wakacyjna - 1 sierpnia - uroczyste otwarcie Centrum Administracyjno – Informacyjnego (Ratusza) - 2 sierpnia - otwarcie sali widowiskowej w Ratuszu (Grzegorz Turnau) - 15 sierpnia - IV Legionowo Rock Festiwal - 30 sierpnia - Happy summer holiday ending (Afro Kolektyw, Łona, Strachy na Lachy) - 13 września - Zakończenie lata (DAAB, Maanam) - 20 września: program kabaretowy Zenona Laskowika - 16 października - Koncert w rocznicę pontyfikatu Jana Pawła II - 18 października - Festiwal Piosenki religijnej (Stare Dobre Małżeństwo) - listopad - Jazz Jamboree - 2 listopada - jesienny koncert - 20 listopada - Legionowskie Czwartki Kabaretowe (Łowcy.B) - 22 listopada - Festiwal FilmOFFy - grudzień - Mikołajki, Spotkanie Wigilijne, Sylwester * Spis zawiera wybrane większe imprezy organizowane przez Miejski Ośrodek Kultury w Legionowie w 2008 r. Podane informacje mogą ulec zmianie. Uwaga! W tym roku impreza na zakończenie Dni Legionowa (24 maja 2008 r.) odbędzie się na Targowisku Miejskim w Legionowie (wzdłuż ul. Sobieskiego). Lokalizacja ta została wybrana po głębokim namyśle i uprzednim rozważeniu wszelkich innych możliwości. SEKCJE ZAINTERESOWAŃ prowadzone przez instruktorów MOK - Grupy teatralne Hanna Wilczyńska: „Adonai”, „I Kropka” „Balladyn”, „Teraz już właśnie” Walentyna Janiszewska „Beznic” Anna Durka – Kupisiak „Teatrzyk w kratkę” - Plastyka Barbara Retmaniak Zofia Piotrowska - Nauka gry na gitarze Waldemar Lewandowski Marek Pawłowicz - Nauka gry na pianinie Marek Pawłowicz - Nauka śpiewu Marek Pawłowicz - Zespół taneczno-wokalny „Szachraj” Barbara Jankowska, Michał Jankowski, Krzysztof Bernard - Zespół wokalno-instrumentalny „ECHO” Marek Pawłowicz - Zintegrowane zajęcia artystyczne „MOKUS” Bożena Grunwald Sylwia Rosińska-Jędraszewska - Kino Małucha Sylwia Sękowska - Klub filmowy Powietrza i Klub Literacki Mariusz Kraszewski - Sekcja rockowa i studio nagrań Robert Szymański Betlejem u Avetek Pod koniec stycznia w Białostockim Ośrodku Kultury w Warszawie odbyła się siódma edycja Ogólnopolskiego Wielopokoleniowego Ekumenicznego Teatralno-Muzycznego Festiwalu Bożonarodzeniowego (Betlejem u Avetek), organizowanego przez Fundację AVE i Chór AVETKI. Co roku impreza przyciąga liczne grono uczestników, skupionych w chórach, zespołach muzycznych i grupach teatralnych. Powszechny charakter festiwalu, realnie integrujący pokolenia i różnorodne, odmienne grupy społeczne, ma szczególnie wymowne znaczenie w kontekście idei konkursu. Jak mówią sami organizatorzy - Betlejem u Avetek to święto miłości, nadziei i pokoju, jakie płyną od Żłobka. Podczas tak dużej i prestiżowej imprezy nie mogło zabraknąć wykonawców z Legionowa. Opiekun mokowskiego ECHA, Marek Pawłowicz, wybrał się na konkurs wokalny ze swoimi podopiecznymi. Konkurencja była bardzo duża a poziom bardzo wysoki. Mimo to w kategorii młodzież - soliści Ania Dobrogowska, przygotowywana przez Marka Pawłowicza zdobyła wyróżnienie. W tej samej kategorii drugą nagrodę wywalczyła Gabriela Wasilewska z Legionowa. W kategorii zespołów młodzieżowych wyróżniony został chór Akolada z Legionowa. Gratulujemy wszystkim zwycięzcom i życzymy dalszych sukcesów.

bd740975-a345-4a0e-9c08-591d9a023381

finepdfs

1.329102

CC-MAIN-2024-46

https://www.moklegionowo.pl/pliki/kurier/kurier_2008_02.pdf

2024-11-04T07:39:21+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027819.53/warc/CC-MAIN-20241104065437-20241104095437-00339.warc.gz

819,001,311

0.99233

0.99875

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 806, 3034, 5308, 6551 ]

1

0

Ministerstwo Rodzin, Pracy i Polityki Społecznej Roczne sprawozdanie merytoryczne z działalności organizacji pożytku publicznego za rok 2016 - Formularz należy wypełnić w języku polskim; - Sprawozdawca wypełnia tylko przeznaczone dla niego białe pola; - W trakcie wypełniania formularza istnieje możliwość dodawania wierszy oraz zawijania tekstów w polach; - We wszystkich polach, w których nie będą wpisane odpowiednie informacje, należy wstawić pojedynczy znak myślnika (---). Data zamieszczenia sprawozdania 2017-07-14 I. Dane organizacji pożytku publicznego | 1. Nazwa organizacji | KATOLICKIE STOWARZYSZENIE OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I ICH PRZYJACIÓŁ KLKA | |----------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2. Adres siedziby i dane kontaktowe | Kraj POLSKA Województwo MAŁOPOLSKIE Powiat M. KRAKÓW | | | Gmina M. KRAKÓW Ulica STOLARKA Nr domu 12 Nr lokalu | | | Miejscowość KRAKÓW Kod pocztowy 31-043 Poczta KRAKÓW Nr telefonu 739549458 | | | Nr faksu 126336481 E-mail email@example.com Strona www http://klikakrakow.pl/ | | 3. Data rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym | | |--------------------------------------------------|-----------------------------------------------| | 4. Data uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego | 2005-12-22 | | 5. Numer REGON | 00391721300000 | | 6. Numer KRS | 0000236096 | | 7. Skład organu zarządzającego organizacji (Należy wpisać imiona, nazwiska oraz informacje o funkcji pełnionej przez poszczególnych członków organu zarządzającego) | Imię i nazwisko | Funkcja | Wpisany do KRS | |---------------------------------------------------------------------------------|----------------|---------|----------------| | GRZEGORZ SOTOŁA | PREZES | TAK | | 8. Skład organu kontroli lub nadzoru organizacji (Należy wpisać imiona, nazwiska oraz informacje o funkcji pełnionej przez poszczególnych członków organu kontroli lub nadzoru) | Imię i nazwisko | Funkcja | Wpisany do KRS | |---------------------------------------------------------------------------------|----------------|---------|----------------| | BOGDAN ŚLUSAREK | WICEPREZES DS. GOSPODARCZYCH | TAK | | MAREK KLIMCZAK | SEKRETARZ | TAK | | MARCIN MISIOREK | SKARBNIK | TAK | | BEATA CICHY | WICEPREZES DS. ORGANIZACYJNYCH | TAK | | 9. Cele statutowe organizacji (Należy opisać cele na podstawie statutu organizacji) | 1) Udzielanie osobom niepełnosprawnym pomocy w problemach dnia codziennego, w tym opieki duchowej; 2) Pozyskiwanie oraz zjednoczenie ludzi dobrej woli gotowych udzielać społecznie powyższej pomocy; 3) Rehabilitacja ruchowa, społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych; 4) Prowadzenie działalności w zakresie sportu osób niepełnosprawnych; 5) Prowadzenie działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym. | |---|---| | 10. Sposób realizacji celów statutowych organizacji (Należy opisać sposób realizacji celów statutowych organizacji na podstawie statutu organizacji) | 1) Propagowanie idei opieki nad ludźmi niepełnosprawnymi, zwłaszcza młodymi i zapomnianymi; 2) Promocja rozwoju duchowego poprzez organizowanie rekolekcji, spotkań modlitewnych oraz zapewnienie opieki duchowej OO. Dominikanów; 3) Organizowanie wakacji oraz spotkań okolicznościowych dla swoich członków i sympatyków; 4) Udzielanie informacji w zakresie swojej działalności za pośrednictwem środków masowego przekazu; 5) Inicjowanie budowy obiektów i zarządzanie posiadanymi obiektami i urządzeniami, w szczególności prowadzenie domów przystosowanych dla osób niepełnosprawnych; 6) Prowadzenie różnych form rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w szczególności poprzez prowadzenie letnich i zimowych turnusów rehabilitacyjnych i imprez integracyjnych osób niepełnosprawnych; 7) Prowadzenie ośrodków informacji, doradztwa, pomocy prawnej oraz pośrednictwa pracy dla osób niepełnosprawnych; 8) Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego i urządzeń pomocniczych dla osób niepełnosprawnych oraz przekazywanie najbardziej potrzebującym sprzętu i urządzeń w formie darowizny; 9) Prowadzenie szkoleń z zakresu reintegracji społecznej i zawodowej dla osób niepełnosprawnych; 10) Prowadzenie rehabilitacji ruchowej oraz organizowanie zajęć i wyjazdów sportowych osób niepełnosprawnych; 11) Prowadzenie szkoleń dla opiekunów i rodzin osób niepełnosprawnych; 12) Tworzenie oraz prowadzenie ośrodków aktywizacji społecznej i zawodowej dla osób niepełnosprawnych i osób w wieku emerytalnym; 13) Współpraca z krajowymi i zagranicznymi instytucjami o podobnym lub zbliżonym zakresie działania. | **II. Charakterystyka działalności organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym** **1. Opis działalności pożytku publicznego** | 1.1. Opis głównych działań podjętych przez organizację | I. Komiesięczne spotkania informacyjne odbywające się w trzecią sobotę miesiąca, rozpoczynające się mszą św. o godz. 1700 w Klasztorze OO Dominikanów przy ul. Stolarskiej 12. II. W okresie ferii zimowych coroczny wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. III. W okresie karnawału coroczna integracyjna zabawa karnawałowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25. IV. W dniach 18 – 20 marca 2016 r. odbył się wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei. V. W dniach od 25 do 29 maja 2016 r. miał miejsce wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. VI. 25 czerwca 2016 r. odbył się wyjazd na ognisko do Dolinki Bendkowskiej z wolontariuszami ŚDM Kraków 2016. VII. 16 lipca 2016 r. zorganizowaliśmy w Krakowie w Klubie Żeglarskim „Horn”, „Piknik Żeglarski”. VIII. Od 21 do 31 lipca 2016 r. członkowie Stowarzyszenia i wolontariusze uczestniczyli w wydarzeniach Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Podobnie jak we wcześniejszych latach Stowarzyszenie działało w Komitecie Organizacyjnym ŚDM. IX. W okresie wakacji w dniach od 6 sierpnia do 21 sierpnia 2016 r. zorganizowaliśmy Imprezę Integracyjną w miejscowości Drawno i Turnus Rehabilitacyjny w miejscowości Rydzewo. Natomiast 27 sierpnia zorganizowaliśmy piknik poobożowy w Parku Skałek Twardowskiego. X. W dniach 3 – 4 września 2016 r. odbył się wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei połączony z obchodami 45-lecia założenia Stowarzyszenia „KLKA”. XI. W dniach 29 września – 2 października 2016 r. zorganizowaliśmy wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górę. XII. W dniu 26 listopada 2016 r., odbyła się coroczną integracyjną zabawę andrzejkową w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25 w Krakowie. XIII. 17 grudnia 2016 r., w restauracji Bazylia przy ul. Stradomskiej 13 w Krakowie odbyła się Wigilia dla członków Stowarzyszenia. XIV. W dniach od 29 grudnia 2016 r. do 1 stycznia 2017 r., zorganizowano dwa wyjazdy integracyjne Sylwestrowo – Noworoczne w szkołach podstawowych w miejscowości Lubomierz i Podobin. XV. W ciągu roku organizowaliśmy bieżącą pomoc osobom niepełnosprawnym np. wyjście do lekarza, teatru, kina, transport na uczelnie do szkół, na imprezy kulturalne. XVI. W roku 2016 kontynuował działalność prowadzony przez Stowarzyszenie WTZ na ul. Fatimskiej 41a/b w Krakowie. W zajęciach edukacyjnych i rehabilitacji uczestniczyło codziennie 28 osób niepełnosprawnych. XVII. W okresie od 1 kwietnia do 29 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie prowadziło współfinansowany ze środków Gminy Miejskiej Kraków projekt „Centrum Informacji Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych”, w którym dyżurowały osoby udzielające osobom niepełnosprawnym informacji o ŚDM i pomagające w rejestracji na to wydarzenie. XVIII. W okresie od 1 kwietnia do 29 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie prowadziło współfinansowany ze środków Gminy Miejskiej Kraków projekt „Wolontariat ŚDM Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych”, w ramach których przeprowadzono 10 kursów szkolących wolontariuszy osób niepełnosprawnych na potrzeby ŚDM. XIX. W okresie od 1 sierpnia do 30 listopada 2016 r. prowadzony był przez Stowarzyszenie przy ul. Siemaszki 31 w Krakowie współfinansowany ze środków Województwa Małopolskiego projekt „Centrum Informacji na Siemaszki”, świadczący pomoc w zakresie poradnictwa dla osób niepełnosprawnych. XX. Od 1 września 2016 r. prowadzony jest przez Stowarzyszenie współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego 3-letni projekt „Mogę Więcej”, mający za zadania reintegrację zawodową uczestników i absolwentów prowadzonego przez Stowarzyszenie WTZ. | 1.2. Zasięg terytorialny prowadzonej przez organizację działalności pożytku publicznego (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji) | | --- | | najbliższe sąsiedztwo (osiedle, dzielnica, sołectwo, wieś, przysiółek) | | gmina | | kilka gmin | | powiat | | kilka powiatów | | województwo | | kilka województw | | cały kraj | | poza granicami kraju | | 2. Informacja dotycząca liczby odbiorców działań organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym | | --- | | Osoby fizyczne | 250 | | 2.2. Informacje na temat innych (niż wymienionych w pkt 2.1) odbiorców, na rzecz których organizacja działała (Np. zwierzęta, zabytki) | Organizacji | Osoby prawne | |---|---|---| | | | 0 | ### 3. Informacja dotycząca działalności nieodpłatnej pożytku publicznego organizacji w okresie sprawozdawczym #### 3.1. Organizacja prowadziła działalność nieodpłatną pożytku publicznego - **Tak** - **Nie** #### 3.2. Należy podać informację na temat przedmiotu działalności nieodpłatnej organizacji w okresie sprawozdawczym, wraz ze wskazaniem sfer/y działalności pożytku publicznego, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536, z późn. zm.), a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności nieodpłatnej, należy podać informację na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. | Sfera działalności pożytku publicznego | Przedmiot działalności | Numer Kodu (PKD) | |---|---|---| | działalność na rzecz osób niepełnosprawnych | Inicjowanie budowy obiektów i zarządzanie posiadanymi obiektami i urządzeniami, w szczególności prowadzenie domów przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. W 2016 r. Stowarzyszenie zarządzało trzema lokalami: przy ul. Fatimskiej 41a i 41b, gdzie prowadzony był WTZ dla 28 ON oraz realizowany był od 1.09.16r. współfinansowany z EFS projekt "Mogę Więcej" dla 40 ON, oraz przy ul. Siemaszki 31 w Krakowie, gdzie prowadzone były cztery projekty służące rehabilitacji społecznej i zawodowej ON: Centrum Informacji o ŚDM Kraków dla ON, Wolontariatu ŚDM, szkolące wolontariuszy na ŚDM, Centrum Informacji, w ramach którego udzielano specjalistycznych porad dla ON, oraz projekt "Mogę Więcej" | 87.30.Z | ### 4. Informacja dotycząca działalności odpłatnej pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym #### 4.1. Organizacja prowadziła działalność odpłatną pożytku publicznego - **Tak** - **Nie** | Sfera działalności pożytku publicznego | Przedmiot działalności | Numer Kodu (PKD) | |---|---|---| | działalność na rzecz osób niepełnosprawnych | Prowadzenie różnych form rehabilitacji osób | 86.90.A | 4.2. Należy podać informację na temat przedmiotu działalności odpłatnej organizacji w okresie sprawozdawczym, wraz ze wskazaniem sfer/y działalności pożytku publicznego, o których mowa w art. 4 ust.1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności odpłatnej, należy podać informację na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. niepełnosprawnych, w szczególności poprzez prowadzenie letnich i zimowych turnusów rehabilitacyjnych i imprez integracyjnych osób niepełnosprawnych. W okresie ferii zimowych coroczny wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. W okresie karnawału coroczna integracyjna zabawa karnawałowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25. W dniach 18 – 20 marca 2016 r. wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei. W dniach od 25 do 29 maja 2016 r. wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górą. W okresie wakacji w dniach od 6 sierpnia do 21 sierpnia 2016 r. Impreza Integracyjna w miejscowości Drawno i Turnus Rehabilitacyjny w miejscowości Rydzewo. W dniach 3 – 4 września 2016 r. wyjazd na Jamną do Sanktuarium MB Niezawodnej Nadziei połączony z obchodami 45-lecia założenia Stowarzyszenia „KLlKA”. W dniach 29 września – 2 października 2016 r. wyjazd integracyjny na Wielką Polanę pod Babią Górę. W dniu 26 listopada 2016 r. coroczna integracyjna zabawa andrzejkowa w Domu Kultury „Zachęta” przy ul. Kurczaba 25 w Krakowie. W dniach od 29 grudnia 2016 r. do 1 stycznia 2017 r., dwa wyjazdy integracyjne Sylwestrowo – Noworoczne w szkołach podstawowych w miejscowości Lubomierz i Podobin. 5. Informacja dotycząca działalności gospodarczej organizacji w okresie sprawozdawczym 5.1. Organizacja prowadziła działalność gospodarczą - Tak - Nie | Numer Kodu (PKD) | Przedmiot i opis działalności | |------------------|-------------------------------| | | | 5.2. Należy podać informacje na temat przedmiotu działalności gospodarczej organizacji wraz z opisem tej działalności w okresie sprawozdawczym, a także kodu/ów PKD 2007 odpowiadającego/ych tej działalności. Jeśli organizacja prowadzi więcej niż 3 rodzaje działalności gospodarczej, należy podać informacje na temat trzech głównych rodzajów działalności (podanie maksymalnie 3 kodów), zaczynając od głównego przedmiotu działalności. III. Przychody i koszty organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym 1. Informacja o przychodach organizacji 1. Łączna kwota przychodów organizacji ogółem (zgodnie z rachunkiem wyników/zysków i strat) - 860 355,84 zł a) Przychody z działalności nieodpłatnej pożytku publicznego - 68 507,03 zł b) Przychody z działalności odpłatnej pożytku publicznego - 0,00 zł c) Przychody z działalności gospodarczej - 0,00 zł d) Przychody finansowe - 0,00 zł e) Pozostałe przychody - 791 848,81 zł 2. Informacja o źródłach przychodów organizacji 2.1. Przychody z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych - 68 507,03 zł 2.2. Ze źródeł publicznych ogółem: - 659 153,44 zł a) ze środków europejskich w rozumieniu przepisów o finansach publicznych - 0,00 zł b) ze środków budżetu państwa - 0,00 zł c) ze środków budżetu jednostek samorządu terytorialnego - 97 707,50 zł d) ze środków państwowych funduszy celowych - 561 445,94 zł 2.3. Ze źródeł prywatnych ogółem: - 93 108,45 zł a) ze składek członkowskich - 1 000,00 zł | 2.3. Z darowizn | 20 436,90 zł | |-----------------|--------------| | c) z darowizn od osób prawnych | 1 808,00 zł | | d) z ofiarności publicznej (zbiorów publicznych, kwest) | 69 863,55 zł | | e) ze spadków, zapisów | 0,00 zł | | f) z wpływów z majątku (w szczególności sprzedaży lub wynajmu składników majątkowych) | 0,00 zł | 2.4. Z innych źródeł 39 586,92 zł 3. Informacje o sposobie wydatkowania środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych 3.1. Stan środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych na pierwszy dzień roku sprawozdawczego 44 385,52 zł 3.2. Wysokość kwoty pochodzącej z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych wydatkowanej w okresie sprawozdawczym ogółem 39 712,44 zł 3.3. Działania, na które wydatkowano środki pochodzące z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych w okresie sprawozdawczym (w szczególności określone w pkt II.1.1), oraz szacunkowe kwoty przeznaczone na te działania | 1 | Organizacja letniej imprezy integracyjnej i turnusu rehabilitacyjnego | 20 000,00 zł | 3.4. Cele szczegółowe, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazane przez podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, na które organizacja pożytku publicznego wydatkowała najwięcej środków pochodzących z 1% podatku dochodowego w okresie sprawozdawczym wraz z wydaną kwotą | 1 | Rehabilitacja Aleksandry Wareckiej | 3 350,34 zł | | 2 | Rehabilitacja Katarzyny Żarneckiej | 3 156,00 zł | | 3 | Rehabilitacja Małgorzaty Zawiszy | 1 846,60 zł | | 4 | Rehabilitacja Rafała Czekaj | 1 016,94 zł | | 5 | Rehabilitacja Anny Kurleto | 4 279,10 zł | | 6 | Rehabilitacja Kingi Kąkol | 2 400,00 zł | | 7 | Rehabilitacja Krystyny Holiat | 1 779,96 zł | 4. Informacje o poniesionych kosztach w okresie sprawozdawczym | Koszty ogółem: | W tym: wysokość kosztów finansowana z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych | |----------------|----------------------------------------------------------------------------------| | 4.1. Koszty organizacji w okresie sprawozdawczym ogółem: | 854 667,13 zł | 39 712,44 zł | | a) koszty z tytułu prowadzenia nieodpłatnej działalności pożytku publicznego | 146 669,82 zł | 0,00 zł | | b) koszty z tytułu prowadzenia odpłatnej działalności pożytku publicznego | 0,00 zł | 0,00 zł | | c) koszty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej | 0,00 zł | | | d) koszty finansowe | 0,00 zł | | | e) koszty administracyjne | 0,00 zł | | | f) pozostałe koszty ogółem | 707 997,31 zł | 39 712,44 zł | 4.2. Koszty kampanii informacyjnej lub reklamowej związanej z pozyskiwaniem 1% podatku dochodowego od osób fizycznych 0,00 zł | 5. Wynik działalności odpłatnej i nieodpłatnej pożytku publicznego lub działalności gospodarczej organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym | |---| | **5.1. Wynik działalności nieodpłatnej pożytku publicznego** | -78 162,79 zł | | **5.2. Wynik działalności odpłatnej pożytku publicznego** | 0,00 zł | | **5.3. Wynik działalności gospodarczej** | 0,00 zł | | **w tym: wysokość środków przeznaczona na działalność pożytku publicznego** | 0,00 zł | ### IV. Korzystanie z uprawnień w okresie sprawozdawczym | 1. Organizacja korzystała z następujących zwolnień (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji wraz z kwotą przyznanego zwolnienia) | |---| | z podatku dochodowego od osób prawnych | 0,00 zł | | z podatku od nieruchomości | 0,00 zł | | z podatku od czynności cywilnoprawnych | 0,00 zł | | z podatku od towarów i usług | 0,00 zł | | z opłaty skarbowej | 0,00 zł | | z opłat sądowych | 0,00 zł | | z innych zwolnień, jakich: | 0,00 zł | | nie korzystała | | | 2. Organizacja korzystała z prawa do nieodpłatnego informowania przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji o prowadzonej działalności nieodpłatnej pożytku publicznego, zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226, z późn. zm.) | |---| | Tak | Nie | | 3. Organizacja korzystała z uprawnienia do nabycia na szczególnych zasadach prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lub zawarła na preferencyjnych warunkach z podmiotami publicznymi umowy użytkowania, najmu, dzierżawy lub użyczenia i przysługuje jej w odniesieniu do tych nieruchomości następujące prawo: (Należy wskazać jedną lub więcej pozycji) | |---| | własność | | | użytkowanie wieczyste | | | najem | | | użytkowanie | | | użyczenie | | | dzierżawa | | | nie korzystała | | ### V. Personel organizacji pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym #### 1. Pracownicy oraz osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej | 1.1. Liczba osób zatrudnionych w organizacji na podstawie stosunku pracy (W odpowiedzi należy uwzględnić wszystkie osoby zatrudnione w organizacji na podstawie stosunku pracy (etat lub część etatu) w okresie sprawozdawczym, nawet jeśli obecnie nie są już zatrudnione w organizacji) | |---| | 22,0 osób | | 1.2. Przeciętna liczba zatrudnionych w organizacji na podstawie stosunku pracy w przeliczeniu na pełne etaty (Aby określić przeciętne zatrudnienie należy zsumować wszystkie osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy w poszczególnych miesiącach w okresie sprawozdawczym (wraz z utrami odpowiadającymi części etatu, np. 0,5 w przypadku osoby zatrudnionej na pół etatu), dodać do siebie sumy zatrudnionych z 12 miesięcy i podzielić przez 12. Wynik wpisać z dokładnością do 1 miejsca po przecinku) | |---| | 13,4 etatów | | 1.3. Liczba osób w organizacji świadczących usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej | 7,0 osób | |---|---| | **2. Członkowie** | | | 2.1. Organizacja posiada członków | ☐ Tak ☐ Nie | | 2.2. Liczba członków organizacji wg stanu na ostatni dzień roku sprawozdawczego | 137,00 osób fizycznych 0,00 osób prawnych | | **3. Wolontariat w okresie sprawozdawczym** | | | 3.1. Organizacja korzystała ze świadczeń wykonywanych przez wolontariuszy (Zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wolontariuszami są osoby fizyczne, które ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonują świadczenia na rzecz organizacji, niezależnie od tego, czy są to osoby niezwiązane z organizacją, członkowie, pracownicy, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej czy przedstawiciele władz organizacji) | ☐ Tak ☐ Nie | | 3.2. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres krótszy niż 30 dni (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji w okresie sprawozdawczym i czasu pracy) | 0,00 osób | | w tym: | | | a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego | 0,00 osób | | b) inne osoby | 0,00 osób | | 3.3. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres od 30 dni do 6 miesięcy (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji w okresie sprawozdawczym) | 20,00 osób | | --- | --- | | w tym: a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego | 0,00 osób | | b) inne osoby | 20,00 osób | | 3.4. Liczba wolontariuszy wykonujących świadczenie na rzecz organizacji przez okres dłuższy niż 6 miesięcy (Każdy wolontariusz powinien być liczony tylko raz, niezależnie od liczby świadczeń wykonanych na rzecz organizacji OKw okresie sprawozdawczym) | 11,00 osób | | --- | --- | | w tym: a) członkowie organizacji, pracownicy organizacji, osoby świadczące usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, członkowie organu zarządzającego | 11,00 osób | | b) inne osoby | 0,00 osób | VI. Wynagrodzenia w okresie sprawozdawczym | 1. Łączna kwota wynagrodzeń (brutto) wypłaconych przez organizację w okresie sprawozdawczym | 543 235,79 zł | | --- | --- | | a) z tytułu umów o pracę | 456 940,04 zł | | - wynagrodzenie zasadnicze | 456 311,36 zł | | - nagrody | 0,00 zł | | - premie | 0,00 zł | | - inne świadczenia | 628,68 zł | | b) z tytułu umów cywilnoprawnych | 86 295,75 zł | | 2. Łączna kwota wynagrodzeń wypłaconych przez organizację pracownikom oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, w związku z prowadzoną działalnością pożytku publicznego | 0,00 zł | | --- | --- | | w tym: a) w związku z prowadzoną działalnością odpłatną pożytku publicznego | 0,00 zł | | b) w związku z prowadzoną działalnością nieodpłatną pożytku publicznego | 0,00 zł | | 3. Łączna kwota wynagrodzeń wypłaconych przez organizację pracownikom oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą organizacji | 0,00 zł | | 4. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu zarządzającego organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne Aby określić przeciętne miesięczne wynagrodzenie należy: 1.zsumować wszystkie kwoty wynagrodzeń wypłacone w ciągu roku sprawozdawczego (wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne); 2. podzielić zsumowaną kwotę przez 12 (miesięcy) | 0,00 zł | | 5. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu kontroli lub nadzoru, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne (patrz komentarz do punktu 4) | 0,00 zł | | 6. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom innych, niż organu zarządzającego, kontroli lub nadzoru, organów organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie, i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne (patrz komentarz do punktu 4) | 0,00 zł | | 7. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego pracownikom organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia, oraz osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej (patrz komentarz do punktu 4) | 1 313,07 zł | | | | |---|---| | 8. Wysokość **najwyższego** miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu zarządzającego, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne | 0,00 zł | | 9. Wysokość **najwyższego** miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom organu kontroli lub nadzoru, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne | 0,00 zł | | 10. Wysokość **najwyższego** miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego członkom innych, niż organu zarządzającego, kontroli lub nadzoru, organów organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia oraz umowy cywilnoprawne | 0,00 zł | | 11. Wysokość **najwyższego** miesięcznego wynagrodzenia (brutto) wypłaconego pracownikom organizacji, wliczając wynagrodzenie zasadnicze, nagrody, premie i inne świadczenia, oraz wynagrodzenia wypłaconego osobom świadczącym usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej | 4 140,00 zł | | 12. Dodatkowe uwagi dotyczące wynagrodzeń (Można podzielić się z opinią publiczną dodatkowymi uwagami dotyczącymi poziomu lub konstrukcji wynagrodzeń w organizacji, wówczas należy wpisać te uwagi w przygotowane pole) | | ### VII. Informacja o udzielonych przez organizację pożytku publicznego pożyczkach pieniężnych w okresie sprawozdawczym | | | |---|---| | 1. Organizacja udzielała pożyczek pieniężnych | ☐ Tak ☐ Nie | | 2. Wysokość udzielonych pożyczek pieniężnych | 0,00 zł | | 3. Statutowa podstawa przyznania pożyczek pieniężnych | | ### VIII. Informacja o działalności zleconej organizacji pożytku publicznego przez organy administracji publicznej w okresie sprawozdawczym | | | |---|---| | 1. Organizacja realizowała zadania zlecone przez organy jednostek samorządu terytorialnego | ☐ Tak ☐ Nie | | 2. Informacja na temat głównych realizowanych zadań i kwot dotacji otrzymanych na ich realizację (Należy podać nazwę zadania, jego główny(-e) cel(-e), nazwę organu udzielającego dotacji oraz kwotę przyznanej dotacji) | | | Lp | Nazwa zadania | Cel(-e) zadania | Nazwa organu udzielającego dotacji | Kwota | |---|---|---|---|---| | 1 | Warsztat Terapii Zajęciowej "Klika" przy ul. Fatimskiej 41a/b w Krakowie | Rehabilitacja Społeczna i Zawodowa ON | Gmina Miejska Kraków-UMK | 497 653,50 zł | | 2 | Centrum Informacji na Siemaszki | świadczenie usług poradnictwa dla ON | Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego | 39 547,50 zł | | 3 | Centrum Informacji Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych | informowanie i pomoc w rejestracji ON na ŚDM Kraków 2016 | Gmina Miejska Kraków-UMK | 10 000,00 zł | | 4 | Wolontariat ŚDM Kraków 2016 dla osób niepełnosprawnych | Przeszkolenie wolontariuszy ON na ŚDM Kraków 2016 | Gmina Miejska Kraków-UMK | 10 000,00 zł | | 3. W okresie sprawozdawczym organizacja realizowała zadania zlecone przez organy administracji rządowej lub państwowe fundusze celowe | ☐ Tak ☐ Nie | | 4. Informacja na temat realizowanych zadań i kwot dotacji otrzymanych na ich realizację (Należy podać nazwę zadania, jego główny(-e) cel(-e), nazwę organu udzielającego dotacji oraz kwotę przyznanej dotacji) | | | Lp | Nazwa zadania | Cel(-e) zadania | Nazwa organu udzielającego dotacji | Kwota | IX. Informacja dotycząca realizowanych przez organizację pożytku publicznego w okresie sprawozdawczym zamówień publicznych (Należy wpisać realizowane zamówienia publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.— Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.) oraz te, do których nie stosuje się przepisów ww. ustawy, np. zamówienia, których wartość nie przekroczyła wyrażonej w złotych równowartości kwoty 14.000 euro) | 1. W okresie sprawozdawczym organizacja realizowała zamówienia publiczne | ☐ Tak | ☒ Nie | |---|---|---| 2. Informacja na temat realizowanych zamówień i kwot otrzymanych na ich realizację | Lp | Przedmiot zamówienia | Nazwa organu | Kwota | |---|---------------------|-------------|-------| X. Informacje uzupełniające 1. Wykaz spółek, w których organizacja posiada co najmniej 20% udziałów lub akcji w kapitale zakładowym lub co najmniej 20% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym spółki | Lp | Nazwa spółki | Siedziba spółki | % udziałów lub akcji w kapitale | % udziału w ogólnej liczbie głosów | |---|--------------|-----------------|-------------------------------|----------------------------------| 2. Wykaz fundacji, których organizacja jest fundatorem 3. Informacje o kontrolach przeprowadzonych w organizacji przez organy administracji publicznej w okresie sprawozdawczym | Lp | Organ kontrolujący | Liczba kontroli | |---|--------------------|-----------------| | 1 | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej | 1 | 4. Organizacja przeprowadziła badanie sprawozdania finansowego na podstawie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, z późn. zm.) lub rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz. U. Nr 285, poz. 2852) | ☐ Tak | ☒ Nie | 5. Dodatkowe informacje (Można wpisać w poniższe pole inne informacje, którymi organizacja chciałaby podzielić się z opinią publiczną) Czytelny podpis osoby upoważnionej lub podpisy osób upoważnionych do składania oświadczeń woli w imieniu organizacji Marcin Misiorek/14-07-2017 Data wypełnienia sprawozdania

<urn:uuid:d7b8afc7-4edf-48ab-b08b-d2ef3848d811>

finepdfs

1.305664

CC-MAIN-2019-13

http://klikakrakow.pl/dokumenty/Sprawozdania%202016/sprawozdanie-merytoryczne-2016.pdf

2019-03-22T01:59:53Z

crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912202589.68/warc/CC-MAIN-20190322014319-20190322040319-00367.warc.gz

117,806,401

0.999972

0.999981

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

false

[ 2371, 4852, 8964, 11253, 13042, 14836, 17468, 20337, 21676, 24990, 28287, 30461 ]

2

3

Tuszyn, dnia 23.05.2023r. Znak sprawy: AA.2710.1.2023 ZAPYTANIE OFERTOWE Dokładna nazwa i adres Wykonawcy I. ZAMAWIAJĄCY Gmina Tuszyn 95-080 Tuszyn, ul. Piotrkowska 2/4 NIP 728 25 99 683 II. TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA Postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego o wartości poniżej 130 000 zł – prowadzone na podstawie Zarządzenia Nr 16A Burmistrza Miasta Tuszyna z dnia 05.02.2021 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania w Urzędzie Miasta w Tuszynie zamówień publicznych, których wartość jest mniejsza od kwoty 130.000,00 złotych, przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 1710 z późn. zm.) nie stosuje się. III. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest zorganizowanie 10 - dniowego obozu socjoterapeutycznego w miejscowości atrakcyjnej turystycznie w województwie: warmińsko – mazurskim, pomorskim, podkarpackim, małopolskim lub dolnośląskim dla dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych (dotkniętych problemem alkoholizmu i/lub przemocą domową). Uczestnikami obozu będzie 45 uczestników w wieku 9 - 18 lat z terenu gminy Tuszyn w ramach jednego turnusu. Wypoczynek organizowany jest w ramach realizacji Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2022 – 2026. Kod CPV 55243000 – usługi w zakresie obozowisk dla dzieci Nazwa przedmiotu zamówienia Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia: a. Zadaniem Wykonawcy będzie zapewnienie uczestnikom wypoczynku: 1. zakwaterowania, 2. wyżywienia, 3. transportu dzieci do miejsca obozu socjoterapeutycznego i z powrotem Wykonawca winien zapewnić pojazdem sprawnym technicznie, posiadającym ubezpieczenie OC, NNW oraz aktualne badania techniczne, spełniającym wszystkie wymogi bezpieczeństwa zgodnie z przepisami o transporcie drogowym, obsługiwany przez kierowców posiadających odpowiednie uprawnienia do kierowania pojazdami samochodowymi służącymi do przewozu dzieci i znajdującym się w stanie umożliwiającym bezpieczne wykonanie takiego przewozu dzieci. Pojazd pozostaje na miejscu do dyspozycji kierownika obozu, tak, aby można było elastycznie dopasować program pobytu do warunków atmosferycznych. 4. opieki pedagogicznej, terapeutycznej 5. opieki medycznej, 6. opieki odpowiednio ratownika podczas kąpieli, przewodnika podczas wycieczek 7. opracowanie i realizacja programu obozu (w tym zajęć integracyjnych, terapeutycznych w tym zajęć z zakresu profilaktyki uzależnień), 8. ubezpieczenia uczestników wypoczynku oraz kadry pedagogicznej, 9. zorganizowanie dwóch wycieczek autokarowych, 10. sporządzenie sprawozdania z realizacji zamówienia. a. Szczegółowe warunki zamówienia: 1. Zorganizowanie jednego turnusu obozu socjoterapeutycznego, 10 dniowego (9 noclegów), w przedziale czasowym od 26.06.2023 r. – 26.07.2023 r. 2. Liczba osób: 1) 45 osób (dzieci w wieku 9-18 lat z terenu gminy Tuszyn) 2) Zamawiający zastrzega sobie możliwość zmniejszenia liczby uczestników obozu maksymalnie o 7 osób z powodu przypadków losowych 3. Lokalizacja i warunki lokalowe: 1) Przedmiot zamówienia należy realizować w ośrodku wypoczynkowym w Polsce w atrakcyjnej turystycznie miejscowości w województwach: pomorskie, warmińsko – mazurskie, małopolskie, podkarpackie lub dolnośląskie 2) Obiekt: budynki na terenie ogrodzonym, oświetlonym z dostępem do kompleksu rekreacyjno – sportowego na terenie ośrodka, posiadający stołówkę, oraz świetlicę. 3) Pokoje 2-5 osobowe z pełnym wężłem sanitarnym, powinny być wyposażone w niezbędny sprzęt umożliwiający swobodne funkcjonowanie. 4) W obiekcie w wyznaczonym terminie mogą przebywać wyłącznie uczestnicy obozu, nie dopuszcza się przebywania innych grup. 5) Zapewnienie bezpieczeństwa w miejscu pobytu zgodnie z przepisami art 92 a i następne ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2022r. poz. 2230). 4. Wyżywienie: 1) turnus obejmuje codzienne wyżywienie (śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja). Wykonawca powinien zapewnić nieograniczony codzienny dostęp do napojów oraz suchy prowiant na czas wycieczek oraz podróży powrotnej. Jadłospis powinien spełniać normy żywieniowe właściwe dla wieku uczestników z uwzględnieniem ewentualnych diet dla uczestników. 5. Program zajęć: 1) Program zajęć powinien uwzględnić co najmniej następujące elementy: 2 wycieczki z nieodpłatnym dla uczestników wstępem do zwiedzanych obiektów, organizowanie zajęć i rozgrywek sportowych, gry terenowe, organizację dyskoteki /ogniska, codzienne spotkania w grupach w celu omówienia problemów, podsumowania dnia. 2) Program powinien zawierać przeprowadzenie minimum 20 godzin zajęć terapeutycznych w każdej grupie wiekowej, grupa nie może przekroczyć 15 osób oraz terapię indywidualną wg potrzeby uczestników, zajęcia prowadzone przez specjalistów (psycholog, socjoterapeuta) 6. Kadra: 1) Wykonawca zapewni kierownika kolonii, terapeutę oraz wychowawców w ilości zgodnej z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. 2) Kierownik, terapeuta i wychowawcy powinni posiadać kwalifikacje i umiejętności potwierdzone stosownymi dokumentami oraz udokumentowaną minimum 5 letnią pracę z dziećmi z rodzin dysfunkcyjnych w tym podczas obozów socjoterapeutycznych. 7. Bezpieczeństwo uczestników: 1) Ubezpieczenie: na czas pobytu, podróży, wycieczek. Uczestnicy muszą być ubezpieczeni od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. 2) Opieka medyczna: zapewnienie opieki pielęgnacyjnej i lekarskiej polegającej na wezwaniu lekarza do ośrodka lub dowiezienia uczestnika pobytu do przychodni bezpłatnym transportem. 3) Opieka ratownika: Wykonawca zapewni opiekę ratownika podczas kąpieli uczestników, zgodnie z odrebnymi przepisami (w przypadku korzystania z kąpielisk). 4) Opieka przewodnika: Wykonawca zapewni opiekę przewodnika podczas wycieczek autokarowych uczestników. 5) Przestrzeganie przepisów art 92 a i następne ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2022r. poz. 2230.) IV. TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA: Termin realizacji pomiędzy: 26.06. – 26.07.2023 r. V. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU O zamówienie mogą się ubiegać wykonawcy, którzy: 1. **nie podlegają wykluczeniu** Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 129 ze zm.) z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub z konkursu zamawiający **wyklucza**: 1) wykonawcę oraz uczestnika konkursu wymienionego w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisanego na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę; 2) wykonawcę oraz uczestnika konkursu, którego beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest osoba wymieniona w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisana na listę lub będąca takim beneficjentem rzeczywistym od 24 lutego 2022 r., o ile została wpisana na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę; 3) wykonawcę oraz uczestnika konkursu, którego jednostką dominującą w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości jest podmiot wymieniony w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisany na listę lub będący taką jednostką dominującą od 24 lutego 2022 r., o ile został wpisany na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę. Rozporządzenia, o których mowa w powyższych pkt 1–3 to: - Rozporządzenie Rady (WE) nr 765/2006 z 18 maja 2006 r. dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko prezydentowi Aleksandrowi Łukaszencie i niektórym urzędnikom z Białorusi; Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających. 2. **spełniają warunki udziału w postępowaniu:** O zamówienie mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają następujące warunki: 1. Posiadają uprawnienia do wykonywania działalności w zakresie przedmiotu zamówienia, jeśli ustawy nakładają obowiązek posiadania takich uprawnień; Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada: a. zaświadczenie o wpisie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych, b. zezwolenie na organizację imprez turystycznych, o których mowa w art. 22 ust.2 ustawy z dnia 24 listopada 2017r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 511 ze zm.) ważne co najmniej do 31 lipca 2023 r. 2. Posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie oraz dysponują potencjałem technicznym i osobami zdolnymi do wykonania zamówienia. Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada doświadczenie tj. w okresie ostatnich trzech lat (a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy, to w tym okresie) zorganizował co najmniej trzy obozy socjoterapeutyczne dla dzieci. 3. Znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie niniejszego zamówienia. Warunek zostanie uznany za spełniony, jeżeli wykonawca wykaże, że posiada opłaconą polisę ubezpieczeniową OC prowadzonej działalności. 3. Nie jest powiązany z Zamawiającym osobowo lub kapitałowo Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy a Wykonawcą. Warunek zostanie uznany za spełniony na podstawie złożonego oświadczenia. VI. OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERTY 1. Wymagania ogólne 1) Każdy Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę. 2) Oferta powinna zostać złożona w postaci pisemnej. 3) Ofertę należy sporządzić w języku polskim, w sposób czytelny na komputerze lub pismem odręcznym. 4) Formularz oferty oraz dokumenty sporządzane przez Wykonawcę powinny być podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń woli w imieniu Wykonawcy. W przypadku gdy ofertę podpisują osoby, których upoważnienie do reprezentacji nie wynika z dokumentów rejestrowych, wymaga się, aby Wykonawca dołączył do oferty oryginał pełnomocnictwa do podpisania oferty lub jego kopię poświadczoną notariale. 5) Wykonawca ponosi wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty. Oferta powinna zawierać: 1. Wypełniony Formularz ofertowy (Załącznik nr 1) 2. Pełnomocnictwo udzielone osobom podpisującym ofertę, o ile prawo do reprezentowania Wykonawcy w postępowaniu nie wynika z dokumentów rejestrowych, 3. Kserokopię zaświadczenia o wpisie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (potwierdzoną za zgodność z oryginałem). 4. Zezwolenie na organizację imprez turystycznych, o których mowa w art. 22 ust.2 ustawy z dnia 24 listopada 2017r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 511 ze zm.) ważne co najmniej do 31 lipca 2023 r. 5. Wykaz kadry – posiadane kwalifikacje. 6. Kserokopię polisy ubezpieczeniowej OC prowadzonej działalności. 7. Program wypoczynku z uwzględnieniem tematyki zajęć terapeutycznych oraz czasem trwania. 8. Charakterystyka miejsca zakwaterowania wraz ze zdjęciami obiektu. 9. Aktualny odpis z odpowiedniego rejestru lub inne dokumenty informujące o statusie prawnym podmiotu składającego ofertę i umocowanie osób go reprezentujących. 10. Udokumentowanie doświadczenia w zakresie organizacji obozów dla dzieci (potwierdzone stosownymi dokumentami /referencjami). IV. MIEJSCE I TERMIN SKŁADANIA OFERT: Ofertę należy złożyć w terminie do dnia 30.05.2023 r. do godz. 10.00, w formie pisemnej: w zamkniętej kopercie w sekretariacie Urzędu Miasta w Tuszynie przy pl. Piotrkowskiej 2/4 z dopiskiem „Realizacja obozu socjoterapeutycznego dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych z terenu gminy Tuszyn”. Liczy się data wpływu do Urzędu Miasta w Tuszynie. Oferty złożone po terminie nie będą rozpatrywane. W niniejszym postępowaniu oferty, oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy przekazują pismennie lub poprzez korespondencję e-mail. V. OPIS KRYTERIÓW OCENY OFERT, SPOSÓB OCENY: 1. kryteria- cena brutto- 75% jest to cena za pobyt jednego uczestnika brutto, program pobytu - 10%, program terapeutyczny - 15% 2. Oferta o najniższej cenie jednostkowej uzyska maksymalną ilość punktów, tj.: 10 pkt. 3. Oferta z najbardziej różnorodnym programem pobytu uzyska maksymalną ilość punktów tj. 3 pkt 4. Oferta z uwzględnieniem tematyki programu terapeutycznego uzyska maksymalną ilość punktów 4 pkt Pozostałym Wykonawcom przyznana zostanie odpowiednio mniejsza (proporcjonalnie mniejsza) ilość punktów wg wzoru: Cena = (cena brutto oferty najniższej / ceny brutto oferty badanej ) x 10 pkt Program pobytu x3 pkt Program terapeutyczny x4 pkt W przypadku uzyskania takiej samej liczby punktów przez różnych oferentów spełniających wymogi zapytania, Organizator dopuszcza negocjację ceny z tymi oferentami. IV. DODATKOWE INFORMACJE: 1. Zamawiający zastrzega sobie możliwość zmiany liczby uczestników obozu maksymalne o 7 osób. 2. Zamawiający zastrzega sobie prawo do odstąpienia od realizacji zamówienia z powodu zwiększenia obowiązków wywołanych pandemią koronawirusa. 3. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Oferentów wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert oraz wzywać ich do uzupełnienia oferty. 4. Zamawiający zastrzega sobie prawo odwołania konkursu przed upływem terminu na złożenie ofert, możliwości przedłużenia terminu złożenia ofert oraz możliwość unieważnienia konkursu ofert bez podania przyczyny. 5. Jeżeli Wykonawca, którego oferta zostanie wybrana uchyli się od zawarcia umowy, Zamawiający wybierze kolejną ofertę najkorzystniejszą spośród złożonych ofert. 6. Wartość zamówienia: wartością zamówienia będzie iloczyn liczby uczestników obozu pomnożony przez cenę jednostkową oraz podanie przez Wykonawcę całkowitej ceny obozu brutto. IV. Osoba do kontaktu z Wykonawcą: Pełnomocnik Burmistrza ds. Uzależnień i Przemocy w Rodzinie Monika Oleksiewicz nr tel.: 602724211 w godz. pon. 12.00 – 15.00 , wt. czw.16.00 – 21.00 śr. 12.00 – 17.00, pt 11.00 – 13.00 Sporządził/a PEŁNOMOCNIK BURMISTRZA ds. Uzależnień i Przemocy w Rodzinie M. Oleksiewicz Podpis i pieczęć pracownika odpowiedzialnego za realizację zamówienia Karolina Werpachowska-Grzywińska ADWOKAT

ef0ac0c6-d78f-45ae-bc6e-ed606d075f6a

finepdfs

1.177734

CC-MAIN-2023-40

https://tuszyn.info.pl/pliki/gminatuszyn/pliki/Zapytanie%20ofertowe%20AA_2710_1_2023.pdf

2023-09-27T04:25:21+00:00

crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510259.52/warc/CC-MAIN-20230927035329-20230927065329-00365.warc.gz

653,523,162

0.999975

0.999986

[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]

pol_Latn

{}

true

[ 2346, 6005, 9207, 12097, 15083 ]

1

0